M dn M. FA BIT CLARISSIMI, ORATORIARVM Inſtitutionũ libri XII. Doctiſsimorum ui- rorũ, Ioachimi Camerarij, Ioannis Sichar- di, aliorumq́ue opera ac ſtudio, iam olim partim ex meliorum codicum col- latione reſtituti ſibi, partim An- notati onibus illu- ſtrati. menda, quæ Lectorem remorari poterant, ſublata ſunt:multorumqᷓʒ locorum emendatior lectio ex do⸗ Stißimis ueterum ſcriptorum cenſoribus con ſtituta eſt, ſtudio Iacobi Herte- lij Curienſis. Acceſsit Rerum& uerborum memo- rabilium locupletiſsimus INDEX. BASILBAB, APVD HAEREDES Nicolai Brylingeri. Anno M. D. LXVIII. düxiotpr nesl Wm geiüchi faclle oa intu och dan poſter RHbims0 x n0 tiam&n nont erudiion modatum rumc ctuꝗ 1 6ENEROSA INDOLEE, ET ant iquiſtima nobilitate claro adoleſcenti Vo ANNI FKIDAICHO A Kuttenach, dicto M T= LANPDT. 8. D. nis eerree: une — Lexillis conſultum d ut rproculdubio meminiſti, Iohan- nes Fridriche chariſsime„äs quampri- mumautoribh ihus ali quid ſtudlii etlahoris ꝑoſuiſſe neminem facile ꝑœniteat. Quia uerò inter illos nõ poſtremum ſibi locum uendicat M. Fabius Quintilianus ob ſummã eloquẽ tiam,&, ut ſic dicam Teανινσ νc quãdam, non tantum iuuenilibus ſtudijs accom- modatum, uerum etiam dignum iudica runt doctiſsimi quiq;, in quo ſe cũ fru- ctu queant exercere, qui uel maximiam eruditionis laudẽ adeptiuidentun Ver- a 2 bis ————— ——— ———-õ—— ————— — 4 1 „, d“ —.— EDISrTOLI f. bis enim exprimi non poteſt, quantum eius doctiſsima ſcripta ad omneſtudio/ rum genus emolumenti adferant omui bus, qui uel medio cri diligentia in eise, uoluendis uerſantur. Poſteaquam uers eiuſdem Fabij Inſtitutionum Oratoria- rum opus immortale, unà cum declama tionibus, optimus uir D. Nicolaus Bry lingerus ſuis denuò typis excudere ſta- tuiſſet, nec refertum adhuc innumeris mẽdis ignoraret:petiuit pro ſua ſolertia & amore erga Rempub. literariã, utis ſublatis quoquo poſſem modo lectio nem tanti autoris emendatiorem redde rem. Petitionẽ hanc licet nõ immemor eſſem curtę ingenij ſupellectilis, tamen quia honeſta, ſtudijsq́; haud inutilis ſo- —. 27 9 4. ret, nõ auerſatus, cõtinuò accuratiſsima cum diuerſis alijs exẽplaribus collatiõe facta, tam aperta quàm obſcura menda, quantũ uidere licuit, ſuſtuli:integris in- terdũ uocabulis mutilatas periodos ſup pleui: diuerſam lectionẽ pręter caſtiga- tiones Philandri doctiſsimo uiro D. Leonhardo Hoſpiniano, amico meo et literarum integerrimo Lonnnunicat 4 admariihen loca cod nitoride gen ribus pelſ qualitang hannekti minstaa demeain adhuerem qlecisl acconmoe beralumt biquog mihi, epu in bonbolt niteat, 81 o. uno A ſcrig 8 em lum 1 älen lioch; den Rle ntut Ta. litit„Aun. drtal 2 en us IN nuo 1 en rtur= uc peti ryct Lem mte d po m. is en maii nanc mM tnät enij lect Idijt audi ,Cô 1aca sex! ibas nqu elen ſcuit Eullin mut pe lecti Myret i àd aim ſin ami errit Dl- EPISTOLMA. ad marginem ſigno t᷑ notaui:nec pauca loca(quod haud reticendũ fuit) priſtino nitori& genuinæ lectioni reſtitui, non quidem ex noſtri cerebri cõiecturis, ſed ex D. Eraſmi, Hadriani lunij, Iohannis Brodæi, Petri Victorij, Floridi Sabini, aliorumq́; uenerandæ uetuſtatis illuſtra torũ Caſtigationibus.Id quod ei, qui no ſtram conteret editionem cum ſuperio ribus, perſpicuũ fiet. Sub huius autem qualiſcunq; laboris noſtri principio, lo- hannes Fridriche chariſsime, fœlix no- minis tui auſpiciũ appellare placuit, ut de mea in te beneuolẽtia& fauore nihil adhuc remiſsũ eſſe cognoſceres: ſimul qũe eius(laboris inquam noſtri) ductu, accommodatiſsimum ad mutiplicem li beralium ſtudiorum uſum, authorem ti bi quoqʒ familiarẽ redderes. Erit, crede mihi, tẽpus, quo nec huius, neq́; ullius in bonis literis inſumpti laboris te pœ- niteat. Lanram enim honarum artiũ ſtu dia uim hahent. ut nahilitarẽ, uhinũ eſt ꝑpariant: uhiadeſt. langæ illuſtriorem, mi nusq; interitui ohnoxiã faciãta intehus ſecundis ornamentũ, in aduerſis perfu- a 3 gium —— EPISTOLA. gium ꝑræſtent:et fautores ſuos immod talitate, cum et iꝑſa durẽt perꝑetuò do. nent. Tuum ergo nũc eſt, ut pro tua ge⸗ neroſa indole hãc animi mei ſignificati onem erga te æqui boniq́; cõſulas:& i amore honeſtarum diſciplinarum, uto- lim apud nos cœpiſti, perſiſtas. Quare facies ut nec Deum Optimum Maxi- mũ donorũ, quibus iam tum prę mulltis alijs ornatus es, nec clariſsimos paren- tes optimæ de te conceptæ expecctati. onis pœniteat. Bene uale. Baſi- leæ, ex ludo literario ad D. Petrum.7. Idus Maias, Anno ¹561. Tui amantißimus lacobus Hertelius Curienſis. ———— 4“ 1—. ⅛⅓⅛ 1— 8— e 8. 8 —-— * ————— aut qpam riGimacoll ros memo matibubit mentohẽ ueneaid Aäntil Elh) . lus cägnc necã qy neca inli ani decla extätmu vesſſqho fuitaſar. malthan 1 decni 218G nett a tipſa wt 8 1 un dcs ind equi d uum h g xpt=Al eul— dti uibu tun ,eSüüt te c AMpta eat.) Teu dol=pon im.. Ma Ann ᷣ jmus obusl dn nſ M. EFABII QVINTILL ANI VITA. Mrn. Fabius Quintilianus Ro- mæ natus eſt, quibus conſulibus, aut quo imperante Cæſare, nõ legi. Ve- riſsima coniectura adducor, ut fidem li- bris temporum nõ habeam, ubilegitur Quintilianus Calagura urbe Hiſpaniæ oriundus. Nam M. Valerius Martialis Calaguritani agri alumnus, cum Hibe- ros memoria dignos ſuos, ſuis hipigrã- matibus inſerat, nullam de Quintiliano mentionẽ fecit, ſed eum ſeparatim cum ueneratione nominat. Quintiliane uagæ moderator ſumme iuuentæ, Gloria Romanæ Quintiliane togæ. Et ipſe dicit quum eſſet adoleſcentu lus, cognouiſſe Domitium Afrũ,& Se- necã, qui ambo ſub Nerone peri ere, Se- neca in libro ſexto diuiſionum Quintili ani declamatoris meminit, cuius adhuc extãt multę declamationes acutę et bre ues, ſtylo aliquantulũ remiſsiore. Is auus fuit Mar. Fabij Quintiliani, qui Romæ multis annis Rhetoricen cũ ſumma lau de docuit. Et ipſe rurſus Quintilianus 1 a 4 men⸗ “ —— ——— —————— —————y——————— 3——.—————— 2 .——————— 1—.— 2 ——————— M. QVINTIIL. VITA. mentionem facit patris, qui cauſidicus fuit apud principem. Neć notitia‚ne gratia caruit. Domitiani enim Cæſars nepotũ cura ei delegata fuit. Diſciplina eius caſtigatiſsimæ pleniſsimũ teſtimo niũ C. Celius affert. Qui ſub tali præce, ptore tantũ profecit, ut ſui tẽporis On. tores facilè ſuperauerit. Duxit uxorẽex nobili familia, ex qua liberos ſuſcepit quę acerbiſsima fatorũ ſorte in primaiu uentutis flore rapta fuit. Alterũ exlibe- ris, cùm librum de Cauſis corruptę elo⸗ quẽtię edidiſſet, amiſit. Poſtea cùm Rhe torices libros ſcriberet, Quintilianum filiũ unicũ parẽtis lumẽ ac ſolatiũ rogo dedit. Teſtis& ipſe infelix ſenex ſuarũ lachrymarũ eſt. Eius filiola ex alia ut ere do, uxore Tutij equitis Romani flliage nita, nupſit Nouio Celeri uiro claro. Quo tempore deceſſerit, affirmate non audeo, quoniã is qui tradit, fide caret. 3 M. FA. achae paulop lucu Auxinpeudi ſttionitſiui torilu ziſa de ontüſtco cirienreut hü orunwtt ntiteng re e ane luenti,e tum auemin utin mauw Btauam)pe ſentire neisuelt uſusadhccteftim Aſpiraii econl duolem con Suntaan duog kortaldism dia rum autotaem, ſenim einar oſellan moe kulo keranarzn dele a rotl imæ 28 bin, 1 übe deci 1 Auita eraut m)a XG den afate—nei pta n al eCacn amiſ—Me ribe u dslu ch ipſe mlixi dius un zen equt=om duio— ein des di d qi düg dit,&ν cate TILIANVS TRYPHONI 4 81B1LIOPOEAas s. 4 FFLAGITASTI quotidiano conuicio, E ut libros, quos ad Marcellum meũ de In- ſiitutione oratoria ſcripſeram, iam emit tere inciperem. Nam ipſe eos nondũ opi- ſitioni inſtituti operis propè infiniti,& legendi⸗ au toribus, qui ſunt innumerabiles, datum eſt. Vſus dein de Horatij conſilio, qui in Arte poëtica ſuadet, ne præ Deinde Hlo cieitetur editio, nanumq́ rematur in anaum,dabam ratij, quã le his ocium, ut refrigerato inuentionis amore, diligètius cionẽ„LUir repetitos tanquam lector perpenderem. Sed ſi tantope exacli iudi- re efflagitantur, quam tu confirmas, permittamus ue/ nabar ſatis maturuiſſe, quibus componendis, ut ſcis, Ven atren paulò plus qudàm biennium, tot alioqui negotijs dictri. εςιι⁶μ ε . 4 6 /% 5 4 ctus, impendi. Quod tempus nõ tam ſtylo, quam inqui Alids ſic: cij Petrus la uentis,& auram bene ſoluentibus precemur. Mul/ Moſellanꝰ tum autem in tua quoq; fide ac diligentia poſitum ei, 2 2*„ 2 2 ut in manus hominum quàm emendatißimi ueniant. Et auram.) Pontanus, à cuius autoritate& iudicio diuerſum ſentire nefas ueluti eſt, pro auram oram et legit,& interpreratur, uſus ad hoc teſtimonio Liuiano libro 28. in eo libello, quem de Aſpiratione conſcripſit, quem ſecutus etiam autor dictionarij, quod Copiæ cornu appellant, inter exponendum idem adſerit. Sunt& alij quoq;, quibus hoc defendere placuit. Et quanquam fartaſsis magis applaudat auram, tamen ob huiuſcemodi uiroe rum autoritatem& conſenſum, rem in dubio relinquamus, præ⸗ ſertim cùm ex hac re, dignitas ſcripti& autoris non minuatur- Moſellanus, modo ſint illius, quæ in hunc antorem ſub illius ti tulo feruntur aunotata, aura magis probat. Camerarius, utriu- 4 2 5 lin gsæ approbat. ————— 3——*— ——————*— —— ͦ———— “ — 2 M FAB. QyINT. INSTIT. linguę peritia clarus, oram mauult. Quid enim, inꝗuit, auramſ. gnificet: neq; enim bene precemur hic aſtruere liceat, maxins cùm in quarto huius autoris libro ſimiliter legatur magno con. ſenſu exemplorum: Nauim conſpexi, quanti ueheret interto;u ui, de precio conuenit, conſcendi, ſublatę ſunt anchorę, ſoluimun orã, profecti ſumus. Eſt autem ora, ut ait Pontanus, funis nauii. cus, quo naues ligantur in portu. Mr FABII QVIN TILIANI, INORATORIAE IN/ ſtitutionis librum primum, ad Mar- cellum Victorium PROOE MIVNM. Nosr impetratam ſtudijs meis guieten guæ per uiginti annos erudiendis iuuen- Reddit ratio nẽ editionis. omę docuit ☛ ²älus impenderam, quum à me quidem fim- Fabis, ubi de liariter poſtularent, ut aliquid de ratione dicendi con functis mune xr docẽdi 20 bonerem. Diu ſum equidem reluctatus, quod auto annos ociũ à res utriuſque linguæ clarißimos non ignorabam, mul. Peoione a ta quæ ad hoc opus pertinerent diligentißime ſcripla — da/ poſteris reliqui ſe. Sed qua ego ex cauſa faciliorem mi. batur. hi ueniam mee deprecationis arbitrabar fore, hac ac/ cendebantur illi magis, quod inter diuerſas opiniones priorum,& quaſdam etiam inter ſe contrarias, uff- cilis eſſet electio: ut mihi ſi non inueniendi nouaiatcatj te iudicandi de ueteribus, iniungere laborem non iniu 6.. 3 3.— 2— 2 ſte uiderentur. Quamuis aũt nõ tam me uinceret ple⸗ ſtandi quod exigebatur fiducia, quàm negandi ueycem dia, latius ſe tamẽ aperiente materid, plus quam impo nebatur oneris, ſponte ſuſcepi: ſimul ut pleniori ohſe- 24 2 qulo ————— -— ——— ekMl. lio gemeent im neſſarhnd nifrn ſ orſi cual ch elochentenan tan quumzaug ſumgan hereo ſioniui lſen 1 henuktesg altimicho jKantun kent erti oxtwri fitenuucke buuiniſbper gu,nüſtim mecaltetqa diteiutbmn cell 25 bi mteii hec mado, tue interno erudiécom ingenilm duosdliſt molbaſgi maneizcp 24, du Rhetorten monepxii detra hiij Geint u deran ́nen utal erc ſequld— uaa. clar un ertin er ilhn d1 Jud dr cai catlc der inahn is, Ju d. rär netig ai fm ibiſſ rma bus, i Mrellr nud antms arfitt uaun⸗ mient uru 3 ſ ſa.5 lun OKRAT. LIB. I. PFROOHM.— quio demererer amatißimos mei. ſimul, ne uulgarẽ uiã ingre ſſus, alienis demi ueſtigis inſiſterem. Nam cæte- ri fere, qui artẽ orandi literis tradiderunt, ita ſunt ex- orſi, quaſi perfectis omni alio genere doctrina ſummd eloquentiæ manum imponerent: ſiue contemnentes, tanquam parua quæ prius diſcimus ſtudia, ſiue non ad ſuum pertinere officium opinati, quãdo diuiſæ profrſ ſionũ uices eſſent:ſeu, quod proximũ uero, nullà inge- nij ſperantes gratiã circa res, etiamſi neceſſarias, pro- cul tamẽ ab oſtentatione poſitas, ut operũ faſtigia ſpe- ctantur, latent fundamenta. Ego cum nihil exiſtimem arti oratoriæ alienũ, ſine quo Oratorẽ non poſſe fieri Träslatio ab operũ perfe⸗ ctione. diuerſæ Profeſsionũ uic.) ut exem pli gratia Graämatices & RKhetoxi/ ces⸗ es n 4 4 ſatendum eſt, nec ad ullius rei ſummaà, niſi præcidenti- /u,,on, bus initijs perueniri ad maiora illa, ſed quæ ſi negli/ gas, nõ ſit maioribus locus, demittere me nõ recuſabo: uec aliter qudm ſimihi tradatur educandus orator, ſtu dia eius formare ab infantia incipid. Quod opus Mar/ celle Victori, tibi dicamus, quem cim amiciſimum no- bis, tum eximio literari amore flagrantẽ, nõ propter hæc modò, quanquà ſunt magna, dignißimũ hoc mu- tuæ inter nos charitatis pignore iudicabams, ſed quod erudiẽdo nato tuo, cuius prima ætas manifeſtu iter ad ingenij lumẽ oſtẽdit, nõ inutiles t fore libri uidebatur, quos ab ipſis dicẽdi uelut incunabulis, per omnes, quæ modo aliquid Oratori futuro conferant, artes, ad ſum- mam eius operis perducere deſtinabamus. Atq; eo ma- gis, quod duo ià ſub nomine meo libri ferebantur artis Rhetoricæ, neq; in hoc cõparati. Namq; alterum ſer- mone per biduu habito, pueri, quibus id præſtabatur, exce 09 Frre Ingen. lum?) loquẽtiam, Cice. in Brus to. Vt em ho minis decus ingenium, ſic ingenij ipſius lumen eſt ele quentia- 5 67 A „ † M. IAB. QVINT. INSTIT. exceperat: Alteru quibus ſanè diebus, quantum notin do conſequi potuerant, interceptum, boni iuuenes ſel nimium amantes mei, temerario editionis honore uul. Zauerat. Quzare in his quoq; libris erunt eadẽ aliqus multa mutataplurima adiecta, omnia uerò cõpoſiti. Veu, oraten va,& qudm nos potuerimus elaborata. Qratorè aui as. inſtituimusi 4 patell rim, rationem rectæ honeſtæq́; uitæ(ut quidã putaue- 42. 2 1 runt) ad Philoſophos relegandam, cùm uir ille uerei. uilis, et publicarũ, priuatarũq́; rerum adminiſtration accõmodatus, qui regere conſilijs urbes, fundare legi emendare iudicijs poßit, non alius ſit profectdòͦ quan Orator. Quare, tametſi me fateor uſurum quibuſdun, quæ Philoſophorum libris continentur, tamen ea iu- re, uereq́; contenderim eſſe operis noſtri, proprieq; al artem Oratoriam pertinere. An ſi frequentißime qeiu Kitia, fortitudine, temperantia, cæterisq́; ſimilibus ſi Aiſſerendum, ex adeo, ut uix ulla poßit eauſa reperiri in quam non aliqua quæſtio ex his incidat, eaq́ omnia muentiõe, atq́ elocutione ſint explicãda, dubitabitun 1 3. ubicunque uis ingenij˖& copia dicendi poſtulatur ii Oratore. PaTles Oratoris e ſe bræ cipuas 3 Fueruntq; hec, ut ci⸗ cero apertißime colligit, quemadmodu iuncta natura, ſic oſficio quoq copulata, ut jdem ſapientes aig;ei quentes haberentur. Scidit deinde ſe ſtudiũ, atq; iner- dicaren. tia fictum eſt, ut artes eſſe plures uiderentur. Namu ar. primum lingua eſſe ccpit in queſtu, in titutumq; elo- quentie ö“ ——— . .Neq; hoc conceſt Sn. enie aumd bantureichen eniß uenighe endilben h leges rgth 4 ſtt,rinſihn gauem f nech ſm mde inerun Ketet rniineurſti⸗ enin p ineg zulenjyln cediſeeupe rim:niſrizu mainpeiſ 2 jſsu hlben⸗ ETtiliam mua priaghidſc Cui enimne urpebinu qua de cuſt prietasard bent tebi logluetur r Nunc hes ſ gui eſenzn ſertim dedh lbus= bu u, int NJoh lemen* Aütan 4guo A lien 4 cdit Anün 8 L enaun düma 8 e N. 2 ſonett elu⸗ releg== ann uatar=une re cot&. Nanai 1, 1= iſ ine iſen liri enn. eſes ußi iners fi deran dteni utus Wuſiu ieſtig 8 Mii jone ₰ iil Cd. Arih eep mu it Ju aw äi lts, 1 Hſchi iii Hrkbii ſeel unn dirin Kü⸗ 6RAT. LIB. I. PFROOEAM. 1 quentiæ bonis malè uti, curam morum qui diſerti habe bantur, reliquerũt. Ea uerò deſtituta, infirmioribus in genijs uelut prædæ fuit. Inde quidã contempto bene di cendi labore, ad fõrmandos animos, inſtituẽdasq́; uitæ leges regreßi, partem quidem potiorem, ſi diuidi poſ= ſet, retinuerüt, nomen tamen ſibi inſolentißimum arro gauerunt, ut ſoli ſapientiæ ſtudioſt uocarentur. Quod neq; ſummi Imperatores, neque in cõcilijs rerum ma⸗ ximarum, ac totiuis adminiſtratione Reipub. præcla- rißimẽ uerſati, ſibi unquam uendicare ſunt auſi. Facere enim optima quam promittere maluerit. Ac ueterum quidem ſapientiæ profeſſorum multos,& honeſta præ cepiſſe, et ut præceperunt, etiam uixiſſe facile conceſſe rim: noſtris uerò temporibus, ſub hoc nomine maxi- ma in pleriſq; uitia latuerunt. Non enim uirtute ac ſtu- dijs ut haberentur Philoſophi laborabant, ſed uultum, Philoſophos & triſtitiam,& diſſentientem à cæteris habitum peßi Ur2 teecre mis moribus prætendebant. Hæc autem quæ uelut pro ꝑhiberi ſe uo pria philoſophiæ aſſerunt, paßim tractamus omnes. lane. dae⸗ Quis enim non de iuſto, æquo ac bono, modò non& cie laborant uir peßimus, Ioquitur? Quis non etiam ruſticorum ali re5, phia qua de cauſis naturalibus quærits Nam uerborum pro autem ſtudia prietas ac differentia, omnibus qui ſermonem curæ ha auu in be bent, debet eſſe cõmunis. Sed ea& ſciet optimè,& e- cepta: hoc eſt, loquetur Orator: qui ſi fuiſſet aliquando perfectus, nõ fcia Ene⸗ philoſophorũ ſcholis uirtutis præcepta peterentur. dant quadam Nunc neceſſe eſt ad eos aliquando autores recurrere, ermirne neſs qui deſerta, ut dixi, parte oratoriæ artis, meliorè præ/ illa nunc non ſertim occupauerunt,& ueluti noſtruni repoſcere, no utur pen eii tt ré poteritniß Orator De hac uero qua ſi degenerati⸗ one Philoſo⸗ phorum, à uir tute& con/ tantia defici entiũ grauiſsi me queritur Cicero in 2. Tuſculan. M. FAB. GVINT. 1NSTIT. 6 ut nos illorum utamur inuentis, ſed ut illos alienis uſes eſe doceamus. Stt igitur Qxater uit talis qualis uen ſaꝑien appellari poßat, ue moriEus madd perſeciu (nam id mea quidem opinione, quanquã ſint qui üiſen tiant, ſatis non eſt 1a ſcienfia,&r amni ficulte te dicendi, qualis adlu rit. Sed non ideo minus nobis ad ſummãà tendendi eſt, quod feceni pleriq; ueter, qui, etſi nondum quenquam ſapientem repertum putabant, præcepta tamen ſapientiæ tradi derunt. Nam eſt certè aliquid conſummata eloquentiu, neq; ad id peruenire natura humani ingenij prohibet quod ſi non contingat, altius tamen ibunt, quiad ſin/ mam nitentur, quam qui præſumpta deſperatione qun uelint euadendi, protinus circa ima ſubſtiterint. Qu magis impetrãda erit uenia, ſi ne minora quidem ilui ueruùm operi quod inſtituimus neceſſaria, preæteribo Nam liber primus, ea quæ ſunt ante officiũ Rhetori continebit. Secundò, prima apud Rhetorem elementa, er quæ de ipſa Rhetoricæ ſubſtantia quæruntur, tra- tabimus. Quinq; deinceps inuentioni, nam et huie di ſpoſitio ſubiungitur. Quatuor elocutioni, in cuus pa tem memoria ac pronunciatio ueniũt, dabuntur. vnus —— —— accedet, in quo nobis Orator ipſe informandus eſt, u qui mores eius, quæ in ſuſcipiendis, diſcendis, agendi cauſis ratio, quod eloquẽtiæ genus, quis agendi debeal eſſe finis, quæ poſt finem Kudia, quantu nosira ualebi infirmitas, diſſeremus. His omnibus admiſcebitur, u quiſq; locus poſtulabit, dicendi ratio, quæ non eorum modo ſcientia, quibus ſolis quidà nomè arlis tian b udio⸗ 0. tdiſosingnat rieeintenaen nentie peßt. ſabtiltane 1 uid ed ingnabo geriſbh nenêſu ten nosnunpahli tildindith deerliohc⸗ do. Nm qu mur, fnioher teſtetüneß unuanterdbhr magi her ſc bu tennon dusf tis,eeoq unbliuni.x nneu u dare pent di, multagr, roſint a Uludtanen) bit nanräutan. cultana nge locus. Jedub: cordes niti lis hilſcribipatn, entig uisnoſa nus,quimenteg Fmu. uuenen en *, Ie un 2pm an. . Aca n umms nti Iſt nott 2 uen b brec= n 41I94= um natarſ aamin taltit= zani Juip Ndut linus G uſ tueni. nin ſtituin rtſt 4 quc mxij prini la orce t Stug einceg*non Qua M vat nuncn Su gOrd 8 utn inſuſt wibte oguett* G nem an slüt 6. H ESrMd. bit, Ci I iha uſoll ene G— nh 6KAT. LIB. I. PHROOEM.„ ſtudioſos inſtruat: ey(ut ſic dixerim) ius ipſum Rheto rices interpretetur, ſed alere facundiã, uires augere elo quentiæ poßit. Nam plerunq́; nudæ illæ artes, nimia ſubtilitatis affectatione frangunt atq́; coneidunt quic- quid et in oratione generoſius,& omnem ſuceum in- geuij bibunt,& oſſa detegunt: quæ ut eſſe& aſtringi neruis ſuis debent, ſic corpore operienda ſunt. Ideoq́; nos non particulam illam, ſicut plerique, ſed quicquid utile ad inſtituendi Oratorem putabamus, in hos duo decim libros contulimus, breuiter omnia demonſtran/ do. Nam ſi quantum de quaq; re dici poteſt proſequa/ mur, finis operis non reperietur. Iud tamẽ in primis 4 teſtandum eſt, nihil pracepta atq; artes ualere. niſiad. iuuante natura, Quapropter ei cui deerit ingeniũ non magis hæe ſcripta ſunt, quàm de agrorum cultu ſterili bus terris. Sunt& alia ingenita cuiq; adiumenta quæ quiden adiuuant, uox, latus patiens laboris, ualetudo, cõſtan/ tia, decor: quæ ſi modica obtigerunt, poſſunt ratione ampliari. Sed nonnunquam ita deſunt, ut bona etiam ingenij, ſtudijq́; corrrumpantt. Sicut et hæe ipſa ſine do ctore perito, ſtudio pertinaci, ſcribendi, legendi, dicen di, multa& continua exereitatione, per ſe alids nihil proſunt. a Hllud tamen.) Præcipit id quod& Horatius quęſitũ eſſe ſcria bit, naturãue an arte cõſtaret eruditio. Quum em̃ omnis eruditio cultura ingenij ſit, ubi deerit ingeniũ, ne culturæ ꝗdẽ poterit eſſe locus. Ac ſi quis ideo ſtudia doctrinarũ contẽnere uelit, quod ue cordes nihil illis adtuuent᷑, perinde ac ſi literas, quia in aqua ni-/ hil ſcribi poſsit, ſpernat, facere uideaf. Nã eo uſq; humanę ſapi⸗ entię uis non extenditur, ac admirabilis fanè doctor is ſit ac diuf nus, qui mente caſſos inſtruat ſapientia, ut ait Euripides. M. EAB. ————— ———— ————; —— b 1.. n e M- FABII QVIN Sehass rILIANI, DE INSTITVTIONE unqui ORATORIA, LIB. I. ei xlän. Quemadmodum prima elementa tradendos tftnger tiu 3 ſint. Cap. I.— dunf eer 4aeetin aTvR nato filio, paterſpen uonuuf uhe de illo primum quam optimam 2capiat, ita diligentior à princi. ahn pijs fiet. Falſa enĩm eſt quereli, Acſtclelnn terisutuid tmaſi 3* iniaſte burlanilen cotuliſtact reperias,& Omnium nõ P modo animã elum, ſed reru propria qugę⸗ 4 Saeuee ele eorigo animi caæleſti itux. Habetis uero, tt in rit ignis, cà„. det nix. Sua dociles, non magis ſecundum naturam homines edun/ 4 eſt equis, bo⸗ tur, qudm prodigioſa corpora,& monſtris inſtgnia. i bus, feris om 4 f. S. nibus natura. Sed hi pauci admodum fuerunt. Argumentum quodin lſan desn he homlis pueris elucet ſpes plurimorum, quæ cium emoritur eta rlurcai d PporiuseKun te, manifeſtum eſt, nõ naturam defeciſſe, ſed cura Pre- 4 ſtat tamẽ ingenio alius alium, concedo: ſed ut plas cff. ciat aut minus. Nemo tamen reperitur, quiſſit tudiomi hil conſecutus. Hoc qui peruiderit, protinus ut eritb rens factus, acrẽ quàm maxime curam ſpei futuri Ohi. toris impendat. Ante amnia, ne ſit uitioſusſſ rõptos:quippe id eſt homini 7 6 e 4 7 cibui. — 2 4 2————- ⁵ü————— GIrſi fthe teilt E cin aniaün bijs ſaen 1 auch ☛.e. dun ce ſa 16 enijd d l nercg 9c bomi Xnk curſau u 2 a dKd A rundun arak cordi Srni fien un rimon e clne aaturcd 8 2 zalun ao ſt tamen! 7g uperu ru naxm n h p us cihus: quat, ſi fieri poſſet, ſapiẽtes Cbryſippus optauit, ORATOR. LIBERI. 5* certe quantũ res pateretur, optimas eligi. uoluit. Et mo rum quidẽ in his, haud dubiè prior ratia eſt, recte tamẽ etiam loquatur. Has primum audiet puer, harui uerba effingere imitando conabitur. Et natura tenaciſeimui ſu mus eorum, quæ rudihus annis hercenimus: ut ſapor quo noua imbuas, durat, nec lanarũ colores quibus ſim plex ille candor mutatus eſſ, elui poſſunt. Et hæc inſe magi hextinaciter hærent, quæ deteriora ſunt. Nãha na ficile mutantur in peius nunc quado in bonuuer- teris uitia? Non aſſueſcas ergo(ne dũ infans quidẽ eſt) ſermoni, qui dediſcendus ſit. In ꝑaxentibua uerdò, quam pluximu eſſe eruditionis optaueris. Verũ nec de patti bus tantů loquor, nam Gracchorum eloquentiæ multa Hæc apud Ci cõtuliſſe accepimus Corneliam matrem, cuius doct ßi/ Ten nn, mus ſermo in posteros guoq; eſt epictolis traditus. Et Iicet, porro Lælij ſilia reddidiſſe in loquendo paternã eloquẽtiam er elegantiorem dicitur. Et Q. Hortẽſij filiæ oratio apud ſunt, Cæſar Triumuiros habita legitur, nõ tanta in ſexus honorẽ. Saianus Nec tamen hi, quibus diſcere ipſis nõ contigit, minorẽ Lepidus. curd docendi liberos habeant, ſed ſint propter hoc i/ bſum ad cætera magis diligẽtes. De puexis inter quos educaitur ille huic ſhei deſtinatus, idé quod de nuitriici hus dictũ ſi. De pædagagic hec amplius. ut aut ſinte- ruditi hlanc, qud primam eſſe cuxars uelim, aut ſe nãeſ ſe eruditas ſciant. Vihilenim ꝑeius ijs, qui paulim ali- aid ultra ꝑrimas literas neragreßi filſam ſibi ſeiaͦtia perſua ſioneminduexunt. Nam&r=cedere ꝑræcipiendi eredere Peritis indignatur, ex uelut iure quada ꝑnteſtatis, qua ferẽ animis 1141 WI arabodee dagogus, ut à Babylonio Diogene traditur, quibuſtm Leene. eum ultijs imbuit, quæ robuſtũ quoq́;,& iam maximi quoq; notum„ Azn Ritut 497 8 c, Acdlle A⸗ regem ab illa inſtitutione puerili ſunt proſecuta.Si ai na potitus o⸗ multa uideor exigere, cogitet Oratorẽ inſtitui remu nuſtam thure„„„„,.1. nuſam nude duam, etiam cmet formando nibil defuerit, preeru Tuiſſe Olym⸗ plura ac difficiliora ſupereſſe. Rà& ſtudio perpeluo, piadis ꝓpin⸗ 9-,,T,: ri urn is Aelrieht Pun rcltur.. præſtatiſſimis bræceptoribus,& plurimi diſixi ſeq́; nõ pæda niε Opiis e. Quapropter. gogũ, ſed du⸗„ noluiſſe dici.%„ 5. 2.. J. 2. Teeknes au ces, pueros, pædagogosq́ at unus certe ſit aßicuun Dgenee cendi non imperitus. Qui, ſi qua erunt ab his preſent loco mentio 0 dicta uitioſe, corrigat protinus, nec inſidereli t, Babyloni us Stoie⸗fuit ſinat, di tamẽ intelligatur, id quod prius dixi, bonum V Pnilofophus, eſſe hoc remediu. in illa celes Tet 7 9 derem 7 la. quia Latirus, qui pluribus in uſu eſt, uelncbit ole bri legatione Rona uenit tihuis ſe perhibet, ſimul qui diſciplinis quoque Geis cũ Carneade & Cruolao. prius inſtituendus eſt, unde& noſtræ fluxert.Nõ tu men hoc adeo ſuperſtitiose uelim fieri, ut din tantũ lo- quatur Græceè aut diſcat, ſieut pleriſq; moris eſt. Nint enim accidunt& oris plurima uitia in peregrinum num corrupti,& ſermonis, cui cum Græcæ ftguræ ai dua eonſuetudine hæſerunt, in diuerſa quoq; loqueni ratione pertinaciſſimẽ durant. Non longe itagʒ Latne ſubſequi debent,& cito pariter ire. Ita fiet, ut cum⸗ quali cura linguã utranq́; tueri eæperinus, neulia dte ri offl⸗ * — —jj———“ Leonide Rie eorum nocet moribus. Siquidẽ Leonides, alexadripe, i defuerit, ſed hominl 5i 2 25 9. ¹ ce Alexandri tamè non cõtinget, quales maximt uelim habere nuti Nanifita nitun ie güte iteacEts 73 1 unä uau lluqucgi tem inzlim 44. E ül . de qun Gu kel mup ſeuntu duantüges gulolih elr borgua crun fſtii caleten coipſo ime nosprce tigpreym liem eim auigiiſar WWit dna Na 1n in u Na Ligui M T; dio Dſ tra, bn d kone p* dun. rCog n ttorzn dr r di ſupers C cerpt G, ter es n zu 8s— fen ualest ⁵ en 605, Aen. . n orrigt rim gitur Wäm — Puurih. lh. ulgu Wlui hunde— ket ſcat vißr 1 plo d ut mond a o ſerun i wal e dan 1. ub. 694 l 21 Sran. ORATOR. LIBERI. 13 ri officiat. Quidam literis inſtituẽdos, qui minores ſe- 5 ptem annis eſſent, non putauerunt, quod illa primum æ tas er intellectum diſciplinari capere, er laborẽ pa ti non poßit. in qua ſentẽtia Heſiodi eſſe plurimi tra⸗ dunt, qui ante Germanicum Ariſtophanem fuerunt. c Nam is primus vr ⸗sénas, in quo libro ſcriptũ hoc inue væobinas nitur, negauit eſſe huius boẽtæ. Sed alij quoq; autores, Puskesae inter quos Eratoſthenes, idẽ præceperunt. Melius ait, um. qui nullum tempus uacaxe cuxa ualunt, ut Chryſippus: imauirras afi nam is, quauis nutricibus triennium dederit, tamen ab 8 3 ea2 4 uas illis quoq; iam inſormanda quam optimis inſtitutis mè Orœſus ſua tem infantium iudicat. Cur aut nũ pertineat ad literas ſeras ac ſubie ætas, quæ ad mares iã ertinet? vep enuen toto io Chryſppus, de quo loquor tempore, uix tanti efß ci, quantũ cſer Mrirn ace⸗ re unus ꝑoſtea ꝑoßit annus: ſed tamẽ mihi, qui hoc ſen ducatione lia ſerunt, uidentur nõ tam diſcentibus in hac parte, qudm berori, 1ius docentib. peperciſſe. Quid melius alioquin facient, ex Labtur Can quo loqui poterit: Faciãt enim aliquid neceſſe eſt: Aut cur boc, quantulumcunq; eſt, uſq; ad ſeptem annos lu⸗ crum faſtidiamus? Nam certe, quamlibet pari ſit quod cõiulerit ætas prior, maiora tamem aliqua diſcet puer eo ipſo anno, ꝙ minora didiciſſet. Hoc per ſingulos an nos prorogatu, in ſummam proficit,& quanti infan- tia præſumpt eſt temporis, adoleſcentiæ acquiritur. Idem etiam de ſequentibus annis præceptu ſit, ne quod cuiq diſcendi eſt, ſero diſcere inci piat. Non exga ꝑer- damus priumn tatim temnus, atq; ed inus, quad ini tialiteraxum ſala memoria conſtant. quæ non madò iencEin ꝑaruis, ſcdetiam fenacißiimasſt. Nec ſum 6 2 ades — .„ 14 4 44 7. 3 4 3 . 3 4 uim leu pentiteihe in plutinäzu ionietiien M. FAB. QVINT. I 2* 4 eupit liam quæ capit illa ætas, euocetur. Parua docemusin.- ſtituendum Oratorem profeſi, ſed eſt ſua etiam ſtudjff ai Ou mmfantia: et ut corporum mox etiam fõrtißimorun ein it en catio à lacte, cunisq́; initium ducit, ita futurus eloquen 1 lui ißimus, edidit aliquando uagitu,& loqui primum in- aumßi certa uoce tentauit, et hæſit circa fõrmas literarũ. Nec vertum certa uoe neuttäll sverdum ſi quid diſcere ſatis nõ eſt, ideò nec neceſſe eſt. Quod eean 35 1 2e e e z„ 2 luns ju j nemo reprehendit patrẽ, qui hæc non negligendai nchui oo filio putet, cur improbetur, ſi uis ea quæ domi ſus uaß rectẽè faceret, in publicum promit? Atq eo magis, quod hte Piut, Erut corper dennge enin utrn ii hoberi lin ſema An Philippus Macedonum rex, Alexãtro Ab Ariſtot.) filio ſuo prima literarum elementa tradiab Ariſtotele ſumanſ 86 Zarun e ſummo eius ætatis philoſopho, uoluiſſet, aut ile ſuſce⸗ gaßie V cuit indicare piſſet hoc officium, ſi non ſtudiorum initia, et aperfe⸗ njaiä hl Sateiaeie ctißimo quoque optime tractari,& pertinere ad ſun- uul 3 Pyilippi. mam credidiſſet? Fingamus igitur Alexandrum darinnm ſcrhan iu bis impoſitum gremio, dignum tanta cura inſanten ſan (quanquã ſuus cuiq; dignis eſt) pudeat ne me 6 ſt ſtauum unl aauſ Kiag a lua uusui— rn Den profe d cd mmo a. 11 aittum 2 iß do 44 A ba heſit= 1 deſt,i e nenn datré, 1 en robes uns um pi K ath inoret arüihg unde Wncu .il un pu Mt Bonm pamele rdi loſoph Auu ſ non ſtu toiuk de trad de penr musi ran 5, iig unnüt enc“ ORATOR. LIBER I. ſtatim elementis, etiam breuia docendi monſtrare com pendia? Neq enim mihi illud ſaltem placet, quod fieri in plurimis uideo, ut literarum naminaet contextum, prius quam formulas ꝑaruuli diſcant. Obſtat hoe agni tioni ætati earum, non intendentibus mox animum ad ipſos ductus, dum antecedentem memoriam ſequitur: quæ cauſa eit præcipientibus, ut etiã cum ſatis affixiſſe eas ꝑueris, recta illo qua ꝑrimium ſcribi ſolent cotextu uidentur, retraagãt rurſus, et uaria ꝑermutatione per turbent, danec literas qui inſtituuntur ficie norint, nõ ardine. Quapropter optime, ſicut hominũ pariter& habitus e& nomina, edocebũtur. Sed quod in literis ob eſt, yllabis nõ nocebit. Non exeludo autem id quod eſt notum, irritandæ ad diſcendum infantiæ gratia, ebur- neas etiaã literarum formas in luſum offrre, uel ſi quid aliud, quo magis illa ætas gaudet, inueniri poteſt, quod tractare, intueri, nominare iucundu ſit. Cum uerò iam ductus ſequi cœperit, nõ inutile erit, eas tabellæ quam optime inſculpi, ut ꝓ illos uelut ſulcos ducatur ſtolus- dam neq; errabit quemadmodũ in ceris(continebitur enim utriq; marginibus)neq; extra præſeriptũ egre- di poterit,& celerius, ac ſæpius ſequendo' certa ueſti cæſe gia, formabit articulos, neque egebit adiutorio, manu ſua manui ſuperimpoſita regentis. Non eſt aliena res, quæ ferẽ ab honeſtis negligi ſolet, cura benè ac ueloci. ter ſcribẽdi.Nd cum ſit in ſtudijs præcipuũ, quoq́; ſolo uerus ille profrctus, e altis radicibus nixus paretur., ſcribere, tardior ſtylus cogitationẽ moratur, rudis& cõſuſus intellectu caret, unde ſequitur alter dictandi ex Oe, de 14. RI. FAB. QVINT. IMNSTIII. his quæ& trãsferenda ſunt labor. Quare cum ſene et ubiqz, tum præcipue in epiſtolis ſecretis et familiun bus delectabit, ne hoc quidẽ negle ctum reliquiſſe. gyli Pis nullum cõpendium eſt, perdiſcendeæ omnes, necyi ſit plerãq;, difficillima quæq́; earũ differenda, utinen nibus ſeribendis deprebendantur. Quin imoͤine prine quidem memoriæ temerè credendum, repetere,& du inculcare fuerit utilius,& in lectione q́uoq; nõprope- rare ad continuanda eam, uel acceleranda, niſt cumin offenſa, atq; indubitata literarũ inter ſe cõiunctio, ſip peditare ſine ulla coęitadi ſaltẽ mora poterit: tuc iſi Fyllabis uerba cõplectihet his ſermonẽ conneclere iei 7* piat. Incredibile eſt, quantẽ moræ lectiani ſrstinatis gie ddijciatur. Hine nuscidit dubitatio, intermißio, e/ pelitio, plus quàm poſſunt audètibus, deinde clum en runt, etid his quæ is ſciunt diffidentibus. Certaſite in primis lectio, deinde cõiun 4,& diu lentior, dones exercitatione cötingat emendata uel citas. Nàproſpi cere in dextri, quod omnes præcipiunt,& prouilen nõ rationis modò, ſed uſus quoq; eſt, quoniã ſeqyuentin intuenti, priora dicenda ſunt:& quod dißficlimũtſt diuidenda intentio animi, ut aliud uoce, aliud oculia- gatur. lud nõ pœnitebit curaſſe, cuum ſcribere nomia: puer(quemadmodi moris eſt) cœæperit, ne hanc opera cotuntibus in uocabulis uulgaribus,& ſ6 rie occurrentibuu per ponat. dat. Protinus enim po ——— teſt interpreStationẽ lingue ſect tioris, id eſt, quas Græciꝰ ⁵εστν uocant, dum aliud ag" tur, ediſcere,& inter prima elementa cõſequi rem po ſtea propriu tempus deſideratura. Et quoniã ein V — 2 ————-— 8 deem, gnl tlan eta lite *† dorun ei— anin quant—κ eln recidiſ ation Jſlunt 5Au2 ſcnt niu. de C ad— 7 items ul omnet din luſus cn adt ſu nuii imi, R Juazi tebitct I und sor?( — bus, 4. un oteſtit Mathi ecind s — 9. prin wa lch iſits unk ORATOR. LIBER I. 19 aabuc tenues moramur, hi quoq; uerſus, qui ad imita- ftatis. 3 es tionẽ ſcribẽdi proponẽtur, non otioſas uelim ſentẽtias Düum Leerle habeat, ſed honeſtu aliquid monètes. Proſequitur hæc ꝛua a araue- memoria in ſenectutẽ,& impreſſa animo rudi, uſq; ad-uu iv air mores proficiet. Etiã dicta claxorum uirorii, et electos Se nr 7 ex poctis maxime(nãq; eorũ paruis cognitio gratior 1er, zu21 eſt)locos ediſcere inter luſum licet. Nã& maxime ne- uu ir. 35i ceſſaria eſt Oratori, ſicut ſuo loco dicã, memoria: et ed ²à 1⁶εν ‧ο⁵ præcipue firmatur atq; alitur exercitatione,& in his aira nor- de quibus nãc loquimur ætatibus, Jua nihil dum ipſæ 84 Audees ex ſe generare queunt, prope ſola eſt, quæ iuuare curã drhene Kos docenti poßit. Non alienum fuerit exigere ab his æta ptis: iuis cla⸗ tibus, quò ſit abſolutius os.& expreßior ſermo: ut no un Pete däns mina quædam uerſusq́; affectatæ difficultatis, ex pluri tiltani verhie bus ey aſperrimè coẽuntibus inter ſe ſyllabis cathena zaee liselhn tos,& ueluti confragoſos, quam citatißimeè uoluant, Xaxεmπσν Græci uocantur, res modica dictu: qua tamẽ o- miſſa, multa linguæ uitia, niſi primis eximuntur annis, inemendabili in poſterum prauitate durentur. a Quæ ſi quis.) Hoc eſt, modis omnibus præcipienda ſunt opti ma, quibus ſi qui uti non uoluerit, nõ poſsit prętendere ueræ ra tionis demonſiratæ uidelicet ignorationẽ, ſed ipſius fuerit negli⸗ gẽtia. Vt ſit, Defuerit, culpa fuerit: ſeu, ut ita dicã deſectus. Quod autem duriuſculè dictum uideri queat: Quæ ſi quis grauabitur, ſunt tamen ita locuti illo ſeculo. Plinius tertio epiſtolarum li/ bro, Nempe quam in ſenatu quoq;, ubi perpeti neceſſe erat, gra⸗= uari tamen uel puncto temporis ſolebamus. 5 b Quidã literis.) Videntur hac in re diſtributiont᷑ ætatum Grę ci reſpexiſſe, quæ ſecundum Hippocratem hæc eſt. Prima ætas, ah anno uno aduſq; ſeptimum. Secunda, ⁊ z. uſq; ad 4. Tertia, ⁊ 14·ad 21. Quarta, à z1.ad 28.uſq;. Quinta, à 28. ad 35 Scxta, d 35⸗ ad 4 2. Septima, à 4 2. uſq; ad 49. Prima, infans. Secũda, puer. Ter tia, 2doleſcens. Quarta, iuuenis. Quinta, uir. Sexta, ſenex. Septi- ana, decrepitus, quod ille dixit gtoννs autor Pollux. Cum b 4 igitur — 36 M. EAB. QVINT. INSTIT. igitur non arbitrarẽtur infantes utiliter literis inſtitui poſſe ſuerunt hæc ſtudia differenda uſq́; ad pueritiam. c Ariſtophanem.) Id eſt pauld infra tempora Philo delphi. Nu diſſe enim Ariſſotelem, qui præceptor fuerit Ariſtarchi, Callima chum tradunt,& Zenodotũ. Alterum, cum eſſet puer adhuc. Ilte rum, iam adoleſcens. Cęterũ, magiſtro poſtea uſum Eratoſthene qui Athenis in Aegyptum uenit, accerſitus à Ptolemæo' tertio e ge Ægypti, qui Buergetes dictus fuit. Zenodotus autem apud Ptolemgę um, Lagi filium, qui Soter dictuus eſt, fuerat, illius q; flios literas docuerat. Ita illa ætatę doctiſsimos uiros, qui poſternaati Fonſeruarent ſtudiorum& artium cultum, numinis prouidentia collegit. Nam cùm perpetuis motibus, extincto Alexandro, ue. xata Græcia, diſciplinarum ſtudia negligeret, illeq; orbis artium quam uocant, ν μυννυεονꝙνσνπσ⁵σεuꝭν diſsipatus iam eſſet, expulſi Alexandria doctiſeim homines, omnibus in generibus ſcientia- rum, iniurijs et immanitate Ptolemęi ſeptimt pegis Mgyptior, quem kæutgyεrus dixeère, omnes inſulas& ciuitates Gręcori, compleuerunt, tanquam reducentes, quæ olim inde artes exceſeiſ ſent,& ſe quaſi in tutelam Ptolemæorum contuliſſent. d Quas Gręci.) In libro de Pottica, qui extat inſcriptus Ariſio cen men eſſe poſſe proprium&„Niοτττau, ut aiνοωνον, Athenienibus „Xur a‿ν ſuiſſe, Cyprijs proprium: unde apparet,„Auνσmσα* duxiſ ſe, uocabula, minus uulgo, aut nota aut uſitata. Quiuſmodi poeta. rum ſunt plurima, aut aliũdę ſumpta, aut repetita ab antiquitate, aut nouitia, uel effctione, uel compoſitione, ut logi pro nugis, pa ratragœdiare, maſtigia, bolus? Vetera ſunt perduellis, exantlare. Nouorum ratio latius patet, nam et quę quaſi abolita, nſu repoſſ ta ſunt, noua uideri cqueant. Sicut, uexare, poſsit nouũ uideri: cũ ſit uetus ac proprium, cuiuſmodi nobis diſcentibus linguam lati nam ęccurreręe multa ſolent. E ffictum nouè fuerit à Salluſtio, ſi quidem uerum eſt dixiſſe eum quod aiunt, Loquentiama intelle- ctus max imè nouitatẽ facit, ut exterebrare, et expiſcari, pro ex= quirere, huc pertinent translata. Compoſitio eſt ſimplicior, ut collutulare, triparcos, leuifidæ. e Græcè uocant.) Vt perterricrepus, Terapontigonus. Platagi dorus, ut apud Ariſtophan ẽ πꝓρέαᷣορμοννρκανννοο‿μι ε,& Lou rrooæut Napxοαa Sed hęc qniſque ſibi excerpere ex poëtis po terit: uerſus autem integros maximè proderit, qualis et Catullia nus hic, Cum Tyaſo Satyrornm et Nyſigenis Silenis. Item, Funera Cecropiæ nec funera portarentur. 26 g ——— — = ———— 4— ———— 0K1 Ptbinu Riße Flamtiuom 1 WANXASd lacium. Jnleixde ab Bnnio hnotal hm Aluoſbis 8gm 4c mum locoine Intra gruua lie ſchultam re Quuiquc tunnaveſ rileo pln nulls, uia wea neſequülie ſugiendoh nauime i tiiſſeutin nuruset ſuumi otcauſasmm brodkſeig tio nnetiſ Sed maugij Vegennn 14G Taicig. Ten Winer,a Kin neP. 1 3 in 3 dmnc/ La⸗ acentg a. s iinin arwlen n an ePoit ee drn kprlum n. mmber.) qut X)N, han. MMe ſun pein utlcon euh un,Ne d. pente tet nan aü 9. Sicut.— pobin lulmodtt&. a cenbi m. Eil Mmeſüen eum Gut a logan R, atexst. Mnenu aslata.. cito tie Sdæx. nterricrt 2 2 apeng 97 2 A hur ortcu K cnpenc d4 maxi e ul clunern rruu⸗ OCRATOR. LIBERI. Ht ille antiquus. Fraxinus, fixa, ferox infeſta infunditur oſsis. Et ſicut nos fecimus docendi cauſa. Flammiuomasq; plagas colis altas fulminis arces. Has maximas, ut ſic dicã, confragoſitates, L,& M,&§,& R. faciumt. Vnde ueteres&& Mabiſcere ſolebant,& uitiose, dtι ab Ennio annotatur. tum milia militum octo. Vtrum utilius domi, an in ſcholis eru. diantur. Cap. II. Ed nobis iam paulatim accreſcere puer, et exire de S gremio, ac diſcere ſeriò ineipiat. Hoc igitur potißi mum loco tractada quæſtio eſt: Vtiliusne ſit domi, atꝗ; intra priuatos parietes ſtudentẽé continere an frequen . 1 84o„ 7*.. 4 4 E.. tie ſcholarum,& uelut publicis præceptorihus trade- Qliaril. ciul.) re. Quod quidem cum his, à quibus clarißimaruũ ciuita Pr. zeuga tiem mores ſunt inſtituti, tum eminentißimis autoribus de Laceda⸗, . o⸗ moniorẽ inſti uideo placuiſſe. Nõ eſt tamen dißimulandum, eſſe non- s ripe nullos, qui ab hoc propè publico more, erxiuata qua- ſunt, Tmultis „ſ⸗ 3-.,(atis conſtat. dam berſuafione diſſentiant. Hi duas præcipue ratio- Neono idean nes ſequi uidentur:un, quod moribus magis cãſulunt, apud Atheni A......* nſes ſſeri fugiendo turbam hominum eius ætatis, quæ ſit ad uitia eues iei es maximè prona:unde cauſas turpium factorii ſæ pius ex mus. uhi 47 titiſſe, utimam falso iactaretur. Alteram, quod quiſſquis uiusn mi futurus eſt ille præceptor, liberalius tẽpora ſua imnhen dã intrauida ſurus uni uidetur, quam ſi eadẽ in plures partiatur. Pri anl enni or cauſa prorſus grauis. Nam ſi ſtudijs quidem ſcholas mirum So- prodeſſe, moribus aut nocere cõſtaret, potior mihi ra.— 21f. .„„. 2 8 2 d 4—. tia uiuẽdi honeſte, qudm uel optimè diſcẽdi uideretur. idem Platoni Sed mea quidẽ ſentẽtia, icta iſta atq; indiſcreta ſunt. hust ueuit,i, Neq; enim eſſe Oratorem niſi bonum uirum iudico,& unde., uel hins appareat, 5 5 ſieri Pi u.ht r7 ——ꝛꝛ——“ 8 M. FAB. QVINT. INSTIT. des quo Leuſet iafen fieri etia ſi poteſt uolo. De hac re igitur prius. Corr/ aantitib tpir. nutricibus in i mares in ſcholis putan Rer corrumb i. certü locum ed d quaſi ludũ de 1 2— 42 3 ferendos per kam laſc hercle quam cõſeruatæ ſanclißimæ utrobig— holisnl 8 omi quoc er ſunt multa eius rei exenyle Aautu Lugulas trib. opinionis. Natura cuiuſque ttantum curaq; diſtat. d Aulſuhe conſerta mentẽ ad peiora facilem, da negligentia ſormali uſſ hibet che ramen„.„e⸗ d, e e gg—“—. anen diendiq́; in atate prima pudoris, non minoreẽ flagiiſ in ehuiſeu occaſionè ſecreta præbuerit. Nam et poteſt tuxnueſtſ paſalia Fdomeſti ecehtor, neck ieri Pri ue ſi udt ningenuc 41i9, 16 en orig ſi bona ipſius indoles, eh 4 4 4 8 1 . e8 4 1 grctihal 9 conpua Lnehitur. P uleiaye oeulonte ſtatim delieijs ſoluimu nulſs rineiſe ris repitt Nonaũ prima ue aüna a telligit, iã cõchylium eunte l mores'os inſtituimus. In leclic nattian Alexandrine uid li erint.¹ nnbetic elicizx. W anxind ay 7 8 4 „„ 7. unn Kaon 9 0 A knn me 5 an 4 iſn au C— 2 ma llem, en ma d n. rebuch R La. ceptor ni dar-= ag 6, ſin e a tptors Aürſat drudens du fuerit— tfidels wile omitati d. Atüch cile ers ua mh mores den imus. X La K Neru 4c! nanad Rai prinst i um 9cſ A. z„ale 4 4 lecie Kaihhe ſuſtn ama, eriut. 1 M n i riſ 8 dar⸗ GeL nd ac9 muuden A b ORATOR. LIBER BS; 29 canticis ſtrepit, pudenda dictu ſpectantur Eit ex bis cõ ſuetudo, tdeinde natura: diſcunt bæc miſeri antequam inds 7 ſciant uitia eſie. Inde ſaluti ac fluentes, non accipiunt ẽ ſcholis mala iſta ſea in ſcholas aſferunt 84 Verum iss Kudijs magis uacabit unus unis Ante amnia nihil pro/ ibet eſſe iſtum, neſcio q́uem, unum etiam cum eo, qui mes in ſcholis eruditun. Sedetiam ſtiungi utrunque non poſſet, lumen tauten illud conuentus honeſtißimi, tene bris ae ſol itadini pyxx uliſſem Nam optimus quiſque præeceptr frs quev*8 gaudet, ac maiore ſe theatra di- guum putat:at ueru menates ex conſcientia ſuæ infir- ir: mitatis hærere Rngulis,& officio fungi quodammodo pædagagorum non indignatur. Sed præſtet aliquis uel gratia, uel amicitia, uel pecunia, ut doctißimũ atq́; in- com parabilem magiſtr domi habeat, nunc tamè ille non totum in uno diem conſumpturus eſt? Aut poteſt eſſe Haud ulla tam perpetua diſcentis intentio, quæ non ut uifus oculorum obtutu continuo fatigetur? cum præſertim multo plus ſecreti temporis Rudia deſiderent. Neq; e- nim ediſcenti, ſeribenti,& cogitãti præceptor aßiſtit, quorum aliquid agentibus cuiuſcunq; interuentus im- pedimento eſt. Lectio quoq; nõ omnis, nec ſemper præ eunte, uel interpretante eget: quando enim tot autora notitia contingeret? Ergo modicum tempus eſt, quo in totũ diẽ uelut opus ordinetur. Ideoq́; perplures ire poſ ſunt, etiã duæ ſingulis tradẽda ſunt. Pleraq; uerd hane conditionè habent, ut eadem uoce ad omnes ſimul per- ferantur. Taceo de bartitionibus& declamationibus Pamisiib.) Rbetorũ, quibus certe quantuſcunq; numerus adbibea 144 tur — ———— ————————— ————— —— ——¾—— a0 N. IAB. QVINT. INSTIrT. 0 à* ſeipvtis quæe fur, tamen unuſquiſq; totũ feret. Siò enim uox ilunr n,e ccptoris, ut cœna, minus pluril ſufficit, ſedut ſobuu. frunnin az uſesrt gei lud comparabi 85 3 Pus 1 10 u5 1 audataidh 1n in clſelit E4 batatpniet prelbchim töcliſenn uumeratz eligere. Et ſi refutauimus, quæ contraà dicuntur, iamer . licemus quid ipſi ſequamur. Ante omnia futuru 1 Reip.luce G i 7 2 ci⸗ 7 74 2 eti ar, cin aa celenr aa Me a R enen teſtatem li uiuendã eſt,aſluſcat iam àtenero,nã refirniiueb- Aauauii re. Excitanda mens, et attollenda ſemper eſt, que intu hanuauns iuſinodi ſecretis aut langueſcit, e quendã uelut in oo, naungſ co ſttum ducit, aut eontrà tumeſcit inani perſuaſion, cãmn eccſſe eſt enim nimi tribuat ſibi, qui ſe neminicon⸗ litamli barat. Deinde cum proferenda ſunt ſudia, aiigie iitiuun —————————„] dubend tt ramic fe ta nun*. Aem gſcltäl rinha derſ 1 zuebit. he guidem iuu „Aond L xen oler ali ge ina imu,* is equoms Am celebri üni tum in 4G ½ ui vet attoſ dertth⸗ lungue aei tontra uer iun n tris acuſr profen ät ORATOR. LIBER I. 21 ſole, r omnia noua toffendunt, ut qui ſolus didicerit, ohenalt qd inter multos faciendi eſt. Mitto amicitias, quæ ad ſe nexkutẽ uſq́; firmißimeè durant, religiaſa quadaã neceßi tudine imbutæ. Neq; enim eſt ſanctius ſacris ijſdẽ, qua ſtudijs initiari. Senſum ipſum, qui cõmunis dicitur, ubi diſcet, cum ſe d congreſſu, qui non hominius ſolũ, ſed mutis quoq; animalib. naturalis eſt, ſegregarit? At do- mi ea ſola diſcere poteſt, quæ ipſi præcipiẽtur:in ſcho/ la, etiã quæ alijs. Audiet multa quotidie probari, multa corrigi, proderit alicuius obiurgata deſidia, proderit laudata induſtria, excitabitur laude æmulatio, turpe ducet cedere pari, pulchrũ ſuperaſſe maiores, accẽdunt amnia haæc animos, ex licet ipſa uitiũ ſit ambitio, fre- quenter tamen cauſa uirtutũ eſt. Nõ inutilẽ ſcio ſerua- tum eſſe à præceptoribus meis morẽ, qui, cùm pueros in elaſſe dictribuerant ordinem dicẽdi ſecundum uires ingenij dabant,& ita ſuperiore loco quiſque declama Ambitio uirs tutis C auſ ae bat, ut procedere profectu uidebatur. Huius rei iudicia præbebãtur, ea nobis ingẽs nalmæ cõtentio, ducere ue rͦ claſſem, multò pulcherrimũ. Nec de hoc ſemel decre tum erat, triceſimus dies reddebat uicto certaminis po teſtatem. Ita nec ſuperior ſucceſſu curã remittebat,& dolor uictũ ad depellendã ignomini concitabat. Id no bis acriores ad ſtudia diſcẽdi fices ſubdidiſſe, quàm ex- hortationẽ docẽtium, pædagogorũ cuctodiã, uota pa- rentum, quantũ animi mei cõiectura colligere poſſum, cõtenderim. Sed ſicut firmiores in literis profectus a- lit emulatio:ita incipientibus, atq́; adhuc teneris con. diſcipulorum, quam præceptorum iucundior, hoc ipſo ee quod ——y,——— 2 5 —————— ꝗͦÿ—yͤ.— — ————— ————— ———— “ M. FAB. QVINT. INSTIT. 0L 23 auod ficilior, imitatio eſt. Vix enim ſe prima elenen or mauiſu ad ſpem tollere effingendæ(qua ſummum putant) elo⸗ lutem eutent quentiæ audebũt, proxima amplectuntur magis utun ileaur ane tes arboribus applicitæ, inferiores prius apprehèdeio uum egilthl ramos in cacumina euadunt. Quodadeò uerim eſtut g ipſius etiam magiſtri ſi tamen ambitioſis utilia preß ulsunnef ret) hoc opus ſit, cũ adhuc rudlia tractabit ingenia, ni V ...„ z...—. Jontzelo ſtatim onerare infirmitatẽ di ſcentiũ ſed temperareui/ ves ſuas,& ad intellecti audientis deſcendere Namui hnunfhaßgu Aaſcula oris angustiſ uperfuſam humoris copiã rapu- heim ant, ſenſim alit influẽtibus, uel eSti incillatis complen ri rantumſ 8 ſtur: ſic animi puerorũ quantũ excipere poßmmt, uiten uniſt apertos dum eſt. Nd maiora intellectu, uel ut parum aptosad— percipienda animos nõ ſubibunt. Vtile igitur eſthabe⸗ bleꝛ rui re quos imitari hrimũ, mox uincere uelis, ita paulatin emaen e ſuperiorum ſpes erit. His adijcio, præceptores iſVis n non idè mètis ac ſpiritus in dicendo poſſe cdeipere, fn„kulſ Wod gulis tantũ præſentibus, quantã ila celebritate auli linhriſs tiũ inſtinctos. Maxima enim pars eloquẽtiæ eouatai Hanuhna mo, hunc affici, hune cõcipere imagines reru‚et tran/ lixeiyer ſormari quodamodo ad naturã eorũ, de quibus loqui- iigugch mur, neceſſe eſt. Is porròͤ, quo generoſtor, celſiorq; et, efeugat, w hoc maioribus uelut organis cõmouetur, ideoq; et liu eiunoii qe creſeit,& impetu augetur,& aliquid mugnii agen quhwein gaudet. Eſt quæda tacita dedignatio, uim dicẽdi tanti quogleiny comparata laboribus, ad unum auditorẽ demittere:pu priuthd det ſupra modum ſermones attollere. Et ſane concipit aütchibf quis mente uel declamantis habitum, uel orantis uoc nauiun inceſſum, pronunciationem, ilum denig animi 9 6 iſ — 4—. 6 — 2————— ͦ-õõ———————, 2* deſt.y n ende*& 4 1 FR 1 dn Jun te inf D hya aatun K.ehn (itan; r hi adduc 1 nitatẽ i diu aus K bin 4 2 aperi mj tubs,* Tin —— 1 a zuc Vin melc— aehe nõ ſus u n nel ta ens eri.ni en ritas in de og bu, 4 ra ma enſ te cfbai c cdeig d Pin 641 nd in 2, D i torgt dun uanget 2e nt acitad 2 3,ad uli rmone A ekg manti de 1 ationt Mtue ORATOR, LIBEK ö*½ po ris motum, ſudorem, ut alia præteream,& fatiga/ tionem, cudiente uno. Nonne quidda pati, furori ſimile uideatur? Nan eſſet in rebis humanis eloquentia, ſi tan tum cum ſingulis loqueremur. a Conch ylium.) Ex eorum piſciũ genere eſt, quos Grgęci gga nod'ενμωνο uocant: præcipue aptos gulę. Plinius ut purpuram in ter conchas ponit. Horatius Epod. Non me Lucrina juuerint conchylia. Greci uidentur conchylia dixiſſe generali appellatione. za ⁷ gadε⁴εννμάαapud Athengũ ex Epicharmo,&νε νiπάαφeροσραeηαέ vo„ αμιννυναα. b Alexandrinis.) Notum eft de Alexandrina luxuria, quid lite ris mandatum ſit, cui portentoſę indulſit Cleopatra. Annotatum etiam eſt à Valerio, ſic fuiſſe delitijs eneruatos Alexandrinos, ut cùm eos Archelaus aduerſus Gabinium urbe eductos, caſtra uat 10, ac foſſa cingere iuſsiſſet, untuenſi ſucclamarint, ut id opus, pu- blica pecunia faciendum locaretur. Qua ratione puerorum ingenia dinoſcantur,& quo modo tractanda ſint. Cap. IIII. I Radies ſibi puero, docendi peritus ingenium eins, in primisq́; naturam perſpiciet. Ingenij ſignum in paruis præcipuũ, memoria eſt. Eius duple uirtus, faci lẽ pcipere, e fideliter còtinere. Proximũ imitatio, na Ladee dPe; id quoq; eſt docilis naturæ, ſic tamen, ut ea quæ diſeit, cero de Ora- effingat, non habitum fortẽ& inceſſum, ex ſi quid in. aias peius notabile eſt. Non dabit mihi ſpem bonæ indolis, qui hoc imitandi ſtudio petet, ut rideatur. Nam probus peims quoque in primis erit ille uerè ingenioſus, alioqui non Vt rid.) Ridi culæ imitane prius dirxerim tardi eſſe ingenij quam mali. Probus nes, ingt, nom alit ab illo ſegni et iacẽte, plur iml aberit. Hic mes quæ 65 bonæ im tradẽtur nõ difjiculter accipiet, quædam etiam interro Sbee gabit, ſequetur tamen magis quam præcurret, Illud itt genioſum ina 25 1.=„ telligi uolo, Lenlo“ ane ommia ſſ ———— —— —— —— — ———— — 1 3——— ͦ—— 24 M. EAB. QVINT. 1NS TIT. probũ quoq geniora uelut præcox genus, non temere unqua pene Arerer eiaprwueet.guqudipoſimt Ketin denianei. ralf atius tar⸗ 1 unt auit id demu quod in pr oximo eſt, uerba cötinuat — udin hæc uultu interito, nulla tarditatis uerecundia ppf. kounmendari Tüt Nõ multã præſtant, ſed cito, nõ ſubeſtuerauin halisia. 1 penitus immißis radicib. innit itur, ut quæ ſummo oli b harſa ſunt ſemma, celerius ſe effundũt, et imitate ſi cas herbulæ, inanib. ariſtis ante meßoé flaueſcit. Placit bhec annis cõparata, deinde ſtat profectꝰ, admiratiodi creſcit. Hæc cum animaduerterit, perſpĩciat deincep quonã modo tractandus ſit diſcentis animus. Suntqai dã niſt inſtiteris, remißi: quidam imperia indignan, cominatio quoſda cõtinet metus, quoſdd debilitat, alios continu extundit, tio*cõtundit, in alijs plus impetus facit. Mibi ille detur placet puer, quẽ laus excitet, quẽ gloria iuuet, qui uiei fteat Had. lunio. Hic erit alẽdus ambitu, hũc mordebit obiurgatio hàe „ honor excitabit, in hoc deſidiã nunqua uerebar. Dill ** . eſt tamen omnibus al iqua remißio, non ſolu qui⸗ nulli res eſt, quæ perferre poßit continuum laborem, atqp ei dan quæ ſenſu et anima carẽt, ut ſeruare uim ſua poſ retinẽtur, int, uelut quiete alterna retenduntur: ſed quod ſtudlũ diſcendi uolitate, quæ cogi nõ poteſt, coſtat. ltaq;et ui riã plus afferunt ad diſcendũ renouati ac receies: ia criorẽè animũ, qui ferè neceßitatib. repugnat. Nec m offenderit luſus in pueris, eſt e hoe ſignum alacriu- tis, neq; illi triſtẽ, ſemperq́; demiſſum, ſerare poßmn erectæ circa ſtudia mẽtis ſore, cum in hoc quoq; maui- niè naturali ætatib.illis impetu iaceat. Modus tamaſſiſ remiſßio/ G4 41 niplonlh Abſ.„.. 44. bitare Ket⸗ nit ad frugẽ. Hi ſunt qui parua facile ficiunt,& auli dj conſeti puerorüng cliuſcungeg quog ſeinn. la uitetnr lun nan guͦſmie l di. 1 no 1 eU chnjſu muteriun ralkntobän Luli re vauriſ recta Gunta nais buu frmüan aad hlu l Orlp A Tgen en ane Ju zn ipo an 3 ErMH ünak dinpi dn nulate aun aſet Aiſ lcl in 8 n. dleriu=m criſtis ae „Leina A uf imadus t= e dus ſit un nißi. elänhe quof R M plui fu et, qus& iuu utn, ba M li oc deſ un liquat* 2)1 poßit 1a und anina 5 tſeu erna' anti ecog Stßi läſcen auic de nes ing ueris,— p d enpe ſat das e Ahs un u OCRATOR. LIHERI 2* remißionibus, ne aut odiũ ſtudiorũ faciant negatæ, aut ocij conſuetudinẽ nimiæ. Sunt etiam nonnulli acuendis pPueroru ingenijs non inutiles luſus, cum poſitis inuicẽ cuiuſcunque generis quæſtiunculis æmulantur. Mores quoq; ſe inter ludendu ſimplicius detegunt, modò nul- la uudeatur ætas tam infirma, quæ nõ protinus quid re clum, prauumq́; ſit diſcat, tum uel maxime formanda, quũ ſimulandi neſcia eſt, et præcipientibus facile cre- dit. Frangas enim citius quam corrigas, quæ in prauis nduruexunt. Protinus ergo ne quid cupide, ne quid im probè, ne quid impotèter faciat, monèdus eſt puer. Ha- bendumq́; in animo ſemper illud Vergilianum: Aded in teneris conſueſcere multum eſt. Cædi uerd diſcentes, quanquam er receptũ ſit,& Chryſippus non improbet, minime uelim. Primi, quia facilliniẽ cs dit. Georg.*. diſcipulos In plagoſos præceptores defurme ac ſeruile eſ,& certe quod cõuenit, ſi ætatem inuehilur- mutes iniuria. Deinde, quod ſi cui eſt mens tam illibe- ralis, ut obiurgatione non corrigatur. ijs etiam ad pla gas(ut peßima quæq; mancipia) durabitur. Peſtremò. quod ne opus exit quidẽ hac caſtigatiõe, ſiaßiduus ſtu- diorum exactor aſtiterit. Nunc ferè negligentia pæda- gogoru, ſic emendari uidentur, ut pueri nõ facere guæ recta ſunt cogantur, ſed quod non fecerint, puniantur- Deniq quũ parnulum uerheribus coegeris, quid iuue- ni ficias, cui nec adhiberi poteſt hic metus,& maiora diſcenda ſunt? Adde quod multa uapulantibus dictu de furmia, et mox uerecidiæ futura, ſæpe dolore uel metu accidãt, qui pudor refringit animum& abijcit, atq; ip ſius lucis fugã, et tædiu dictat. la ſi minor in eligẽdis 4 euſto- exciderat, — 26 M. FAB. QVINT. I1NSTIT. cuſtodum& præceptorũ moribus fuit cura, pudetdi cere, in quæ probra nefandi homines iſto cædendi im abutantur, quam det alijs quoq; nonnunquam occs. ſionem hic miſerorum metus. Non morabor in pare bac, nimium eſt quod intelligitur. Quare hoc dixiſſeſ tis eſt, in ætatem in firmam er iniuriæ abnoxiam, m. mini debet nimium licere. Nunc quibus in Kituendus ſi artibus, qui ſic förmabitur, ut fieri poßit Orator, G uæ in quaq; ætate inchoanda, dicere ingrediar. à Retenduntur.) ld eſt remittuntur, nam hanc uim re habet: utre cludo, reſigno. Similitudine ducta ab arcubus, quibus cum ſagit- tarij non uti cogitent, nec neruos quidẽ accommodte ſoleĩt. rodotus ſcribit. Amaſidem& gyptij regem. reprehẽfum abani- cis. quod uoluptatibus ind ulgens, comeſſationibus ſe dederet te ſpõdiſſe, qui arcubuis præliarẽtur, cum illis uti uellent, tum inten dere: ubi uerò iam eſſent uſt, remittere conſueu iſſe: nam ſi nun/ quam retenderentur, fore, ut dirupti nulli eſſent uſui. Ita quoque humanã conditionem ſeſe habere, nam ſi homines rebus ſerijsſe perpetuò occupent, nec aliquam uitę partẽ iocis ac luſibus im delapſuros, id uidentem ſe utriqʒ rei ſua tempora impendere. De Grammatica. Cap. III. Rimus, in eo qui legendi, ſcribendiq; adeptus eritſt , Paal tatem, Grammaticis eſt locus, nec refert, de Gre co an de Latino loquar: quanqquam Gracũ eſſepriord placet. Vtriq; eadem uia eſt, Hæc igitur proftßiotim breuißimè in duas partes qiuidatur: xecte loquendiſdi entiam, et poetari enarrationẽ, plus habet in receſl quam in fronte promittit. Nã et ſcribendi ratio conim cia cum loquendo eſt, et narrationè præ edit emenl ta letio, e mixtã his omnibuu iudicium eſi. àWosi- dem ita ſeuerè ſunt uſi ueteres Gramatici, ut no uejſu modd cẽſoria quada uirula notare, et libros, gu flſ 4 nideren⸗ 7—— — — 0 B dlkrentwiſe tmlluerd degerntaüm legiſſeſcii S proptertcer ab aubordßl lgauilte 1 leclärani ſaplie, 1 nihluloch te repeti ronen zul. nerſtbuugr oput utle tiatgroſf hatatter toriſtaun ſtruaxerusc ulkiͦſecns uun grnen Dele d hm koräm Iria nefandi 1 4 1 et aliſs 2* O nm m meth i * 1„ linteln*s ua man nen lcere. M rbu abitun Aigah inchod a inn tremittut 4.= ihan dine dus Mran tc neruoh, kce lem Eg f A ean indulget r lüe rxlurtth. S illure atuf ret onkn dre,nt dit Imnlleie ſeſchabe ihen eq alct r r puin liquem&. à drän nſe utriſ.iteng umatc 4. legen taii malici um uar:c anmdt muic A& gt- dars KAw. enrr K plüt mütit Sün ehet t ig bs om 2 iien aſtutt dnu 1 1 6RATOR LrBKRI. 25 niderentur inſcripti, tanquam ſubdiditios ſummouere fimilia permiſerint fibi, ſed autores alios in ordmè re/ degerint, alios omnino exemerint numero. Nec poetas legiſſe ſatis eſt, excutiendum omne ſcriptorũ genus, no propter hiſtorias modò, ſed uerba, quæ frequenter ius ab autoribus ſumunt. Tum nec citra Muſicen Gram. matice poteſt eſſe perfecta, cii ei de metris, rhythmisq́; dicendũ ſit. Nec ſi ratianẽ ſidexũ ignoret, poetas intel. ligat, qui(ut alia omittã)toties ortu, occaſuq́; ſignorii in declarandis temporibus utantur. Nee ignara Philo⸗- ſophiæ, cum propter plurimos in omnibus ſere carmi nibus locos, ex intima quæſtioni naturalium ſubtilita te repetitos, tũ uel propter Empedoclẽ in Græcis. Var ronem, ac Lucretiũ in Latinis, qui præcepta ſapientiæ uerfibus tradiderut. Eloquenti⸗ quoq; nõ mediocri eſt opus, ut de unaquaq; earii quas demon ſtrauimus rerij, dicat proprie,& copioſé. Quo minus ſunt ferédi, qui haãc artem, ut tenuè ac ieiuna cauillatur: quæ niſi Ora- tori ſuturo fideliter fundaméẽta iecerit, quicquid ſuper ſtruxeris, corruet, neceſſaria pueris, incunda ſenibus, dulcis ſecretorum comes, er quæ uel ſola omni ſtudio- rum genere, plus habeat operis, quam oſtentationis. De literis,& earum poteſtate. Cap. v. E quis igitur tanquam parua faſtidiet Grammati- Nees elementa, non quia magne ſit operæ cõſonan tes d uocalibus diſcernere, ipſasq́; eas in ſemiuocalium numerü, mutarũq́; partiri, ſed quia interiora uelut ſa- cri huius adeuntib. apparebit multarũ rerũ ſubtilitas, duæ non modò acuere ingenia puerilia, ſed exercere * 2 altißi⸗ 0¼ 28 M. EAB. QVINT. INSTIT. 7 altißimã quoq; eruditionẽ ac ſcientiã poßit. An euiſſ. Qucrelli libet auris eſt exigere literarã ſonos? nõ hercle maaa mui nc udm neruoru. At Grammatici ſaltem omnes in hasii fu ſeendent rerũ tenuitatẽ, deſint ne aliquæ nobis necſf. teura,um a ſariæ literæ, nõ cùm Græca ſeribimus, tum enim ab hiĩ duatur mut Slesius efi.) quas mutuamur, ſed pro priẽ in latinis, ut in his ſeruu neneiſ Id eſt, ſonus 2n quidã etiã ali r. modb oußin i auditur, J, e, u 3 1gf cubi auditur Non enim ſie opii ane ſt erillt he neq; literæ. 171. mum dicimus, ut opimum, et in heri, neq; E planene, V tuſuili caſibus lat aec V pro- que l auditur. An rurſis aliæ redundent, præter ilan Välerioal prius ſed qua a irationis, quæ ſi neceſſaria eſt etiam cõtrariam ſibi K alterius lite— 4 2„08s4 einrer wran poſcit. Et K, quæ et ipſa quorundã nominũ notaeſtet n emeatr. Qoa, cuius ſimiles effectus, ſpeciesq;ʒ niſi quod pauli„ noſtris obliquatur, capha apud Græcos, nunc tantum au⸗ alteri ſee in numero manet, et noſtrarũ ultima X, quatamene xere potuimus gemus. Atq; etiam in iſ uocalibus Grammatici eſi uidere, an aliquas pro ciſo natibus uſus acceperit, quia iam ſicut tam ſcribitur, q c uos ut cos. Atqʒ ut uocales iunguntur, aut unã longam faciunt, ut ueteres ſeripſere, qui geminatiõe earum,ue lut apice utebantur: aut duas, niſi quis putat etiamet tribus uocalibus ſyllaham, quod nequit fieri, ſinon ali quæ officio conſonantiũ fungantur. Quæret hocetidi- quomodo duabus demum uocalibus in ſeipſas coeun Watnn di natura ſit, cum conſonantium nulla, niſi alterã fran hen⸗ gat. Atqui litera ſibi inſidit, conijcit enim eſt, ab illo ſau b acit. Et V quomodo nunc ſcribitur uulgus, et ſeruu. coban HMaijam Sciat etiam Ciceroni placuiſſe t aijo ai aijamq; geni- dnn b Aijacemq́; nata ij ſeribere: quod ſi eſt, etiã iungetur ut conſonank. 4. Quute quomop lieruaun lentaäpe mndi eunalien 8, F Knie uel Alieiä ——nnnm———y 8 — ————— 2— ——————— —— tanec aa literan 10 i donnch zan 2 1 te, deſt gan Srecs Jiwe ropric ad aa 1 1digun ſt llier4 en d mum ei 1 rſas al* te zeceſſin tiai Jſa qug en dus, iz 4944 Hkea noſtraſ a uu. Jue r 40 ci eſtu ud it, quid ritte xalesi ma pipſere nint autdu t qu 4ban, d cru ntiũ ut ur. E mun 1A—r iſt nſonan inſd Sſcten nunc itush dlucu vcſa ſetit Seeuns ORATOR. LIBER IT 29 Quare diſcat puer, quid in literis proprium, quid com mune, quæ cum quibus cognatio: nec miretur, cur ex d ſcamno fiat ſcabellum, autà piuna(quod eſt acutum) Beahauen ſecuris, utrinque habens aciem, bipennis, ne illorum ſe quatur errorè, qui, quia à pennis duabus hoc eſſe no. men exiſtimant, pinnas auium dici uolunt. Neque has modò nouerint mutationes, quas afferunt declimatio, aut præpoſitio, ut ſecat ſecuit, cãdit excidit, et eædit ac excidit, calcat exculcat, et iſic à lauàdo lotus, et inde fit rurſus illotus,& mille alia, ſed& quæ d rectis quoq; caſibus ætate tranſterunt. Nam ut Valeſij, e; Fuſif in Valerios, Furiosq́; uenerunt: ita arbos, lapos, uapos, etiam& clamos ac puſſes ætatis fuerunt. Atque hæc i. ierf 71.— eriq; cum pſa litera ab his nomimibus excluſa, in quibuſdd ipſa non uiderint, alteri ſucceßit. Nam mertare atque pultare dicebant, Auldna 4 quo modo frdeum fœædusc; pro aſpiratione, uel ſimili aio, ne remo litera utentes: nam contra Græci ita aſpirare hæc ſo/ Haberu ekar kent, ut pro fundanio Cicero, teſtem, qui primd eius li/ Hungeneha 40 teram dicere non poſſet, irridet. Sed B quoque in lo- Beri IWa he eum aliarum dedimus aliquando, unde Byrrhus et bru eea. 14 44 ges,& belena, nec non eadem fecit ex duello bellum, Iaſer dixere. 1. ₰ ſuccus ſcili- unde duellios quidam dicere bellios auſi. Quid ſtlotu, cet ſphĩ, ia Klitesq́;: Quid D literæ cum T quædam cognatio? S⸗laterpiei Quare minus mirum, ſi uetuſtis operibus urbis no- Lekunndte, ſtræ,& celebribus templis legantur Alexanter, et Caſ Bape.Ih ſantra. Quid O atque v permutatæ inuicem? ut He- Pue 62 coba& notrix, Culchides& Pulyxena ſcriberentur. piſtolã ſemn Ae ne in Græcis id tantum notetur, dederont as pro- Vnocodiee baueront, ſic aauarais, quem u- aia fecerunt Aeoles, Ker tan noo ge 6 3 ad 4 ———— 3 .—— 8 4 ————H————— 30 KM. FAB. QVINT. INSTIT. ad Vlꝰſſem deductus eſt. Quid? Non E quoque l ls fuiteut Menerua,& leber, e mageſter, ey de loueui- dore, non, de loui uictori. Sed mihi locum ſignareſa/ tis eſt. Non enim doceo, ſed admoneo docturos. naein Pllabas cura tranſibit, de quibus in orthographiapa ca annotabo, tum uidebit, ad quem hoc pertinet, quo et quæ partes orationis, quanquam de numero pgrum conuenit. a WMolic. dig.) Quo uſi Kolenſes ſunt pro aſpiratione, atque etiam in medio dictionum, ut uocates ſeparentur. Eius utno- mine etiam indicatur, figura, gemini c traditur, cum poteſtas lite. ræ ſcilicet fuiſſe uideatur. Itaq; illi pro&Xtyꝝ Finava disere,&& podoy Food'ou,& εlos 2a Fos. d Alpirationis.) Yeteres Latini, ita ut Græci, ſupra uocalet aſpirationis notam tantũ poſuere, quod& ipſſ in antiquis codis cibus animaduertimus, auium legentes, sdie. Quod etiam ex hoc Quintiliani loco manifeſtum eſt. Naut ſt aſpirationis, inquit,ſi- gnatio neceſſaria eſt, erit etiam attenuationis, id eſt, quam Miry uocant. Etſi Athenæus diuerſum ſentit. Nam& ueteres, ait, non ſupra, ſed ante uocari uellent, Hliteram præſcripſiſſe, quod Ro/ mani adhuc obſeruant. Locum ſubſcripſi ex libro. ztuuai Pia‿ᷣet ou Ablu⸗aot, xl Ad rdεuε lieν erscal Ii vtau. ia puriνin Sn uvruu 2104aοι, εο⁶ raàs AAAaS, v Mrõrwy rdaroiν sitsa⸗ 5 Ax idτν Fotxeisν uadada 2 3¼i τaNauòe z0iuοσ⁴aoay, ein— ug 5uxxd‿ eps mairu? aouuwoαᷣεννυν voudras, 73 Wpd⅜ραι τε Sytuerui auc lixαννηαανιονν σεν. c Atq; ut uocales.) Videre etiam Grammaticum oportet, quo modo nocales ſuam uidelicet retinentes uim ſeu poteſtatem, con iungantur. Aut enim eædem pro longa geminantut, qua gemina⸗ tione, ueteres longam uoluerunt intelligi, ita ut Græci. eum api⸗ cem ſupraducunt, hoc eſt, ut ſpſ loquuntu, ⁊aν aaugau, ut Di Feeli-, Vijrtus. Aut coeunt in diphtongum, quæ eſt uocis com⸗ miſtio, ut præimus, coœlum. Trihus accidere neutrum poteſt. Coi tus autem uocalium, comple xio eſt accipienda, quæ à græcis na minatur ſoihA, ut in p banuds 5 ſunt in complexlone & conſpuo.ſp. Nunquam autemeaſdem conlonantes wompie 1 0¹ üunpuiſän alboslalan ſoaantium ſien ai Srnenm dleäimu tch peinsnta 6 Scan deih Grecisetunt nis acui(tth unt.Bduemm purisre uuneal —duchusco Ppanen 3 forzeuniEd Rlegi tio,& cemten nur.Leend ſcetneroix literglutl ierint d terautnot, tiniperd quit,alt tunẽ couin d ternecueg podionend quellterm Burgesſto verteyteztt nentes hil zmliin gra ſecutus a ſcripturm t Lic utpleniu eo ſed 1 h itdeg 1 on al Kole 1; um, at ue ounn der gem üiua r. laq; u duunn tEr. neres LA ,= iur lpoſuen Lin wiumle ie tium eſt a. ſi metam em oni chuerſuf Nanl ellent, ra Locud EIle ,1= Ai un Ty 74 iat. au) A 1 n dar. sl&☛ däuun aI Wan Videreet? rnan- elicet te un duinlar edem prq mn oluerunt ine Aut ipd u pum- oeuntin unt uman um. Trl us zentur- mplexid un ſeche 1i 94 Anl⸗ 1um autd G ORAT. LIBERT. 32 Aimur pronftciatione, ut efficio, addico, id quod duabus iſtis uo calibus I et V, cum pro conſonantibus ſunt, uſu uenit à natura cõ ſonantium alienum. Porrò i litera, ut conſonans tamen etiam iun gitur. Sicut enim in afficio& addico, ſf,& dd, iunctas non com- plectimur, id eſt, diuidimus pronunciatione, ita in aijo,& Pom/ peijus, ij, ut ſit ai una& io altera ſyllaba, pei,& ius. d Scam. Scabel.) Habet enim M& B cognationem, quod in Græecis eſt mantfeſtum, ut cum in præterito paſsiuo primi ordi,/ nis, acuti ſonorum uerborum, primę ſy zygiæ, mutæ in Mtranſea unt. Eſt autem magna cura hæc res animaduertenda& tradenda pueris, qua expedita multum difficuſtatis excluſum fuerit. * Quomodo fœdum.) Hunc locum ita deſcriptum ex antiquis duobus conſentientibus codicibus confido me explanaturum ut appareat audacter à quibuſdam mutarum fuiſſe, qui ſuppoſuere fordeum fœ dusq;, quomodo et apud Friſcianum lib. i. mendo- 82 legitur. Nam hoc loco nulla fit demutatione aſpirationis men tio,& contextus orationis iſtam in iuicationem nullo modo paæ titur. Legendũ igitur fœdũ, fœdus q;, quorum utrunq; quid ſigni= ſicet nemo ignorat.Docet aũt Quint.diligent᷑ obſeruandum, quę literę ſuos locos naturaliter obtineãt, quę' ue in aliorũ quaſi ſub ierint. Nã& R in locũ 8& in huius T alicubi ſucceſsit,& Fli⸗ tera utimur pro aſpirato: Quæ em̃ Græci per æ enuntiarunt, La⸗ tini per F maluerunt, ut fama, fagus, fur, Afer. Que igitur Grꝛææci in quit, aſpirate pronunciarunt, nos quidẽ nõ aſpirate dicimus, ſed tamẽ conſamiliter.Docuit em̃& Priſcian.inter F& ꝓ proferen⸗ dum differentiam eſſe. Poſſet autem quis cupiens fundanium ali terne quam ꝗgouvfd iν õcribere: Hoc manifeſtum, ut confido ew poſttione noſtra ſequentibhus etiam declaratur, ubi aliarum que que literarum permutationem oſtendit, ut Burrhus, pro Pirrho, Burges pro Phrygibus: balæna pro phalena. Quod non animad uertentes iſti correctores, etiam hunc locum deprauarunt, ſuppo nentes helenam. Cæterùm quod ſequitur ſtlocum, ſtlitemq;, eti- amiũ in præſentia hoc ſcriptionis genus tueri non queam, tamen ſecutus, cum uerum iudicaſſem, aliquorum codicum expreſſam ſcripturam, aliquorum euidentia ueſtigia, ſic reliquẽdum putaui⸗ f Sic vννeσ.) Conſueuere Molenſes pro eı ponere, ipſumq; u. ut plenius ſonarent μαικuνκιά quaſt excplere, ut boupazs ,non qui- dem longa prima, ſicut dipthongus eſſet oui oporteret eſſe, quod uerſu Callimachi probauit Priſcianus lib. i. ſed à ſcriptione νε ſono Molico expreſſo. Ita ⁴⁵εeυνκσκα olenſes dicere, ſcriptum 4 Quintiliano accipio, quos Latini imitati, ut in alijs pleriſque Viyſſem ſecerunt, * 4 De ¹ HM. IAB. AVINT. INSTIT. De partibus orationis. Cap VI. pDeqlliucten „Eteres enim, querum fuerunt Ariſtoteles, ataue puun V Theodectes, uerba modò, eæ nomina, eæ coniun, Oniiac diones tradiderũt, uidelicet quod in uerbis uim ſerno Na dll nis, in nominibus mater iam: quia alterum eſt quodlo. tumpaſil, quimur, alterum de quo loquimur. In coniunctionihu autem eorum complexum eſſe iudicauerunt, quas eon. nuntouii iunctiones à pleriſq dici ſcio, ſed hæc uidetur exyn. lunxnni 1 deſmo magis propria translatio. Paulatim à philoſi 8 ꝑhis, ac maxime Stoicis auctus eſt numerus, ac pani lutidens coniunclionibus articuli adiecli, poſt præpoſitiontt, omiiiut nominibus appellatio, deinde pronomen, deinde mi- buäzeam xtum uerbo participium, ipſis uerbis aduerbia, Noſter niſausſis ſermo articulos non deſiderat, ideoq́; in ali; parte xuuunsp orationum ſparguntur. Sed accedit ſuperioribus inte. ſtioneua iectio. Alij tamen ex idoneis autoribus, octo duntara ſimmum partes ſecuti ſunt, ut Ariſtarchus,& ætate noſtra ha- pteramſ lemon, qui uocabulum, fiue appellationé, nominiſub-⸗ tuapuni iecerunt tanquam ſpecies eius, At ij, qui aliud nonen, ſeariiu, aliud uocabuli faciunt, nouem. Nibilominus fuerunt, Aliqera aducerẽt, qui ipſum adhuc uocabulum ab appellatione tdeduce- F Cordu rent, ut eſſet uocabulum corpus, uiſu, tactuq; maniſe- tneniunt, ſtum, domus, lectus: Appellatio, cui uel alterum deeſt, tes,sènm uel utrunq;, uentus, cœlum, deus, uirtus. Adijciebantet auttdlin aſſeuerationem, ut heu,& tractationem, ut fiſceatin, uuimin Admodum quæ mihi non tapprobantur. Vocabulum, an appella. noymten probantur tio dicenda ſit epeoitiaet ſubijcienda nomini neent, rputcke quia parui refert, liberum opimaturus relinqo. ſeptinie — 1 De⸗ ature, ne lei ſeig Srn dtransh e a cl ducd an culi ad ſha „drind& ran. unn ipſt i deſider⸗ ii o. Jedd e ue llaneis u. Ariſt ere n ſiue 4 ion cies ciu, ut ue, 1oug t. iihm baum Keluh un cort„bl appeld we tudls rlun, d.e u a, C enene bantur Wuln; lwztkſu S un nnop da niu OCRATOKR. L.IBER I. 3 ½ Deelinare m primis nomina, et uerba ſcire oportero pueros,& genera noſſe. Cap. VII. Omina declinare et uerba in primis pueri ſciant. N Neq enim aliter peruenire ad intellectum ſequen tium poſſunt, quod admonere ſuperuacuum erat, niſi ambitioſa fectinatione plerique à poſterioribus incipe rent:& dum oſtentare diſcipulos circa ſpecioſiora ma lunt, ompendio morarentur. Atqui ſi quis& didice- rit ſatis,& quod non minus deeſſe interim ſolet, et uo luerit docere quæ didicit, non erit cõtentus tradere in nominibus tria genera,& ea, quæ ſunt duobus, omni- busq; communia. Nec ſtatim diligentẽ putabo, qui pro miſcua, quæ epicœna dicuntur, oſtenderit, in quibius ſe xus uterq; per alterum apparet, aut quæ fœminina, po ſitione mares, aut neutrali fœminas ſignificant, qualia ſunt murena& Glycerium. Scrutabitur mille præce/ ptor acer atq; ſubtilis origines nominiũ, fquæ ex habi tu corporis, ut rufos, longosq́; frcerunt. Vbi erit aliud ſecretius, Syllæ, Burrhi, Galbæ, Plauti, Panſæ, Scauri, aliaq́; ex caſa naſcentium, hinc Agripp⸗,& Opiter, ey Cordus,& Poſthumus erunt,& ijs quæ poſt natos eueniunt, unde Vopiſcus. lam Cottæ, Scipiones, Lena- tes, Serani ſunt,& ex uarijs cauſis gentes quoq;, ac lo ca, et alia multa reperias inter nominum cauſas. In ſer uis iam intercidit illud genus, quod ducebatur domi- no, unde marcipores, publipores. Quærat etiam, ſit ne apud Græcos uis quædà ſexti caſus, et apud nos quoq; ſeptimi. Nã cum dico, haſta percußi, non utor ablatiui natura, nec ſi idem græce dicam datiui ⸗½ᷣ 1⁵†⁷. & z De ut Allobrox. In hunc loci conſulite Ca meratium. 8 SeRnti cafos uis 5 n dicitur: il — 6 4 ———— 4 — 34 I. FAB. QvINT. INSTITIT. p De uerbis& uerbalibus. Cap. VIII. Kiut queſ Ed in uerbis quoq; quis et aded im peritus, utigo diregulaſe ret genera,& qualitates, et perſonas, et numern ecigikel Literarij penè iſta ſunt ludi,& triuialis ſcientiæ. Iun] a nneraluge quoſda illa turbabunt, quæ declinationib.nõ tenentn, ct. Alung Participia. Nam& quædã participia an uerbi appellationes ſim, 4 augi qubitari poteſt, quia aliud loco ualent, ut lectus& ſ. ſahe piens. Quædam appellationibus ſimilia, u fraudaigt Ales nutriior. Iam, itur in antiquam Hluam, nonne proprit unui dean ac) cuiuſdam rationis eſt? Nam quod initiũ eius imueniut ucs it er& cui ſimile fletur, accipimus: aliter, ut: a pa priacu -1e lud aũt pandi panditur iuterea domus omnipotentis Ohmpi zur dom“, nõ z6modã diſsi Aliter, ut: ſepiugu muds deden totis 4 pninia nib fortaſsis Vſq; adeo turbatur agris- naahli hoc generali Eſt etiam quidam tertius modus, ut urbs habitabur lerbau us dictũ acci⸗ pial. Turbat unde et cãpus curritur, mare nauigatur. Praſus quog cſ verd. per ſe di a4. 7„N, 21. 4 ers her ese atg; potus, diuerſum ualent quam indicat. Quidequui b u n iiter uice multa uerba non totum declinatio nis ordinem ferunt: Kulehe ut nidem bel.... latur comin“ Wedam etiam mutantur, ut fero in bræterito. We⸗ ceſgle armis. dam tertiæ demuũ perſonæ figura dicuntur, utlicet, pi- ltur hecu Pranſus.)fi- get. Quædam ſimile quiddã patiuintur, uocabuli ina ſate aut erum eum, Uerbium tranſeuntibus. Nam ut noctu& diu ita Gd ei ſexam qui prãdit, al Ctu& factu. Sunt enim hæc quoq; uerba participiili gnificat enim terum qui po 1 454 gauit, quidem, non tamen qualia dicto factoqʒ. täut De uirtutibus& uitijs orationis. Cap. N- rütund Am cum amnis oratio trec habeat uirtutes, uten Üiuii I aata, ut dilucida, ut ornata ſit,qa dicere aptẽ, ua quuiui eſt præcipuum, pleriq ornatui ſubijciunt,& touim hſahal a, unt luit ih t,zue diun ucipia a 2 da aliud 8. bh dpelltic Dinl nantig run d7 XR n cpinus aAu dmus h Aei Als en terdatu ⸗ un tertij un pitur m izth n uclei a riini otuon de&.cr’t tantur 1 vinte erſone un lian le quidi una libu. N* vocl enin 2 A; ven gauli Sit Tuiijt A uh, aratiol K. 2edur tor 9td nig etha Æ 1 ORATOR. LIBER. 33 nitia, quæ ſunt ſupradictis contraria, emendatè loquen di regula, quæ Grammatices prior eſt pars, examinet. Hæc igitur uerbis aut ſingulis, aut pluribus. Verba nie generaliter accipi uolo, nam duplex eorum intellectus eſt: Alter, qui omnia per quæ ſermo nectitur, ſignifi- cat, ut apud Homerum: Ver baq prouiſam rem non inuita ſequentur. Horat, in ar Alter, in quo eſt una pars orationis, lego, ſcribo. Quam uitantes ambiguitatem, quidà dicere maluerit uoces, dictiones, locutiones, ſingula ſunt aut noſtra, aut pereęgrina, aut ſimplicia, aut compoſtta, aut pro/ pria, aut traslata, autt uſitata, aut ficta. Vni uerbo uitiis ſæpius quam uirtus ineſt. Licet enim dicamus aliquid proprium, ſpecioſum, ſublime, nihil tamè horum, niſt in cõplexu loquendi, ſerieq́; cõtingit. Laudamus enim uerba rebus bene accommodata. Sola eſt, quæ notari poßit, uelut uocalitas, quæ ³ρνia dicitur, cuius in eo delectus eſt, ut inter duo, quæ idè ſignificant, ac tantun dẽ ualent, quod melius ſonet, malis, Prima barbariſmi ac ſolœciſini fœditas abſit. Sed quia interim excuſan- tur hæc uitia, aut cõſuetudine, aut autoritate, aut uetu/ ſtate, aut deniq; nicinitate uirtutu: Nam ſaæ pe à figuris ea ſeparare difficile eſt, ne quẽ tam lubrica obſeruatio ſallat, acriter ſe in illud tenue diſcrimen Gramaticus in tẽdat, de quo nos latius ibi loquemur, ubi de figuris o- rationis tractadum erit. Interim uitium quod fĩt ſingu lis uerbis, ſit barbariſmus. Occurrat mibi forſan ali- Barbarlſmus⸗- quis, quid hic promiſſo tati operis dignutaut quis hoc broniſſor neſcit, alios barbariſmos ſcribẽdo fieri, alios loquẽdo? b Auig 4 3s HM. FAB. QVINT. 1NSTIT. a3 quia quod male ſcribitur, malè etiam dici neceſſe tt zwenlient qui uitioſe dixerit, non utique& ſcripto peccat. lu ne ßeibatſ additione prius tadiectione, detractione, immutatione, tranſmu. pendentibc — beiee⸗ katione: hoc ſecundum, diuiſione, complectione‚ ahi ee setimn teriptionis, kione, ſono contineri. Sed ut parua ſint, hec pueri do. nuictiad 8 Sün ſer centur adhuc,& Grammaticos officij ſui commone⸗ denuhi dodepol. mus. Ex quibus ſi quis erit plené impolitus,& ueſtin ius peaive ehrehmſn lum modoò artis huius ingreſſus, intra hæc quæ prof- quai 4elmihi. tentium cömentariolis uulgata ſunt, cõſiſtet: doctiona= unmaxc Item muſe. co mnulta adijcient, uel hoc primũ, quod barbariſmü plu⸗ ſmanmg nia, pro mu-... 1 6 fæ, ciconia. ribus modis accipimus. Vnum in gente, quale ſitz t qus in eo tral Ii? corrapio,.—. e arei Afrum, uel Hiſbanum latinæ orationi nomen inſert, ſuetſul Cdm ſit corri ut ferrum, quo rotæ uinciuntur, dici olet cantus, quan 17, Ahu Lumn n n. ClM T tichethae pio, cucurri,„ 7. i is Bure quam eo tacqquam recepto utitur Perſius, ſicut Catuluu qutzhen ens ꝓ Bruto. ploxenum circa Padum inuenit, e in oratione Labie, doic Tejo nieun ni, ſiue illa Cornelij Galli eſt, in Pgllionem, caſuar aſſ uhici aeſnat,cerec Aator e Gallia ductum eſt, nam maſtrugam, quod ò tiſeu minmie duum dum eſt, illudens Cicero ex inductria dixit. Alterum ge or preſtat, cere⸗ nts barbariſmi aceipimus, quod fit animi natura, ut”, mi. atl brã. ltẽ Cho- a quo inſolenter quid, aut minaciter, aut crudeliter di- hamnil moda, chorus 3 4.:7, pro temubus.(fum ſit, barbarè locutus exiſtimatur. Tertium eſtiull ſrun dſuniusn Mattrug) Eac uitium barbariſmi, cuius exempla uulgò ſunt plurima, oratione pro aut olai etmußa Scauro, quæ ſibi etiam— poteſt, ut uerbo cui libebit,ad sdidun b ——. V nunc non ex 7/α☛( ¼;„ 6„ 7 e huncloc ijciat literam, ſyllabam ue, uel detrahat, aut aliam pro zuagl Fenutr. Atant,& de alia, aut eandem alio, qudm rectum eſt, loco ponat. Sed Jei hoe prouinciis„ e F A„,..— Naer tlaridus, quidam fer in iactationem eruditionis ſumere illa ꝛum, aut uenia digna, aut etià laude auci potiug 4 muia b b b ocena maſtrucatos poetis ſolent,& autores quos prælegunt, criminatur mtrun culos Sci 1. du. alos Scire autem debet puer, hæc apud ſcriptores cum ——jy——— ———————- ⁵— T un tur, ladi 03 utig— wy racliot in aan m ui 1 ahi Sei 4 ini ramnd fſ berig dra ingr An luuulg i w hoc pn. duln à.Vnut a n lutin Duix unciun iſtr epto ut e a dum in ia Galie ln uncſ a n troexi KAutu pinus unn i, uth'an tutuser inln eaiuu en Adugt gere po dernuu en it, H ll eh tionen daüß tores 91 s an, N KP u, autc u OKRATOR. LIBBER I. 7 docendi erunt minus uulgata. Nam duos in uno nomi/ ne faciebat barbariſmos Tinca Placentinus, ſi repre- hendenti Hortenſio credimus, precula, pro pergula di cens, et immutatione, cum C pro Guteretur, et tranſ; mutatione, cuùm R præponeret E antecedenti. At in ea dem uitij geminatione, et Metico Suffecieo dicens En, nius, poctico iure defenditur. Sed in proſa quoque eſt quædam iam recepta immutatio. Nam Cicero Canopi- tarum exercitum dicit, ipſi canobon uocant, et thar⸗ ſumenum pro thraſumeno multi autores, etiamſi eſt in eo tranſmutatio: uendicauerunt, ſimiliter alia, nam ſiue eſt falſum aſſentior, Siſenna dixit, aſſentio, mul, tiq; et hunc, et analogià ſecuti, ſiue illud uerum eſt, hæe quoq; pars cõſenſu defenditur. At ille pexus, pinguisq́; doclor, aut illic detractionem, aut hic adiectionem pu- tabit. Quids quod quædã quæ ſingula procul dubio ui- tioſa ſunt, iuncta fer reprehen ſione dicitur? Nàã dua, ex tre, et pondo, diuerſorum generum ſunt barbariſ- mi. At Duapondo, et trepondo, uſq; ad noſtram ætatẽ ab omnibus dictum eſt, et rectè dici Meſſala confirmat. Abſurdum forſan uideatur dicere barbariſmum, quod(Quidã auta⸗ eſt unius uerbi uitium, fieri per numeros, aut genera ſi te oſtenſi rrc cut ſolœciſmum: ſcala tamen et ſcopa, cõtraq́; hordea, do d Ouidi et muſta, licet literarum mutationem, detractationem, Mouerit, adieclionem non habeant, non alio uitioſa ſunt, qudàm Martialis d pluralia ſingulariter, et ſingularia pluraliter ef in N aticanise quo bluralia ſing 3 8 F 7 Gondita mua feruntur, et gladia qui dixerunt, genere exciderunt. a llaf ip Sed hoc quoq; notare cõtentus ſum, ne arti, culpa quo muſia b10,s rundam peruicacium, perplexè uidear,& ipſe quæ- r-x. Kionem 33 M. FAB. QVINT. INSTIT. Kionem addidiſſe. Plus exigant ſubtilitatis, quæ acci- dunt in dicendo uitia, quia exempla eorũ tradi ſeripta non poſſunt, niſt cum in uerſus ineiderunt, ut diuſi iaεενσι Europi, et ei contrariu uitium, quod ⸗us- fi*uν ρ& ονυνεμννν Græci uocant, nos com plexionem dicimus, qualis eſt apud p. Varronem: Cum te flagranti deiectum fulmine Phæton. Nam ſt eſſet proſa oratio, eaſdẽ literas enuncian ueris ſyllabis licebat. Præterea quæ fiunt ſpatio, ſun cum ſyllaba correpta producitur, ut: Italiam fato profugus- Seu longa corripitur, ut: Vnius ob noxam& furias- Extra carmen non deprehendas, fed nec in carmint uitia ducenda ſunt. Illa uerò non niſt aure exiguntur, quæ fiuut per ſonos, quanquam per aſpirationem ſuue enumerare Pneid.1. adifcitur uitioſe quidem ratio mutua cum temporibus eſt ſæpius. Pur/ cißimè ea ueteres uſi etiam in uocalibus, cum œlovii .. cosq́; dicebant. Diu deinde reſeruatum, ne conſonanti busaſpiraretur, ut in Graccis,& triumpbhis. Erupit breui tempore nimius uſus, ut choronæ, chenturiones, præchones adhue quibuſdam inſcriptionibus maneq Qua de re Catulli nobile Epigramma eſt. Inie durat ffequenter ad nos uſq; uehementer,& comprehendere,& mi- Conſule pi: nam mehe quoq; per me, apud antiquos, Tragædi Ioach. Ca- rũ præcipue ſcriptores in ueteribus libris inuenimus. Hl aſpiratio. ri, an in ſeripto ſit uitiu, ſi Hlitera eſt, non notascuiu mer. annot. Adhuc diffcilior obferuatio eſt per tenoros, uwii en ——,’— —— ſtue detrahitur, apud nos poteſt que- 66 jem ab antih clinato48 qus Grec7 lia pro dlu ma, 4uig9 acuta. de grubu bulabi pleiergen cldit, uhh acutapriße uis eſeäle ta. Cetrn Grenmai noeuma panofum „. 3 deſt tur nond tes gtauic men mach in eetery. tionemm chn co mulcuch aella che An Fheni :l Zend s exi, e neng A tu a 5 ryin. „.„ muen 2 mm ĩcontr ee m Tecl uc 4 ram. adp. v. 17 enteie de hnn Jdorat H. lh ipr uu a proues— e4 corf. tam 2 7 deprel be aſtn llauen ſan „Jaand KHzr. detrid—un tti ſith. ßu cum ten t Wathe etim e 9, deinieſ RSmn mGricc in. aibuſdai Au obile E‚ uh nter, Notti der me, B vre t r lend ſeruut 1Su GRATOÖOR. LIBERI. 39 dem ab antiquis dictos“ tenores comperi, ut uidelicet tonores declinato à Græcis uierbo, qui*iν: dicunt, uel accẽtus, quat Græci æsoνas aocant, cum acuta,& grauis a- lia pro alia ponitur, ut in hoc Camillus, ſi acuitur pri Cæmillus, ma, aut grauis pro flexa, ut“ Cetegus,& hic prima C tegus, acuta. Nam ſi media mutatur aut flexa pro graui, aut aut apice grauis pro apice circumducta ſequetur, quam ex dua; eircumdu- bus ſyllabis in unam cogentes,& deinde flectentes, du&. ſequẽti pliciter peccant. Sed id ſæ pius in Græcis nominibus ac cidit, ut Atreus, quem nobis iuuenibus doctißimi ſenes acuta prima dicere ſolebant, ut neceſſario ſecunda gra uis eſſet. item Terei, Nèreiq́;. Hæc de accentibus tradi- ta. Cæterum iam ſcio quoſdd eruditos, nõnullos etiam Grammaticos ſic docere ac loqui, ut propter quædam uocum ac uerborum diſcrimina, uerbum interim acuto ſono finiant, ut in illus. Quæ circum littora, circùm Piſcoſos fcopulos- Ne ſi grauem poſuerint ſecunda, circus dici uidea- tur, non circuitus. Item quàntum, qudle, interrogan- tes, graui cõparantes, acuto tenore cõcludunt, quod ta men in aduerbijs ſere ſolis ac pronominibus uendicàt, in cæteris ueterẽ legem ſequuntur. Mihi uidetur condi- tionem mutare, quod his locis uerba cõiungimus. Nam Tanq́; uns.) cum dico circum littora, tanquam unum enuncio, dißi. 2ucus ienper mulata diſtinctione: itaq; tanquam in una uoce, uns eſt per Deus. acuta, quod idem accidit in illo: Peneabac Troiæ qui primus ab oris. 4b acuere Ehenit ue metri uoq; conditio mutet accentum, ut. =P ec/ f —e 4o NM. PAB. CVINT. INSTIIT. 68 †OXecudéès, pictæq́; uolücresꝗ. üjeuoanne Nam uolucres media acuta legam, quia, etſi natna tera uttut breuis, tamen poſitione longa eſt, ne faciat iambun, ſolecſſti quem non recipit uerſus herous. Separata ueroò herà nametuinc præcepto nõ recedent, aut ſi con ſuetudo uieerit, ueuu rentus qi lex ſermonis abolebitur, cuius di Hicilior apud Grecax ſit, inun obſeruatio eſt, quia plura illis loquendi genera, qun eimſſuas Aaiwrss uocant, et quod aliãs uitioſum, interim aia-= faſilaſ Nam quod rectum eſt, apud nos ue r breuißima ratio. † Nanquu dhami in omni uoce acuta intra numerum trium ſllabann hunlia contmetur, ſiue eæ ſint uerbo ſolæ, ſiue ultimæ, en· qauuimm bis, aut proxima extremæ, aut ab ea tertia. Trium or utamaii r, de quibus loquor, media longa, aut acuta, aut ſeas ſietahm erit, eodem l oco breuis utique grauem habebit ſonnn, ſelunhi ideoq́; poſitam ante ſe, id eſt, ab ultima tertid acuet.emſtſ emuliue autem in omne uoce utiq acuta, ſed nunqua plus uns ferſie nec ultima unquam, ideoq́; in di yliabis prior. Prete- rit an rea nunquam eadem flexa,& acuta, quia et eadem fſe ſab i xa,& acuta. Itaq; neutra claudet uocem Læatinam. E4 titutſt verò quæ ſunt llabæ unius, erunt acuta, aut fiexrune eimti Ein pen.) ſtt aliqua uox ſine acuta. Et illa per ſonos accitunt a aluui Cagnatn ꝗ demonſtrari ſcripto nõ po ſunt, uitia oris, et ingue ieczon nus ſonat, col;ꝗaπμιινιαν ε Aasd auiout, io Xνο⁹ εέμτααα,˙&ꝗ] Trda. terrpoſt liſones&hh. 1, 5. e h n. 4 atus.*ids, feliciores fingendis nominibus Græci uocant;ſi/ ſiſtali a-xvod ras„ cut XAHogix, 5 cum uox quaſi in receſſ oris auditur, I uoxilan &e area- Sunt etiam proprij quidam et innumerabiles ſoni, qů= nun qui gate dixit.. 1 diteeines.) bus nonnunquam nationes reprehendimus. Remoiu Ataus Vtaos ſibila igitur omnibus, de quibus ſuprã diximus uitiſs, erit j⸗ no ues tienẽ Mlã Gal la, quæ nocantur deòoa aaa, id eſt, emendata cuunn hea Tua dcei b tat nicãci Su- — à 9„= cules pi Alm „„ 46 ma luone c. d erſas 1 88 Aeden lent, aut a4= n bitur eu» rilen a plura 1 un et wod uſ ds uero. vme 4ntra rm n elutu Ce, ſu freme, 4*. eat. r, medi u ch at reuis uti,= uumnl teſe, iie Mtinen re uliq 4 Aelm n.iceo d t)lun n flers,* ka neutri6 er auoenl beuniu an. acut.& aperſ dto nö u Luii 2 u K un, geniun dAbbt muor enſ quidan a un uutione eln qubbus] c dnas K OCRATOR. LIBER. 4* tate uocum explanatio. Na ſic accipi poteſt recta. Cæ- Kun ene tera uitia omnia ex plurimis uocibus ſunt, quorum eſt am, quæ feri⸗ .. 0 pto tamen ex ſoloiſmus, quãquam circa hoc duoq; diſputatum eſt: Plöaa ng un nam etiam qui contextu orationis accidere cum confi- teſt. tentur, qui tamen unius emẽdatione uerbi corrigi poſ- Greefey it ſit, in uerbo eſſe uitium, non in ſermone contendunt, nunc enim i⸗ cum ſiue amaræ corticis, ſeumedio cortice, ber genus Ldenne. ficit ſolœciſmum, quorum neutrum quidem reprehen terea e noy „ſer 14,„R 114 allau malus do, cum ſit utriuſq; Vergilius autor. Sed fingamus Me Fie awrn trum libet non recte dictum mutatio uocis alterius, in dem quã kot 775, ,0., Aogoxau. qua uitium erat, rectam loquendi rationem ſic red dit, Wuu de ut amari corticis fiat, uel media cortice, quod maniſt/ lumnix.) Vi⸗ „ dere licet in ſiæ calumniæ eſt. Neutrum enim uitioſum ſeparatũ eſt, ders liget in ſed compoſitione peccatur, quæ iam ſermonis et. Illud cilmũ, non in .,.. 1 ½ ſermöe: nam eruditius quæritur, an in ſingulis quoq; uerbis boßit nenideea fieri ſolœciſmus, uti ſt unum quis ad ſe uocans dicat, ue anure ner⸗ b nite, aut ſi plures à ſe dimittès, ita loquatur, abi, aut di- Tre, meg 3 ſcede. Necnon cum reſponſum ab interrogante diſſen⸗ cortice repre tit, ut ſi dicenti, quem uideo, ita occurras, ego, in geſtu endi Pote, etiam nõnulli putant idem uitium ineſſe, cum aliud uo- ctio fuerit ui ce, aliud uultu, uel manu demonſtratur. Huic opimio- adih 3 ni neq; omnino accedo, neq; plane diſſentio: nam id ſA genere. teor poſſe accidere uoce una, non tamen aliter, quam Cze ha ſi ſit aliquid, quod uim alteriꝰ uocis obtineat, ad quod iud Terentia 3.,„ num, O cœlõ, uox illa referatur, ut ſolceciſmus ex complexu fiat eo 7 Jtrzc e rum, quibus res ſignificantur,& uoluntas oſtenditur. pronsciandã . Auando zu ſit, ut manus Atq ut omnem effugiam cauillationẽ fit aliquando in un por nen uno uerbo, nunquam in ſolo uerbo. Per quot autem& ceret᷑, in alto 2uas accidat ſpecies, nõ ſatis conuenit, qui planißimè, ſuſtolſeretur, d qua- in uitio ſer nere, an ſit igitur* in uitio ſermonis, dubitari pottſt monis poſi quta tum, dicunt, qualitates placet uel ſex, uel ut alij uolunt, oclo: nam tu git 44 M. FAB. QVINT. INSTIT. 8 quadripartitam uolũt eſſe rationem: nec aliam, qun dDeu barbariſmi, ut fiat adiertione: ut, Veni de Suſis in Ale* Conth xandriam:Detractatione, ambulo uiam, Aegyptou- 0 nio, nec hoc fecit. Tranſmutatione, qua ordo turbatun, pci quoq; ego enim hoc uolui, autẽ non habui. Ex quog- gere nu onls. poniien maximos autores in diuerſa fuiſſe opinionem- is Uit deo, cum apud alios ſit etiam frequens apud alioinun-= lÜiilus Aiducunt quam reperiatur. Hæc tria genera quidem deducuntz· ſſukauj olœciſmo,& adiectionis uitium wXioraoud,detradio Alüſet nis Uauue, inuerſtonis drasteνν uocant: que ſiinſh ſanßſen ciem ſolcrciſmi cadunt, in Nſaariv quoq; appellarito, Wwedhuli dem modo poſſe. Immutatio ſine controuerſia eſt im ra Pnpi aliud pro alio ponitur. ld per omnes orationis parles detſuüe) deprehendimus, frequentißimẽ in uerbo, quia plurms heltt puic accidunt, ideoq́; in eo fiuntſ olœciſmi per genes, duinm cui tẽpora, perſonas, modos, ſiue quid ſtatus eos dici ſu tus un totidem uitiorum erunt formæ, in quot ſpecies eorum ebäihi quodq; de quibus ſupra dictum eſ, diuiſeris. Præterta- lianeaii numeros, in quibus nos ſingularem, ac pluralembabe ſüſen mus, Græci& viniv. Quanquam fuerunt, quinobis inuocah uoq; adijcerent dualẽ, ſcriprere, legere, quod deuiten üium dæ aſperitatis gratia mollitum eſt, ut apud ueteres, prio caſuuha male mereris, male merere, ideoq́; quod uocant duale, hüßſole in illo ſolo genere cõſiſtit, cum apud Græcos, et in u füms bi tota ſerẽ ratione,& in nominib us deprehẽdatur.B tſſepue ſie quoq; rarißimus eius ſit uſus, apud noſtrorum io cſſin neminẽ hæc obſeruatio reperiatur, quin e contrano. V nlli. Deue⸗- en lteſſen 40 a üecien Vita ltlone,4 nn unſmut. 4dun uolui 1 hai ma wr. preiin— iß ſit etian g ler tria ² un Tonis 4i xam onit ara dn mt ur⸗—n 8 mutatio nen nr. d Vn. muentßi 4 den ineoſ drni nodes,— zie dſcx, 6 8 I nutP pra iihd rtut nos ſin s 67. Qut aa ir ulst Nenis umeli 1h merere, rul öſiti, vian gnn SHii eiu ſit ln ciong aß CRATORLIBERI„ Deuenère locos: e&x⸗ 9 Conticuere omnes: er, 8 24 5. Conſedère duces..15. Aperte nos doceant nil horũ ad duos pertinere. Di xere quoq;, quanquam id Antonius Rufus ex diuerſo ponit exemplum, de pluribus patronis præco pronun ciet. Quidẽ non Titus Liuius circa initia ſtatim primi libri, Tenuere, inquit, arcem Sabini, Et mox, in aduer⸗- ſum Romani ſubiere: Sed quem potius ego, quàm M. Tulliũ ſequarẽ qui in Oratore, Non reprehẽdo, inquit, ſcripſere, ſeripſerunt eſſe uerius ſentio. Similiter ne in ctiam uocabulis,& nominibus fit ſolœciſmus genere, nume/ ro. Proprie aũt caſib us, quic quid eorum alteri ſucce- accedet, det, huic parti ſubiungatur, licet per comparationes, et ſuperlationes, itemqᷓ in quibus patriũ pro poſſeßiuo Patris nem? dicitur, uel contra. Nam uitium, quod fit per quantita Taeeneeei tem, ut magnum peculioli, erunt qui ſolœciſmum pu/ patrit ſigniſi tent, quia pro nomine integro paßi ſit iminutu. At edneſezſ ego dubito an id mnpropriã potius appellem, ſagniftca quo gentis ut tione enim deerat.Solœeiſmi horro uitiũ non eſt in ſen Pommenor 8, ſu, ſed in cõplexu. In participio per genus, et caſum, ut in uocabulo: per tempora, ut in uerbo: per numerii, ut in utroq;, peccatur. Pronomẽ quoq́; genus, numerum. caſus habet, quæ omnia recipiunt huiufmodi errorem. Fiũt ſolœciſmi, et quidẽ plurimi per partes orationis, ſed id tradere ſatis non eſt, ne ita demum uitium credat eſſe puer, ſi pro alia ponatur: ut uerbum ubi nomen eſſe debuerit: uel aduerbium, ubi pronomen, er ſi⸗ milia. Nam ſunt quædaus cognita, ut dicunt, id eſt, b 2 ciuſcsn 1. rrurt. b; tan 1 puoq:lal luu mflt Liuio patu pebecng ritum goh ratiutn peiiſti hiuulzu 4 ½4 H. FAB. QVINT. 1NSTIT. eiuſdem generis, in quibus, qui alia ſpecie qu dm opor. utentur, tet kutetur, non minus, quam ipſo genere, permutato deliquerit. Nam& an,& aut coniunctiones ſunt, ma, An. le tamen interroges, hic aut ille ſit. Et ne, ac non, alur Aut. bia, qui tamen dicat pro illo ne Feceris, non feceris, in Non. idem incidat uitium, quia alterum negandi eſt, alterun Itro. uetandi. Hoc amplius, intr,& intus, loci aduerbiueo tamen intus,& intro ſum, ſolœciſmi ſunt. Eademindi uerſttate pronominum, interiectionum, præpoſttioni rtuſt gccident. Eſt etiam ſolœciſmus in oratione, coprehenſt 4 1— onis unus ſequentium, ac priorũ inter ſe inconueniem ins 8 diſppoſitio*poſitio. Quædam tamen et ficiem ſolcciſmi habent ſas 9 1 er dici uitioſa non poſſunt, ut tragœdia, Thyeſtes, er ſe ludi Floralia, ac Megalèſia, quanquã hæc ſequentiten Lu pore interciderunt, nunquam aliter à Heteribus dica. bu Schemata igitur nominabuntur, frequentiora quatm nan I apud Poetas, ſed Oratoribus quoq; permiſſa. Verm asge daen ——õõ— n ſchema ſerè habebit aliquam rationem, ut docebimus ſauß ppoc eo, quem paulo ante promiſimus, loco. Sed hic quoq nn uocetur, quod ſchema uocatur, ſt ab aliquo per imprudentian heh clum erit ſolcciſmi uttio nõ carebit. In eadem ſece duſil NAunt, ſed ſchemate caret, ut ſupra dixi, nomina fænini wffi 74 MEer: i. 5. gemi b. na, quibus mares utuntur:& neutralia, quibusf 3 eiän oœciſmo: neq. enim artẽ Grammaii næ. Hactenus de ſolœciſmo: neq́; enim artẽ Granmau unog at cõpone- cam componere aggreßi ſumus, ſed cum in orainen menur remus, incurreret, inhonoratam tranſire noluimus. Hocam, na plius, ut inſtituta ordinẽ ſeqquar, uerba aut latina, 25 erin ... 2 21 ¹ eregrina peregrina ſant. Peregrina porr ex omnibus prope datr verba. erim gentibus, ut homines, ut inſtituta etiam multale 1 nerun b 4 Dn Imn hibus,. Pan u quam Na 1 aut gnc 5 — dnah broilot n uisal wr a intrö, d ban ſum ſc wiſa zum inten m oleeiſm n ae pri Dinſt mmenet* Aſ. 0ſſunt, M rul Ldlefic, u nungud Tv'in minadun e gen ratorbu a A pen aliqun tm, tprom Wara dur,ſt0 n ni uition Im k. getutſt im A 5 9 1 untur. G rg ceiſno⸗ inri ggrchiſt Dala 14 1* anb Nauu ini ſe ſua exriug denu gminenl uluce ioa OKRATOR. LIBER I 45 nerunt. Taceo de Thuſcis,& Sabinis,& Præneſtinis quoq;: nam ut eorum ſermone utentem vecłium Luci. Vedtius 1 Vectianus e lius inſectatur, quemadmodum Pollio deprehendit in Marſis inter A. 2Cicero pro Pœni ſibi uindicant,& gurdos quos pro ſtolidis acci- Muͦone. bit uulgus, ex Hiſpania duxiſſe originem audiui. Sed Mora-bn uus, quem illi non habent, pari conueniat cum uno ca ſu noſtro, quing; Græcis uti. Quinetid laudet uirtutem Aldus reijcit .— 7,. præpolitionẽ eorum, qui potentiorẽè facere linguã latinam ſtudebat, Lum- nec alie nis egere inſtitutis fatebantur. Inde Caſtorẽ me dia ſyllaba producta pronunciariit, quia hoc omnibus noſtris nominibus accidebat, quorũ prima poſitio in Quia hoc. eaſdẽ, quas Caſtor literas exit. Et ut Palæmon, ac The- kloe eit,nu⸗ lamo,& Plato(nam ſic eum cicero quoq; appellat) di Aünabanepie cerentur, retinuerunt, quia latinu, quod O& Nliteris o WnPunn, fineretur, non reperiebat. Nec in A quidẽ atq; S literas qeinelent in exire temerẽ maſculina Græca nomina recto caſu pati or. ebantur. Ideoq; et apud Cælium legimus, Pelia Cincin d 3 natus, ₰ . 04 fm heſtn crum, 9 4 temertrl um cim rauiletr Nen lahe peniG uſtace lolunhet zuohunc regriuo to Auet 4s A. FAB. QVINT. INS TIT. natus,& apud Meſſalam, benefteit Euthia,& qpul Ciceronem Hermagora. Ne miremur, quod ab anti, quorum pleriſq;, Aenea& Anchiſa ſit dictus. Nanſß a in as ut Mecœnas, Suffenas, Aſprenas dicerentur, genitiu caſu non æ litera, ſed tis Hyllaba terminarentur. Indt b olympo et tyrann acutam mediam Hllaba dederunt, quia duabus longis ſequentibus, primam breuem atii noſter ſermo non patitur. Sic genitiuus Achilii ey, lyßi fecit, ſic alia plurima. Nũc recẽtiores inſtituerãt, Græcis nominibus Græcas declinationes potius dae, quod tamẽ ipſum non ſemper fieri poteſt. Mihi auen pPlacet latinam rationem ſequi quouſq; patitur decor Neq; iam*Neq; enim tam Calꝰpſonẽ dixerim, ut lunonẽ, quan 8“ ————————— 4 n quam ſecutus antiquos. C. Cæſar utitur hac rationee ſuxregr clinandi. Sed autoritatem conſuetudo ſuperauit. Ince tenen, utrog⸗ u gtmic Hrepoſt kolamai firina kaiggee Fuim auodpt auturai Alinur. teris, quæ poterunt utroq; modo non indecenter ef ri, qui Græcam figuram ſequi mallet, non latine qui- dem, ſed circa reprebenſionem loquetur. Simplices u ces prima poſitione, id eſt, natura ſua, cöſtant, compo⸗ autem ſit⸗, raut præpoſitionibus ſubiungũtur, ut innocem, dum ne pu interdum repugnantibus inter ſe duabus, quuleeſ gnantibus. jmperterritus, alioqui poſſant aliquando continucni Qwæ integræ„.„ 1. ĩ igi nequeãt. duæ, ut incõpoſitus, reconditus, eæ quo Cicero ulitu fubaduer- 4 ſubabſurdum. Aut è duobus quaſi corporibus coale/ ſum ſcunt, ut maleficus. Nam ex tribus noſtræ utique lu- in Orator. guæ non conceſſerim, quamuis capſis, Cicero dicat 65, poſttum eſſe, ex cape ey ſi uls. Et inueniantur, qullui Nunſ percalia æquè tres partes orationis eſſe contendal; olim quaſi luere per capruu: nam Solitauralia baaeeſe en na 3 un 1 .„„ enn„—————-——— — 2 Ean ſeln Hu gora. 5 mr enes 2 i ed tis acutam br hu ſeſuemi i atitur. 9 2 Dunl lurms.1 San Grecu R din an ſemp u nem ſeg ugs lypſonè nu u05. C. im nuatem SNuu tunog Knis euranſa a iltn tebenſiot i un. ꝛeileſt aud ſionibus in wir, nuntibui ²* Ai oui po be gus 7,recond ergu ute uoh W iene .Nung Kntuin un, quan 2 auhce peCit. wn partes Aab 3 rrus. 34 12 uà- ORATOR. LIBER I. 4, ſum eſt eſſe ex ſue, oue, ex tauro. Et ſanè ita ſe habet, ſe crum, qquale apud Homerum quoq; eſt. Sed hæc non tam ex tribus, quim ex particulis trium coëunt. Cæte- rum etiam ex præpoſitione,& duobus uocabulis du- re uidetur ſtruxiſſe Paeuuius: Nerei repandi roſtrum incurui ceruicum pecus. lunguntur autẽ aut ex duobus latinis integris, ut ſu perfui,& ſubterfui, quanquam ex integris an cõpoſi/ ta ſint, quæritur. Aut ex integro,& corrupto, ut male uolus: Aut ex corrupto ey integro, ut noctiuagus: Aut duobus corruptis, ut pediſequus. Aut ex noſtro,& pe regrino, ut bicliniũ: aut cõtra, ut epitogiũ,& antica to: Aut ex duobus peregrinis, ut Epirhedii. Nam cùm ſit præ poſitio adò Græca, Rheda Gallici, nec. Græcus tamen, nec Gallus utitur compoſito, Romani ſuum ex utroq; alieno fecerunt. Erequenter autem præpoſitio- ues quoq; copulatio iſta corrumpit, inde abſtulit, aufu b S,Hmifh cum præpoſitio ſit ab ſola,& coit, cum ſit 35 Cennes præpoſitio con, ſic ignaui& e re p e ſimilia: ſed res, et abs. Sed ui tota magis Græcos decet, nobis minus ſuccedet nec id atinun 2⁰ fieri natura puto, ſed alienis fauemus, ideoq́; cum uf- cõpoſita ãp⸗ lauxxν mirati ſumus, incuruiceruicum uix d riſu de- Niio ab. fendimus. Propria ſunt uerba, cum id ſignificant in hoc eſt. eætra quod primum denominata ſunt. Translata, cim alium INh au ura natura intellectum, alium loco præbent. vſitatis tutius poſtio, quaſt utimur. Noua non ſine quodam periculo fingimus. Primitiua& Nam ſi recepta ſunt, modicam laudem afferunt Ora/ tori, repudiata etiam in iocos exeunt. Audendum ta.- men, nãg; ut Cicero ait, etià quæ primo dura uiſa ſunt, 15 d 4 uſu 4s R. FAB. QvINT. INSTIT. uſu molliuntur. Sed minimè nobis conce ſſa eſt inuann zaia quis enim feratẽ ſi quid ſimile illis meritò lauduii Avy&* gids, te cisu Ariuᷣfingere audeamus(lam ne balt uetuatis niterentur. Eſt etiam ſua! oquentibus obſer. uatio, ſua ſeribentibus, Sermo conſtat ratione, uetuſta te, autoritate,& conſuetudine, Rationem præſtat pra cipuẽ analogia, nonnunquam& etymologia. Veter⸗ maieſtas quædamet, ut ſic dixerim, religio commèdat. Auitoritas ab Oratoribus uel Hſtoricis peti ſolet. Na ninader poetas metri neceßitas excuſat, ni ſi ſi quando nihi im aacpeni pediente in utroque modulatione pedum, alterumma. PHontni n lunt, qualia ſunt, Mneid. 116 lmo de ſtirpe reci ſ um., Aëriæ quo congeſſere palumben:&⸗ Silice in nuda- re quidem, aut hinnire ſortiter diceremus, niſt iulico 0 ntſtqueral mileiliſt hac te dond zomorieſt genusu funen 1 quopteta fmerehn uaugo habend anhbteui re Etjem Fen Et ſimilia, cum ſummorum in eloquentia uirorun 92 iudiciũ pro ratione,& uel error honeſtus eſt, magnos] puutil duces ſequentibus. Conſuetudo uerõ certißeiina loquen E leyn⸗ di magiſtra, utèdumq́; planè ſermone, ut numo‚cuipb ntcon graue lica forma eſt. Omnia tamen hæc exigunir acre ui- borlion 4 Allus ſic: cium, in analogia præci pue, quam proximeè ex Greeo Nincqu Budindiciũ ana transſerẽtes in latinũ, proportionem uocauerũt. Eiu tümeno logia&c. pec uis eſt, ut id quod dubiu eſt ad aliqd ſimile, de quIo puäth on quæ ritur, referat, ut incerta certis probet. Quol Iiſe m b efficitur duplici uia, cõparatione ſimiliu in extremit negaba maximeè ſyllabis, ppter quod ea, quæ ſuntẽ ſingulit,ne gatur debere rationè, et diminutionẽ. Coparatio inno alu minib. aut genus deprehendit, aut deetination Senu, habenet Lweklſ „ e 45. OY* ¹ I ng mnime a. ſgdn ſa Niqladſi 12lrei & firgen bu tre pprtite ain, au uug Etetich aaden . 1 4. Jermd edenn aſuetudim amn munquad 1ng utſic dh a ribus uel 2 an wexcuſd la a notulati 2 dereeiſu congeſe m, l4- ſunmoru X an. C uelet uhu Conſuetu aaeru qs plnc un ald tamen a*e ul recipue, Na un à, ppd Wiuu od dubi de ii tutince d uün „dpani ntü ter guot 8. l zet dni ar Cfe rchenüt dlun — ORATOR. LIBER I. 49 ut ſi queratur, funis maſculinum ſit, an ſœrmininum, ſi mile illi ſit panis. Declinatione, ut ſi ueniat in dubium hac ne domu dicendũ ſit, an hac domo: e domuum an domorũ: ſimilia ſunt domus, anus, manus. Diminutio genus modò detegit. Et ne ab eodem exemplo recedam, funem maſculinu eſſe funiculus oſtédit. Eadè in uerbis quoq; ratio cõparationis, ut ſi quis antiqtuos ſecutus, feruere breui media ſyllaba dicat, deprebèdatur uitiosè loqui, quòd omnia, quæ B et O literis fatendi modo ter minantur eadem ſi in infinitis E literam media ſyllaba acceperunt, utiq; productam habẽt, prandeo, pendeo, Kondeo, prandere, pendere, ſpõdere. At quæ O ſolam habent, dum modo per eandem literam in infinito exe/ ant, breuia fiunt, lego, dico, curro, legere dicere curre re. Etiamſi eſt apud Lueilium: Feruit aqua e feruet, feruit, niic, feruet ad anni. Sed pace dicere hominis eruditißimi liceat, ſi feruit putat illi ſimile currit,& legit, frruo dicetur, ut curro & lego, quod nobis inauditum eſt. Sed non eſt hæc ue- ra comparatio, nam feruit illi eſt ſimile ſeruit, quà pra portionẽ ſequenti dicere neceſſe eſt, feruire, ut ſeruire. Prima quoq; aliquando poſitio ex obliquis inuenitur, ut memoria repeto conuictos à me qui reprehenderat, quòd hoc uerbo uſus eſſem, pepigi. Nam id quidem di- xiſſe ſummos autores confitebantur, rationem tamen tuam negabãt permittere, quia prima poſitio paciſcor, cim haberet naturam patiendi, ficeret tempore præterito, pactus ſum. Nos præter autoritatem Oratorum at/ Tue Hiſtoricorum, analogia quoque dict tuebamur. 5 Nan go M. FPAB. QVINT. 1NSTIT. 0p Nam eum in X I. tabulis legeremus, ni ita paguntn niſſteelb ueniebamus ſimile huic cadũt. Inde prima poſitioeiů nu loclche ſi uetuſtate exoleuerat, ap parebat pago ut cado,unlt nodotales non erat dubium, ſic pepigi uos dicere, ut cecidi. 3el lexeſtbgs memtinerimus nõ per omnia duci analogiæ peſſe rain lumsidli nem, ciim ſibi ipſa plurimis in locis repugnet. Queli lun nolſ b ſine dubio conantur eruditi defendere, ut cum depreb dolusban ſam eſt lepus, et lupus ſimile poſitione, quantũ ceſibus ſclunli numerisq́; diſſentiant, ita reſpondent, non eſſepara, llipen quia lepus epiccœnũ ſit, lupus maſculina. Quanqumm ub tſf Varro in eo lib. quo initia Romancæ urbis enarrat, u- ifuupim pum faœminã dicit, Ennium, Pictorẽq; Fabium ſecuuu nilum Mi autẽ ijdem cum interrogantur, cur aper apri et h iaguſ ter patris faciat, illud nomẽ poſitũ hoc ad aliquid eſe nenn contendunt. Præterea, quoniam utrunq; à Græcis du- Acoji Cũ eſt, ad e ratiouè recurrunt, ut wartis patriè, nanir tut iiy kapr apri faciat.llli tamen quomodo effugiente ut nomina niibl quuis fœminina, ſingulari nominatiuo us finite nun alm quam genitiuo caſu in ris ſyllabà terminatur, faciatiz luünn, mẽe Venus Veneris. ltem, cuum es literis finita uarioos uſf exeant genitiuos, nunquã tamen eadem ris Phlabater- lan puu minatos, Ceres cogat dici Cereris. Quid uerosquæto⸗- lunne ta poſitionis eiuſdẽ in diuerſos flexus exelt, cum Albs aiuli N ciat Albanus& Albenſis, uolo, uolui et uolaui dm lumſe preæterito quidem tempore, uarie ſirmari uetbabina iſtem perſona o litera terminata, ipſa analogia confitetuu etli Siquidẽ ficit cado cecidi, ſpondeo ſpopondi pingopu blae xi, lego legi, pono poſui, frango fregi, laudo laudaui. Auſa Rõ enim cum primũ fingerentur bomeinen analohi aA tiu ga mitic in nnun, ii nterrogt es muonl xa crecurri. og ken Juon ſinguleri tn ciun in rup iinis lemn u ni unquta eri tt dici Ce arüüt n dunſ Miai henfu wliar mnpere ru niniu, h“ riui e h wſfſ a4 Sas 1n. OCRATOR. LIBERI. 8* miſſa cclo, formã loquendi dedit, ſed inuentaeſt poſt. guomodo quã loquebantur,& notatum in ſermone, quid tquoq; modo eaderet: itaq; nõ ratione nititur, ſed exẽplo: nec lex eſt loquendi, ſed obſeruatio, ut ipſam analogia nul la res alia fecerit, quam cõſuetudo. Inhærẽt tamen qui. dam moleſtißima diligentiæ peruerſitate, ut audaciter potius dicant, qudàm audacter, licet oẽs Oratores aliud ſequantur,& emicauit, non emicuit:& conire, nõ coi re. His permittamus& audiuiſſe,& ſciuiſſe,& tribu- nale, et faciliter dicere, frugalis quoq; ſit apud illos nõ tfrugi, nam quo alio modo fiat frugalitas? Idẽ centum frui milia nummum,& fidem Deum, oſtendant duplices quoque ſolœciſmos eſſe, quando& caſum mutant,& numerum. Neſciebamus enim ac non eonſuetudini& Cais& Lu⸗ dec ori ſeruiebamꝰ, ſicut in plurimis, quæ Tullius in O eenela: tat. diuiné, ut omnia exequitur. Sed Auguſtus quoq; isrippina in epiſtolis ad c. æſarem ſeriptis emendatur, quod is inusuſtus nn 2 buit, quorum calidum dicere, quam caldum malit: quia illud non ſit Fiin Lyrrie. latinum, ſed quia ſit odioſum,& ut ipſe Græco uerbo ſic e aae ſignificauit w*i* p. Atqui hanc quidam ⁵liruan ſo uie. pi⸗ lam putant, quam ego minimè excludo. Quid enim 6? 2a di⸗ tam neceſſarium, quam certa locutio? imò inbærẽdum ad oear ctiudico, quoad lieet, diu etiam mutantibus repugnan iust ecnis dum, ſed abolita, atq; abrogata retinere, inſoleneie cu 8 iuſdam eſt,& friuolæ in paruis iactantiæ. Aulti enien eiſt literatus, qui ſine aſpiratione,& producta ſecunda Hllaba ſalutauit, auete(eſt enim) et caleface dixerit pa (ius, qudm quod dicimus,& conſeruaſſe:his adijeiat ſi ee e dice,& ſimilia, Recta eſt hæc uia, quis negat: ſed „ H. EAB. QVINT. INSTIT. ſed adiacet ey mollior, Imagis trita. Bgo tamen un alio magis angor, qudm quòd obliquis caſibus ducit dun„ 15 primas ſibi poſitiones nõ inuenire, ſed mutare pe. ne, dliul 68 mittunt, ut cũ ebur et robur ita dicia ac ſcripta in ſun nal mis autoribus, in O literã ſecundæ ſyllabæ trasſerunt fone aala quia ſit roboris& eboris. Sulphur autẽ e guttur p kemintent literam in genitiuo ſeruent, ideoq́; etiam iecur et fuun hoäſh controuerſiam fecerunt, quod non minus eſt licentio b fmu. ſum qudm ſi ſulphuri et gutturi ſubijcerẽt in genituuo d Grißho literã O mediam, quia eſſet eboris et roboris, ſtutn nnrecii Grammatic⸗ tonius Gnipho, qui robur quidem et ebur, atque etinn luſßiſ Sramenis fe marmur fatetur eſſe, uer fieri uult ex his robura,ebu- ſal enit us.wemtt ra, marmura. Quod ſi aummaduerterent literari affi tsjich unptura que tatẽ, ſeirent ſic ab eo, quod eſt robur, robori ſieri,qup zefim Trauqquillo- modo ab eo quod eſt miles, limes, militiss limiti:iue V tuütiid uindex, iudicis, uindicis:& quæ ſuprd ia attigi. uill iaieh ! non ſimiles quoqʒ, ut dicebà, poſitiones-in longe diuer inneli ſas figteras qer obliquos caſus exeiit, ut uirgo, luno, 1 niſmin ſuu luſus, éſpis, uppis,& millealis eim ilticien rdas accidat, ut quæda pluraliter no dicatur, quæaa contri lecliun ſingulari numero, quædã caſibus careant, quelipii W t ſir mir ſtatim poſitionib. tota mutẽ ur, ut upiter. Guod in uerbis etiã accidit, ut fero tuli, cuius præteritum pen Khrhe. ctum, et ulterius nõ inuenitur. Nec plurimũ refentʒnul(sſin la hæc an prædura ſint. Nam quid progenies genitiu velau ingulari, quid ſbes plurali ſaciet? Quomodo at quim uſan ratiendi& ruere, uel in præterita ficiẽdi modo, gelin pati uauc pia tranſibunt: Quid de alijs dic am, cum ſ 4 tus ſe, reptha tuis, ſenatui, an ſenats ſenati, ſenato ficiat, jncertäſit hnes 1 an 3 12 1ſ 9 „ 7 —— —————— 8 ——— —— un,as Das rietgutz a a iseſſetch 8a obur u dn aa terü ſten 1 a in Ianinad iri guodeſt Wang niles,lin d.iu a C ſuc. diceb, ain 105 3ſ u um d8, CANn raliter Alrg eli ciſ a au ltotam aelh ſrro tul iar fer uenius 2unii t. Nus aaa urilt Name miu ſu ibbe dealiß wdh ſauu Wrühf OCRATOR. LIBER I. 2 Quare mihi non inuenuſté dici uidetur, aliud eſſe lati/ né, aliud Gramatice loqui. Hæc de analogia niminm. Etymologia, quæ uerborũ originẽ inquirit, a Cice/ rone dicta eſt notatio, quia nomen eius apud Ariſtote- lem inuenitur uεsodv, quod eſt nota: nam uerbum ex uerbo dictũ, id eſt ueriloquiu, ipſe Cicero qui finxit, re Cicero Tua frmidat. Sunt qui uim potius intuiti, originationẽ uo ⁰n.3. cent. Hæc habet aliquãdo uſum neceſſariu, quoties in- terpretatione res, de qua quæritur, eget, ut cum M. Cæ lius ſe eſſe hominẽ frugi uult probare, nõ quia abſtinẽs ſit nam id ne mẽtiri quidẽ poterat) ſed quia utilis mul tis, id eſt, fructuoſus, unde ſit dicta frugalitas. ldeoq́; in definitionibus aßignatur etymologiæ locus. Nonnun- an wnes qud etiã barbara ab emendatis conatur diſcernere, ut etymologia cum triguetram dici siciliam, antriquedra, meridiem, oftsdete uule an medidiem oporteat, quæritur, aliaq́; quæ cõſuetudi- naturalis faci ni ſeruiunt. Cõtinet in ſe multam eruditionem, ſiue illa Selie ü ghan ex Græcis orta tractemus, quæ ſunt plurima, præciput quaſtfucauit. Aeolica ratiõe, cui eſt ſermo noſter ſimillimus, declina 1 nolien,e ta, ſiue ex hiſtoriari ueteri notitia, nomina homini, breuiu,& in locoruũ, gentium, urbium requiramus, unde Bruti, Pu= terpoſtou e blicolæ, Pithici: cur Latium, Italia, Beneuentum, quæ ouã. Dauus, Capitolium,& collem Quirinalem,& Argiletum ap Bruti.) Vide pellanda ratio. Iam illa minora in quibus maxime ſtu- De Pubiico⸗ dioſt eius rei fitigantur, qui uerba paulum declinata, ¹¹ libro.. uarie& multipliciter ad ueritatem reducunt, aut cor- reptis, aut porrectis, aut adiectis, aut detractis, aut p-= broduelis mutatis literis, pllabisue. Inde prauis ingenijs ad fœdiſ ſima uſc; ludibria dilabũtur. Sit ne cõſul d coſulendo, labuntur b W ue Cicero in Torpicis. b 34 KM. FAB. QVINT. 1NSTIT. Aeleres uo⸗ uel iudicando: nam& hoæ conſulere uocauerut. vn cauerunt. de adhuc remanet illud, rogat boni cõſulas, id et, boni iudices. Senatu nomen dederit ætas, nam ijdem parta V 4 2 ſunt, rut Rex,& Rector,& alia plurima indubitata Nec abnuerim tegulæ, regulæq́;, et ſimiliũ his ration: Lam ſit et claßis à calãdo, et lepus leuipes, et uulpesus lipes, e etia interpretationẽ rectà ſequendani inpo bandam contrariam, d cõtrarijs aliqua ſinamus trahiW d ut lucus, quia umbra opacus parum luceat,& lulu- quia ſit longißime ab luſu,& Dis, quia minime diuer etiam ne hominẽ appellari, quia ſit humo natus, quuſi uerò nõ omnibus animalibus eadem origo, aut ili pi- mi mortales ante nomẽ impoſuerint terræ, quam ſii & uerba, ab dere uerberato. Pergamus, ſic peruenie- mus eouſq;, ut ſtella, lumini⸗ ſtilla credatur, cuiuse/ mologiæ autorẽ clarũ ſane in literis nominari ea pa te, qua a me reprehenditur, inhumanũ eſt: quiueròt- lia libris complexi ſunt, nomina ſua ipſt inſcripſerůh Gabinius ingenioſeq; ſibi uiſus eſt Caius cœlibes dicere, uelui 6 ccclites, quòd onere grauißimo uacẽt, idq; Græcoar- mento iuuit ꝛid:ut enim eadem de cauſa dici aſtrnant. Nec ei cedit Modeſtus in inuentione. Nam quia cælio Saturnus genitalia abſciderit, hoc nomine appellatof, Ait L. Ae, qui uxore careat. At Lælius pituità, quia petit uian. lius Sed cui non poſt Varronem ſit ueniat qui agrum, qu in eo agatur aliquid et graculos, quia gregatim uoli, dictos Ciceroni perſuadere uoluit, ad eũ enim ſeribit cim alterum ex Græco ſit manifeſtum duci, alterĩt nocibus auiii ſed hos tanti ſuit uertere, ut merula, 7 84. ſole uolat, non aubit nis cauſen ei rufbs e t aueboi ſinilit arte unii dulj. à Ubppam ſam aadand 1 Oany niſſe luäls. tialisin o läau d hadec 6 Ken cu EA Vun dliuan tiguitii tfimilẽ hec, nee ne uiig nhu puſhi ſatu te tiutenl ſbieuia run oni 4pacut dun del Aan inalibus mai me imde werato, uze luninit N an riſcne t A u enditur, a üt lunt, noh d riin geſt Cwaltie graußt a d, nin eilt ad ſtun uin im n a bſcites adnu Lela aaA zur nnonen den 19 ntgracdh. 2nn uadene. uatäte zofen dar umiſt an uu ORATOR. LIBER I. y, ſola uolat, quaſi mera uolans, nominaretuy. Quidam non dubitauerunt etymologiæ ſubijcere omnem nomi- nis cauſam, ut ex habitu, quemadmodum dixi, longos et rufos, ex ſono ſtrepere, murmurare, etiam deriuata, ut à uelocitate dicitur uelox,& compoſita pleraq; bis ſimilia, quæ ſine dubio aliunde originem ducunt, ſed arte non egent, cuius in hoc opere non eſt uſus niſi in a Mappam.) Mappas lintea dicebant, quæ cœnantibus in mt ſam dabantur, aut quæ afferebant ipſi. Martial. 1z. Attulerat mappam nemo dum furta timentur. Odbovuu Græci uocant, iaci autem à Prętore mappam conſue uiſſe ludis Circenſibus uel ex Suetonio maniſeſtum eſt. t Marx. tialis in eo quod modò citauimus epigrammate. Certatam prætor cùm uellet mittere mappam. Id autem fuiſſe ſignum magis quàm pręmium crediderinms. d Inde Olympo.) Vide annotationes Camerarij. s Sed minimè.) Lege loachimum Camerarium, Cuiuſmodi uerbis ſit utendum. Cap. X. 7 Erba et duetuſtate repetita, nõ ſol magnos aſſer- V tores habent, ſec etiam afferunt orationi maieſtats aliquã, non ſine delectatione: nam et autoritatem an- tiquitatis habẽt,& quia intermiſſa ſunt, gratiã nouits ti fimilẽ parant. Sed opus eſt modo, ut neq; crebra ſint hæc, nec manife ta, quia nibil eſt odioſius affectatiõe, nec utiq; ab ultimis& iam obliteratis repetita tempo ribus, qualia ſunt toper,& antigerio,& exanclare, e proſapia,& Saliorum carmina, uiæ ſacerdotibus ſuis ſatis intellecta:ſed illa mutari uetat religio, et conſecra tis utendũ eſt. Oratio uerò, cuius ſumma uirtus eſi per- ſpicuitas, qᷓ ſit uitioſa ſi egeat interprete. Ergo ut nous rum optima erunt maxime keters, its uetera maxime Arur. 36 M. FEAB. QVINT. INSTIT. 898 noua. Similis circa autoritatẽ ratio. Na etiamſi poleſ uideri nihil peccare, qui utitur his uerbis, quæ ſuniſi Veq b autores tradiderunt: multum tamen refert, non ſolun N ndi Tubureinari quid dixerint, ſed etiam quid perſuaſerint. Neq; Tusu inſuuiu Lucinari, chianbundum, et Lurchianbundum iam in nobis quſ.. mus Cuis nelluari. qua ferat, licet Cato ſit autor. Nec hos licet Cato ſitau hu dun tor. dNec hos lodices, quãquam id Pollioni placeat, neV Granuii gladiola, atqui Meſſala dixit, nec parricidatum, quol uilliutine in Cælio uix tolerabile uidetur, nec colos mihi Caluu puneech perſuaſerit, quæ nec ipſi iam dicerent. ſaueh V De conſuetudine. Cap. XNxX. aaiedl Vperect igitur conſuetudo, nà fuerit pene riliculii npuau malle ſermonẽ quo locuti ſint homines, quã quolo guſfiu quatur. Et ſanc quid eſt aliud uetus ſermo, quamuena lunahi loquẽdi cõſuetudo? Sed huic ipſi neceſſariũ eſt iudiei, teins concituendumq́; in primis id ipſum, quid ſit quod cean lnnucſ ſuetudinẽ uocemus: quæ ſi ex eo quod plures ficiütno w cl men accipiat, periculoſißimu dabit præceptu, no or- uljie tioni modò, ſed(quod maius eſt) uitæ. Vnde.n.tantũbdo. ſiauniu ni, ut pluribus quæ recta ſunt placeat? lgitur ut uell,e S hnle comq in gradus frangere, et in balneis perpotare,qqua- tiuual libet hæc inuaſerint ciuitatẽ, nõ erit cõſuetudo, qani indiio bhil horũ caret reprehẽſione: at ltuamur, et tödemun, ſ omite et cõuiuimus ex cõſuetudine. Sic in loquẽdo, nſi qil ſaben uitiose multis inſederit, pro regula ſermonis accipin hala di erit. Nãut tranſed, quemadmodu uulgo inperii b colilei quuntur, tota ſæpe theatra,& omns circi turba eact iſong maſſe barbarè ſcimus. Ergo cõſuetudinẽ ſermonis uoti hrepaſ vo cõſenſum eruditorii, ſicut uiuẽdi, cõſenſum danuf Eparas r anſeul de go larug gultet u o:Seu uc ugisi a:gaeſie hiueffin aolmuus emauſ angnect at ciutats rebeſione ſuun iu imit, S gr ſes aun ai ah beurt, ia Aater 4(.Ruu delhr rſeen „Sciu 1 am nus. Erg ui⸗., 1 a ſeparataæ, obſeruarè conueniat, ut cum dico obtinuit, ori f auii ORATOR. LIBERII. De Orthographia. Cap. XII. 8 Vne quonid dix imus quæ ſit loquendi regula, di- N cendum quæ ſeribentibus cuſtodiéda, quod Græci eepbapiav uocant, nos rect ſcribendi ſcientiã nomine mus. Cuius ars nõ in hoc poſita eſt, ut nouerimus, qui- bus quæq ſyllaba literis conttet. Nam id quidem infra Gramatici officiũ eſt, ſed tota(ut mea fert opinio) ſub tilitatẽ, in dubijs habet, ut longis Hyllabis ominibus ap. ponere apicẽ, ineptißimũ eſt, quia plurimæ naturai/ pſa uerbi quod ſcribitur patèᷣt: ſed interim neceſſaxiii, cum eadé litera alium atq; alii intellecium(prout cor repta uel producta eſt) facit, ut malus, utrũ arborem ſi gnificet, an hominem non bonũ, apice diſtinguitur. Pa lus, aliud priore ſllaba longa, aliud ſequẽti ſignificat. Et cum eadem litera nominatiuo caſu breuis, ablatiuo longa eſt, utrũ ſequamur plerũq;, hac nota monsedi ſus moꝰ. Similiter putauerit illa quo q ſeruada diſerimina, ut Ex præpoſitione, ſi uerbi ſequeretur ſpecto, adiecta ſecundæ ſxllabæ& litera, exſpecto: ſed ſi pecto, remota S ſcriberemuss llla quoq; ſeruata eſt a multis differen- tia, ut Ad, cum eiſet præpoſitio, D litera: cum aiit con iunctio, T acciperet. Itè Cũ 7 tẽgus ſignificaret, pen V ſi comitem, per C:ſi uerò per Q ac duas ſequentes VV ſcriberetur. Frigidiora his alia, ut quicquid, C quartam haberet, ne interrogare bis uideremur. Et quotidie non cotidie, ut ſit quot diebus. Verum hæc iamn etiam inter ipſas ineptias euanuerunt. Quæri ſolet in ſeribendo, bræpoſitiones, ſolum quem unctæ efficiunt, an quem 7 e ſecun⸗ „ M. FAB. CVINT. 1NSTITII. 0 ſecunda enim B literã ratio poſcit, aures magis aulim aleaſtbus P. Et immunis, illud& quod ueritas exigit, ſequẽtußl umpa in labæ ſono uictã, t i gemina cõmutatur. E ſt etiäm dC- Vipue nidendis uerbis obſeruatio, medid literã conſonanttn Neut priori, an ſequenti llabæ adiungas. Aruſbex enin, Cut quia pars eius poſterior à ſpectãdo eſt, Sliterã tenne dulnhn dabimus. Abſtemius, quia ex abſtinentia temeti cõpoſſi- qoNii ta unox eſt, Primæ relinquetur. Nàã K quidẽ in nullus uer zuerll bis utendã puto, niſt quæ ſignificat etia ut ſols pon- taum Hoc& nõ tur. t Hoc eo non omiſi, quod quidã eam quoties A ſe⸗ Em omiſerim. quatur neeeſſaria credunt, cimm ſit Clitera, quæ ad ots tun ziu uocales uim ſuam perferat. Verũ orthographia quo idion conſuetudini ſeruit, ideo; ſæpe mutata eſt. Nam ila ultimae uetuſtißima traſeo tempora, quibus& pauciores lie mia, . ræ, nec ſimiles his noſtris earum form⸗ fuerunt,& ua aeſten Adn. S5er quoq; diuerſa, ſicut apud Græcos O literæ, quæ int⸗, impo Apud Græ⸗ rim longa ac breuis, ut apud nos: interim pro ſyllabt, uGfea cos cñ& quam nomine ſuo exprimit, poſita eſt, ut latinizuetcii antüi tẽpore ſolum e. Keu 9e de aie, dus D plurimis in uerbis ultimam adiectam, quodm- NVeerlii „ t. 47 471 5 1,92 Haecp ne⸗ nifeſtum eſt etiã ex columna roſtrata, quæ cſt uion huiſü 65 a Iiere foro poſita. Interim G quoq; ut in puluinari Lolis,qu in hacg U Cls 4„.„ rSgmnen futt. colitur iuxta ædem. Quirini, ueſpurg, quod ueſperugi lue Pun. aundae nem aecipimus. De mutatione etiam literarum, de quu innclo uit Simonide„ 1.. 1.. umueniſſe. Po ſupra dixi, nihil repetere hic neceſſe eſt. Fortaſſeenim* lunz e Nlabam ſicut ſcribebant, etia ita loquebantur. Semiuocales ge. aarhu gon 3 4 3 d—* 24 8. 1 We exprimat, minare, diu non fuit uſttatißimi moris, atque econtts"; 4äſu accipio evnã rio uſque ad Accium,& ultra, porrectat Pllcbage/ fanyſſ ita hãc breuu. ai.. datiusd auit rezen et alterã&s di Mnis, ut dixi, uocalibus ſeripſerunt. Diutius duraut, ioqetti xerunt. Vno ut El iungèdis eadem ratione, qua Græci uutereni, na Eii exöplo ſatis 8* 646— plaa (G-G-G-ʒc⸗ à Tn den crcioß ti ang dNuod nh Mgemind errr. I ſmati w aim ilue g ren S 1 nguen d nuin af eſg a un Dnt euc e ung ari, N lna dafns. R thn le t vad dempor a un wftrütd Wuin 4pal Gt K nn turchulſ: 2 enn Prni. Adhrs erdä ull gritian colunni 1 g g 1 lu .Grn 2S gu nutatioi lmn etere bü. Tusloh u ,e Ifuiſ Riuifs „0 71 3 1iig buſen es duw⸗ rnatins ap uis ORATOR. LIBIHRI. 99 ea eaſibus numerisq́; diſcreia eſt, ut Lucilio præcipit, Playyn nes lam puerei uenère. E poſtremum facit O atq J. ber pronũci Vt puerei plures fiant, ac deinceps. Idem, 85 vereree. Mendacei, fureiq;, addes E, cum dare furei luſſeris. a ui os Quod quidem cum ſuperuacuũ eſt, quial tam lõgæ Preponniset, qudm breuis naturã habet, tum incõmodum aliquan- ſed eo quat. do. Nam in his, quæ proximà ab ultima literã E habe/ ane enak bunt,& Ilonga terminabuntur, illà rationem ſe eqquen dehdtraret tes utemur E gemina, qualia ſunt hæt, auree, argètee, Sieec aud er ſimilia, idq; ijs præcipue, qui ad lections inſtituen, in autau re⸗ tur, etiam impedimento erit, ſicut in Græcis accidit ad ſponder. Se jectione literæ, quã non ſoli datiuis caſtbus in parte ae epo eiter ultima aſcribunt, ſed quibuſda etia interponunt, ut in ſe 1eo,iae. Antt, quia et)mologia ex diuiſione in triſyllabis facka nes Gramme deſideret eã literã ac ſyllabà cuius ſecunda nuc R lite tici uocant. ram ponimus, uariẽ Aet lefferebant, quida ſemper, fortẽ A ut Græci, quidà ſingulariter tantu, cum in datiai, uel genitiuũ caſum incidiſſent. Vnde, Pictai ueſtis, et aulai Vergilius amatißimus uetuſtatis carminibus inſeruit. In ijfiẽ plurali numero E utebatur, hi Sylle, Galbe. Eſt in hac quoq; parte Lucilij præceptũ, quod quia pluri bus explicatur uerſibus, ſi ꝗs paru eredat, ap ipſums in nouo requirat. Quid:? quod Ciceronis tẽporib.pau- lumq́; inſra ferè quoties litera media uocalium lon. garu, uel ſubiecta longis eſſet, geminabatur? ut cauſſe, caſſus, diuißiones: quomodo et ĩps,& Vergiliu quoq; ſeripſiſſe manus eorũ docent. Atqui paululũ ſuperio/ res etia illud quod nos gemina dicimus, iußei una dixe- rũt. Etiam optimus, maximus, ut mediã l literam quæ 32 2 neteri⸗ 60 M. EAB. QVINT. INSTIT. ptiõe traditur factum. Here nic E litera terminanus er ipſe eum ſequebatur, hæc nos Ilitera finimus. Quil dica uortices,& uorſus, cæteraq́; ad eundem modun, quæ primo Scipio Africanus in E literam ſecundã uer V tiſſe dicitur? Noſtri præceptores ceruom, ſeruomq;y . 41.*. 4 29.... 2 Haratione;) et O literis ſcripſerũt, quia ſubiecta ſibi uocalisin uum enim Inüſtere ſibi ſont coaleſcere, et cõfundi nequiret, nũ Aupra eun 7 re, õfundi nequiret, nũc geminaſcni V une buntur ea ratione, quà reddidi, neutro ſane modouor in conicit vnlger., quam ſentimus, efficitur. Nec inutiliter Claudius deo- jSurn ſicam illam ad hos uſus literam F adiecerat. Ilud nunc tonius tra criũ literarum melius, quod cui trib. quas propoſui literis enotamus’, Hguras exkco;,—.„ 2* SEanſe nus in quo pueris nobis ad pinguẽ ſane ſonũ, quo uteban- digamma una 1. „& x dupli. tatur, quæ inuerſa, mulierẽ declarat, quia tam Caluse zlis ⁊ντuν Saerla arauhy. Paret. Nec Cneus eam literã in prænominis nota acce Caus.)Ina Pit, qua ſonat,& columa, exempta N,& Conſulesge aredits mari, minata eadem litera SS legimus:& ſuburraicum tn/ ueteribus V fuerat, acciperent. C. primũ Cæſaris inſen at ueter Comicorum adhuc libris inuenio, heriadnt uenit, quod idè in epiſtolis Auguſti, quas ſua manuſei b pſit, aut emendauit, deprehenditur. Quid, nõ Cato cen ſorius dicam& faciam, dicem& ſacem ſcripſit, eun. demq́; in cæteris, quæ ſimiliter cadunt, modum tenuii qauod ex ueteribus eius libris maniſeſtum eſt. Eta Meſ ala in libro de litera poſitũ ſibe,& quaſe ſeriptun in multorũ libris eſt. Sed an hoc uoluerint autores, ne ſcio. T. Liuium ita his uſum ex Pædiano comperi, qi dm r aui tur, tantũ ab illo qui diſtingueretur. Quidiquæ ſcriũ dus Acouici tur aliter quàm enunciatur: Nam et Caius Cliterano cis altera fuit.. ⁸ 12, 8 ſuit. ſe uocitatas, qudàm Caios, etiã ex nuptialibus ſacris ddè 01 buliteru ruͦ buiu: quefloni interpone bet. Ego um gün literenn dunltx ſmu tes eqlüden torüſi gittio Ein ihſiſ lation mizuic ol ratot,g flliant Jcerꝗ lite4 quiug ſeleii ilase 5 1 84 177 4 R. Zdan 4 deu büuſans umn der jer T zu urſuh et Sann Nras Ama nyrerp emm nu. gauſ„üihu äfmän aic adniil ad ſan hai Na ndl aſs ltert à Aal nd.gus deini ddpugi dau aidſtnt e anciinrt aL nuler: a Ciiasri a ruh mücra veuüt oluna er 90¹ 185EgN Hüm. OKRATOR. LIBER. 61 bus literis notatur C tertiam oſtendit. Multa ſunt gene ti domi noua ris huius. Sed hæc quoq; uereor, ne modum tam paruæ nupta. iube- quæſtionis exceſſerint. ludicii ait ſuum Grammaticus re, Vbi tu Ga interponat his omnibus. Nam hoc ualere plurimii de- ius, ego Ga- 6,.. 4 ia. Annotauis et. Ego, niſi quod conſuetudo obtinuerit, ſic ſcriben- Plutarch“ ta cg. iudi enn tione addita dum quicq; iudico, quomodo ſonat. Hic enim eit uſi dand endwe literarũ, ut cuſtodiant uocem, e uelut depoſitum red lier cõmunẽ dant legentibus. Itaq́; id exprimere debèt, quod dicturi adminiſiratia onẽ rei dome ſumus. Hæ ſerẽ ſunt emendate loquèdi, ſcribendiq́; par ſticæ aunqus tes, duas reliquas, ſignificanter, ornateq́; dicendi, non aarertamii, equidem Grãmaticis aufero: ſed cum mihi officia Rhe/ iibh. toris ſuperſint, maiori operi reſeruo. Redit alt illa eo. Suburram) gitatio, quoſdaà fore, qui hæc, quæ diximꝰ parua nimii, luccurrendo & inpedimẽta quoq́; maius aliquid agendi putẽt. Nec Graneauci ipſe uſqᷓ ad extremà quo ph anxietatẽ,& ineptas cauil lationes deſcendendi, atq; his ingenia concidi,& cõ- minui credo, Sed nihil ex Grammatica nocuerit, niſi quod ſuperuacuũ eſt. An ideo minor eſt M. Tullius O- rator, quod idem artis huius diligentißimus fuits& in filio, ut in Epiſtolis apparet, recté loquẽdi uſquequaq; aſper quog; exactorẽ Aut uim C. Cæſaris fregeriit edi- Celar? Diaa ti de Analogia librit Aut ideo minus Meſſala nitidus, is, ieit) quia quoſdã totos libellos, nõ de uerbis modo ſingulis, accipio fai⸗ ſed etiam literis dedit? Non obſtant hæ diſciplinæ per dea in Bru illas euntibus, ſed circa illas hærentibus. to à Cicero/ De lectione pueri. Cap. XIII. Hetdn 1n Vpereſt lectio, in qua puer ut ſciat ubi ſuſpẽdere ſpi uingua atina. S rur debeat, quo loco uerſum diſtinguere, ubi clau/ 2atur ſenſus, unde incipiat, quando attollenda uel ſub- e 3 mittends 4-—”]ſſſſſ 6 A. FAB. QVINT. INSTIÜI. mittenda ſit uox:quid quo flexu, quid lentius, celeriu, conculie cõcitatius, lenius dicendũ, demõſtrari niſi in opeipp eim bero nõ poteſt. Vnũ eſt igitur, quod in hac parte præcipii- in puni aukem ut omnia iſta facere poßit intelligat. Sit aut in pina: veinbi Poetarum lectio uirilis,& cum ſuauitate quada grauis,& non untho. „ uidem proſa ſimilis, quia carmen eſt,& ſe Poetæcu, quoa plaſ male nere teſtantur, nõ tamen in canticu diſſoluta, nec'pſd mumi mate, ut nunc à pleriſq; fit effœmiuata. De quo garea Awum optimè C. Cæſarẽ præ textatũ adhuc accipimꝰ dixiſt, fuii Sicantas, male catas: ſi legis, catas. Nec proſopopein, quudh Scenicum ut quibuſda placet, ad Comicũ morẽ pronunciariue- iins lim. Eſſe tamen flexum quendam, quo diſtinguanturb nnm ijs, in quibus Poeta perſona ſua utetur. Cætera admoni tiput tione magna egent, in primis, ut teneræ mentes, trau hlſſ ræq́; altius quic quid rudibus& omniu ignaris inſeie. tanu rit, non modo, quæ diſerta, ſed uel magis quæ honeſia o Ufrae ſunt, diſcant:ideoq́; optime inſt itutũ eſt, ut ab lomero eij hatq; Vergilio lectio inciperet: quunqua ad intelligen- nuo das eorũ uirtutes, firmiore iudicio opus eßet. Sed putt ſai rei ſupereſt tempus, neq; enim ſemel legentur. Interm cipue & ſublimitate heroici carminis animus aſſurgat, cter Aſiu magnitudine rerũ ſpiritũ ducat,& optimis imbuau. hnij Vtiles, Tragœdiæ, allit& Lorici, ſi tamen in iſs ndhau uuni tores modô, ſed etià partes operis elegeris. Na et Gre. ſelet Hloratius ci liceter multa, et Horatiu in quibuſdã nolim interpre tari. Elegia uero utiq; quæ amat,& hendeca ſyllabix« aul Vide Ioach. ca, quibus ſunt cõmata Sotadeorũ(nam de Sotadeis ne Camerariũ.,„9,,„ ri poteſt ilaa Derseua præcipiendum quidem eſt)amoueantur, ſi fieri poteſſ 1¹ ſin minus, certẽ 6 firmius ætatis robur reſeruentuu, 2. K..... Comga 8.** 8 d 8 — rrͤͤͤͤͤͤͤͤſͤſn“ —x.— 6 5 — 8 .—y ,„fßf— ——— b luui aga N)Tuud cdh a⸗ 1 2 mennet 4 n rig ſtef 63r da keelenaſ. eſi legu⸗ nn 49 Cmmc a d un er t 3 ihns derſcuſt Malng Aprms J u dmibu a ciu eafra 3aa cptinem wr zutn meperet druuti rniore ut Oi. nech enn urn zan ieiconn nuiſ eriũ di Diun ul) imi ctes eg 8 ani rui n unn Sued n Letais) Süüb- m eft)¹n imusc aen ORATOR. LIBERI. 6; Comœdiæ, quæ plurimũ ad eloquentid coferre poteſt, cum per omnes& perſonas& ajfrctus eat, quẽ uſum in pueris putẽ, paulo poſt ſuo loco dicã. Nam cùm mo. res in tuto fuerint, inter præcipua legenda erit, de Me- nandro loquor, nec tamen excluſerim alios. Nã Latini quoq; autores afferẽt utilitatis aliquid. Sed pueris, quæ maximeè ingenii alant, atq; auimũ augeant, prælegen- da:cæteris quæ ad eruditionẽ modo pertinẽt, lga ætas ſpaciũ dabit. Multu ait ueteres etiã Latini conferunt, quanquà pleriq; plus ingenio, qudm arte ualuerũt, in primis copiã uerborũ, quorũ in Tragœdijs grauitas, in Comœdijselegitia,& quid uelut rnundòs inueni Oeconomis. ri poteſt. Oeconomia quoq; in his diligentior quam in et drs d pleriſq; nouorã erit, qui omniũ operũ ſolã uirtutẽ ſen dam argume⸗ tẽtias putauerũt. Sanctitas certẽ, et ut ſic dicã, uirilitas Celeie ei ab his petenda, quando nos in omnia deliciarii uitia di bens Attico. Nec ojuevoa Comadiæ. cendi quoq; ratione deftexiimus. Deniq credamus ſun iia,, med in. mis Oratoribus, qui ueteru poemata, uel ad fidem cau ſiitutã, ſed or ſarũ, uel ad ornamenti eloquẽtiæ aſſumunt. Nam præ ine ea Erns cipuẽ quidem apud Ciceronè, frequenter tamen apud Aſinium etiam,& cæteros, qui ſunt proximi, uidimus Ennij. Accij, Pacuuij, Lucilij, Terẽtij, Cæcilij,& alio- rum inſeri uerſus, ſumma nõ eruditionis modo gratia, ſed etiam iucũdttatis, cum poeticis uoluptatib. aures a ſorenſi aſperitate reſpirant, quibus accedit non medio. cris utilitas, cum ſententijs eorum uelut quibuſdam te- ſtimonijs, quæ propoſuere confirment. Verum prioræ illa ad pueros magis, hæc ſequentia ad robuſtiores per einebunt. Cum Grammaticts amor,& uſus lectionis, e 4 non 64 HM. FAB. QVINT. INSTIBI¼. 0¹ non ſcholarum temporibus, ſed uitæ ſpacio terminen ſjoninumi tur. In prælegẽdo, Grammaticus& illa quidem mino iie dſt Cd 1 ra præſtare debebit, ut partes orationis reddi ſibi ſpu tura- Nun do uerſu deſyderet,& pedum proprietates, quæ adee excuiit, ¹ debent eſſe notæ in carminibus, ut etià in oratoriu cè. jateſ l poſitione deſiderentur, deprehendantq́;, quæ burbar, maiiworm loquẽtium quæ impropria, quæ cõtra legẽ loquedi ſunt' poſit ſctis nohid compoſita noᷣ ut ex his utiq; improbentur Poëẽtæ, quibus quia ple ciliſeen runq; ſeruire metro coguntur, adeò ignoſcitur, utui- uueſxhi tia ipſa alijs in carmine appellationibus nominentur. tuhatch Metaplaſmos enim,& ſchematiſmos,& ſchemata,ut diullo dixi, uocamus,& laudẽ uirtutis neceßitati damus. dd pleraq ut cõmoneat artificialii, et memorid agitet. ld quoq;tn autonhi Ndemöõſtra. ter prima rudimẽta nõ inutile, demöõſtrare quot quæ qui nud ret quo que uerba modis intelligenda ſint. Circa gloſſemataeii queniêi roſeßio. am, id eſt, uoces mintus uſitatas, nõ ultima eius poſſeſ- interuir 7272 ſionis diligẽtia eſt, Enimuero iam maiore cura doceat De tropos ocẽs, quib, præciput non poëma modo, ſed etiã b oratio oratur, ſchemata utraq;, id eſt, figuras, quæq;i F hii Fus, quæ q́; Aiavoias uocatur, quorũ ego ſicut troporã ſiopo tractatũ in eũ locũ differo, quo mihi de ornatu oraio tonm nis dicẽdi erit. Præcipue nerò illa infigat animis, que cant. K in gconomia uirtus, quæ in decoro reru quid perſone riuni cuiq cãuenerit, quid in ſenſibus laudandi, qui inur ziſſ bis, uhi capia probabilis, ubi modus. His accedat enur- ralenm ratio hictoriarum, diligens quidem illa, non tamè uſch Ruii ad ſuperuacui laborẽ ogcupata. Nà receptas, aut certee tilta Aldus: au. claris oratoribus memoratas expoſuiſſe ſatis eſt. er ſe, lur toribus. ſequi quidè quod quiſq; unqua uel contemptißimorun uulecin homi⸗ .. cogeun nune 19gel n unm Oſten adſ audeurut A ua lali ne 1 Kla nõ ue hau teligens*=r ausafttud& cuui Enimuero a 1 ecipue i cun 1uttun d Lhra nocaur, eofa ligero,. arem ipue uer 1 X ua mendt wnig ln ſaih aläg 1s ubin alur gensqi Tat Ml eoccupit de nu enoritds 20 1 1' c ui 317 ORATOR. LIBER I. 65 hominum dixerit, aut nimiæ miſeriæ, aut inanis iactan tiæ eſt,& detinet, atq; obruit ingenia melius alijs uaca tura. Nam qui omnes etiam indignas lectione ſchedas excutit, anilibus quoq; fabulis accommodare operam poteſt. Atqui pleni ſunt eiuſmodi impedimentis Gram maticorum commentarij, uix ipſis qui compoſuerunt ſatis noti. Nam Didymo, quo nemo plura ſcripſit, ac- Didymo cidiſſe compertum eſt, ut cum hictoriæ cuida tanquam quoq; uanæ repugnaret, ipſius proferretur liber, qui eam cõ tinehat, quod euenit, præcipue in fabuloſis uſq; ad deri dicula, quæda etiam pudẽda, unde improbißimo cuiq; pleraq; fingendi licentia eſt, aded ut de libris totis,& fingere lici autoribus, ut ſuccurrit, mentiatur tutò, quia inueniri tum eſt. qui nunqeuam fuere, nõ poſſunt. Nam in notioribus fre quentißimẽé deprehenduntur à curioſi;. Ex quo mihi inter uirtutes Grammatici habebitur, aliqua neſcire. Naſcire dli⸗ De officio Grammatici,& quæ primordia ſint de, enis. dicendi. Cap. XIIII. T finitæ quidem ſunt partes duæ, quas hæc profeſ⸗ Ene pollicetur, id eſt, ratio loquẽ di et, enarratio au. torum, quarum illam methodicen, hanc hiſtoricen uo- cant. Adijciamus tamen eorum curæ quædam dicendi primordia, quibus ætates nondum Rhetorem capien- teis inſtituant. Igitur Aeſopi fabellas, quæ fabulis nutri cularum proximè ſuccedunt, narrare ſermone puro, e nihil ſe ſupra modum extollète, deinde eandem gra eilitatem ſtylo exigere condiſcant. Verſus primo ſolue re, mox mutatis uerbis interpretari, tum periphraſi paraphraß audacius uertere, quia& breuiare quædam,& exor- 6 5 nare, * 6 R. FAB. QviRr. INSTIT. 0b nare, ſaluo modõ Poetæ ſenſu, permittitur. Quod. ſituendest 1 pus, eliam conſummatis profrſſoribus diſſicile, qii mo grici dicendo mode tractauerit, cuicunq; diſcendo ſußficiet. 8enin, ne,qu tiæ quoq;& chriæ,& ethologiæ, ſubiectis dicdonn riannidl rationibus apud Grãmaticvs ſcribantur, quia iniin du ſunt,9 ex lectione ducunt: quorum omn ium ſimiliz eſt rauun, ne higiů fFrma diuerſa, quia ſententia uniuerſali: eſt uor, ihy- dum Ou Slle 13,4, logia perſonis continetur. Chriarũ plura generata ceſſrie Samerarium. 3 4. SCunrix. tur. Vnum ſimile ſententiæ, quod eſt poſitum in uurn ſomdien V ſimaplici, dixit ille, aut dicere ſolebat: Alterum, quodeſß unftind in reſpondendo, interrogatus ille, uel cum hoc ei dicli poßint ci quis nõ eſſet, reſpondit: Tertium huic non dißimile, tcàm qun ooſilu, dixiſſet, ſed dixiſſet aliquid uel feciſſet, etiam in ipſorum fictijeſe xenit aliquid, chriam putant: ut Crates cuim indoctum puerumui- les fr diſſet, pædagogum eius percußit. Et aliud pene paraj niſthar quodà tamen eodem nomine appellare non audent, ſl caopi Cnrit ſimile, qicunt xr⁴e, ut Milo, quem uitulum aſſueueratſen ad byun re, taurum ferebat. In his omnibus& declinatio ber Winſui omnes ducitur caſus,& tam factorum quam dickonm dam chn ratio eſt. Narratiunculas d Poetis celebratas notie teceſln cauſa, non eloquẽtiæ tractandas puto. Cætera maoms fuuus operis, ac ſpiritus latini Rhetores relinquendorneteſ b putäd aria Grammaticis fęcerunt. Græci magis operu ſio, tlum rum& onera,& modum norunt. nizſi An Oratori futuro neceſſaria ſit plurimm mhii artium ſcientiag. Cap. XVv. fiem He⸗ de crammatica quaàm breuißimè potui, nou obonta Homnia dicerem ſectatus, quod infinitum eratſiu e non auine e ſeie Neeims aubeeaedue. baun — ninzat Mida Terun ui S ſu elſriſt, a ai uCrrn aeinn meus en d lun 7 1onne AM eme uie, in tt. Hhs uscu ſus Cid Dinui tiunculu“ Scch ttie nit ae ORATOR. LIBERL. da ſunt, qua, quia& ipſæ artes ſunt,& eſſe perfectæ ſi ne his oradi ſcientia nõ poſſunt, nec rurſus ad efficien- dum Oratorem ſatis ualent ſolæ, an ſint huic operi ne ceſſariæ, quæritur. Nam quid, inquiunt, ad agend cau ſam, dicendam ue ſententiam pertinet ſcire, quèadmo- Aum inducta linea conſtitui triangula æquis lateribus in data et linea poßint? Aut quo melius, uel defendet reum, uel leg cõſilia, qui citharæ ſonos nominibus,& ſpacijs diſtin xerit. Enumerent etiam förtaſſe multos, quamlibet uti- les foͤro, qui nec Geometrem audiuerunt, nec Muſicos: niſi hac cõmuni uoluptate aurium intelligant. Quibus ego primum hoc reſpõdeo, quod& M. Cicero ſcripto ad Brutum libro frequentius tesatur, non eum à nobis Kinſtitui Oratorem, qui ſit, aut fuerit: ſed imaginè quan dam concepiſſe nos animo, perſecti illius ex nulla par- te ceſſantis. Nam& ſapientem formantes eum, qui ſit futurus conſummatus undiq;:&, ut dicunt, mortalis quidã Deus, non modò cognitione cœlestium uel mor talium putant inſtituendũ, ſed per quædam parua ſa- inſtruen- ne, ſi ipſa demu æſtimes, ducit: ſiaut exquiſitas interim dum, ambiguitates, nõ ꝗa ceratinæ, aut crocodilinæ poßint Nicere ſapientem, ſed quia illum ne in min imis quidem oporteat falli. cimiliter Oratorem, qui debet eſſe ſapi- a ens, non Geometres ficiet, aut Muſicus, quæq́ʒ his alia lubiungam: ſcd hæ ꝗuoque artes, ut ſi conſummatus, iaua/ 86 Kituendos priuſquam Rhetori tradantur pueros exiſti mo ſtrictim ſubiungam, ut efficiatur orbis ille doctri ſtrielum Ga mæ, qué Græci iyuundmaioleiav uocant. Nam ijſdem fe- re annis aliarum quoq; diſciplinari ſtudia ingredien- ) ( — Orpheus.) alios, Orpheus eæ Linus, quorũ utrunq; dijs genitun ddesat Cices alterum uerdò, quia rudes quoq, atq; agreſtes animos tele lib. 1. de admiratione mulceret, nõ feras modo, ſed ſaxa etimm Diuinat. oculis, morbis, aut uulneribus medentur ex multts, atiyme affectibus rim contrarijs quoq; inter ſe effectibus componiui 6. M. PAB. QVINT. INSTITI e. juuabunt. Niſi fortè antidotum quidem, atq; aliu, na ſo 3— 75 alig, gle 1 qußßimam ißimi bos⸗ mus: quorum ex diuerſo fit illa mixtura una, quæ ul V Heroum earum ſimilis eſt, quibus conſtat, ſed proprias uiren un d Brrant omnibus ſumit,& muta animalia mellis illum ininiu bilem humanæ rationis ſaporem uario florum, acſc- Wim corum genere perficiunt:nos mirabimur, ſi oratio, u nms, 9 nihil præſtantius homini dedit prouidentia, pluribu Tiun artibus eget? quæ etiam cium ſe non oſtendunt in dien ſoue do, nec proſerunt, uim tamen occultam ſuggerunt, v ouf tacitæ quoq; ſentiuntur. Fuit aliquis ſine his deſenus 4 8 at ego Oratorem uolo. Non multit adijciunts Sed egu baf 4 non erit toti, cui uel parua deerunt,& optimum bo ha eſſe conueniet, cuius etiamſi in arduo ſpes eſt, nosuu- tuen men præcipiamus omnia, ut ſaltem plurafit. Selcn unefm deficiat animus? natura enim perfectũ Oratorẽeſſeni f 6 prohibet. Turpiterq́; deſperatur, quicquid feri potaſ Mann De Muſica& eius laudibus. Cap. XVI. unn TqpP ego uel iudicio ueterum poteram eſſe contan, tus. Nam quis ignorat, Muſicen(ut de hac prini loquar) tantum illis iam antiquis temporibus, non i dij modò, uerumetiam uenerationis habuiſſe, utiſden Muſici,& uates,& ſapientes iudicarentur? Mittan intellgi ſeipline ſophi 1 inftiti bu,F. nionm nochul centun, lij glor —ͦ—ͦ—x—ꝛ—x::———————— ſyluasq́ duxiſe, poſteritatis memoriæ traditum eſte 4 Tanagenes.]/ Timagenes autor eſt, omnium in literis Audiorumm. liui, tiquißi⸗ ( —— ——— ᷣ-————— . VI 1* Di gem e antidott e,. bune e uh 11 u mei annn 1 — ein 1 6. taſ ſen uerſofiti 1 a, uib luduan eanme rmutaan 1 aan ioniſgs 1Mjn ncuntaj im V n 2 domaiig e ia eetlamcun en ie , antamt a unar. N Aa jſ uole Non Nat iuelpm ee m vius etinſ d uti Komnu, d Lani aaurseni cülr aih uiel ain F eiuslau aan(g. udicio ut ata ignera ndi Us un umn etunuen ia nu Eſcpis ua rLinus, i umiess S * 1l do ſeriul anum imn d ud ORATOR. LIBERI. 69 tiquißimam, Muſicen extitiſſe. Et teſtimonio ſunt cla- Apud Home rißimi Poëẽtæ, apud quos inter regalia conuiuia laudes Heroum, atq uerò ille Vergilij, nonne canit, Errantem lunam, ſolisq́; labores:?& cætera. Quibus certè palam confirmat autor eminentißi/ mus, Muſicen cũ diuinarum etiam rerum cogitatione eſſe coniunctam, quod ſi datur, erit etiam Oratori ne ceſſaria: ſiquidem, ut diximus, hæc quoq; pars, quæ ab Oratoribus relicta, à Philoſophis eſt occupata, noſtri operis fuit, ac ſine omeniu talium ſcientia nõ poteſt eſſe perfecta eloquentia. Atqui claros nomine ſapientiæ ui ros, nemo dubitauerit ſtudioſos Muſtcæ fuiſſe, cum Py- thagoras, atq; eum ſecuti, acceptam ſine dubio antiqui ius opinionem uulgauerint, mundum ipſum eius ratio ne eſſe compoſitum, quam poſtea ſit lyra imitata. Nec illa modò contenti dißimilium cõcordia, quam uocant arueiiey, ſonum quoq; his motibus dederunt. Nam Pla to cum in alijs quibuſdam, tum præcipuè in Timæo, ne intelligi quidem niſi ab ijs, qui hanc quoq; partem di- ſciplinæ diligenter perceperint, potet. Qutid de Philo ſophis loquor? quorum fons ipſe Socrates iam ſenex, inſtitui lyra non erubeſcebat Duces maximos fidi Plato in Eu.⸗ thydemo. bus,& tibijs ceciniſſe traditum. Exercitus Lacedæmo niorum muſicis accenſos modis. Quid autem aliud in noſtris legionibus cornua ac tubæ faciunt? quorum cõ centus, quanto eſt uehemẽtior, tantum Romana in bel⸗ lis gloria cæteris præſtat. Nõ igitur fruſtra Plato ciui/- li uiro, quem maarmi uocant, neceſſariam Muſicen credi- Deorum ad citharam canebatur. Iopas i-νoiv. „ HMI. IA B. QvINT. INS TIT. 0 ⁴ credidit. Et eius ſectæ, quæ alijs ſeuerißima, aliſtaſe umweſtinid rima uidetur, principes, in hac fuere ſententia, uten 8. marent, fapientum aliquos nonnullam operam huſſ Lyeurgus dijs accõmodaturos. Lycurgus durißimarum Lacel Lacedæmo, niorã legis 1a monijs legũ autor, Muſices diſciplina probauit. 46 tor· eram natura ipſa uidetur ad tolerados facilius labon uelut muneri nobis dediſſe. Siquidem e remiges cn. tus hortatur: nec ſol in ijs operibus, in quibus pluri conatus præeunte aliqua iucunda uoce conſpirat, ſel etiam ſingulorum fatigatio, quamlibet ſe rudi modut tione ſolatur. Laudem adhuc dicere artis pulcherrint: uideor, nondum tamen eam Oratori cõiungere. n⸗ ſeamus igitur id quoq;, quod Graàmaticæ quondamâ Muſicæ iunctæ fuerunt. Siquidem Architas, atq; an", Koxenus, etiam ſubiectã Grãàmaticen Muſicæ putau- ronis rũt,& eoſdem utriuſqq; rei præceptores ſu ſe, cimo Dia phron oſtendit, Mimorum quidè ſcriptor, ſed què ple to adedò probauit, ut ſuppoſitos capiti libros eius, cum moreretur, habuiſſe tradatur, tum Eupolis, apud quen damuis prodanus& Muſicen,& literas docet. Et Maficu, 00 Snds qui eſt Hyperbolus, nihil ſe ex Muſicis ſcire, niſtlite/ Hrperbo ras cofitetur. Ariſtophanes quoq nõ uno libro ſic in⸗ . 183 4 4 7. 2 1 Nu Kitui pueros antiquitus ſolitos eſſe demöſtrat. Btapui oph. Menandrũ in Hypobolimæo ſenex, qui repoſcẽti flu drcr. Su⸗ patri, uelut rationé impendioru in educationen mollem,& ef cõtulerat, exponens, pſaltrijs ſe et Geometris multad fæminatũ uel 5. 16, eni⸗isus cit dediſſe. Vnde etiam ille mos, ut in conuiuijs poftca gapgaeud nam circumferretur lyra, cuius cum ſe imperiuũ The/ vyn, paoiy. miſtocles confeſus eſſet(ut uerbis ckeroniueie b 5 u * dsſaden⸗el lonm hil rudesacbe ila recyie iſc Gkelch Gtijchx ru Okaict cezzilo nuiäen nuu Wuſ rumalt ſtat.Non nmumu bonm giexlun Eineah ſacopil copoſhi modoad moꝛulat leniten cuntur, cij, iin aßecu. utarlen miſexie aprini de ues 3 ORATOR. LIBER E„ cipesinh ſu. bitus eſt indoctiar. Sed ueterum quoq;, Romanorli epu os. Lyeun d en „ Mufietz licetur. p 4 dediſſ. an en eſolünſs u tedliu g e nn 7gaio 2an t udtemadbu 13 ei kamentm i ig Nuoc, gud t Tum kennt. Fi*Am abiec C eulli riuſ ni 2n limonm biixi ut ſappoſ a zil ſewalan arpu aſtern, G Kluu , nibiſ 4 rdß bophenet Winn mitusſoll 8 nit pobolms NS un einpend aneis 1 pſaln 75 et timilen a.u g hri, d aairn zeſelan 44 nu — lis fides, ac tibias adhibere m oris fuit. verſus quoq ſa- a liorum habent carmen. Quuæ cum omnia ſint à Numa u rege inſtituta, faciunt manifeſtum, ne illis quidem, qui rudes ac bellic oſi uidentur, curam Muſices, quantana illa recipiebat ætas, defuiſſe. Denique in prouerbium uſq; Sræcorum celebratum eſt, indoctos à Muſis at . 8 Eratijs abeſſe. Verum quid ex ea propriè petat futu/ rus Orator, diſſeramus. Numeros Muſice habet dupli ces, in nocibus,& in corpore: utriuſque enim rei aptus quidam modus deſideratur. voeis rationem Ariſtoxe- nus Muſi cus diuidit in ,εuννεt † un uu‿ee, quo rum alterum modulatione, canore alterum ac ſonis cõ ſtat. Non igitur hæc omnia Oratori neceſſaria? quo⸗ rum unum ad geſtum, alteruni ad collocationem uer/ borum, tertium ad flexus uoeis, qui ſunt in agèdo quo Cicero Tho ſcul. prima- durον Xa raανπέια 241 ℳ dre.— ‿αυμια que plurimi, pertinet. Niſi fortè in carminibus tantut, E in canticis exigitur ſtructura quædam,& inoffen ſa copulatio uocum, in agendo ſuperuacua eſt, aut non cõpoſitio,& ſonus in oratione guoq; uariẽ pro reruũ modo adhibetur, ſicut in Muſice. Nanq;& uoce& modulatione, grandia elatè, iucuda dulciter, moderata leniter canit, totaq́; arte cõſentit cum eorum, quæ di cuntur, affectibus. Atqui in orando quoq; Hn cis, remißio, ſtexus, pertinet ad mouendos audientium affrctus. Alia quoq;& collocationis, et uocis(ut eode ntar uerbo) modulatione concitationem ludicum, alia miſericordia petimus, cum etiã organis, quibus ſermo exprimi non poteſt, afſici animos in diuerſum bd ee ſen⸗ leuiter 10 4 0 8 „“ ,—— ub. de Orato Muſicius fictula, quam tonarion uocant, modos quibu ——— „ M. FAB. QVINT. INSTTT. ſentiamus. Corporis quoq; decens& aptus motunj ſalenia dicitur tveεuνai,& ect neceſſarius: nec aliunde petip ſnla ſelc teſt, in quo pars actionis non minima conſiſtit:quu ſoii⸗ reſepoſitus nobis eſt locus. Age, ſi habebit m pimi ccepiml, curd uocis, Orator, quid tam Muſices proprim; 1u dumulen Nyaoria no⸗ tenti ſimus exemplo C. Gracchi, præcipui ſuorumim Ae. Geni.. porum Oratoris, cui concionati conſiſtens poſt em 2 ne hæc quidẽ præſumenda pars eſt, ut uno interman f ce. Aeberet intendi, ministrabat. Hæc etia ei cura interin bidißimas actiones, uel terrenti optimates, uel iamii menti fuit. Liber propter quoſdam imperitiores eiim craßiore(ut uocant)muſa, dubitationem huius uliiu tis eximere. Nam Poëtas certè legendos Oratorifuu. ro conceſſerint, num igitur hi ſine Muſice? Atſſiqu tam cæcus animi eſt, ut de alijs dubitet, Ilos certe, i fuiſſent carmina ad hyram compoſuerunt. Hæc diutius ſren b dicenda, ſi hoc udium uelut nouum præciperẽè Cin uerò antiquitus à Chirone, atq́; Achille, uſq; ad noſu tempora apud omnes, qui modo legitimà diſciplinn non ſint peroſt, durauerit, non eſt committendu, util la dubia ficiam defenſionis ſolicitudine. Quamui aü ſatis iam ex ipſts quibus ſum modo uſus exempl, e fam eſſe manifeſtum, quæ mihi,& quatenus Rußct placeat, apertius tamen profitendum puto, non hauc d me præcipi, quæ nunc in ſcenis effœminats, etimni dicis modis fracta, non ex parte minima, ſi udinm- ontinebat, pig uirilis roboris manebat, excidit: ſed qua lauhs b portiu canebantur, quaq; et ipſi fortes canebant 5 qustinus proferendi ————— ————— na, conp ibenn i ßihua maktzi zum eec tisdelato ſicesi rumtſe Cömo „NGA J luu⸗ leriaun tüſteum am aͤſca necauſe ram qede ros aigh torimon . neceſen ſale me dat, et ieonn lunearn 4 n rs quog 1 iuaſ an wehonizg in eſt oeu. 1 er Tuidtg ae, m ſenenie 1 plo C.Gr. ran 1, culcone vy gum nt ean ninite Püna des nelen aan, propte ſan cint)mſt I ianu n Poctu ce aune „un zin Pilli neſ, uie int mm condeſ us Res dudunael N prgr 4Cbirone mnes, qd d gn Arurn c'on ſeferſori lin. nuuſt en ſ⸗ n, ne 8g ganen Munſ ae nuncil w fm von a awia Fruns — —— —— 4 — — . 66 r gu deb 2 ORATOR, LIBBR T ₰₰ pſalteria,& t ſpadices, etiam uirginibus brobis recu- ſambuca ſanda, ſed cognitio rationis, quæ ad mouendos, lenien; dosq; affectus plurimum ualet. Nam et Pythagoram 8 65 ⸗ accepimus, concitatos ad uim pudicæ domui aſſeren apud poit, dam iuuenes, iuſſa mutare in ſpondeum modos tibici- c? int organa 8³ ——. Muſica. Al., na, compoſuiſſe. Et Chrſippus etiã nutricum, quæ ad dus, ſpadicæ hibẽtur infintibus allectaticni, ſuum quoddam carmẽ legit. abignat. Eſt etiam non inerudits ad declamandum ficla materia, in qua ponitur tibicin, qui ſacrificati Phry tibicen gium cecinerat, acto illo in inſaniam,& per præcipi- De Ilarmoni tia delato, accuſari, quod cauſa mortts extiterit. c haus ub.n. 45 ſi dici debent ab Oratore, nec dici citra ſcientiam Mu. ſices poſſunt, quomodo nõ hanc quoq; artem neceſſa. riam eſſe operi noſtro, uel iniqui conſentient: Cõmodam Geometriam Oratori. Cap. XVII. T NGeometria partem fatentur eſſe utilẽ teneris æta 1 tibus, agitari namq; animos atq; acut ingenia& cę leritatem percipiendt uenire inde concedunt, ſed pro- deſſe eam, non ut cæteras artes, cum perceptæ ſint, ſed cum diſcatur, exiſtimant. Id lulgaris opinio eſt, nec ſi- ne cauſa ſummi uiri etiam im penſam huic ſcientiæ ope ram dederunt. Nam cuùm ſit Geometria diuiſa in nume. ros atq́; formas, numerorum qui dem notitia, ion Ora tori modò, ſed cuicunq́;, primis ſaltem literis erudito, neceſſaria eſt. In cauſis uerò uel frequentiſßimè uerſari Vide Annos ſolet, in qutbus actor, non dico ſi circa ſummas trepi- Hewonenno⸗ dat, ſeg ſi digiorum ſaltem incerto aut indecoro Leſtu à computatione diſſentit, iudicatur indocius. Ila uerd Unearis ratio,& ipſa quidem cadit frequenter in 4. — 25, uſui „z,3 M. FAB. QvINT. 1NSTIT. ſa nun e ernimb, menſurisq́; ſunt lites, ſedein quanda aliam cum arte Oratoria cognationẽ. lani mum ordo eſt Geometriæ neceſſarius, no ne& èoe tiæ? Bx prioribus Geometria probat inſeq uentia eertis incerta, noͤnne id in dicendo facimus? Quiliii propoſitarum quæ tionũ concluſio, non tota frten Nat ſyllogiſmnusprpter quod plures inuenisqun« leclicæ ſimilem, quam qui Rhetoricæ fateantur, hun artem. Verum e Orator, etia ſi rarò, non tamen nun- quam probabit Dialecticè. Nam er ſllogiſmis, ſim poſcet, utetur,& certé enthymemate, qum Rhetorieu eſt ſyllogiſmus. Deniq; probationum quæ ſunt ptn. tißimæ auuo dοᷣε uul 92⁶ dicuntur. Quita tem magis oratio, qudm probationè petits Falſa quui b ueriſimilia, Geometrica ratione deprebẽdit. it harn in numeris per quaſe dam„ quds Laudoygaglas ocant, quibus pueri ludere ſolebamus. Sed alia maiora ſint Nuam quis non ita proponenti credat: Quorum locori extrema lineæ eandem menſuram colliguüt, eorum ſi- eium quoq;, quod his lineis continetur, par ſit neceſe prĩmium eſte at id filſum eſt. Nam' plurimum refert; uiu ſaßt mæ ille circuitus, reprehenſiq́; à Geometris ſunt Hiſo rici, qui magnitudinem inſularum ſatis ſigniſicarinu/ uigationis ambitu crediderunt. Nam ut quæque forna perſeckißima, ita capacißima eſt. ldeoq́ʒ illa circumeu rens linea, ſi eßfciet orbè, quæ fõrma eſtin planismu xime perfecta, amplius ſpacium complecklatur, qumſ quadratum paribus oris efficiat. Rurſus quadratsm- angulis, triangula ipſa plus æquis lateribus, quimi equi⸗ equlibu- etiam ind ſarmdu ſeimiie gwiignon dlauta inqaih muloem ſteangu 6 ijſa.n efen, zui tamui tring dratoß queci guec detrtre heit tun Ep peyito dem Ge eunſ cet u bhr kerdeu lonn piin ne diſ u Geomet 3 n meilinch dr n eclonäc en Tropter u ie za Juam u 48 u 7Orator, Nin Dialecdice ua ſh F certemt atr an Deniq ri daaun 1n, las Sal , uinp ta ie dmetricurt KNentill nuſta, tha lere ſolebd Delin i propon iad undemme ol d bu inei Men eſt Nan“ m reprebe un uünenin en ſt uelite Arauf lcpau d ant rittrbé un npluu aun uoric a r nkel Sle ORATOR. LIBERIT 75 eæqualibus. Sed alia frſitan obſcuriora, nos facillimũ etiam imperitis ſequamur experimentum. Iugeri men. lugerum. ſuram ducentos e& quadraginta longitudimis pedes eſ- ſe, dimidioq́; in latitudinè patère, non fere quiſqud eſt qui ignoret:& qui ſit circuitus,& quantum campi claudat, colligere expeditum. At centeni,& octogeni, in quaq; partem pedes idem ſpacium extremitatis, ſed multò amplius diuiſæ quatuor lineis areæ faciunt. Id clauſi qua- ſi computare quem piget, breuioribus numeris idem tuor lmeis diſcat. nam deni in quadram pedes, quadraginta per ſactunt. oram, intra centum erunt. At ſt quindeni per latera, quini in fronte ſint, ex illo, quod amplectuntur, quar/ tan deducent eodem circumductu. Si uerò porrecti u- trinq; undeuiceni ſingulis diſtẽt, non plures intus qua dratos habebunt, qudm per quot longitudo ducetur: quæ circumibit autè linea, eiuſdem ſpacij erit, cuius ea, quæ centum contmet. SItaq; quicquid formæ quadrati Ita detraxeris, amplitud ini quogq; peribit. Eręo ey id fieri poteſt, ut maiore circuitu minor loci amplitudo elauda tur. Hoc in planis:nam in collibus, uallibusq́;, etiam im herito patet, plus ſoli eſſe quàm cœli. Quid? quod ſo ea dem Geometria tollit ad rationem uſque mundiꝛin qus cum ſiderum certos, conſtitutosq́; curſus numeris do⸗ cet, diſc imus nihil eſſe inordinatu, atq; fortuiti: quod ipſum nõnun quam pertinere ad Oratorem poteſt., An uerõ cũ Pericles Athenienſes ſolis obſcuratione terri. De Pericle, tos, redditis eius rei cauſis, metu liberauit. Aut cũ Sul Dloch duls pitius ille Sallus in exercitu L. Pauli de lunæ defecio funt apud Va ne diſſeruit, ne uelut prodigio diuimitus facto militum d, 1o8. Sop. 2 animi „ M. PAB. QVINT. INSTIT. 9 De Nicia. animi terrerentur, non uidetur eſſe uſus oratori oß ſiquaint Thucidides io? Quod ſi Nicias in Sicilia ſciſſet, non eodem conß leatur. li. 2. De Dio.. ne. ſus metu, pulcherrimũ Athenienſium exercitum pet musulii Plutarchus, diſſet. Sicut Dion, cum ad ſtruendam Dionyſij tyrn- buut nidem uenit, non eſt tali caſu deterritus. Sint exenplu: enimul licet uſus bellici, tranſeamusq́; quod Archimedes unu Qusſta obſidione Syracuſaru in longius traxit: illudutiq un nondſi proprium ad efſiciendum quod intendimus, plurima Qlyye quibus quæſtiones, t quarii difficilior alia ratione explicaio ſuali uidendi eſt, ut de ratione †diuidendi, de ſectione in infiniti de celeritate augendi linearibus illis probationibus ſoluiu oquil protmus ſolereꝛut ſi eſt Oratori(quod proximus demõſtrab necie liber) de omnibus rebus dicend, nullo modo ſineceo teriſ metria eſſe poßit Orator. näl De prima pronunciatione& geſtus inſtliͤʒy uis tutione. Cap. XVIII. tuaa — num aliquid Comœdo quoq́;, dum eatenus uu nali Dhe Denfo⸗ Dpronunciandi ſeientiam futurus Orator deſider. daun. enda ſunt. Non enim puerum, quem in hoc inctituimus, autfe- barſſt mineæ uocis exilitate frangi uolo, aut ſeniliter trem⸗ canul re, nec uitia ebrietatis effingat, nec ſeruili uernilitat dgeſ imbuatur, nec amoris, auaritiæ, metus, diſcataffectun, raſ quæ neq́; Oratori ſunt neceſſaria,& mentem preci woli puè in ætate prima, teneram adhuc& rudem inficü. atich Nam frequens imitatio, tranſit in mores. Nec gelun fianp quidem omnis, ac motus à Comœlis petendus c feil Quanquam enim utrunq; eorum ad quendam mollnm ceanße præſtare debet Orator, plurimum tamen aberit aͤſcei n, co, nec uultu, nec manu, nec excurſionibus nimius. 1 fin 1 ——— 7 1 anaitei Mhea «m icili⸗ 1 un Aihen Aran dmal h t e ualiciſe 1 unſeanas ae ra cra nlon t2 deniunga i, ni ißdeil Aa tan Ttuutenii A un llmeröd dä en tor(uot na rebus iie 5 uun Oraler. drouuncut Brpei ene C l ut(omxi da n iſcentin dare n, zuen i cn uutefing Ketſ etuu efin de ſl oris aur. iſantnech urmn enerm Dirus luuto,rut m. nots Beühßs utru 6 ge nuer,uuf ma⸗ dunu rer un ünt ORATOR. LIBER IJ.„7?7 fi qua in his ars eſt dicentiui, ea brima eſt, ne ars eſſeui deatur. Quod eſt igitur in his doctoris offcius in bri huius mis uitia, ſi qua ſunt oris emendet, ut expreſſa ſint uer Fatarwor 9 ba, ut ſuis que literæ ſonis enucientur. Quarundam ſe,ut oris ui⸗ enim uel exilitate, uel pinguetudine nimia laboramus. ua 5 Ifn imis Quaſdam uelut acriores, parum efferimus,& alijs efficimus non dißimilibus, ſed quaſi hebetioribus permutamus. Quippe e literæ, qua Demoſthenes quoq; laborauit, a ſuccedit, quarũ uis eſt apud nos quoq;:& cum Cac ſi- militer T nõ ualuerunt, in G ac Dmolliuntur. Ne pue⸗/ ro quidẽ illa circa S literã delicias hic Magiſter feret, nec uerba in faucibus patietur audiri, nec oris inanita/ te reſonare, nec quod minime ſermoni puro cõueniat, ſimplicem uocis naturam, pleniore quoda ſono circali nire, quod Græci narà æε⁊aastiov dicunt. Sic appella tur cantus tibiara, quæ præcluſis, quibus clareſciit, o- raminibus, recto modo exitu grauiorem biritum red- dunt. Curabit etia, ne extremæ Hllabæ, intercidat, ut Curabunt Par ſibi ſermo ſit, ut quoties exclamand erit, laterum b conatus ſit ille, non capitis,& geſtus ad uocem, uultus is ſit ge⸗ ad geſti accommodetur. Obſeruandum erit etiam, ut emittennene recta ſit facies dicentis, ne labra detorqueantur, ne im- modicus hiatus rictum diſtendat, ne ſupinus uultus, ne In frõte inde deiecti in terr oculi, ne inclinata utrolibet ceruix. Na— frons pluribus generibus peccat. Vidi multos, quorũ ſu uitia. bercilia ad ſingulos uocis conatus alleuarẽtur, alioru conſtricta, aliorum etiam dißidentia, cum altero inuer ticem tenderent, altero pene oculo ipſe premeretur. jn finitu aut, ut mox dicemus, in his guoq; rebus momen 3 tum „s M. PAB. QVINT. INSTIT. Wis lconke⸗ tum eſt. Et nihil poteſt placere, quod non decet. De’o aur Oratori. etiam docere Comœdus, quomodo narrandum, qusſt autoritate ſuadẽdum, qua concitatione conſurgatinn quis flexus deceat miſerationem. Quod ita opumtß. ciet, ſi certos ex comœdifs elegerit locos,& ad hocm xime idoneos, id eſt, actionibus ſimiles. Idem autenni ad pronuncia ndi modò utilißini, uerum ad augendin quoq; eloquentiã maximè accõmodati erunt. Ethes, dum mfirma ætas maiora nõ capiet. Cæterũ, cim leg- re orationes oportebit, cum uirtutes earũ iam ſentiet V tum mihi diligẽs aliquis, ae peritus aßiſtat, neq; ſoun lectione förmet, uerum ediſcere etiam electa ex husco gat,& ea dicere ſtantem clarẽ,& quemadmodu agen oportebit, ut protinus pronunciatione uocem& m- moriam exerceat. Ne illos quidem reprehendendoiyu Ericureos in to, qui paulum etiam palæſtricis uacauerunt. Noni Oratorũ cœ⸗ tum non qua iſs loquor, quibus pars uitæ in oleo, pars in uinocon⸗ ALrare, ſumitur, qui corporis cura mentem obruerunt. Hose/ nim abeſſe ab eo, quẽ inſtituimus, quam longißimtu- Qui geſius lim. Sed nomè eſt idem ijs à quibus geſtus, motui;ſr. membroru„ tzr, ut recta ſint brachia, ne indoctæ, ruſtice uema decori., Ke Nene nus, ne ſtatus indecorus, ne qua in proſerenlis pelibun inſcitia, ne caput oculiq́; ab alia corporis inclinatione goeratem et⸗ d ßeideat. Nam neq; hoc eſſe in parte pronunciations ſe ſtudios. 977—„. jonem egaheee ktegauerit quiſquam, nee ipſam pronunciationemch radik Xeno, Oratore ſecerneret. Et certé quod ſacere oporteabnb phon reενuν indignandi eſt diſeere, cum præſertim hac kotau, kuorobuus uie eſt(ut nomine ipſo declaratur) ler geſtus:94 Pprimo, 7002: 2r Grad Ulu teuporibus heroiet orta ſit,& allumnu& 0 lisir⸗ uochin po inpte non om tatione buiſein busRon tum nom tu Ri Crißi amei ſelch in no Amei iniyf milt eaun an er e 1puis uo dnan un, luac a rean miſerctio ad omciſß l a ckid Nab imodöui manne 4adan 4ndiorun(in nrebit n mi dliqus i 8 uerineiſ 3 ni ſtantenl n otmusdra e en t. Neilos Hinm etian pale um s par aus jm poris er Adem Sueinſtn eran uuen js 4 Aueth (nebrachi S'itn bercru,ie ufn cculii 1 a wwi regz boc— rhu nun, nec e eu Det. Eten 9 in Iſerne, ii Wütt eiyb4 W kaad 09 po in præceptis de Liberorum educatione compoſitis De Gymmas „„„, 8. A 1F34 1” ſtica, Plato non omiſſa. Nam Eacedæmonios quidem et iam ſal⸗ de repub.7. tationem quandam, tanquam ad bella quoq; utilem, ha de Legib.7. An plura eodem tempore doceri prima ætas poſcit. Cap. XIX. Veri ſolet, an etiam ſi diſcenda fint hæc, eodè tem Qpore tamẽ tradi omnia,& percipi poßint. Negat enim quidã, quia confundatur animus, ac fatigetur tot diſciplinis in diuerſum tendentibus, ad quas nec mens⸗, nec corpus, nec dies ipſe ſufficiat. Etſi maxime hoc pa ipſo tem- tiatur etas robuſtior, tamè pueriles annos onerari nõ pore oporteat. Sed non ſatis perſpiciunt, quantum natura humani ingenij ualeat, quæ ita eſt agilis& uelox, ſic in omnem partem(ut ita dixerim)ſpectat, ut ne poßit f 4 uidem A. FAB. OQvINr. INSTIÜIT. quidem aliquid agere tantum unum, in pluraueroòaaſ vxpeconi V eodem die modò, ſed eodem temporis momento umn comolent h uam impendat. An uerò citharg di, non ſimul&e me, aliquiles moriæ,& ſono uocis, et pluribus flexibus ſeruiiſ cn ſtieszali percutint, interim alios neruos dextera* percurrunt, alios lei ulietan præbent, trahunt, continent, 7 probant, ne pes quidem otioſnn mituui 8 certam legem temporum ſeruat, Et hec pariter omni. ai lul- OQuid nos agendi ſubita neceßitate deprehenſi, nin auuna ne alia dicimus, alia prouidemus? cum pariter inuen, mußti ao rerum, eleclio uerborum, cõpoſitio, geſtus, pronun]= prihend aus lezirnr ciatio, uultus, motusq; deſiderentur. Que ſtuelutiſt dläm V Fatent uno conatu tam diuerſa parent ſimul, cur non pluri. lhienniu bus curis horas partismur? cim præſertim reficiatai uuml 8 b mos, reparet uarietas ipſa, contraq; ſit aliquando Krin, difficilius in labore uno perſeuerare? ldeoq́;& ſylu ſiiui leckione requieſcit,& ipſius lectionis tædiam uicibu nonſi leuatur. Quamlibet multa egerimus, quodam tanen autu modo recentes ſumus ad id quod incipimus. Quisnon füq obtundi poßit, ſi per totum diem cuiuſcunq; arti uni caſu, b magiſtrum ferat?mutatione recreabitur, ſicut in cibi, aqflii quorum diuerſitate reficitur ſtomachus, ey pluribus breuete V minote faſtidio alitur. Aut dicant iſti mihi, que ſitalia zuigpo ratio diſcendi, ſi Grammatico ſoli deſeruiamus, ſeinde Jle, dicimus, Geometri tantum. Omittamus interim quod' didici- inſſu I 1 mus, mox tranſeamus ad Muſicum, excidant priori, milte. V e cum Latinis ſtudebimus literis, non reſpiciamus ad liuſe V Græcas:&, ut ſemel finiam, nibil fac iamus niſt noußi mecqhu V mum. Cur nõ idem ſuadeamus agricolis, ne arua ſumi uiui ey uineta,& oleas,& arbustum colantẽ ne aut prali haai — ———-——O— —28öooſſſſ 8. Dn Tun elantum au ¹ ſcleolem nuerd iih a, 4 cit,et plun dun 0s dextera dem, t, Tprobe ar n derunſan rzet ſubite rec lia prouitt ia uerdon, 2n 3 teſts Arn uerſa pa tN an rtia tan arietssiſ ³ na 7 eope t, Cipis Fiun bet mutt ſa mus dit 6s n der touum er ſa nutstoneſ Au terefiut eu,9 tur. Autdh Aunii rummatic Aomic Oniten ae ng mus ad M a i debinul Sini el Fnun, r mt ſauteim rrg bka „0 eriu rl- ORATOR, LIBERI. 81 & pecoribus, e hortis, e aluearibus t aui bußq; ac/ Addita nidet cõmodent curam? Cur jpſt aliquid forenſibus negotijs, 8 ne aliquid eeſiderijs amicorum, aliquid rationibus dome- enim in ueris ſtic is, aliquid curæ corporis, nõnibil uoluptatibus quo eaechan re tidie damus? quarum nos una res quælibet nihil inter- uox ſpfa a mittẽtes fitigaret. Ade facilius eſt multa facere, quam 429 veruume diu. ud quidem minime uerendum eſt, ne laborem ſtu dio rum pueri difficilius tolerent, neque enim ulla ætas minus fatigatur. Mirum ſit forſan, ſed experimentis de Prehendas. Nam et dociliora ſunt ingenia prius qudam obduruerunt, id uel hoc argumento patet, quod intra biennium, qudm uerba recte fö-rmare potuerũt, quam- uis nullo inſtante, omnia ferè loquutur. At nouitijs no ctris, per quot annos ſermo latinus repugnat? Magis ſcias, ſi quem iam robuſtum inſtituere literis cœperis, non ſine cauſa dici eaiolouabtis eos, qui in ſua quidque arte optime faciat. St patientior eſt laboris natura pue ris quam iuuenibus uidelicet ut corpora infintium, nec caſus, quo in terram toties deſeruntur, tam grauiter affligit, nec illa per manus er genua reptatio, nec post breue tempus continui luſus,& totius diei diſcurſus, quia pondus illis abeſt: nec ſeipſi grauat, ſic animi quo que, quia minore cantu mouentur, nec ſuo niſi ſludijs inſiſtunt, ſed formandos ſe tantumntodo præſlat, nõ ſi militer fatigantur. Præterea ſecundum aliam ætatis il/ lius facilitatem, uelut ſimplicius docenteis ſequun tur. nec quæ iam egerint, metiuntur. Abeſt illis adhuc labo ris iudicium. Porro, ut frequéter experti ſumus, minus ahacit ſenſus Hatigatio, quàm cogitatio. Sed ne tempo- 5hn 5 38 82 M. rAB. QVINT. INSTIT. ris quidem unquam plus erit, quia his ætatibus onn.. 9 in audiendo profectus eſt. Cum ad ſtylum ſecedet ein fuunch generabit ipſe aliquid atque componet, tum inchom ſuo, Se hac ſtudia uel non uacabit, uel non libebit. Ergoen ilum, ne Grammaticus totum diem occupare non poßit, nti tenport beat, ne diſcentis animum tædio auertat, quibus potiu ernoni ſtudijs hæc temporum uelut ſucciſiua donabimuigm conlenh nec ego conſumi udentem in his artibus uolo, necm d Ju duletur, aut muſicis notis cantica excipiat: nec utiqu tzul ad minutißima Geometriæ opera deſcendat, non(o- buum mœdum in pronunciando, nec ſaltatorem in geſtuß⸗ ſle cis: quæ ſi omnia exigerem, ſuppeditabit tamenlen. 1 pus, longa eſt enim quæ diſcit ætas,& ego non deta- dis ingenijs loquor. Deniq; cur in ijs omnibus, quæ i ſcenda Oratori futuro puto, eminuit Plato? qui no contentus diſciplinis, quas pr non Pythagoreorum, ad q́uos Aegypti quoque ſacerdotes adiſt, atqu perdidicit. Difficultatis patrocinia præteximus ſegi- tie. Neque enim nobis operis amor eſt, nec quid ſitho neſta, atq; rerum pulcherrima eloquẽtia, petitur pſa ſed ad uilem uſum,& ſordidum lucrum accingimur.. Picant ſine his in foͤro multi:& acquirãt, dum ſitlo⸗ N cupletior aliquis ſordidæ mercis negociator, e plu 1 uoci ſuæ debeat præco, ne uelim quidem lectoren lai mihi, quid ſtudia referãt computatura. Qui uerò im- Oratio re ginem ipſam eloquentiæ diuina quadam mente conc · gina rerum. perit quiqx ill es non ianobilisIw perit, quiq́; illam(ut ait Sophocles non ignobi gicus) reginam rerum orationem ponet u9 1 * ies nois g dcht Seomemie anl uncinnio, un lexinen ia um guc 1 hm uor. Denig nnun uturo dalt alla. plinis, qu r orum, 41 K lus ſacerdateſ Käte lcultati d. e 106 oda Ktn npalchem Auei „, Cſe Mm in Proml gu sſorüleſ N gu nreco,ne Rälat referatac mib quentisl ariss ,ataitse ug nna Fel ORKRATOR. LIBER I 3, fructumq́; non ex ſtipite aduocationum, ſed ex animo ſuo,& contemplatione, ac ſcientia petet: perpetuum illum, ne foͤrtunæ ſubiectum facilè perſuadebit ſibiut tempora quæ ſpectaculis, capo, teſſeris, ocioſis deniq; ſermonibus, ne dicam ſomno, ey conuiuiorum mora conterut, Seometræ potius, ac Muſico impendat, quan to plus delectationis habiturus, qudm ex illis inerudi- tis uoluptatibus? Dedit enim hoc prouidentia homini- bus munus, ut honeſta magis iuuarent. Sed nos hæc ip/ ſa dulcedo longius duxit. Hactenus ergo de ſtudijs, quj us antequam maiora capiat puer, inſtituendus eſt proximus Liber uelut nouum ſumet exordium,&r ad Rhetoris officia tranſibit. M. FAB. aVINTII. Libri primi finis. 34 W. EAB. QyINT. 1NSTIT. 0 Mr FABII QVIN Kanamue ne Oratoria, Liber ſecundus. 44 üLaungi 8 Quando Rhetori ſit tradendus puer. Cap. l. daſ ait.rdi 6 4 —— 5 N VIT conſuetudo, n num iig Eurerce: quotidie magis imualeſeit, u tinſin preceptexibus eloquemiela tlagäl tuu zuidem ſenper ſeieiag uua S Srecis interim diſeipuliſab, ditun, — fane ſa poſtulat, tradene ſe mmmr. Eius rei duplexs tie zn noſtri ſuas partes omiſerut,& ran eniahaas Kla cupauerũt. Nam ey illi declamare modò,& ſcientin Nelhr declamandi, ac ficultatem tradere, officij ſui dueun, chbi idq́; intra deliberatiuas, iudicialesq́; materias: nam H tera, ut profeßione naminora de ficium Eth non ſe faia tis credunt excepiſſe, quæ derelicta erant, quo nomims zunns gratia quoq; his habenda eſt, ſed ad proſopopeiusuſq unpe er ad ſuaſorias, in quibus onus dicendi Kelmmarimmn Kür eſt, irrumpunt. Hinc ergo accidit, ut quæ alterius arti ſimch prima erãt opera, facta ſint alterius nouißima,& æias 4 altioribus iam diſt iplinis debita in ſchola minortſuiſ in f dat, ac Rhetoricen apud Grammaticos exerceat ltg ing quod eſt maximè ridiculum, non ante ad declamand ſiku magiſtrum mittendus uidetur puer, quam declamare 8 . 1O deyſon tinetur “—— Dnnenasrenueeerereren— 8 ———y ereen. iam ſciat. Nos ſuum cuiq; profeßiioni modum demus & Granmaticæ(quam in Latinum transſtentt li b raturen tteri ſit h Ar 1 kN aie — a aga 2 Ne ad a 8 ni mir A4 2 ü at J hu w, == u. W ite Bomiſeit N d acalutm aH qi ratiuss ul ana neſusma d in iſe, ged Alna bcbendteſ Heng n quibus rui linc ergos IH gun ciu ſint tau ciplns dh id hun napus G aeran riliaum an kis nausuidet a fa. unai Ffin Knul i ORATOR. LIBER I. 8½ raturam uocauerũt) fines ſuos norit: præſertim tanta a hoc appellatiõis ſuæ paupertate, intra quam primi illi conſtitere, prouecta. Nam tenuis atfonte,a Numptis Poetarum, Hiſtoriarumq́; tiribus, pleno iam ſatis al- neo fluit, cum præter rationem recle loquendi, non a rum alioqui copioſam, propè omnium maximarum ar tium ſcientiam amplexa ſit. Et Rhetorice, cui nomẽ uls eloquèdi dedit, officia ſua non detrectet, nec occupari gꝛudeat pertinẽtem ad ſe laboꝝem, quæ dum operæ ce/ dit, iam penè poſſeßione depulſa eſt. Nec inficiabor, ali què ex his qui Grammaticen profiteãtur, eou ſq; ſcien tie progredi poſſe, ut ad hæc quoq; tradenda ſufficiat. Sed cùm id aget, Rhetoris oicio fungetur, non ſuo. Nos porrò quærimus, quando his, quæ Rhetorice præ cipit, percipiendis, puer maturus eſſe uideatur. In quo quidem non id eſt æſtimandum, cuius quiſq; ſit ætatis: ſed quatũ in ctudijs iam effecerit. Et ne diutius diſera, quundo ſit Rhetori tradendus, ſic optime finiri eredo, cum poterit. Sed hoc ipſum ex ſuperiore bendet quæ/ ſtiõe. Nam ſi Erãmatices munus uſq; ad ſuaſorias, quæ ſunt abud Rhetorem materiæ inter rudimèta dicendi, Prorogatur, tardius Rhetore ops eſt. At ſt Rhetor pri ma officia operis ſui non recuſat, à narrationibus ſta- tim,& laudandi, uituperandiq́; opuſculis cura eius do ſideratur. An ignoramus, antiquis hoc feiſſe adaugen dam eloquentia genus exercitationis, ut diouu⁵ dicerèt, & cõmunes locos, et eætera citra complexum rerum, perſonarumq́;, quibus ueræ, fictæq́; controuerſis con tinẽtur? Ex quo palam eſt, qudm turpiterd eſerat eam Partens fronte Rhetoricas Quade puer Rhetori ſit 6 ömittendus. 685 M. PAB. QyINT. INSTIIIT. 0 partem Rhetorices inſtitutio, quam et primam hahii; enſeyi er diu ſolam. Quid autem ect ex his, de quibus unj nipn dixi, quod non cum alia quæ ſunt Rhetorum propua einopot tum certe in illud iudiciale cauſæ genus incidatiani auiason in foro narrand eſts qua in parte neſcio an ſit ullpuu anune rimum, nonne laus ac uituperatio certaminibu i hvoſti frequenter inſeritur? Non communes locis ſiue uiſu aan al in uitia direcli, quales legimus à Cicerone compoſito, nuljui ſeu quibus quæſtiones generaliter tractantur quda mmaiſ ſunt editi aã Quinto quoq; Hortenſio, ut, ſit nepemiu au argumentis credendum,& pro teſtibus,& in teſten qaui medijs litium medullis uerſantur? arma ſunt hæc quu. natx dammodo præparanda ſemper, ut his, cum res poſei, ſdſiy orationem utaris. Quæ qui pertinere ad Oratorem non puianiſſ anm u s ne Katuam quidem inchoari eredit, cum eiusmen. allos bra fungentur. Neque hanc(ut aliqui putabunt)feſt pfui nationẽ meam ſiec quiſquam calumnietur, tanquame/ nufn traditus um, qui ſit Rhetoriæ tradendus, abducendum proi- mui nus à Grammaticis putem. Dabuntur illis tum quoqe qehon tempora ſua, neque erit uerendum, ne binis precteytu. iiho ribꝰ oneretur puer. Nõ enim creſcet, ſed diuidetun;ů= enig ſubuno miſcebatur labor, et erit ſui quiſquis operima calp giſter utilior, quod adhuc obtinent Græci, à latinzu eaum omiſum eſt, ey fieri uidetur excuſate, quia ſunt, quilt: tepe bori icti ſueceſſerint. h b De moribus& officijs præceporun.. lum 1 Caput II. nhenl PRge eum ad eas in udijs uires peruenerit puer, Fen Eauæ prima eſſe præcepta Rhetorũ d Heinu, un aal —?4 ʃ¼————— TeArreearen, — 1 Mtur- Nonq eer e huleslezin 5 mn ben alnig wato quocz Keing nu 0 4 m edallter an wrandſed n ipertinen e n utem incha ih a Negue dun 8 Au ie quſßun Adm. eorit rilt baa't ics puten Irdr meeritue Aden uer Nüeni dalhi ir löer, Auii uol athuc uar n eriuicetu uG—ſ eſehn Cd gi tu vus ernaan Krie ORATOR. LIBER I. 87 conſequi poßit, tradẽdus eius artis magiſtris erit. Quo rum in primis inſpici mores oportebit, quod ego nõ id circo potißimum in hac parte tractare ſum aggreſſus, quia non in cæteris quoq; doctoribus idem hoc exami nandum qu am diligentißimè putem, ſicut teſtatus ſums libro ſuperiore:ſed quòd magis rei neceſariam mentio nem ſacit ætas ipſa diſcentii. Nam& adulti ferè pue- ri ad hos præceptores transſeruntur,& apud eos iuue nes etiã facti perſeuerant. Ideoq́; maior adhibenda tum cu raeſt, uer teneriores“ docẽtis cuſtodiat, e ferociores à licẽtia grauitas deter reat. Neq; uerò ſatis eſt ſummã præſtare abſtinentia, ni ſi diſciplmæ ſeueritate conuenientiũ quoq; ad ſe mores aſtrinxerit. Sumat igitur ante omnia parètis erga diſci pulos ſuos animũ, ac ſuccedere ſe in eorũ locum, à qui b ſibi liberi tradatur, exiſtimet. Ipſe nec habeat uitia, nec ferat. Nõ auſteritas eius tristis, nõ diſſoluta ſit co- mitas, ne inde odiũ, hinc cõtẽptus oriatur. Plurimus ei de honeſto, ac bono ſermo ſit. à quò ſæpius monue/ rit, hoc rarius caſtigabit. Minimè iracundus, nec tamè eorũ quæ emẽdanda erunt, dißimulator: ſimplex in do cendo, patiens laboris, aßiduus potius quam inmodi-- cus Interrogãtibus libenter reſpondeat, nõ interrogan tes percontetur ultrò. In laudandis diſcipulor dictio nibus nec malignus, nec effuſus: quia res altera tædium laboris, altera ſecuritatè parit. in emendando quæ cor rigenda erunt, non acerbus, minimeq́; contumelioſus. Nam id quidem multos à propoſito ſtudendi fugat, quod quidam ſic obiurgant, quaſi oderint. Ipſe aliquid 4ue animos ab iniuria fanctitas Annos 88 M. FAB. QVINT. INSTIT. Suwveiten imò multa quotidie dicat, quæ ſecum audita refeun, Sicu 4*.. 2„ Vramorituo Licet enim ſatis exemplorum ad imitandum ex lecii ſuppeditari ſappeditet, tamen uiua illa, ut dicitur, uox alit plenuu oisit. Etde“.„. 5*e. 1 Daore 5. præ cipuei; eius præceptoris, quem diſcipuli(ſi modi Facile ſuppe recte ſunt inſtitui)& amant,& uerentur. Vixauen ditat omnis„.... 2pparatus,or dici poteſt, quanto libentius imitemur eos, quibusſun ntusq; dicen mus. Minime uerò permittenda pueris(ut fit apudY Ai, ge niaa.) roſque) aſſurgendi, exultandiq́; in laudando licentu fucis urus Quimettam iuuenum modicum eſſe cum aucient teſti uelſuu ds monium debet. ita fiet, ut ex iudicio præceptoris diſi Tar a pulus pendeat, atq; id ſe diæ ſe recie, quod ab eopro. pus Ceeero babitur, credat. Illa uerò uicioſißima, quæ etia ian u- ea. Ehiad manitas uocatur, inuitem qualiacunq; lautandi cin eſt indecora,& theatralis,& ſeuerè mſtitutu inſcp lis aliena, tum ſtudiorum pernicioſißima hoſtis Supe b uacua enim uidentur, cura, ac labor, parata quicqui Tahan Pex⸗ effuderint laude. vuliiũ igitur præceptoris intueri tan qui audiunt debent, quam ipſe qui dieit. ita enim pro- banda atqʒ improbada diſcernent, ſic ſtylo fuculia 6 tinget, auditioni iudicium. At nunc proni atq; ſuccin cr, ad omnem clauſulam non exurgent moso, uenum⸗/ —— iudicio diſcipulorũ dicere debet magiſter, ſec aiſcipul magiſtri. Quin, ſi fieri poteſt, intẽdẽdus anümus in ho etiam excurrunt,& cum indecora exultatione concle mant. Id mutui eſt,& ibi declamationis foriuna, Nins tumor,& uana de ſe perſuaſio, uſque ades, ut ilo on qſeipulorum tumultu inflati, ſi parum à prectpton laudentur, ipſi de illo male ſentiant. Sed ſe quoque pte ceptores intente, ac modeſtè audiri uelint. Non enin quoch 0 gochute lacere d mine delec tibun ſedl nir tali, ſttum,me men lel Tcaun eun h Het tllimi dum qu in Tel ceterge nereco non ti delapa tnendis ri cun ddſuſe CBe dum u di gue Luum 4 leioce 2 V un ledicat, gn Tenplorun u auius ile, Bi mt drecedtor de u d 3 5 8 enn, ato libenin an tropernin n adi xultaſ r au enum mocl ima na ſtet, ute 1d n atqp ilſeda e a lla uerui NNad r, muiten Aa „theatralii Lun ſutionng mrſa entur, ent 1 in evuläit e at, quin at vohaladſs rii uudicum a hml laſelmn wan Cani ae nl t Cu leit de ſe 7 7 O kch rulant e eilonas ¹ 3 e acwit A. 1.4 1 mĩ cicere ae ,, dd a 10 ſiſeneſ N. ORATOR. LIBER J. 39 quoq; ut perſpiciat, quæ quiſq,& quomodo laudet, ut Placere quæ bené dicet, non ſuo magis, quàm eori no mine delectetur, qui recté iudicabunt. Pueros, adoleſcẽ tibus ſedere permixtos, non placet mihi. Nam etiamſi uir talis, qualem eſſe oportet ſtudijs, moribusq́; præpo ſitum, modeſtam habere poteſt etiam iuuentutem, ta/ men uel infirmitas d robuſtioribus ſeparanda ect:& tcauendum non ſolum crimine turpitudinis, uerum- etiam ſuſpicione. Hæc notanda breuiter exiſtimaui, nam ut abſit ab ultimis uicijs ipſe præceptor, ac ſchola, ne præcipien/ dum quidem credo. At ſi quis eſt, qui flagitia manifeſta carendum in †deligendo filij præceptore nõ uitet, iam hine ſciat diligendo cætera quoque, quæ ad utilitatem iuuentutis compo- nere conamur, eſſe ſibi hac parte omiſſa, ſuperuacua. An protinus præceptore optimo ſit utendum. Cap. I11. E illorũ quidẽ perſuaſio ſilentio tranſeunda eſt, qui etià cum idoneos Rhetori pueros putaueritt, non tamen continuò tradendos eminentißimo creditt. Sed apud minores aliquandiu detiment, tanquam inſti. tuendis artibus magis ſit apta mediocritas præcepto- ris, cum ad intellectum atque imitationem facilior, tum ad ſuſcipiendas elementorum moleſtias minus ſuperb⸗. Qua in re mihi non arbitror diu laborandum, ut oſtẽ dam quanto ſit melius optimis imbui, quanta in eluen- dis quæ ſemel inſedermt uitijs difficultas conſequatur, quum gemimatum onus ſuccendentes premat. Et quidẽ dedocendi grauius, ac prius quam docen di. Propter *“ quod 8“ ÿÿ, „o I. PAB. ayINT. 18STIr. 0l Nuplices quod Timotheum clarum in arte tibiarum fenn ſiprteit b maiores ab his quos alius in ſtituiſſjet, ſolitum enin ſummi mercedes, qudm ſi rudes traderentur. Error tamen duilſſt in re duplex: Vn us, quòd interim ſufficere illos mmo/ gutm, ſatis alibi res exictimant,& bono †ſane ſtomacho contentiſin dieunti ſani Quæ quanquam& ipſa reprehenſione digna ſecun. culh tas, tamen eſſet utcunque tolerabilis, ſi eiuſmodli pre. gctu ceptores minus docerent, non peius. Alter errorill digui etiam frequentior, quod eos qui ampliorem dicendiſ; mi cultatem ſint conſecuti, non putant ad mimora deſten. auad dere. Idque interim fieri, quia faſtidiant præſtare hane ſauft inſerioribus curam:interim, quia omnino non poßmt tu Ego porrò eum qui nolit, in numero precipientin queci non habeo, poſſe autem, maxme ſi uelit, optimũ que- teietd que contendo. Primùm, quòd eum qui eloquentiace. unp teris præsdet, illa quoque, per quæ ad eloquentimmpa iiem uenitur, diligentißime percepiſſe eredibileeſt. Deinie, aämi ö zu plurimum in præcipiẽdo ualet ratio, quæ doctſ, Sec lmo cuique planiſßima eſt. Poſtremò quia nemo ſiem Auum 1 maioribus eminet, ut eum minora deficiant, niſi ora baau Lide Jue tra Iouem quidam Phidias optime fecit. lla autem quem Nocus aureritex ornamentum eius operis accedunt, alius meliutlabo⸗ ein,ü 1 Pauſania de Pnul loue Phidia⸗ raſſet, aut Orator loqui neſciet, at leuiores morboscu Mulle ngen o lanchi. à„are non poterit præſtantißimus Medicus. Quidergo e non eſt quædam eloquentia maior, qudm ut eam me, aſt lectu conſequi puerili infirmitas poßitẽ Ego uerocon⸗ Wlmn fiteor, ſed hic diſertum præceptorem, prudentem ſuo fui que,& non ignarum docendi eſſe oportebit, ſabmitig oceat tem ſe ad menſuram diſcentis, ut uelocißimus zußß b Leriofs. 6 Pſareg Stu acungue tol ſn Leoren. loceren i ε◻% b „* b or, aodeos an ihen nſecutt off d Nn. 1 3* 4 1 5 manterm d un 2 rh. * 5 3 4 rthn A lun et, Meunt DHicdtas opti 3 Oper 46 * ed funt 4 5 I! aerul men eruun yr rttta⸗ Allh Gemn an don är 9, Sen n 09 OCRATOR. LIBERII. 94 ſiförte iter cum paruulo ficiat, det manum,& gradum ſuum minuat, nec procedat ultrà, quam comes poßit- Quidtſi plerunque accidit, ut faciliora ſint ad intelli/ gendum, ex lucidiora multò, quæ à doctißimo quoque dicuntur: Nam& prima eſt eloquentiæ uirtus perſpi- cuitas,& quo quiſque ingenio minus ualet, hoc ſe ma- gis attollere,& dilatare conatur: ut ſtatura breues in digitos eriguntur,& plura infirmi minantur. Nam tu- midos,& corruptos,& Ttinnulos,& quocunq; alio tremulos cacoxeliæ genere peccantes, certum habeo, non uirin, ſacozelie. 2 ſed inftrmitatis uitio laborare, ut corpora nõ robore, ee mia lga ſed ualetudine inflantur,& recto itinere lapſi, plerun ut 4 guis im que diuertunt. Erit ergo etiam obſcurior, quo quiſque Toreus dardeee deterior. Nõ excidit mihi ſcripſiſſe me in libro priore, Ana Whleznut cum potiorem in ſeholis eruditionem eſſe quàm domi peritats GCa⸗ dicerem, libentius ſe prima ſtudia tenerosq; profectus ulianamaus ad imitationem condiſcipulorum, quæ facilior eſſet, eri eSoh 833 pn gere. Quod à quibuſdam ſic accipi poteſ tangud hæc, ſus Aisatges 4 quam nune tueor ſententia, priori diuerſa ſit. Id a me eutan be l06 procul aberit, nanq́; ea cauſa uel maxima eſt, cur opti imhecilltat mo cuique præceptori ſit tradendus puer, quod apud acut otalt eum, diſcipuli quoque melius inſtituti, aut dicent quod huic facilitas inutile non ſit imitari, aut ſi quid errauerint Katim cor Hus rou„ rigentur. Aut indoclus ille, etiam probabit Portaſſe ui- oratiõis leui tioſa,& placere audientibus iuditio ſuo coget. Sit er- quall, icrt „..„„ 4. qualis eorũ ẽ L90 tam eloquentia, quam moribus prætantißimus, in latini ſer/ „. 43„.„* monis cöõpoſ qui ad Phœnicis Homeriei exemplum dicere ac ficere monis Gees doceat. 8 rũ quorundã, maximec; 2 De ö““ 9„ H. FAB. QVINT. INSTITT. 0 simeq; recen rin necibe Kimece ecen De primis apud Rhetorem exercitatio/ jlits limi. Quod in nibus. Cap. IIII. corp', 9 uerſuum etiäà fuci mollitudine Inc iam quas p rua as In docendo Partes Rhetonn V ri macle repnendi poſ II putem, tradere incipiam, dilata parumper illa,ue riſolet, ſtt.& datũ ui ſola uulgò uocatur, arte Rhetorica. At mihi opporu, Kudeatl tio Ouidio fu it. Roc ia nus maxime uidetur ingreſſus ab eo, cuius aliquid ſni ſint len COic. de Orat. je apud Grammaticos puer didicerit. Et quia nemas mneims 3.. 1 ff numexcepta qua in cauſis utimur) tres accepimusſſt llan Bſtile ud cies: Fabulam, quæ uerſatur in Tragœdifs atq; cumni iitrin nix, qui ſea bus, non à ueritate modoò ſed etiam a forma uerituii uulole Peles pahe remotam. Argumentum quod fal ſum, ſed ueriſimie ſm. comits eſſe da mœdiæ fingũt. Hiſtoriaã, in qua eſt geſtæ rei expoſiio linal ſi dlen ad bel Gramaticis at poeticas dedimus: apud Rhetorem ini b ciäihe ceret Oratorẽ tium ſit hiſtoria, tato robuſtior, quato uerior. Sed naj nuen — randi quidẽ, quæ nobis optima ratio uideatur, tum V lior apud Home⸗ mõſtrabimus, cum de iudiciali parte dicemus. lnterin nliu rum. luad.. admonere illud ſat eſt, ut ſit ea neq; arida prorſu,n⸗ nitu Sed etiãa for que ieiuna. Na quid opus erat tantũ ſtudijs laboris in⸗ eulm nia) deda pendere, ſi res nudas, atq́; inornatas indicare ſcti uie minu Thyeſtis. Me retur? Neq; rurſus ſinuoſa, et accerſiti⸗ deſcriptiibu, Nohe” de æ. Adreſti⸗ 2„..—.* ram dis,& Iphige In que bleriq; imitatiõe poëticæ licẽtiæ uctur,liſci 4 niæ,&totæ uiat. Vicium utrunq;, peius tamè illud quod ex inopii 4 narrationes„—„, gp io derfe ocoln utauaupb. Tudm quod ex copia uenit. Nam in pueris oratiop 4 an gty. cta nec exigi, nec ſperari poteſt: melior alt eſt intole 1 laeta, generoſiq́; conatus, et uel plus iuſto coneipiasm- 1 animus ierim ſpiritus. Nec unquam me in his diſcentis tanni 4 da offendat, ſi quid ſuperfterit, quin ipſis doctoribus aec Hülles eſſe curæ uelim, ut teneras adhuc mẽtes, more nubib nusi mollius alat,& ſatiari ueluti quodã iucundioris 4 enend b plne T 4 14 3 emeipim lan tur arte Rh n, 160”' , elur ngr d an * 1* atcosſuer d.a na m cauſtit eg uc nerſaur Ti. tate molo! e nnn 1 menlun au ee An Hiſtornſ à ncing Doencs le an roun . 4 4 talo robuſ uat ae nobi ooi din un de udch eün 4 4 8 1 ſat ect, ut am auitopud 8 hei ui,ug Wun ſes ſtuuoſc, iut mitatõe Wieis ung, deiut urntce 5)„ vrit opit uent. n er percrin 81 ran 2 e conatub et A Necunqud n. 6 ſuperften ea 4.. 4 N attenerut un- Ic Jſeiur ul 11 emendationis ſeueritate deficere: nam e deſperant, ORATOR. LIB BER J. 93 plinæ cibo, lacleq; patiatur. Erit illud plenius interim corpꝰ, quod mox adulta ætas aſtringat. Hinc ſpes robo ru, maciem namq́;& infirmitatem in poſterum mina ri ſolet, protinus omnibus membris expreſſus infans. Audeat hæc ætas plura, et inueniat, et inuẽtis gaudeat, ſint licet illa non ſatis ſicca interim ac ſeuera. Facile re medium eſt ubertatis, ſterilia nullo labore uincuntur. Illa mihi in pueris natura minimũ ſpei dederit, in qud Tudicio pręſu ingenium iudicio præſumitur. Materiam eſſe primum muue,) klde uolo uel abundantiorem, atq́; ultra quàm oporteat fu- nium iudicio ſam. Multum inde decoquent anni, multum ratio lima rat en 8e⸗ bit, aliquid uelut uſu ipſo deteretur. Sit modoò unde ex- nij etiamna- cidi poßit,& quod excalpi: erit autẽ, ſi nõ ab initio te horas s Ais, nuem nimium laminà duxerimus,& quam cælatura al dio paratur. tior rumpat, quod me de his ætatibus ſentire minus mi Ceehes de 9 rabitur, qui apud Ciceronem legerit: volo enim ſe effe 4 rat in adoleſcente fœcunditas. Quapropter in primis euitandus, et in pueris præcipuè, magiſier aridus, non minus qudm teneris adhue plantis ſiccum& ſine hu 7 more ullo ſolum. Inde fiunt humiles ſtatim,& uelut ter ram ſpectates, qui nihil ſupra quotidianum ſermonem attollere audeant. Macies illis pro ſanitate,& iudicij loco in firmitas eſt,& dum ſatis putant uitio carere, in id ipſum incidunt uicium, quod uirtutibus carẽt. Qua⸗ re mihi ne maturitas quidem ipſa feſtinet, nec muſta in lacu ſtatim auſtera ſint: ſic& annos ferunt,& ue/. tuſtate proficient. Ne illud quidem quod admonea, mus indignum eſt, ingenia puerorum nimia interim 1: 2 3& „4 M. FAB. QVINT. INSTIT 9 & dolent& nouißime oderunt,& quod maximem ruan fin cet, dum omnia timent, nihil conatur, quod etiam n te otai cis notã eſt, qui frondibus teneris non putant adbin fectau h dam eſſe falcem, quia reſormidare ferrum uidentur, re iucta nondum cicatricem pati po He. lucundus ergo tum me⸗ geulin ximè debet eſſe præceptor, ut remedia, quæ alioqun fo⸗ ercitti perit gernle aniſte tura ſunt aſpera, molli manu,& leui leniantur, lauliſ re aliqua, ferre quædam, mutare etiã, reddita curiiſi ratione, illuminare,i nterponendo aliquid ſui Nonnn qua hoc quoq; erit utile, totas ipſum dictare matenuu V quas& imitetur puer,& interim tanquam ſuasanm. 9 At ſi tam negligens ei ſtylus fuerit, ut emendationèi büi recipiat, expertus ſum prodeſſe, quoties eandem nut fui ria, rurſus à me retractatam, ſcribere de integro ult V pole adhue rem: poſſe enim eum adhuc melius, quatenus vullo'u to gis Ktudio, quàm ſpe gaudent. Aliter autem aliaæts ence emendanda eſt,& pre modo nirium,&r exigendum, au- & corrigendum opus. Splebam ego dicere puerisal dü quid auſis licentius aut lætius, laudare illud me adhur, Nll uenturum tempus, quo idem non permitterem„iner le ſ ingenio gaudebant,& iudicio non ſallebantur. gedut ümſ Ant. reci ed reuertar unde egreſſus ſum, narrationes ſlocon- beia poni, quanta maxima poßit adhibita diligentia, aol 1 Nam ut primò cum ſermo inſtituitur, dicere queu- Sa dierint, utile eſt pueris ad loquendi Kcultatem: iltij ich par tem diſcurrere ſanè merito cogantur, ſed ad grmi V fe um præceptoris,& dum aliud non poſſant, Gan re sac uerba connectere incipiunt, ut protinus mem- aa,. ctnt a Kueden n ain Rarenterg a lg ri unile t ſt aat ir puer, C 2 un gens ei hll aa un tus ſum or 3 Ihkan eretraas an g eum 1ibu 1 gen in ſhe gul. ün Epron a un, mepus. 57 n vtn Itius ut a ealm das, quo il um un, g in to le leegreſst 1. din crims 2 Hnüty an ermg Me3 duxrsan a u erpoſtios Re n e ſauen Gaa 8, C uun ae aneckerrit Beh ORATOR. LIBER II„5 riam firment: ita cumm iam fõrmam rectæ atq́; emenda/ tæ oratiõis accipient, extemporalis garrulttas, nec ex hectata cogitatio, et uix ſurgẽdi mora, circulatoriæ ue ré iactationis eſt. Hinc parentum imperitorum mane gaudium, ipſis uerò cõtemptus operis,& inuerecunda frons,& conſuetudo peſßiime dicendi,& malorum ex- ercitatio,& quæ magnos quoq; profectus frequenter Perdidit, arrogàs de ſe perſuaſio innaſcitur. Erit ſuum Parandeæ facilitatis tempus, neq; à nobis negligèẽter lo cus iſte tranſibitur. Iuterim ſatis eſt ſi puer omni cura, & ſummo(quatum illa ætas capit) labore aliquid pro babile ſcripſerit, in hoc aſſue ſcat, huius rei ſibi natura faciat. Ille demum in id quod quærimus, aut ei proxini poterit euadere, qui ante diſcet recé dicere, quam ci- to. Narrationibus nõ inutiliter ſubiugitur opus deſtru endi, cõfirmadiq́; eas quod aæuxuou, ied uaæraanavduo/ catur. Id porrò nõ tantum in fabuloſis,& carmine tra ditis fieri poteſt, uerumetiam in ipſis annalium moni- mentis, ut ſi quæratur, an ſit credibile ſuper cap ut Va- lerij pugnatis ſediſſe coruu, qui os oculosq́; hoſtis Gal li, roſtro atq; alis euerberaret. Sit in utranq́; par tem in gẽs ad dicẽdum materia, ut de ſerpente, quo Scipio tra/ ditur genitus, et Lupa Romuli, et aegeria Numæ. Nam Græcis HiKoricis plerunq; poeticæ ſimilis eſt licẽtia. Sæpe etiam quæri ſolet de tempore, de loco, quo geſta res dicitur: nõnunquam de perſona quoq;, ſicut Liuius frequẽt ßime dubitat, et alij ab alijs Hictoricis diſſenti unt. Inde paulatim ad maiora tendere incipiet, lauda/ re claros uiros, et uituperare improbos, quod non ſim 44 8 4 plicis 4 4 1 De Valerio Corui. Liui. Ib. 7. Apud Gel. Ii. 11. ca. 11. Idẽ de Sca pionis angus memorat li.- cap.i. De L pa Romuli, Iib. 1. Liuius Itemq; de geria. 96 M. FAB. QVINT. INSTIT. plicis utilitatis opus eſt. Nanq;& ingenium exercaun V multiplici, uariaq́; materia, et animus contemplatins recti, prauiq́; formatur,& multa mde cognitio renn uenit, exemplisq́;, quæ ſunt in omni genere cauſenn potentißima, iam tum inſtruitur, cum res poſcetun rus. Hinc illa quoque exercitatio ſubit comparationi uter melior, uterue deterior: quæ quanqua uerſaturn ratione ſimili, tamen et duplicat materiam, et uirtuuun uitiorumq́;, nõ tantũ naturam, ſed etiam modlũ traltat Verum de ordine laudis, contraq́;, quoniam hæcterii Rhetorices pars eſt, præcipiemus ſuo tempore. Et con munes loci(de ijs loquor, quibus citra perſonas ipſau peculatorẽè tia moris eſt perorare, ut in adulterum, aleatoré, pan lantem)ex medijs ſunt iudicijs: et ſi reũ abijcias, acau- ſationes, quaquam hi quoq; ab illo generali tractatua quaſdã deduci ſpecies ſolent, ut ſt ponatur adulter e- cus, aleator pauper, petulas ſenex. Habèt aut nonuqui etiam& deſenſionẽ, nam et pro luxur ia, et pro amore dicimus, et Leno interim, Paraſituusq; defenditur, ſiecut non homini patrocinemur, ſed erimini. Sisa aut,que ſumuntur ex rerũ cõparatione, ut ruſticana uia,an u Hhana potior: luriſperiti, an militaris uiri laus maiot, ) 3. 1—.„„ bbecioſ mire ſunt ad exercitationẽ dicendi ſbacioſce atꝗ ibe/ „ iudicii diſ res, quæ uel ad ſuadẽdi o ſicium, uel etid adt iudiciori ceptatio- diſceptations iuuant plurimuùm. Nam poſteriorex pie nemq; dictis locus in cauſa Murenæ copioſißimè à Ciceron tractatur. Sunt& illæ penè totæ ad deliberatiuũ peri nentes genus, ducẽda ne uxor, petendi ne ſint magitn tus. Namc; hæ perſonis modoò adiectis ſuaſoriæ erunt. Solebant ———————— 0 golebantt ucundo; ralibubc armata retur Ci mataiee cuiuin chiieuit telt unhche ſirunſ oftei me m occaſ hlema 1 m m eque exercit Oi eue deterior un menet dupl g enetau* na 1 uur San e lautis con Puuin fest precy 12 ia loquor, a rorare, utin Lng s ſunt uit 4= ii un hi uo Aam 1 4 heriez ſolent X uu per peuldh&naä ionè, umet D vit Focmnemur. 2 Pl.83 ni coptra e hu riſeriii, 3 Adrun erciutiorè 5 nun zuiéteftd neül uant pluraj 4.r e eauſ klurg„e ö. „lepen de ccii ne Ai gerſns na u n 771 1. 1₰ „ ORATOR. LIBERI. 97 Solebant præceptores mei, nec inutili,& nobis etiam iucundo genere exercitationis, præparare nos cõiectu ralibus cauſis, cum quærere atq; exequi iuberent: Cur armata apud Lacedæmonios Venus?& quid ita erede retur Cupido puer, ac uolucer,& ſagittis ac face ar- matus:?& ſimilia.in quibus ſcrutabamur uoluntatem, cuius in cotrouerſijs frequens quæſtio eſt, quod genus chriæ uideri poteſt. Nam locos quidem quales ſunt de teſtibus, ſemper ne his credendum& de argumentis, an habenda etiam paruis fides, aded manifeſtum eſt ad forenſes actiones pertinere, ut quidam nec ignobiles in officijs ciuilibus, ſcriptos eos memoriæq; diligentißi- me mandatos, in promptu habuerint, ut quoties eſſet occaſio, extemporales eorum dictiones, his uelut em- blematis exornarentur. Quo quidem(nec enim huius rei iudicium diferre ſuſtineo) ſummam uidebantur mi- hi infirmitatem de ſe confiteri. Nam quid hi poßint in cauſis(quarum uaria& noua ſemper eſt facies) pro- prium inuenires quomodo propoſitis ex parte diuerſa reſpõderet altercationibus uelociter oecurreres teſtem De Venere uſonn ex, tat epigroma. Picturæ aus? Cupidinis reddit cauſas Propertius ib. 1. rogarer qui etiam in his, quæ ſunt cõmunia,& in blu, ribus cuuſis tractantur, uulgatiſßimos ſenſus uerbis, ni ſi tanto ante præparatis, broſequi nequeant? Neceſſe eſt his, cum eadem iudicijs pluribus dicunt, aut facti/ dium moueant, ueluti frigidi& repoſiti cibi, aut pudo rem, deprehenſa toties audientium memoria, infe lix ſu ellex, quæ ſicut apud pauperes ambitioſos, pluribus ex diuerſis officijs conteratur, cum eo quidem, quod b uix ullus eſt tam communis locus, qui poßitcohærere continens 4 5 eum v— ÿ 9s H. FAB. QVINT. INSTIT. cum cauſa, niſi aliquo propriæ quæſtionis uinculod/ pulatus, appareatq́; euni non tam inſertum quan h, plicitum, uel quod dißimilis eſtcæteris, uel quoè;e. runq; uſſumi etiam parum apte ſolet: non quadeytt ratur. ſed quia paratus eſt, ut quidam ſententiarunau tia uerboſißimos locos areeſſunt, cum ex locis deſun naſci ſententia: ita ſunt autem ſpecioſa hæc ee utiluj oriuntur ex cauſa. Cæterum quamlibet pulchralocu- tio, niſt ad uictoriam tendit, utique ſuperuacusſſdin. terim etiam contraria eſt. V erum hactenus euaguiſ tis fuerit. Legum laus& uituperatio iam maiores prope ſummis operibus ſuffecturas uires deſideram que quidem ſuaſorijs, an controuer ſijs magis aucon . modata ſit exercitatio, conſuetudine, et iure ciuitumm Barsu n8 differt. pud Græcos enim lator earum al ludicem moſinenis cabatur, Romanis pro concione ſuadere ac iiſſualen use Anr moris fuit. Vtroque autem modo paucadetii& fn nærd rius, certa dicuntur. Nam& genera ſunt tria, ſaeri, publie V vãrous. priuati iuris. Quæ diuiſio ad laudem magis pecltſ quis eam per gradus augeat, quòd lex, quöd publia quòd ad religionem Deum comparata ſit. Baquiden b de quibus quæri ſolet, communia omnibus. Autenin 8 Close.) de iure dubitari poteſt eiꝰ qui rogat, ut de P.Cloiljgu V Oeſare ſcryit nõ rite creatus Tribunus arguebatur, aut de ipſia 7, Teauuri gationis, quod eſt uarium, ſiue no trino forte rundim It ee Cic:/ promulgata, ſiue non idoneo die, ſiue contra intenuſ V Eearemn,e dones, uel auſpicia, aliudie quid quod legitimi obſt ſer bſfenſu. dicitur lata eſſe, uel ſerri. fiue alicui manentium legn V Belrhe repugnare. Sed hac ad illas primas Laenekeonss (Cice⸗ * O Eng cuo prag* S ofi nuhemn a m uad cißimi A 1 nam panun 1 matuset aiin or locos en m un, rita ſant at uu aſi. Camn 4 ¼ 1 dorumtendi Ia ia warguef.] Mrn tem lun C aa tin u epenbuſ Wennt uuſ nſt n ra ii Lerculo c- un Grecos eu A me manis procd Diunn troque ult i ha r.Nam C A A nn ue tuſt Har Tadus ugs d 8; onen Deut*o ri ſolet, cc auri- i doten ei inh 6Truunus 1ae1s cieſurnis With ſuewnilg Seie Priualu aal . 7 1 anu 1 elhecall Gas. ORATOR. LIBERITI.„s pertinet: nam ſunt hæ citra complexum perſonarum, temporum, cauſarum. Reliqua eadem ferè uero, ficto- que certamini huiuſmodi tractantur. Nam uitium, aut in uerbis, aut in rebus eſt. In uerbis quæritur, an ſatis ſigniſicent, an ſit in his aliquid ambiguum: In rebus, ronis inue* one ad, Cio,- diũ aemo fua. Siuc non tri, e 1 1. us ait, folat: ryſ S. an lex ſibl ipſa conſentiat, an in populum referri de- in un beat, an in ſingulos homines. Maxæimeè uerò commune eſt quærere, an ſit honeſta, an utilis. Nec ignoro plures fieri à pleriſque partes, ſed nos iuſtum, pium, religio/ ſum, cæteraque his ſimilia, honeſto complectimur. Iu- ſi tamen ſpecies non ſimpliciter excuti ſolet: Aut enim de re ipſa quæritur, ut digna ne pœna, uel pramio ſit. Aut de modo præmij, pœnæ ue, qui tam maior quam minor culpari poteſt. Vtilitas quoque interim natu- ra diſcernitur, interim tempore. Quædam an obtine⸗ ri poßint, ambigi ſolet. Ne illud quidem ignorare opor tet, leges aliquando totas, aliquando ex parte repre/ henadi ſolere, cum exemplum rei utriuſque nobis claris oratio nibus præbeatur. Nec me ſallit, eas quoque leges eſſe, quæ non in perpetuum rogentur, ſed de honori.- bus, aut imperijs, qualis Manilia fuit, Ie qua Ciceronis oratio eſt. Sed de his nihil hoc loco præcipi poteſt. Con ſtant enim propria rerum, de quibus agitur, non eom- muni gualitate. His fere ueteres facultatem dicendi ex/ ercuerunt, aſſumpta ttamen à Dialecticis argumentan di ratione. Nam fictas ad imitationem Fri, conſtlio- rumq́; materias, apud Græcos dicere, cirea Pemetriii Phalerea inſtitutum ſere conſtat: An abipſo id genus exercitationis ſit inuentum(ut alio quoque libro ſum e98e cön 21 müdinis pro mulgabamur quas dixgre trinundind et triũ nüdinu. Video acce/ piſſe quoſdã pro loco, qd trib. in locis promulgatio nes fieri ſole- rt quibus Fabius facere uideri poſsit. kantunz aco M. FAB. QVINT. INSTITT⁶. 0 confr ſſus)parum comperi. Sed ne hi quidem, quhe ſfionisi Wlerrent. 5 fortißime affirmant, ullo ſatis idoneo autore nitui. iie polie Suetonius, in Latinos uerò dicendi præceptores, extremis L. Cnſi qiuu, qu- Spiſtok ex temporibus cœpiſſe Cicero autor eſ, quorum inſian lo, nad declamatione maxime Plotius fuit 3 libriled 1 2,rimaemn HDe lectione Oratorum,& Hiſtoricorunm tiun ma Romx Ploti. apud Rhetorem. Cap. V. duen(C dee puero Bd de ratione declamandi poſt pauloò, interim quu, canſuu cerone. O prima Rhetorices rudimenta tractamus, nononit ſue anus,. as tendum uidetur id quoq; ut moneam, quantum ſttcol- guuro laturus ad profectum diſcentium Rhetor, ſi uemdi. tenmt modum à Grammaticis exigitur Poëtarum enarratiu giein ita ipſe quoq; hiſtoriæ, atq; etiam magis orationunt eilmm ctione, ſuſceptos à ſe diſcipulos inſtruxerit, quodunn quol Nanq ficen in paucis, quoru id ætas exigebat, et parentes uiiletſe crediderant, ſeruauimus. Cæterum, ſentientibus im amen“ um optima, duæ res impedimento fuerunt, quolee tisi onga conſuetudo aliter docendi fEcerat legem,&n. uin buſti fere iuuenes, nec hunc laborem deſideratet, en nlai plum noſtrum ſequebatur. Nec tamen etiamſi qulniͦ uelun ui uel ſerd inueniſſem, præcipere in poſterum puleſet. luiin Nunc uerò ſcio id fieri apud Græcos, ſed magisperà lqu iutores quia non uidentur tempora ſuffectura ſtlegen üi tibus ſingulis præire, ſemper ipſi uelint. Et hercleprte Lul leclio, quæ in hoe adbibetur, ut facilè atque dſſinc, io pueri ſeripta oculis ſeqquantur, etiam illa que uim cu- deni quod uſ; uerbi, ſi quid minus uſitatum incidat, docet, m- lonas um inſra Rhetoris officium exiſtimanda ect. At deman üuube N rare uirtutes, uel ſi quando ita incidat, uue 4 brop —ÿ—ꝛ—x—˖-—-——O——ꝛ—ꝛ—-—:x y üü ——— conperi. 1 a dunt, uloſg di an cenai drece a 2 e(icero 0 uil. one Oratort eone duißbeun ' — ne declan 3 — 1 4 am Mlt kuocut ¹a Netum diſcen wr umaticis er taim biſorie, i u tos aſe diſit Kemn rü ii etae m ruuuinus. AAh de rssing odiijſa ado aliter i Hrau des,nec hun A ſcuebadur 2ndi niſſen, gre aets il feriapu det a uidentur Ariii reire ſerg i hi boc adböel a.it cals ſeguct wuln uul nus 1 eriofi 1 22 afsa M ORATOR. LIBER I. 1] ftßionis eius atqʒ promißi, fquo ſe magiſtrum eloquen qui tiæ pollicetur, maxime proprium eſt, eò quidem uali/ dius, quod non utique hunc laborem docentium poſtu- lo, ut ad gremium reuocatis cuius quiſque eorum uelit Reuocatis.) Id eſt, non iu beo, ut magi- ſter prælegat ſingulos eos libros quos attulerint, ut libri lectioni deſeruiant. Nam mihi cum facilius, tum e- tiam multo uidetur magis utile, facto ſilentio unum ali quem(quod ipſum imperari per uices optimum eſt) conſtituere lectorem, ut protmus pronunciationi quo que aſſueſcant, tum expoſita cauſa, in quam ſeripta le. Semwaskeue. getur oratio(nam ſi clarius quæ dicentur, intelligi po- uiat. terunt) nihil ocioſum pati, quodq́; in inuẽtione, quod- que in elocutione annotandũ erit, quæ in proœmio cõ ciliandi ludicis ratio, quæ narrandi lux, breuitas, fides, quod aliquando cõſilium,& quam occulta calliditas. Nanq; ea ſola in hoc ars eſt, quæ intelligi, niſi ab arti- fice non poßit. Quanta deinceps in diuidendo pruden tia, quam ſubtilis& crebra argumentatio, quibus ui- ribus inſpiret, qua iucunditate permulceat, quanta in maledictis aſperitas, in iocis urbanitas, ut deniq; domi netur in affectibus, atq́; in pectora irrumpat, animiiq;. ludicum ſimilem ijs, quæ dicit, efficiat, Tum in ratione eloquendi, quod uerbum proprium, ornatum, ſublime, ubi amplificatio laudanda, quæ uirtutes ei contraria quod quid ſpeciosẽ translatum, quæ figura uerbori, quæ le- nis& quadrata, ſed uirilis tamẽè cõpoſitio. Ne id qui/ dem inutile etiam corruptas aliquando& uitioſas ora tiones, quas tamen pleriq; iudiciorum prauitate mira- tur, legi palam pueris, oendiq; in his quam multa im- 1 bropria, obſcura, tumida, humilia, ſordida, laſeiua, ef= fœmi- 102 M. EAB. QVINT. INSTII. dl faminata ſint, quæ non laudantur modo pleriſq;ſ E, Cictro quod peius eſt, propter hoc ipſum quòd ſunt pru, auimi laudantur. Nam ſermo rectus,& ſecundum naturen uiuerit, enunciatus, nihil habere ex ingenio uidetur. Illa uen aänalte quæ utcunq; deflexa ſunt, tanquam exquiſitioramin. ſiu. Su ur, non aliter qudm dictortis, et quocunq; modopo atllita digioſis corporibus apud quo ſ. dam maius eſt preciun, zuanm quam his, quæ nihil ex communis habitus bonis perůiiüi- derunt. Atq; etiã qui ſpecie capiutur, uulſis, leuatu, lut ,···““ 1 ————— ʃ—————— —— 1 1 & inuſtas comas acu comantibus,& nõ ſuo colorei Uuit tidis plus eſſe ormæ putat, quam poßit tribuere incou utan rupta natura, ut pulchritudo corporis, uenire uilta- üullebat tur ex malis moribus. Neq; ſolum hec ipſe debebit dd. dupii cere præceptor, ſed frequenter interrogare,& iudiciů Bgocj qd iſcipulorum experiri. Sic audiẽtibus ſeruritas abert, eonum præterfluèt nee quæ dicentur perftuent aures, ſimulq; atilper- umu ducentur, quod ex hoc quæritur, ut inueniant iſſe olch intelligant. Nam quid aliud agimus docendo eos quan teli ne ſemper docendi ſint? Hoc dtligentiæ genus auſimci denui cere plus collaturum diſcentibus, quam omnes onnü aper artes, quæ iuuant ſine dubio multunn, ſed latiore quadi duitt comprehenſione per omnes quidem ſpecies rerumdu Kial tidie pene naſcentium ire qui poſſant? dicutder nil netu tari, quanquà fint tradita quædam præcepta commu/ Qulat nia, magis tamen proderit ſcire, qua ducum quiſqha Cai- tione, in quali loco, tempore, ſit uſus ſapienter auſc nnnbo tra nam in omnibus ſere minus ualent præcepta,quan hin experimenta. An uerò declamabit quidem precepi an dh t ſit exemplo ſuis audiloribus?nõ plus contuletin 4 conten 1 — ———— tetenlad x, ORATOR. LIBER IIL. ¹2 wpter hoc ad cki, Cicero aut Demoſthenes? Corrigetur paldm, ſt ſemor 8 8 quid in declamando diſctpulus errauerit. Non boten⸗ ldabereer ae a tius erit, emendare oratiouem? quin imdò etiam iucun⸗ exaſant, ean dius: aliena enim uitia quiſq; reprehendi mauult, quam gum äiten 3 ſua. Nec deerant plura quæ dicerem, t ſed neminẽè hæc Nes Bus apui g Ba utilitas ſugit, atq; utinam tam non pigeat facere iſtud † qudm non diſplicebit. b ublex conn Sa in 6—„ 4— na qul pecie a u. 4 1 Kcle 41 Rn s acu com i . 4 ne putat Ss. h Qui primi legendi. Cap VI. Vod ſi potuerit obtineri, non ita difficilis ſuper- Terit quæſtio, qui legendi ſint incipientibus. Nam Wf quidam illos minores, quia facilior eorum intellectus Pucan 18 ii uidebatur, probauerunt, alij floridius genus, ut ad alen Ndu 8 Kn da primarum ætatum ingenia magis accommodatum. ſespenen in Bgo optimos quidem,& ſtatim,& ſemper, ſed tamen in et im eorum candidißeimum: quenque,& maxime kexpoſi- eõpoſitum n perſu aia tum uelim, ut Liuium à pueris magis quam Salluſtium, alibi expo. dex hec qu tiin e hic hiſtoriæ maiorls eſt autor, ad quem tamen in- ſitum m quid alui ouun telligendum, iam profectu opus ſit. Cicero, ut mihi qui- maior naſiehs dus dem uidetur,& iucundus incipientibus quoque, e& arumacen zarun apertus eſt ſatis: nec prodeſſe tantum, ſed etiam amari e edhit da“ Potect: tum quemadmodum Liuius præcepit, ut quiſ. Plinius an que erit Ciceroni ſimillimus. Duo autem genera maxi⸗ me cauenda pueris puto: Vnum, ne quis eorum anti. eos 3. Gracch&e ne peremne 1 meumtrec Sek.. 8— raltei aus Tuitatis nimius admirator, in Gracchori?, Catohis, Oatonem veli mnm 1l l...„„ 8. 12 eri Dnu E aliorum ſimilium lectione dureſcere uelit, fiente- quosq́; elut. aproten i nim horridi atque ieiuni. Nam uins eorum ad.- dẽ farinę au⸗ ſ 2 4 ½ 4 1l. 4 8 f le 41— 4 4+ 1* loco, tenpo R. le 4 dieuenecquei, ni eorum udl- thores legere aibus Tred a huc intellectu conſequentur, e elocutione quæ tuni ſi parũ prodeſt. uune dubio erat optima, ſed noſtris temporibus aliena 11 duaen. 8 /1—* 4. 4. Anurd dah ur contenti(quod eſt peßimum) ſimiles ſibi magnis uiris .. fut* Ae waAG. ſuaum uide/ n 104 M. FAB. QVINT. INSTI T. uidebuntur: Alterum, quod huic diuerſum eſt, nereeg tis huius laſciuiæ ſloſculis capti, uoluptate quadã pu V ua delinientur, ut prædulce illud genus, e puerilu ingenijs hoc gratius, quo propius eſt, adament, Pimnm autem iudieijs, iamq́; extra periculum poſitis, ſunſ/ rim,& antiquos legere, ex quibus ſi aſſumatur ſolil ac uirilis ingenij uis deter ſo rudis ſeculi ſqualore, in noſter hic cultus clarius eniteſcet,& nouos, quibus& ipſis multa uirtus adeſt: nec enim nos tarditatis natu- ra damnauit, ſed dicendi mutauimus genus, et ultrans item bis quàm oporteat indulſimus: † ita non tam ingeno illi nos ſuperauerunt, quàm propoſito. Multa ergoli· cebit eligere, ſed curandum erit, ne ijs quibus perniu ſunt inquinẽtur. Quoſdam uerd etiam, quos totos mi quidni tari oporteat,& fuiſſe nuper,& nunc eſſe quidenl penter non conceſſerim modo, uerumetiam contende- rim. Sed hi qui ſint, nõ cuiuſq; est pronunciare. Tuiu circa priores imitatio eſt, uel erratur. ldeoq; hanc no- uorũ diſtuli lectionem, ne imitatio iudiciu antecedene De Diuiſione. Cap. VII. vit etiam in hoc diuerſum præcipientium propoſt. F tum, quod eorum quidam materias, quas diſcpulß ad dicendum dabant, non contenti diuiſione dirigete, latius dicendo proſequebantur: nec ſolum probation⸗ bus implebant, ſed etiam affoctibus. Alij cum prinu 67 guod modoò lineas duxiſſent, poſt declamationes, rqudoni ſiſſet quiſq;, tractabant: quoſdam uero locos— re cura, quàm cum ad dicendumi pſi ſargerent, euccle bant. Vtile utrunq;,& ideo neutrum ab altero ſta 0 galſißte demon erroreis bus mod etian tiu pr ueroge etimi qleila henäde ceptor niſce Nanq terit ba a nina oßen ren Go cöſam adhuc fteien bu aduli ilan, roca L umq exr hi oslegere, e tauſ u uu deterſ ig uclariu el a na aieſt: ad ei dcentin aa n neeit inuiſt aau uerunt, us il dd curndn Aſun u. Quoſta ag Efuſſem u” nerſſeimm dun ſint,o au d m mitatioct, Sn dionen, net edui De Dunſioh N ſ boc duerſ A ie eorun jut 1 ubant, noß imetu nſueit a e. M 94 m ſen, üc a⸗ ORATOR. LIBER II 105 Sed ſi ficere tantum alterum neceſſe ſit, plus proderit demonſtraſſe rectà protinus uiam, quam reuocare ab errore iam lapſos. Primum, quia emendationem auri- bus modo accipiunt, diuiſionem uerò ad cogitationem etiam& ſtylum perferunt. Deinde etiam, quod liben/ In multis deſt tius præcipientẽ audiũt, quam reprehendentem. Si qui deratur. uer paulò ſunt uiuaciores, in his præſertum moribus, etiam iraſcũtur admonitioni,& taciti repugnant. Ne- que ideo tamẽ minus uicia aperte coarguenda ſunt. Ha benda enim ratio cæterorum, qui recta eſſe, quæ præ⸗ ceptor non emendauerit, credent. vtraq́; autem ratio miſcenda es,& ita tractanda, ut res ipſæ poſtulabunt. Nanq; incipientibus danda erit uelut præformata ma/ teria, ſecũdum cuiuſq; uires. vt cum ſatis compoſuiſſe ſe ad exemplum uidebuntur, breuia quædam demon- Kranda ueſtigia, quæ perſecuti, iam ſuis uiribus ſine ad miniculo progredi poßint Nonnunquam eredi ſibi eos oportebit, ne mala conſuetudine ſemper alienum labo⸗- rem ſequendi, nihil per ſe conari& quærere ſciant. Qu d ſi ſatis prudenter dicenda uiderint„lam prope cõſumata fuͦerit præcipiẽtis opera. Si quid errauerint, adhuc erunt ad ducem reducendi. Cui rei ſimile quiddd ficientes aues cernimus, quæ teneris, infirmisq́; fœxti- bus, cibos ore ſuo collatos, partiitur. At cuem uiſt ſunt adulti, paululum egredi nidis,& circumuolare, ſedem illam præcedentes ipſæ docent, tum expertas uires libe ro cœlo, ſuǽ; ipſorum fiduciæ permittuntt(. I. De ediſcendo. Cap. VIII. 4 Llud ex conſuetudine mutand prorſus exiſtimo in his 5 ₰ 3— 8 16 M. IAB. CVINT. IsTIII 6b bhis de quihus nunc diſſerimus ætatibus, ne omniue Anſe ſcripſerint ediſcant,& certa, ut moris eſt, diedinu. parles Quod quidem maxime patres exigunt, atq; iliai. liuàè AKudere libros ſuos, ſi quam frequentißimè declanu- N gen prokeus di⸗ rint, credunt, cum profectus præcipue diligentiaen, feriniu Hgtia cõſtat. ʒ 12, ſtet· Nam ut ſcribere pueros, p lurimũq; eſſe in hocey rat'ſin e planeẽ uelim, ſic ediſcere electos& oratiombu, t nee bhiſtorijs, alio ue quo genere dignorum ea cura wm Cuulin num locos, multò magts ſuadeam. Nam etiam exetn umii tur aerius memoria, aliena complectendo quam ſie ullb &y qui erunt in difficiliore huius generis laboreuaſ; paſa ti, ſine moleſtia quæ ipſi cõpoſuerunt, ium famiim fnei animo ſuo affigent,& aſſueſcent optimis ſemperii nih bebunt intra ſe quod imitentur. Etiam non ſentieng Vi ſi formam orationis illam, quam metne penitu acat. ru rint, expriment. Abundabunt autem copia uerborn puss optimorum, et compoſitione, ac figuris iam non qur- haat ſitis, ſed ſponte,& ex repoſito uelut theſauno ſeoß/ tiſt ilonea rentibus. Accedit his& iucunda in ſermone, Tbene!? enee quoque quoqʒ; dictori relatio,& in cauſis utilis. Nam E plu luuo utilitatis 1autoritatis afferunt ea, quæ non præſentis gratusli- uine tis ſunt comparata,& laudem ſæpe maioren,qumß tuan noſtra ſint, conciliant. Aliquando tamen permitanli tun qucæ ipſi ſcripſerint, dicere, ut laboris ſui fructñ elum teo ex illa, quæ maxime petitur, laude plurimum capun. mie verim id quoq; tum fieri oportebit, cum aliquid con/ beſ modius elimauerint, ut eo uelut præmio ſtudijſuita- uenm nentur, ac ſe merujſſe, ut dicerent, gaudeant. repro nuſß —— ÿj 148. D Tign unc üiſerint 3 kam, C e 4 ng namety, en hasſſ uin Sih unrofec ere bere puera Ai ſic tlſſen S d eguo zene ala nugs3 a Kmont, des in äffeilore 15n e neif om fgen C ng ſcheinit Bu ioni ilin, ran ent, Abut dmaa 1 compeßti 2. V te, Cent aAiub raeiit hs C anh 1 mlutio, C Ka ult rames, Ant arals, G lu derenu onciliant. 4 du lan dſennnt,uücef au fülf cine pell 4. 1n z un ien 10 1 arint, ud Aaen xniſtas vri —— — 6RATOR. LIBER II. An ſeeundum ſui quiſque ingenij docendus ſit naturam. Cap. I X. 17 Irtus præceptoris haberi ſolet, nec immerito, dili V Zenter in js quos erudiendos ſuſceperit, notare di ferimina ingeniorum,& quo Tuẽ; natura maximẽ fe rat' ſcire: Nam eſtin hoe incredibilis quæda uarietas, in qibusdan nec pauciores animorum pene, quam corporũ formæ. aeeſt. Qudd intelligi eti ex ipſis Oratoribus poteſt, qui tan tum inter ſe dictant genere dicendi, ut nemo ſit alteri ſi milis, quamuis plurimi ſe ad eorum imitationem com- poſuerint. vtile deinde pleriſq; uiſum eſt, ita queq in- ſtituere, ut propria naturæ bona doctrina föuerent,& in id potißimum ingenia qus tenderent, adiuuarentur. Vt ſi quis palaſtræ peritus, cim in aliquod plenũ pue ris ymnaſium uenerit, expertus eori omni modo cor Pus, snimũ quog; diſcernat, cui quiſque eertamini br parandus ſit. Ita tpræceptorem eloquentiæ cum ſagaci ræepio- ter fuerit intuitus, cuius ingenium breſſo, matoq́; ge, here dicendi, cuius acri,graui, dulci, aſpero, nitido, ur. bano maxime gaudeat, ita ſe commo daturum ſi ngulis, ut in eo quo quiſque eminet, prouehatur, quod& adi ta cura natura magis eualeſcat,& tſt in diuerſa duea- 7u³ tur, nec in bis quibus minus aptus eſ, ſatis poßit effice re,& ea in quæ natus uidetur, deſerendo faciat infir- miora. Quod mibi(libera enim uel contra receptas perſuaſiones rationem ſequenti ſententia eſt) in parte uerum uidetur. Nam proprietates ingeniorum diſpice re prorſus neceſſarium eſt. in his quoq́; certum ſtudio. mm ſacere deleclum, nemo A uaſerit. aque erit alius 4*hſ⸗ p10 — ö a“—ſ““ 108. M. FAB. QVINT. INSTIT. 0 hiſtoriæ magis idoneus, alius compoſitus ad cunn, rugnabit alius utilis ſtudio iuris, ut nonnulli rus fortaſſe miten wür di. Sic diſcerneret hæc dicẽdi magiſter, quomodo pis ecendico Ktricus ille curſorem faciet, aut pugilem, aut luctataz ſiſecpe aliud ie quid ex ijs, quæ ſunt ſacrorũ cerlaminum.i- 45, rum ei, qui foro deſtinabitur, non in unam partemal ſunt 4 quam, ſed in omnia quæ ſunt eius operis, etiam ſiqu miln diciliora diſcenti uidebuntur, elaborandum eſtNn duoul æ omnino ſuperuacua erat doctrina, ſt naturaſufſe. dle timidus ret. An ſi quis ingenio corruptus, ac tumidus(utplè, rümi riq; ſunt) ineiderit in hoc, eum ire patiemur? Aniun bitur, nus: tus, efhei atq; ieiunum non alemus?& quaſi ueſtiemus? Nunſ quædam detrahere neceſſarium eſt, cur non ſit adiſen conteſſum? Neq; ego contra naturã pugno: nonenin— uhh deſerendum id bonum, ſi quod ingenium ect exiſtino, ülie non ſed augendum, addendumq́; quod ceſſat. An tueròcui- ſrey b5 rißimus ille præceptor] ſocrates, quem nõmagis un Cäd Iſocrates. gene dixiſſe, qudm diſcipuli bene docuiſſe teſtantu, nuſo cum de Ephoro atq; Theopompo ſic iudicaretui dhe. kons ri frenis, alteri calcaribus opus eſſe diceret, autinilo laoy No lentiore tarditatem, aut in' hoc penẽ præcipiuconti niu tationem adiuuandam docẽdo exiſtimauit, cim alteri ba 24 n, me. alterius natura miſeendum arbitraretur? imbecillb- au men inge nijs ſanẽ ſic obſequendum ſit, ut tantum mil rii quò uocat natura,ducantur. Ita enim quod ſolum poſ. d materia ſunt, melius efficient. Si uerdò liberalior natura conti Sakn gerit, et in qua meritò ad ſbẽ Oratoris ſimus aggrißi, kans 5. 97 I 7407-à 14 nulla dicendi uirtus omittenda eſt. Nam licet ſitaliſu in partem pronior ut neceſſe eſt, cæteris tamen nont 85. pugu. en. as deeftinahitg ad 1Wuns aus gueſaſ a he fentluu to Se ha Heruucuu er dufu Genoon aen leritahe id aan zon alenus, aapren dere neriſeg a dern ecp ego coig erign lbonun ſi it lm aitenimg De ſu eceptor ſot in qumdſao adba dug Ther Kru i cdecaribu an uten autin dent undum doch t u niſeenum et ae ſe ohſe vrnn ms ducanat ade ſcient. Kus — — aliri uerioi aO 3 rusonitet u” norutnſ Sp ORATOR. LIIPER II 109 bugnabit: atque ea cura paria ficiet ijs, in quibus emi- nebit. Sicut ille(ne ab eodem exemplo recedamus) exer cendi corpora peritus, non ſi docedum pancratiaſten ſuſceperit, pugno ferire, uel calce tanti, aut nexus mo do, atque in bus certos aliquos docebit, ſed omnia quæ cæteros ſunt eius certaminis. Erit qui ex his aliqua non poßit, in id maximè quod poterit incumbet: Nam ſunt hæc duo uitanda prorſus: unum, ne tentes quod effici non poßit: alteruũ, ne ab eo quod quis optime facit, in aliud, cui miniss et idoneus, trasſeras. At ſi ſuerit quid doce e bitur, ille, quem adoleſcentes ſenem uidimus, Nicoſtra/ Nicoſtratus. tus, omnibus in eo docendi partibus ſimiliter utetur, eicietq́; illum, qualis hic fuit, luctando, pugnandoq́;: quorum utroq́; certamine, ij ſdem diebus coronabatur inuictum. Et quanto id magis Oratoris futuri, magi ſtro prouidendum erit? Non enim ſatis eſt dicere preſ. se tatum, aut ſubtiliter, aut aſpere, nõ magis qudm pho naſco, acutis tantũ, aut medijs, aut grauibus ſonis, aut horum etiam particulis excellere. Nam ſicut cĩthara, ita oratio perfe cta non eſt, niſi ab imo ad ſummum om nibus intenta neruis conſentiat. a Paleſtricus.) Id eſt, gymnaſtes. Nam paleſtram gymna ſium di xere. Sũt aũt gymnica agoniſmata ſtadium, ⁊ιννπ̈ν¶ ρέν‿ασυννονε 2tXde, Sr A'Tus, Suntq; hæc curſuum nomina ævνυν,oc eft, ceſtus. ædeναu, hoc eſt, lucta. angdio, cumtotis uiribus decer tabant, pugnando, luctuãdoq́; A4u ſfaltus. b Hoc apud Ciceronem de claris Oratoribus copioſius. apud Suidam quoque ſie legitur,?νοο⁵ lvu ‿μᷣ.a⸗ aœævσνtou X. Aep ioud rour aburad da vaur 09 els 700e Abyovs dgauur. mε ειαοο⁹ Gσ‿ ι,τ⁹ ⁷μ⁴‿⁷⁶‿ἀννχeοστ. 24 SApas, Adoropias int O ved̃de. Ve texoe 998 3 uiap “ 4 1o M. EAB. QyINT. INSTIT. 1 auixs TXauνεαπιτaανm 4 ν⅜˙νπαιρναμη¶ ⁸ ³α vvnun uehla. nouliut.-⁵αε εμꝭ wer Sg 0*XNS, SSe P4, uiritae. Ailuas av e ipeav. ipν iconpdrus. za* ε„* xxAui 4oo, ra ⁊iv iο⁵ναeν bενres. S e Nicoſtratus i euirοονννſ τmtat. IRdori Blius quslau mum ponit. Pauſanias in eorũ numero, qui eiſdẽ diebus uicetn, ae u,drap a d, Helicun primo. Hoc loco obferusbi interpretatum eſſe Fabium may †εοω pugnam. Quod ceumi quale fuerit, paulo antè deſcripſit. Omnibus enim uiribus ine: utebantur, et quomodocunq́; poterant, aduerſarium impeteban Ne igitur dixeris pugiles roys aay ugar ax às, quiſunt vuura, V Phonaſcum autem, uocat magiſtrum uocalitatis, in quamitum i modum elaborafe Græcoso intelligi etiam exc Ciceronislihte Poteſt de Oratore 1. De diſcipulorum officio. Cap. NXA. Prura de affchs dorent i locutus, diſopulun lni interim monoo, ut præceptores ſuos nõ minus, ui 7 ſtudia ament:& parentes eſſe, non quidem corhi ſed mentium credant. Multum hæc pietas conſfn ſtudio. Nam ita& libenter audient,& dictis creaen, & eſſe ſimiles cocupiſcent. In ipſos deniq; cxtusſcho larum læti& alacres conuenient, emendati nòiraſcen tur, laudati gaudebunt, ut ſint charißimi, ſtudio men- *'untur. Nam ut illorum officium eſi docere, ſichonn glterum præbere ſe dociles. Alioqui rneutrum ſine alitroſufſ. eit. Et ſicut hominjs ortus ex utroq́; ginètium eonfr tur,& fruſtra ſparſeris ſemina, niſi illa premolitu fouerit ſulcus: ita eloquentia coaleſcere nequit, nſſſe ciata tradentis, accipientisq́; concordia. De utilitate& ratione declamandi. Cap. Xl. N his primis operibus, quæ non ipſa parua ſuntſl Inuiorum quaſtmenbra aig partes iam hühee ———— pulonmq 5= 4 qt iocentii 5 n utpr ec, ſan en C pere d A zn cretant. Aake ulüente dugi deupſcent Iai ilacres couu eiun utebunt, u e u ut lonnof an n es.Alomu uarſ minp ortuſ Au zhu herſeruſt an ſll uscldquen aont acripientis 2 greumt ali! eneiug aa uſxexirus Aab i ſuaſorias, iudicialesq́; materias: quarum antequam ORATOR. LIBER II u atq; ſatis exercitatio, ià fere tepust appetet aggrediẽ appare: utam ingrediar, pauca de ipſa mihi declamadi ratione Declamandi dicenda ſunt, quæ quidem ut ex omnibus nouißime in- utilitas, uenta, ita& multò eſt utilißima. Nam& cuncta illa de quibus diximus in ſe fere continet,& ueritati proxi mam imaginem reddit. Ideoq́; ita eſt celebrata, ut ple⸗/ riſci uideretur ad fo-rmanda eloquentiam uel ſola ſuffi cere. Neq́;ʒ enim uirtus ulla, perpetuæ duntaxat oratio- nis, reperiri poteſt, quæ non ſit cum hac dicendi medi⸗- tatione cõmunis. Eò quidem res †iſtam in culpam do/ iſta culpa centium recidit, ut inter præcipuas guæ corrumperent eloquentiam cauſas, licentia, atq; inſcitia declamantii fuerit. Sed eo quod natura bonu eſt, bene uti licet. Sint ergo& ipſæ materiæ, quæ fingentur, quam ſimillimæ ueritati. Et declamatio in guantum maxime poteſt, imi tetur eas acliones, in quari exercitationẽ reperta eſt. Nam magos,& peſtilentiam, et reſponſa, et ſæuiores Tragicis nouercas, aliaq́; magis adhuc fabuloſa, fru- ſtra inter ſponſiones, e interdicta quæremus. Quid ergo? Nunquã hec ſupra fiders,& poctica(ut uerè di- xerim) themata iuuenibus pertractare permittemuseut expatientur,& gaudeant materia,& quaſi in corpus eante Optimum. Sed certe ſint grandia,& tumida, non ſtultitia etiã, e acrioribus oculis intuenti ridicula tac uit ſi ſi iam ſedendum eſt, impleat ſe declamator aliquando, dum ſciat, ut quadrupedes cum uiridi pabulo diſtentæ ſunt, ſanguinis detractione curantur,& ſic ad cibos litibus gonſeruandis idoneos redeunt: ita ſibi quoque 4 tenu M. EAB. QVINT. 1RSTITT.¼.. 0 tiallieiſ hominib uimſ hbet ueri nonnil 8 5 nich Sta ſi k, peruident. Nam ſi foro non præparit, aunai eæ etationi, aut furioſæ uociferationißni- tiin mum d. Quid enim attinet iudicem bræ parare, quii nunh nulluk?tenarrare quod omnes ſciant falſumiprobaio]= i c nes adhibere cauſæ, de qua nemo ſit pronunciatunus ulen Et hæc quldem dcioſa tautum. Affici uerò ira, uelli-. ur pugnæ cu/ tu permvouere, cuius eſt ludibrijeniſt tquibuſdam pu. tes, iuſdam gnæ ſimulachris ad uerum diſcrimen, aciemq; iuſtun rom conſueſeimus. Nihil ergo inter forenſe genus dicend, nent atq; hoc declanatorium intererit? Si profectus grata= dus dicimus, nihil. Vtinamq́; adijci ad conſuetudinem poſe u ſet, ut nominibus uteremur e perplexè magis,& lo i 1 gioris aliquando aclus controuerſiæ fingerentur,& uerba in uſu quotidiano poſita minus timeremus,& ob quæ iocos inſerere moris eſſet, Cuæ nos qualibettper ali propter in ſcholis exercitati ſumus, tyrones in ppro inueniunt. lunqe di uerò in oſtentationem comparetur declamatioſint 3 volu tatem paululum aliquid inclamdre ad t uoluptatem audien) ii Aium debemus. Nam& in ijs actionibus, quæ in aliqua —— 8* ————— —— ſine dubio ueritate uerſantur, ſed ſunt ad popularem Panegyrici, dptatæ deſitionem, quales legimus Panegyricos, lo- demonſtra tumq; hoc demonſtrationum genus, permittitur achi 5* tiuunt bhere plus cultus, omneim artem, quæ latere plering i u5, b 5ar 5 * 4 ———-———— 1R Nans. 1 ge „ d 1äu 0 nricqu ut. 2n A 1 ch Ktaum, ſteſſe 1 tendetur. 1 an 4 1 imonuno, dne rahlonet ane a 61 4 auoni, aut ch G 4 1denin dtin Anme c, de gua 12 n r tuan*“ culzs eſt ludl 1Tia atuerun 8. a, torumuet ig nama. ¹ AX ſu „ 19n AelitU 24 M tiano po we Fh 4 3. QVln. p Fllen 1 anſ en „ derulent N. 1 dn eguotons 4 An Scioſclantu ien Nühulergo ih e KMeremar Gdan „ 4 oris eſſet, A lü „1 . ean n D 4 cd r. TA“ „ „ℳ Imcluurt luhut gnf u aen, euctet I kuh on haiont hr 2 ieb enxay inn reſponio cognouiſſet. ORATOR. LIBER II. uu9 in iudicijs debet, non confiteri modo, ſed oſtentare etiã hominibus in hoc aduocatis. Quare declamatio, quv. niam eſt iudiciori, eõſiliorumq; Imago, ſimilis eſße de⸗ bet ueritati: quonid alt aliquid in ſe habet nsnnau, nonnihil ſibi nitoris aſſumere, quod faciunt uctores èo mici, qui nec ita prorſus, ut nos nulgò loquimur, pro- nunciant, quod eßet ſine arte: nec tamen Rrocul d na. tura recedit, quo uitio periret imitatio, ſed morè eam munis huius ſermonis decore quodã ſcenico exornant. Sie quoq; aliqua nos incõmoda ex ijs quas finxerimus materijs, conſequentur: ineo præcipue, quod multa un his relinquuntur incerta, quæ ſumimus, ut uideètur æta Sumimus.) id ...*... eſt tes, facultates, liberi, parẽtes, urbium ipſarum uires, iu menta ex ipſis poſitionum uicijs ducimus. Sed hac ſuo quæq; looo. Quamuis enim omne propoſt ti oper ¹id nobis detinati eò ſpectet, ut Orator inſtituatur, tamen ne qᷣuid Kudioſt requirant, etiam ſi quid erit, quod ad cholas pertineat proprie, in tranſitu non omittentus. a Nam Magos,&c.) Exemplum Magi declamatio quæ Quintiliano adſcribũtur. Nouerc Peſtilentiæ uidetur poſſe tale dari. X. earum prima. Reſponfſ. quarta. Peſtilentia graſſante, miſsi ſunt qui oraculũ conſuferẽt. Reſpõdit Deus, Si immolata fuiſſet. duę nondum eſſet mater, ceſſaturum malum. Prius quàanr uates de reſſ priuatus filiã ſuam mactauit. Vates ſtatue re iuuencam id eſt. 20⁷ν△ι A⁴ausνimmolandam. Ceſſauit peſtilẽ⸗ tia, qui filiam occiderat, poſtulatur homicidij. L A An artis neceſſaria cognitio ſit. Cap. X I. Am hinc ergo nobis inchoanda eſt, ea pars artis ex qua capere initin ſolèt, qui priora omiſeriit, quaqus nideo quoſda in ipſoſtatim limine obſtaturos mibi al. omitti tn. 3 7ui — noſtro arbi- ra, mores, alia his ſimilia. Quin aliquando etiam argu txio poniar. — ſadTss 1 la/ Apollodoreus eßet, Ego inqt, parmularius ſum. Ne- „4. N. FAB. QVINT. INSTIr. qui nihil egere eiuſmodi præceptis eloquẽtiampums ſed natura ſua, et uulgari modo, et ſcholarum exeniiu tione contenti, rideant etiam diligentid noſtram ein plo magni quogq; nominis proſr ſſoru, quorun alimu (ut opinor)interrogatꝰ, quid eſſet Schema et Noim, neſcire ſe quidẽ᷑, ſed ſi ad rẽ pertineret, eſſe in ſus teu matione reſpondit. Alius percontanti, Theodoreuu ſane potuit urbanius ex confeßione inſcitiæ ſue tlibi Porròͦ hi, quia et beneficio ingenij præſtates ſunt ci ti,& multa etiã memoria digna exclamauerunt, pu. rimos habent ſimiles negligẽtiæ ſuæ, paucißimot nuu ræ. Igitur impetu dicere ſe,& uiribuus utiglorianin Nec enim opus eſſe probatione, aut diſpoſitioneinn- u⸗ ſictis quoque, ſed cuius rei gratia plenun ſit u toriu ſententijs grandibus, quarũ optima quæg dpei culo petatur. Quinetiã in cogitando, nulla rauonedl. hibita, aut tectu intuentes, magnum aliquid qudum ſe offerat, pluribus ſæpe diebus expectat, aut mummn incerto, uelut claßico inſtinci, cõcitatißimuũ corponi motã non enunciandis, ſed quærendis uerbis acconnp dant. Nõnulli certa ſibi initia, priuſquà ſenſunimem rint, eſtinant, quibus aliquid deſerti ſubiungenliſi eaq; diu ſecum ipſt, clareq́; meditati, ieſperata conne/ ctendi ficultate deſerunt,& ad alia deinceprat ii alia, non minus cõmunia atq́; nota, diuertunt. qu bu rim uidentur habere rationis, no in cauſus tanti 1 rem ſuum, ſed in locos intendunt, atque in ijs no can nitropi im. 8etbrapee tele,efint alnae 9 enenh 6 leher ti ſacon mentar laudat resbo bunbe ndniu 29 wenie uct enefei Krina aa Memoru ekan mniles aegl a. un ipetn iicere n 6 iſe probs unln Nus, ſel ai uin is granibu a igs . Quinttia 1Du Rä intuentei indh rbus ſepe ˖ep cclußte n M iuuti nri t wuür laruſtit iſ 9,ad dn. nipſicle 1 Sit ct ieſennt, 2 ie 1dmni ae g habertrul A* ua iis lcctit ad uf u, Heng 2 rum, quod eſt in elosutione iſa periculi, OKATOR. LIBER II. 319 4 aenere, iaculantur. Vnde fit, ut diſſoluta,& ex diuer- à ſis congeſia oratio, cohærere nõ poßit, fimilisq́ ſit c mentarijs puerorũ, in quos ea quæ alijs deslamantibus qose laudata ſunt, T regerunt. Magnas tamen ſententias,& redigut. a- res bonas(ita enim gloriari ſolent)elidunt, nam& † lij cögenüt barbari et ſi hoc ſat eſt, nulla eſt ratio dicendi. barbarj e Quare ineruditi ingenioſiores uulgo ba- ſerui,&-. beantur. Cap. XIII. E hoc quidẽ negauer im, ſequi plerũg hac opinio N nem, ut ſortius dicere uidedtur indocti. pPrim ui- tio male iudicati, qui maiorẽ habere uim eredunt ea, que nõ habẽt artẽ, ut effringere quam aperire, rũpere quã ſoluere, trahere quam ducere putat robuſtius. Na et gladiator, qui armorũ inſcius in rixa ruit, et lucka- tor, qui totius corporis“ nixu in id quod ſemel inuaſtt niſu incũbit, fortior ab his uocatur, cu interim et hic frequẽ ſic ter ſuis uiribus ipſe proſternitur, etilli uehhemeti⸗ im- betus, excipit duer ſarij mollis articulus, Sed ſunt in hac parte, quæ imperitos etiam natuuraliter fallant: nã & diuiſio cum plurimum ualeat in cauſis, ſpeciem ui/ rium minuit,& rudia politis maiora,& ſparſa com poſitis numeroſiora creduntur Eſt præterea quæ/ dam uirtutum, uitiorumq́; uicinia, qua maledicus pro libero, temerarius pro forti, effuſus pro copioſo accipi kur. Maledici autem ine ruditus apertius, e&r ſæpius Maledicus uel cũ periculo ſuſcepti litigatoris, frequèter etia ſuo. Affert E iſta res opimio nem, quia libètiſeime bomines audiũt ea, quæ ipſi dicere noluiſſent. Ilud quoq; alte uoluiſſen: minus uitat cona/ certa uerlm et rarò euenit, et cætera uitia non penſat. n. * maioréẽ, quòd dicunt omnia, doctis eſt electio et molu dicendi His accedit, quod à cura docendi quod intenderit cecdunt. Itaq; illud quæ ſtionũ& argumentorumapà dan „ H. FAB. QVINrT. INSTIT. 0 eonaturqʒ perdite. Inde euenit nonnunqua,ut aliui 1o,d grande inueniat, qui ſemper quærit quod nimiums restin omiſar eosqyq n05, U tumeli pter hoc quoq́; interdum uidètur indocti copia halen corrupta iudicia frigus euitat, nihilq́; aliud, quam,quo uel prauis uoluptatibus aures aßiſtentiũ permulceam i quærunt. Sententiæ quoq; ipſæ quas ſolas petũt, mgi hur eminent, cum omnia circa illas ſordida, et abiecta in, uun ut lumina, non inter umbras, quemadmodum Ciceroii ainn it, ſed planè in tenebris clariora ſint. ltaque ingen ꝗapi uocentur, ut libet, dum tamẽ conſtet, contumelioseſ laudari diſertum. Nibilominus confitendum eſt etin detrahere doctrind aliquid, ut limam rulibus,& cou N hebetibus,& uino uetuſtatem, ſed uitia deinahit atiiſ auſ eo ſolo minus et, quod literæ ppolierunt, quo meliu Verum hi pronunciatione quoq; famam dictdi irtiu niſer qucærũt: nà et clamat ubiq;,& omnig leuata ut ipſtu ne, geſtu, motu capitis furentes. Iam collidere manui terræ pedem incutere, frmur, pectur, frontẽ cæderen- re ad pullatũ circul facit, cum ille eruditus, utinchai one multa ſubmittere, uariare, diſpdere:ita etiinpo cant, manu emugiüt, multo diſcurſu, anbelitu iactatio e nunciado ſuũ cuiq; eorũ, quæ dicet, colori accõmoli- re actu ſciat, et ſi quid ſit perpetua obſeruatiõe dig modeſtus et eſſe, et uideri malit. At ilii hanc uim appe⸗ lant, quæ eſt potius uiolentia. Cum interim laaaen uut, . nolbd nter unbr s va kl tenebris clcd u det, mtim a un. Nübilom da i radlil A1 unouetuſtat MN. un d uodlid Agm vuncittione Om. dunat big.„ ükt ugiüt multd Sut capiu ſere iae utemefenu cfii neuli facit in nittere, un de nig evri ſ al d ſhuftß Seie etuin äl rtuu niaeat 2„ Vuhn ORATOR. LIBERK II. 117 modò aliquos inue nias, ſed quòd eſt turpius, præcepto- res etiam, qui breuem dicendi exercitationè conſecuti, omiſſa ratione, ut tulit impetus, paßim tumultuentur, eosq́; qui plus honoris literis tribuerüt, ineptos eßt ieiu nos,& trepidos,& infirmos, ut quodꝗ; uerbum con- tumelioſißimum occurrit, appellent. Verum illis qui- dem gratulemur, ſine labore, ſine ratione, ſine diſcipli na diſertis. Nos quando& præcipiendi munus, et iam pridem deprecati ſumus, et in ſoro quoq; dicendi, quia honeſtißimum finem putabamus, deſinere dum deſide- raremur, inquirendo ſcribendoq́ talia, conſolemur o- cium noſtrum, quæ ſutura uſui bonæ mentis iuuenibus arbitramur, nobis certe ſunt uoluptati. Quis modus ſit in arte. Cap. XIIII. Emo aũt à me exigat id præceptori genus, quod IN ectà pleriſq; ſcriptoribus artii tradita, ut quaſi quaſda leges immutabili neceßitate cõſcriptas Studio ſis dicendi feram. Vtique procœmii, ey id quale, proxi ma huic narratio, quæ lex deinde narrandi, propoſitio poſt hanc, uel ut quibuſda placuit, excurſio, tum certis ordo quæſtionũ, tæteraq́;, quæ uelut ſi aliter ſacere fas nõ ſit, quidam tanqud iußi ſequantur. Erat enim Rhe. torice res prorſus facilis ac parua, ſi uno e& breui præ ſcripto contineretur. Sed mutantur pleraque cauſis, tẽ al. tepidos, conſtrictas porib. neceßitate, occaſtone. Atq; ideo res in Oratore præcipua conſiliũ eſt, quia uarie, et ad rerũ momenta conuertitur. Quid:n. ſi præcipias imperatori aciẽ inſtruit, ut dirigat frontè, cornua utrinq; promo/ ueat, eqtes pro cornib: locet? Erit hæe quigè rectißima förta Fe quoties s M FAB. QVINT. INSTIT. 8 ſortaſec ratio, quoties licebit, ſed mutabitur naturaliu itien ei, ſi mons occurret, ſi flumen obſtabit, collibus pluu lleeſt alidue aſperitate aliqua prohibebitur. Mutabit boſüi genus, mutabit præſentis cõditio diſcriminis, nicann directa, nũc cuneis, nunc auxiilifs, nic legione pugui ũſfeu tur, nõnunquam terga etid dediſſe ſimulata fuga pni rit. ita proæmium, neceſſariũ an ſuperuacuiũ, breuen etidl longius ad iudicẽ omni ſermone directo, an aliquandi auerſo per aliqua figurà dicẽdũ ſit, cõſtricta anluin au fuſa narratio, cõtinua an diuiſa, recta an ordine pann ulin ato, eauſ docebũt. Itemq́; de quæ ionũ ordinei linss propius in eadẽè controuerſia aliud alij parti' prius quenft- ſuec quẽter expediat. Neq; enim rogationib. plebis ueſim poſ ſancta ſunt iſta precepta: ſed hoc quicquid eſt, utiia buis excogitauit. Non negabo aut ſic utile eſſe plerunqa/ i lioqui, nec ſcriberẽ: uerim ſi eadẽ illa nobis aliudſu- debit utilitas, hàc relictis magictroru autoritatibusſe. quemur. Equidẽ id maxime præcipiàã, ac repetens itei u ic deceat iterumq́; monebo. Res duas in omni actu ſbectet ou. quid expe gaiat ſpectabit tor, quid deceat, quid expediat. Bæpedit at ſepemus nehn Orator. fe ex illo coſtituto, traditoq́; ordine aliqua,& interim ten decet, ut in ſtatuis atq; picturis uidemus, uariaii habi⸗ tus, uultus, ſtatus. Nà recti quidẽ corporis uel minim Neque gratia eſt. Nẽpe.n. aduerſa ſit facies, et demiſſa bna⸗. do regens chia, et iuncti pedes, et aà ſummis ad ima rrigẽs opuu ſe n iHAis uus ille, et ut ſie dixerim, motus dat attũ quendaett- Lu n ct Mdeò nee ad unũ moduũ formatæ manus, e inuulu ha mille ſpecies. Curſum habẽt quædã et impetũ,ſedentê Nu lia, uel incumbijt, nuda hæc, illa uelata, ſunt queti 1 alü LOAl albad ſa⸗ au1G 71 1 1 O am Notier licehit 145 nne 1 har unme a redlius pro 4 preſentisci* e nen ag eſ un terzzetia A um nereſſn emai leemiſen a naßguadie ih cocnas en di t aiag cebit lteng i aerſic alul A hu *Neqp enim„ i iprecepta:ſ&&a Ron negobog a Wertuerin WMr het relei Kiia imexine win cbo. Res us⁴ te muil erpet.ri ato,ratos d tus atc 4 mdu uus. Nän bifnt lpen aiue a 0 pecenetaſd er ſeuminn üt du oiiſ aman- fen d dane d nuis a9 S 4 6KRATOR. LIBER TI. xta ex Utroq;. Quid ta diſtort& elaboratum, quam ille eſt Diſesbolos Myronis?Si quis tamè, ut parũre⸗ etũ improbet optis, nonne ab intelleclu artis abſuerit in qua uel præcipuè laudabilis eſt illa ipſa nouitas ae diffteultas. Qud quidã gratia et delectationem afferut figuræ. quæć; in ſenſibus, quæq́; in uerbis ſunt. Mutat etiã aliquid àreco, atq; hat præ ſe uirtutè feriit, quod a conſueiudine uulgari receßerũt. Habet in pictura ſpe ciem tota fucies. Apelles tamẽ maginem Antigoni late re tantum altero oſtẽdit, ut ramißi oculi deformitas la omiſe teret. Quid' non in oratione operiendaæ ſunt quædam, ſiue oſtendi non debent, ſiue exprimi pro dignitate aõ poſſuntrut fecit Tmantes, ut opinor Cithnius, in ea ta bula, qua t Coloten Tein uicit. Nam cum in Iphigeniæ Coloteiuns mmolatione pinxiſſet triſtẽ Calchante, trictiorẽ vlyſ ſem ad didiſſet, Menelao quem ſummi poterat ars effi- cere mœroreu, conſumptis affectibus non reperiens, quo Tdignè modo patris uulta poßit exprimere, uela- digne ult eius caput, et ſuo cuiq; animo dedit æſtimandi. Non ne huic eſt ilud ſimile Salluſtianum? Nam de Carthagi ne tacere ſatius puto, quam parum dicere. Propter quæ mibi ſemper morus fuit qum minimeè alligare me minbnum ad præcepta, quæ aasmuà uocant, id eſt,(ut dicamus quomodo poſſumus uniuexſalia, uel perpetualia. Ra- rõn. reperitur hoc genus, ut non labefictari parte ali/ qua, et ſubrui poßit. Sed de his plenius ſuo quicq; loco tractabimus. Interim nolo ſe iuuenes ſatis inſtructos, ſ què ex his ꝗ breues plerũq; circunſeristur, artis libelli edidicerint,& uelut decretis technicorũ tuios putent. ABAUulto ö 8 no H. FAB. QVINT. 1NRSTIT. H Multo labore, aßiduo ſiudio, uaria exercitatigne,pl Peärir praæſtantiſ. ribus experimentis, altißima prudẽtia, præſentßno iuheio ſimo conſilio cõſat ars dicedi. Sed adiuuatur bis quoqſui ſu bzſtis eimp men rectaà uiam, non unà orbità mõſtrent, à qua decl. ſ nare qui crediderit nefas, patiatur neceſſe eſt illa perß py it nes ingredientiũ tarditatẽ. Itaqʒ et ſtratü militarilulj Luni re iter ſepe deſerimus conpẽdio ducli, et ſi recuũ linii un b rupti torrẽtibus pontes inciderint, circuire cogemn 16 er ſi ianua tenebitur incẽdio, per parietẽ exibimul. te fuſum opus eſt,& multiplex,& prope quotidien dhn ui,& de quo nunqua dicta erunt omnia. Que ſunti/ 9 men tradiita, quid ex ijs optimum, et ſi qua mutariul de. jci, detrahi melius uidebitur, dicere experr. u Diꝛuiſio totius operis. Cap. XV. dſ Hletoricen in latinum transferentes,t Oratmih b E tum Oratricem nominauerunt. Quor equidéna eſ fraudauerim debita laude, quod copiam Romaniſar as monis augere tentauerunt. Sed non omnia nos ducen/ be tes ex Græco ſequuntur, ſicut ne illos quidem, quoin u . ſuis utiq; uerbis ſignare noſtra uoluerunt,& hecin- Flauij terpretatio nõ minus dura eſt, quàm illaPlauieſen. Au tia atq entia. Sed ne priora quidẽ: Nam Orutoraſit quli efferetur, ut elocutoria, oratrix, uel elocutrixluaue ſaſe de qua loquimur Rhetoricc, talis eſt, qualis eloquäin nnii Nec duhie, apud Græcos quoq; duplicem intelleclugu aihu bet. Naq; uno modo fit appoſitu ars Rhetorica, utum/ ſacs uis piratica: altero, nomẽ rei, qualis ẽ philoſophisi um. micitia. Nos ipſam nũc uolumus ſignificare ſubſtä g⸗ ut Gramatice literatura eſt, nõ literatrix, vePn eng b b on ORATOR. LIBER II. I bim un oratrix, nee literatoria, qucadmodi oratoria, uerum :9 d ean in Rhetorice nõ fit. Non bugnemus igitur, cum præſer n,onunä0h ha tim plurimis alioqui Græcis ſit utendu. Nà certe tneßt hamg Phbyſicos, Muſicos,& Seometras dicam, ne uim affẽ- uniadiute dei ram nominibus his indecora in latinã ſermonẽ muta⸗ emuscong ie tione. Deniq́; cum M. Tullius etia ipſis librorum, quos bu ponte n m hac de re primum ſeripſerat, titulis Græco nomine u„ mebiter ace an tatur, proſectò non eſt uerendum, ne temere uideamur uch Omil e n Oratori maximo de nomine artis ſuæ credidiſſe. gitur T†ſicut Phi loſc ophus, neẽc nunea dch a, Rhetorice,(nam enim ſine metu cauillationi⸗ utemuͤmem 9 Kias dlt, 8₰ 1l.— hac appellatione) ſicut opinor optime diuidetur, ut de arte, de artifice, de opere dicamus. Ars erit, quæ diſcipli na' percipi debet, ea eſt bene dicendi ſententia. Artifex eſt, qui præcipit hane artem, id eſt, Orator, cuius eſt ſumma, bene dicere. Opus quod efficitur ab artifice, id Ean l eſt, bona oratio. Hæc omnia rurſus diqucuntur in ſbe- kalslcateſ ditn cies. Sed iſta ſequentia ſuo loco: nunc quæ de prima par ttentaenn han te trackanda ſunt, ordiar. guter og ei arlius uidebit an iſio totiu pe. a renin latinun eam atricen nom aantg Ars quid ſit. præcipi Artiſex Ad. bercipit ſezuuntun, 4 dn Quiaſtt Rhetorice,& quis eius finis. Cap. XVI. bsE ſigngen d un Nte omnia quid ſit Rhetorice, quæ finitur quidem Sminus dun 1 ꝗA uarie: ſed quæſſtionem habet duplicem:aut enim de Lelnepnd a a qualitate ipſius rei aut de cprehenſione uerbori diſ- dorator,t rin ſenſio eſt. Prima ac Præcipua opinionu circa hæc diffe ur Rhetori ad 19 rentia, quod alij malos quoq; uiros poſſe Oratores di. nui Gpecss d ci putant. Alij(quorũ nos ſentẽtiæ accedimus) nomen noofteg hoc artem q́; de qua loquimur, bouis demum tribui uo- Aeno gon d bunt. Eori aut, qui dicendi fecultatè à maiore, ae ma⸗- ipſun zuca lununa e 1 quidam iin Eis expetenda uitæ laude ſecernunt. Quidam Rhetori- Knstoriee un cen uin tantum, quidam ſcientiam, ſed non uirtutem: ne, omi/ 2 Irat 2 5... 6—..„ Pue of· Cicero pluribus locis ſcripſit Oratoris offciu eſſe m AR. FAB. QVINT. 1NSTIT. uNam uſum, quida artem quidè, ſed à ſcientiaey un ſeiunctam tute diſiuncta: quidam etiam prauitatem quandma ips, id eſt, arorxria nominauerunt. Hi fere auti; ſuadendo, aut in dicendo appo ſite ad perſuadendiij tum orandi munus ſunt arbitrati.Id enim ſierioj ab eo quoq, qui uir bonus nõ ſit. Eſt igitur frequeniſ rinis Rhetos mus finis Khetoricen eſſe uim perſuadendi. Qwodig ises. uim appello, pleriq; poteſtatem, nõnulli facultatemie am gicere cant, quæ res, ne quid afferat ambiguitatis, unmdic malim, ⁊luνοau Hæc opinio originẽ ab lſocrate(ſitmen re uera ars quæ circumſertur, eius eK) duxit, Quien longe ſit à uoluntate inſamantiũ Oratori officiaſni artis temerè cõprehendit, dicẽs eſſe Rhetoricẽ perſu dendi opificen, id eſt, zabẽ: Jauisfy⁰. Neque enimmi permiſerim eadẽ uti dec laratiòe, qua Ennius M. Caie gu Suadeæ medulla uocat. Apud Platonem duo ꝗ: gias in libro, qui nomine eius inſcriptus eſt, ide fereid V cit, ſed hac Plato illius opinionem uult aceipi, no ſu V 1 cere appoſitè ad perſuadendũ. In Rhetoricisth qul ſine dubio ipſe non probat, finem facit perſiualete Ve riũ& pecunia perſuadet,& gratia,& autoritas diem tis,& dignitas, poſtremo aſpectus etia ipſe ſine uoe quo uel recordatio meritorã cuiuſq;, uel fcies liu miſerabilis, uel formæ pulchritudo ſententia dictalai Be Aquilio et M. Aquiliũ defendens Antonius, cũ ſciſſs uocecu- Cicero dr Datore⸗ trices, quas is pro patria pectore aduerſo ſuſeeyiſi oſtendit, non orationis habuit fiduciam ſed oculix puli Romani attulit unn, quem illo ipſo atetuna FA4. U T an hailegten bit iilmei K he nomiſ auß in dientog doi 4 mmu ſint dila ſu uironus Ai erten eſe 8 zu dlerig potef n He gutefe au lec opino S iie uc circunfen à. dl luntate inai opredenit S ih en, Aeſt,za99 n adé undecld Säuk etulli uocat. Aaatm ſu nominet K in Luo ilusog a. uas loci ſen iwi ai perſaat Rül ſeon prit Mul iu perſuatet 04 aa, poftrn M a rutio merit elmegd ui trraden wui ap eni e ORATOR LIBER II me motum in hoc, ut abſolueret reum, creditũ eſt. Ser- Sergium. uium quidem Galbam miſeratione ſola, qus non ſuos i modo liberos paruulos in eoncionem produxerut, ſed Galli etiam Sulpitij filiũ ſuis ipſe manibus eircum tule De SakSu. rat, elapſum eſſe, cum aliorũ monumẽtis, tum Catonis tues.“e oratione teſtatu eſt. Et Phrynen non Hyperidis acio— z ..„. C ne, quaquam admirabili, ſed conſpectu corporis, quod Pielenn aaſ⸗ illa ſpecioſißumũ alioqui, diducta nudauerat tunica, huu ti— tant periculo liberata. Quæ ſi omnia perſuadent, non 3ernun Hre eſt hic, de quo locuti ſumus, idoneus finis. Ideoqᷓʒ dili- perides. r ...„ 2 ₰n u gentiores ſunt uiſi ſibi, qui cum de Rhetoricen idẽ ſen- 1d Deanen tirent, exiſtimarunt eam uim dicẽdo perfuadendi. Quẽ raſane lan .. 1 2711,.. udi 5 finem Gorgias in eodem, de quo ſupra diximus, libro, ae 12aſs uelut coactus à Socrate facit. A quo nõ diſſentit Theo- ueſtẽ diſcidit. deci ip ſius id ſt, quod de Rhetorice nomi-& pectuu ma ectes, ſiue ipſius id opus eſt, quod de Rhe rice nomi⸗ aautt. T80⸗ ne euius iuſcribitur, ſiue, ut creditum eſt, Arittotelis, in nioratione quo eſt, finem eſſe Rhetorices, ducere homines dicen- Ler era do in id, quod actor uelit. Sed ne hic quidẽ ſatis et com Srarſe kds brebenſum. Perſuadent enim dicendo, uel dicunt in tinu, Wiola id quod uolunt alij quoque, ut meretrices, adulatores, lege cautã pe 3 qet* Ora ſtea fuit, ne corruptores. At contrà, non berſua et ſemper Td- quis pro res tor, ut interim non ſit proprius hic finis eius, interim dicẽs miſera= .., tionibus ute⸗ ſit communis cum ijs, qui ab Oratore procul abſint. rerndae decc Atqui non multum ab hoc fine abeſt a pollodorus, di/ in iudicio a. cens, iudicialis orationis primum& ſuper omnia eſ= ſpiceretur.. 1 Athenæus lis ſe, perſuadere ludici,& ſententiam eius ducere in id bro 13. quod uelit. Nam ey ipſe Oratorem ſortunæ ſubijcit, ut Ni nõ perſuaſerit, nomen ſuum retinere non poßit. Qui aoraionun 6 iaaltun e 5 iam receſſerunt ab eueniu, ſieut Ariſtoteles, qui dicit, 1 2 Rheto= 8 4 H. FAB. QVINT. 1NS TIT. eafshe dr es Rhetorice eſt uis mmueniendi omnia in oratione peſſ Auüsrelem. fibilia. Sui fints,& illud uitiũ, de quo ſupra diumu, i habet,& inſuper quod nihil niſi inuentionem com 2 ctitur, quæ ſine elocutione nõ eſt oratio. Hermagen qui finem eius eſſe ait perſuaſibiliter dicere, et alia eandè ſententiã nõ ijſdem tantũ uerbis explicantauſj nem eſſe demonſtrant, dicere quæ oporteat omnui perſuadendi, ſatis repponſum eſt, cum perſuaderenn tantũ Oratoris eſſe cõuicimus. Addit⸗ ſunt his alinui rie. Quidã enim circa res omnes, quidam eircaciuin moqdò uerſari Rhetoricen putauerunt, quorum un utrã ſit, in eo loco, qui huius quæſtiõis propriustti e. Omnia ſubieciſſe Oratori uidetur Arichotelesen D“ dixit uim eſſe dicẽdi, quid in quaq; re poßit eſſe peſu ſibile. Et Patrocles, qui nõ quidem adijcit in quag ſed nihil excipiendo idẽ oſtẽdit. Vim enim uocat ine niẽdi, quod ſit in oratiõe perſuaſibile, quiſineg e—t6 ample- ſolam coplectuntur inuentionẽ. Quod uitium fugien Kuntur Theodorus, uim putat inueniendi ex eloque:i cũenu uu credibilia in omni oratione.Sed cum eode modocn dibilia, quo perſuaſibilia, etiã nõ Orator inueniut atſ ciendo in omni oratione, magis qudm ſuperisnes cot cedit ſcelera quoq; ſuadẽᷣtibus pulcherrime reinona Gorgias apud Platonẽ ſuadendi ſe artificẽ in iuciiſh er alijs cœtibus eſſe ait. De iuſtis quoq́,& iniuſtänt flare, cui Socrates perſuadendi, nõ docendi vöreliß, cultatẽ. Qui uerò nõ omnia ſubijciebãt oraloni ſcla tius ac uerboſius, ut neceſſe erat, adhibuerunt iſenn na, quorũ fuit Ariſtõ, Critolai Peripaietici ileban V 1 e d dn Tiluzu 4 b nd s 8 nit irein ecioculione 18 a eeſeaiperg Fiſ tanõ iſtem in denrant, i* 2m. ſttirponſ a un rueſſetöucit.un min circtres Krinn IRhetoricen aug loco,zui hui in abieriſſ Ordl& I eäteii, ail n crocles, gif Aaia pienio iè= Ann ſein orenõe Au ctuntur inel Komm uim putctin ir in omniord 2ran derſuſcbilc diiorition Dh iog ſuuti a i ai Platonéſ Na' ibus tſeci. uß zrttes perſu drl⸗ aiueri 1ö en A⸗ Ji uus r aarthCn In uin. dicendi: nam hoc aisa ſignificat. Athenæus fallendi ar ORATOR. LIBBR II. u euius hic finis eſt: ſcientia uidendi& agẽdi in quæſtio. nibus ciuilibus pert orationẽ popularis perſuaſionis. operatio- Hie ſciẽtiã, quia Peripateticus eſt, nõ ut Stoici, uirtutis nem loco ponit, popularẽ ait comprehẽdendo tantum per ſuaſionẽ, etià contumelioſus eſt aduerſus artẽ orandi, qud nihil putat doctis perſuaſura. lllud de omnibus, qui circa ciuiles demũ quæſtiones Oratorẽ iudicat uerſcri, dictũ ſit, excludit ab ijs plurima Oratoris officia, illã certe laudatiuam tota, quæ eſt Rhetorices pars tertia. Cautius Theodorus Gadaræus, ut ia ad eos ueniamus, qui artẽ quidẽ eſſe eam, ſed non uirtutè putauerunt. Ita enn dicit(ut ipſis eorũ uerbis utar, qui hoc ex Græco tranſtulerunt(Ars inuentrix,& iudicatrix,& enicia trix, decente ornatu ſecundi inuentionè eius, quod in mentionè: quoq́; poteſt ſumi perſuaſibile in materia ciuili. ltemq́;& alibi, Corneliꝰ Celſus, qui finẽ Rhetorices ait, dicere perſua menſionem ſibiliter in dubia uel ciuili materia.· Quibus ſunt non dißimiles, qui ab alijs traduntur, qualis eſt e ille, Vis uidendi dicẽdi& eloquẽdi de rebus ciuilibus ſubiectis ſibi, ci quadã perſuaſione,& quoda corporis habitu, et eoriẽ quæ dicet pronunciatione. Mille alia: ſed aut eadẽ, aut ex ijſcem cõpoſita, quibus item cium de materia Rheto rices dic endi erit, reſtondebimus. Quidã eã neq́; uim, neq; ſcientia, neq; artẽ putauerunt, ſed Critolaus uſum Cautius The odorus. In hæc loca 1 2 2 3 4 2 4 1 1 tem. pleriq; aũt dum pauca ex Gorgia platonis d prio. nc iuvia ribus imperite excerpta, legere cdtenti, neq; hoc totii, ſunt, ſege Ans neq; alia eius uolumina euoluit, in maximum errorema' Cawe. inciderut, ereduntq́; eum in hac eſſs vpinione, ut Rhꝛ/ 1 3 toricen M. FAB. QVINT. INSTIT. toricen nõ artem, ſed peritia quandam gratiæ atuli ptatis exiſtimet:et alio loco, ciuilitatis particule ſmn kachra,& quartà partem adulationis, quod duupa, gocratit per- ona in Plato Be. quog; ſcientia nõ ꝑoſſẽ, cui opiaioni nos Hegen tes ciuilitatis corpori aßignet medicinã, et quamint pretantur exercitatricẽ: duas animo, legalem aiqii tiam. Adulationem aut medicinæ, uocet coquoruanſ cium,& exercitatricis mangorum, qui colorenfinm E uerum robur inani ſagina mentiatur, legalis caul latricè, iuſtitiæ Rhetoricen. Quæ omnia ſunt quitm ſeripta in hoe libro, dictaq́; à Socrate, cuius peſſiu uidetur Plato ſignificare quid ſentiat. Sed alij untu ſermones ad coarguendos, qui contrà diſputanteon. poſiti, quos Aeκνκννεεuocant, alij ad prærcipiendiſi A-ακιι apellantur, Socrates autem, ſeu platoen quidè, quæ tum exercebatur, Rhetoricen talem puu V nam 22 dicit his uerbis, 1050 iν εεννννndn „i. Non aut uera& honeſtam intellgit taggdj utatio illa contra G orgid ita clauditur, ous aiò ancy 3 4, an ⁊ Saropudo Jiuauep drau, 7⁴ν Alinauov geihscha 4e naux, N edv. Ad quod ille quidẽ cdticeſcit ſei ſr. monem ſuſcipit Polus iuuenili calore inconſideratior V cdtra quem illa de ſimulachro& adulatione dinn. Tum Callicles adhuc cõcitatior, qui tam ad hancpr ducitur clauſulam, Tu ⁵ε⁵⁴εe:a nbt inuuiviocda Amauap a da drauth Enniuara denany. Vip antdt 1 platoni n Rhetoricen uideri mslum, ſet eam uran niſt iuſto ac bono non contingere. Adbuc aitm ihe dro manifeitius ſacit hac artẽ conſumari circa iuſtii 0 au.An tiscti riß ope cendin boneſ ſaetat eiy 43 ſipenii 2 deret dlio loc⸗. Ane —(in cnä pertem, Ag carpori a6i 4 Daichig Aun rcitatrice a h . Me vnen tüt me RMin Srkatricis ma ga b maniſ 8 a nie Rhetorict 2 ni de löro, diche 1 Aahn ſinihene Aai cogguendes ana Ayratloc un dpelntr, K m bn exercebh hi it b uerbä. 4X 3 autueric piu contra Gorg dür „ Aunn an Krhu 17o. A0 zu„Alea ddit bolu uu alunn ude ſimalc 0 e 4dbuc cöcd ll ſum, Tℳ . 14az n un d 3 Rhetoricen n zeo nonc r 3 aus gct b 25 An, 7.1 an d55„0ſ, 4eun OCRKRATOR., LIBER II, 127 aus: An aliter defenſtonẽ Socratis, et eoru qui pro pa. tria ceciderat laudem ſcripſiſſet: quæ certe ſunt Orato ris opera. Sed in illud homind genus, quod ficultate di cendi male utebatur, inuectus eſt. Na& Socrates in- Cicero de h honeſtã ſibi crediditor ationẽ, quà& Lyſias reo cõpo Orat.- ſuerat, et tu maxime ſcribere litigatoribus, quæ illi pro ſe ipſt dicerent, erat moris, atq́; ita iuri, quo nõ licebat pro altero agere, fraus adhibebatur. Doctores quoq́; e- Apud Athe/ ius artis, patrũ idonei platoni uidebantur, qui Rhetori de a Aue cẽ à iuſtitia ſepararẽt,& ueris incredibilia præſerrẽt. agere nonli- Nam id quoq; dicit in Phædro. Conſenſiſſe aut illis ſu- Sui- perioribus uideri poteſt etiam Cornelius Celſus, cuius hæc uerba ſunt: Orator ſimile tantũ ueri petit. Deinde paulo poſt:Non enim bona cõſcientia, ſed uictoria liti⸗ gantis eſt premi. Quuæ ſi uera eſſent, peßimorũ homi num foret, hec tam pernicioſa nocẽtißimis moribus da re inſtrumenta, et nequitiã præceptis adiuuare. Sed illi rationẽ opmionis ſuæ uiderint. Nos aũt ingreßi forma re perfrdi Oratorem, quèẽ in primis eſſe bonũ uirum uolumus, ad eos, qui de hoc opere melius ſentiũt, reuer tamur. Rhetoricen auũt quidam eandem ciuilitatẽ eſſe iudicauerit. Cicero ſcientiæ ciuilis partẽ uocat: ciui- lis autem ſcientia, idem quod ſapientia eſt. Quida etia Philoſophiæ, quorũ eſt Iſocrates. Huic ſubſtantiæ ma? ximeè conuenit finitio, Rhetoricen eſſe bene dicendi ſci entiam. Nam& orationis omnes uirtutes ſemel com plectitur,& protinus mores etiam Oratoris, cum he- ne dicere non poßit, niſt uir bonus. Idem ualet Chry- ſippi fina ille dactus Cleante, ſcientia recte dicendi. 1 4 Sunt 1——— „—— —————— 1——— 3—..——————— ————— us M. EAB. QVINT. INSTIT. Sunt plurks eiuſdẽ, ſed ad alias quæſtiones magu paſ nẽt. dem ſentiret finis hoc modo cõprehenſus,puſſ ere quod oporteat, niſi quod artẽ ad exitu alligat,i bene dicere artis, ſecundi uirtutẽ orationis. xcluin A Rhetorice malos,& illi qui ſeientia ciullin offeui eam putauerũt, ſi ſcientià uirtutẽ iudicant, ſed angu intra ciuiles quæſtiòes coercent. Albutius, no ohſenu profeſſor atq; autor, ſcientiã bene dicendi eſſeconſen tit, ſed exceptionibus peccat, adijciendo circacui quæſtiones,& credibiliter, quarum iam utriqnehen ſum eſt, Probabilis et illi uoluntatis, qui recte ſentuea dicere Rhetorices putauerunt. Hi ſunt fere fenes man⸗ mè illuſtres,& de quibus præcipue diſputatur, Nmn omnes quidem perſequi attmet, nec poſſum, cim pray uum quoddam, ut arbitror, ſtudium, circa ſeripton artium extiterit, nihil ijſdem uerbis, quæ prior aliqui occupaſſet finiendo, quæ ambitio proculaberitame Picam enim nõ utiq; quæ muenero, ſed que placebi ſicut hoc, Rhetoricen eſſe bene dicendi ſcientiam, an reperto quod eſt optimum, qui quarit aliud, peiuut uibus, ultimg guem finem, uel quid ſummum& ultimum habeatibe eſſe ait, quod 1...e,, ommtuen n torice, quod ⁷ dicitur, ad quod omnis ars tédit. A6 loſophorum ſi eſt ipſa hene dicendi ſcientia, finis eius e ſunnun ſententia tale. debet eſſe, ut et, bene dicere. =— 38ſ teat, ipſum„. Equitur quæ ſtio, an utilis Rhetorice: na quidaie- aũt nuſquã. hementer in ed inuehi ſolent, e quod ſit lndignße V mũ, in accuſationem orationis utuntur oradi ln dſe fa n 1n OKRATOR. LIBERII u tn ſas hoct ain Eloquentiam eſſe, quæ pœnis eripiat ſceleſtos, cuiu⸗ enra niſ du, 3 fraude damnentur interim boni, conſilia ducantur in nus ſeimün aa Peius: nec ſeditiones modo, turbæq́; bopulares, ſec bel⸗ Sulo 1i, 8 la etiam Finexpiabilia excitentur, cuius deniq; tum ma inexpugna dhſt ſcentia u Wn ximus ſit uſus, cum pro falſis contra ueritatem ualet. bilia. Heſtöei coen A, Nam ey Socrati obijciunt Comici, docere eum, quo- Aldo, inex cator ſcienti 42, modo beiorem cauſam meliorem ficiat,& cõtrat Ti. tinguibilia onhues ſiam,& Gorgiam ſimilia dicit polliceri Plato. Et his Loſiam d grlhllten aa Adijciunt exempla Greæcorum, Romanorumq́;,& enu a aui üüls ku a merant, qui pernicioſa non ſingulis tantum, ſed rebus dra puaen. ekiam publicis, uſi eloquentia, turbauerunt ciuitatum gegbuſ 9. ſtatus, uel euerterunt, eoq́;& Lacedæmoniorum ciui- 3hut eig tate expulſam,& Athenls uoq;, ubi actor mouere af- apefsuatſ an fe ctus uetabatur, uelut Veeiſim orandi poteſtatẽ. Quo , Mtcbiret aha. quidem modo nec duces erunt utiles, nec magiſtratus, nec medicina, nec denique ipſa ſapientia. Nam& dux niendo, ue n Flaminius,& Gracchi, Saturnini, Glauciæ magiſtra- De Fiaminio ...., cõtra ꝓdigia ach gu rſt tus,&e in medicinis uenena,& in ijs qui Philo oho.- cöfligchreia 1 2‧ 5 g tortenſel duß rum nomine male utuntur, grauißima nonnunquà fla- kiannähee 7 k Dlinun e ria gitia deprehenſa ſunt. Cibos aſpernemur, attulerunt ſæ Aius Ird 22. batts ſimaln and Pe ualetudinis cauſas, nunquam tecta ſubeamus, ſuper hed.c ben dlgitnn un habitantes aliquando procumbunt. Non fabric etur mi fratrũ ſeditio ag deitu, pus litt gladius, poteſtuti eodem ferro latro. Quis neſciti 2. Wr ulg deanuſic auns Lnes, aquas, ſine quibus nulla ſit uita:et(ne kerrenis im& Ghuciæ . morer) ſolem, lunamq;, bræcipua ſiderum, aliquando Beu Gele habea g etiam nocere? dum igitur negabitur deſormem Pyrrhi ronis. 1ehe u n P'acem Cæcus ille Appius dicendi uiribus diremiſſe? Fendille.) Se a Aut non diuina M. Tullij eloquentia, e& contra leges 11 2 atäiaei in Agrarias Popularis fuitꝭ& Catilinæ fregit audaciams rus exx 3.ii. onen ord aas u— 7 et Lioi. mur, ubaliſſe Aa (0„ f“— Equidem n fuiſſe, ut uaga illa multitudo coiret in popules, niſiui da uoce commota: nec legum repertores ſine ſumn ui orandi conſecutos, ut ſe ipſi homines adſeruiun iuris aſtringerẽt. Quin ipſa uitæ precepta,etianſu tura ſunt honeſta, plus tamen ad formandasmentun lent, quoties pulchritudinem rerum, claritas oratiui illuminat. Quzare, etiamſt in utramq; partem ualäta, ma ficundiæ, non tamen eſt æquum id haberimalm quo bene uti licet. Verum hæc apud eo ſorſitan qur. rantur, qui ſummam Rhetorices ad perſuadendiun retulerunt. Si uerd eſt bene dicendi ſcientia, quenu finẽ ſequimur, ut ſit orator in primis uirbonusuiln certe eſſe eam conſitẽ dum eſt. Et hercle Deu ile prn ceps parẽs rerum, fabricatorq́; munqdi, nullomagiiho minem ſeparauit à cæteris, quæ quidẽ mortalis eſens Dlekdiacut- nmalibus, qudm dicendi facultate. Nam cothotai tate à brutis 1.. 1„ 4 maximè dif/ aem magnitudine, uiribus,firntitate, patienlitzuldl ſerinus. te præſtantiora in illis mutis uidemus, ealé minucq; Acgui tri is. mnorediciu Bminun re acquiſitæ extrinſecus opis. Nam& un draß puditas.& paſci,& tranare aquas, citra docentẽ, naturaiyi uo N. FAB. QVINT. INS TI.. & ſupplicationes, qui maximus honor uictoribun!i V lo ducibus datur, in toga metuit:? Nonne perterritau Kliunt.⸗ 36 igus ex ſuo cor ore li nis ſciunt Et plerag contra frigus ſuo corp 3 Lng n oge a c rhene enmag d percul Wcllain a en nf Ne e ndi noien.zn m. ſenp—₰ nu. e erbiun co 2A u Atilmlin» eng Mota. nec 18 pnn nſeates,i R m Tri dn mn waeſisplut ißu. er puichriudſ rma Vor ni 1a ie, zon ane Ta. Milcet. Vens a W uu ſonman Dl . Liuerdeh aüſ nur, it ſttord i nir un eonfteéun Ni nenan 3ibrie drui aruita cets P ül . 4 A 82 un denhin E arn kur,& arma jjs ingenita quædam,& ex obuio ferẽ ui/ ctus, circa quæ omnia multus hominibus labor eſt. Ra. ORATOR. LIBER II a tionem igitur nobis præcipuã dedit, eiusq́; nos ſocios eſſe cum Dijs immortalibus uoluit. Sed ipſa ratio ne nos tam iuuaret, neq́; tam eſſet in nobis baanifeſta n quæ cõcepiſſemus mente, promere etid loquendo poſ- ſemus, quod magis deeſſe cæteris animalibus, quàm iu- tellectum& cogitationem quadam uidemus. Nam er moliri cubilia,& nidos texere,& educare fœtus,& excludere, qumnetiam reponere in hyemem alimenta, opera quædam nobis inimitabilia, qualia ſunt cerari, ac mellis eficere, nonnullius fortaſſe rationis eſt: ſed quia carent ſermone quæ i faciunt, muta atq; irratio. nabilia uocantur. Deniq; homines, quibus negata uox eſt, quantulum adiuuat animus ille cœleſtis? Quare, ſi nihil à Dijs oratione melius accepimus, quid tam di- Lnum cultu ac labore ducamus? aut in quo malimus præſtare hominibus, quam qus ipſi homines cæteris animalibus præſtent? Eo quidem magis, quod nulla in Parte plenius labor gratia refert. Id ade manifeſtum erit, ſi cogitauerimus, unde,& quouſq; iam prauectæ ſit orandi fucultas,& adbuc augeri poteſt. Namuto/ mittam defendere amicos, regere conſilijs Senatum, populum, exercitu in quæ uult ducere, qudm ſit utile, conueniatq́; bono uiro, non ne pulchrũ uel hoc ipſum eſt, ex oömuni intellectu, uerbisq́;, quibus utantur om- nes, tantum aſſequi laudis& gloriæ, ut non loqui& ⸗ e orare, ſed quod Pericli contigit, ſulgurare ac tonare das Hidearist e 4 VI ———— 132 M. FAB. QVINT. INSTIr. 0 2 Vbiadior mouere.) Aihnæus XIII. d2l i9 leiom init Aun autrd raura Ligiνν, dusd ara oiuziſia at F Atyirrux vahn, e,— „GO, 303 ℳ XEd ειℳ r0 uar vοεαεενμο, zlu darn”na zonem, vlo upiνιανα. Hoc eſt, Abſoluta Phryna, ſeitum fadũ eſeneci zamnat dicendi pro altero miſeratione utiliceret, ne ue reum autta uuucrie in iudicio aſpici fas eſſet. a b Pericli contigit.) Kriſtopanes. Axeενονανενν ν³gi rontbe a Saudus O'uuaos, vg an!ee forza, Fuvinina lo KAuh, unt Id eſt, Ibi tum furens Pericles ille Olympus, fulmine tonitnz pi conturbat Græciam. 1 4 An Rhetorice ſit ars. Cap. XVII 1. duß F inis non erit, ſi expatiari parte in hac, e indulgen dai uoluptati uelim. Tranſeamus igitur ad eam queſſ iu nem quæ ſequitur, an Rhetorice ars ſit. Mod quin nii aded ex his qui præcepta dicendi tradiderunt, nmniũ Dei bitauit, ut etiam ipſis librorum titulis teſtatum ſit ci qu ptos eos de arte Rhetorica. Cicero uerò, etià eamqu pr⸗ Rhetorice uocetur, eſſe artificioſam eloquentiumi-·ͦ Q cir iudica- cat. Quod non Oratores tantum indicaueruntzutt iii uerunt ſjs aliquid ſuis præſtitiſſe uideantur, ſed eum in dhi up ſophi,& Stoici,& Peripatetici pleriqʒ conſentüta a me dubitaſſe confiteor, an hanc partem queſtionuti im clandam putarem. Nam quis eſt adeo non aberulic, Ou ne modd, ſed à ſenſu remotus hominis, ut fibniciliqu en diducendi dem ey texendi,& e luto uaſa ducendiarten puti ius Rhetoricem autem maximum ac pulcherrimumuſt E prã diximus, opus in tam ſublime faſtigiu exillineli ne arte ueniſſerEquidem illos, qui contra dipuumnd non tam ig ſenſiſſe quod dicerent, quam exercereiuê nia materic diftcultate credo uoluiſſe, ſicut bohen tem cum Buſirim laudaret,& chꝛemneſtram: 1 V ——————— ho Wa ih, T*„ 44 3 6 uns nlerrione N ſn ciha eſlet Rn 2 N nn dhes ₰ b. Bi quam us, quod his dißimile non eſſet, compoſuiſſe ora- ORATOR. LIBER II. 8z Srui tionem, quæ eſt habita contra Socratem, dicitur. Qui/ dam naturalem eſſe Rhetoricen uolunt,& tamen ad/ iuuari exercitatione non diffitentur, ut in libris Cice- ) Annt egh ronis de Oratore dicit Antonius, obſeruationem qua- Antonius qit 1 r ,J7 /a ieens Pexiclent Tcum. Apeterice ſte crit ſierpati Auelm. Tran ri nuiur, n Rhe 2 auprecepta Am amipſislön draun mredetwig— zocetur, 73 Na non Oraora ſus pretuil Hir teiei E Penß Adaim confteor, Adn uuren Nan aan daſenſunn üt mu, Teui an aim nai mürr epunta A ieeEuiten deun afiſe gall vufa⸗ Raftalun a5 ſinlain Bu Ai dam eſſe, non artem. Quod non ideo, ut pro uero acci, uus imulator ars v piamus, eſt poſitum, ſed ut Antonij perſona ſeruetur, a1 gui dißimulator artis fuit. Hanc autem opinionem ha- wa buiſſe Lyſias uidetur, cuius ſententiæ talis deſenſio eſt, quod indocti& barbari,& ſerui, pro ſe cum loquun- tuur, aliquid dicant ſimile principio, narrent, probent, reſutent,&(quod uim habeat epilogi) deprecentur. Deinde adijciunt illas uerborum cauillationes, nihil quod ex arte fiat, ante artẽ fuiſſe, atq; dixiſſe homines pro ſe,& in alios ſemper, doctores artis ſerò iam,& circa Thiſiam& Coraca primum repertos: orationẽ De Orator. igitur ante artem ſuiſſe, eoq́; artem non eſſe. Nos por- rò, quando eœperit huius rei doctrina, non laboramus exquirere, quanquam apud Homerum etiam præcepto rem Phœnicem, tum agendi, tum etiam loquendi,& Oratores plures,& omne in tribus ducibus orationis genus,& certamina quoq; propoſita eloquẽtiæ inter iuuenes inueniemus. Quin in cælatura clypei Achillis, De Lenatun liad. & lites ſunt, et actores. Illud enim admonere ſatis ect, omnia quæ ars conſumarit, à natura initia duxiſſe, aut tollatur medicina, quæ ex obſeruatiõe ſalubrium, atq; his contrariorum reperta eſt:&æ ut quibuſdam placet,. tota conſtat experimentis. Nam& uulnus deligauit aliquls, ante quam hæc ars eſſet,& febrem quiete et abſti- 4—— ——— Aicendi poſtea fuit, feciſſe. Nam id potentißimum diſcendig- nus eſt. Sed adbuc præſtatiorem, ſi didiciſſet faunmn fuiſſe dicere licebit. Neque enim orationes ſenbeneek auſus, ut eum multum ualuiſſe in dicendo ſciunu. Am⸗ ——— —.—— —“— tor et,& tum non tanquam Oratores loquebann neceſſe eſt Oratorem fackum arte, nec anke artemſuſ fateantur. Quo illud quoꝗ; excluditur, quod dicuntn eſee artis id quod faciant, qui non didicerint: digendi homines,& qui non didicerint. Ad cuius rei conſm tionem afferunt Demadem remigem,& Aeſchinèiy pocritem Oratoris fuiſſe, falſo. Nam neq; Oraton qui non didicit, poteſt,& hos ſero potius, quam mny quam didieiſſe quis dixerit: quanquam Aeſchineid a nitio ſit uerſatus in literis, quas pater eius etiam en bat Demadem neq; non didiciſſe certum ſt&x contij 4* nua dice di exercitatio potuerit tantum, quantuſcun Koteles, ut ſolet, quærendi gratia quædam ſabtlitni ſaæ argumenta excogitauit in Grylo, ſeliiem 9 arte Rhetorica tres Libros ſeripſit,& in eorumpn- mo non artem ſolum eam fitetur ſed ei pariiculemii. uilitatis, ſicut Dialecticis, aßignat. Multa Critolas contrà, multa Rbodius Athenodorus. Agnon puila 2ererirſhi iſerpeienebſ ſaem, ſuNan⸗ * läßtean, ORATORH. LIBER II s muniiguit aan aeuſtionem proſrſſus eſ. Nam de Epicuro, qui diſci- Epicureus ai neeßfeg arn Plmas omnes fugit, nihil miror. Hi complura dicũt ſed aplihas ſ, omnergentt l e pacucis locis ducta. Itaq; potẽtiſimis eorum breui- itebetſemog aa ter occurram, ne in infinitu quæſtio euadat. Prima his ſieöor.3 11 du argumentatio ex materia eſt: Omnes enim artes aiunt um nontengg 9 miabere materiam, quod eſt uerum, Rhetorices nullam Nüteren fiin wuh eſe propriam, qu od eſſe falſum, in ſequentibus broba- Ve lulgaeg 2 bo. Altera eſt calumnia, nullam artem falſis aſſenti/ Seie, San'e opinionibus, quia conſtitui ſine t præceptione non Pearzon diit a boßit, quæ ſemper uera ſit, Rhetoricen aſſentiri falſis, non eſſe igitur artem. Ego Rhetoricen nonnunquam nunt Demaden e u. deo i u eers aicere falſa pro ueris conſitebor, ſed non ideo in fil- cõceptione Natorn uiſſe 3. 2 1 1. sale Sn ſa quoque eſſe opinione concedam, quia longè diuer- cit potei G em ſum eſt, ſibi ipſi quid uideri,& ut alij uideantur effice- ſe zu larr D i re. Nam er imperator ſalſis utitur ſæpe: ut Hannibal, fenminlien pin cum incluſus Fabio ſarmentis cireum cornua boum eneg nan am deligatis, incenſisq;, per noctem in aduerſos montes rercitatiopd er agens armenta, ſpeciem hoſti abeuntis exercitus ce- elſeNani aneim dit, ſed illum fefellit, ipſe quid uerum eſſet, non igno/ Dalbucprett Weit rauit. Nec uerò Theopompus Lacedæmonius, cum ekh.Nen umdu permutato cum uxore habitu, e cuſtodia ut mulier e- multun ul 1al uaſtt, falſam de ſe opinionem habuit, ſed cuſzodibus ſale, Mereſ a præbbuit. Item Orator, cum ilſo utitur pro uero, ſeit auerwjtd a3t eſſe Ralſum, eoq; ſe pro uerouti: non ergo ſälſam ipſe ha manslun S bet opinionem, ſed fillit alium. Nec C icero, cum 5 te- bhnem Nebras offudiſſe ludieibus in cauſa Cluentij gloriatus enenn eſt, nihil ipſe uicit. Et pictor cium ui artis ſuæ efficit, ut ardls N. Fuædam eminere in opere, quædam receßiſſe creda, 4 ¹ äu 12n4 4 3* 2* 2 lhesbän mus, ipſe ea plana eſſe non neſcit. Aiunt etiam omnes ea P attes Hannibalis aſtitutix. Theepsps.) De) hoc ſcribit Herodotus. AAA,, Bſt exemplä apud Valll. 7.C2,6.. 36 RM. FAB. QVINT. INSTIT. artes habere finem aliquem propoſitum, ad quenin, ſenen dant, hunc modò nullum eſſe in Khetorice, molonn præſtari eum qui promittatur, mentiuntur. Nosenn eſſe finem, iam oſtendimus,& quis eſſet diximur, ſtabit hunc ſemper Orator, ſemper enim bene dim Firmum autem hoe quod opponitur, aduerſus eosi taſſe ſit, qui perſuadere finem putauerunt. Noſter tor, arsq́; à nobis finita, non ſunt poſita in euenuui e dit quidem ad uictoriam qui dicit, ſed cum benedui etiaſt non uincat, id quod arte continetur, efftcit Nan & gubernator uult ſalua naue in portum perutin ſi tamen tempeſtate ſuerit abreptus, nõ ideo minun gubernator, dicetq́; notum illud, dum clauum reim teneam. Et Medicus ſanitatem ægri petitſi tamena ualetudinis ui, aut intemperantia ægri, alio ue quon ſu ſumma non contigit, dum ipſe omniaſecundunn. tionem ſecerit, medicinæ fine non excidit ita oraton bene dixiſſe, finis eſt. Nam eſt ars ea, ut poſt paulm clarius oſtendemus, in aclu poſita, nò in effectuxlußt- fmum erit illud quoque quod dicitur, artes ſeite qunii ſint finem cõſecutæ, Rhetoricen neſcire: namſequſg Hum clauum eectũ teneam. bene dicere intelligit. Vti etiã uitijs Rhetoritenqui ars nulla faciat, criminantur, quia& falſum dicat G nlentiriz inte feckus moueat. Quorum neutrum eſt turpe, eumet rim ſapienti. cceſum ei. hona ratione proficiſcitur, ideoq́; nec uituum. Namꝗ& mendacium dicere, etiam ſapienti aliquando cheeſlm V eſt,& affẽctus, ſi aliter ad æquitatem berduii luci nõ poterit, neceſſariò mouebit Orator. imperitienn iudicant,& qui frequenter in hoc ipſum Rlenuſn ————— 7 en ligur* en 6 1 11 4 ma uerò ex ev contra Rhetoricen cauillatio eſt, quod cer aih eii 2a exutra; cauſa parte dicatur. inde hoc, nullam eſſæar e herften, u tem ſibi contrariam. Rhetoricam eNe contraxiam ſibi. ullam artem decdruere quod effecerit„ accidere hoc 7, Kceiqpnotg A is Rbhetorices operi. Item, aut dicenda eam docere, aut Klleiicnſeii Kan von dicenda, ita uel per hoe non eſſe artem, quod non uanmen h, dicenda præcipiat, uel per hoc, qudd cim dicenda præ on contizit I m ceperit, etiam contraria his doceat. Quæ omnia appa rit neiicieſ da rent de ipſa Rhetorice dici, quæ ſit à hono uiro, atque fnseſt. N i8 ab ipſa uirtute ſeiuncka, alioqui ubi miuſta cauſa eſt. ndenas nah Wet ibi Rhetorice nõ eſt, adeò ut uix ex admirabili quoda ad ague qu ail c caſu poßit accidere, ut ex utrague parte Orator, id eſt, taut,Rs Rain uir bonus, dicat. Tamen, quoniam hoc quoq́; in rerum eineligt.t Niilt naturam cadit, ut duos Hapientes aliguando iuſtæ cauſæ dit gnnina e0 in diuerſum trahant, quandoq; etiam pugnaturos in/ Qarn an ker ſe, eot, ſt ratio lia duxerit, credunt, reſpondebo pro . E ius Poſitis, atc ita quidem, ut appareat, bæc aduerſus eos neproſtſih e quoque fruſtra excogitata, qui malis moribus nomen aten enf ia Oratoris indulgent. Nam Rhetorice non eſt contraria däu, ſicug 8 6 ibi, cauſa enim cum cauſa, non illa ſecum ipſa compo⸗ nerxſcrön 3 5 nitar. Nec ſi pugnent inter ſe qui idem didicerimt. il- F aufezun cireo 338 M. FAB. OVINT. 1NSTIT. 6 circò ars, quæ utriq; tradita eſt, nõ erit: alioqui nnta, Rnnſuru morum, quia ſæpe gladiatores ſub eodem magiſm bhan me ruditi inter ſe componuntur, nec gubernandi, quuu opinani ualibus prælijs gubernator eſt gubernatori adunſt eaten nec imperatoria, quia imperator cum imperatoren ſcuen tendit. Item, non euertit opus Rhetorice quod effa pinne neq; enim poſitum à ſe argumentum ſoluit Oruiorſſſ quii Præterquà ne Rhetorice quidem. Quiia apud eos, quiim perſuſ iiun qendo finem putant, aut ſi quis, ut duxi caſuu duama aſſ ſe bonos uiros cõ poſuerit, ueriſimilia quærentu.in dit. autem ſi quid eſt altero credibilius, id ei contrani" allult quod fuit credibile. Namut candido candidius, etai'; dtfe ci dulcius, non eſt aduerſum, ita nec probabili prohai ſint lius. Nec præcipit unquam non dicenda, nec dicenu mino contraria, ſed quæ in quaq́; cauſa dicẽda ſunt, Nonſn tur per autem, etiamſi frequentißimẽ ueritas tuends en doll ſed aliquando exigit cõmunis utilitas, utetiam fiſſcn emn Frundantur. Ponuntur hæ quoque in ſecundo(iceroñ ta de Orat.lib. contradictiones, artem earum reruntſt uatu quæ ſciantur: Oratoris omnem actionem, opmio bb non ſcientia contineri, quia& apud eos dicut qune. nuj ſciant,& ipſe dicat aliquando quæ neſciat. Etht Ciit ri, id eſt, an ſciat Iudex de quo dic atur, nibilai 9 toris artem, alteri reſpondendum. Ars earum reru d fea Rnetorice quæ ſciuntur: Rhetorice eſt ars bene dicendi beneci auid. jicere ſcit Orator, ſed neſcit an uerum ſit quodliel —— Arüuue Ne hi quidè, qui ignẽ, aut aquam, aut quatuor tlemn hr 1 aut corpora inſecabilia eſſe, ex quibusres auui 7 nitium duxerunt, tradunt: nec qui umierualaſta Aa ————— 2 enan — 4 ORATOR. LIBER TI. 139. uuſepe glatiat e n men ſuras ſolis, ae terræ colligunt, tiſciplinam tamen rerum taondonun ani fuam artem uocant. Quod ſi ratio Reit, ut hæc non dihß zuabemat. m opinari, ſed propter uim probationi ſeire uideantur, unu,Riting an eadem ratio idem breſtare Oratori potet. Sed an cau nonceenitg a ſa uera ſit, neſeit. Ne medicus quidem, an dolorem ca- doftumaſecn Pits habeat. qui hoc ſe pati dicet„curabit tamen 5 3 mrenen. 42 9 qua id uerã ſit, e erit ars medicina. Quidt quod Rhe⸗ nraat af of torice non utiqʒ bropoſitum habet ſemper uera dicen/ n ai, ſed ſemper ueriſimilia?ſcit autẽ eſſe ueriſimilia quæ rau copoſterit a un ait eft alleroc 8 ket al 6 ,.* 1. 5.„ Probatus.„ ijs litibus impugnarũt, actores cauſarũ, eadè in alijs Quod.„ pſe dicat ali obel muurluder aunr“h“, erPote 88“ aßlcslücer lre conſtat, cũ ab ea Pecie magis quam genere differat. a alrittpo n 140 M. FAB. QVINT. INSTIIT. 0 alliter tam multa præcepta, tamq́; magni quiddanmt nut eum d quod cum omnibus confitẽdum eſt, tum nobunnei fllione pue, qui rationem dicendia bono uiro non ſepaumn l ſcript à Pat eius) Atrometes, hoc exprobrat Aeſchini Demolten in pane wd gigd‿ꝛνs, Iua e warb, wbs 7u9 diclaoxatip vin, vanu r uνν αννiuo dI à HA bao moyiouu,tga vas„ „ lpdveokntrs rd⁵tu vν Xtud waudot Ixuu. 4* tlus 1- Demades autem naturæ filius fuit,& ipſe natura prmi monh licatu tor, quem negant orationem ullam ſcriptam emittere uoluiſee reinn Generalis diuiſio artium,& ex quibus ſu&ihe y 1 torica, Cap. XlN. Inſpedione. O** ſint autem artium aliæ poſitæ in inſheiiun dsεινιυαα id eſt, cognitione,& æſtimatione rerum, quulud vea. Aſtrologia, nullum exigens actum, ſed ipſo reiau juulium habet,intellectu contenta, que Oteparusus tur. Aliæ in agendo, quarum in hoc finis eſtet ipu clu perficiuntur, nihilq; poſt actum operis relinqi quæ naaurii dicitur, qualis eſt ſaltatio. Alie m eßf quæ operu(quod oculis ſubijcitur)coſumztioneſmn accipiunt, quam naurum rhv appellamus, qualis tſ W ra, ſere iudicandum eſt, Rhetoricen in dueenſſe 2 Hoc enim quod eſt officij ſui, perficit, aiqʒ iuah 9 bus dictum eſt. Aihi autem uidetur etiam exllis ceui isartibus multum aſſumere. Nam&y potet dliqun in eonſpe- do ipſa re⸗ per ſe kiſpeclione eſſe cõtẽta. britnah none torice in Oratore etiam tacente, etſi Reſientt gea propoſito, uel aliquo caſu impeditus, non magi dſ b net eſſe Orator, quam Medicus, qui curandi' ftani b nem. Nam eſt aliquis, ac neſcio an maximut,etiana. medendi, uoluptes,Uur ſecretus ſtudijs fructus, ac tum purs uolupias, 9 an . 1 1 1 . 2.—— . ooöoöoöſſſſſſſſ ,,— ,·– 3— ——————“————.* 6 rmim at ereuuli an Aſab 1n ang inze A m, ae gſon . tanma ameha am ün anl leng 4 d ui an uuli- an Kn un zin 9 aan erlbe 6 am keky ünd Sri an ritthn un t kaxi dr d'ehe n B4 4 ORATOR. LIBER II. 141 rum, cꝛim ab aclu id eſt, opere receſſerunt,& contem/ platione ſui fruuntur. Sed effctiuẽ quoq; t aliquid ſimi aliud ie ſcriptis orationibus uel hiſtorijs, quod ipſum opus in parte oratoria meritò ponimus, conſequetur. Si ka- men una ex tribus artibus habenda ſit, quia maximus eius uſus actu continetur, atq; eſt in eo frequentißime, dicatur actiua, uel adminiſtratiua. Nam et hoc eiuſdem rei nomen eſt. Vtrum plus conferat eloquentiæ ars, an na- tura. Cap. XͤX. Cio quæri etiam, naturdne plus ad eloquentiam cõ ſerat, an doctrina. Quod ad propoſiium quidem noſiri operis nthil pertinet: neque enim conſummatus Orator, niſt ex utr oque fieri poteſt, plurimum tamen reſerre arbitror, quam eſſe qusſtionem in hoc loco ue- limus. Nam ſi parti utrilibet omnino alteram detra- has, natura etiam ſine doctrina multum ualebit, doctri na nulla eße ſine natura poterit. Sin ex pari coeant, in mediocribus quidem utriſque maius adhue naturæ cre dam eſſe momentum, bonſſawates autem plus doctri. næ debeye, quàm naturæ putabo, Sicut terræ nullã fer⸗ tilitatem habenti, nihil optimus agricola profuerit,& terra uberi, utile aliquid, etiam nullo colente naſcetur. At in ſolo faccundo. plus cultor, qudm ipſa per ſe bo- nitas ſoli efficiet. Etſi Praxiteles ſignũ aliquod ex mo. Praxiteles lari lapide conatus eſſet exculpere, Pariũ marmor mal lem rude. Atſi illud idem artifex expoliſſet, plus in ma nib. fuißet quam in marmore. Deniq; natura materiæ, ars doctrinæ eſt. Hæc fingit, illa fingitur. Nihil ars ſine 8 3 mate- 5 3 5 1 4 3* 3 3 3 3 1 1 1 5 3 * 8 1 4 1 4 1 1 4 1 1* ¹ 1 1 1 1 1 3 1 1 1 11 1 1 1 4 1 ¹ 1 3 1 3 4 — —* 2.— ——— ———— 142 M. EFAB. QVINT. INSTIT. materia. Materiæ etiam ſine arte precium 7 an 1 ma materia optima melior. An uirtus ſit Rhetorica. Cap. XXI, 1 Lla quæſtio eſt maior, an ex medijs artibus, uau que laudari per ſe, neq; uituperari poßat,ſcquliſ aut ſecus ſecundu mores utentiu fiunt, habendaſttni torice, an ſit, ut cõpluribus etiam Philoſopbounß cet, uirtus. Equidè ilud quod in ſtuljs dieeniplen exercuerunt& exercent, aut nullam artè, quenn .(EAer PnAl 1 pratione nominatur, puto(multos enim aigeo ſine futns quo ne literis, qua uel impudẽtia, uel fames duxit nuie aut malam quaſi artem, quam baurr viæv dicimui. & fuiſſe multos, ey eſſe nonnullos exiſtimo, quiſia tatem dicendi ad hominum perniciem conuertenn Mærauor exeia quoq́; eſt quæ dam, id eſt ſupemuacuuai imitatio, quæ nihil ſane nec boni, neg malihabeat uanum laborem, qualis illius fuit, qui grana eiceiin ſpacio diſtante miſſa, in acum continuò,& ſinefu ſtratione inſerebat. Quem cum ſpectaſſet Alexunt donaſſe dicitur eiuſdem leguminis modio. Quod qui- dem præmium fuit illo opere dignißimum. Hiegoci pParandos exiſtimo, qui in declamationib. quueſſene- ritati dißimillimas uolut, ætatem multo Sudioaclir re conſumunt. Verum hæc, quam inſtituere conan e cuius imaginem animo concepimus, qus bonoun conuenit, quæq́ᷣ; eſt uera Rhetorice, uirtus enit. 2ul Philoſophi quidem multis& acutis concluſionis colligunt, mibi uerò etiam planiore hac, proprieiſ ſtra probatione uidetur eſſe perſpicuũ. Ab nuai I antur: urtutis äccend nobise naſun ne,g a tunſ ſeni hüne epn A 1 nedj as 1n 9 eran iin tſt ſun an nu nh ins hom ſtudl ndi ullan u luen uice in run elſi e uin 1aoT! iiem lete im ußt rnic n thena ide 14 ak- ni, n 18. ſitau it, q e uum ont, an di tſpe dine len nisn in Wh gniß al Big mat an fuut mm in ulb min un fecmn epin dn ohn rice, an emt äcut au ellu iore an ifi dRATOR. ILIBER II. 143 cuntur: Si conſonare ſibi in faciendis ac non ficiendis uirtutis eſt, quæ pars eius prudentia uocatur, eadem in dicendis ac nõ dicendis erit. Etſi uirtutes ſunt, ad quas nobis etiam antequã doceremur, initia quædã, ac ſemi- na ſunt cõceſſa natura it ad iuctitid, cuius ruſticis quo que, ac barbaris apparet aliqua imago⸗nos certe ſic eſ ſe ab initio förmatos, ut poſſemus orare pro bonis, e- tiamſi nõ perfecte, tamen ut ineſſent qucdam, ut diæi, ſemina eius facultatis, manl feſtum eſt. Non eadem autẽ his natura artibus ect, quæ à uirtute ſunt remotæ. Itaq; quidem Zenon adeò coniunxit, ut hanc compreſſæ in pugnum manus, illam explicitæ diceret ſimilem, etiam cx Zenonis, diſputatrix uirtus erit, adeò de hac quæ ſpecioſior, atq; apertior tanto eſt, nibil dubitabitur. Sed plenius hoc idem atq; apertius intueri ex ipſis operibus uolo. Nam quid Orator in laudãdo faciet, niſi honeſtorum ac tur pium peritus? Aut in ſuadẽdo, niſi utilitate perſpectaꝛ aut in iudicijs, ſi iuſtitiæ ſit ignarus? Quidt non forti⸗ tudinem poſtulat res eadem, cum ſæpe contra turbulen tas populi minas, ſepe cum periculoſa potentium offen ſa, nonnunquam, ut in iudicio Miloniano, inter cir/ circum co. cunfuſa militum arma dicendum ſit? ut ſi uirtus non ruſca eſt, nec perfecta quidem eſſe poßit oratio. Quod ſi ea in quoque animalium eſt uirtus, qua præſtat cæte- ratio, uir- ra, uel pleraq;, ut in leone impetus, in equo uelocitas: tus, hominem porro ratione atq; oratione excellere cæte/ ras certum eſt. Cur non tam in eloquentia, quã in ora- k 4 tione ,. e uæ Oratiõis duo cum duo ſint genera orationis: Altera perpetua, quæ funt genera. Rhetorice dicitur: Altera cõciſa, quæ Dialeclice: quas Comparatio v“ 5 8— 5 144 M. FAB. QVINT. INSTIT. tione uirtutẽ eius eſſe credamus Recteqp; hoc apuldi cer. diſſerit Craſſus: Eſt enim eloquentia una Juelg 0 Caanentii e 0 i 0 us materid de ſummis uirtutibus. Et ipſe Cicero ſua perſona,n gu eiadd ad Brutum in Epiſtolis, tum etiam alijs in locis, um platonédi tem eam appellat. At progmium aliquando, e nan, 7„terim al tionem dicit malus homo,& argumsta, ſic ut niiſ ciß nai in hiz requirendum. Nam et latro pugnabit acritern ac ionclii tus tamen erit fortitudo,& tormenta ſine gemiuſin fehunchn malus ſeruus, tolerantia tamen doloris, laude ſunm mqulilo carebit. Multa ſiunt eadem, ſed aliter. Lufficiantigin aeſuna hæc quia de utilitate ſuprà tractauimu. HuH womm Au ſit materia Rhetorices. Cap. XXII qulkun M ateriam Rhetorices quidam dixerunteſſe oraiu. lbeneiil nem, quam ſententiam ponit apud platonem Gn. nide n gias. Quæ, ſi ita accipitur, ut ſermo quacunq; de recij liatu.. poſitus dicatur oratio, nõ materia, ſed opus eſt,utſti/ ſuntin 1., tuarij, Katua: nam& oratio efficitur arte ſicut ſatua, toritßa al. Sin hag Si uerdò hac appellatione uerba ipſa ſignifciri puu, uuſtdti mus, nihil hæc ſine rerum ſubſtantia ficiunt. Quidm qummn argumenta perſuaſibilia, quæ et ipſa in parte ſutape doinhii ris,& arte fiunt, et materia egent. Quida ciullau⸗ nittam Kiones, quorum opinio non qualitate, ſed modoem onnums uit. Eſt enim hæc materia Rhetorices, ſed nõ ſols Wi qſtxaix dam, quia uirtus ſit Rhetorice, materid eius totanu⸗ lerenus tam uocat: Alij, quia non omnium uirtutũ materiuſt inſuus tota uita, ſed pleræq; earũ uerſentur in partibuts, ſeu ummiid iuctitia, fortitudo, continentia, proprijs offtis, eiſu, Niuna Nine in telliguntur. Rhetoricen quoq; dicunt in unaai- Etaslin qua parte ponendam, eiq; locum in ethice uauuin Ri e P 2, A acin n2 ema 15 lde a ir ein 1 9 XI an ſetn An onng an gthr ai sean an lirſa ai ie 1 nipt. Gl aai refun ung iuihn aa tonn piuu iem ü tol en mun aan tüh in ijbt 1. nue a. veguii 9 ORATOR. LIBER II. 445 aßignant, id eſt eayuarup. Ego, neq́; id ſine autori- bus, materiã eſſe Rhetorices iudicio omnes res, quæcu que ei ad dicendum ſubiectæ erunt. Nam Socrates apud Platonẽ dicere Gorgiæ uidetur, non in uerbis eſſe ma- teriam, ſed in rebus. Et in Phædro, palam non in iudi/ cijs modõò& concionibus, ſed in rebus etiam priuatis, ac domeſticis Rhetoricen eſſe demonſtrat. Quo mani- feſtum eſt, hanc opinionẽ ipſius Platonis fuiſſe. Et Cice ro quodã loco materia Rhetorices uocat res, quæ ſubie ctæ ſunt ei, ſed certas demũ putat eſſe ſubiectas: alio ue rò de omnibus rebus Oratori dicendum arbitratur, his quidè uerbis: Quanqua uis Oratoris, profeßioq́; ipſa bene dicẽdi hoc ſuſcipere ac polliceri uideatur, ut om/ De Orat. In eodem ni de re, quæcũq; ſit propoſita,3ornate ab eo, copioſeq́; De Orat. 3. dicatur. Atq; adhuc alibi.“ Veriim enim Oratori, quæ Enimuero ſunt in hominũ uita(quandoquidẽ in ea uerſatur Ora/ tor, atq; ea eſt ei ſubiecta materia) omnia quæ ſita, audi ta, lecta, Aiſputata, tractata, agitata eſſe debèt, Hac aut qud nos materiã uocamus, id eſt, res ſubiectas, ꝗdã mo do infinitas, modò non proprias Rhetorices eſſe dixe- rũt, eamq́; artem circumcurrètem uocauerunt, quòd in omniũ materia diceret, cũ quibus mihi minima pugęna. eſt. Nã de omni materia dicere eam fatẽtur, proprid ha/ bere materia, quia multiplicẽ habeat, negant. Sed neq; inſinita eſt, etiaſt eſt multiplex, et aliæ quoq; artes mi. nores habẽt multiplicẽ materid, uelut architectonice, Nã ea in omnibus quæ ſunt in ædificio utilia uerſatur: Et cælatura, quæ in auro, argento, ære, ferro, operaue efficit. Nã vſculptura, etia lignu, ebur, marmor, uitrũ, ſcalptura 5 gemmas, —————— 146 M. PFAB. QVINT. INSTIr. 05 gemmas, præter ea quæ ſuprA dixi, complectitur. ia g decui 1 protinus non eſt Materia KRhetorices, ſi in eade Kej lefbbnet . tux et alius. Nam ſi quæram, quæ ſit materia ſtatuaſ un quit ſcalptoris dicetur æs: ſi quærã quæ ſit excuſoris;i et, euui liiiein, cæ, quã Græci uocant Xæανπd ſimiliter eseſſen- quim ſpondeant. Atqui plurimũ a ſtatuis differuntuaſels Nuſt medicina ideo non erit ars, quia unctio, et exeritnm iypeqitas c paleſtrica, ciborũ uerò qualitas, etiam cuͦ couum iſſanah ei ſit arte cömunis. Quod ueroò de bono, utili uſtoiy qnumt, ſerere, Phlioſophiæ o ffiein eſſe dicit, nõ obtutnaan haquſ Philoſophũ dicũt, hoc accipi uolunt, uiru bonum e mleit igitur Oratorẽ, quẽ à bono uiro non ſeparo, ineci m me materia uerſari mirer? Cum præſertim primo liimi cumm —õ—— — oſtenderim, Philoſophos omiſſam hanc ab Orataniuſ dallbas partẽ occupaſſe, quæ Rhetorices propria ſemperi ann ſet, ut illi potius in noſtra materi⸗ uerſentur. Denige mner Pialsdices cuùm ſit Dialectices materia, de rebus ſubieckis diſpuu nala proprium. re, ſit autem Dialectices oratio conciſa, cur noneain- ſaug perpetuæ quoq; materia uideatur Solet à quibuſtic mni Pe Orat.a. illud poni. Omnium igitur artium peritus eni Orun,; quolum c de omnibus ei dicendum eſt. Poſſem hic Cieeronün ennte ſpondere uerbis, apud quem hæc inuenio: Naaqu⸗, Rleian dem ſententia nemo poterit eſſe omni laudecumue guien tus Orator, niſt erit omnium rerum magnanm ati eesuus artium ſcientiam conſecutus. Sed mihi ſatigezeiutſ figun ſe Oratorem rei, de qua dicit, non inſcium. Necgem emnale omnes cauſas nouit,& debet poſſe de omnibus dien ſeual De quibus ergo dicet? de quibus diicit. simiün ule artil us guog, de quibus dicendun erit ntanma ig 1 tron um wu dreſ an nul ſam an Ou ites mniſpm teria mnidn terel ut alint 9co, en n tturt anigi ium n zeni P0 wCr hec uno: M eſe as un reru un funh gedr da idhs non nntl b0h dhun huse de 10 gaun na en 1 ORATOR. LIBER If. 147 & de quibus didicerit, dicet. Quid ergo, non fäber aut de fibrica melius, aut de Muſice Muſieua? Si neſeiat O- rator quid ſit de quo quæratur, plane melius. Nam& litigator rusticus, illiteratusque, de cauſa ſua melius quam Orator, qui neſciet quid in lite ſit. Sed accepta à Muaſico, à fabro ſicut à litigatore, melius Orator, qua ipſe qui docuerit. Verum e faber, eim de fabrica,& Muſicus cum de Muſica, ſi quid confirmationem deſi/ derauerit, dicet, non erit quidem Orator, t ſed faciet il Hæc elaufuia lud quaſi Orator. Sicut cũ uulgus imperitus deligabit, noͦ erat in us non erit Medicus, ſed faciet ut Medicus. An huiuſmodi res nec in laudem, nec in deliberationem, nec in iudi- cium ueniunt? Ergo cum de faciendo portu Hoſtienſi deliberatum eſt, non debuit dicere ſententiam Orator? atqui opus erat ratione architectorum. Liuores,& tu- mores in corpore, cruditatis, an ueneni ſigna ſint, non tractat Orator? At eſt id ex ratiõe medicinæ. Circa mẽ ſuras& numeros nõuerſabiturt Dicamus has Geome- triæ eſſe partes. Equidẽè oia credo poſſe ferè caſu ali/ quo uenire in officium Oratoris: quod ſi nõ accidet, nõ erunt ei ſubiecta. lta ſic quoq; rectè diximus materiam Rhetorices, eſſe ocs res ad dicẽdum ei ſubiectas. Quod quidem prohat etiam ſermo cõmunis. Nam ci aliquid, de quo dicamus accepimus, poſitam nobis eſſe materiã, teri ereylari, freqquenter etiam præfatione teſtamur. Gorgias qui- Gordin 4½ dem aded Rhetori de omnibus putauit eſſe dicendã, ut ſe in auditorijs interrogari pateretur, qua quiſq; de re uellet. Hermagoras quoq; dicdo materiã eſſe in cauſa, E in quæſtionibus, omnes res ſubiectas erit cõplexus. ded OEo ◻ 8 — — öa“ 148 M. PAB. QVTNT. INSTIT Sed quæſtiones ſi neget ad Rbetoricen bertinene, i ſentit à nobis. Si autem ad Rhetoricen pertinet,4bie Tees partes quoque adiuuamur. Nihil eſt enim, quod nonincu. ationis ſe- ſam, aut in quæ ſtionem cadat. Ariſtoteles tres cin nd A 1⸗... 2*. 4. elem. partes orationis, ludicialem, Deliberatiuam, Dena, ſtratiuam, penè et ipſe Oratori ſubiecit omnia,niit num non in hæc cadit. Quæſitum à paucißimisetiit in ſtrumento eſt. inſtrumentum uoco, ſine quoſpmaſ materia,& in quod uelimus effici opus non poßit.yu rum hoc ego artem nõ credo egere, ſed ujenens V enim ſcientia deſiderat inſtrumentum, que potediſ conſummata, etiamſi nihil faciat, ſed ille opiſex, ut lator cælum,& pictor penicilla. ltaque hæcis eum locum, quo de Oratore dicturi ſumus, differamus. grCvNDI LIBRI r IAIs. 4——— —— 0X ſamion opuch um ſcinan quol ret. ni non ti pon iuuentu iiße lbemi traciid oric im one na nam, amnga 1 ſſ u digen elie 2 Dn ſabi en run uma g inza uoc n fufn dei o e en ereſ atum, ſennn an mn it ſe an ha lcilla aehern dratt un ii 1mus 2 LI m. d⸗ A OKRATOR LI1IBER III. 143 Mr FABII QVIN-⸗ TILIANI DEINSTITVTIONE Oratoria, Liber Tertius. De Scriptoribus artis Rhetoricæ. Cap. I. oniam in ſecundo libro quæ/ Per tranſitio . nem, ut ſoiet, ſitum eſt— quid eſſet Rhetorice, hunc librum Aſer quis finis eius, artem quoq́; eriam aulpis eſe eam,& utilem, et uirtutem, Latun. ut uires noſtræ tulerunt, oſten- dimus, materiamq́; ei, res omnes de quib. dicere oporteret, ſubie- œperit, quibus cõſtet, quo quæq́; in ea modo inuenienda, atq́; tractada ſint, exequar. In- tra quẽ modũ pleriq; ſcriptores artiũ cõſtiterũt, adeò ut Apollodorus cõtentus ſolis iudicialibus fuerit. Nec Apodioxxis ſum ignarus, hoc dà me præcipue ꝗd- hic liber inchoat, inoni 18⸗ opus ſtudioſos eius deſideraſſe, ut inquiſitione opinto- centere. num, quæ diuerſißimæ fuerüt, longe difficillimũ: itane ſcio, an minime legentibus fuaturum uoluptati, quippe quod propè nudam præceptorum traditionem deſiae- ret. In cæteris enim admiſcere tentauimus aliquid nito Oecupatio ris, non iactandi ingenij gratia(nanq; in id eligi mate- ria poterat uberior) ſed ut hoc ipſo allicerem us magis iuuentutem ad cognitionem eorum, quæ nec: ſſaria ttu dijs arbitrabamur, ſi ducti iucũditate aliqua lectionin,, lubentius diſcerent ea quorum ne ieiuna, atque aridas traditio auerteret animos, et aures(præ ſertim tam deli b eatas) 1z0 M. FAB. QVINT. INSTITI Nt CEeseret uf catas)raderet, uerabamur. Qua ratione ſe Lucretiua(detdoniu peret, uetun cit præcepta Philoſophiæ carmine eſſe complenm. protagori znersPhere⸗ Nanq; hac, ut eſt notum, ſimilitudine utitur. arté qudeii 3 Ac ueluti pueris abſinthia terramedentez cqum hi Cuům dare conantur, prius oras pocula cirun auipten Aſpirant mellis dulci flauoq́; liquore. uiimm kt Ju⸗ ſequutur. Sed nos ueremur, ne paruſiel- ſe apunt Wis Lhe⸗ ber mellis, E abſinthij multũ habere uileaturn ſu Lacuund 2 ee e zubrior ſtudijs, qud dulcior. Quinetia hoc timeo,ſea elioi eo mmorem gratia ineat, quod pleraq́; nõ muentapa umyiimi meo, ſel ab alijs tradita continebit, habeat eti queſin 1s, God qui contra ſentit, et aduerſentur, præterea, uoii. Bruong rimi autores, quamuis eodem tenderet, diuer as tann natmnot aieenerunt uias munierut, atq; in ſuã quiſq; induxitſequentesſſ npeig aggreßi at probat qualecunq; tingreßi ſunt iter, nec ſicilen, uunum culcatat pueris perſuaſiones mutaueris, quiunenoni quefn didiciſſe mauult, quàm diſcere. Eſt autem, ut proceden. ü ſälle . Ab aafenn te libro patebit, infinit⸗ diſſenſio autorũ primo ade rergio uns. 2 quæ rudia atq́; imperfe cta adhuc erant, atiſcientu Korelim quod mueniſfa ſcriptoribus: mox, ut aliquiſinie uie 3 omniſta ventur afferre, etiam recta mutatibus. Nà primupok eos quos Poetæ tradiderũt, monuiſſe aliqucitähbe nuugſ toricen Empedocles dicitur. Artium autem ſeriyiom ſoels antiquißimi, Corax,& Thyſias Siculi, quos inſeeun utnait eſt uir eiuſdẽ inſulæ Gorgias Leontinus, Empedoclilh ut traditur, diſcipulus. Is beneficio longißimæ etati Eicero in Ca(nam centum et nouem uixit an nos) cum multi ſinu 1 tne Lene& taaftoruit. ldeoq́; ey illorum, de quibus ſaprache ſii un geuis mulus,& ultra Socratem uſq; durauit. Thnshnas Shulc 3 da⸗ H- —————— O) dtibt l dnuiſ i LA 1n vla 1 n em 2 n hei gan niuh 1 üre. as thrni à un Amid a ul Kat ume 63 OKRATOR. LIBERRIII.; Calcedonius cum hoc, et Prodicus Chius, et Abderides protagoras, à quo decem milibus denarioru didiciſſe De Srdesede artẽ qud ædidit, Euathlus dicitur, et Hippias Elæus, ertag. et quem palameda Plato appellat, Alcidamus Eleates. Euathius Antiphon quoq;et primus omniã orationem ſcripſit, &x nihilominus artem eo ipſe cõpoſuit,& pro ſe dixiſ ſe optimẽ eſt credit.Etia Policrateʒ, à quo ſcripta in Socratem diximus orationẽè, et Theodorus B)antius,. .*.. Aoyο⁴ae ex his& ipſe, quos Plato appellat nerdaudet. HO-„ Rruciores rum primi cõmunes locos tracta ſe dicuntur, Protago& ædificatoa ras, Gorgias, Prodicus,& Thraſymachus. Cicero in 35 Srenu,g Bruto negat ante Periclem ſcriptũ quicquam, quod or ſermonis, afſo natum Oratoriũ habeat, eius aliqua ferri. Equidẽ non PatinisPng reperio quicquã tantæ eloquẽtiæ fuma dignum. Ideoq́; dro. minus miror eſſe, qui nihil ab eo ſeriptu putẽt, hæc aut quæ feruntur, ab alijs eſſe cpoſita. His ſucceſſere mu! ti, ſed clarißimus Gorgiæ auditor Iſocrates, quàquà de lfoerates præceptore eius inter aui ores nõ cõueni, nos auũt Ari- Roteli credimus. Hinc uelut diuerſæ ſecari cœperunt uiæ. Nã e& Iſocratis præſtantißimi diſcipuli fuerunt in omni ſtudiorũ genere, eoqᷣ; iã ſeniore(octauũ enim&. nonageſimũ impleuit ann) pomeridianis ſcholis Ari ſioteles præcipere artẽ oratoriã cœpit, noto quidè illo Præeſpere ut traditur, uerſu ex Philocteta frequenter uſus. Pro doceres Aio xX gdν riuea, ge. Icousdτ α a Xαν · t rurpe eſſe tacere,& Iſocratem pati dicerè. Ars eſt utriuſque, ſed pluribus eam libris Ariſtote- jes complexus eſl. Eodem tempore Theodectes fuit, de mn uetuftis de cuius opere ſupra dietum eſt. Theophraſtus naa Wenn— ———.———— 1½ M. FAB. QVINT. NSTII CNA Teophraſte Arictotelis diſcipulus, de Rhetorice ſcripſit atzueae rkerishe Rhetor....— 5aTleſne Oratoriſs uel ſtudioſius Philoſophi quam Rhetores, preapui fſe eip Stoicorũ, atq́; Peripateticorum principes Fecitdin Kliastn uelut propriã Hermagoras uiã, quam plurimi ſuuſ vöriou cuti, cui maxime par, atq́ue æmulus uidetur Athena Ferzining Zlee Shem fuiſſe. Multa poſt Apollonius Molõ, multa areun dperzau ta Cæcilius, et Halicarnaſſeus Dionxyſius. Precipui fem Uhril miẽ in ſe conuerterlt ſtudia Apollodorus pergamenu eonn laui ꝗ præceptor A polloniæ C eſaris Auguſti fuit,e The nbyonp d. dorus Gadaræus, qui ſe dici maluit Rhodium, quenai usſcige alose audiſſe, ciem in eam inſulam ſeceßiſſet, dicitu feneum berius Cæſar. Hi diuerſas opinioner tradilerũtzasa anſin latiq; inde Apollodorei,& Theodorei, ad moreman en han tas in philoſophia ſectas ſequẽdi. Sed Apollodori ſu froim cepta magis ex diſcipulis cognoſcas, quorum diln. finanin Eualgius tiſeimus in tradendo Latine fuit TC. Valdius, Grecti O Valgius ticus. Nam ipſtus ſola uidetur ars edittai Matiun quia cæteras, miſſa ad Domitium Epiſtols non m N pſt ſcit. Plura ſcripſit Theodorus, cuius auditorem Remm einanm goram ſunt qui uiderunt. Romanorũ primu aanm cauügi MOꝛto. voſ ego quidẽ ſciam, cõdidit aliqua ex hac materuſdl. C eknt 17. Ahu niis to ille Cen ſorius, poſt M. Antonius inchoauit. Näh 4, gu e. ſed uetua ſolum opus eius, atq; idipſum imperfectum mauutge d gu mun dre con cuti minus celebres, quorũ memoriam, ſi quo ban antil uenit. poſcet, non omittam. Præcipuum uero luneuſen 1 enm uth quẽtiæ, ita præceptis quoq; eius dedit unicu abi u maſein Lib.a. de Or. ſpecimè orandi, docendiq́; oratorias artes vu I lictei poſt quem tacere modeſtißimum föret, niſi R 4 irun b ricos ſuos ipſe adoleſcenti ſibi elapſos enn 9 knit ni ———— .Wm b wan mR 0 ne imp an a ud,t ſitminſ emu anuh 6 A ugn uD ag pol ain ha ſers t iiin aalu Anina ulen eka inio un ini Thes as dmn nedi. ain dlain enoſt n amij zitt In an tur a an ldl- tium an cmg 5, cui um inmt mant ſrwituſ uaex ann tel ttoni anur wl rinp rwinnl nemo unſfgue uum aama eius unüt rato un ell um/ a ſoi biel in ln — — CKAT OR. LIBER III 2 Oratorijs hæe minora, quæ pleriq; deſiderdt, ſciès omi Huius Gallio 6/„⸗— em akeria vaucg? cins ſiſſet. Scripſit de eadem materia nõ pauca Corniftcius, iis puãt elle aliqua Stertinius, nonnihil pater Gallio, accuratitta ue ubros ad Be rô priores Gallione Celſus& Lenas,& ætatis noſtræ 1eaid,lerice Verginius, Plinius TRutilius. Sunt et hodie clari eiuſdẽ„Tutliuis operis autores, qui ſi omnia complexi ſorent, cõſuluiſ& ſuo udi- ſent labori meo⸗ ſed parco nominibus uiuẽ᷑tium. Veniet Saere 3840e eorum laudi ſuum tempus, ad poſteros enim uirtus du- rabit, non perueniet inuidia. Non tamen poſt tot ac taͤ⸗ tos ſcriptores, pigebit meam quibuſdam locis poſuiſſe ſententiam. Neq; enim me euiuſquam ſectæ uelut qua- dam ſuper titione imbutus, addixi, et electuris quæ uo lent facienda copia fuit. Sicut ipſe plurium in unum cõ fero inuenta, ubicunq; ingenio non erat locus, curæ te/ ſtimonium meruiſſe contentus. Quod initium Rhetorices. Cap. II. Ee diu nos moretur quæ ſtio, quæ Rhetorices ori- N 2⁰ ſit. Nam cui dubii eſt, quin ſermonẽ ab ipſa re- rũ naturæ geniti protinus homines acceperint? q́uod certè principii eſt eius rei. Huic ſtudiũ& incrementiũ dederit utilitas ſummam ratio& exercitatio? Nee ni/ ſumma ra- deo, quare curam dicendi putant quidam inde cœpi/ tio, Conſu- ſe, quod hi, qui in diſerimen aliquod uocabantur, ac- tatio. curatius loqui defendendi ſui gratia inſtituerint. Hæc enim, ut honeſtior canſa, ita non utique prior eſt, cum præſertim accuſatio præcedat deſenſionem, niſi quis dieit etiam gladium fibricatum ab eo prius, qui ferrum probata in tutelam ſui, quam qui in perniciem alterius compa- ſimuli. rarit. Initium ergo dicendi, dedit natura: initium artis, 1 obſer- 634 M. EAB. QVINT. INSTNT. 0K ribvenaie *. 45 2 2 1 objeruatio. Homines enim ſicut in medicina, cinai rent alia ſalubria, alia inſalubria, ex obſerualiien num ektulh effẽcerũt artẽ: ita cum in dicendo alia utilia,aliain, lunt qi lia deprehenderent, notarunt ea ad imitandum, uin. gid qu dumq́;,& quæda ſecundum rationem eoru aliuima ſnaczu⸗ cura& uſu ipſi quoq́;, bæc confirmata ſ unt tuſu, tum que ſiin ceruntqi quiſq. docuit. Cicero quidem imitium orandi cnin ciunſiu bus urbiã, ac legi latoribus dedit, in quibus fuſenn iiast. dicẽdi neceſſe eſt, cur tamen hanc prima origauui nimmu tet, nõ uideo, cum ſint adhue quædã uagæ, eiſiunti; uinani b In proœmio bus, ac ſine legibus gentes, et tamè qui ſunt inhiſii eendqij inuentionis.& legationibus fungantur, et accuſent aliqua, iin ai lii V dant,& deniq; alium alio melius loqui crelant. ſepemi Quinque eſſe partes Rheiorica. utiio . Caput IIII. ö beon V Oratores Mnis autem orandi ratio, ut plurimi, maxmiya quln V De ne Oiores tradiderunt, quinq; partibus conſat inuet. figie V pus abiolui. tione, diſpoſitione, elocutide, memoria punieium pliein V enim † ſiue actione. utroque enim modo dicitur. Oomnu un nanm b ſermo, quo quidem uoluntas aliqua enäcitlun hche eiutim neceſſe ect& rem,& uerba. Ae ſieſt breuz Gun nunis G cdcluſione finitus, nihil fortaſſe ultra deſideraaton juc tio lõgior, plura exigit. Non enim tantu refert guun doſte quomodo dicamus, ſed etia quo Ioco. Opus ergocho liahi V diſpoſitione. Sed neque omnia quæ res poſtulaßimm nulton neq; ſuo quæq; loco poterimus, niſi adiuuante maſ ſi V ta erit· Verüh tioo uvenii S “— untt riiti dedit, anc quæd lamẽ acch lius tes R III. ut plu varti „Mer do d aliqn Ac ſeult nimt oſoct 4c! L 5 qu lü per c quo A uen 48 ua 2⁴ tal heirgan an eſ an tau un 1 un 8l⸗ mn unuj dd ſhw en jdidi u On au in an nin un dn un t 1 aa zen e lliu an unki A. 1 n eeckäl 4„ ren tribuendus eſt quintus locus. Nec audiendi quidaã, quo rum eſtAlbutius, qui treis modò primas eſſe partes uo- lunt, quia memoria atq́; actio, natura, non arte contin- gãt, quarum nos præcepta ſuo loco dabimus, licet Tra ſimachus quoq idem de actione Tcrediderit. His adie- cerunt quidam ſextam partem, ita ut inuentioni iudi- cium ſubneclerent, quia primuùm eſſet inuenire, deinde iudicare. Ego porro ne inueniſſe quidem credo eum, qui non iudicauit:nec enim contraria, communia, Ku! ta inueniſſe dicitur quiſquam, ſed nontuitaſſe. Et Ci/ iudicaſſe cero quidem int Topieis, iudicium ſubiecit muentio- Rhetoricis ni. Mihi autem adeò primis tribus partibus uidetur eſ⸗ ſe permixtum, nam neque diſpoſitio ſine eo, neq́; elo/ cutio fuerit, ut pronunciationem quoq; uel plurimum ab eo mutari putem. Quod hoc audacius dixerim, quod in Partitionibus oratorijs ad eaſdem, de quibus ſupraà dictum eſt, quinq peruenit partes. Nam cuùm du A☛ tradiderit pliciter primũ diutſiſſet tin inuentionẽ, atq; elocutio- inuentionẽ nem:res, ac diſpoſitionem, inuentioni: uerba, et proni eiationẽ, elocutioni dedit: quintam quoq; conſtituit cõ munẽ, ac uelut cuſtodem omniũ, memoriam. Idẽè in O- ratore, quinq; rebus cõſtare eloquentiA dicit, in quibus poſtea ſcriptis certior eius ſententia eſt. Non minus mi Contutatlo⸗ hi cupidi nouitatis alicuius uidentur fuiſſe, qui adiece- runt ordinem, cuùm diſpoſitionẽ dixiſſent, quaſi aliud Diſpoſttisis ſit Diſpoſitio, quam rerum in ordinem optima colla- defnitio. tio. Dion inuẽtionem modò& diſpoſitionem tradidit, ſed utranq; duplicem, rerum ac uerborũ, ut ſi Elocutio muentionis, Pronaciatis diſpoſitionis: his quinta pars 1 1 Memoria 8 — 1 4——— —— 1“———. ———— —— 3 ———— 136 M. FAB. QVINT. INSTIT. OK Memoria accedat. Theodorei fere inuentions duli libuscoiſ rerã atq; elocutionis, deinde treis partes ceterun nerunt, oc magoras iudicium, partionem, ordinè, quæi; eloc, nolentiit nis ſunt, ſubiecit Oeconomiæ, quæ Græcc appelua ceseſſedic eura rerum domeſtic arum, et hic per abuſionè eiſn cidlem. O nomine Latino caret. Eſt& circa hoc quæſtio, arii. d memoria in ordine partiũ, quidam inuentioni,qul inuertoen diſpoſitioni ſubiunxerũt, nobis quartus eius lonn morin,U xime placet. Non enĩm tantuũ inuenta tenere, utaiß; dendeluc namus, nec diſpoſita, ut eloquamur, ſed etiãuerti mülierit, . es mata memoriæ mandare debemus. Hac enim om geuetacal Srbeneas gueeñg K tionem. 8 kini oesnl ms Ari lem pyoa fueunt Greadi ſuadendi, artis. Gulh ris:inuè tio ait, et iſan, erahilu frümp binur itia erunt,uni. mub ten nſa intaptet po, Inſecabile 4 nula nerrit, bin nanim ue) naalua nt partes toit deläuſt guü⸗ Oeconomia. J k lereiß nae in dnem miegg meth ica cnil t, nob antäi locue edeben ollate enö entſe Aere, lreline kamét eien niregu tio,R men 4c oſeh orice, zuet ss ſini nueſu an üna an eiule emta a tun an eiin a ani fenue. ann wonn eairawn an tem en Khnd ac ürüte aemuüt aa brun⸗ 6 L üi anemnein 1 M. 1(d M eAl a üen anopen S aun e Bu Nus aue 3 1 OCRATOR LIBER III.*57 quibus conſtat. Videntur autem mihl, qui hæc opera di- xerunt, eo quoque moti, quod in alia rurſus duuiſione nollent in idem nomen incidere: partes enim Rhetori/ ces eſſe dicebant laudatiuam,& deliberatiuam, iudi. cialem. Quæ ſi partes ſunt, materiæ ſunt potius quana artis. Nanq; in his ſingulis Rhetorice tota eſt, quia& muentionem,& diſpoſitionem,& eloeutionem, etme moriam,& pronunciationem quæcunq; earum deſi- derat. Itaque quidam genera ea tria Rhetorices dicere maluerũt, optime autem ij, quos ſecutus eſt Cicero, qui genera cauſarum. Tria eſſe genera cauſarum. Cap. IIII. S Ed tria, an plura ſint, ambigitur: nec dubiè prope oẽs utiqʒ ſummæ apud antiquos autoritatis ſeripto res, Ariſtotelem ſecuti, qui nomine tatum alio cõciona lem pro deliberatiua appellat, hac partitione contenti fuerunt. Verum et tunc leuiter eſt tentatum, tum apud Græcos quoſdã, tũ apud Ciceronem in libris de Orat. De orat.a. & nunc maxime tempore noſtrori autorũ prope tim Pel iuaſ un pulſum, ut non modo plura hæc genera⸗ ſed penẽ innu- merabilia uideantur. Nam ſi laudadi ac uituperandi of ficiu in parte tertia ponamus, in quo genere uerſari ui debimur, ſi querimur, cõſolamur, mitigamus, concita, mus, terremus, cõfirmamus, præcipimus, obſcurè dicta interpretamur, narramꝰ, deprecamur, gratias agimus, gratulamur, obiurgamus, maledic imus, deſeribimus, mandamus, renuciamus, optamus, opinamur, et pluri- ma alia, ut mihi in illa uetere perſuaſtõe pmanẽti, uelut petẽda ſit uenia, quærendumq́;, quo moti priores rem 3 tam ———— 2 1““ 1 3—““ 1 2 „ H. FAB. AVIRNT. INSTIT o tam latẽ ſuſam, tam breuiter aſtrinxerint. Quos au ie ermo raſſe putant, hoc ſecutos arbitrantur, quod in hu 1 te, Gch quidem Rributione xolligit tria præcipua cau n gellcra. 2 uerſari tum Oratores uidebant. Nam ex laudes,& Kiept tuperationes ſcribebantur,& taius dicere erun genereit ris,& plurimũ in cõſilijs ac iudicijs inſumebaturq nalte ra, ut ſcriptores artiũ pro ſolis cõprehenderintſai aturui tißima. Qui uerò defendunt, tria faciunt genera auui lauuui rum: Vnũ, quod ad delectations cõueniat. Alterũun temaſuui conſiliũ accipiat. Tertiu, quod de cauſis iudictt, iii unuts cuncla rimdti, talis quæda ratio ſuccurrit, quod n lunuu Oratoris officium, aut in iudicijs eſt, aut extra udius adtmnai Forum de quibus iudicio quæ ritur, manife ſtum gend ni uluh e:ea quæ ad ludicem non ueniunt, aut pfætentimi’ uteuim bent tempus, aut fiaturum: Præterita laudamus, auniæ- cißſtte tuperamus, de futuris deliberamus. Item omnis deei aheſei bus dicendum eſt, aut certa ſint neceſſe eſt, aut dumi ulllian Certa, ut cuique eſt animus, laudat, uut culpata- nniſuſ hijs partim nobiſipſis ad delectationem ſuntlibenat ſuu. his deliberatur: partim aliorum ſententiæ comnie tummms de his lite contenditur. Anaximenes iudicialen&n pnau cionalem, generales partes eſſe uoluit. Septemauen lüaaaiuu ſpecies hortandi, dehortandi, laudandi, uituperdii·Ü niainauu cuſandi, defendendi, exquirendi quod etiam amanfn Ton laui dicitur, quarum duæ primæ deliberatiui, due ſegts inanim, demonſtratiui, tres ultimæ iudicialis generis ſant aa) ſutonn tes. Protagoram tranſeo, qui interrogadi, reſponiin. ninm predrand di, mandadi, tprecadi, quod xεον dixit, pertesſaln aintai butat. Plato in Sophiſte iudiciali, et eöcionalitertiiu fuilala iecit ⁊2aοιμuυν⁷, guam ſanè permittanaus nobiä⸗ Aühnan . rneu lone an glai gao, atuian drali a aa ulicf ah ani lueri an ſtmn dueni ann febe Pret urlnaa beram amonnit tiſin an han u,, lau an aaa telecte men ſle lionu aauiem dxim unniulat 5eſje n a di,lu ah utyn. rendic uag imzzn e del ud iuet uudi euenüh aiin müntha 1 1“xs zet iculi anult aip un ORATOR. LIBER III.„9 cere ſermocinatricem, quæ à forenſi ratione diſiungi- tur,& eſt accõmodata priuatis diſputationibus, cuius uis eadè profecto eſt, quæ Dialecticæ. Iſocrates in omni Aſuo con⸗ genere mneſſe laudem ac uituperationẽ exiſtimauit. No 69 bis aãt er tutißimũ eſt autores plures ſequi,& ita ui/ detur ratio dictare. Eſt igitur, ut dixi, unum genus, quo laus ac uituperatio cotinetur, ſeu eſt appellatum d par te meliore laudatiu, idem alij demonſtratiuũ uocant, utrunq; nemè ex Græco creditur fluaxiſſe.&& vuu-. nuixννσνανένι εισ εmανατενμν dicunt. Sed mihi Cri,&ατναμν Nenepprie.) nö tam demonſtrationis uim habere, quim oſtentatio nomt᷑ cum i nis uidetur, e multum ab illo yxuraa differre: na ln tes tedtinet laudat iuũ in ſe genus, ita non intra hoc ſolu einaas ſubu cöſiſtit. An quiſquamt negauerit Panegyricos tzns uun de heinai * H b p uds eſſe? Atqui formam ſuadendiſhabent, et plerunq́; de andas uhhes utilitatibus Græciæ loquitur, ut cauſaru quidẽ genera un l. tria ſint, ſed ea tum in negotijs, tum in oftentatione po ſita. Niſi forte non ex Græco mutuantes demonſtra⸗ tiuum uocant, uerum id ſequuntur, quod laus ac uitu- peratio quale ſit, quiaꝗ́; demonſtrat: Alterum eſt de- liberatiuum: Tertium iudiciale. Cæteræ ſpecies in hæc tria incidunt genera. Nec inuenietur ex his ulla, in qua non laudare æc uituperare, ſuadere, aut diſſuadere, intendere quid, uel depellere debeamus. Illa quoque ſunt eommunia, conciliare, narrare, docere, augere, diminuere, coneitandis, componendis ue affectibus animos audientium fingere. Ne his quidem aeceſſerim, qui laudatiuam maleriam honeſtorum, deliberatiuam atil ium, iudicialem iuſtorũ, quæſtione cõtineri putant, 1 1 4 celeri 69. M. FAB. QVINT. I1NS TIT. 04 eleri magis, ac rotunda uſi diſtributione, quam en eg unſe stant enim quodammodo mutuis auxilijs omnia. Ain unt quo ex in laude iuſtitia: utilitasip tractantur,& in ciſii burlima . honeſtas, et raro iudicialemn inueneris cauſam, in cuuu nus-lyfe non parte aliquid eoru quæ ſuprd diximus, reperium, bu ctb bus contineatur omnts ratio dicendu, aauno ee APAtJ. aljtal Muis autem oratio, contat aut ex his que ſignſſ. lojaiwan Ocantur, aut ex his quæ ſignificant, id eſt, rebuq; lux iug 1 uerbis. Facultas oradi, conſummatur natura,arte, erer nüſtein itatione, cui quartam partem adijciunt quidam iniu auaas lmitztis aut tionis, quam nos arti ſubiicimus. Triaſuntauem ue ning uease a præſtare debeat Orator⸗ ut doceat, moœueat, deledet hecixm Heg enim clarior diuiſio, quam eorũ, quitotum qyu piſcann * aim res et in affectus partiuntur. Non ſemper aut onnu pleun 8 4 eam quæ tractabitur materiam cadent, Eruntenmn asms quædam remotæ ab afféctihus, qui, ut non ubizux ba- muiu — 4 bent locum, ita guocuſnqus irruperint, plurimumiae anhis leut. Præſtantißsimis autoxibuu placettalis nEhaion. diqh ca eſſe, que probationem deſiderent, alic que nondi ecuuurn derent, cum quibus ipſe conſentio. uidam ud lui ul a dlſus. n Oratoremn, nlſidequ ufnſſh Celſus) de nulla re dicturun queritur, exictimant: cui, cum max mia pars ſaipi- ande rum repugnet, tum etiam ipſa partuio, nſi frtlau. buze dare, quæ conſtet eſſe honeſta,& uituperate, ſue uuahg ex eonfeſſo ſunt turpia, non eſt Oratarus ofcium,- Ofu lud iam omnes fatentur, eſſe quæſtiones aut in ſeripio erheaſe aut in nõ ſcripto. In ſcripto, ſunt de iure:lu no ſcripu nile gn de re: Illud legale, hoc rationale genus HAnrne Ant lo iirih a g tu4 a wie trach a ri tauem na A mat atran em ad a uiln nus. al ntan lime amilnan rr. Jo a eraa us pla aaanle 1On an mma n oi 4pa i ſüm d, E n enn, ton a fn neſt a üd untd an unj nale⸗ 14 ' doces at ehn ORKATOR. LIBER III 16: atq; eum ſ ecuti, uocant voun⁴ᷣ ꝙ Noxindèy. Idem ſenti⸗ unt, qui omnem quæſtionem ponunt in rebus etinIuer bis. ltem conuenit quæſtiones eſſe aut infinitas, aut fi/ Warſtianum nitas. Infinitæ ſunt, quæ remotis perſonis,& tempori bus, et locis, cætexisq́; ſimilibus in utrang; partem tra datur, Quod Græci εον dicit, Cicero propoſitum, alij quæſtiones uniuerſales ciuiles, alij quæſtiones Phi loſopho conuenientes. Athenæus partem cauſæ appel-. lat. Hoc genus Cicero, ſcientia& actione diſtinguit, deeeer fm ut ſit ſcientiæ, an prouidentia mundus regatur. Aclio/ ut res cogno⸗ nis, an accedendum ad rem pub. adminiſtrandam. Prius ent Actione trium generum, an ſit, quid ſit, quale ſit, omnia enim 884 ſeereld⸗ hæc ignorari poſſunt. Sequens duorum, quomodo adi. ip um— piſcamur, quomodo utamur. Einitæ autem ſunt ex com Seadpale plexu rerum, perſonarum, temporum, cætorumq́;, hæ vm,ε⁴᷑ Græcis dicuntur, cauſæ à noſtris. In pis o- mnis quæ ſtio uidetur circa res, perſonasq́; conſiſtere. Amplior eſt ſemper infinita, inde enim finita deſcen- dit. Quod ut exemplo pateat, infinita eſt, an uxor du- cenda: finita, an Catoni ducẽda. Ideoq́; eſſe ſuaſoria po teſt. Sed etiam remotæ perſonis proprijs, ad aliquid referri ſolent. Eet enim ſimplex, an Reſpublica admini ſtranda. Reſertur ad aliquid, an in tyrannide admini, ſtrada. Sed hic quoq; ſubeſt, uelut latens perſona, tyran nus enim geminat quæſtionem, ſubeſl q́;& temporis, 3 qualitatis tacita uis, nondum tamen hoc proprie di xexis cauſam. Hæ autem, quas infinitas uoco,& gene- reles qpbelantur, quod ſi eſt uerum, finite ſpeciales exunt. In omni autem ſpeciali utique ineſt generalis, us 5 ju⸗ ä—— ÿ———— 16 HM. IAB. QVINT. 1NSTIT. b 0kK quæ ſit prior. Ac neſcio, an in cauſts quoqʒ quicquiu vynionen, quæſtionẽ uenit qualitatis, generale ſit. Milo Chun garasft oceidit, iure occiderit inſidiatorem. Nönne hoc quan, baccntmi tur, an ſit iu⸗ inſi diatorem occidendis Quid in cont. Gcerouü- furis?nõ illa generalia, an cauſa ſceleris odium, nn, iurium5i piditas, an tormentis credendum, teſtibus an argumei nepredan tis maior fides babenda: Nam finitione quidem cipn, uneum pendi, nebil nõ in uniuerſum certum erit. Qitmmu- yiliyi tant etiam eas poſſe theſeis aliquando nominari, qu end e perſonis, cauſisq́; contineantur, aliter tantum noi Cati poſitas, ut cauſ⸗ ſit, cum Oreſtes accuſatur. Theſin lbri,C Oreſtes recle ſit abſolutus: cuius generis eſt, an Ci m pant Deheeneen neele Martiam Hortenſio tradiderit. Hi theſim acuy ceatdi men ſa ſec aiſtinguüt, ut illa ſit ſpectatiuæ partis, hecaiiſ urem uc: Iliic enim ueritatis gratia tantum diſputari hieu. ſtrga gotium aꝑi. Quanquam inutiles quidam Oratoripu. inaſe tant uniuerſales quæ ſtiones, quia nihil proſttquodc⸗ naiund ſiet ducendam eſſe uxorem, uel adminiſtrandankem Anume publicam, ſi quis uel ætate, uel ualetudine impediumi ti ho. Sed non in omnibus eiuſmodi quæ ſtionibus ſic oeuu- uui ttin ri poteſt, ut illis: Sit ne uirtutis finis, Regatur ne mu aſteß dus prouidentia: Quin etiam in his, quæ ad perſoun Aqu referuntur, ut non eſt ſatis generalem tractaſſe qusſ tkone Kionem, ita perueniri ad ſpeciem, niſi il bruue lunee euſſa, non poteſt. Nam, quomodo an ſibi uxor auce. eummm da ſit deliberabit Cato, niſi conſſtiterit uxorese ſeu⸗ unſm cendas? Et quomodo an ducere debeat Martiam qui ſam mn retur, niſi Catoni ducenda uxor ecte Sunt tamen i rih ſcripti nomine Hermagore libri, aui conſinnent 9 iine n cauſ i a dener eu atore nn ehn. ccie u in auſt i zin, ldum, n ge m fin 1 rii kcnn 2 aliqu mm min, ntur, an tun leſter n cuin eith adide an hh dectat mnh tanl iase hnnt 4 — — — — 1 tiles upidu „quia imtſi lel at an unu lelus eein digu dhm buß tis ſi nin zate min! uihec gene um nê ecin in ilu node atiun, enf abun ered an ltle xor hana luni dfm OKATOR. LIBERTII. ich opinionem, fiue fulſus eſt titulus, ſiue alius hic Herma- goras fuit. Nam eiuſdem eſſe quomodo poſſunt, qui de hac arte mirabiliter multa compoſuit? Cum, ſicut ex De inuẽtione Ciceronis quoq; Rhetorico primo maniftſtum eſt, ma⸗ teriam Rhetorices in theſeis& cauſas diuiſerit. Quod reprehendit Cicero, ac theſim nihil ad Oratorem per- tinere contendit, totumꝗue hos genus quæſtionis ad Philoſophos uocat ac refert. Sed me liberauit reprehẽ dendi uerecundia,& quod ipſe hos libros improbat, & quod in oratore, atq́ue ijs quos de Oratore ſcripſit libris,& Topicis præbuit, ut à proprijs perſonis atq tem poribus auocemus controuerſiam, quia latius li- ceat dicere de genere, qudm de ſpecie,& quod in uni- uerſo probatum eſt, id in parte probatum eſſe neceſſe ſit. Status autem in hoc omne genus materiæ ijdem, qui in eauſam cadunt. Adhuc adijcitur, alias eſſe quæ ſtio.- nes in rebus ipſis, alias quæ ad aliquid referatur. Illud, An uxor ducenda. Hoc, An ſeni ducenda: lllud, an for⸗/ tis:hoc, an fortior,& ſimilia. Cauſam fenit Apollodo- rus, ut interpretatione Valgij diſcipuli eius utar, ita, Cauſa eſt negotium omnibus ſuis partibus ſpectaus ad quæſtionem: aut cauſa et negotium, cuius finis eit controuerſia. Ipſum deinde negotium ſic finit: dego tium eſt congregatio perſonarum, locoru, temporum, cauſarum, modorum, caſuum, fact orum, inſtrumento- rum, ſermonum, ſcriptorum e non ſcriptorum. Cau. ſam nunc intell gimus xitoi, negotium diraau. Sed ipſam cauſam quidam ſimiliter finierũt, ut Apollo Cor us negotium. ſocrates cauſam eſſe ait queſtionem 3 ni Heęe aſteriſc i incluſa nõ ha bentur in ues⸗ teri exẽplaxi⸗ — avINT. INSTIT. oM. . nitam, ciuilem, aut rerum con de —— tis hhnelaee nhanhas⸗Giobun hee b ſinanſ nitur, aut in omnibus, aut in pleriſczeorum otijsen ileſtgen AQAuidſit Status. Cap. VI. 9 1 feſſtne ERSS cum omnis cauſa cötin eatur aliquo Katu pi uie uſquam dicere aggrediar, quomodo genus duo 1 ban in cauſæ ſit traclandum, id quod commune e u I tult 8 uid ſit Status, G& unde dicatur,& quot, e qui ſu unſ 4 muuenddum buto, guanquam id nonnullad uen bot tantum pertinere materias putauerunt. Quormminſi dehe Kiant⸗cun omnia tria genera ſuero executus, msixi nuf dep rehende t. Quod nos statum, id quidam conſtin⸗ wn 6 tionem uocant, alij Quæſtionem, alij quoder qusſi mas ne appareat. Theodorus generale caput ileſt 1 huh Au Amudrarepdd quod referuntur om nia quannd uaii uerſa ap bell atio, uis eadem eſt. Nec intereſt diſcentin 1 ance uibus quidq; nominibus appelletur, dum res plem 11 5 Heucrate niſeſta ſit. Statum Græci ⸗deν uocat, quod nomenyi au erate, mum ab Hermagora traditum putant,ſed alj ie 44 .n erate, Iſocratis diſcipulo, alij a Lopyro clazonen 1 5 n Quanquam uidetur Aeſchies quo; in orationen di 6 Daaa Grefiphontem utibo⸗ uerbo,„Bn udkebu um tit, ne Demoſthenem permittant euagari ſeteunit eii f re de ipſo cauſe ſtatu cogant. Quæ appellatio lun r 1 4 duſta uel ex eo, quod ibi ſit primus cauſe congrt 4 un 1 uut quod in hoc cauſa cõſictat. Et nominis quiden 1 vane origo. Nunc quid ſit: Statum quidam dixerunt bina mn cauſarum conflickionem, quos recle ſenſtſſepenmd gſlin 6. Csg. mu a „Luc enß aua 1 odct assecii tlur, d honi mil melau dutat ann(unn a fu 1at euw ttum ni maui onen aulan denen aabrutu runt amisgen ſt. NR a8nftu pell adinni ruru euolmnt im pi anilcſ 2 WaClar des qi Ia otunn 7bo, an, ili tant miſta 6. Q aelii prin umean t. Et nn ügit uid. un nudhe gret Gefke⸗ ORATOR. LIBER III. 6 cutos puto. Non enim eſt Katus prima conflictio, feci⸗ ſti, non feci: ſed quod ex prima conflictione naſcitur, ic eſt genus quæſttonis, feciſti, non feci, an fecerit. Hoc feciſti, non hoc feci, quid fecerit, quia ex his apparet. illud coniectura, hoc finitione quærendum, atq; in quo pars utraq inſiſtit, erit quæſtio coniecturalis, uel fini- tiui ſtatus. Quid enim, ſi dicat quis, Sonus eſt duorum inter ſe corporum conflictio, erret, ut opinor: nõ enim ſonus eſt cõflictio, ſed ex conflictione. Et hoc leuius: in telligitur enim uteunq; dictum, inde uerò ingens malè interpretantibus innatus eſt error: qui, quia primam conflictionem legerant, erediderunt Katum ſemper ex prima quæſtione ducendum, quod et uitioſißimum:na quæſtio nulla non hahet utiq; ſtatum, conſtat enim ex intentione& depulſione, ſed aliæ ſunt propriæ cauſa rum, de quibus ferenda ſententia eſt, aliæ adductæ ex/ trinſecus, aliquid tamen ad ſummam cauſæ conſeren- deſerentes tes, uelut auxilia quædam, quo fit, ut in controuerſia una, plures quæſtiones eſſe dicantur. Harum porrò ple runq; leuißima quæq́; primo loco fungitur. Namq;& ilui frequens eſt, ut ea quibus minus confidimus, cum tractata ſint, omittamus, interim ſbonte noſtra uelut donantes, interim ad ea quæ ſunt potentiora gradum ex his feciſſe cöõtenti. Simplex autem cauſa, etiam ſi ua riẽ defenditur, non poteſt habere plus uno de quo pro nuncietur, atq́; inde erit Katus cauſæ, quod& Orator præcipue ſibi obtinendum,& iudex ſpeæctandum ma/ xime intelligit. In hoc enim cauſa conſiſtet. Cæterum, quæſtionum poſſunt eſſe diuerſi. Quod, ut breuißimo patea! —————— v—————xÿ————— —— ä 165 M. PAB. QVINT. INSTITI an pateat exemplo, cum dieit reuu,, etiamſi ſeci, recißi e äci! qualitatis utitur ſtatu: cum adijcit, ſed non ſeci, eom. iu gt cturam mouet. Semper autem firmius eſt non feaſt ſtuero ten,ſi autun Ni tecsuy Lehjeit. Dr alza . quitem Romanum neget: Secunda, nullam ad eumpe.(Wnul cuniam perueniſſe confirmat. Statum tamen diamiſ muid eo faiſſe, quod eſt potentius: nec in cauſa Milonisenu inunde ante primas quæſtiones, quæ ſunt poſt Procœæmium poſie ſanten indicabo coflixiſſe cauſam, ſed totis uiribus inſiiian f an Clodius, ideoq́; iure interfeclus oſtenditur. Et hoc habeil quod ante omnia con ſtituere in animo ſuo debeaton ſa ſan tor, etiamſi pro cauſa plura dicturus e,, quiimerun duißi linquere ludici uelit. Quod tamen, ut primum ogis Kiane dum, ita non utiq; primum erit. u Vnde ducatur ſtatus,& reus an actor ſtaun ſelun ſHaciat. Caput. VvI. fſann lij ſtatum crediderunt, primam eius, cum quot; uthents is reeetio⸗ A retur, deprecationem. t Quam ſeutentiam huun Wtenu us codi. bis Cicero complectitur: In quo primi con ſittit u i zat ais addi- ad repugnandum cõgreſſa defenſio. Vnqde rurſuai aſemn 2 e- quæ ſtio, an eum ſemper is faciat, qui reſpondet Cun eutma ſionem, græcipuè repugnat Cornelius Celſus, dicens: Nonat inme tamẽ pulſione ſumi, ſed ab eo qui propoſitionem ſuam cäi wſi puto in met, ut ſi hominem occiſum reus negat, ſatus ab an Wwü uati quis re ſatore naſcatur, quia is uelit probare, ſt iure oeiſn Atani periri. * 1NT. 41 eun, dijci tem f cabo, on l confli 1 Jhum 1 „acti tdecum anbe at.§ nec n'pt h „ſedt Sdus re in ddick mm ſ as balln aw nmnj as r 3. i an ur das teui eanſi a uunf Pnut ai eenl ie im aar lutte a lim 6RKRATOR. I115ZR IiI. 167 reus dicit, translata probationis neceßitate, idem à reo fiat,& ſit eius intentio. Cui non accedo equidem: nam eſt uero propius quod contraà dicitur, nullam eſſe li- tem, ſi is cum quo agitur nihil reſpondeat, ideoq́; fieri Ktatum d reſpondente. Mea tamen ſententia uarium id eſt,& accidit pro conditione cauſarum, quia uideri po teſt propoſitio aliquando ſtatum facere, ut in conieclu ralibus cauſis, utitur enim coniectura magis qui agit. Quo moti quidam, eundem a reo inficialem eſſe dixe- runt, e in ſyllogiſmo tota ratiocinatio ab eo eſt qui intendit. Sed quia uidetur illis quoque neceßitatem hos ſtatus exequendi facere qui negat(is enim ſi dicat non Heci, coget aduer ſarium coniectura uti,& ſt dicat, non habet legem ſyllogi ſmo) Cõcedami ex depulſione na- ſci ſlatum:nihilominus enim res eo reuerteretur, ut mo doò is qui agit, modò is cum quo agitur, ſtatum ſaciat. Sit enim accuſators intentio: Hominem occidiſti, ſi ne get reus, faciet ſtatum qui negat. Quod ſi confitetur, ſed iure a ſe adulterum dicit occiſum: nempe legem eſ⸗ ſe certum eſt, que permittat, niſi aliquid accuſator ei reſpon deat nulla lis eſt: Non fuit, inquit, adulter. Er- go depulſio incipit eſſe actoris, ille ſtatum faciet. Ita e- rit quidem ſtatus ex prima depulſtone, ſed ea fiet ab ac euſatore, non a reo. Quids quòd eadem quæſtio poteſ eundem uel accuſatorem facere, uel reum. Qui artè lu. dicram exercuerit in quatuordecim primis ordinibus ne ſedeat, qui ſe prætori in hortis oſtenderat, neg; erat productus, ſedit in quatuordecim ordinibus. Nempe intentio eſt, artem ludieram exercuiſti: Depulſio, non sxer 68 M. FAB. QvINT. INS TIT. exercul artem ludicram: Quæ ſtiio, quid ſit artem luli cram exercere. Si accuſabitur theatrali lege, depulſo erit rei: ſt excitatus fuerit de ſpectaculis,& aget inuu- riarum, depulſio erit accuſatoria. Frequentius tamen illud accidet, quod eſtà pluribus traditum. E ffugerun has quæ ſtiones, qui dixerunt Ktatum eſſe id, quodoppa reat ex intentione& depulſione, ut feciſti, no fec an recte feci. Viderimus tamen, utrum id ſit Katus, anin eo Katus. Hermagoras Katum uocat, per quem ſubi- cda res intelligatur,& ad quem probationes etiam par tium refertur. Noctra opimio ſemper hæc fuit, ut em eſſent frequenter in cauſa diuerſi quæ ſtionum ſtatun in eo crederem Katum cauſæ, quod ejet in eo poteniſ. ſimum,& in quo maxime res uerteretur. Id ſi quisge/ cauſem ge⸗ neralem quæſtionẽ uel caput generale dicere malit, neralem cum hoc mihi non erit pugna, nõ magis, quam ſialul adhuc, quo ideu intelligatur, eius rei nomen inuene. rit: quanquam tota uolumina in hane diſputationen impendiſſe multos ſciam, nobis ſtatum dici placet- gel cum in alijs omnibus inter ſeriptores ſumma diſſenſi eſt, tum in hoc uidetur mihi præcipuum Kudiun quo/ que diuerſa tradẽdi fuiſſe, aded nec qui ſit numer us,het uæ nomina, nec qui generales, qui ue ſpeciales ſintſt tus conuenit. Ac primum Arictoteles elementa lecen conctituit, circa quæ uerſari uideatur omnis quttio Plautus hoc Sοiau, quam P lautuis eſſentiam uocat. Nec ſanẽ alud verdepeim⸗ egt eius nomen latinum. ded ea quæritur, un ſit Quul. recius qui ꝓ tatem, cuius aper tus intelleclus eſt. Quantitatem, dus Flauius Plau. du p liciter a po ſterioribus diuiſa eſt, quem magnum 7 cu Dect elemen ta Ariſtotelis Jſe uim n oh,1u ringuen d lngnt te maeſc hjüfſuettn ne aan uwn ondertiode Pali bege dinm luam 3. cim buun. r Aeh tur th eſped a ttoria ribus it Kal ſione en, ut. kum u uemp nio ſe iuerſ e, quc es Uer t putg 14, nä ir, ei einai bi ſcript i ĩ præ ded ne dles,g Aricdo ri uid iam ue ea qu 4uu eſ iuiſas Te A 2 9 i entn Mnl 1 i 1 mi 4 en rgg Res r 9 um. A dlof en ori 3arhu 8 un da krul a enus du Mhe A NecG A ant tiu 4 n. ORATORN. LIBER III. 169 qudm multum ſit. Ad aliquid, unde ductæ translatio et ty fubſtituste uſque hac em comparatio. Poſt hæc, Vbi, et Quan do: deinde Facere, corrupte ſa/ Pati, Habere, quod eſt quaſi armatum eſſe,& ueſtitum eſſe, nouißimè euna a quod eſt compoſitum eſſe quo dammodo, ut ſedere, ſtare, iacere, Sed ex his omnibus prima quatuor ad ſtatus pertinere, cætera ad quoſdam locos argumentorum uidentur. Alij nouem elementa poſuerunt: Perſonam, ⁵in qua de animo, corpore, extra poſitis quæratur, quod pertinere ad coniecturæ& qualitatis inſtrumenta uideo: Tempus, quod xeννονν uο/ cant, ex quo quæſtio, an is, quem dum addicta eſt ma- ter peperit, ſeruus ſit natus: Locus, unde controuer/ ſia uidetur, an fis fuerit tyrannum in templo occidere: an exulauerit, qui domi latuit: Tempus iterum, quod *upbe appellant, hanc autem uideri uolunt ſpectem il lius temporis, ut æſtatem, uel hyemem. Huic ſubijcitur ille in peſtilẽtia comeſſator: Aclum, id eſt wade quod eò reſerunt, ſeiens commiſerit, an inſciens: neceßitate, an caſu,& talia. Numerum, qui cadit in ſpeciem quantitatis, an t Traſybulo trigmta præmia debean- tur, qui tot tyrannos ſuſtulerit. Cauſam, cui plurimæ ſubiacent lites, quoties factum non negatur, ſed quia iuſta ratione ſit factum, defenditur. Tiæ, cum id quod alio modo fieri licet, alio dicitur fictum, hinc eſt, adul- ter loris cæſus, uel fame necatus. Occaſionem factu- rum, quod eſt apertius, quam ut uel interpretandum, uel exemplo ſit demonſtrandum, tamen asapuas ipag uocant. Hi quoque nullam qua ſtionem extra hæc pu- tant. Qui dam detrahunt duas partes, numerum, et oc- m caſio= ne ita lectũ c᷑. Calefacere, ſtare, irafei. vdEi laupd Thraſyma cho „o N. FAB. QVINT. INSTIT. 1nI actum caſionem,& pro illo quem dixi“ actu, ſubijciunt uhieke res, id eſt, w,ςνέμαæ. Llc, ne præteriſſe uiderer, ſati mm liua habui, attingere. Cæterum, his nec ſtatus ſatis oſten/ luannac e di, nec omnes contineri locos credo, quod apparebit tündgüt diligentius legentibus, quæ de utraquè re dicam. Brunt u enim plura multo, qudm quæ his elementis comprehe⸗ litatſte duntur. Apud plures autores legi placui ſſe quibuſtan, ſeisgitnite unum omnino ſtatum eſſe conie cturalem. Sed quibus Aait placuerit, neque illi tradiderunt, neq; ego uſquam tess llaiai ie rire potui. Rationem tamen hanc ſecuti dicuntur, quol iſti res omnis ſignis colligeretur quomodo libet. Suntui ham qualitatis quoq ſolum Ktatum faciant, quia abiq;, Gu Uinänſi lis ſit cuinſ que rei natura, quæri poteſt: ſed utrocung miäu, ne modo, ſequetur ſumma confuſio. Neque intereſ umm ten ägyl n ais Ktatum faciat, an nullum, ſi omnes cauſa ſint con⸗ h anttn aitionis eiuſdem. Coniectura eſta conieclu, id eſt, dire uiuiin.e iuxta elione quadam rationis †ad ueritatem, unde etiam ſom nus h Conieaua niorum, atq; omnium interpretes, coniectores uoca/ mus. Appellatum tamen eſt hoc genus uarie, ſicut inſe/ iaa a quentibus apparebit. 1 b Quot,& qui ſtatus. Cap. VIII. Fveunt qui duos Status facerent. Archidemus Con⸗ F ieckuralem& Einitiuum, excluſa qualitate, quia ſe de ea quæri exiſtimabat, quid eſſet miquum, quud iniu- ſtum, quid dicto non audientem eſſe, quod uocat de eo⸗ dem,& alio. Huic diuerſa ſententia eorũ fuit, qui duos quidem ſtatus eſſe uoluerunt, ſed unum inficialem, 4/ terum iuridicialem. Inficialis, quem nos dic imus cont al. infician clura lem, cui ab inficiendo nomen, alij in totum deie/ 20 runt, Dun 2 9us ꝓ dc Ac, eiſſtun rum enſi iloct K vgult ued taanaa 1 qlid 8 vene 1 one Buſs e co e atn. 4 liden 4“ ztzoi men!„runia etur 1D dolin. Latus Ae uu a, qu ti onfuz I. zuun Aum, ao Naabi zurat id kuunn radu adrtna terdr xaronin eſtho ag uun 2A9. VI u nhin. A. uull u atus. fict unn, e⸗ quide 1 eentem 5 a ſente unt, ſe ialis, o non um uu⸗ 5 1 j uüß a ufaun esüüm 6RATOR. LIBER III. 271 runt, alij in partem, quia accuſatorem sonieclura, re- rum inſieiatione uti putauerunt. luridicialis eſt, qui Tiauoymds Græce dicitur. Sed quemadmodum ab Ar- chi⸗ 1 mo Qualitas excluſa eſt, ſic ab his repudiata Fi- nitio. Nam ſubijciunt eam luxidiciali, q uæ rendumq; ar zir antur, iuctum ne ſit faerilseium appelleri, uoa d 0b 5 ur, uel furtum, uel amentiam. aua in opinione orhos 2 uphilus ar ſes hattta n in pl lra hart thae ekt. 1 b2 45idus plaränn deinceps, mutatis tantum nominibis, inrem, 8 tusaas de qua non conſtet,& in rem, de qua cons et:* Nans 29 eu, eſt uerum, nec aliter ſieri poteſt, qua-? aus certum. 2 ſit factum eſe quid, aut non ſit: ſi nou eſt certum, coniectura ſit: ſi ce ertum eſt, religui Status. Nam i- Je dem dicit Apollodorus, cum Quæſtionem aut in re⸗ Dio peen bus extra poſitis, quibus con lectura explicatux, aut darparciet 2 2 AA Smen t0 oe eron 443 ans ſunt. in noſtris opinionibus exiſtimet poſit am, quoric illud Teahaa az1, hoc 7d4¹ avvolae Ocdt idemq; Aogov, d. æpehuæjmiu dicunt, quibus dubium,& præſumptum frun. cantur, de quo liquet. Item Theodor us, qui de eo an, ſit, eroe ccitenttbus ei, quod eſſe conſtat, id e,*—bi s2iar,udun isauiruv exiſtimant quæri. Nam in his omnibus prius genus Coniecturam habet, ſe- qemun rel lqquc. ged hæcreliqua Apolodorus duo ault eſſe, Qualitatem,& de nomine, id eſt, Einitiuam. Theodorus, Qülid, Quale, QWa. atum, Ad aliquid. Sunt& qui de codem,& de alio, modò Qualitatem eſſe, modõ Einitionem uelint. In duo& Poſidonius diuidit, uocem& res. In uoce quæri putat, An ſigni/ ficet quicquam multa, quomodo rebus coniecturam, 2 2 quod 6 — “ . 17 M. FAB. QVINT. INSTIT. quod laꝛdsaov ocant,& Qualitatéẽ, et Finitionm, illa cui nomen dat uar luaav,& Ad aliquid. Vnde& a- lia diuiſio eſt, alia ẽ ſeripta, alia inſcripta. Celſus Cor- nelius duos& ipſe ſacit Status generales, An ſit, Quo le ſit. Priori ſubiecit Einitionem, quia æque querauit An ſit ſacrilegus, qui nihil ſe ſuſtuliſſe de templo dici & qui priuatam pecuniam cõfitetur ſe ſustuliſſe. Qu litatem, in rem& ſcriptum diuidit. Scripto quatuc partes Legales, excluſa Translatione: Quantitatem et mentis Quæſtionem, Coniecturæ ſubiecit. Eſt etiam alia in duos diuidendi Status ratio, quæ docet, aut de Subſtatia controuerſiam eſſe, aut de Qualitate. Ipſen porro Qualitatem, aut in ſummo genere conſiitae aut in ſuccedentibus. De ſubſtatia eſt cõiectura. Que/ ſtio enim tractatur rei, An facka ſit, An fiat, An futuns intentionis ſit. interdum etiam tmentis, idq́; melius, quam quodhi placuit, qui Statum eundem facti nominauerunt, tan- quam de præterito tantum,& tantum de facto quare. retur. Pars Qulalitatis, quæ eſt de ſummo genere, ra in iudicium uenit, quale eſt, Id ne ſit honeſtum, quol uulgò laudatur. Succedentium autem, aliæ de commu- ni appellatione, ut, ſit ne ſacrilegus, qui pecuniam pri⸗ uatam ex templo furatus eſt, aut de re denominatusubi e factum eſſe certum eſt, nec dubitatur, quid ſit quol faclum eſt. Cui ſubiacent omnes de honeſtiis, iuſtis,uti libus quæſtiones. His etiam cæteri Status contmen dicuntur: quia& Quantitas, modò ad Coniecturan referatur, ut, maior nè ſol quam terra: modò ad Cui litatem, quanta pœna quempiam, quanto ue premio 4 ena d Jenn 4 I fecse digeſtfche eur urtnuen laeunulih niesuu enni eanlih leniti iun n — um anuche a utrolsſatt,de leinjhauen ie Wnchanie, ln mieüglmi a dilaufn lig alenne 488 igumgn. Uinikui hunn m iha la hann Ahe a ſaaß, in 4* 1IN asn 2 ul ah G◻4 län aale awia- tatu ae tione daexa diſeſ deir m c⸗ an ſi um d tgen. rans aih. Ca Conie arnibit tusr ineun eſſe, 1ngia in ſa annema ſubſta dirötkn in fis Nunpu ti, i us ugun em ſa M pünen m, GC mmtin zue ad mmmr et, a thud ntium mn let ſacri ag ni eſt,¹ Bpetmn nec abe a omne advh tiam ud Luue ntitas i alle l qua un emit enpi m unut OKRATOR. LIBER III. 72 ſit affici iuſtum. Et Translatio uerſetur circa Qualita⸗ tem,& Definitio pars ſit Translationis. Quin et con trariæ leges,& ratiocinatiuus Status, id eſt, Syllogi- ſmus, e& plerung ſcripti& uoluntatis, æquo nitan- tur, niſi quod hic tertius aliquando Coniecturam acci- pit, quid ſenſerit legis conſtitutor. Ambiguitatem uers ſemper Coniectura explicari neceſſe ſit, quia cum ſit manife ſtum, uerborum duplicem eſſe intellectum, de ſola quæritur uoluntate. A plurimis tres ſunt factige/— nerales Status, quibus& Cicero in Oratore utitur. Et Orat. Ae omnia, quæ aut in controuerſtam, aut in contentionem ueniant, cõtineri putat, sitne, Quid ſit, Quale ſit, quo rum nomina apertiora ſunt, quam ut docenda ſint. Idẽ Patrocles ſentit. Tres fecit et M. Antonius his quidem uerbis: Paucæ res ſunt, quibus ex rebus omnes oratio- nes naſcuntur, Factum, Non factum, lus, Iniuria, Bo- num, Malum. Sed quoniam quod iure dicimur feciſſe, non hoc ſolum intelleelum habet, ut lege, ſed illum quo que, ut iuſtẽ feciſſe uideamur, ſecuti Antonium, aper- tius uoluerunt eoſdẽ ſtatus diſtinguere. Itaq; dixerunt Coniecturalem, Legalem, luridicialem. Qui ey virgi- nio placent. Horũ deinde fecerunt ſpecies, itaut Legali ſubijcerẽt Finitionem,& alios qui ex ſcripto dicũtur legum contrariarum, quæ au⁊iuuia dicitur:& ſcripti, er ſententiæ, uel uoluntatis, id eſt, karà ſrrννεο 2 nnan, uo Medu quam nos uarie, trãslatiuam, tran. ſumptiuam, tranſpoſitã uocamus: uννοωιι,εa cipimus ratiocinatiuum, uel collectiuum: ambiguitatis, quæ àA us⁄saia nominalur. Quos poſui, quia&y ipſi na 3 4 ple/ —— titionibus. 2 —— 274 M. FAB. QVINT. INSTIT. à pleriſq; ſtatus appellantur, quibuſdam legales poliu Aicit quæſtiones eas dici placuit. Quatuor fecit Atheneu, Ttfo peæ ſue aoοup, lel Hapauvrudν, id eſt, exhortai num, qui ſuaſoriæ eſt proprius, 2urade qua conie/ cturam ſignificari, magis ex his quæ ſequuntur, quan ex ipſo nomine apparet. æa lεurmdν ea finitio&m tatione enim nominis conſtat, iuridicialem, eadem a; uſi pellatione Græca qua cæteri uſus. Nam eſt, ut diui multa in nominibus differentia. Sunt qui Yæadtauruls tranzlationem eſſe exiſtiment, ſecuti ſunt mutationi ſignificationem. Fecerunt alij totidem ſtatus, ſed alios An ſit, Quid ſit, Quale ſit, Quantum ſit, ut Cæciliu, & Theon. Ariſtoteles in Rhetoricis etiam ſic omns opus diuidit in ueritatem,& petenda, ac fugiendi quod eſt ſuaſoriæ,& de eodè, atq; alio partiendo tan- dem ad hoc peruenit, ut An ſit, Quid, Quale, Quan- tum,&, Qudm multum ſit, quærendum putet. Quo- dam tamen loco Finitionis quoq; uim intelligit, quod cit, quædam ſic defendi: ſuſtuli, ſed non furtum ſeciber cußi, ſed non iniuriam ſeci. Poſuerat& Cicero in li- Pibri Rhetoa pris Rhetoricis, fucti, nominis, generis, actionis, utin rices, in par/ 1 faclo Coniectura, in nomine Einitio, in genere Qua- litas, in actiõe lus intelligeretur, Iuri ſubiecerat Tranſ lationem. Verum hic legales quoq́; quæſtiones aliolo- co traclat, ut ſpecies actionis. Fueriit qui facerent qum que, Coniecturam, Emitionem, Qualitatem, Quanti- tatem, Ad aliquid. Theodorus quoq́;, ut dixi, ijſdem generalibus capitibus utitur, an ſit, Quid ſit, Quul ſit, Auantum ſit, Ad aliquid. Hoc ultimum Haanne 3 — ——— 8 wnns Anperugne diunnizun un einlaſe queſeeimit digilmng auſr nini8 ijezme tuu, wü ungtlitlen laa legnhe ie aun, het en tuuun inae tr ſeninime aui ghun e beratomagt in uuylaal eernn in ſa ie tadean Kaan, ſiuan itgei, kuntui aaenn, 4 Naor) tr uk t.& fan kaon itße Priu a zab, 6 erl p an Nad* alfun nſtat Ith ilag u eten A Tan rrenti ae lllla imen Nhan t alj ateuſtu ſit, Cahanſta in R amuütiaſt m, C 8 u ii eolé, Wiepetu An ſit Cug ſit, rma Peiittin Aſtuli ibh rfunn ci. P 20 Fn minis uin bh nine E aun ltga dl ſun ales 9 de etn e nuüfe . kutd 31 un uiß I OKATOR. LIBERIII. 175 Comparatiuo genere uerſari pulat, quon iam melius ac peius, maius ac minus, niſt aliò relata, non intelligun- tur. Sed in illas quoq; traslatiuas, ut ſuprà fignificaui, quæſtiones incidunt, an huic ius agendi ſit, uel facere, uiĩs aliquid conueniat, An contra hunc, An hoc tempore, An ſic. Omnia enim iſta referri, ad aliquid neceſſe eſt. Alij ſex ſtatus putant ſcilicet Coniecturã, quam Tvdi uocant, et Qualitatè, et Proprietatem, id eſt, 19⁴rνa, quo uerbo Finitio oſtenditur:& Quantitatem:quam eiee dicunt,& Comparationem, et Translationem, cuius, adhuc nouum nomen inuentum eſt Mird aονν, 6 poc nouum tanquam in Statu, alioqui ab Hermagora in/ inquam ter ſpecies iuridiciales uſitatum. Alijʒ ſeptem eſſe pla⸗ cuit, à quibus nec Translatio, nec Quantitas, nec com paratio recepta eſt, ſed in horum trium locum ſubdita quatuor Legales, adiectæq́; illis tribus Rationalibus. Alij peruenerunt uſq; ad octo, Translatione ad ſeptem ſuperiores adiecta. A quibuſdam deinde diui ſa Ratio eſt, ut Status rationales appellarent quæ ſtiones, quenm admodum ſupra diæi, Legales in illis de re, in his de ſeripto quæreretur. Quidam in diuerſum, hos Status eſſe, illas quæſtiones maluerunt. Sed alij rationales tres putauerüt: An ſit, Quid ſit, Quale ſit. Hermagoras ſo- lum quatuor, C oniecturam, Proprietatem, Translatio nem, Qualitatem, quam per accidentia, id eſt, kard uugsſude uocat, hac interpretatione, An illi aceidat uiro bono eſſe, uel malo. Hanc ita diuidit, de appeten- dis, et fugiendis, quæ eſt pars Deliberatiua, de perſona, ea oſtenditur Laudatiua, Negotialè quam Mantarunsſi- b m 4 uocat, al. quæran- s AM. EAB. QVINT. INSTIT. uocat, in qua de rebus ipſis quæritur, remoto perſona- rum complexu‚ ut, ſit ne liber, qui eſt in aſſertione: An diuitiæ ſuperbiam pariant, an iuſtum quid, an bonun ſit. Iuridicialem, in qua ferè eadem, ſed certis destina/ tisq́; perſonis quæratur, an ille iuſte hoc fecerit, uelbe tur ne. Nec me fallit in primo Ciceronis Rhetorico, aliam explicatio- eſſe loci negotialis tinterpretationem, quum ita ſeri- nem ptum ſit: Negocialis eſt, in qua quid iuris ex ciuili mo- Lib. Rheter, ad Theode/ cten.z. re& æquitate ſit, conſideratur, cui diligentiæ præeſſe apud nos lureconſulti exiſtimantur. Sed quod ipſius de his libris iudicium fuerit, ſupràâ dixi. Sunt enim ue- lut res regeſtæ in hos cõmentarios, quos adoleſcensd duxerat ſchola:& ſi qua eſt in his culpa, tradentiseſ. Siue eum mouit, quòd Hermagoras prima in hoc loco poſuit exempla ex quæſtionibus iuris: ſiue quod Greci Epayuazuds uocant iuris interpretes. Sed Cicero qui- dẽ his pulcherrimos illos de Oratore ſubſtituit, ileoq; culpari, tanquam falſa præcipiat, non poteſt. Nos ad Hermagoram. Translationem hic primus omnium tra didit, quanquam ſemina eius quædam citra nomeni- pſum apud Ariſtotelem reperiuntur. Legales alt quæ- ſtiones has frcit, ſcripti et uoluntatis, quam ipſeuocat karà puroueue ve 2Eai⁵, id eſt, diclum,& exceptio- nem, quorum prius ei cum om nibus commune eſt exce ptionis nomen minus uſitatum, ratiocinatiuum ambi- ꝑuitatis legum contrariarum. Albutius eadem diuiſi/ ne uſus, detrahit Translationem, ſubijciens eam iuridi⸗ ciali. In legalibus quoq; quæſtionibus nullum putateſ ſe qui dicatur ratiocinatiuus. Scio plura Änenane, . 46 uegi nut iiß nzepen aanpiuthe ßtſßuſr t einn tt anln gu Knnäuf fiuitzulnege onniuenur am nulgabeulei ttneleiezi te lmervnſs a MnlugRia voke hüt an alun ohuip e dbetyieeent a lun uur e die Gaui e lüh na u* tium (clhrruawn Rnann om 4 fu tin Auer noh der, aſn. „ant at ſag 1qud anrüenn ratu aneläen ſtim Ar in t,ſu? ziua tenta t cunuin eſtin pezn rmaz winnlw onib iſuni inter t. galu de O; ſuSias ecipi„Npasi onem= inum eius— meiter eperi n ltzun tuolt= ,duan „ideſ à m Gn noni a onnni tatum„— ceintiu rum. EK liuzetat tione& Jeirnas ueſtt à PS rulln uus. Phreir OKRATSOR. LIBBER III v77 adhuc, qui legere antiquos ſtudioſius uolẽt. Sed ne hæc quoq; exceſſerint modũ uereor. Ipſe me paulum in alia quam prius habuerim opinione, nunc eſſe confiteor. Et fortaſſe tutißimum erat, modò famæ ſtudenti, nihil ex eo mutare, quod multis annis non ſenſiſſem modoò, uerumetiam approbaſſem. Sed non ſuſtineo eſſe con- ſcius mihi dißimulanti, in eo præſertim opere, quod ad bonorum iuuenum aliquam utilitatem componimus, in ulla parte iudicij mei. Nam& Hippocrates clarus arte medicinæ, uidetur honeſtißeime feciſſe, quòd quoſ- dam errores ſuos, ne poſteri errarent, confeſſus eſt. Et Hippoerates M. Tullius nõ dubitauit aliquos iam editos libros, alijs De Orat.:. poſtea ſcriptis ipſe damnare. Sicut Catulum atq; Lu. Catullum cullum,& hos ipſos de quibus modo ſum locutus, arti Rhetorices etenim ſuperuacuus ſoret in tudijs lõgior ſuerit labor, ſi mihi liceret melius inuenire præteritis. Neque tamẽ ex his quicquã guæ tũ præcepi, ſuperuacuũ fuit. Ad eaſdem enim particulas hæc quoq́; quæ nunc præ- cipiam, reuertentur. Ita neminem didiciſſe pœniteat. Colligere tantum eadem, ac diſponere paulò ſignifican tius conor. Omnibus aut ſatisſactum uolo, non me hææ ſerius demonſtrare alijs, quam mihi ipſi demonſtraus- rim as perſuaſerim. Secundum plurimos autores ſeruæ dam treis rationales ſtatus, Coniecturam, Finitionem, Qualitatem, unum Legalem. Hi mihi ſtatus ꝑeuerales erant. Legalem in quinque ſpecies partiel ar, Scripti et Voluntatu, Legũ contrariarum collectiuum Ambigui- tatis, Translationis: nune quartum ex generalibus in. telligo poſſe remoueri. Sufftcit enim prima diuiſio, qua propter tor, ſed per quã contendit. Hos apertius, Occidiſtilo 478 M. FAB. QVINT. INSTIT. diximus alios Legales, alios rationales eſſe: ita none- rit ſtatus, ſed quæ ſtionũ genus, alioquin& Rationali ſtatus eſſet. Ex ijs etiã quos ſpeciales uocabam, remou Translationem, frequẽter quidem(ſicut omnes quim ſecuti ſunt meminiſſe poſſunt) teſtatus,& in ipſis eli ilis ſermonibus, me nolente uulgatis, hoc tamen coi xus, uix in ulla controuerſia Translationis Ktatum pu ſe reperiri, ut non ex alius in eadem re recte dici uie- retur, ideoq́; à quibuſdam eum excluſum. Neq; ignon multa transferri, cum in omnibus⸗ feré cauſis in quibu cecidiſſe quis fõrmula dicitur, hæ ſint Queſtionei An huic, An cum hoc, An hac lege, An apud hunc,ſi hoc tempore liceat agere,& ſi qua ſunt talia. Sed per/ ſonæ, tempora, actiones, cæteraq́; propter aliquã cun ſam transſeruntur. Ita non eſt in translatione quæſti ſed in eo, propter quod transferuntur. Non debes apul Prætorem petere fidei commiſſum, ſed apud Conſules maior enim prætoria coęnitione ſumma eſt. Queri= tur, an maior ſummaſit, facti controuerſia eſt. Non l. cet tibi agere mecum, eognitor enim fieri non potuilti iudicatio eſt, an potuerit. Non debuiſti interiiere ſel petere, an rectè interdictũ ſit, ambigitur. Quæ omnie ſuccedũt legitimis quæſtionibus. An nõ preſcriplibe⸗ etiam, in quibus maximẽ uidetur manife ſta translatio eaſdtem omnes ſpecies habent, quas eæ leges quibus oh; tur, ut aut de nomine, aut de ſcripto,& ſentẽtis, uelte al. oritur. tiocinatiõe quæratur? deinde ſtatus ex quæſtione oni tur. Traslatio nõ habet quæſtionẽ, de qua cõtẽdit or/ minen AtI inen däu zura onchfeen guathet nerneain mnedutnilehn ſnlttziaft euslluttee ans wwihalun ſd anardausſo an dueſhyäfthe föhalaguüſlate lu ſawai ae moßbän ae ru uſeſ g ini. auſs ntkani’ dalaeaſn ae rhicieſt, inagſm ndeln, — inim Wl Pimn lion lan genl An unc. ſuos e zuat eter q a4 ſam oſſun id(tuon. lente Lih lan terſic e linnn liush Ie mn emel n hen. nom 1G nan dicit Anh 1 Hau re,I e ſuu Lceh Samadh none d mllin, ltrans Wum ai comm a ſalai oguit Memnal fici noui enito na fein t. No ub uictüte ds ſit, nmihr.. tionib dnöne cuiie wüffäär abent, anelgsß it deſe apy ſa leinde, arpe queſti dan ſun Äi,H WMüule . ſaa. ORKATOR. LIBER III. 179 minem, Nõ occidi. Quæſtio, An occiderit. Status, coie- ctura non eſt, Tale: Habeo ius actionis, nõ habes, ut ſit quæſtio, an habeat, et inde ſtatus. Accipiat n. actionem nec ne, ad euẽtum ptinet, nõ ad cauſam, et ad id qd' ꝓro/ nunciat iudex, nõ id propter quod pronuiciat. Hoc illi ſimile eſt: Puniendus es, nõ ſum, uidebit iudex an puni- endus ſit. Sed nõ hic erit quæſtio, nec hic ſtatus. vbler- go? punièdis es, hominè occidiſti, nõ occidi, an occide/ rit. Honoradus ſum, nõ es, nũ ſtatu habet:? nõ, ut puto. Honorandus ſum, quia Tyrannui occidi, non occidiſti, quæſtio, et ſtatus. Similiter, Non rectè agis, rectè ago, nõ habet Qatũ. Vbi eſt ergos Non recle agis, ignominio ſus, quæritur an ignominioſus ſit, aut, an agere ignomi nioſo liceat,& quæ iio eſt, et ſtatus. Ergo Traslatiui genus cauſc eſſe, ut comparatiuũ,& mutuæ accuſa- tionis. At enimn ſimile eſt illi, lus habeo, nõ habes: occi/ dicti, rectè occidi, non nego. Sed ne hæc res Natum a- eit. Non enim ſunt hæ promißiones, alioqui cauſa non explicabitur, ſed cum ſuis rationibus. Scelus commiſit Horatius, ſororem enim occidit, non commiſit, debuit enim occidere eã, quæ hoſtis morte mœrebat: quæſtio an hæc iuſta cauſa. Ita qualitas. Ac ſimiliter in Trasla tione, non habes ius abdicandi, quia ignominioſo non eſt actio: Habeo ius, quia abdicatio actio nõ eſt. Quæ- ritur quid fit actio, ſiniemus, non licet abdicare filios, Syllogiſmus. Item cætera per omnes,& Rationales, er Legales ſtatus. Nec ignoro fuiſſe quoſda qui Traſ/ lationẽ in rationali quoq; genere ponerẽt, hoc modò: Hominem occidi, iuſus ab Imperatore, dona templi . oges⸗ e⸗ 5* 2 2* uſænon 9 ⁵ f —— ———ÿ. v“*—— HI. FAB. QvINT. INSTIT. cogente Tyranno dedi, deſerui tempeſtatibus, funini bus, ualetudine impeditus, id eſt, non per me ſtetit, ſei per illa. A quibus etia liberius diſſentio. Nõ enim acio 8 nabiſtn transfertur, ſed cauſa facti, quod accidit penè in oni defenſione. Deinde is qui tali utitur patrocinio, nôre cedit à fo᷑rma Qualitatis, dicit enim ſe culpa uacareut les b magis Qualitatis duplex ratio faciẽda ſit: Altera qu unſa & factum defenditur: Altera qua tantũ reus. Credendi Ruuch eit igitur his quorum autoritatem ſecutus et Cicero 1 Tria eſſt qut tyia eſſe que in omni diſputatione querantur, Anſih in omni di/ Putatione Quid ſit, Quale ſit. Quod ipſa etià nobis naturapie Auerantur:ab ſeribit. Na primum oportet ſubeſſe aliquid, de quo an, N mum AriRo/ bigitur, quod, quid ſit, et quale ſit, certe nõ poteſt eſi. uſenalnau teies addit mari, niſi prius eſſe cſtiterit. Ideoq́; ea prima quælio linr eani Iſocrate pri- gauſam nem/ pe quare ũt. ſed non ſtatim quod eſſe manife ſtum, etiam quid ſitap paret. Hoc quoq; cõſttituto, nouißima Qualitas ſupe eſt, nec ijs exploratis aliud eſt ultrà. His inſinite que dääcum ſei enn Waſtten rohehſe ögaüab d Negat. Ktiones, his finitæ continẽtur. Horum aliqua in Demõ⸗ Nratiua, deliberatiua, Iudiciali materia utiq; tractan- tur. Hæc rurſus iudiciales cauſas,& Rationali pul- 1 et Legali continet. Nec enim ulla iuris aiſceptatio niſ Pinitione, Qualitate, Coniectura potest explicaride inſtituentibus rudes, non erit imutilis latius primo ſe Kahſmr ratio: etſi non ſtatim rectiſeima line tenſa, facilior ta⸗ men& apertior uia. Diſcant igitur ante omnia,qu dripartitam in omnibus cauſis eſſe rationem, quamp mam intueri debeat, qui acturus eſt. Nam ut defenſo⸗ 8 1 1 4 4 . re potißimum incipiam, longe fortißima tuendi ſeri- euſße ltio eit, ſi quod ſubijcitur, negari poteſt. Proximuſſ 1 W gen teſ 7 n keih dei xen riu hiume i, boaü 1 tall ai hedun s, dic n ſeaha exrat EX uſ llters umin uton ſcuni ſbuta& CMueraa. godi am aunin rtet/ ² dhnig, t qus M mihne iteri zuu⸗ emant wäl tuto, un dintdhi liud e= iHiiu netut Æͥ imdki ludich! dteruu alesc a enim Mnidi conie voceig on eri=löli iu L= ubaſ Diſcat= kake scauſ= rutin iadu= Nna lon M iſtum r,nes— hſ ORATOR. LIBER III. 18. it quod obijcitur, factum eſſe dicitur. Tertia haneſtiſßi- ma eſd, qua recte faclum defenditur. Quibus ſi deficia- mus, ultima quidem, ſed iam ſola ſupereſt ſalus, aliquo iuris adiutorio elabendi ex crimine, quod neq́; negari, nec defendi poteſt, ut nõ uideatur iurè actio intẽdi. Hic ille quæſtiones, ſiue actionis, fiue traslationis. Sunt e/ nim quædam non laudabilia natura ſed iurè cõceſſa, ut in X i. tabulis debitoris corpus inter creditores diui- di licuit, quà legem mos publicus repudiauit: eſt etiam aliquid æquum, ſed prohibitũ iure, ut libertas teſtamen torum. Accuſatori nihilo plura intuẽda ſunt, qudm ut probet factum eſſe, hoc eſſe faclum, nõ recté factum, iu- re ſe intendere. Ita circa ſpecies eaſdem lis omnis uerſa- bitur, translatis tantum aliquando partibus, ut in cau ſis quibus de præmio agetur, recte factum petitor pro- bat. Hæc quatuor uelut. ppoſita, formæq́; actionis quæ tum generales ſtatus uocabam, in duo ut oſtendi, gene⸗ ra deſcẽderut, Rationale ſimplicius eſt, quia ipſius tan tum naturæ contemplatione conſtat. Itaque in eo ſatis eſt oſtendiſſe Coniecturam, Finitionem, Qualitatem. Legali plures ſint ſpecies neceſſe eſt, propterea quòd multæ ſint leges,& uarias habent formas. Alia eſt, cu ius uerbis nitimur: Alia cuius uoluntate: Alias nobis, cum ipſi nullam habemus, adiungimus: Alias inter ſe comparamus: Alias in diuerſum interpretamur. Sed naſcũtur hæc ueluti ſimulachra ex illis tribus, interim ſimplicia, interim& mixta, proprià tamẽ faciẽ oſten- dentia, ut ſeripti, et uolutatis, quæ ſine dubio, aut Qua litate, aut Coniectura continentur,& Syllogiſmus qui 182 M. EAB. QVINT. INSTIT. eſt maximè Qualitatis, et legis cõtrariæ, quæ ijſdẽ qui. Amphibolia, Hus ſcriptum, et uolãtas con ſtat,& aονsdia, quæ ſem Abii eneen ber cõiectura explicatur. Einitio quoq; utriqʒ genen que bonis au quodq́; ueris, quodq́; ſcripti côtẽplatione cõſtat, comu Vei auchns. nis eſi. Hæc omnia, etiaſi in illos tres Katus ueniit, tu- seit. maen quia, ut dixi, habent aliquid uelut proprii, uilen tur demonſtrada diſcentibus,& permittèẽdu ea dicen uel ſtatus legales, uel quæſtiones, uel capita quædami· nora, dum ſciant, nihil ne ie his quidẽ præter tria quæ prædiximus, quæri. Ad Quantu,& Quam multi,& Ad aliquid,& ut nonnulli putauerũt, cõparatiuos, no eadem rationè habent: ſunt enim hæc nõ ad uarieta- proprieta- tem luris, ſed ad ſolam rationem referẽda. Meoq́; ſen⸗ tem ber in parte, aus Coniecturæ, aut Qualitatis ponenli unt, ut qua mente,& quo tempors,& quo loco. êel de ſingulis dicemus quæſtiõibus, cũ tractare præcepié diuiſionis cœperimus. Hoc inter oẽs conuenit, in cau- ſis ſimplicibus ſingulos Stai. 3 eſſe cauſarũ, quæſtionũ aut quæ uelut ſubiacentes, ad illud quod iudiciũ cotint/ tur, referuntur, ſepe in unam cadere plures poſſe ꝑi eredo aliquando dubitari quo Statu ſit utendum, cim aduerſus unam intentionem plura opponũtun et ſicut in colore dicitur narrationis, ei eſſe optimũ qus aor optime tueatur:ita hic quoqʒ po ſe dici, eum Stati ege ficiendi, in quo tuendo plurimi adhibere nirü poßit Sruli oratis Orator, ideoq́; pro Milone aliud Ciceroni agenti plu⸗ Ero Milone- cuit, alitd Bruto, ci exercitationis gratid compont- ret orationẽ, cũ ille iure tanquà iuſidiatorem occiſum et tamẽ non Milonis cõſilio dixerit, hic etia Lioi 0AG lrieass ulnäſmſe dhnn tetiſbontt Vhoctinine dänaaſt ſelnadmn c 1 1 dennn dalle onieri u giinstun lhaunpiiln in tnilim if Guiexdohh ane leriddlaun an tin e Rn, lcagh wmnteenie ü gndn uuzena. urn bih 3-. endeu 8 lzunn eſtion neinh Quan alli put funt en ttionen lure,, otem löibu oc inte tal. I 3 34dil a namc⸗ iquo em ple 2nis, eia oc 5 dlurim ge llu u ritcn 3 11 quã odiut ioneci a— en (IKuitl aet diuge 4 ne, 2 Gun. A cähn S nen mtreuihn us tin nde au danrcia h aN omi unn ut daun 1 9— Ntres inuenirt ORATOR. LIBER III. 283 ſit, occiſo malo ciue. In coniunctis uerò poſſe duos uel tuel diuerſos, ut ſi quis aliud ſe non feciſſe, al baur. ezete riffe edefendat: uel generis duo crimina, uel omnia neget, Quod neget. Quod acci dit etid, ſi de una re qu- eratur aliqua, ſed eam plures pe tat, uel eodẽ iure, ut proxumitatis, el diuerſo, ut cũ hic teſt⸗ mẽto, ille proximitate nitatur. Quoties aũt aliud 8 betitori opponitur, dißimiles eẽ Status neceſſe eſt, àmmdlo cotr ouerſia te tamẽ ta legibus facta, rata ſi ſint. neſ atorũ parenti liberi hæredes ſint. Abdicatus, ne zuut ⸗ de bonis patris scapiat. Nothus ante legitimum na Ci tus, legitimus filius ſit„pof legitimũ natus tatum ciuis. iuai In adoptions dare liceat. In adoptionẽ dato, redire in familia tliceat. ſi pater naturalis ſine liberis iecceſſerit. Qui ex duobus legitimis alterũ in adoptionẽ dederat, alteri abdicauerat: ſuſtulit nothũ, inſtituto hærede ab dicato, deceßit. Tres omnes de bonis contendunt, 709 N qui non ſit legitimus, Sræci uocant, Latinum rei, no- one pro 1n ens Veturio,a&a libi, teſte No non habemus, ideoq; utimur peregrino. Sed ad propo- nio. N men, ut Cato quoq; in Oratione quadam eeſtatus eſt, ſitu. Hæredi cri bio opponitur lex, abdicatus ue quid de bonis patris capiat, fit Status ſcripti, et ueluntatis, an ullo modo capere poßit, an ex uoluntate patris, an hæres ſcriptus. Notho duplex fit quæſtio, quod poſ — natus ſit,& quòd non ſit ante legitimos na- tus. Prior 8) logiſmum babet, an pro non natis ſint bhaben diqu a familia alienati: Altera ſcripti,& uo/ luntatis: non enim eſſe hunc natum ante legitimum conuenit, ſed uoluntate legis ſe tuebitur, quam dicet talen eiuſdẽ, ut ſi quis iuis, hoc ef Uber. 8 5. 8 4 M. FAB. CvINT. INSTIT. talem ſuiſſe, ut legitimus eſſet nothus, tum natus, qum alius legitimus in domo nõ eſſet. Scriptum quoq; legu excludet, dicens: nõ utiꝗ. ſi poſtea legitimus natus non ſit, notho nocere, uteturq́; hoc argumento: finge ſolun natu nothi, cuius condittonis erite tantuùm ciuistatqui nõ erit poſt legitimũ natus filius, atqui nõ erit antele gitimos natus. Quiare, ſi uerbis legis ctari nõ poteſtu luntate tandã eſt. Nec quenqud turbet, quod ex unali ge duo&tatus fiãt, duplex eſt, ita uim duari habet. Re. dire in familiam uolenti dicitur ab altero: Prima ut ti. bi rediire liceat, hæres ſum, idem ſtatus, qui in peStitione abdicati. Qleritur enim, an poßit eſſe hæres abdica- tus:adijcitur communiter à duobus, redire tibi in ſim. liam non licet, non enim pater ſine liberis deceßit. 8e in hoc propria quiſq; eorum quæctione nitetur. Alur enim dicet, abdicatu quoq; inter liberos eſſe,& argu. mentum ducet ex ipſa, qua repellitur, lege. Superuacui enim fuiſſe prohiberi patris bonis abdicatum, ſteſet numero alienorã, nunc quia filij iure futurus fuerim tectati hæres, oppoſitã eſſe legem, qui tamen il noeff ciat, ne filius ſit, ſed ne hæres. Status finitiuus puiiſt filius. Rurſus nothus eiſdẽ colligit argumentis nonſi⸗- ne liberis patrẽ deceßiſſe, quibus in pestitione uſus eſt ut probaret eſſe ſe filium, niſi forte& hic finitionẽmo uet, an liberi ſint etiam non legitimi. Cadent ergo inu- nã ctrouerſia, uel ſpecialiter duo legitimi ſtatus, ſen- pti, et uoluntatis, et Syllogiſmus, 22 præterea Finilio, uel tres illi qui natura ſoli ſunt, Coniectura in ſeriptu & uoluntate, Qualitas in ſy logiſmo, et quæ 17 4 RI hnutuinde in onign iſſtrcioog in düne eferehluin luminut 1 um düühim A lurutn a tin kaulk rynanmsſm a k ſgona 1 fmagau hn Re enn gine riutian ana danes an afau Kel ale launaa de Jeen enr 70 eſe 2. nn— 11 bo] e üm bb oc WMenußn lonls uuuaa us fili aauüiie uerdis ia uii uenqu ait nat ceſt it nrhan licitm ach ero.N n,iten angain ,an t Ae ſeien radu adeebri Dater mhal rum q; ia ieum p int Alnungg trepe ull leamn tris be unudeta, juinft aſtefiwi ſe lege witemi eres. al fnin Ecolli an unei „quib awetter niſtſs a hjeha onleg nn ahal lier d matmit eiſnu demi ſunt, 60 Trii llo in dhuf ORATOR. ILIBER III. 183 aperta Finitio. Cauſa quoq;, et ludicatio,& Cõtinens, eſt in omni genere cauſarũ. Nihil enim dicitur, cui non inſit ratio,& quò iudicin referatur,& quod rem ma/ ximè cõtineat. Sed quia magis hæc uariatur in litibus, e ferè tradita ſunt ab ijs, qui de iudicialibus cauſis ali qua compoſuerunt, in illam partem differantur. Nune quia in tria genera cauſas diuiſi ordinem ſequar. De Demonſtratiuo, quod conſtat laude& A uituperatione. Cap. IX. C polißimum incipid ab ea, quæ cõſtat laude ac ui tuperatione. Quod genus uidetur Ariſtoteles, atq; eum ſecutus Theophractus, d parte negociali, hec et, woayuaàr:iuit remouiſſe, totamq́; ad ſolos auditores ¹- legaſſe,& id eius nominis, quod ab oſtentatione duri- tur, propriũ eſt. Sed mos Romanus, etiã negocijs hoc munus inſeruit. Nam& funebres laudationes pendent frequenter ex publico aliqjuo officio, atq; ex ſenatuſcõ ſulto, magiſtrat:bus ſeæpe madatur, et laudare teſté, uel contraà pertinet ad momentũ iudiciori,& ipſis etiam monumen. reis dare laudatores licet, e æditi in Cõ petiores in 1. tum Pyſonem, in Clodiũ,& Curionem libri, uituperationẽ continẽt, et tamen in genatu loco ſunt habiti ſentẽtiæ. Neq; inficias eo, eſſe quaſdam ex hoc genere materias, ad ſolam cõpoſitas oſtentationẽ, ut laudes Deorum, ui rorumq́; quos priora tempora tulerunt. Quo ſoluitur quæſtio ſupra tractata, manife ſtum ꝙ; eſt errare eos, qui nunquâ Oratorem dicturum, niſi de re dubia, pu/ tauerũt. An laudes Capitolini Iouis, perpetua ſacri cer taminis materia, uel dubiæ ſunt, uel non Oratorio ge⸗ 3 nere 6 9 . 4 188 M. FAB. QVINT. INSTIT. nere tractãtur: Vt deſiderat aũt laus, quæ negocijs aie hibetur, probationẽ, ſic etiã illa quæ oſtẽtationi cpo- nitur, habet interim aliquã ſpeciem probatiois. vt qui Romulus Romulum Martis fillum, educatum q́; d lupa dicat, 3in argumentum cœleſtis ortus utatur his, quod abiecuu in profluentem, non potuerit extingui, quòd omnia ſie egerit, ut genitum præſide bellorum Deo incredibile nõ ſit, quod ipſum quoq; ccœlo repertum temporij eius pomines non dubitauerint. Quædã uerò etiam in de- fen ſionis ſpeciem cadent, ut ſi in laude Herculiu, per- mutatum cum Regina Ldiæ habitum,& imperata,ut traditur, penſa Orator excuſet. Sed propriũ laudise res amplificare& ornare, quæ materia præcipue qui dem in Deos et homimes cadit, eſt tamen& alioruani malium, etiam carentium anima. Verum in Deis; gene⸗ raliter primuùm maieſtatè ipſius eorum naturæ uenerg bimur, deinde propriam uim cuiuſq́;& inuenta, qu utile aliquid hominibus attulerunt. Vis oſtsditun utim Rege om- loue, kregundoru hominum: In N arte, belli: in Neplu niũ Deoru. no, maris: lnuenta, ut artium in Minerua: Mercurio, li Dsdauudis. kerarum: medicinæ, Apolline: Cerere, frugum:libero, uini. Tum ſi qua ab his acla uetuſtas tradidit conemo- randa. Addunt etiã Dijs honorem parètes, ut ſi qui ſi halius Iouis. Addit antiquitas: ut his qui ſunt ex chao. Pasprimao Progenies quoque, ut a pollo ac Dians, Latonæ. Lau⸗ matern uice dandum in quibuſdam, quod geniti immortales, in qui Iodum in buſdam, quod immortalitatem uirtute ſint conſeculi, Sonta. Juod pietas Principis noſtri, præſentium quoq; tem- porum decus fecit. Magis eſt uaria laus hominu. Nem primum duur rinin uüm heijimm eiim gaun ri uümen 40 nnxiatſ nünjwucn — — gaalt iſſeätr tuin warm feninine wlrubaueen ninzgnſn Peummne mialn fle N hanuage nihan — 1 ſenzänu vlemn, 1 üemii 2* laethn 4 VIN Aor Tat au alumn etiäil, a fäen uaſpe n h vectuc a algei tus ut n gas unerite ſiigala ide be no Dan colo Pminr nt. Q un aone vut ſi ale ea Mdiet uA din xcuſei M cyuh re, qus ann upann cadit, itpwncli nanim Namidi ?ipſu aaimnann uime a Cin attuler urücha um:In aRskali lum in unt euwehn line: Ca fuga (auett ahaditi bonor Swäthit zuitai: au uißie olloac a0h Lum uod gel ui runln latemn ſri 5ℳ 3 ¹ eſtun di den ORATOR. LIBER III„87 brimum diuiditur in tempora, quodque ante eos fuit, quodq́; ipſi uixerunt. In his autem qui fato ſunt functi, etiam quod eſt inſecuti. Ante hominem, patria, ac pa- rentes, maioresq́; erunt, quorum duplex tractatus eſt. Aut enim reſpondiſſe nobilitati pulchrum erit, aut hu. milius genus illuſtraſſe factis. lla quoq; interim ex eo guod ante ipſum fuit, tempore trahètur, quæ reſponſis, :*.* uel auguriſs futura claritatem promiſerunt. Sicut ef,, al. yt qui ex Thetide natus eſſet, maiorem patre ſuo futurum ceciniſſe dicutur oracula. Ipſius uerò laus hominis, ex Achiltes) animo,& corpore,& extra poſitis peti debet. Et cor. Maetase poris quidem, fortuitorumq́;, ciim leuior, tum non uno oraculõ ex⸗ modo tractanda eſt. Nam& pulchritudinem mterim, tulcgin Arn 4 roburq́; proſequimur honore uerbori, ut Iomerus in nauticis. Agamemnone, atq́; Achille. Interim confert admiratio ni multum etiam infirmitas, ut cum idè Tydea paruu, ſed bellatorẽ dicit fuiſſe. Fortuna uero, tum dignitaten affert ut in Regibus, Principibusq́;. Naq; eſt hæc ma- terid oſtẽdende uirtutis uberior, tũ qudò minores opes fuerunt, e maiorem benefactis gloriam parit. Sedo- mnia quæ extra nos bona ſunt, quæq́; hominibus forte obtigerunt, nõ ideo laudantur, quòd habuerit quiseu, ſei quöd bhis honegeẽ ſit uſus. Nam diuitiæ,& poten- quis tia, et gratia, cùm plurimuùm uirin dent in utranq; par tem, certiſßimũ faciunt morũ experimentum, aut enim meliores propter hæc, aut peiores ſumus. Animi uerò ſemper uera laus. Sed non una per hoc opus uia du⸗ citur, nanque alias ætatis gradus, geſtarum q; rerum ordinem ſequi, ſpecioſius fuit, ut in primis annis lau- b n 2 Aretur 2= 1 ———— 188 M. FAB. QVINT. INSTIT. al. hoc daretur indoles, tum di ſciplinæ, poſt hæc operu, i ſ. factoru, dictorumq́; contextus. Alias in ſpecies uirtui diuidere laudem fortitudinis, iuſtitiæ, continentiæ, cæte 1 0r lulbuwulär ukaaubiſäg lbestrlan 1 Rpoſtliaf rarumq́;, ac ſingulis aßignare, quæ ſecundum quam earũ geſta erũt. vtra ſit autem harum uia utilior, en materia deliberabimus, dum ſciamus gratiora eſſe au-. dientibus, quæ ſolus quis, aut primus, aut certe cũpa cis feciſſe dicetur: ſi quid præterea ſupra ſbem. aut ex/ Gen 3 w— nüſgum 1 peclationẽ, præcipuè, quod aliena potius cauſc,qum a ſua. Tempus quod finem hominis inſequitur, nonſen- per tractare contigit, nõ ſolum quòd uiuentes aliqum- do laudumus, ſed quòd ræra hæc occaſio eſt, ut refeni poßint diuini honores& decreta, ut publicæ tatuec Kiitutæ. Inter quæ enumerauerim ingeniorũ monimen- Cuczach Paft ta, quæ ſeculis probarẽtur. Nam quidam ſicut Menan. morte 4„.. 5 8—„— maiora 6 der, iuſtiora poſterorum, quam ſuæ ætatis iudicia ſunt ſtas. conſecuti. Afferit laudem liberi parentibus urbes con a A pub.) Nam hic ſecures 8 faſcibus dem lere, à Publicola faſces populo ſubmittere. Quiomns ſit, e087 1 2⁴ 05 2. 5...* Pipa eSelo etiam in uituperatione ordo conſtabit, tamen in diuer- ne ſubmiſit. ſum. Nam& turpi Iuxta hoc mi uitiũ tãto rſpe dius in dicta pernicies& corporis, e& fortunæ: quibuſdãmi. ſe Crimẽ ha⸗ ſa, contempt, ut Therſitæ: At uerò quibuſdam bonn bet, quãto ma or qui pec⸗ uitijs corrupta, odium attulerunt: ut Nirea imbellen, cat habetur. Pliſtenem impudicum a Poetis accepimus. Et anime b Cliſtenem totidem uitia, quot uirtutes ſunt, nec minus bhau b 3 2u/ ditoribus, leges latoribus, artes inuentoribus,nec non inſtituta quoq; autoribus, ut à Numa traditũ Deosco- pitudo generis opprobrio multi fuit Poeię Satyri G. quoſdã claritas ipſa notiores circa uitia, ey inuſos b er: Omne ant magis fecit: et in quibuſaà, ut in Paride traditũ eſtpt DVId Mon iplins Ocheg textus An 1 linis it AaAienin gnare uptauin auten mtuich dumſe arerin z aut m aute pret anaſa quoda asotiuca homi i dinair. ſolim naa uum ra ba a0 ſan decr ad pulat rauer a veninm dr. Na ar düun ſu qua L m libe ac ienthnn , arte aii ntriu ,ut à und Halüt opulo adu ten, rdo cc Wtum generi dhnin fotiort inr ull d uti iehäi ris, ada e:git Re: A n ubnd lulern dih diruig poeti dad iu, ites un Nad n- v ORATOR. LIBER III. 189 laudibus, duplici ratione tractantur. Bt poſt mortẽ ad iecta quibuſ dã ignominia eſt, ut Melio, cuius domus ſo lo æquata: Marcoq́; Manlio, cuius prænomẽ e familia in poſterũ exemplu eſt. Et parentes malorum odimus, e ect conditoribus urbiu infamiæ, contraxiſſe aliquã infime pernicioſam cæteris gentem, qualis eſt primus ludaicæ ſuperſtitionis autor,& Gracchorum leges inuiſæ. Eiſi Gracchorum . 22 2/, leges Agrarig quod eſt exemplum deforme poſteris traditu, quale li- Vide Otlium bidinis uir Perſes, in muliere Samia inctituere auſus di ib. 10. ca. 8. citur primus. Sed in uiuentibus quoq; iudicia hominii libidinoſus uelut argumenta ſunt mori,& honos aut ignominia, ueram eſſe laudem, uel uituperationẽ probat.] ntereſſe tamẽ Ariſtoteles putat, ubi quiſq́; laudetur, aut uitupe retur. Nam plurimum refert, qui ſint audientiũ mores, quæ publice recepta perſuaſio, ut illa maximè, quæ probãt eſſe in eo qui laudabitur credat, aut in eo cõtra quem dicemus ea quæ oderunt, ita non dubiu erit iudi- cium, quod orationem præceſſerit. Ipſorii etiam Iudi⸗ in Aldino cum permiſcèda laus ſemper. Nam id beneuolos facit. dee oties autem fieri poterit, cum materiæ utilitate iun genda. Minus Lacedæmonie ſtudia literaru, quam à/ thenis honoris merebũtur: plus patiètia, fortitudo. Ra- pto uiuere quibuſdam honeſtum, alijs cura legum. Fru- galitas apud Sybaritas forſitã odio foret, ueteribus Ro Sybaritæ. manis ſummu tluxuriæ crimen. Eadem in ſingulis dif- luxuri ferentia. Maxime fauet Iudex, qui ſibi dicentem aſſen- tari putat. lIdem præcipit illud quoq;, quod mox Corne lius Celſus propè ſupra modum inuaſit, quia ſit quæ- dam uirtutibus ac uitijs uicinitas, utendum proxima n 3 deri- Emagn tudo oper it2s expeclari 2. In Verrem actice 4“ 4 “ ““ 9* „9, M. FAB. QVINT. INSTIT. deriuatione uerborũ, ut pro temerario frtẽ, prodigo liberalẽ, pro auaro parcum uocemus, quæ eadem etium contrà ualent, quod quidẽ Orator, id eſt, uir bonus nun quam fa ciet, niſi fortè communi utilitate ducatur. Lau- dantur aut urbes ſimiliter atque homines: Nam prope rente eſt cõditor,& multu autoritatis affert uetutlu, ut his qui terra dicuntur orti, et uirtutes, ac uitis circa res geſtas, eadèq́; in ſingulis. Ila propria, quæ ex loci poſitione, aut munitione ſunt. Ciues illis, ut hominibus 1= Auberi decori. Eſt laus& operu, in quibus honor uti/ Pulchritudo, autor, ſpectari ſolet. Honor, ut i tẽplis: Vtilitas, ut in muris: Pulchritudo uel autor, utro 4. biq;. Eſt et locorum, qualis Siciliæ apud Ciceronem, im qulbus ſimiliter ſpeciem,& utilitatem intuemur, ſpe- ciem maritimis, planis, amœnis. Vtilitatè, ſalubribus fertilibus. Erit etiam diclorũ hone ſtorum, factorumq; laus generalis, erit& rerum omnis modi. Nam G ſomni,& mortis ſcriptæ laudes,& quorundama Mle dicis ciborum. Itaq; ut non conſenſi hoc laudatiuu ge- nus circa ſolam uerſari honeſti quæ ſtionem, ſic quali- tate maxime contineri buto, quanquani omnes tfes 92 jc; tus cadere in hoc opus poßint, his quoq; uſum( Ce- 1 ſinitas ſarem in uituperando Catone notauerit Cicero. Totum autem habet aliquid ſimile ſuaſorijs, quia pleruq́; ta- dem illic ſuaderi, hic laudari ſolentt. 1 De Suaſoria ſeu deliberatiua,& Proſo- popœxia.(ap. N. = definitas. Ac ſi quid in his unum ſequi aue, Dle auu⸗ quoq; miror d quibuſda ſola utilitatt aute b dyirjſu nurii an aüiantie gftithäim ueſ ann lnacheſen. tzußßtune luzrgügp halen auſt nükäalagee antheceman nen Kehnün heraägpnen culim Ntin teonn, puia t. ukmenn rpenggwei e bedelgt e netnemi lir aum unfmn Rleaming iui mon ter aig A inae ulta a Totitfn Torti, ain tea gulig. png eſent. ua lu ope 85. ubu „Pes ſtnet Ra 1s: Pul gtlou lis Sic aaiuc cen „Eut amitn mœnis N iiaiſt lorũb anuu in erum am mal, laude M uonud An con dmoelali oneſtt aoln to, qu nmon Sint,“ atogſe onenc unt(im ſuaſo ausani riſole i lberat uu Twſ⸗ (4pb 1 or à, Mnaſli in hi⸗ a(au CRATOR. LIBER III. 1091 ret, potior fuiſſet apud me Ciceronis ſententia, qui hoc materiæ genus, dignitate maximé cõtineri putat. Nec 4....* 2 Ls dubio quin hi, qui ſunt in illa priore ſententia, ſecundi opinionè pulc herrima, ne utile quidè, niſi quod hone- ſiu eſſet, exictimarint. Et eſt hæc ratio uerißima, ſi cõſi lium contingat ſemper bonorum atq́; ſapientũ. Verum apud imperitos, apud quos frequenter dicenda ſenten/ tia eſt, populũq́; præcipuè, qui ex pluribus cõſtat indo ctis, diſcernenda ſunt hæc,& ſecundũ cõmunes magis intellectus loquendu. Sunt enim multi, qui etiã quæ cre dunt honeſta, non tamen ſatis eadẽ utilia quoq́; exiſti/ ment, quæ turpia eſſe dubitare non poſſunt, utilitatis ſpecie ducti probent, ut fœdus Numantinum, iugumqᷓ; Caudinum. Ne qualitatis quidem ſtatu, in quo& ho- neſtorum,& utilium quæſtio eſt, complecti eas ſatis eſt. Nam frequenter in ijs etiam coniecturæ Iocus eſt. Nonnunquam etiam tractatur aliqua finitio. Aliquan do etiam incidere poſſunt legales tractatus in priuata maxime conſilia, ſi quado ambigitur, an liceat. De con ieclura paulò poſt pluribus. Interim eſt finitio apud Demoſthenẽ, det Halone ſum Philippus an reddat. A- 3 olynthia- pud Ciceronẽ in Philippicis, quid ſit tumultus. Quidꝭ Philippi 9 nõ illa ſimilis iudicialuum quæſtio, de atua Seruij Sul& d. pitij? an his demum ponenda ſit, qui in legatione ferro ſunt interemptiꝛ Ergo pars deliberatiua, quæ eadẽ ſua- ſoria dicitur de tempore futuro conſultans, quærit e- tiam de præterito, officijs conſtat duobus, ſuadendi& diſuadendi. Proœmio, quale ect in iudicibus, non u- bique eget, quia conciliatus eſt ei quiſq; quem conſulit. n 4 84— 192 M. FAB. QVINT. INSTIT. Procemiã de Init um tamen quodcunq;, debet habere aliquà prox/ Iiberatiuũ demonſtrati. mij ſpeciem, nec enim abrupté, nec unde libet incipiem uum. dum: quia eſt aliquid in omni materia naturaliter pni mũ. In ſenatu,& utiq; in cõcionibus, eadem ratio qus apud Iadices, aquirèdæ ſibi plerunq; eoru, apud quos dicendu ſit, beneuolentiæ. Nec mirũ, cum etiam in bu, am uniae laentetse dütiommie endlnſſunſ negyricu petatur audientiu fuuor, ubi emolumentin Ariſiot. 3. utilitate aliqua, ſed in ſola laude conſictit. Ariſtotelus het.. Whet. quidẽ, nec ſine cauſa putat,& noſtra& ab eius qudſ ſentiet, perſona, duci ffequenter in conſilijs exordum quaſi mutudtibus hæc nobis à iudiciali genere, nonun- quam etiã, ut minor res, maior ue uideatur. In demon. ſtratiuis uerò proœmia eſſe maxime libera exiſtimt. Nam e longe à materia duci, ut in Helenes laude 16 crates fecerit,& ex aliqua rei uicinia, ut idem in u; queritur negyrico, ci quæritur, plus honoris corporum, quun animorum uirtutibus dari. Et Gorgias in Ohmpico, laudas eos, qui primi tales inſtituerũt cõuentus. uo Caius ſecutus uidelicet Criſpus Salluſtius in bello lugunti- no, e Catilinario, nihil ad hiſtoriã pertinẽtibus pri cipijs orſus eſt. Sed nunc ad Suaſoriam, in qus etiam ada ren lh cum proœmio utemur, breuiore tamen,& uelut quo; 4 dam capite tantum,& initio debebimus eſſe conteni: Narrationem uerò nunquam exiget priuata delibera- tio, eius duntaxat rei, de qua dicenda ſententia e,quu nemo ignorat id de quo conſulit. Extriuſecus poſſunt i uariare pertinentia ad deliberationem multa knarrari. In con cionibus ſæpe eſt etiam illa quæ ordinem rei docetine a ana . 1 d c 4 oſtulabit ur 8 celſaria ad affectus, ut quæque maximè p ua aan e, I wonaron. LIDER M upte, mnl 18 Nam& concitanda, er lenienda, atꝗ; remittenda fre⸗ al. omittitur mum ahun Luenter eſt ira,& ad metum, cupiditatem, odium, con cöcic druhm iliationem impellendi animi. Nonnunquam etiam mo ſibipl mig uenda miſeratio, ſiue, ut auxilium obſeßzis feratur, ſua/ 2. Nee winen dere oportebit, ſiue ſociæ ciuitatis euerſionem deflebi- tiã u an uus. Valet autem in conſilijs autoritas plurimũ. Nam .la Bn ey prudentißimus eſſe, haberique& optimus debet, ar qui ſententiæ ſuæ de utilibus atq; honeſtis credere om- O1 ün nes uelit. In iudicijs enim uulgò fis habetur indulgere Luent; ani jſiha aliquid Ktudio ſuo, conſilia uerò nemo eſt qui neget ſe- Obii Aeiga cundum mores dari. Græcorum quidem plurimi om. Ariftot.1. maior amtuwil ne hoc officium concionale eſſe iudicauerunt,& in ſo Rhec- eſſem at lüna k⸗ Reipublicæ adminiſtratione poſuerit. Quin et Ci- Cic. 2. 4e aduci, Mleknd cero in hac maxime parte uerſatur. Ideoq́; ſuaſuris de- Orat. qua rei nmdul pace, bello, copijs, t opibus, uectigalibus, hæc duo præ operibus plus henn copm ipué nota eſſe uoluit, uires ciuitatis,& mores, ut ex ari. Et nt ishd natura tum ipſarum rerum, tum audientium ratio ſua- les inſtn mucun dendi duceretur. Nobis maior in re uidetur uarietas: us Sall uhakebh nam&r conſultantii,& conſiliorum plurima ſunt ge in ſuadendo dladbi tbeti nera. Quare in ſuadendo,& diſſuadẽdo, tria primim quaæ ſinr ſpo⸗ nc ads Mue i ſpectanda erunt: Quid ſit de quo deliberetur, Qui ſint ncs. greuier uiethet qui deliberent, Qui ſit qui ſuadeat. Rem. de qua deli/ initio an uuiſt beratur, aut certum eſt poſſe fieri, aut incertum. Si in- duome ar rül certum, hæc erit quæſtio ſola, aut potentißima: ſepe e- emad u nim accidet, ut prius dicamus. Ne ſi poßit quidem fie- vcenſtl i nuß⸗ ri, eſſe faciendum, deinde fieri non poſſe. Quum autem en Uan ium e hoc queritur, coniectura eſt, an lithmos intercidi, undnen ang an ſiccaxi palus põtina, an portus fieri hoſtiæ poßit, an illi qus 64 1 Alexander terras ultra Ocranum ſii inuenturus. Sed t gued 1I, — 194. in his quoque quæ conſtabit poſſe fieri, coniecturaerit M. EAB. QVINT. 1INSTIT. aliquando, ut ſi quæratur: An utique futurum ſit, ut Carthaginem ſuperent Romani, ut redeat Hunnibal ſi Scipio exercitum in Africam tranſtulerit, ut ſeruen fidem gamnites, ſi Romani arma depoſuerint. Que. lam& fieri poſſe,& futura eſſe credibile et, ſelat alio tempore, aut alio loco, aut alio modo. Vbi conie- eae'itien oiſtanunn nuümamar dhemmtän ehnaffenu 6 lümwün cturæ non erit locus, alia ſunt intuenda. Et prinum hrh aut propter ipſam rem de qua ſententia rogantur, on Omudi ſultabitur, aut propter alias interueniẽtes extrinſecus cauſas. Propter ipſam deliberant P. C. an Kipendium militi conſtituunt. Hæc materia ſimplex erit. Acce- dunt cauſæ, aut faciendi, ut deliberant. P. C. an ra- b Pios dedant Gallis bellum minitanti bus: aut non fi⸗ Sumptum id ciendi, ut deliberat C. Cæſar, an perſeueret in Gern. &x cömenta. giarum lib. 2. Partes ſua⸗ dendi. niam ire, quum milites paßim teſtamenta fucerent. Me ſuaſoriæ duplices ſunt. Nam& illic cauſadeliberani taacharan b bennaſt nultmſ Guſſtigit fen thha 1 ikur, una, 7 eſt, quod bellum Galli minitentur, eſſe tamen queſtio mil poteſt, dedendi ne fuerint etiam circa hanc denuncia- uun tionem, quia contra fis, quum legati mißi eſſentipre⸗ unm lium inierint, regemq́; ad quem mandata acceperant, iiſunu trucidarint. Et hic nihil Cæſar ſine dubio deliberet, ni ſi propter hanc militum perturbationem, eſt tamenlo Dohaisſann cus quærendi, an circa hunc quoq; caſum penetrantu aaiſen in Germaniam fuerit. Semper autem de eo prius oſue- i iſiu mur, de quo deliberari, etiam detractis ſequentibue ma poſſet. Partes ſuadendi quidam putauerunt, honeſtun, tnatine utile, neceſſarium. Ego non inuenio huic tertiæ locun. Anu Quanta libet enim uis ingruat, ianudferteſea dhau ga OV M. 8* Pen O6RATO R. LI BER III.. 135 bgerre atur: Mxd eeſſe ſit nihil ſacere, de fůciendo autem deliberatur. ni 5— t Rom W Quo ſi hanc uocant neceßitatem, in quam anies e ĩt ne- Affica aef 9 Sauor an metu coguntur, züiltethe eir uesi Vt ceſſe. dnia i h.ahleenalneneheen S Aenn eſ futura Tdeins 4ad hoſtem deditione deliberent,& dicatur, neceſſe loco,a Kim 1 eſt, nempe ſ equitur ut hoc ſubijciatur, alioqui pereun⸗ lieſem i 9 di eſt, ita bropter idipſum non eſt neceſſe, quia berire eih potius licet. Deniq; nõ feęcerunt Saguntini, nec in rate Ide qus a ien Opitergina circumuenti. Igitur in his quoq cauſis, aut ralias i ahhnüns ge ſola utilitate ambigetur, aut quæ ſtio inter utile atq; n deli ah honectum conſiſtet. At enim ſi quis liberos procrea- cc mal ahun re uolet, neceſſe habeat uxorem ducere, quis dubi- di, ut hanu tat? ſed ei qui pater uult fieri, liqueat neceſſe eſt, uxo⸗ un min mhlum rem eſſe ducendam. Itaque mihi ne conſilium quidem cſar, u ſum nidetur, ubi neceßitas 9. non magis quam ubi con- paßim al enuin ſtat, quid fieri omnino non poſſe. Omnis enim delibe- Name u u ratio de dubijs eſt. Melius igitur, qui tertiam partè di- niniten ſſl Xerüt ναr'e, quod noſtri poßibile nominant, quæ ut poſsib.) nt etin anthan Aura uideatur appellatio, tamen ſola eſt. Quas parteis AAd uore,f quum aem non omnes in omnem cadere ſuaſoriam, manift dtiuis io in uſu fuut= uun eſt, quam ut docendum ſit, Tamen apud p leroſque ea- ſenon puto. ad quen andtu E/1, Th⸗, e Pud; ſq nuſquã enim lceſcr a tult rum numerus augetur, d quibus Ponuntur ut partes, m eias ope perun ahendh gu⸗ ſpecies ſunt partium, Nam ſis, iutum, pium, æ- veelhee 15 hunc g ſ Fuu, menſt⸗tan uosie, ſic enim ſunt iterpreta- npers Weus Ju 2 ſi qua adhuc adijcere quis eiuſdem ge? etum a Nerus uelit, ſubijci boſſunt honeſtati. An ſit autem fi- 4 tum duu lle, magnum, iucundum, ſ ne periculo, ad quæctionem nnn a irni Pertinet utilitatis, qui oci oriuntur ex contradictione lon eius, quod eſt inutile, difficile, tparui, iniucundi, peri prauum 1 Cru gua, af 1 culo;? 96 M. PAB. QVINT. INSTIT. Vi Ariſtot. in culoſum. Tamen quibuſdam uidetur eſſe nonnunquam Rhet. ad Ales Kandrum. de iucunditate ſola cõſultatio, ut ſi de ædificando the tro, inſtituendis ludis deliberetur, Sed neminem aleo ſolutum luxu puto, ut nihil in cauſa ſuadẽdi ſequaiu, præter uoluptatem. præcedat enim ſemper aliquidm⸗ ceſſe eſt, ut in ludis, honor deorum: in theatro, nonui 1 et Kdee gä farrälestl däteratdnle enehn 1 1 lis laborum remißio, deformis,& incõmoda turbeiſ 19 9 id non ſit conflictatio,& nibilominus eadem illarel. ſt lesane gio, cum theatru ueluti quoddam illius ſacritempun uocabimus. Sæpe uerõ& utilitatem deſpiciendameſe 4 dicimus, ut honeſta faciamus, ut cum illis Opiterg. nis damus conſilium, ne ſe hoſtibus dedant, quanqum perituri ſint, niſi fecerint:& utilia honeſtis prefei- mui mus, ut cum ſuademus, ut bello Punico ſerui arnen/ heitlmn tur. Sed tamen neq; hoc planè concedendum eſt,eſſeil lda inhoneſtum. Liberos enim natura omnes,& ijſdem ſtare elementls,& fortaſſe antiquls etiam nobilibuc i tos dici poteſt. Et illic ubi manifeſtum periculum h lunc opponenda alia, ut crudelius etiam periturosa rme⸗ ſi uero ho. mus ſiſe dediderint, ſiue hoſtis non ſeruauerit fuen, Kti nõ ſerua ſiue Cæſar uicerit. quod eſt uero ſimilius. Hæc aulen Vi im uerint fidẽ, quæ tantum inter ſe pugnant, plerung; nominibusde- ſi Cæſar flecti ſolent. Nam& utilitas ipſa expugnauur a &c. aui dicunt, non ſolum potiora eſſe honeſta quamui laa, ſed ne utilia quidem eſſe quæ non ſunt honeſta:¶ contra, quod nos honeſtum, illi uanum, ambitioſum Viilia in Olahme en 417,1. ter ſe. lum inutilibus comparantur utilia, ſed inter ſe quoli ? ipſa, ut ſifex quob. eligamus, in altero zuilſtench 1 Kolidum, uerbis qudm re probabilius uocant. Nectas 8 11 i OEm huſca an 1 ſulta= ibeali delil= Aln tnihi a ſſu Præce An ſannt onorſ t Duenta defon W rinn „ Et ln rainaaa — == E—V ZB luti qu d ulluſh de a Lentii ficiam e Acund ne ſel utau rint: 1a düutesi 5, ut M Punn oc pla a Anaalna enim; ad onn rtaſſes arütia ic ubit arfun udeliu Manpen ſiueh lhonſeu uod eſt ntauimlu ugnan aa ungm T utili ned npotic Nd n meſe ananſtn neſtum tmum,⸗ mrepr ahr izu rantur dn ſtin ——— gsmus d teyſ ORATOR. LIBER III 197 in altero quid ſit minus. Creſcit hoc adhue. Nam inte/ rim triplices etid ſuaſoriæ incidunt, ut cum Pompeius deliberauit Parthos, an A fricam, an Aegyptum pete/ ret, ita non tantum utrum melius, ſed quid ſit optimum Verum& uæritur. Itemq́; contra. Nec unquam incidet in hoc Aus. genere materiæ dubitatio rei, quæ undig; ſecundũ nas ſit. Nam ubi contradictioni locus non eſt, quæ poteſt eſſe cauſa qubitandi? Ita ſerè omnis ſuaſoria nihil eſt aliud quàm comparatio. Videndumq́; quid conſecutu- ri ſimus,& propter quid, ut æſtimari poßit, plus ineo quod petimus, ſit eommodi, an uerò in eo per quod pe propter timus incõmodi. Eſt utilitatis& in tempore quæſtio. Expedit, ſed non nunc. Et in loco: Non hic. Et in perſo na: Non nobis, Non contra hos. Et in genere agendi- Non ſic. Et in modo: Non tantũ. Sed perſonam ſæpius Perſona de= Tdedecoris cauſa intuemur, quæ& in nobis,& in his i, bng qui deliberant, ſpectanda eſt. Itaque quamuis exempla decoris plurimum in conſilijs poßint, quia facilimè ad couſen tiendum homines ducitur experimentis, refert tamè, quorum autoritas,& quibus adhibeatur. Diuerſi ſunt enim deliberantium animi, duplex conditio. Nam con- ſultant aut plures, aut ſinguli, ed in utriſq; aifferen ſel nõ ſine tia, quia et in pluribus multum intereſt, Senatus ſit, an utriuſq; populus: Romani, an Fidenates: Græci, an Barbari- Et in ſingulis, Catoni petẽdos honores ſuadeamus, an C. Mario. De ratione belli, Scipio prior an Fabius dell beret. Proinde intuendus ſexus, dignitas, ætas. Sed mo- res præcipue diſcrimen dabunt. Et honeſta quidem ho- neſii ſuadere ficillimum eſt. Si uerò apud turpes recta obti- “““ ,, — 198 M. EAB. QVINY. INSTIT. obtinere conabimur, ne uideamur exprobrare diuer- ſam uita ſeclam, cauendum eſt. Et animus dellberan. tis, non ipſa honeſti natura quam ille non reſpicit, ee mouendus, ſed laude, uulgi opinione:& ſi parum pr ficiet hec uanitas, ſecutura ex his utilitate: Aliquani uerò magis obijciendo aliquos, ſi diuerſa fecerit, m tus. Nam præter id quod his leuißimi cuiuſque aninu NRcilimẽ terretur, neſcio an etiam naturaliter apud pii eiſdent ſicut facilior teiuſdem turpiã, quàm h oneſtorum intel eclus eſt. Aliquando honis quoq; ſuadentur parumd cora, dantur parum bonis conſilia, in quibus ipſonm qui conſulunt, fpectatur utilitas. Sec me fillit, que ſu tim cogitatio ſubire poßit legentẽ. Hoc ergo præcipiu & hoc fas,& hoc ſas putas? Poterat me liberare M. icero,qui SHjietas? ita ſcribit ad Brutum: Propoſitis plurimis que honeſe ſuaderi Cæſari poſſent, Sim ne honus uir, ſihoc ſua⸗ deamt minimè. Suaſoris enim eſt finis, utllitas eius/cli uiſque ſuadet. At recta ſunt, quis negats ſed noneß fabe rectis in ſuadẽdo locus. Sed quia eſt altior qus Kiio, nec tantum ad ſuaſorias pertinet, deſtinatu eſ mihi hic locus duodecimo, qui ſummuu futurus eſ i⸗ bro. Nec ego quicquam fieri turpiter uelim, uerumin⸗ terim hac uel ad ſcholarum exercitationes pertinent eredantur: nam& iniquorum ratio noſcendᷣ eſt, u melius æqua tueamur. Interim ſi quis bono inhoneſ ſuadebit, meminerit non ſuadere tanquã inhoneſtull quidã declamatores Sex Pompeium ad piraticam,pu rimos plus ualeat malorũ timor, quam ſpes bonorun, pter hoc ipſum quod turpis ac crudelis ſit, umpelan 4 alalsödfn drneraachoi i CGluucuih ißnan muli Kaezdaßt Wminlagiit Cun nig 1 cunalzäihie! Cinulgimuce tmadtüppenn ranegxeRämhe nauinoas uen. teheſmewe weneimnüchm. tänpnn ßhm. mtenngyſene age gamn thkec uide thal mu tenugu TINr. I g uideamure im iſt. t ra quamil opinion ra ex hisu iquos ,ſ his leuſßi an etiamn timor, q piũ, qua is quog is conſlt ttilitag. N t legente at me libe poſitis⸗ dim nebo locus. Se rias per , qui ſum leri turpli pum exer uorum ra tterim ſi ſaaderet pompein i ac cru * = — ——— = ½ * — 2 42 — —— 4— —2 — — 8 — — GRATOR. LIBER III.*99 Sed dandus illis deformibus color, idq́; etiam apud ma. los: nec euim eſt quiſquam tam malus, ut uideri uelit. Sie Catilma apud Salluſtium loquitur, ut rem ſcelera- tißmam, non malitia, ſed indignatione uideatur aude. re. Sic Atreus apudt Varum: Iam fero(inquit) infundißima, iam facere cogor. Quanto magis eis quibus fuit aliqua cura fumæ, conſeruandus et hic uel ambitus? Quare& quum ciceroni dabimus conſilium, ut Antonium roget, uel etiam ut Phili ppicas(ita uitam pollicente eo) exurat, non cupiditatem lucis allegabimus. Hoc enim ſi ualet in animo eius, tacentibus quoque nobis ualet, ſed ut ſe Reipub. ſeruet, hortabimur. Hac illi opus eſt oceaſio, Ro populo ne, ne eum talium precum pudeat. Et C. Cæſari ſuaden. tes regnum, affirmabimus ſtare iam Remp. niſi uno re/ gente non poſſe. Nam qui de re nefaria deliberat, id ſo/ lum quærit, quomodo qudàm minimum peccare uidea/ tur. Multũ refer etiam quæ ſit perſona ſuadentis: quia anteacta uita, ſi illuctris fuit, aut clarius genus, ut æ. tas, aut förtuna, affer texpectationem Prouidendum exiſtima- eſt, ne quæ dicuntur, ab eo qui dicit, di ſſentiant. At ijs tionem contraria ſummißiorem quendam modum poſtulant. Nam quæ in alijs libertas eſt, in alijs licentia uocatur. Et quibuſdaà ſufficit authoritas, quoſdam ratio ipſa æ- grẽ tuetur. Ideoq́; longe mihi uidentur diffieilimæ pro Proſopęꝛ ſopopœiæ in quibus ad reliqui ſuaſoriæ laborè t acci- Per dit etiã pſonæ difficultas. Naq; idẽ illud, aliter Cæſar, aliter Cicero, aliter Cato ſuadere debebit. Vtilißima uero hæc exercitatio, uel quod duplicis et operis, uel accedit quod zoe M. FAB. QVINT. 1NSTIT. Bt Appio. in Aldino codi ce non legit · audri, dridi dertius quod Podtis quoq;, ut hiſtoriarum futuris ſcriptuni bus plurimum confert. Verum e Oratoribus impi- mis neceſſaria. Nam ſunt multæ à Græcis Latinu; poſitæ orationes, quibus alij uterentur, ad quorum ci, ditionem, uitamq́; aptanda quæ dicebantur, fuenun An eodem modo cogitauit, aut eandem perſonamin- duit Cicero, quum ſcriberet Cn. Pompeio,& quum Domitioꝰet Appio, cæteri ue, ac nõ uniuſcuiuſq; e rum fortunam, dignitatè, res geſtas intuitus, omnun quibus uocem dabat, etiam itmaginem expreßitzutm. lius quidem ſed tamen ipſi dicere uiderentur. Neg;t- nim minus uitioſa eſt oratio, ſt ab homine, quamſiae cui acoommodari debuit, dißidet. Ideoq́; Loſias opi- me uidetur in ijs quæ ſcribebat indoctis, ſeruaſſe unm. tatis fidem. Bnimuero præcipuè declamatoribuscon- ſiderandum eſt, quid cuiq; perſonæ conueniat, qui pau cißimas cõtrouerſias ita dicunt, ut aduocati, plerunq filijpatres, diuites, ſenes, aſperi, lenes, auari denique 8 u. Imom labezäaſhne enenang acu geno Knſüuxwe Kcaſtatwnt noäaßn, ryeleim ierhungh ſuperſtitioſt, timidi, deriſores fiat, ut uix Comædinmi fau actoribus plures habitus in pronunciando concipien- uu di ſint, quam his in dicendo, quæ omnia uideri poſſunt Khl proſopopœiæ, quas ego ſuaſorijs ſubieci, quia nullo⸗. lio ab hus quam perſona diſtant. Quanquam hoc dli/ quando etiam in controuerſias ducitur, quæ exbiſb- rijs compoſitæ, certis agentium nominibus continen tur. Neq; ignoro, plerunq; exercitationis gratia pon V & podẽticas hiſtorias, ut Priami uerba apud Achilen aut Syllæ, dictaturam deponentis in concione. gecd het in partem cedent trium generum, in quæ cauſas äch X klautgen, t däuc dung VINr. ſiorianm erum e multedc alij uteren da que d it, aut ea eret Cn, po ris ue, ac 5, res geſt im imagin ſi dicerel tio, ſtab dißädet. ibebat ind recipued G derſon⸗ dicunt, u aſperi,! ſſores ſidt in pronu do, que ſuaſorijs diſtant. uerſias du zgentium ng exer Priamiut ponentisi zenerum, ORATOR. LIBER III. 201 mus. Nam ey rogare, indicare, rationem reddere,& alia de quibus ſupra dictum es, uarie, atque ut res ault, in materia iudiciali, deliberatiua, demonstratiua ſubij⸗ cere ſolemus. frequentißimèttamen in his utimur fi⸗ uero cia perſonarum, quas ipſi ſubſtituimus, oratione: ut a- pud Cic.pra ælio in Clodiam,& Cæcus Appius,& Clodius frater, ille in cactigationè, bic in rationem mo orationen zun compoſitus alloquitur. Solent in ſcholis fingi ma/ eriæ ad deliberandum ſimiliores controuerſijs,&ex ut aane genere commixtæ, ut quum apud C. Cæſarem conſultatio de pœna Theodoti ponitur. Conſtat enim accuſatione& defeaſione cauſæ, quod eſt iudicialium proprium. Permixta auten geſt& utilitatis ratio: An pro Cæſare fuierit, occidi Pompeium: An timendum aà rege bellum, ſi Theodotus ſit occiſus: An id mimimè op portunum hoc tempore,& periculoſum. e certè lon gunmn ſit futurum. Quæritur& de honesto: Deceat ne Caſarem ultio Pompeij: An ſit eren un,ne peiorem faciat ſuarum partium cauſam, ii pompeium indignum morte fatastur. Quod gen accidere etia ueritati po- tect. Nõ ſimplex autem circa ſuaſarias error in pleriſq; declanatoribus fuit, qui dicẽdi genus in his diuerſum, atq; in totum Illi iudiciali contrarium eſſe exiſtimaue- runt. Nam et principia abrupta,& concitatam ſem- per orationcẽ Iin verhu efioren(ut ipſt uocant) cultum affs e: uns,& earum breuiores utiq; com- mentarios quam iudicialis materiæ facere elabora- legalis runt. Eæo porrò, ut proœmio uidea nõ utiq; opus eſſe heſenii iPropter quas dixi ſupra cauſas, ita cur initio 9 ſurioſo Dicẽdi denu in ſuaſorijs. —————— z0n HM. IAB. QVINT. 1NSTIT. MC furioſe rfurioſo ſit exclamandum non intelligo, cum propoſi/ jia èmt ta conſultatione rogatus ſententiam, ſi modd eſt ſanun i eraunazi non quæritet, ſed quàm maxime poteſt, ciuili& huns fauni, no ingreßu mereri aſſenſum deliberantis uelit. Cur au. Nanta tem torrens,& utiq; æqualiter cocitata ſit in ea dicen 1 tfenuthrier tis oratio, cum uel præcipue moderationẽ, ratione anauiſap conſilia deſiderent? Neq́; ego negauerim ſæpius ſubſſ. qas ga dere in controuerſijs impetum dicendi proœmio, nat. quæ ratione, argumentis, quem ſi detrahas, iꝗ fere uper/ aa fgih equalitatis erit, quo ſuaſoriæ conctant. Verum id quoq; æqueluu luuzs e dabendt erit, non tumultuoſius atq; turbidius. Vexborũ auten mun aſoriis cre⸗ magnificentia non ualidiuus eſt affectanda ſuaſorias de- wsſeaui 4 Auns clamantibus, ſed contingit magis. Nam& per ſon⸗ an hadi rè magnæ fingentibus placent, Regum, Principum, po ws puli, ſenatus,& res am pliores, ita cum uerba rebus 2 tin uaßn petentur, ipſo materiæ nitore clareſcũt. Aliaueriscd- ſanie Theophra. ſilijs ratio eſt. 1deoq; Theophraſtus quam maximere ias aii Rus. notum ab omni affe ctatione, in Deliberatiuo geneme aia uoluit eſſe ſermonem, ſecutus in hoe autoritatem pre/ ceptoris ſui, quanquam diſſentire ab eo non timiteſo a ſmn, Ariſtoteles. let. Naq; Ariſtoteles idoneam maxime ad ſcribendun a 3 1 Demonſtratiuam, proximamq́ ab ea ludicialem puti- a uit: uidelicet, quonia prior illa tota eſſet oſtentationi i hæe ſecuda egeret artis, uel quod ad fallendũ,ſ ita bo poſciſſet utilitas, conſilio, fide, prudẽtiać; conſtarent. 3 Quibus in Demonſtratiua conſentio: nam& omnes a alij ſeriptores idem tradiderunt. In iudicijs autemcai a 4 ſilijsq, ſecundũ conditionẽ ipſius quæ traclabiturree, ſadn o ratioiem accõömodandam dicendi rreso ranonẽ: Naneus Uaanin .. 41 b IN non intell ententiam, xime bot m dellber, aliter che pue molt ego negu vetum dice iem ſi detr nt. Verum q turbid lus eſt afe it magis. lacent, Re dliores ita nitore cla eophraſti ione, in! cutus inh di ſentin loneamma mangh ah ior ila tot⸗ uel quole lo, file, pr tiua conſen diderunt.! ionéipſiu in licredo'ra conſilia amicorum, OKATOR. LinER III 2,, lippicas Demoſthenis ijſdem quibus habitas in iudi/ Demoſſhenis cijs orationes, uideo eminere uirtutibus. Et Ciceronis E ſententiæ,& conciones, non minus clarum quam eſt in accuſationibus ac defenſionibus, eloquentiæ lumen ciones. oſtendunt. Dicit tamen de ſuaſoria idem hoc modo: To ta autem oratio ſimplex,& grauis,& ſententijs debet eſſe ornatior, quAm uerbis. vſum exemplori nulli ma- teriæ magis conuenire, meritò ferè omnes conſentiunt, cum plerunq; uideantur reſpondere futura præteritis, habeaturq́; experimentum, uelut quodda rationis tecti monium. Breuitas quoq, aut copia, non genere mate- riæ, ſed modo cõſtant. Nãut in cõſilijs plerunq; ſimpli cior quæſtio eſ, ita ſepe in cauſis minor. Quæ omnia uera eſſe ſciet, ſi quis non orationes modo, ſed hiſtoriar etiam(nanq; in his conciones ac ſententiæ, plerunque ſuadendi ac diſſaadendi funguntur officio)legere ma/ luerit, quam in cõnentarijs Rhetorum conſeneſcere. mueniet enim nec in conſtlijs abrupta initia,& conci- tacius ſepe in iudicijs dictum,& uerba aptata rebus in utro; genere,& breuiores aliquando tcauſarum ora tam caii tiones quam ſententiarum. Ne illa quidem in jjs uitia ſarum deprehendet, quibus quidam declamatores laborant, quòd er contra ſentientibus inbumanè conuitian tur, E ita plerun dicunt, tanquam ab his qui deliberant, utiq; diſſentiant. I taq; obiurgantibus ſimiliores ſunt, quam ſuadentibus. Hæc adoleſcentes ſibi ſcripta ſeiat, ne aliter quam dicturi ſint exerceri uelint E in deſue ſcendis morẽtur. Cæterum, cum aduocari cœperint in aicere ſententia in ſenatu, ſuadere 0 2 ſt Quinc; par⸗ pulſionis. Cuids bartes 344 tes cauſarum zudicialium. 1* 4 “ 4 4 — 2* M. EAB. QVI 8NT. INSTIT. d conſulet Princeps, quod praæceptis fortaße non ocebuntur. us cauſarum iudicialium. Cap. Xl. liciali genere, quod eſt præcipue mulii duobus, Intentionis ac he lurimis autoribus placui ſunt, Proœmium, Narratio, Probatio, Refuta/ idà Partitionem, pro His adiecerunt quic poſitionem, Exceſſum- Quarum priores duæ proba- tioni ſuccedunt. Nam proponere quidẽ quæ ſis proba⸗ turus, neceſſe eſt ſed& concludere. Cur ig tun ſilt partitio: pars cauſæ eſt, non& hec ſit? Partitio uerò, Diſpoſi⸗ Diſpoſttio. tionis e ſpecies, ipſ⸗ Diſpoſitio pars Rhetoricts& as, totumq́; earum corpus æqualier locutio. Hdeoq́; eam nõ orali credendum eſt, ſed qus. Kionum etiam ſingularum. Abzc⸗ naqq; eſt Queſtioiin qua nõ promittere poßit Orator, quid primo, quilſe cundo, quid tertio ſit loco dicturus: quod eſt proprum Partitionis. Quam ergo ridiculum eſt, Quæſſtione ni dem ſpeciem eſſe probationis: Partitionem auten,di⸗ ſit ſpecies Quæſtionis, partẽ orationis uocarisxi Feiehao⸗ ſio uerd, uel, quod uſitatius eſſe cœpit, Exceſſus ſie eſt extra cauſam, non poteit eſſe pars cauſc, ſiue tkin cauſa, adiutorium, uel ornamentu partium earumer, ex quibus egreditur. Nami ſi quicquid in cauſa eſtpan A lai non cauſc uocabitur, cur non argumentum, ſimilitudool pabet cus comunis, afsctus, exẽpla, partes cauſe uocenuun Reluuatio. Tamen neq; jjs aſſentior, qui detrah 204 ſi qui credunt, uſud De partib Vne de lu N plex, ſed offieiſs coſtat bartes, ut p zuind; tio, Peroratio. 8 per omnes materi ſuſa, ſicut Inuentio,& E nis totius partem unam eſſe 3* *4 Nt Reſutationen tan⸗ okd agintami äche aiſtut lcputunne rnzi ährn ſti u ena Ke lntg guaaſknt hum o: traeggͤndg un tenfla doſlienngne dörrtzuma. jonewe ludex Kcnalee luunanvit fer anunaz, kann hanen. tormm Reddo unſigma, b nunan — 1IRT. l luod prace iudicialiu re, quode, at duobus, t plurimis Narratio, runt quita Dutrumpd ponere qu onclulere ec ſite Par ſpoſctio imq esru llocutio.1 eſſe creltei im. Que Orator, ⸗ dicturu- ridiculun ionis: Par bartè ofal atiuse ſe( dote 4 ſe ornamenti umſt quie onargume xẽpla,pu 8* or, zui zen —— ——— — — — — ORATOR. LIBER IfI. 203 tanquã probationi ſubiectã, ut Ariſtoteles. Hæc enim eſt quæ conſtituat, ila quæ deſtruat. Hoc quoque idem aliquatenus nouat, quod Proœmio nõ Narrationẽ ſub-. iungit, ſed Propoſitionem. Verum id facit, quia Propo Propoſttio. ſitio genus, Narratio ſpecies uidetur,& hac non ſem- per, illi ſemper et ubiq; credit opus eſſe. Verum ex his, quas conſtitui partibus, non ut quidq́; primum dice-x dum, ita primum cogitandum eſt. Sed ante omnia in-Quig votälen tueri oportet, quod ſit genus cauſæ, quid in ea quæra/ Hdicialium 1. 1„ cauſarũ parti tur quæ proſi nt, quæ noceant. Deinde, quid confirman bus ſpectan⸗ dum ſit ac refellendi: tum, quomodo narrandum. Ex- qum ſit. poſitio enim, probationũ eſt præparatio, nec eſſe uti-Expoſttio. lis poteſt, niſi prius cõſtituerit quid debeat de proba/ tione promittere. Poſtremo intuendum, quemadmodi Iudex ſit conciliandus. Neq; enim niſi totis cauſæ par- tibus diligenter in ſpectis, ſcire poſſumus, qualem nobis facere animum cognoſcentis expediat, ſeuerum an mi. tem, concitatum an remiſſum, aduerſum gratiæ, an ob- noxium. Nec ideo tamen eos probauerim, qui ſcriben- dum quoq; Proœmium nouißimè putant. Nam ut con/ ferri materiam omnem oportet,& quid quoq́; loco ſit opus conſtare debet, antequam dicere aut ſcribere or/ diamur, ita incipiendum ab his, quæ prima ſunt. Nam nec pingere quiſquam, aut fingere cœpit à pedibus. Nec deniq; ars ulla conſumatur ibi, unde oriendũ eſt. Quid fiet alioquin, ſi ſpacium componenadi orationem ſt)lo non fuerit? noͤnne nos hæc inuerſa conſuetudo decepe- rit?nſbicienda igitur materia eſt, quo præcipimus or. aine, ſeribenda quo dicimus. 18 o 3 De ciu um. —“ ͤ“ 396 I. FAB. QVINT. 1NSTIT. De generibus ludicialium controuerſiarum. Ceterum cauſa omnis, in qua pars altera 3gen, Dtis eſt, altera Recuſantis, aut unius rei controuer/ ſia conſtat, aut plurium. Hec ſimplex dicitur;illa Con iuncta. Vna controuerſia eſt per ſe furti, per ſe adulte⸗- rij. Plures autem eiuſdem generis, ut in pecunijs repe. tunqdis: Aut diuerſi, ut ſi quis ſacrilegij& homicidj. mul accuſetur, quod nunc in publicis iudiciſs nonac- cidit, quoniam prætor certa lege ſortitur. Principun autem& Senatus cognitionibus frequens eſt, bo- puli fuit. Priuata quoq; iudicia, ſepe unũ ludicem ha/ atque ex eadem cauſa petet, aut duo ab uno, aut plun rim ſcimus, quia quamuis in multis perſonis, cuſata- men una eſt, niſi cõditio perſonarũ quæ tiones uarli- Compara/ uerit. Diuerſum his tertium genus, quod dicitur Com paratiuum, cuius rei tractatus in parte cauſe frequens eſt, ut cim apud Centuuiros poſt alia, quæritur etho: Vter dignior hæreditate ſit. Rarum eſt autem, utinfh- Dinuinatio. vo iudicia propter id ſolum conſtituantur, ſicut Diu- lenn gabih Hnt⸗emmge 0ℳ10 urjuüii ſi kenpiähoce ind qu enenin. n dr nüßl. bere multis ey diuerſis formulis ſolent: nec aliæ ſpeciu erunt, etiamſt unus d duobus duntaxat eandem ren, lunulän anlactem dà pluribus, quod accidere in hæreditarijs litibusinte⸗ fihgunnan ulag elänn nationes, que fiunt de accuſatore cõſtituendo,& non- nunquam inter delatores, uter præmiũ merueri- Adbep cerunt quidam numero mutuam accuſationem, qu Anticatiæ apriaryuyia uocatur, alijs uidelicet ſuccedere han goria. quoq; comparatiuo generi exiſtimantibus, cui ſimiln erit petitionum inuicem diuerſarum, quod teaii 4e generis ut uis ſacr leg nc in publi erta legeſo lonibusſre udicia,ſep rmulis ſol obus dunt et, aut duc fe in hered Lin multis perſonarũ um genus, ciatus in iros poſta eſit. Raru lum conſti ccuſatorec es, uter pra o mutuam „ 4lt uide neriexiſti düerſan ORATOR. LIBRR. III. 207 frequentißimẽ. id ſi& ipſum uocari debet æermxryo- fia, nam proprio caret nomine, duo erunt genera eius. Alterum, quo litigatores idem crimen inuicem inten/ tant: Alterum, quo aliud atq́; aliud, cui& petitionum conditio par eſt. Cum apparuerit genus cauſc, tum in tuebimur, negetur ne factum quod intenditur, an defen datur, an alio nomine appelletur, an à genere aclionis repellatur, unde ſunt ſtatus. Quid quæſtio,& quæ ſit Ratio, ludicatio, Conti- nens,& quatenus neceſſaria. Cap. XIII. Is inuentis, intuendum deinceps Hermagoræ uide⸗ Huur., quid ſit Quæſtio, Ratio, ludicatio, Cõtinens, id Queſti is Bi eſt, inixe, uel ut alij uocant, firmamentum. Qu 9 ſtio farius uſus. latius intelligitur omnis, de qua in utranq; partem, uel in plures dicicredibiliter poteſt. In iudiclali aũt mate/ ria dupliciter accipiẽda eſt: Altero modo, quo dicimus multas quæſtiones habere controuerſiam, quo etià mi- nores omnes complectimur: Altero, quo ſignificamus ſummam illam, in qua cauſa uertitur. De hac nunc lo- quor, ex qua nunc naſcitur Status, An factum ſit. Quid fictã, An recte factũ ſit. Has Hermagoras,& Apollo- dorus,& ali plurimi ſcriptores, proprie Quæſtiones uocãt. Theodorus, ut dixi, capita generalia, ſicut illas minores, aut ex illis pendètes, ſpecialia. Nam& Quæ ſtionem ex quæſtione naſci,& Speciem in ſpecies diui di conuenit. Hac igitur Quæſtionẽ ueluti principalè, uocant zu: uua · Ratio autem eſt, qua id quod factum Rationit eſſe conſtat, defenditur. Et cur non utamur eodem, quo finitio. ſunt uſi ferẽ omnes exẽplo: Oreſtes matrẽ occidit. Hoc 0 4 con- M. FAB. QvINT. INSTIT. cõctat. Dicit ſe iuſtẽ fjciſſe, Status erit qualitatis. Que. ſtio, An iuſte fecerit. Ratio, quòd Chtemneſtraman/ tum ſuum, patrem Orectis occidit, hoc Airun dicitun lualcatio Eoauehe ait, id eſt, ludicatio, An oportuerit uel no. entem matrem a filio occidi. Quida diuiſerunt Aimn 9 Alziav, ut eſſet altera propter quam iudicium cõsii tutum eſt, ut occiſa Clytẽneſtra: Altera, qua faclum de Fenditur, ut occiſus Agamẽnon. Sed tanta eſt circaue ba diſſentio, ut alij Airiaæ, cauſam iudicij, Aruaut fi- cti uocent. Alij eadem in cõtrarium uertant, Latinori quidam hoc initium,& rationem uocauerunt, quitam utrunq; eodem nomine appellant. Cauſa quoq; excu ſa, id eſt, Alriu ⅜ Alzls naſci uidetur, quale eſt: Occilit Agamemnonem Clytemne ſtra, quia ille filiam commu nem immolauerat, e& captiuam pellicem abducebat lidem putant e ſub una quæſtione plures eſſe ratio. nes, ut ſi Oreſtes et alterã afferat cauſam matriͦ neca/ tæ, qudòd reſpõſis ſit impulſus. Quot aiit cauſas ſacien. di, totidẽ ludicationes, Nam e hæc erit ludicatio, An reſponſis parẽre debuerit. Sed& una cauſa plures hi- bere quæſtiones e iudicationes, ut ego arbitror, po⸗ teſt, ut in eo, qui cum adulterd deprehenſam occiiſſet, adulterũ qui iam effugerat, poſtea in foro occidit. Cau ſa enim eſt una, adulter fuit. Quæſtiones&x Iudicatio nes, Au illo tempore, An illo loco licuerit occilere el ſicut cum ſint plures Quæſtiones, omnesq;; ſuos Sta- lus habeant, cauſʒ tamen Status unus ſit, al quemi runtur omnia, ita ludicatio maxime propria, de Jn pronuntiatur. 2uoεxν alit duod, ut Anh euneen li nnd unmill 1 unälfrſah Güunilühme huſteni puu Cuſggtüunaan lunta ubi ſatuinzegate Cuein wi d fihals t an däcdanſ loſtidsſeg⸗ ranenadina jeyene tiltzesne haümſ aiag lern Aanie heri ugtha. duun heluo, dn 85 lna miei nn din 9 duQul nunt indnuahe ſenr 4 VINT. M Statuseni 4 bocciit d atlo,AnO 1 ridi. Eit ropterque in neſtrarl a Lénon, Sed 45 „cauſemu Cotrarlum 21 rationemu un ippellant. 4„ aſci uidetu an neſtra, qul in captiuam; int 1queſtiont ani rãaftrate uni ulſus. Quan Nam er ha r vit. Sed Gu un! icationes, u m dulterddepp uhb erat,poſte mn rfuit. Que in Anillolocol ant Queſtionts in nen Status u 2 dicatiomart u waüt,quoht in Aualitatis, An recte Clodium Milo occiderit,] firmamentu alij putant, Cicero firmißima argument tionẽ defenſoris,& appoſitiſeima ad ludicationè, qui buſdam id uidetur eſſe, poſt quod nihil quæritur: Qui- 209 d Firmamentũ. . In Rhetoricis lib. 1. buſdam id, quod ad ludicationẽ firmißimum affertur. Cauſa facti non in omnes cõtrouerſias cadit. Nam quæ Cauſa faci. fuerit cauſa faciendi, ubi factum negatur: At ubi Cau- aut ub cals ſa tractatur, negant eodem loco eſſe ludicationem quo ſa kracte- Queſtionem, idq́;& in Rhetoricis Cicero,& in Pa † tur? Negat, titionibus dicit. Nam& in Coniectura eſt Quæſtio ex illo: Eactã, Non factum, An factum ſit. I1bi ergo ludica/ tio, ubi Quæſtio: quia in eadem re prima Quæſtio,& extrema diſceptatio. At in qualitate, Matrè Oreſtes o cidit, recte, non recte, an recte oceiderit, Quæctio, ne 7 C ſtatim ludicatio, quando ergo?llla patrem meum occi- derat. Sed non ideo tu matrem debuicti occidere: An de buerit, hic ludicatio. Firmamentu autem uerbis ipſius ponam: Si uelit Oreſtes dicere eiuſmodi animũ matris ſuæ in patrem ſuum, in ſeipſum ac ſorores, in regnu, in famam generis ac familiæ, ut ab ea pœnas liberi ſui po tißimũ petere debuerint. Vtuntur alij& talibus exem blis: Qui bona paterna cõſumpſerit ne cõcionetur, in opera publica cõſumpſit. Quæſtio, An quiſquis cõſum Pſerit, prohibendus ſit. Iudicatio, An qui ſic, uelut in cauſa militis Aruncij, qui Luſium Tribunii uim ſibi in Ferentem interfecit. Quæſtio, An iure fecerit: Ratio, Quod is umm afferebat: udicatio, An indemnatum, inferebat an Tribunum à milite occidi oportuerit. Alterius etia 0 3 ſtatus Quæſtionè, alterio Iudicationè putat. Quæſtio udicatio conie- 4 ö —— 1 — Continens. Iudicationũ. Verius igitur& breuius, qui uo M. FAB. QVINT. INSTIT. coniecluralis, An Clodius inſidias fecerit. Ponut&r il lud, ſepe Cauſam in aliquã rem dimitti, quæ nõ ſit pro- pria Quæſtionis, et de ea iudicari.& quibus multu diſ jentio. Na et illa Quæſtio, An omnes qui paterna bon cenſumpſerint, cõcione ſint prohibendi, habeat opor/ 3 05470 ſäzplägeinn. dhar giſ Renuraihle unnintarm aet. aliud tet ſuam ludicationẽ: Ergo nõ' alia Queſtio, alialu- aliud dicatio erit, fed plures Quæ ſtiões,& plures ludicati nes. Quidtnõ in cauſa Milonis ipſa coiectura reſeruun ad qualitatẽ ã ſi eſt inſidiatus Clodius, ſequitur, utre i cte ſit occiſus. Cũ uerd in aliquã rem miſſa cauſa, eſtre & àquæ/ ceſſum a Quæſtione, quæ erat cõſtituta, hic Queſtio, ſtione ubi ludicatio eſt. Paulum in his ſeci etiã Cicero diſen. tit.Nã in Rhetoricis(quemadmodũ ſupra dixi) Hemme gorq eſt ſecutus, in Topicis, ex Statu effecta cõtẽtion Trebatius X,εμενοπν exiſtimat, idq́; Trebatio, qui luris erat con Iuriſconſul⸗ onfun fultus, alludès, qua de re agitur, appellat, quibus il on lannaheaf umaltüt illea e eniſ burſpritam o non tineatur, Continẽtia quaſi firmamẽta defenſionis, u-⸗ Waui bus ſublatis, defenſio nulla ſit. At in partitionib oraoſ rijs, Firmamenti quod opponitur deffnſioni, qui 6 tinẽs, quod primum ſit, ab accuſatore dicatur. Ratiod reo, ex Rationis et Firmamẽti quæſtiõe, diſceptatio ſit Statä,er Co Wiba tinẽs,& ludicationè idem eſſe uoluerũt. Cötinenscit anſeain id eſſe, qus ſublato, lis eſſe nõ poßit. Hoc mihiuitenn ſabi utranq; cauſam cõplecti,& quòd Oreſtes matrem, C uhn quòd Clytemneſtra Agamẽnonem occiderit. lidem u hhan dicationem& Statã conſentire ſemper exiſtimanutt: wiia Neq enim aliud eorum rationi conueniens fuiſſet.de ai rum hæc affectata ſubtilitas, circa nomina rerum,un, i iita 6⁴ iio VINT. J uinſidic ua rem dim tiudicari. o, An onne ſint prohi go nõ alie Uectides, Rilonisip ſidiatus Ci m aliquan ue erat s nin his ſec temadmod dicis, ex d 8 Trebatie 4gitur,a aſt firman l ſit. At opponitum 6 accuſa mamẽti qu tur& bre lem eſſe uol eſe nõ poſ ii,& gudc gamẽnonen conſentie nrationice tilita, circs — ——, ͦ— s 11 ——— Zudm ut intueamur ſemp, aut certe — ORATOR. LIBER III an bitioſo labore à nobis in hoc aſſumpta ſolum, ne paru diligenter inguiſiſſe de opere quod aggreßi ſumus, ui/ deremur. Simplicius aũt inſtituenti non eit neceſſe, per tam minutas rerum particulas rationem dicendi con. docendi cidere. Quo uitio multi guidem laborarunt, præcipue tamẽ Hermagoras, uir alioquin ſubtilis, et in plurim is admirandus, tantum diligètiæ nimium ſolicitæ, ut ipſa eius reprehenſio laude aliqua non indigna ſit. Hæc au tem breuior,& uel ideo lucidior multò uia, nec diſcen- tem per ambages fatigabit, nec corpus orationis in par ua momenta diducendo conſumet. Nam q́ui uiderit quid ſit quod in controuerſiam ueniat, quid in eo,& per quæ uelit efficere pars diuerſa, quid noſtra(quod in primis eſt intuendum) nihil eorum ignorare de qui- bus ſupra diximus, poterit. Nec eſt fere quiſcuam, mo/ do non ſtultus, atque ab omni prorſus uſu dicendi re/ motus, quin ſciat,& quid litẽ faciat, quod ab illis Cau confaciat ſa uel Cõtinẽs dicitur, et quæ ſit inter litigatores Quæ. ſtio, et de quo iudicari oporteat, quæ omnia idem ſunt. Nã e de eo Quæſtio eſt, quod in controuerſia uenit, Cauſa uei & de eo iudicatur, de quo Quæſtio eſt. Sed non perpe continens. tuõ intendimus in hæc animum, et cupiditate laudis ut. cunque acquirendæ, uel dicendi uoluptate euagamur, quãdo liberior ſemper extra cauſam materia eſt, quia uberior in controuerſia pauca ſunt extra omnia, e bic dicitur de his quæ accipimus, illic de quibus uolumus. Nec tam hoc praæcipiendum eſt, ut Quæ dionem, Continẽs, tudicationem inueniamus, nam id quidem Hacile eſt, ĩ digreßi fuerimꝰ, altem N. EAB. QVINT. INSTIT. ſaltem recipiamus, ne plauſum affectantibus armser⸗ cidant. Theodori ſchola, ut dixi, omuia refert ad capi- ta. His plura intelliguntur. Vno modo ſumma Que- Nio, item ut Status: Altero, cæteræ quæ ad ſummu nſ runtur: Tertio, Propoſitio cum affirmatione, ut diri/ Caput. mus. Caput rei eſt apud Menandrumn, xroεẽ εiv uniuerſum autem, quicquid probadum eſt, erit Caput ſed id maius aut minus. Et quoniam quæ de his eranta ſcriptoribus artium tradita, uer boſius etiam qudm ne- ceſſe erat, expoſuimus. Præterea quæ partes eſſent u- dicialium cauſarum, ſuprà dictum eſt. Proximus liben incipiet proœmia, id eſt, exordia, concipiet. FAB. QvINT. LBRI Tert ij finis. Mr FABII QVIN- rTILIANI INSTITVTIORNVN Oratoriarum Liber Quartus. II. PROLOGVS. rRTEGTO Marcelle Victori operis libi de ä aicanti tertio Libro,& iam quarta fere la⸗ boris parte tranſacta, nouæ inſupen mihich⸗ ligentiæ cauſ⸗ 4, et altior ſolicitudo, quale iudiciũ homi num emererer, acceßit. Adhuc enim uelut ſtudia inte nos conſerebamus, etſi parum noſtra inſtitulio proba⸗ retur à cæteris cotenti fore domeſlico uſu uidebamut ut tui meiq; filij diſciplinam formare ſatis rutanan 2N0! Am teroibo nyrtanältan ionneceſber rniuünnkne dendſuhe qälnrithan prunj reuin ſaüſß Anteanſd engwuunau rxui wumai doieinſeſg rümmiaauum kor hjntie gueſtejnge, üwhhan nhetedcahe dt ean bi luen iutz dnungem Agaukan. 8 kunh. Qym te plauſen dola, ut äi Luntur. w Altero s voſitio cn dud Menad licquidpn u6. Et qu tradita, h 1s. Præter ſuprd di rdid, cot 3. am rertiſſi BII 18§ TI risrum li ROLOG ro Karch rtio Libfo, te tranſacke tior ſoliein sit. Adhuc eſi peumn enti Predon 74 linam p 1 — —-— — ORATOR. LIBER IIHII. 23 Cuùm uerò mibi DoMrIANVS Müguſtꝰ, ſororis ſuæ nepotum delegauerit curam, non ſatis honorem iudi⸗ ciorum cœleſtium intelligam, niſi ex hoc oneris quoq; magnitudinem metiar. Quis enim mihi aut mores ex- colendi ſie modus, ut eos nõ immeritòͦ probauerit ſan- cßeimus Cenſors aut ſtudia, neo fefelliſſe in his uidear principem ut in omni hus, ita in eloquentia quoq; emi- nentißimum? Quod ſi nemo miratur Poëtas maximos ſepe ſeciſſe, ut non ſolum initijs operum ſuorum Mu- ſas inuocarent, ſed prouecli quoq; longius, quum ad ali quem grauiorem ueniſſent locum, repeterent uota,& uelut noua precatione uterentur, mihi quoq́; profe tò poterit ignoſci, ſi quod initio, quo primum hanc mate riam inchoaui, non fecerim. Nunc omnes in auxilium deos, ipſumq́; in primis, quo neq́; præſſentius aliud, ne- que ſtudijs magis propitium numen eſt, inuocem, ut qudtu nobis expectationis adiecit, tantu ingenij aſpi-= ret, dexterq́; ac uolens adſit,& me qualem eſſe credi- dit, faciat. Cuius mihi religionts non hæc ſola ratio, quæ maxima eſt, ſed alioquin ſic procedit ipſum opus, ut maiora præteritis, ac magis ardua ſint quæ ingredi- or. Sequitur enim, ut iudicialiũ cauſarũ quæ ſunt maxi mè uariæ ac multiplices, ordo explicetur, quod Pproœ- mij ſit officiu, quæ ratio narrandi, quæ probationũ ſit Rdes, feu propoſita confirmamus, ſeu contra dicta diſ- „ ſoluimus, quanta uis in perorando, ſeu reficiẽda breui repetitione rerum, memoria eſt Iudicis, fiue afftctus (quod eſt longẽ potentiſpimum) commouendi. De qui- bus partibus ſingulis quidam ſeparatim ſeribere ma- 8. luerunt, Bläditur De mitiano. Poetaruũ mo s in exordiſs ſuorum poe⸗ 8 matum. Obii et ſumæ matim, quid in hoc lib.- tra ctet, aperit. ä —“ dici poßit ſam cognouerit, proſit. Vitioſeq́ in ſcholis ficinu, 1 14 HM. FAB. QVINr. IkNSTIIT.* kuerunt, uelut oniis totius corporis ueriti,& ſiciquo„dfni a 1 cõplures de unaquaq; rerum earum libros edidenunt, oaſininghie qquas ego omnes auſus contexere, prope inftnitummi. räsneänthe hi lahorem proſpicio,& ipſa cogitatione ſuſceptinu- üfeintin neris fatigor. Sed durandum eſt, quia cœpimus:etſiuÜ- ta heig ribus de ficiemur, animo tamen perſeuerandum. deuitm 4 De exordio. Caput IJ. Nuiipene vol principii Latinè, uel Ex- n iorqdium dicitur, maiore qua/ i ſhaſan am ratione Graci uidentu liniann Procœmið. 4 2 3 neouua nomin aſſe, au 04 0, umrinnü ſtris modò initium ſignifican, Kmüitim Jilii ſatis clarè pariem hanc eſe Gaßmang . Aante ingreſſum rei, de quadien innannd dum ſit, oKtenqunt. Nam ſiue propterea, quod ianeen wniunümh tus eſt, et citharœdi pauca illa quæ antequalegitimun ünaaſtagr carmen inchoent, emerédi fauoris gratia canut, Proc. b 64 nn mium cognominauerunt. Oratores quoq; eaquæ pru ndt ds quam cauſam exordiantur, ad conciliandos ſibi luliiê dah animos præloquuntur, eadem appellatione ſtgnarunt.„ Siue quod-uνν ijdem Græci uiam appellant, i quod te ttang ante ingreſſum rei ponitur, ſic uocare eſt inſtituucet uiuaiſ te Procmium eſt, quod apud ludicem priuſquam cau- latnu quod exordio ſemper ſic utimur, quaſi cauſam ludei am nouerit. Cuius rei licentia ex hoc ett, quod antece/ illam elamationem, illa uelut imago litis exponitur. Selu föro quoq; cõtingere iſtud principiorũ genus ſecunli actio nibus poteſt, primis quidem rarò, uel ungua ni vINt. corporz rum earum ntexere,h ipſacogt dum et q tamen ber lio. cap Vod prinei rdium dc kam ratio eiaung no tris modd ni ſatis ela unte ingre n ſiue pro uca illi un edi iuort nt. Orator ntur, ad co —, eadem ap Gr eci uia nitur, ſic uo od apud lud oſtt. vitioſ ſicutimur, jlicentis er llutimagol iſtud princ imis quide — ——õ:;——— 2 Anen 141 A dſ ORATOR. LIBER IIII. 29 niſt foͤrtè apud eũ cui res aliunde iam nota ſit, dicimus. Cauſa principij nulla alia eſt, qudm auditorem, quo ſit 3 Leemäie 4 nobis in cæteris partibus accõmodatior, præ paremus. fieim. Id fieri tribus maxime rebus inter autores plurimos cõ Hut Tatioss ſtat, ſi beneuolum, attenti, docilem fecerimus: nõ quia tur ahdnor. iſta per totã actionem non ſint euſtodienda, ſed quia in mnitijs præcipuè neceſſaria, per quæ in animum ludi- cis, ut procedere ultrà poßimus, admittamur. Beneuo- Beneuoſentia lentiã, aut à perſonis ducimus, aut à cauſis accipimus. unde ahare Sed perſonarum, non eſt(ut pleriq́; crediderũt)triplex tantum ratio, ex litigatore, aduerſario,& ludice. Nam exordiũ duci nonnunqud etiam ab actore cauſæ ſolet. Quan quam enim pauciora de ſeipſo dicit,& parcius, Benenoſstia plurimũ tamen ad omnia momenti ent in hoc poſiti, ſi 2 ennoe 96 uir bonus creditur: ſic enim continget, ut non ftudium aduocati uideatur afferre, ſed penè teſtis fidem. Quare in primis exictimetur ueniſſe ad agendi, ductus officio uel cognatiõis, uel amicitiæ, maximeq́;, ſi fieri poterit, Reip. aut alicuius certe nõ mediocris exempli. Quod ſine dubio multo magis ipſis litigatoribus faciendi eſt/. ut ad agendum magna atq; honeſta ratione, aut etiam Altera ratſo neceßitate acceßiſſe uideantur. Sed ut præcipua in hoc Jun auterieae dicentis autoritas, ſi omnis ſubeundo negotio ſuſpicio Gamus. ſordiũ, aut odiorũ, aut ambitionis abfuerit, ita quædã in his quoq́; cõmendatio tacita, ſi nos infirmos, imperi tos,& impares agentiũ cõtra ingenijs dixerimus, qua 1 lia ſunt pleraq; Meſſalæ proœmia. Eſt enim naturalis Meffalæ pra fauor pro laborantibus,& ludex religioſus libentiſ- mia. ſimé patronum audit, quem iuſtitiæ ſuæ minimè timet. Inde ktenim re, niſi fieret. t᷑ Bti ²s MI. FAB WINT. INSTIT. Quid cauen⸗ Inde illa ueteri circa occultanda eloquẽtià ſimulatio, d i— 2 747 Aumlin exor multi ab hac noſtrorã temporũ iactatione diuerſa. Vi tandum etiam ne cõtumeli oſi, maligni, ſuperbi, maledi ci in quẽ quam hominem, ordinem ue uideamur, preui 0X70 nalal la⸗ nſcüdolie eius ac ęratiam nos timere fingendo, ut ea ſuſpeckaſint Iudici, fecerimus. Inter im per contumelia, ſed hoc er ua raro, ut Aſinius pro Vrbiniæ hæredibus. Labieni i aduerſarij patronũ inter argumẽta cauſe male poſtit Negat hæc eſſe Proœæmia Corn. Cel ſus, quia ſint eutu litẽ. Sed ego cum autoritate ſummorũ autorum mgt ducor, tum pertinere ad cauſam puto, quicquid ad di/ centem pertinet, quu ſit naturale, ut iudices his quosli entius audiunt, etia facilius credant. lp ſtus aut litig A perfona li toris perſona tractaãda uariè eſt. Nã tum dignitas eiu tigatoris, quomodo ea allegatur, tum cömendatur infirmitas, nonnunqua ch. t erzcanda. tingit relatio meritorum, de quibuis uerecundius dicen ſemnitaf d erit, ſua quã aliena laudati. Multũ agit ſexus:ctii conditio, ut in ſœminis, ſenibus, pupillis, liberot, pat- tes, cõiuges allegantibus. Nam ſola rectu quoq luditeè inclinat miſeratio. Deguſtanda tamẽ hæc Proœmio, no K perſona( onſumanda. Aduerſarij uerò perſona prope iſcen aduerfarij. omnibus ſed è contrario duclis impugnari ſolet. Nag potentes ſequitur inuidia,& humiles abie ctosq́; Con.- temptus,& turpes ac nocentes odii. Wæ triaſun Auumnanbn llcaſe läin auerſa pue eoru qui lædi niſir aduerſa ludicum uoluntatenan lulmhii 8 poſſunt. Nam in ludicẽ ne quid dicatur, non modopa. lam, ſed quod omnino intelligi poßit, ſtultũ erat mon am partis aduerſæ patronus dabit exordio materiam inter im cum honore, ſi eloquentian ſemhun Rer puiu’l umng utſiegüdg nu Rotzqu Kan ranchn. lanna muii tatt Mut linnémo hena. dhun uch dſema ale FIRT n ultandäele 4 m dorüict 2 oſi,mali 4 ordinem, un luerſa lud ſe quid die at telligipoſ ann partis adue 41 dim cumbo 2 terefingen im per con o Vrbinis n er argune ani ia Corn. Catl ritate ſum u ad cauſem ani ſit natural un acilius cret 2¹ a uarieeſt. unt 6 1 1 ORATOR. LIBER IIIf. 2 alienandos ludicũ animos potẽtißima. Neq́; hæc dice Triu eſſe qui re ſatis eſt, quod datur etiam imperitis, pleraq; agen- an,is mavei da aut minuenda, ut expediet, hoc enim Oratoris eſ, il ciãt ludicum lud cauſæ. Iudicem conciliabimuus nobis non tantum*plura laudando eũ, quod& fieri cũ modo debet,& eſt tamẽ Da as 5 parti utriq, commune, ſed ſi laudẽ eius ad utilitatẽ cau dicis.& qua ſe noſtræ coniunxerimus, t alleamus pro honeſtis di mutasacon gnitatẽ illi ſuam, pro humilibus iustitia, pro infelici/ illeſam bus miſericordià, pro læſis ſeueritatem, et ſimiliter cæ tera. Mores quoq́;(ſi fieri poteſt)iudicis uelim noſſe. Benum eſſe Nam prout aſperi, lenes, iucidi, graues, duri, remißi e- Lhp eis mo⸗ rit, aut aſſumere in cauſam naturas eoru, qua compe- tent, aut mitigare, qua repugnabũt, oportebit. Accidit aut interim hoc quoq;, ut aut nobis mimicus, aut ad- uerſario ſit amicus qui iudicat, quæ res utriq; parti tra ctanda eſt, ae neſcio, an& ei magis, in quà uidetur pro penſior. Eſt enim nonnunquã prauis iudicibus hic am prauus bitas, aduerſus amicos, aut pro his quibuſeum ſimulta tes gerant pronũciandi faciendiq;, iniuſte ne feciſſe ui- daturinfn uht deantur. Fuerunt etiam quidam rerum ſuarum iudices. 8 3 rum, de qui 4 laudati. N un Nãet im libris Obſeruationũ dà Septimio aditis, affuiſ- ſe Ciceronẽ tali cauſæ inuenio. Et ego pro regina Bere eam nice apud ipſam c xi. Simtlis hii. ſue. is, ſenibus, 81 pud ipſam cauſam dixi. Similis hic quoq; ſupe (bus. Namſ n Heguſtandat erſcrij lerò ro ducisi in nuidis, C bu n c nocentest in rioribus ratio eſt: aduerſarius enim fiducia patris ſuæ iactat, patronus timet cognoſcentis uerecundia. Præ- rei ſus terea detrahenda, uel confirmanda opinio: ſi quã præ cipuè domo uidebitur iudex attuliſſe. Metus etiam non nungud eſt amouẽdus, ut Cicero pro Milone, ne arma Põpeij diſpoſita contra ſe putarẽt, laborauit. Nönuqua 5 adhiben.- ä as M. FAB. QVINT. INSTIT. 19 10 adhibedus, ut idẽ in Verrem facit. Sed adbibèdi moiu 4 ndl alter ille frequens eſt& fauorabilis, ne mala ſentiatt 8 5 u Vrætor pop. Ro. ne iudicia transferãtur: Alter aut, aſper&n Kalhan u rus, quo minatur corruptis accuſationè,& id quilen w. 5 conſilio ampliore, uteunq; tutius, na e& mali inhiben üas tur, et boni gaudẽt. Apud ſingulos uerò nũquam ſiaſ⸗ üna rim niſi deſecerint oia quæ neceßitas exigit. Nõeriti rtuunfit ex arte oratoria, nõ magis quam appellare, etiunſiuà Nun quoq ſæpe utile eſt, aut antequã pronunciei reü ſace- Aeuufa. re. Na et minari,& deferre, etiã non Orator poted. Si cauſa cõciliandi nobis ludicis materia dabit, exhasſoou tißimum aliqua in uſum principiſ, quæ maxime fuuou bilia uidebilur, decerpi oportebit. Quo in loco vi nius fallitur, qui Theodoro placere tradit, ut ex ſina-Ü lis quæſtionibus, ſinguli ſenſus in Proœmium cõferm ⸗ tur. Nam ille nõ hoc dicit, ſed ad potentißimas quaſſio nes ludicem præparandum. in quo uitij nibil eratniſ in uniuerſum id præciperet, quod nec omnis aclio pali tur, nec omnis cauſa deſiderat. Na protinus petiiot primo loco, dũ ignota ludici lis eſt, quomodo ex qus- ſtionibus ducemus ſeutètias? nimirũ res erunt iulicãt n. prius. Demus aliquas, nam id exigit ratio nonnunqud etiam ne potentißimas oẽs, id eſt, tota cauſam? ſiceii in Proœmio peracta narratio. Quid uerò, ſi(utfre⸗ accidit in quenter accidit) paulò eſt durior cau 4, nõ beneuolen tia ludicis petenda ex alijs partibus eriti ſed no niſien te conciliato eius animo, nuda quæſtionum cõmittelun aſperitas: quæ, ſi recte ſemper initio dicendi tractann-—= aain ur, nihil Procmis apus eſſet. Aligus ergo nonunquas aaf gque 1 1RT. U m ficit. 56 uorabils, ratur:gl accuſati Ptutiug,n ſingulos ie neceßit. nni dis quama antequap rre, etiäne udicis matt principi oportebit loro placen l ſenſusin tni cit, edadp lum. In qu deret, quod ſiderat. N ludici lise tetiasknimi nam id exi goss ideſt. narratio. lo eſt uunio aljs parti mo, nuda gn e ſenper im Qaca4 3 ORATOR. LIBER IIII. 2ig quæ erũt ad conciliandũ nobis iudicè potentißima, nõ imutiliter interim ex quæſtionihus in exordio locabun tur. Quæ ſint porrò in canſis fauorabilia, enumerare nõ ẽ neceſſe, quonia et maniſeſta erilt, co gnita cujuſq; cõtrouerſiæ cõditione, et oia colligi in tanta litill ua- rietate non poſſunt. Vt alt hoc inuenire, et augere, ita cauſ⸗ 2 quod lædit, aut omnino repellere, aut certe minuere, ex cauſa eſt. Miſeratio quoq; aliquado ex eadè uenit ſiue Mileratis vm quod paßi ſumus graue, fiue paſſuri. Neq; enim ſum n de interdum hac opinione qua quidã, ut eo diſtare Procmium ab Proamij&s Epilogo credã, quod in hoc præterita, in illo futura di- Ehiiosi di⸗ cantur. Sed quod in ingreſſu parcius et modeſtius præ liceat in Epa tentanda eſt iudicis miſericordia: in Epilogo uerò, lice/ logo oſtende —, re, quę in pro at totos effundere affoctus, ey ſictam orationè induere ermis eſts perſonis,& defunctos exeitare,& pignora eori pro dura. ducere, quæ minus Exordijs ſunt uſitata. Sed hæe qus- 1 ſupra dixi, non mouere tantum, ueruum& diuerſo à- Aldo legit, moliri quoque Proœmio opus eſt. Vt autem noſtrum mouere ani miſerabilem, ſi nincamur, exitum: ita aduerſariorum mum. Vetu ſuperbum, ſi uincerint, utile eſt eredi. Sed ex ijs quoq;, ſis uerd co quæ non ſunt perſonarum, nec cauſarum, uerùm ad- dex cp hac luncta perſonis& cauſis, duci proœmia ſolent. Per- uoce tenta- ſonis applicantur non pignora mod, de quibus ſuprà re, ſubcti- dixi, ſe propinquitates, amicitiæ interim, regtões etiã, tuit. ciuitatesq;,& ſi quid aliud eius, quem defendimus, ca- nib ad lunctis ſu lædi poteſt. Ad cauſam extra pertinet tempus, unde Ber Laukam 3 principium pro Cælio. Locus unde pro Deiotaro. Ha- pertineant. bitus, unde pro Milone. Opinio, unde in verrem. De- inceps, ue omnia t enumerentur, fima iudiciorum, enumterena 2 expecta. 0 M. FAB. QVINT. 1NSTIT. OnArd expectatio uulgi, nihil enim horum in cauſa eſt, adeu Knui ecic eratione ſam tamen pertinet. Adijcit Theophraſtus ab actione Püprünch principium, quale uidetur eſſe Demoſthenis pro cuſ zuuuetzles phõte, ut ſibi dicere ſuo potius arbitrio liceat rogati, amuthuin quam eo modo, quem accuſator actione præſcripſerst. laaim Fiducia ipſa ſolet opinione arrogantiæ laborare. Pac ladenthon Tuorem con unt fauorem& illa penẽ communia, non tamen omii i cduntia. tenda, uel ideo ne occupẽtur, optare, abominari, rogi,« Qurr iudicẽ re ſolicitum agere. Quia plerunqʒ attentum ludicemſi wüiha — ſt res agi uidetur noua, magna, atrox, pettinena uahaſül ad exemplum, præcipue tamen, ſt iudex aut ſus uict, dleu vin aut Reipublicæ commouetur, cuius animus, ſpe, nu Saam admonitiõe, precibus, uanitate deniq;, ſtii profuuri uniumiui Alius modus credimus, agitandus eſt. Sunt et illa excitandis ad auli- Lhaseem. duo awentum en qum nõ inutilia, ſt nos neq; diu moraturot, neg a- u Cuu reddimus. Docilitas un tra cauſam dicturos exiſtiment. Docilem ſine aubise m Sesfwas ei hæc ipſa præſtat attentio, ſed& illud, ſi breuiter, C Sa. Jfum dilucide ſummam rei, de qua cognoſc ere debeat indies preuitatem uerimtus. quod Homerus atq; vergilius, operũ ſuorun requirit. principijs faciũt. Na iſtius rei modus et, ut propoſiio Düm aa ni ſimilior ſit, qudm expoſitioni: nec quomodo qucch tä he, ſit aclũ, ſed de quibus ſit dicturus, Orator oſtèat. èee uruunx uideo, quod huius rei apud Oratores poßit repenn ri ij nal Sigera pro melius exemplũ, quam Ciceronis pro A. Cluẽtiorni' dene A. Ciuentio. maduerti ludices, omnè accuſatoris orationé n dua ti i uiſam eſſe partes, quarũ altera mihi niti,& magnope/ Mi re cõfidere uidebatur, inuidia iã tnueterata iudicij unn aia ani: Altera tantũmodo cõſuetudinis cauſa, timidẽ tt f h ag Nenter attingere rationem uene ficij eriminum„Sn 2 IRT. W 1 homm b it Theoph eſ Dem A 6 onius ahit 1 ie arrogen communis aa tur, optan ani plerunq an oua, magn un etamen, un jetur, cuiu an anitate den uh Lunt etilt ai gneq; diun 2 ſtiment.d u io, ſel C in e qus con in us atq; Ver ſtim reimo inf xpoſitioni un ſr acunu, in ei apud OR u — n Ciceront in 1 nẽ accuſtor 2I 7 1 rãalterami n OCRATOR. LIBER IIII. M de re lege hæc eſt quæſtio cõſtituta. Id tamẽ tot reſpõ. Aenti facilius eſt, qudm proponenti, quia hic admonen Semper auten dus ludex, illic docendus eſt. Nec me quanquam magni The ek dor 15⸗ autores in hoc duxerint, ut non ſemper facere attenti, dex. ae docilem iudicem uelim, nõ quia neſcia id quod ab il- lis dicitur, eſſe pro mala cauſa, qualis ea ſit, non intelli gi. Verum, quia ictud nõ negligentia ludicis contingit. ſederrore, dixit enun aduerſarius, et fortaßè perſuaſit, nobis opus eſt eius diuerſa opinione, quæ mutari non poteſt, niſi illũ fecerimus ad ea quæ dicemus, docilẽ& attenti. Quid ergo? imminuẽda quædam et leuanda, lautande, b b & quaſi contemnenda eſſe contentio ad remittendaã in tentionem iudicis, quã aduerſario præſtat, ut fecit pro Ligario Cicero. Quid enim agebat illud ironia illa, Ironiæ off- „ 2 8 2., ciũ in oratiõe ut Cæſar minus ſe in rem tanquà non neuam intende- Ligario es ret? Quid pro Cælio, quam ut res expectatione minor Cæuo. uideretur: Verum ex ijs quæ propoſui, aliud in alio ge- nere cauſe deſiderari palam eſt. Genera porrò Cau/ Genera cau ſarum, plurimi quinqque fecerunt: Honeſtum, Humile, Dubium, uel anceps, Admirabile, Obſcurum, id eſt, E',f5ev, A fitar, AusiseEee, aso⁵oxaauodserou. Sunt quibus recte uideatur adijci Turpe, quod allij hu mili, alij admirabili ſubijeiunt. Admirabile aiit uocàt, Adaitabiem quod eſt præter opinionem hominũ conctitutũ. In an- 1 eipiti maxime beneuolũ iudicem, in obſcuro docilẽ, in bumili attentum parare debemus. Nam honeſtum qui/ Honeſtum dem ad eonciliationem ſatis per ſe ualet. In admirabili concii. „imutis at i et turpi, remedijs opus eſt. Et es quidem Exordium in iocöſuetadi e Auas diuidunt partes, in Principium,& Inſinuationè, gionemuent p 3 ut fit —, —— a, M. EAB. QVINT. INSTIT. rincipiũ ha dehit beneuo ſtulatio, quæ, quia eſſe turpi genere cauſæ non poßit lentiã& attẽ Inſinuatio ſurrepat animis, maxime ubi frons cauſe tionem. Seneen ors non ſatis honeſt eſt, uel quia res ſit improba, uel qu ſO pominibus parũ probetur: Aut ſi facie ipſa quoq;pteæ. mitur, uel inuidia conſiſtentis ex diuerſo patroni, au patris, uel miſerabilis ſenis, cæci, infantis. Et quidẽ i Hus aduerſus hæc modis ſit medendu, uerboſius tradun, materiasq́; ſibijpſi fingunt,& ad morẽ ackionũ proſe⸗ quũtur. Sed hæc cũ oriatur ex cauſis, quarũ ſpecies c. ſequi omnes nõ poſſumus, niſi general ter coprehẽèin tur, in infinitu ſunt extrahẽdæ. Quare ſingulis cöͤſtlu ex propria ratione naſcetur. Illud in uniuerſumpreu b perim, ut ab jjs quæ lædunt, ad ea quæ proſint refthi Quid agendẽ mus. Si cauſa laborabimus, perſona ſubueniat: ſiberſ b Hcauſa mala i Ze u perſo a, cauſa: ſi nihil quod nos adiuuet, erit, queramusgt aduerſariũ lædat. Nam ut optabile eſt plus fiuori me- emnenaa reri, ſi proximi, odij minus. In his quæ negarinon po- an funr, quæ terunt, elaborandi, ut aut minora qudm disiũ eſt, uul negari non plun. alia mente facla, aut nihil ad præſentem que ſtionẽ ber ainere, aut emendari poſſe pœnitẽtia, aut ſati um pu- nita uideantur. Ideoq́; agere aduocato quam ltiguton ESnuacio. ut ſit in Principijs recta beneuolẽtiæ, et attentionis ho ipetzaln mnaſeng imeeun⸗ heintem H ealeni riin 1 Keuliun uirf tiſinſema kefin mmm dam Dh ficilius, quia et laudat ſine arrogantiæ crimine, G 4 quado utiliter etiã reprehèdere poteſt. Nã ſe quoqmns ueri interim fingit,& pro Rabirio Poſthumo Ciceno i qum aditã ſibi ad aures ſacit,& autoritatem induuii ſonã ſit con/ ra ſentientis, quo magis credatur uel defendèti ealem, Cum qua per grediendum Hef Att Ieo Hee an 7 tigatorh Sredtencun tzel neganti. Hdeoq́; pranum hoc intueamur, litigatont aebemus. an aduocati per ſonua ſit utendum, quoties utrunq 1 w 5, maxime n uia resſit ah Autſißß a entis exdi b,cLeiin m it medendi in ant, aln an tur ex cauſ un 4, niſigen a ahéde. C Mhl cetur. Ilud in dunt, 4d eat an! mus perſot ih Inos adiuut in! ut optabile a ninus.Inbi an tautminor unl ubil ad preſ un! poſſepgnt aal eeah ui ſine arogx eprehẽiere 4 e proabin 8 ires fictt, G a nagiscredatu 8 prinimhoec nſit atendum 1 OCKATOR. LIBHR IIII 2s* ri poteſt. Nà id in ſchola liberum eſt, in foro rarii, ut ſit idoneus ſuæ rei quiſq; defenſor. Declamaturus ant ma. xine poſitas in affe&libus cauſas, proprijs perſonis de- bet induere. Hi ſunt enim qui mandari nõ poſſunt, nec eadẽ ui perferũtur alieni animi, qua ſui motus. His etid Wande ins de cauſis inſtnuatione uidetur opus eſſe, ſi aduerſarij opus, aco iudici animos occupauerit, uel ſi dicẽdu apud ſa- tigatos eſt, quorũ alterũ promiitédo noſtras probatio nes,& aduerſas eluendo, uitabimus: Alterum,& ſpe eludendo breuitatis,& ijs quibus attètum fieri iudicẽ docuimus. Et urbanitas opportuna reficit animos,& undecunq; petita Iudicis uoluptas leuat tædium. Non inutilis etiã Occupatio⸗ eſt ratio occupandi, quæ uidètur obſtare, ut Cicero di.* 3eusas- cit, ſcire ſe mirari quoſdam, qudòd his qui per tot annos defe nderit multos, læſerit neminè, ad accuſandũ Verrẽ deſcenderit. Deinde oſtendit banc ipſam ſocioru defen ſionem, quod ſchema Prolepſis dicitur. Id cum ſit utile Prolepſis aliquando nic a declamatoribus quibuſdam penè ſem- per ahumitur, qui fis nõ putant, niſi à contrario inci- pere. Negant Apollodorum ſecuti, treis eſſe(de quibus diximus)præparandi iudicis partes, ſed multas ſpecies Quot ſunt enumerdt, ut ex moribus iudicis, ex opinionibus ad cau Prses d. ſam extra pertinẽtibus, ex opinione de ipſa cauſa, quæ parantur. ſunt prope iufinitæ, tum his, ex quibus omnes cõſtant cõtrouerſiæ, perſonis, ficlis, Aiclis, cauſis, temporibus, locis, occaſionibus cæteris, quas ueras eſſe fateor, ſed in hæc tria genera recidere. Nam ſi iudicem beneuolum, attentum, docllem habeo, quid amplius debeam opta- rr, non reperio, cum meius ipſe, qui maximè uidetur p 4 eſſe äͤͤͤ——— 2 4 NM. FAB. QVINT. 1INSTIIT. ann eſſe extra hæe,& attentũ ludicẽ faciat,& ab aduerſ ääsan pü De ratione fiuore deterreatę Verum, quonià non eſt ſatis demon. in 3ias, exoraij. ſtrare diſcentibus, quæ ſint in ratione Proœmij, ſeddi, Nalſebie * cẽdu etiã quomodo pfici ficillimt poßint, hoc adijcio, trundh Ni Quis debeat ut dicturus intueatur, quid, apud quẽ, pro quo, contn mer gin Alrenus it gus, quo tempore, quo loco, quo rerũ Ktatu, qus uuai iiinufel fama dicendu ſit, quid iudicẽ ſentire credibile ſit antej ſpolnuluni in ipiamus, tũ quid aut deſideremus, aut deprecemur, aauahdi ipſa illũ natura eò ducet, ut ſciat, quid primũ dicendi unſſtunt ſit. At nũc omne quod cœperint, Proœmiu putat etut unuuſätiy quicquid ſuccurrerit, utiq; ſi aliqua ſententia blaniu- lant anai tur. Exordia autem multa ſine dubio ex alijs partibus letriana fjant, aut alijs partibus cauſæ cõmunia, nihil tamenin hanllnkahe ducitur gquoqua melius dicitur, quàm quod equẽ bene dicial üſinung P drgenas hi nõ poßit. Multum gratiæ Exordio eſt, quod ab adiio iinnagiſ gratia. I ne aduerſæ partis materiam trahit, hoc ipſo, quod non iiti ggic compoſiti domi, ſed ibi, atq; ex re nati,& ficilitateſſ lerlinuſ mam ingenij auget, et facie ſimplicis, ſumptiq ex pro⸗ Knei ann ximo ſermonis, fidem quoque acquirit, aded, ut etin ii ſi reliqua ſcripta, atq; elaborata ſint, tamen plerung; enn nideatur tota extemporalis oratio, cuius initumnihſl au præparatum habuiſſe manifrſtum eſt. Trequentiſime 1 uerò Proœmium decebit,& ſententiarum,& compo. ſan ſitionis,& uocis, et uultus modeſtia, aded, ut in gene in cauſe etiam indubitabili,fiducia ſe ipſam nimiũ exa- cere non debeat. Odit enim iudex fere litigantis ſemi tatem, cumq́ ius ſuũ intelligat, tacitus reuerẽtiã ofu aah lat. Nec minus diligenter, ne ſuſpecti ſimus illa parten ktaacigs⸗ tandum, propter quod minimè oſtentari qeha une u b cipi FlRT Mn lulicẽſgi 1 duonidnd 1 t in ration frillmip d, apudg dco, quon licẽ ſentin deſideremt , ut ſcilt, V xperint, P pſa b alta ſinecu tauſe com quam qus atie Exor riam trahit i,4tq; exre ccie ſimpli quoque ac eluborata oralis orati manifftum bit, E ſente ultusmodeſt ul. bilifucisſ nai it enminde intelligat, k enter, ne ſe od minine D 88” 1 OKATOR. LIBER IIII* aipijs cura, quia uidetur ars omnis dicentis contra iudi cem adhiberi. Sed ipſum iſtud euitare ſummæ artis. Num id ſine dubio ab omnibus,& quidem optimè præ ceptum eſt, uerim aliquatenus temporum conditione mutatur, quia iam quibuſdam in iudicijs, maximeq́; cæ pitalibus, ut apud Centumuiros, ipſi iudices exigunt ſolicitas& accuratas actiones, contemniq́; ſe, niſi in dicendo etiam diligentia appareat, credunt: nec doceri tantum, ſed etiam delectari uolunt, Et eſt difficilis hu/ ius rei moderatio, quæ tamè ita temperari poteſt, ut ui deamur accurate, non callidè dicere. IHud ex præceptis ueteribus manet, uec quod inſolẽs uerbum, ne audacius trangslatum, ne aut obſoleta uetuſtate, aut poëtica licẽ- tia ſumptum, in principio deprehendatur. Nondum e- Quæ in pro. cœmio uitan nim recepti ſumus,& cuſtodit nos recens audientium aa uuia, intentio, magis conciliatis animis,& iam calentibus hæc libertas feretur, maximeq́; eum in locos fuerimus ingrepi, quorum naturalis ubertas, licentiaã uerbi nota ri circumfuſo nitore non patitur. Nec argumentis aitt, nec locis, nec narrationi ſimilis eſſe in Proœmio debet oratio. Neq; tamẽ deducta ſemper atq; cincumlata, ſed ſæpe ſimplici atq; illaboratæ ſimilis, nec uerbis uultu- que nimia promittens. Dißimulata enim,& ut Græci dicunt ariaioarot actio melius ſæpe ſubrepit. Sed hæc, prout formari animũ indicum expediret. Turbarime/ Ald. diffi/ moria, uel continuandi uerba facultate deſtituti, nuſ⸗ cultate, ue- quam turpius, cum uitioſum Proœmium poßit uideri, tuſtus co/ b 3 Prin- ut cicatricoſa facies,& peßimus certe gubernator qui dex facilita 9 nauem dum portum egreditur, impegit. Modus autem te legit. 2 H. PFAB. QVINT. INSTIT. Principij pro cauſa. Nam breuius ſimplices, lonaiu perplexæ ſuſpectæq́;,& inſames deſiderant. Ridetiu 0A4T tzytRaßzut wochen en rd, qui uelut leges Procemijs omnibus dederũt, futn at cito ter- tra quatuor ſenſus terminarentur. Nec minus euitnu minaretur eſt immodica eius longitudo, ne in caput excreuiſeu, ês fztigetur deatur,& quo præparare debet, tatiget, ſermonene Froœiorũ perſona iudicis auer ſum, qui A'xes ,op* dicitur, quilin figuræ, i otum à Proœmio ſubmouent, nonnulla quidemi p aanc perſuaſionem ratione ducti. Nã prorſus eſe hor magis ſecundum naturam confitendum eſt, ut tos alo- quamur potißimtm, quos conciliare nobis ſtutemu- Interim tamen eſt& hoc Procœæmio neceſſariũ, ſenſu aliquis,& is aerior fit, atq́; uehementior ad perſonan directus alterius. Quod ſi accidat, quo iure, autqus elogui tanta ſuperſtitione prohibemur dare per hãc figurm ſententiæ uires? Neq; enim iſtud ſcriptores artiũ,qui non liceat, ſed quia non putent utile, uetant ltaſi un/ cet utilitas, propter eandem cauſam facere debebimu, propter quam uetamur. Et Demoſthenes autẽ 4dde/ ſchinem orationem in Procœmio conuertit. Et M.Tu’- ſtuinan lius ciam pro alijs quibuſdam, ad quos ei uiſumet,um] ſuloi Die. re pro Ligario, ad Tuberonem. Nam erat multd fuurs uquiſ TiSarie. Janguidior, ſt eſſet aliter figurata, quod facilius cagn-. ſcet, ſi quis illam totam partem uehementißima, cunn heæc forma eſt: Habes igitur Tubero, quod eſt accuſito ri maxime optandi,& cætera conuertat ad iuliam ſinſ Tum enim uerẽè auerſa uideaꝛur oratio,& langusſeu Nijus uis omnis, dicetibus nobis: Habet igitur Tubero, quoil mahi eſt aceuſatori maximè optandi: Illo enim modo M auana VINT am breuius 8 infames miſs omnl inarentur. tudo, nein are debet, n,qui Ars ubmouent, tione duchi um conſite quos conel doc Procn atc uehe nod ſi accit obibemur enim iauch on putentu undem cau ur. Et Den nprocmic ibuſdam, ac beronem. d liter fgurat tam partem esigitur Tu ,C cæter rſe uidedtur ORATOR. LIBER IIII. 27 atqR inſtituit, bos tatum indicaſſet. Quod idem in De/ 9 zenale. moſthene, ſi flexum illi mutaueris, accidet. Quide non Salluſtius directo ad Ciceronem, in quẽ ipſum dicebat, uſus eſt Principio,& quidẽè protinus? Grauiter e ini quo animo maledicta tua paterer M. Tulli. Sicut& Ci cero fecerat in Catilinam: Quouſq; tandẽè abutere pa/ tientia noſtra? Ac ne quis Apoſtrophen miretur, idem Cicero pro Scauro ambitus reo, quæ cauſa eſt in com/ Cicero Pro mentarijs(nam cum his eundẽ deſendit) Proſopopaia loquentis pro reo utitur: pro Rabirio uerò Poſthumo, Pro Rabirlo eodemq; Scauro reo repetundarum, etiam exemplis: 0lnump pro Cluentio, ut modò oſtendi, partitione, Nam tamen Pro Clutiv- hæc, quia poſſunt bene aliquando fieri, paßim facien/ da ſunt, ſed quoties præceptum uicerit ratio, quomo/ do et Similitudine, dum breui,& Translatione, atque alijs Tropis, quæ omnia cauti illi ac diligentes probi- bent, utemur interim, niſi cui diuina illa pro Ligario ſi- ironia, de qua paulo anté dixerã, diſplicet. Alia exor- horordior Am diorum uitia uerius tradiderunt. Quod in plures cau- ſas accõmodari poteſt, vulgare dicitur. d minus fauo- Vulgare- rabile, aliquando tamen non inutiliter aſſumimus, 2 magnis ſæpe oratoribus non euitatum. Quod& ad. uerſarius uti poteſt, Cõmune appellatur: Quod aduer. Commune- ſarius in ſuam utilitatè deflectere poteſt, Cömutabile: Cömutabile Quod cauſæ non cohæret, Separatum: Quod aliunde Sehzund trabitur, Translati. Præterea quocllongum. quod cõ- Longum- tra præcepta eſt. Quorum pleraq́; non prineipij mo„ dô ſunt uitis, ſed totius orationis. Hæc de Proœmio & ſu- quoties erit eius uſus, non ſemper autè eſt. Nam en Per⸗ .——. —————— —““ 218 H. TAB. QVINT. INSTITIT. lko peruacuũ aliquado eſt, ut ſi ſit præparatus ſatis tiun ſaiuaimt ſine hoc ludex, aut ſi res præparatione non egeat. ii tnaſinash ſioteles quidem in totum id neceſſarium, apud bonn geratwichn Iudices negat, aliquando tamen uti, nee ſi uelimus eol entgiuhn cet, cum ludex occupatus, cim anguſta ſunt tempon, inaeſenuusi cům maior poteſtas ab ipſa re cogit incipere. Cõha; nauuluntit eſt interim Procæxmij uis, etiam non in exordio. Nmn Iudices& in Narratione nonnunqud,& argumenti, ianaiaupbe ut attendant,& ut faueant, rogamus. Quo Prolieu rauaquiu- uelut dormitaãtes, eos excitari putabat, qualeeſt: un aanliiſtiſat Anchiram C. varenus qui d familia Anchariana oceiſustſt, hee quæſo ludices diligenter attendite. Vtique ſimuli- pinand plex cauſa eſt, ſua quibusq; partibus danda preßto Munaaa eſt:ut, Audite nunc reliqua:&, Tranſco nũc iluc, ſd anauasnn 1 NRn auntur jn zpſis etiam probationibus multa funguntur bray (Sare pro mij uice, ut facit Cicero pro Cluentio, dicturus contre Auttio, pro 9, Aaeo. Cenſores: pro Murena, cum geruio ſe exeuſu. Verũi auligſ frequentius eſt, quamut exemplis conſirmanium ſit auna qsi Quoties autẽ Proœmio fuerimus uſe, tum ſiue aderpo Tdaaa uli ſitionem tranſibimus, ſiue protinus ad probationem id debebit in principio poſtremum eſſe, cui comolſi- me iungi initium conſequentiũ poterit.llla uerofii/ affecio da, er puerilis eſt in ſeholis affectatio, ut ipſe tranß⸗ tus efĩciat aliquam utiq; ſententiã,& huius ueluuone MeramorP. ſt giæ plauſum petat, ut Ouidius laſciuire in Metanet i Salai phoſi ſolet, quem tamen excuſare neceßitas boteſt r diuerſißtimas in ſpeciem unius corporis colligenten Oratori uer quid eſt neceſſe ſurripere hac tranſenſi a onent,& ludicem fallere? qui ut ordini rerum u dicins Lm 4 ſ, uua„ ORATOR. LIBRR. IIII.„9 Tes prepen. intèdat, eti cõömonendus eſt. Peribit enim prima pars um id neaſ an Expoſitionis, ſi ludex nondum narrari ſciet. Quapro ndo tamena 2 Pter, ut non abruptẽ cadere in Narrationè, ita nõ ob/ atus, tima ſcuré tranſcendere eſt optimũ. 5i uerõ longior ſeque/ bipſameh kur, ac perplexa magis Expoſitio, ad eã ipſam præpa- us etiann n randus ludex erit: ut Cicero ſæpius, ſed hoc loco fecit ione namnu Paulò longius. Exordii rei demonſtrandeæ gratia repe ues nt roga 4 tam, quod quæſo ludices, ne moleſte Patiamini. Prmet excitena Piß enim cognitis, multo facilius extrema intelligetis. NitAncha a Hec mihi ferẽ ſunt de Exordio comperta. tter attenl De Narratione. Cap. II.. ubuszß da Mrine naturalt et,& fieri ffequentiß err debet, licuaae. VNut præparato per hæc quæ ſupra dicta ſunt, ludi- u 40n i ce, res de qua pronunciaturus eſt, iudicetur. Ea eſt Nar oniusmu a ratio, in qua ſciens tranſcurram ſubtiles nimium diuiſi vopro Ciu A ones quorunda, plura elus genera facientin. Non enim ,cum gen n ſolam uolunt eſſe illam negocij, de quo apud ludices utexemp nn queritur, expoſitionem, ſed perſonæ: ut, M. Atttlius M. Acilius io fterimu an Palicanus humili loco, Picens loquax magis quam fa- „ſiue proti 2* cundus. Loci, ut, Oppidum eſt in Helleſponto Lampſ⸗ opoſtrena u cum ludices. Temporis, ut, equentiip i Vere neuo gelidus canis cum montibus humo cholbs a ihh Aiquitur. iq ſententi au Cauſarum quibus hiſtorici frequentißimè utuntur, at OQuidus uuil cum exponunt unde bellum, ſeditto, peſtt ientia. Præter en excuſen an hæc, alias perfectas, alias imperft ctas uo⸗ cᷓt: quod quis en unius E aadt ignorat? Adijciunt Expoſitionem& præteritorũ eſſe nerſſeſen ait temporũ, quæ eſt frequẽtißima. Et præſentium, qualis re’ quiutt i 1 eſt Ciceronis de diſcurſu amicorü: Chryſogonus poſt- ’ quam In Verrem, Ad. z. Georg. 3. „„ M. FAB QVINT. INS TIT. quam eſt nominatus. Et futurori, quæ ſolis dari uii nantibus poteſt: Nam uoruweus on eſt habendana per ratio. Sed nos potioribus uac emus. Pleriq; ſemper I randum putauerũt, quod falſum eſſe pluribus coumi. tur. Sunt enim ante omnia quædam tam breues cauſa ut Propoſitionem potius habeãt, quaàm Narrationen Inſem 2r rädu 9K 1d accidit aliquando utriq; parti, cum uel nulls expſ iins e tio eſt, uel de re conſtat, de iure quæritur: Vt apnd en n tumuiros, filius an frater debeat eſſe inteſtato hæn eum Pubertas annis, an habitu corporis æſtimetur. Auffe in re nim eſt quidè iure narrationi locus ſed aut ante iuii nota ſunt omnia, aut priore loco recte expoſita. 4d- dit aliquãdo alteri,& ſæpius ab actore cauſc uel quſi tis eſt proponere, uel quia magis ſic expedit, ſatistſtä e xiſſe, certam creditam pecuniam peto ex ſipulation legatum peto ex teſtamento. Diuerſæ partis expoſito eñ, cur ea non debeantur,& ſatis eſt actori,& maꝶi erxpedit, ſic iudicare: Dico ab Horatio ſororẽ ſuam n. an ex probo/ terſectam. Namq;& cum propoſitione iudex erimn ſitione omne cognoſcit,& ordo,& cauſa facti pro atuerſ- rio magus eſt. Reus cõtra tunc Narrationem ſiltrahis a cim id quod obiſcitur, neq; negari, neque excuſeripo. teſt, ſed in ſola iuris quæ Riõe cõſictit, ut in eo quicin euiſi pecuniam priuatam ex æde ſacra ſurripuit, ſacriegj e hu reus eſt, cofeßio uerecundior eſt, quàm exppoſitio. Nan negamus pecuniam de templo eſſe ſublatam, calunni- itur tamen accuſator actione ſacrilegij, cum priu.* ei i ta fuerit, non ſacra. Vos autem de hoc cognoſcetin a aadi ſecrilegium ſit admiſſum. Sed ut has alisuaniomn meha ranll QyIhT t faturon e niran bus uacenn lod falſume mnia qued tuus habedt. trig dani at, de iurei rater debea thitu corpo grrationile priore lot ſepiusak quia magi m pecunlat mento. D ntur,&ſ Dico ab H cum pro ordo,&e ötra tuncd r neq neg quætidec ex ede ſac cundioret de temploe r actiont Vos auten ſan. ged 5* 4ii aa 19 2 24 4 1 hulus eſſe arbitratur, pleraſq; cædis cauſas,&& omnes cauſc, alteram reri ad cauſam pertinẽtium expoſitio- ORATOR. EIBER fIII. 231 randi cauſas puto, ſic ab illis diſſentio, qui nõ eſſe tnar narratio- randum exiſtiment, cuum reus, quod obijcitur, tantum nem Cornelius negat, In qua eſt opmione Cor. Celſus, quii conditionis Gore ambitus, ac repetundarum. Non enim putat eſſe Nar/ rationem, niſi quæ ſummam criminis de quò iudicium eſt, continent? Deinde fatetur ipſe pro Rabirio Poſthu mo narraſſe Ciceronẽ: atqui ille er negauit perueniſſe 44 Rabirium becuniam qua de re erat quæctio conſti- tuta,& in hac narratione nihil de crimine expoſuit. Ego autem magnos alioquin ſecutus autores, duas eſſe iudicijs narrationa ſpecies exiſtimo, alteram ipſtus Narrations di ici äſ ſmo, Sſi ſpecies duæ. nem. Non occidi hominem, nulla Narratio eſt, conue- nit. Sed erit aliqua, interim etiam longa circa argu contra menta eius criminis de anteacta uita, de cauſi is, propter quas innocens in periculum dedugatur, alijsq; quibus incredibile id quod obijcitur, fiat. Neque enim accuſa- tor hoc tantum dicit, orcidiſti, ſed quibus id probet, narrat. Vt in Tragœdjjs, cum Teucer vhſſem reum Sonhocle⸗ ſacit. Aiacis occiſi, dicens, inuentum eum in ſolitudine, ae dae iuxta exanime corpus inimici, cum gladio cruento, non id modò Vlſſes reſpondet, non eea ſe id facinus VIy3e&. e oceiſo. admiſſum, ſed ſibi nullas cum Aiace inimieitias fuiſſe, de laude inter ipſos certatum. Deinde ſubiungit, 4u0E nodo in eam ſolitudinem uenerit, iacentemt ex- exaiguen animem ſit couſpicatus, gladium è uulnere extraxerit: bis ſubtxitur argumeniatio. Sed ne ilhud quidem ſins aarratione eſt, dicente aceuſatore, fuiſti in eo loco is 426 ———— 1 , M. EAP. QVIHT. 1NSTIT. quo tuusꝭ inimicus occiſus eſt, non fui, dicendumen ubi fuerit. Quare ambitus quoq; cauſæ,& repelund chi p rum, hoc etiam plures eiuſmodi narrationes hab terunt, quo plura crimina. In quibus ipſa quidem ganda ſunt, ſed argumentis expoſitione contrarianſ Kendum,& interdum ſingulis, interdum uniuerſu.— u, reus ambitus malè narrabit, quos parentes habuai uin ieuan quemadmodum ipſe uixerit, quibus meritis fretuas lſe petitionem deſcenderit? Aut ſi quis repetundarumcn- aecuſabitur mine inſimulabitur, num& anteactam uita,& qu-. a an bus de cauſis, uel prouinciam uniuerſam, uel accuſau- rẽ, aut teſtem offenderit, nõ inutiliter exponet? ue 0 ſi narratio non ect, ne illa quidem Ciceronis pro cu’i ſ entio prima, euius eſt initium: aulus Cluentius habin ueneſica Nihil enim hic de tueneficio, ſed de cauſts qubbus einn wn unaes ter inimica ſit, Aicit. Ilæ quidem quoq; ſunt pertinen; i tes ad cauſam, ſed non ipſius cauſæ narrationes, uele i AAione. ⁊ empli gratia, ut in Verrem de Lucio Domitio, quips- i Ktorem, quod is aprum quẽ ipſi muneri obtulerat, ene i p tum eſſe a ſeuenabulo confeſſus eſſet, in crucen ului lit. Vel excutiendi alicuius extrin ſecus eriminitit 4 DMKafſ Cic. pro Ra- 1bigri,„ ⸗ vandriameſt„ Gis. Rne Rabirio Paſtbumo. Nam ut uentum Alexancicmeſt anaaae mo. iudices, hæcuna ratio à rege propoſita Poſthumo- conſeruandæ pecuniæ, ſi curationem& quaſidiſpen/ u Nttionè reginam ſuſcepiſſet. Vel augendi, ut deſenbinn aa Quis ſictæ iter Verris. Ficta interim Narratio introduci ſoletui Ratrauomis ad concitados iudices, ut pro Roſcio cõtra Chyſcgp- lanu Nauone z. num, cuius paulo ante habui mẽtionem. Vel al ſolu i dos aliqua urbanitate, ut pro cluentio eeuefes ain 6 1 Qyiur aſus ſt,a bitus Tuoc c 8 euuſmotin 65 9 ORATOR. LIBER IIII. ²33 Cepaſios. Interdum per digreßionem decoris gratia, qualis rurſus in Verrem de proſerpina: In his quon/ nina. Inga a dam locis mater filiam quæſi ſſe dicitur. Quæ omnia e nentis expo ſinguliszn rrabit, qu uixerit, it? Autſiq num G aht ainciam un rit, no ihduti eill quida initium: au neficio, ſel Ne quidem ipſius cau rrem dela quẽ ipſin lo confeſſu tuius extri Nam ut uer a regepr 5. 6 curatic piſſet Vel⸗ erim Narra ukproRe 1 A. 1 2u a pertinent, ut appareat, non utig; non narrare eum qui negat; ſed illud ipſum quod negat, narrare. Ne hoc quidem ſimpliciter accipiendum, q́uod eſt àme poſi- tum, ſuperuacuam eſſe Narrationem rei, quam ludex nouerit. Quod ſic intelligi uolo, ſi no modò quid ſit. ctum ſciet, ſed ita faclum etiam ut nobis expediat, opi- nabitur. Neq; enim narratio in hoc reperta eſt, ut tan/ ficiendus, narrabimus cum præparatione quadam. Sci 71 ta cauſa?/t, Narratlo ſemper uldetur ſuperuacua, bo. cipien- compel. landus limus. An prooemio ſubijciat᷑ nara ratio. Proœmij u/ ſus t— ö— 334 M. FAB. QVINT. 1NSTIT. 051 cipiendam fiat conciliatior, docilior,& intentior, g ſecgäſtei probatio, niſi cauſa prius cognita, nõ poßit adhibtni onſeioing protinus notitia rerum inctruendus uidetur. Sed hot am piei Oratio Cice/ interim mutat conditio cauſarum, niſi foͤrte Marau worni Lo.dr Mi Tullius in oratione pulcherrima, quam pro Mlo. cwhuhtuaß ne ſcriptam reliquit, malẽ diſtuliſſe Narrationemuide tnrdursenu tur, tribus præpoſitis quæ tionibus: Aut profuſſetet qunm ponere, quomodo inſidias Miloni feciſſet Clodius,t reum qui a ſe hominẽ occiſum fateretur, defendi onni per ſis non nofffas non fuiſſet: Aut ſt iam præiudicio Senatus dun⸗ uu tem licuiſſet natus eſſet Milo: Aut ſi Cneus Pompeius qui propier tusiiſeumn aliqjuam gratid, iudicium etiam militibus armalus eliß rat, tanqud aduerſis æſtimaretur. Ergo huiuſmodio Nunums que quæ ſtiones uim Procœmiſ obtinebüt, cum omnei u hyaulen dicẽ præparauerint. Sed aliter Pro Vareno reo poſſet quoque narrauit, cum obiecta diluit, quod ſiet utilittr, n quoties crimen non repellendum tantumé ſe etiätraſ. i Peendam ent,ut prius his defenſis, uelut initium ſitt liud culpadi narratio, ut in armorũ ratione antiquior Waim 4 cauendi, quam iclum inferendi cura eſt. Sunt qusdun ahn hæ raræ cauſcæ, neq́; id rarò, crimimi quidẽ, de quo cognitüett, lagngn faciles diluendo, ſed multis anteactæ uitæ flagitis, Ce uluaſſha dimouenda grauibus eriminibus oneratæ, quæ prius amouenii zauxnſ ſant, ut propius ludex defenſionẽ ipſius negotij, unnt lian jat Ciceo pro propria quæ ſtio et, audiat: ut ſi defendẽdus el. C&, ha Lene- jius, non ne optime patronus occurrat prius couiſß Uefinan uxuriæ, petulatiæ, inpudicitiæ, quam ueneficijtIn qu aiſgia bus ſolis omnis Ciceronis uerſatur oratio. Deinde un, Rian narret de bonis, paulatimq́ deinde eeleaeſ uanuge —f„f— Qylhr iliatior,ocil a Pruus cogn 4 um in ſtruena klo cauſarun pulchexrime „male dictuh aun 5 quæ tionil inſidias Aiul c occiſum hi ut ſtiam pr⸗ utſt Cneust rum etiamn eſtimareua erocmiſob gedaliter un obiecka di epellendum his deſen „1t in arm ferendict— rmini quie nultis anten nerate, c deſenſton udit:utſe atronus o puicilie, nis uerſatn langce ORATOR. LIBRR IIIE 2 quæ eſt ipſius actione defenſa. Sed nos ducit ſcholarum conſuetudo, in quibus certa ponistur, quæ themata di- Them. cimus, præter quæ mhil eſt diluedum. Ideoq́; Narratio proœmio ſemper ſubiungitur. Inde libertas declamato ribus, ut etiam ſecundo partis ſuæ loco narrare uidean tur. Ram cum pro petitore dicunt,& expoſitione, tan quam prius agant, uti ſolent,& contradictione, tan- Declamatios quam reſpondeant, idq; fit non recte. Nam ciem ſit de⸗ uus qlifiaseio clamatio forẽſium actionum meditatio, cur nõ utruq; protinus locum exerceat: Cuius raticnis ignari, ex mo re cui aſſueuerunt, nihil in foro putant eſſe mandatum. Sed in Scholaſticis quoq; nonnunquam euenit, ut pro Narratione ſit Propoſitio. Nam quid exponet, quæ ze loty pum malæ tractationis accuſat:? aut qui Cynici a- pud Cenſores reum de moribus facit, cum totum cri/ 2 24— 2 8„ men uno uerbo in qualibet actionis parte ſ poſito, ſatis Tindiceturs Sed hæc haclenus. Nunc quæ ſit narrandi ratio ſibiungam. Narratio eſt rei fictæ, aut non factæ, utilif ai erſuadendum expoſitio. Vel, ut Apollodorus quunt ultimã partem, quia nec breuiter utiq;, nec 1 ³ bropoſitig iudicetur ———õ——— 36 M. FAB. QVINT ISTIT. cile ſemper ſit utile exponere. Quo diligentius diſtin guendaſunt ſingula, ut quid quoq; loco proſit, oſten- dã. Narratio eſt aut tota pro nobis, aut tota pro aduer KNarretio— ſarijs, aut mixta pro utriſq;. Si erit tota pro nobis, con 3 ₰ u 4... 4 Pnobis: aut t nti ſimus his tribus partibus, per quas efficitur, qu tota contra nos a0t* fudex facilius intelligat, meminerit, credat. Nec quiſ- re · 5„, Ten de qunre quam reprehẽſione dignum putet„quod propoſuerin cöõſule etiam Rodoiphum eam quæ ſit tota pro nobis debere eſſe ueriſimilẽ, cun Rericolam. i era ſit. Sunt enim plurima uera quidem, ſed parũ cre⸗ dibilia, ſicut falſa quoq; frequenter ueriſimilia. Quae V non minus laborandum eſt, ut ludex quæ uera dici- mus, quàm quæ fingimus, credat. Sũt quidẽ hæ quasſſ Quis in aaio prã retuli uirtuteʒ, aliarum quoq; partium. Nam etper neuſeancla 8 totam actionem uitanda eſt obſcuritas,& modus uhii cauẽdã, qui 4 dae. t contra obſer cuſtodiendus,& credibilia eſſe oportet omnia quæ di aandum. cuntur. maximeque hæc in ea parte cuſtodiend« ſant quæ prima Iudicem docent, in qua ſj aceideritut aut non intelligat, aut non meminerit, aut non credat, ffu. Aumaſtl Eurntio quõ ſtra in reliquis laborabimus. Erit autẽ Narratio aper/ aperta fiat. fa atq; dilucida, ſi fuerit primum expoſita uerbis pro⸗ er id ſigni prijs,& ſignificantibus,& non ſordidis quidẽ nota ſficantibus men exquiſitis,& ab uſu remotis: tum diſtincia rebu, perſonis, temporibus, locis, cauſis, ipſa etiam pronici tione in hoc accömodata, ut ludex, quæ dicũtur, qutm ſicillimẽ accipiat. Quæ quidem uirtus negligitur a pli conſuſe rimis qui ad clamorem diſpoſitæ, uel etiam ſorte cir⸗ cumfuſæ multitudinis cõpoſiti, non ferunt tllud inten- tionis ſilentium, nec ſibi diſerti uidentur, niſi omnia u au multu, ac uociferatione concuſſerint: rem mdliemeſa noni adenisentn eterseegh 01ʃ1 mucwoin . decneinna dllunenng tpienu ie⸗ keahnur, Jyenh timunm 2 takalopee teiau⸗ 2 DINT Ponere. Ga 1 quid duog; 2 pro nob riſch. siem dart lbus, de t, menammer Lnum putet, obis debere, rrima uerag frequenie neſt, utk us, credat. rum qu leeſt obſen bilis eſſeop cc in ea pa xent, ing meminerit dimus. Erit it primum us,& non ſa remotis ocis, cauſts ta, ut ludes quidemu iſboſtte öpoſitino idiſertiuie coneuſſen 4 1 un N OCRATOR. LIBERIIII. 27 monis quotidiani,& in quencunq; etiam indoctorum cadentis exiſtimant, cum interim, quod tanquam facile contennunt, neſcias preſtare uelint minus, an poßins Neque enim aliud in eloquentia cun da experti diffi- facilius re- cilius reperient, quam id, quod ſe dicturos fuiſſe omnes peritur putant, poſtgua audierunt, quia non bona iudicqt eſſe illa, ſed nec uera. Tum autẽè optimè dicit Orator, cum uidetur uera dicere. At nunc uelut campum nacli expo ſitionis, hic potißimum& uocem flectunt,& ceruicẽ reponunt, et brachium in latus iactant, totoq́; et rerũ, & uerborum,& cõpoſitionis genere laſciuiunt. Dein de, id quod ſit mõſtro ſimile, placet actio, cauſa non in- telligitur. Verum hoc omittamus, ne minus gratiæ præ cipiendo recta, quam offenſæ reprehendendo praua me reamur. Breuis erit Narratio ante omnia, ſi inde ccœpe Narratis quo rimus rem exponere, unde ad ludicem pertinet. Dein/ neuo hredhs de, ſi nihil extra cauſam dixerimus: tum etiam, ſi reci- 1 derimus omnia, quibus ſublatis, nec cognitioni quic. quam, nec utilitati detrahatur. Solet enim eſſe quædam partium breuitas, quæ longam tatien effiicit ſammam. b In portum ueni, nauim proſpexi, quanti ueheret inter conſpexi rogaui, de precio cõueni, conſcendi, ſublatæ ſuntan- Alij oram, choræ, ſoluimus † ora, prouecti ſumus. Nihil hori dici alif auram celerius poteſt, ſed ſufficit dicere e& bortu nauigaui. Et malunt, de quoties exitus rei ſatis oſtendit priora, debemus hoc quib. cõtro eſſe contenti, quo reliqua intelliguntur. Quare eum di uerſifs, in cere liceat, eſt mihi filuus iuuenis, omnia illa ſuperua- primi Li⸗ cua: Cupidus ego liberorum, uxorè duxi, natũ ſuſtuli, bri initio filium educaui, in adoleſcẽtiam perduxi. ldeoq́; Græco diclu eſt. 4 2 rung “ 1 4— Loda. ‿ s M. FAB. QVINT. 1NSTIT. SKirelciſa eis rum aliqui aliud eircumciſam expoſitionẽ, id ei ein, poſitio duæ 7., 7. 2es grxrxcis ourro uon, aliud breuem putauerunt, quod illa ſuperuacuis ca. 42๠dicit qus reret, hæc poſſet aliquid ex neceſſarijs deſiderare. Nos d diffe. 3.„. 2..,.„. 2040 Aite, autem breuitatem in hoc ponimus,non ut minus, ſelm sanda. dicem eura plerunque in decurias mittant, de eo pro- Quid tenen⸗ näciaturum, quid intellexerit, ut ſörtaſſe ubiqh in J ratione tamen utique præcipue media hæc tenenia ſt 1 uia dicendi, quantum opus eſt, quantum ſat eſt. uan⸗ tum opus eſt autem, non ita ſolum accipi uolo, quan- tum ad iudicandum ſuffieit, quia nõ inornata debetq. ſe breuitas, alioqui fit indocia. Nam& faliit uolupt dum in Nar⸗ ſatione. Breuizas in&r quæ delectant, minus longa uidentur: ut amcenum, ut non ea, quæ credibilem faciunt expoſitionem, 6 1 4— b ae molle iter, etiamſi eſt ſpatij amplioris, minuts⸗ an cridumq́; men ſatigat, qudm durum, I arduumq́; compendun. lſ Nec enim mibi unquam tanta fuerit cura breuitaʒ; tt inſen Amaua 0à 1 dämn. Lung Nernalodctc nulte enüi atenu Kem breuitdkeve i dr e serationes qudema plus dicatur quàm oporteat. Na iterationes quidem d lleaent Narrationis raureeyias& ririat heyias, ql⁵ in Narratione uitan d, A quidam ſcriptores artium tradiderunt, traſeo. Suni nim hac uitia, non tantum breuitatis gratia fugien⸗ da. Non minus autem cauenda erit, quæ nimium comi-- piẽtes omnia ſequitur, obſcuritas: ſatius qie aliquitef ſuchgſ narrationi ſupereſſe, quam deeſſe. Na ſuperuacuscun tedio dicuntur, neceſſaria cum periculo ſabtrahun- l Salluſtiana kur. Quare uitanda etiam illa Salluſtiana(quanquum breuitas ui/ in ipſo uirtutis obtinet locum) breuitas,& abruptun ſermonis genus, quod otioſum forta ſee leckorem minn fallat, audientem tranſuolat, nec dum repestatun ezpe- b Kat:cimm præſertim lector non ferẽ ſit, niſt enaditus, u te 1 umg ral toſn nahc kemia Wlnr. meiſameng auerunt, quo uid ex neceſ Hoc ponim vorteat, Nai wyiat, Tuas Sarhlum tra tantum brt cauendaen „obſcurita quam detſſe ſſaria cum etiam illsge et locum) b lotioſumſ ſuolat, nee eckor nonft ein decuris elexerit, ut drecipuen opus eſt qu on ita ſolun ſeit quii indocks.N us longaul eſt palija rum, Fari am tanta len fzciun A½ 1 81 8 aa 8 Narratio uocari poteſt 5 quam confuſio. Sunt porro multæ conditione ipſa rei longæ Narrationes, quibus OKATOR LIBER III. 2„ nelim. Si im,& undique præciſa, non tam Niaia breus nelim. Simplex enim,& undique præciſa, edwinn Hnen extrema(ut præcepi) Proœmij parte ad intentionem præparandus eſt ludex: deinde curandum, ut omnia ar te, uel ex patio eius detrahamus aliquid, uel ex tædio, ut minus longa ſit efficiamus, quæ poterimus diffe/ rendo, non tamen ſine mentione eorum quæ differe- mus. Quas occidendi cauſas habuerit, quos ſibi con- ſcios aſſjumpſerit, quemadmodum inſidias diſpoſuerit, probationis loco dicam. Quædam uerò ex ordine præ pro Rulo Ce termittenda, quale eſt apud Ciceronem: Moritur Fulci einna, nius. Multa enim quæ ſunt in re, quia remota ſunt a cauſa, prætermitam. At partitio tædium leuat. Di/ cam quæ acla ſint ante ipſum rei contractum, dicam quæ in re ipſa, dicam quæ poſtea, Ita tres potius mo- dicæ uidebuntur Narrationes, quam una longa. In- terim expedlet expoſitiones breui interfatione diſt in- Interfatione) guere. Audiſtis quæ acta ſunt, accipite nunc quæ inſe/ anernenati quuntur. Reficietur enim iudex priorum fine,& ſe ue, quaũ in de- lut ad nouum rurſis initium præparabit. Si tamen ad 1uarui hibitis his quoque artibus, in longum exierit ordo re/ Docet quo⸗ rum, erit non inutilis in extrema parte commonitio, ddle Hoſzi⸗ quod Cicero etiam in breui Narratione facit: Adhuc, tædiãũ excute Cæſar, Q. Ligarius omni culpa caret, domo eſt egreſ- ſus, non modò nullum ad bellum, ſed ne ad min ima qui. dem belli ſuſpicionem,& cætera. Credibilis autem erit Narratio ante omnia, ſi prius conſuluerimus noſtrum Narratio ot f d natur diramus,—„ z modo cre-* animum, ne quid naturæ Heahun eäherſan Deinde, Dilis Rat. 4 4 re. Pro Ligario. 4 B ———— 24e KM. FAB. QVINT. INSTIT. ſi cauſaz ac rationes factis præpoſuerimus, non omni- bus, ſed de quibus quæritur. Si perſonas conuenienter ijs, quæ facta credi uolemus cõſtituerimus, ut furtirai cupidum: adulterij, libidinoſum: homic idij, temengiu Vel contra, ſi defendemus. Præterea loca, tempora,ꝗ ſimilia, Eſt autem quidam etiam ductus rei credibilu qualis in comædijs,& in Mimis. Aliqua enim natun oktk Nrſinni anzaazann lfiahfa aixſsuna pn n liter ſequuntur& cohærent, ut ſi bene priora narru ri;, iudex ipſe, quod poſtea ſit narraturus, expedet. la Ne illud quidem fuerit inutile, ſemina quædam probe- uuquiu tionum ſpargere, uerum ſic, ut Narrationem eſſeme- minerimus, non probationem. Nonnunquam etiama ireauu gumento aliquo confirmabimus, quod propoſuerinuu si— 9, uti ijs: bi irna uene- ſed ſimplici& breui, ut in ueneficijs: Sauus bibit, u/ t concidit, liuor ac tumor confeſtim eſt conſteuu. i Hoc faciunt& illæ præparationes, cum reus diinn rabuſtus, armatus, ſollicitus, contra infirmos inerne, ſccuros. Omnia deniq; quæ probatione trauiaturiſu- mus, perſonam, cauſam, locum, tempus, in trumèti oe Adeclara- caſionem, Narratione delibabimus. Aliquando ſdt bimus Kituti fuerimus ijs, etiam fatebimur uix eſſe cretibll ſed uerum„& hoc maiuis habendum ſcelus, neſcite 1o quomodo fictum ſit, aut quare mirari, ſed probaturo probatio- Optimæ uerò præparationes erunt, quæ latuerinhit nes ACicerone ſunt quidem utilißima omnia prædicta,pe„ Wuns quæ Niloni Clodius, non Clodio Milo Hinſidiatus T G 1 lantu Dnianaag 1 uideatur: plurimtm tamen facit illa callidißima ſin/ plicitatis imitatio. Milo autem, cùm in ſenatu fulſſeteb die, quoad ſenatus eſt dimiſſus, domum uenit, das hac ha a 3. Ayir hc xh,, ORATOR. LIBER IIHII. 41 leritun. 8in a Sueſtimenta mutauit, pauliſper dum ſeuxor, ut fit, olemus diſt comparat, commoratus est. qudm nihil præparatò, ni- libitinoſen ſbil feſtinatoͤ feciſſe nidetur Milo? Quod non ſolum re- emus. Praſs bus ipſts uir eloquentißimus, quibus morat,& lentum uidam etian Proſeclionis ordinem ducit, ſed uerbis etiam uulgari/ Tin Mims bu⸗ 27 quotidianis, et arte occulta conſecutus eſt: quæ oherent,u 14 aliter dicka ſent, ſtrepitu ipſum iudicem, deinde pa⸗ poſtea ſt tronum excita Nent.Frigida uidentur iſta pleriſq„ſed it inutile EA hoc ipſum manifeſtum eſt, quomodo iudicem ſefelle- um ſe. rint, quod uix 4 lectore deprehenditur. Hæc ſunt qua zationem. N 4* credibilem ſaciant expoſitionẽ, nam ne cdtraria, aut ſ mmbim 3 bi repugnantia in narratione dicamus, ſi cui præcipien atin bef 2 1 dum eſt, ust reliqua frustra docetur, eti 1 tumor con ptores artium, hoc quog; tandem tanquà occultum, et reparauiot nn tuttibus, adijciunt quidaã magnificentia, qhul catußzcont iit uocat, quæ neq; in omnes cauſas cadit(nam quid B Jueæ prot and in bleriſque iudicijs priuatis, credito, locato,& condu Hæ amſi quida ſcri/ æque ſe prudenter erutum, tradut. His tribus narrandi uir An plura tri⸗ . busrequirãt. n. locum, te mad flo, interdictis, habere loci poteſt ſupra modum ſe tol.· edelibabi ung lens oratios) nec ſemper eſt utilis, ut uel proximo Mi- tiam fitehin nf loniano exéẽplo patet. Et meminerimus multas eſſe cau lus habend nt ſas, in quibus confitendum, excuſandum, ſubmittendum ut qucrem ann ſit id, quod exponimuit, quibus omnibus aliena eſt illa rationcten nu magnificétiæ uirtus. Quare non magis proprium Nar Narrationis, rutilißims aud attonbs ect magnifice dicere, quàm miſerabiliter, inui Propriumn. vonClode u dioſe, grauiter, qulciter, urbanẽ. Quæ cim ſuo qua,/ men ftctt au Jüe loco ſint laudabilia„non ſunt huic parti proprie dautem cd Wignata,& uelut dedita. Illa duodue, ut Narraiioni lnn ſ, A A 10 apta— ita cæteris partibus communiz ſt Kirtus, amt 1, 4 3 Theode. ä Bxpoſition? ——“ “— 8 244 A. FAB. QVINT. INSTIT. 0X3” Theode des huic uni proprie dedit: non enim magniſ. ajan a cam modoò uult eſſe, uerumetiam iucũdam expoſitioni ugtian qualem eſſe Sunt qui adiſciant ijs euidentiam, quæ Kityua uocs. iunſtrün uelit Theo. elem,“ dedos. tur. Neq; ego quenquam deceperim, ut dißimulem Ci, auiitem Qualem Ci/ ceroni quoq; plures bartes placere. Nam præterquan ſcl gero uelit.—— L,.„ planam& breuem, et credibilem, uult eſſe euidentem Ti palnſ moratam, cum dignitate ornatam. Sed in orationemo, aaunſh rata, debent eſſe omnia cum dignitate quæ poterun. uiu Euidentia in narratione, quàtum ego intelligo, ct qu a qanai dem magna uirtus, cùm quid ueri non dicendum, ſel anainide quodammodo etiam oſtendendum eſt ſed ſubijti geipi ſuuenm cuitati poteſt. Quam quidã etiam cõtraria interimpu V tauerunt, quia in quibuſdam cauſis obſcuranda uei- ſinayan tas eſt, quod eſt ridiculum. Nam qui obſcurare uultncr fin eanlna b E is qui rat falſa pro ueris, tey in ijs quæ narrat filſa proue- ſaAutaſn ris, debet laborare, ut uide atur quam euidẽtißims. ge an, e qudtenus etiam ſorte quadam beruenimus al iſftellu radainc narrationum genus, iam de his loqquamur, in quibus rd Narratio to- contra nos erit: quo loco nonnulli prætereũdam biat⸗ 9 ka cstra nos.„ationé putauerunt. Et ſane nibil eſt facilius niſtbiat mmimne ſus iotam cauſam omninõ non agere. Sed ſi alicusiu⸗, uſui ig Aa ratione huiufmodi ſuſceperis litem, cuius artu it enni ge malam eſſe cauſam ſilentio confiterieniſi forte tun ie. Haaſon besſuturus eſt ludex, ut ſecunddum id pronunciet, zul fien, b io narrationè ſciet narrare te nolui ſge. Neque inficias eo, in Nattalu i nõ omnia ꝓ⸗ nerdanec d⸗ ne ut aliqua neganda, aliqua adijcienda,aliqua muun- 8 mnia praetere qa, ſic aliqua etiam tacenda. Sed tacenda quæ tacelt aah Wnas eſe. oportebit,& liberum erit. Quod fit nonnunquam 1 dguh uiitatn quoque graia, quale eſt ilud: Reſpondug 3 6 9,9 broprit ial lerumetiami is euicentig uam leteye bartes plar et credibile ltate ornake mnia cuma ione, qua cum quidu n oſtendentz an quidd eiin in ibuſcames ulum. Nam Emis n qusdampe lam de hisl loco nonn Et ſane nil nro non li ſuſcepen lentio conß ut ſecundun ſſeNequei aliqua adij facendu. 5 tcrit Quo uA gualetſt 4 2 41 34 4⁴ 1 8 21 4 ¹ 4 3 6 1 n e a ni rt 4 ORATOR. LIBER IIII. 24:3 ei uiſum eſt. Diſtinguamus igitur genera cauſari. Nan que in quibus non de culpa quæritur, ſed de actione, e/ tiamſi ert contra nos themata, confiteri nobis licebit. Pecuni de templo ſuſtulit, ſed priuatam, nõ ideoq́; nõ ſacrilegus eſt. Virginẽ rapuit, non tamè optio patri da bitur. Ingenuum ſtuprauit, et ſtupratus ſe ſuſpendit, no tamẽ ideo ſtuprator capite, ut mortis cauſa puniatur, utut ſed decem milia, quæ pœna ſtupratori conſtituta eſt, dabit. Verum in his quoq; conſeßionibus eſt aliquid, quod ex inuidia, quà expoſitio aduerſarij fecit, detrahi poteſt eum etia ſerui noſtri de peccatis ſuis mollibus lo quantur. Quædam enim quaſt non narrantes mitiga- bimus. Non quidem ut aduerſarius dicit) conſilium fur ti in templum attulit, nec diu captauit eius rei tempus, ſed oecaſtone& abſentia cuttodum corruptus,& pe. cunia, quæ nimirum in animis hominum plurimùum poteſt, uictus eſt. Sed quid refert: peccatum& fur- tum eſt. Nihil attinet id deſendere, cuius pœnam nõ re- euſamus. Interdum quaſi damnemus ipſi. Vis te dicam uino impulſum? errore lapſum? nocte deceptum? ue- ra ſunt iſta fortaſſe, tu tamen ingenuum Kupraſti, ſoluue Aecem milia. Nonnunquam propoſitione præmuniri poteſt cauſa,& deinde exponi. Contraria ſunt omnia kribus filijs, qui in mortem patris eoniurarant, ſortiti noclem ſinguli per ordinem, cum ferro cubiculum in- h trauerunt patre dormiente, cum occidere eum nemo q⸗ qua in ani/ * 2 nũ Pote 8, Peccauit et fur eſt Vt ſt dica. Ppotuiſſet, excitato omnia indicauerunt: Si tamen pa- ter, qui diuiſit patrimonium,& reos parricidij defen- iit, ſic agat. Quod contra legem ſufficit, parrieidium Tuͤœ hintiue 344 M. FAB. QVINT. INSTIT. oMſt. obijcitur iuuenibus, quorum pater uiuit, atꝗ; etiamii juub 1 ris ſuis adeſt. Ordinem rei narrare quidem nihil neciſ. wnuxintgnt ſe ect, cum ad legem nihil pertineat. Sed ſi confeßionen uin nausſ culpæ à me exigitis, ego ſui pater durus, et patrimony unena m quod iam melius ab his adminiſtrari poterat, tenara tuunum ſtos. Deinde ſubijcitur, ſtimulatos ab his quorum in. ulLocihu- dulgentiores parentes erant, ſemper tamen eum hauu- 1 iſe animum, qui ſit euẽtu deprehenſus, ut occiderept em non poſſent. Neque enim iureiurando opusfuſ. aloquin ſet, ſi aliquando hoc mentis habuiſſent: nec ſoneni. ariutaii ſi quod ſe quiſq; eximi uoluerit. Omnia hæc qusluem ſeréteran que placidiorib. animis accipientur, illa breuiprine uniannaus propoſitionis deſenſiõe mollita. At cum queritunin factum ſit, uel, Quale factum ſit, licet omnia cõtrams micſaup ſint, quomodo tamè euitare expoſitionẽ ſalua cauſenu uſſiniſpa tione poſſumus: Narrauit accuſator, nec ita, ut queiſß iium gi ſent acta tantum indicaret, ſed adiecit inuiiam, ren mnaijaaſat exagge. uerbis texaſperauit, acceſſerunt probationet, perou. leuu zeg rauit tione incendit,& plenos iræ reliquit. Expectat nauuuaD umaumms liſer ludex quid narretur à nobis, ſi nibil exponinu allanßun ila eſſe quæ aduerſarius dixit, et talia qualia dinitere ununii dat neceſſe eſt. Quid ergo eadẽ exponemus: Sidequu tanueſ in ltate agetur, cuius tum demum quæſtio eſt, cim dere enunn gonſtat eadem, ſed non eodem modo, alias cauſct dim nifn aena itq; aliam rationem dabo. Verbis eleuare zustam lie Cenan dit, luxuria hilaritatis, auaritia parſimöiæ, negligeii ſimplicitatis nomine lenietur. Vultu denique, uoceni en 5.... L itu, uel fauoris aliquid, uel miſerationis merebor.69. promere et nonnunguam t᷑ mouere lacbrymas iſſa ani ₰* NT. dater uiui rrare gui tineat. gen ater durn niſtrai ulatosa ſemper prehenſi im iurein habuiſt erit. Om. eipientun lita. at n ſu, lie expo ſit ꝛcuſaton ſed adi runtpr ereliq nobis, it, et te eadẽ ex num qu mmod⸗ 6KATOR. LIBER IIII. 24 Atq ego libẽter interrogem, ſint illa defenſuri, quæ nõ narrauerint, nec ne? Nã ſi nec defenderint, nec narra- uerint, tota cauſa prodetur. At ſi defenſuri ſunt, propo nere certe plerunq; id, quod confirmaturi ſumus, opor tet. Cur ergo non exponamus, quod& dilui poteſts Et ut hoc cõtingat, utq́; indicandi eſt. Aut quid inter Pro iudicadum 2 ns 57 Diſcrimen bationẽ, et Narrationẽ intereſt, niſi quod Narratio et u Lermen Probationis cõtinua propoſitio: rurſu Probatio, Nar Probationis. rationi eſt congruens cõfirmatio? Videamus ergo† nũ unde expoſitio hæc lõgior demũ eſſe debeat,& paulo uerbo u ſior præparatiõe, et quibuſdã argumẽètis(argumeètis di ij co, nõ ar gumẽtatione, cui tamẽ plurimũ cõfert frequẽs in affirmatio) effecturos nos quod dicimus, nõ poſſe uim i rerü oſtendi prima expoſitione, expectent,& opinio- maua nes ſuas diferant, er bene ſperent. Deniq;, utiq; nar- an radum eſt, quicuiid aliter quaàm aduerſarius expoſuit, n, narrari poleſt, aut eo etiam Proœmia ſunt in his cauſis mn ſuperuacua, quæ quid magis agunt, quam ut cognitio- an ni reram accommodatiorem iudicem faciant? Atqui ne conſtat nuſquam eorum eſſe malorem uſum, qudm ubi aach animus iudicis ab aliqua contra nos inſita opinione fle a ll ckendus eſt Coniecturales aut cauſæ in quibus de ficlo Cõieddurales 4 au quæritur, non tam ſæpe rei, de qua iudicium eſt, quam cauſcx. u Sord per quæ res colligenda eſt, expoſitionem habent. Verbist in pitis p in er. VA 1¼ miſer lachr, in ueln Quæ cum acuſator ſuſpicioſe narret, reus leuare ſuſpi ui eionem debeat, aliter ab hoc, atq; ab illo ad iudicè per- emferre oportet. At enim quædam argumenta turba ua/ uelut aünkent, diducl⸗ leuiora ſunt. Id quidem non eò pertinet, ußet Txratur an narrancdum, ſed quomodo narrandum ſit. — 4 ————————— —— . 44s. AB. QVIKNT. INSTIT. OAAfo lairn itor. ſit. Nam et congerere plura expo ſitione quis proſilet, mummäm 2s& forma. ſf iq utile eſt cauſe:& promittere ſed ey diuiſere Na ſanaaunn rationem,& probationes ſubiungere partibus, atgu gſepeund ita tranſire ad ſequentia. Nam neq; his quidem accelo, ſugeiy qui ſemper eo putant ordine, quo quid aclum ſit, eſe Tsunguin narrandum, ſed eo modo quo expedit. Quod fieripu. wäihanuet ribus figuris licet. Nam& aliquando excidiſſe ſimul urlldeſ mus, cum quid utiliore loco reducimus:& interin na Auuin 1 reducturos reliquũ ordinẽ teſtamur, quia ſic fuura ſ auha bn cauſa lucidior:interim re exbo ſita ſubungimus cauſs muni quæ anteceſſerunt. Neque enim eſt una lex deſenſionb, ſi nn⸗ tẽpore intusda ie tanoiuii proſint, atq; ut nbuer Narrandum uel! ſi curatio differri poteit, interim deligandi-.Neeſe lntuime gt Trecden ſæ- pius narrare dixerimn cicero pro Cluenia neai NKcit: Eſtq́; non conc M neceſſarium, ut in cauſis repetundarum, omnihuacz maülin„ quc ſimplices non ſunt. Amentis e ger Quare Nana ne præceptorum contra rationemc er Frohane tionem ideo ante probationes ponere eſti ſiderabat utilitas, probatib dicabant, ſcio,&(quod no ſunt plur imi, quibuſcum egi, quim mentiar) fere ponendaæ à me cauſæ offf tur. Neq; ideo tamẽ nõ 1 KT. n boſitio terſet dungen necghi rguocu expedi quandt edlucim Ktamur oſite meſtu e, proti ta uele interin quodc- nodo,ſ petund entise onem spone. noret. erunt, cunq oc 1 5 Eerl arroge qui me e cauſc fiemn ORATOR. LIBER IIII 47 at rerum ardinem ſequamur. Quædam uerͦ etiam tur/ hnerties, piter conuertuntur, ut ſi peperiſſe narres, deinde cõce piſſe: apertum teſtamenti, deinde ſignatum. In quibus. Ni ia quod poſteriꝰ eſt, dixeris, de priore tacere optimi eſt Sunt quædam& flſe Expoſitiones, quarum in fo- 6 harsunn Se⸗ ro duplex genus eſt: Alterum, quod inſtrumẽtis adiuua plex genus. tur, ut P. Clodius fiducia teſtium, qua nocte incæ ſtum Romæ cõmiſerat, Interamnæ ſe fuiſſe dicebat: Alterum a quod eſt tuendum dicentis ingenio. Id interim ad ſo. zam uerecundiam pertinet, unde etiam mibi uidetur di eicolor, interim ad quæſtionem. Sed utrüq; erit, prima Fingendi& .„,, entiẽdi can ſu curari, ut id quod fingimus, fieri poßit: Deinde, ut teæ. a2 mex perſonæ,& loco,& tempori cõgruat,& credittit.ʒ il lem rationem,& ordinem habeat. Sic continget, etium ia ueræ alicui rei cohæreat ut argumento, quod in cauſa aut conſtrmetur. Nam quæ tota extra rem petita ſunt, men itendi licentiam produnt. Curandum præcipue(quod probant aai fin gentibus frequenter excidit) ne qua inter ſe pugnẽt. Quædam partibus blandiuntur, ſed in ſummam non eonſentiunt. Præterea ne ijs quæ uera eſſe condlabit, ad uerſa fint. in ſchola etiam, ne color extra themata quæ al ratur. Vtrobique autem Orator memini ſſe debebit,«- clione tota quid finxerit, quoniam ſolent excidere quæ fulſa ſunt, uerumq́; eſt illud quod uulgo dicitur: Men- Gdaginm is 8 1 dacem memorem eſſe oportere. Sciamus aut, ſi de no 7 wenadlen ſtro ſacto quæratur, unũ nobis aliguod eſſe dicendum: Turruos. Mide alieno, mittere in plures ſuſpiciones licere. Eſt ta⸗ mmen in quibnſda ſcholaſticis cõtrouerſijs in quibus po d mnatuix aliquè non reſpõdere quæ interrogatur, libertas omnia öm— — GGö-ö-——,„. 248 M. FEAB. QVINT. INSTIT. omnia enumerandi quæ reſponderi potuiſſent. Pingen autẽ quuæ noſtro dieuntur animo, cuius ipſi tantumd ij ſumus. Item quod a defunctis, nec enim, hoc eſtqu neget. Itemq; ab eo qui idem expediet, is enim nonn. gabit. Ab aduerſario quoq;, quia non eſt habiturun negando ſidem. Somniorum& ſuperſtꝛtionum colo⸗ res ipſa iam facilitate autoritatem perdiderit. None quæ in Narra quis totius a b beens diſſen cat, et paupertatẽ ſibi cauſam exponendi fuiſſe,etlies i ſe paraſiti perſonam eſſe ſuſceptam, quia in illa domo ne, quem periculoſe maſurum in illa domo: inqusn inuiſus ſit. ſeiat, ſuſpicione petitoris non carebit. Bue- ue utatur, deinde eum pro ſe quiſq defendat utinili da uerò meminerimus ea quæ nõ cadent in teſtem. Sunt aut ſatis in Narratiõe uti coloribus, niſi per totaacio Vistaum. vt nem eonſentiant, cim præſertim quorundamprobauv Jene comme ſola ſit in aſſeueratie et perſeueratia: utill paraſitu, morat. dreli. ui ter abdicatum à diuite iuuenẽ& abſolutu, tanqu Aionis parti⸗ ſuum filium aſſerit„habebit quidem colorem quoi- filium haberet, et ideo ilum innocẽtem ter abdicatun quia ſilius abdicatis non eſſet:niſi tamen omnibus uer. bis& amorem patrium, atq; hunc quidem arzentißt) k nit aliquado in ſcholaſticis controuerſijs, quotinſtro i an poßit accidere, dubito, ut eodem colore pars unui 0aAf gatant 1 Nn utmait ontit orm uriai mu uentak Dſlecuuſn uüſägaßei i ſlu nd tuneiin nc luuten hen uuh riummme mum oſtenderit,& odium qiuitis,& metum pro iut. cötrouerſia: Vxor marito dixit, appellatã ſe de gufmo pnan ea de re à priuigno,& ſibi conſtitutum tẽpus et lociieadet Mäzea tra filius detulit de nouerca, ædito tamen alio tempon C 1 ac loco, quia pater in eo quem uxor prædixerat lin aiinan .„. ae,—. 7* 1 h mnuennit, in eo quemn filius uxorem, illem eeh aaan uen ßnleigun ORATOR. LIBER. IIII. 49 . 1.. 7„.. 3 ,, tes que no cateni qua tacente filium abdicat. Nihil dici poteſt pro iuue/ tur animo, eain 19. lacefunäin nen d) ne quod non idem ſit pro nouerca. Ponentur tamenft etians omnia communia, deinde ex perſonarum comparatio 3„ ,, 8 io re ⸗*.„,⸗ uiitem expelina ne,& iudicij ordine,& ſilentio repudiatæ argumen in dlicij o quogh, quit pon ſ nmorum e ſuge teeutoriaten a ci flagellis cecidit, reus eſti meh mpreſeriim gun obtinebit. Qudd ſi pars expoſitionis pro nobis, pars deet per ſeueraiun luuite uuené C9l habebit uücenan de ulicolorbun bitaiſem erpennn meſe ſtſepum teo ilum innocäin noneſerniſtt odium duiti&Cr emahruminiluin diione petitorum luſtieis controueſ ubito, ut eodena un proſe zuſßh erito diit,chyal onctitutum tepud euerce, edilolmn neo quem urhm flusuaoran, — — aht raproderunt, etiam coniungere licebit, ut quæ obſtæt, ruum, aicg hunegih uelu j uirium. Que tamen non erunt nula ponenda, ſed, ut ta ducentur. Ne illud quidem ignorare oportet, quæda eſſe quæ colorem non recipiant, ſed tantum defenden/ da ſint, qualis eſt ille diues, qui ſtatuam pauperis inimi iniuriarum. Nam fäctum eius modeſtum eſſe nemo dixerit fortaſſe, ut ſit tutum, contra nos erit, miſcenda ſit, an ſeparanda Nayratio, cum ipſa cauſe conditione deliberandum eſt. Nami ſi cognitione plura ſunt quæ nocent, quæ proſunt, obruentur. ltaq Narr rone. tunc diuidere opportunum erit,& his quæ partẽ no. tim bas ſtram adiuuabunt, expoſitis& confirmatis, aduerſus partim con/ .. 7. 3„— 3 tra. reliqua uti remediſs, de quibus ſupra dictum eſt. 8i plu op zenune in medio uelut auxilijs noſtris poſita, minus habeant & noſtra aliqua argumentatione firmemus,& diuer- ſa, cur credibilia non ſint, adijciamus: quia niſi diſtin/ xerimus, uerendum eſt, ne bona noſtra permixtis ma- e lis inquinentur. llla quoque de narratione præcipi ſo⸗/ Cauenda im n lent, ne qua ex ea fiat excurſio, ne auertatur d iu dice Narratione. ſermo, ne alienæ perſonæ uocẽ demus, ne argumente- mur. Adijciut quida etiam, ne utamur affectibus. Quo⸗- u rum pleraq; ſunt frequentißime cuſtodienda, imò nun- a gua, niſi ratio coegerit, mutada, ut ſit Expoſitio perſpi cua et breuis. Nibil quidẽ ta rarò poterit habere ratio r nem, ———mõ——— 3o N. FAB. QVINT. INSTIT. Axcurſio. nem, quam Excurſib, nec unquam debebit eſſe, niſiln uis,& talis, ut ui qualam uideamur affecti, uelut reai Pro Cinẽtio. ſiæ: Omulieris ſcelus ineredibile,& præter hane un Saſiæ itinere depulſi, qualis eſt iceronis circa nuptia do· 1 4“ vonnbad in omni uit⸗ maudltũ. O libidinẽ effrenata er indoni(ianch tam, ô audaciam ſingularẽ, non timui ſie, ſiminunin i auſt dcſunfe en ngui ige lattuin zf ,„ deorum hominumq́; famã, at illam ipſam noclẽ ſiceitz alrapn ipſas nuptiales, nõ limẽ cubiculi, nõ cubile filiæ, nòpè rietes, deniq; ipſos ſuperiorũ teſtes nuptiarun enno uerò auerſus à iudi ce,& preuius indicat interim, etco arguit, qua de re idem quod de Procmio dixeram, ſe. nemſan Profopos tio. Sicut de Proſopopcœæia quoc;, qua tamẽ nõ denin enajiuann pois. odoͦ Sulpitiur utitur pro Aufidia: Somno ne teligu Anzzwiing I, n graui lethargo putẽ preſſumè Et Mareas Aotz Nmnſti N.. Tullius contra Nouarchos: Nam ea quoq́ rei expoſ⸗ io eſt, ut ad eas tantũ dabis,& reliqua. Qripro Ch Celeritatẽ entio, Sthaleni, Bulbiq́; cvlloquii, nõ ne ad' crudelitl circa In Verrem, tem plurimum,& fidẽ cõfert? Quæ ne effteiſſeinech ſeruãtia quadã uideatur(quanquaà hoc inilo cfedi Qis Cicero non eſt)in Partitibnibus præcipit, ut habeat Narui narrationem. 2Nu irs ſuauitatẽ, admirationes, expectationes, exitti im babere ueliet. Argumenta tos; colloquia perſonaru, omnes aelus. Arguneie, E Ghäyſa üunaga ia narratiöe. 140 f ee e e Seieee 61„ 05 bran 4 bimur, ut dixi, nunqua argumentu poteinus aliquan/ Ciee 9* do. Quod facit pro Quinto Ligariò Cicero,ci diri ere· ſqc eum prouinciæ præfuiſſe, ut illi pacem eſeerpel⸗ ret. inſeremus expoſitioni et breuem, cum res poſcch mnana a defenſionẽ,& rationem factorum. Neq; eni weiljchſga —/2.pem inien uſtann di dum eſt tanquam teſli, ſe tanquam patrono Rtiont amdhn per ſe talis eſt MLigarius leꝑatus in Africã c.cu-· daeeh 0 KATOR. LIBER IIII 131 ualam uiceemuf C. Cõſidio proſectus eſt. Quid ergo Marc. Tul. Qu.igi lbeſtCiernnunan kuur, inquit, Ligarius, cũ eſſet adhuc nulla belli ſuſpicio, lu nerellbilsoha Legatus in Africam cũ C. Conſidio proſectus eſt. Klibi: ls. O lbitin u b Non mod nullũ ad bellum, ſed ne ad minimam quidem malcwnin ſuſpicionẽ belli. Et cum eſſet indicati ſatis. Q. Ligarius Binzllazſa mullo ſe mmplicari negocio baſſus et adiecit Romũ ſpe lmä abialtüahdt lans, O 1a ſuoz nedire cupiès.ita Juodexp onebat,& ratiõe freit eredibile,& affectus quoq́; impleuit. Quo — un Hagis miror eos qui non putant utendi in Narratione ſce,& breuiukiidus en ualteran mecum ſentiunt. Sunt enim effugiendæ moræ. Cæteri dopeis gungzgui ur edo iudicem nolim, cim eum doceo, etiam moueris dur pro auftna Cur, Juod in ſumma parte ſum actionis petiturus, non popuẽynſcnt in primo ſtatim reri⸗ ingre /ſu, ſi fieri poteſt, cõſequarr ducnchon Nanead, Clem præſertim etid im probationibus faciliore ſim ani ntã di Gnliaſ’ mo eius abuſurus occupato, uel ira, uel miſeratiõe. An dbiq colouitt non M. Tullius eirca uerbera ciuis Ro. omnes breuißi- ſiscäfen Gen me monet affockus? non ſolum eonditione ipſius, loco letur(Kan uit iniuriæ, genere uerberum, ſed animi quoq; cömendati- eullpterpinii one. Summä enim uirũ oſtédit, qui cum uirgis cædere/ ſiones erpectalon“ tur, nõ ingemuerit, non rogauerit, ſed tantum ciuen ſe vneri ontej ftil. Ro. eſſe eum inuidia cædentis,& fiducia iuris clamaue erzumenue he nema Poſitionem incendit inuidiam, tum in ſupplicio ipſo la aa chrymis impleuit, cum fluentes nõ tam narraret, quam — „ Mu enim aduveare his rebus affectũ in Peroratione, quas enane 1u“ ſccurus narrauerit. ſueuit illis iudex, iamq; eas fi- T& 616 1 Affecdus in narratione non prohi⸗ Netibus: qui ſi hoc dicunt, nõ diu, neq; ut in Epilogo, bentir „ In Verrem Ac. 7. rit. Quid Philodami caſumsnonne cum per totam ex- Aa.;. t oſtéderet, patrem de morte filij, feliũ de patris. Quid t illi Mr ulli Epilogi poſunt magis habere miſerabile? Seri eſt ½2 K. FAB. QVINT. 1NSTIT. Center., . rei quam exponimus. In paruls ergo, qualesſuntfii Male Priuatæ, ſit ille preſſus,& uelut applicitus rei cultu rugmtlät in uerbis ſumma ailigentia quæ in locis impetu ferun⸗ tur,& circliectæ orationis copia latent, hic exptee Rn ut uelut Zeno, ſenſu tineta eſſe debebunt, compoſſ. hun guræ non ille Poëticæ,& contra rations loquenlim mläoſzegn toritate uetera receptæ: nam debet eße qua punſinu tio dißimulata quidem, ſed tamen quã iucundißina ſ⸗ & usrietate ne motu mentis accipit, quibus cõmotus nouus nõth Narratio ue?& difficile eſt nobis mutare habitũ animi ſemel coui Nans enta nuſtanas des 1m. Ego uerò(neq́; enim dißimulabo iudiciũ mem, aine quangua ii quod ſum dicturus, exempli magui in müi.dri præceptis illis continetur) Narrationè, ut ſtulampa aeu tem orationis omni qua poteſt gratia& uenere xon componewtfon nandum puto. Sed plurimum refert, que ſit natunudi tate tædium effugiat,& muuati- e in eundem caſum ſimilem comyy cidamus. Caret. cömẽdetur hacue 7 4. 4 4 ch 4 Knlbah quvuiſegi tuuajtreuu iiheumſ Qcnitilbſm 24 acuſtßſt Gonnün un üantye h dapeas namwang 3. 1. 3 Wi ORATOR. IIRER MII lt, dubu öna mutere hiucn dnnänäng crus nullis auſpicijs, nullis autorihus, funeſtis omnibus dn, aa omniu. Quod cum ſit fuctũ his quoq; temporibus, qui inetr)Nanda Bus omnis ad utilitatem potius qudm ad oſtẽtationem d qu ptſgug componebatur oratio, et erat adhuc ſeueriora iudicia, lplurimun nengu quato nũc faciundũ magis, cuùm in ipſa capitis, aut for- nus. Inpenueg tunarü pericula irrupit uoluptas? Cui hominu deſide- rio quantä dari debeat, alio loco dicã. Interim aliquid ülgentie menuin indulgendum eſſe confiteor. Multi conſert adiecta ue- orationiccpülls ris credibilis rerum imago, quæ uelut in rem præ ſen- ſenſetinäae ſeing kem perdacere audientes uidetur, qualis eſt ila M. Cæ, iiem ſelteungn lij in Antonium deſcriptio. Nanq; ipſum oſfeadunt te/ etice,& enntui muléto ſopore brofligatã totis bræcordiis ſtertentẽ, crdte un aa ructuoſos ſpiritus geminare, præclarasq́; cötubernales ritat elim ab omnibus ſpondis traſuerſas incubare, et reliquas cir neineiutmass ciacere baßim, quæ tamen exanimatæ terrore, hoſtiũ 3 aduẽtu percepto, excitare Antonii conabatur, nom? xutionun tracuuidèh 5 Nebat blandius ale Tereſtu,ou inclamabant, ftuctra ceruicibus tollebàt, blandius alis man ad aurem inuocabat, uehementius etiam nonnulla ferie eiſeck deeman gat, quarum cum omnium uocem tactumqᷓ; noſcitaret, eietfiaun proximé cuiuſq; collum amplexu petebat: nec dormi- lelluge aiaiſ re excitatus, nec uigilare ebrius poterat, ſed ſemiſom- nurin himig o ſopore inter manus centurionũ, concubinarũq; ia- et tiſtus niſea— aſfclu, ſelunis tius exprobrari, neq; maniſe ſtius octendi poteſt. Ne id 6rn puun gualötm ſatenta zuücänls rantis autoritas, quà mereri debemus, ante omnia qui. uieumieriſ dem uita,ſed& ipſo genere orationis. Quod, quo fie- 1 1 3 rit un Eilonis, ꝗ ſuos quiſq; ſeruos in re tali ficere uoluiſſet. Pro Mllone. Interim paulo liberiore, qualis eſt illa. Nubit genero ſo Pro Ciustio. 1 1. 11. 1117... ckabatur. Nihil his neq; credibilius fingi, neq́; uehemè. Emerenaa di 1.„Jcentis autori quidẽ præteribo, quantd afferat fidem expoſitioni nar urs n often ͤ . 46. 7:.„.„ ,„ a cipuẽ parte omnis calliditatis ſuſpicio.(neq; enim ſeu lücuiß anl 34 n. FAB. AVINT IRNSTIT. oMf rit grauius, ſanctiuus, hoc plus habeat neceſſe eſt in aſn thriwulu mando quoq; ponderis. Effugienda igitur in bac pra ſunt n uam cuſtodit magis ludex) nihil uideatur mcum,ni tauitquſ bil ſolicitum, omnia potius à cauſa quam ab Orauxſ linemu profecia credantur. Sed hoc pati non poſſumus,&e nuuſudl rire artem putamus, niſt appareat, ci deſinat arseſe, ſiumdtt Repetita ſi apparet. Pendemus ex laude atq́; hanc laboriſ nohn ui Aarratio Jcimus ſummam. Ita quæ circunſtantibus oſtetateu wth lumus, iudicibus prodimus. Eſt et quædã repetits evxx. N ratio, quæ tddy veit dicitur, ſanè res declamatsra magis quam forenſis. Ideo aut reperta, ut quia dunu/ tio breuis debet eſſe, fuſius& ornatius res hoſſetax unganig ni: quod fit uel inuidiæ gratia, uel miſerationis. lim uniamni faciendum iudics, neq; ſic unqua, ut totius ordoreye- laumm tatur, licet enim per partes idẽ cõſequi. Cæterũ quiui Narrationis vm fuyxou Holet, narrationis rẽè loco ſtringat et cten duuner. Gg mnitium. indicare quid factũ, quo ſit modo fictum pleniuſt wniii loco ſuo expoſiturũ eſſe promittat. Initiũ Nanrauui aciuni quidã utiq; faciendum à perſona putat, eam; ſinoſte weütuſ ſit, ornandum, ſi aliena, infämandaã ſtatim: hoeſiefe tieig quentißeimũ eſt, quia perſonæ ſunt inter quas lüigetur. aiuſen Sed hæ quoq; interim cum ſuis accidentibus ponenie, dunfhi cu id profuturũ eſt, ut, A. Cluentius habitus fuitas Uaaag huiufee iudices, in quit, homo non ſolum muniaßſle banna ialis; ex quo erat, ed etiã regionis ilius,&r ucnuu i Pro Lig. tis, uirtute, eſtimatione, nobilitate ficile priiuceprlt! annuahl Ero Ceclnna jerim ſine bis, ut Q. Ligarius cũ eſſet. Prequenterien anwed & dre: ſicut pro Tullio Cicero: Eundum habet 24, hſtag 3 AToOA LIS nn ann 33 unhvepluaeha 2.. 4 deru.Efegiezin rrurino M. Tullius paterna. Demoſthenes pro cteſi- Tigurins calicitz n phonte.* ₰ Duxun rugdr ror Lau. De fine Narratio. 4 lnls duluder)ihli nis ci ijs contentio eſt, qui perduci expoſitionẽ uolũt ni potiu⸗ ageaa eo, unde quæſtio oritur. His rebus ita geſtis, P. Do label zelhoet au la Prætor inter dixit, ut cõſuetudo, de ui homimibus ar 4 uſſ ggena i matis ſine ulla exceptione, tantu ut unde deieciſſet, re- dch ſtitueret: deinde reſtituiſſe diæit, ſponſio facta eſt, has 1l Remas un de ſbonſione uobis iudicandum eſt. Id à petitore ſem- wodnu dſs Per fieri poteſt, ĩ defenſore non ſemper. ie den b De egreßione. Cap. III. e üiiin ſan— Rdine ipſo Narrationem ſequitur Cõfirmatio. Pro ſa. lieo citrwent Oband⸗ ſunt enim quæ propter hoc expoſuimus. Sed 3 iſiu Tanaiug prius quàm ingrediar hanc partem, pauca mihi de quo ilie graig ulan vundam opinione dicenda ſunt. Pleriſcq; moris eſtpro necß ſcunguan 6 lato rerum ordine, protinus utiq; in aliquẽ lætum atq; derpentsilecjeu Plauſibilem locum quammax imè poßint fauorabiliter narationnéa excurrere. Quod quidẽ natum ab oſtentatione decla- Kcä, guo ftmhth matoria, iam in ſorum uenit, poſtquà agere cauſas non rĩcſepromitu u ad utilitatem litigatori, ſed ad patronoru iactationem lun pe ſazann repertũ ẽ: ne ſi preſſæ illi(qualis ſæpius deſideratur.) V A MNarrationis gracilitati. coniuncta argumentorum pu lüperſreſutin Lnacitas uerit, dilatis diutius dicẽdi uoluptatibus, ora rm aun lt res tio refrigeſcat. In quo uitiũ illud eſt, quod ſine diſerimi i ae cauſarum atq; utilitatis, hoc(tanquà ſemper expe- fui zme mi i diat, aut etiam neceſſe ſir) ficiunt: eo quo deſumptas ex mudii Dis partibus, quarum alius erat locus, ſententias in hac n congerunt, ut plurima aut iterum dicẽda ſint, aut quia kchg⸗ alieno loco dicta ſunt, dici ſuo non poßint. Ego autem a, vonfiteor hoc expatiandi genus, non modò Narratio- † 4 ni ———õ—— 1——— —— — 3. ————— ZöZööͤööͤͤͤͤͤöͤͤͤͤͤͤ ———— ͤͤͤͤͤͤͤͤͤͤͤͤ““—. 1 . X 2 N. EAB. QVINT. INSTIT. OM ni quidè, ſed etiã Quæſtionibus, uel uniuerſis, uel ine, ileitaſim rim ſingulis opportunsẽ poſſe ſubiugi, cũ res poſtultſ qilai hn aut certẽ permittit:atq; eo uel maxime illuſtrari, onm an guehe riq; orationẽ, ſed ſi cohæret,& ſequitur, nõ ſi perunn auam5l conetur,& quæ natura iuncta erüt, dictrahit: Nihilt. antauiui nim tam eit conſequens, quam narrationi probatiou acuii ſi excurſus ille, uel quaſi finis Narratiõis, uel quaſcini hocuinii tium probationis eſt. Erit ergo illi nonnũquam loeun, naſn ini ut ſi expoſitio circa finẽ atrox fuerit, proſequamurai uitallu uelut ſpiritu erumpente, protinus indignatione, Quaià ſuast tamẽ ita fieri oportebit, ſi res dubitationẽ nõ habehiſ aaiulun alioqui prius eſt, quod obijcias, uerum efficere, quu qunienuit magnum, qui criminum inuidia pro reo eſt, priuſqum ſtaiiuiſ Secundus. probatur. Difficillima eſt enim grauißimi cuiuſq; ſi danyniii ris fides. Idem fieri nõ inutiliter poteſt, uti ſi meriuan ona aduerſarium aliqua expoſueris, in ingratu inuehans uenunai aut ſi uarietatem criminũ Narratione demõſtraueri- Tertius. uantu ab ea periculi intètetur, oſtendas. Verimhe b breuiter omnia. Iudex enim ordine audito feſtinatad probationem,& quamprimũi certus eſſe ſententies"s (Wartus. pit. Præterea cauendi eſt, ne ipſa Expoſitio uaneſtui auuerſis in aliud animis,& inani mora fatigatis. Sein Ins imi non eſt ſemper neceſſaria poſt Narrationẽ illa proct alemun ſio, ita frequenter utilis ante quæſtionem præparati aſiſj Exrurſionis locꝰ primus. Vtiq; ſi prima ſpecie minus erit fauorabilis, ſi legema.(inoaiun ſperam tuebimur, aut pœnar ias actionesinferemu. Agu tim hic locus uelut ſequentis exordij, ad coneiliandumpm iaituuiaan bationibus noſtris iudicem mitigandum, concitadun. dumtſes Quod liberius hic,& uchementius fenipoteſt,un miaßii * udte OCRATOR. LIBER IIII.*7 ane eſeſti i iulici cauſa iam notaeſt. His igitur uelut fomentis, ſt uigeo ulnainea quid erit aſperũ, præmolliemus, quo fieilius aures iudi cohent, ſgis cun, quæ poſt dicturi erimus, admittat, ne ius n oſtrum 84 odgint. Nihil enim facile perſuadetur inuitis. Quo lo cumtam iudicis quoq; natura noſcẽda eſt, iuri magis an æuo ſit appoſitus. Proinde enim magis aut minus Quintus: hoc erit neceſſarium. cæterũ res eadẽ,& boñt queæſtio efinè atror ian nem perorationis uice fingitur. Hac bartẽ aptuaoi en groinnit ocat Græci, Latini egreſſum, uel egreßionem Sed hæ wii, fmaadit ſunt plures, ut dixi, quæ per totã cauſam uarios babẽe 9 giig u Excurſus, ut laus homini, locorumq:ut deſcriptio re- der fauzuem gionu, expoſitio quarundã rerii, non ſolum geſtarum, uniuiiin un ſed etiã fibuloſaru. Quo ex genere eſt in orationibus rut eumgrau eõtra Verrẽ cõpoſitis Siciliæ laus, Proſerpinæ raptus: inuilir ata pro C. Cornelio bopularis illa uirtutis Cn. Pompeij co qiuimmo 4 cpſir 3iinmemoratio. In gud ille diuinus Orator, uelut nomine ratur Ora- mnni Kenaiuus ipſo qucis curſus dicedi teneretur, abrupto, quẽ incho i0O –½.. auerat ſermone, diuertit. Ac tamen zæapugaois eſt(ut Acto tt, ue aiex enin orineai mea quidem fert opinio) alienæ rei, ſed ad utilitatè cau tuſtus co⸗ dungrini entug ſe pertinètis, extra ordins excurrens tractatio. Qua/ ex actuta. diieh wiſt Enſipropter non uideo, cur hũc ei potißimum locum aſi⸗ ni Cinninniſ guent, qui rerũ ordinẽ ſecqyuitur, nõ magis quam illud, Naispoſt emunſ cur hoc nomen ita demũ proprium butẽt, ſi aliquid in rils ane queftung digreſſu ſi t exponèdum, cum tot modis à recto itinere ninsent fuunai Keclinet oratio. Na qulcquid dicitur bræter illas quin- geurisatinnt quel quas ſeimu)partetaegreſio in linatio miſera. ris eroriijjada liorinuicias conuicium exeuſatio, conciliatio, maledi/ diennnitgauing or um refutati:ſimilia ijs, quæ nõ ſunt in queæſtione. guienatiuknſ omnis amplift atio, minutio, omne affectus geuus, atq . r 5 S 4 3 3 1 4 1 W 4 3 3 4 5 b 1 * 838 M. FAB. QVINT. INSTIT. ea maximẽ iucunda& ornatam fuciunt orationem,i luxuria, de auaritia, de religione, de officijs, quæ eu ſint argumẽtis ſubiecta ſimili rerum, quia coheren egredi nõ uidẽtur. Sed plurima ſunt, quæ rebꝛn nihl ca cobærentibus inſcruntur, quibus iudex reficimmd monetur, placatur, rogatur, laudatur. Innumerdili ſunt hæc, quoru alia ſic ut praparata efferimus u dam ex occaſione, uel neceßitate dicimus, ſi zuid nohi agentibus noui accidit, in terpellatio, interuẽtuxclat V ius, tumultus. Vnde Ciceroni quoq́; in Proœxmiocut diceret pro Milone, digredi ſuit neceſſe, ut ipſconi uncula, qua uſus eſt, patet. Poterit aũt baul longiua ire, qui præparat aliquid ante quæſtionẽ, et qui funi probationi uelut cõmẽdationẽ adijcit at qui exmi erumpit, cito ad id redire debet, unde diuertit. 0A De Propoſitione. Cab. IIIl. Ib. i.sa, Ir. Vnt qui Narrationi Propoſitionem ſubiunhibla O quam partẽ ludicialis materiæ, cul opinioni reyi Propoſtio qimus. Mihi autem Propoſitio ui ne principali, mentis proponi lolet machne in ijs, ue enue uocantur. Sed nune de priore loquimur. Ea wuiſe uando enim ſine propoſ 9 epoßtiom ali id in quetimn Propeſitioni ali ſtum eſt, quid in quennn i Sg⸗ Expo ſüun 4 detur omnis cöfem uu. nig initium, quod non modò in oſtendenda queti V 4 nonnunquã etiam in ſingulis ahl- d ütunbent Hranranzuen rüpenſGe pruutnat rauegut tjſiums ayuni ii gſi linrei 5. Wlr. Ihn. Genaenſean.. ORATOR. LIBER IIII.„ odereligens 2 Vi uicka uis, uel potius oppreſſa uirtute audacia eſt. Sed Pe⸗ Milon⸗ da ſimlän nonnunquam ualde utilis eſt, præcipue ubi res deſendi Peüiun as. delplruiue nõ poteſt,& de tiure quæritur, ut pro eo, qui pecunid fins nſemutn, aiaa Priuatam de templo ſuſtulit, ſacrilegij agitur. Oe ſacri rogatun luta Legio coguoſcitur, ut iudex intelligat, id unum eſſe offt ueitg gaua cij ſui, quærere, an id quod obijcitur ſacri legium ſit. 1„ relnectſäckelen tem in cauſis obſcuris ac multiplicib. Nec ſemper pro Secvnco. b ditintegche pter hoe ſolum, ut ſit cauſa lucidior, ſed aliquando eti- uo. unan m magis moueat. Mouet autem ſi protinus ſubtexan- d igräfntg tar aliqua que broſint. Lex aperta ſeripta eſt, ut pere- laarPunie Sinus quimurum aſceaderit, morte mulcetur. Per- dadaren grinum te ſecertum eſt,: quin aſcenderis murũ non guſſi aene auæritur: quid ſupereit niſi ut te puniri oporteat? Hæc datone ſu enim bropoſitio? confeßionem aduerſarij premit,& cõceſtionẽ neunr tehehunad auodaãmodo iudicandi mord tollit, necindicat quætii iudicat poſtione Chſ oneé, ſed adiuuat. Sunt aut propoſitiones, er ſimpli- uel maaoni npuſuns aes plerũq;& duplices, uel multiplices. Quod accidit Quare. dulamumed non uno modo, nam& plura crimina iunguntur, ut mbnpeſtinuin cuͤm sockares accuſatus eſt, quod corrumperet iu oinmnmodäincn uentuté,& nouas ſuperſtitiones induceret. Et ſingula nontun qus iin ex bluribus colliguntur:ut cum legatio male geſta obij glenainchaſ itur Aeſchini, quod mentitus ſit, quod nihil exmanda legrinelguin tüs fecerit, quòd moratus ſit, quòd munera acceperit. „Aunvauſt Recuſatio quog blures interim propoſitiones habet, Quints. neneiftkun 0 ut(ontra Petitioné pecuniæ: Male petis, procuratori biſm enim tibi eſſe non licuit: ſed nec illi, cuius nomine liti 4. leau ltih Las habere proc uratorem: ſed neq́; es hæres eius, quo geſ umuudt—e cpiſe mutuum dicor, nec ipſi debui. Multiplicara euuſ S in Juantum libet poſſant, ſed rem oſtendiſſe ſatis . ade Cieroniui —— — z 2ss W. PE. OWr. INTI. a et. Ue ſi ponantur ſingule ſabiecis probatonim ul Serto Plareserunt bropoſitiones: ſi cöiungatur, in pertiio anln. Aem cadunt. Eſt et nuda propoſitio, qualis fere in con⸗ uuti Septimo. iecturalibus, cædis ago, furti- obijeio. Eſtratone 1 lumm i Odauo ka ut maieſtatẽ mimuit. cornelius, nam codicè Ii brit as⸗ bunus plebis ipſe pro cõcione legit. Præter hocutinn aaf propoſitione aut noſtra, ut adulterium obiſcio auta untii uerſ arij, ut adulterij mecum agitur: aut cõ muni ath) fhu nene dano ter me& aduerſariũ queſtio eſt, uter ſit inteſtatopo 19 1 . pior. Nonnunquam diuerſas quoq́; coniungimus hn: uih 3 — quoque hoc dico, aduerſarius hoc. Habet atenunn müͤnn propoſttionis, etiamſi ber ſe no eſt propoſitio uten uen expoſito rerum ordine ſbijcimus: De hisc ognaſis ſnad ut ſi hec commonitio iudicis, quo ſe ad quæſtionend lmim taclu erttis intendat,& uelut quodã iactu excitatufiun b man eſſe Narrationis, ꝗ initium Probationis intelliatg 3 Mg ln nobis Confirmationem ingrediẽtibus, ipſe quoq auu, b 9 6 dammodo nouum audiendi ſumat exordinm. b ſn 4 Deconene efehne De Partitione. Cap. V. b 8 we ſemper. Prtiiio eſt noſtrarũ, aut aduerſarij propoſtton b Lhn 2 u aut utrarunq ordine coliat enumeratio. Hacqi- da dam utendi ſemper putant, quod'& ea ſiat cauſe la lüh dior, er iudex intentior ac docilior, ſi ſeierit etde qu 1r u Aeimunret de quo dicturi poſtea ſumus. Rurſus qulmm Gen periculoſum id Oratori arbitrantur duabus ex cul 6 5 4 quod nonnunquam excidere ſoleant᷑ quæ promiſinu, 4 4 T qua h partiẽdo præterierimus, occurrere. Quol n quidem nemini accidit, niſi qui planc uel nullſun mngenio, uel ad agendum nihi eogitatireneliun V detule⸗ — d 2. Dnnn un n ſnzileſti loner ſtüunin nuagr 9po ſtr au eo funääciſcg ri mecun tzinrai na queſtieunſ F initum probeiui onen ingretiäibun audend ſumatenn uniitione. Ci. hoĩ, ataduerſi aun uhlah intentione auferendus auditor. Nõ enim ſolaũ Oratoris Keendi iudiciũ conamur auferre. Quidiquod interim. ORATOR. LIBER IIII. 26* detulerit. Alioquin, quæ tam manifeſta& lucida eſt lucida ſunt ratio, qudàm rectæ partitionis. Sequitur enim naturam qudm ratio ducem, adeò, ut memoriæ id maximum ſit auxilium, uia rectæ parti dicendi non decedere. Quapropter ne illos quidẽ pro/ tionis. bauerim, qui partitionem uetant ultra treis propoſiti- an ones extendere. Quæ ſine dubio ſi nimium multiplex, ſug iet memoriam iudicis,& turbabit intentionẽ. Hoc tamen numero, uelut lege, non eſt alligada, cum poßit cauſa plures deſiderare. Alia ſunt magis, propter quæ primn cauſ partitione non ſemper eſt utendum. Primum, quia ple- naudenca raq́; gratiora ſunt, ſi inuenta ſubitò, nec domo allata, r ſed inter dicendum è re ipſa nata uideantur, unde illa non iniucunda ſchemata: Penè excidit mihi:&, Fuge- rat me:&, Rectè admones. Propoſitis enim probatio- nibus, omnis in reliquũ gratia nouitatis præcerpitur. Interim uerò etia fallendus eſt iudex,& uarijs artibus ſubeundus, ut aliud agi, quam quod nos petimus, pu/ tet. Nam eſt nonnun quam dura propoſitio, quã iudeæ, ſi prouidet, nò aliter præformidat, quam qui ferrũ Mle præuidet dici, prius qudm curetur, aſpexit. t ſi re nõ ante pro, poſita ſecurum, ac nulla deniciatione in ſe conuerſum intrarit oratio, eficiat quod promittenti nõ credere- tur. Interim refugienda nõ modoò diſtinctio quæ tioni Cſ, ſed omnino tractatio: affectibus perturbadus, et ab 22* eſt docere, ſed plus eloquẽtia circa mouendi ualet. Cui rei contraria eſt maximè tenuus illa,& ſcrupulose in Partes ſectæ diuiſionis diligètia, eo tẽpore, quo cogno- quæ üccpͦqqqꝑ(—— ——— 2 hͤͤ 3——eee““— E T 1 3„ 1 6 17.. 1681 N. EAB. QVINT. INSTIT. quæ per ſe leuia ſunt et infirma, turba ualẽt ldeoiq SFaemau. tio. Præter hæc, in omni partitione eſt utiq; aliquiu tentißimu, quod cum audiuit iudex, cætera tanqudſſ p truacua grauari ſolet. Itaque ſi plura uel obiſcieni Auamto har⸗ ſunt, uel diluenda,& utilis& iacunda pariitio eſen tuio neceſſa/... rid eſt. Tquod quaq; de re dicturi ſumus, ordine appareat. 4¹ quid ſi una erimen uariè defenderimus, ſuperuacua:utſi i illa partiamur: Dicam non talè eſſe hũc, quem tueor un reum eo credibile uideri poßit homicidiu: dicã occidenita ſam huic non fuiſſe: dicam hunc eo tempore, quo ſum occiſus eſt, trans mare fuiſſe. Omnia quæ antequmit quod ultimũ eſt, exequaris, inania nideri neceſſecaite ſtinat enim ludex ad id quod potentißimu eſß,& ueht obligatũ promiſſo patronũ, ſt eſt patiẽtior, uciti as pellat: ſi uel oceupatus, uel in aliqua poteſtate,ueleii 4 ſt ſi moribus incompoſitus, cu cõuicio efapitut luß Ee voas non defuerunt, qui Cieeronis ilã pro Cluetio panm wur. nẽ improbarent, qua ſe dicturu eſſe promiſit.Prinm, neminem maioribus criminibus, grauioribus teſthu b in iudicium uocatum, quàm Opianicũ: Deinde, preii dlieia eſſe facta ab ijſipſis iudicibus, à quibus conlenis pro tus fit. Poſtremo, iudiciũ pecunia nõ tentatũ 4 Chan tio, ſed eontra Cluenti. Quia ſi probari poſſengũ eſt tertiũ, nibil neceſſe fuerit dicere priora: Rurſuum mo erit tam aut ininſtas, aut ſtultus, quin eum fateall a8. vinaan gerenda ſunt potius,& uslut eruptione pugnandun henſione quod tamẽ rarum eſſe debet,& ex neceßitate demun cum ipſum hoc, quod dißimili ratione eſt, coegeritu; oininibu⸗ lneilßau⸗ a lluuſun Vero Civyp kmnü aa dytii hun ne 1Agwiene mi dhch apine mahe optimè pro Murena eſſe partitũ: Intelligo dulan nod aͤßimil rtinie onnigartitenen rum autiuituute Rſol. kagefa eüuri ſemn an citefnterma ſi muontaleeſehia andofit honieiti Heitcan tanccm mgefiſe. Owin exequari, meniüni radit quod poeni ſopetroni, ſcſ oatus zelin aliun tomdeſtuncuͦcduin faciennöllin — OKATOR. LIBER IITI. 26½ totius accuſationis partes ſuiſſe,& earũ unã in repre- benſtone uitæ, alterd in contẽtione dignitatis, tertid in criminibus ambitus eſſe uerſatam. Nam ſic& oſtendit lucidißimè cauſam,& nihil fecit altero ſuperuacuum. De illo quoq; genere defenſionis pleriq; dubitat: Si oc i⸗ 2,2 ge cidi, rectà feci, ſed nõ occidi: quò enim prius pertinere, partiri: ſ ee- 24 22 cidi, rectd fe-⸗ ſiſequens firmum ſit?bæc inuicem obſtare,& utrocue eaiei ai ee- utentibus in neutro haberi fidẽ. Quod ſane in parteue cidi. rum eſt,&'illo ſequenti ſi medoò indubitabile ſit) ſolo cum ilo utendum:at ſi quid in eo quod eſt frtius, timebimus, u/ traque probatione nitemur. Alius enim alio moueri ſo let, e qui facluũ putauit, iutum eredere poteſt, qui tan quam iusto non mouebitur, factum fortaſſe non credet. Vt certa manus uno telo poſſet eſſe contenta, incertæ Plura ſpargenda ſunt, ut ſit& fortunæ locus. Egregie uerò Cicero pro Milone inſidiatorẽ primò Clodiũ o- ſtendit, tum addit ex abundanti, etia ſi id nõ fuiſſet, ta- lem tamen ciuẽ cũ ſumma uirtute interſectoris& glo⸗ ria necari potuiſſe. Neq illum tamen ordinem, de quo Prius dixi, dãnauerim, quia quædã, etſt ipſa ſunt dura, in id tamen ualent, ut ea molliant, quæ ſequuntur. Nec omnino ſine ratione eſt id, quod uulgo dicitur: Iniquir 4 petendum, ut æquum feras. Quod tamen nemo ſic acci Piat, ut omnia credat audenda. Rectè enim Græcipra cipiunt, non tentanda quæ effiei omnino non poſſunt. Sed quoties hae de qua loquor, duplici defenſione ute. mur, id laborandum eſt, ut in ilam partem ſequentem Nades ex priore ducatur. Poteſt enim uideri qui tutoe/ us eiam cöfeſlarus fuit, mentiendi cauſam in negando non habe⸗ ä,, 26 4 M. FAB. QVINT. INSTIT. OMl abere. Bt illud utiq; ficiendũ eſt, ut quoties ſuſpiwahſ Neiinni mur à ludice aliam probationem deſiderari, quani luliCuul qua loquimur, promittamus nos plene, et ſtatim den urliu ſatis eſſe facturos, præcipueq́; ſi de pudore agitur. n qt nuiſ3 uenter aüt accidit, ut cauſa parũ uerecunda, iureu iniaui ſi, de quo ne inuiti iudices audidt,& aduerſi frequn- lan i tiuts ſunt almonendi, ſecuturã defenſionem probitai ſt nt ac dignitatis, expectent paulum,& agi ordine ſuan auſuimn Quædam interim nos, et inuitis litigatoribus ſinuln nn ule dum eſt dicere. Quod Cicero pro Cluentio facit ia anuime iudiciariam legẽ. Nonnunquam quaſi interpellem i n Mehn ſuſtinere his ſubſiſtere · dæpe aduertenda ad ipſos oratio, In-. niae.D tandi ut ſinat nos uti noſtro cõſilio. Ita ſurrepen ni malimi mno iudicis,& dum ſperat probationem pudoris,, uua auſ rioribus illis minus repugnabit. Quæ cum recepentie euiinane tiam uerecundiæ defenſioni facilior erit. Sic utrag m ueiinns modeſtiæ inuicè iuuabit, eritq́; ludex circa ius noſtrruſbe mode, ii a attentior: ior ac attentior, circa modeſtia iuris probationeyn uiiian Partitionis cliuior. Sed ut non ſemper neceſſaria, ac etiam ſudenu pe dn Mulitas. xua partitio eſt, ita opportunè adhibits, plurimioit. nnaana tioni lucis et gratiæ cõfert. Neq; enim id ſoliũ eflekat aunſe clariora fiant, quæ dicũtur, rebus uelut ex turbatu tanii ixtis, et in cõſpectu iudicũ poſitis, ſed reficit quoq; uli müipn aentem certo ſingularum partium fine, non alitet Gum Ganpe cientibus iter, multu detrahũt fatigationis notauai inau a Not. ſcriptis lapidibus ſpacia. Nam& exhauſti laboribut ſau noſſe menſuram, uoluptati eſt,& hortatur ad reliqu iße fFrtius exequẽda, ſcire quantũ ſuperſit. N lhil enim bi 4 gum uideri neceſſe eſt, in quo quid ultimum ſit e 6 8³ N n Dr ung ic beieti ha ORATOR. LIBER IIII.*6, ſeſt. Nec immeritoͦ multum ex diligentia partiendi tulit laudis Quintus Hortè ſius, cuius tamen diuiſione in di. Sitos diducta, nonnunquà Cicero leuiter eludit. Nam eſt certus ſui modus, et uitanda utiq; maximè conciſa eius nimium et uelut artificioſa partitio. Na e autoritati plurima detrahlit minuta ila, nec iam membra, ſed fru ſta. Et huius gloriæ cupidi guo ſubtilius& copioſius diuiſiſſe uideantur,& ſuperuacua aſſumunt,& quæ nprabdioniſe romittamu der dar erpuezſt ndi ſecutun⸗ h pecient dauuno m non tt iuiti li — esdcimnnd RetarsfKnulerisſuit, ſecane; neetam plura fciunt. . gudm minora. Deinde cum focerunt mille particulas, Komungumge in eadẽ incidunt obſcuritatem, cõtra qud partitio, in.- tpealhenenliaig 2ee, oet ſim gutinoſtro ciiün ter adbiberipoteſt, primum debet eſſe aperta atq; luci un herit brutim da. Nam quid ſit turpius, quam ig eſſe obſcurum pſum, aundguiidas guodin eum ſolã adhibetur uſum, ne ſint cæter obſcu eätfaſbußelnſ ae Tü breuis, nec ullo ſuperuacuo onęrata uerbo. Nõ ritz lulex ircainn anim quid dicamus, ſed de quo dictuxi ſnas„oſtendi- „ciramultſtäin mus. Obtinendu etiam, ne quid in ea qęſit, ne quid ſu/ —— uenta eſt. Diuiſio et ſimp ſex propoſttio, quoties utili Et diuiſa en ſenpereiſcin Perſit. Supereſt autt ſic fere, cum aut in ſpecies parti. Partitio ſu⸗ 4 — iucpporune ctii Imnu artiri ſi wie cifrt Negni ſubiſcitur ſpecies: ut t dica de uirtute, iuſtitia, continen ue dcünr,raui kia, clem iuſtitia atq; continentia, uirtutis ſint ſpecies. muer, quod in genera partiri ſit ſatis, aut genere poſito perfua. iuuliceſttyſin Partitio proponit. quid ſit de quo conueniat, quid de Patititio pria ulenun zatimniun quo ambigatur. In eo quod conuenit qui aluerſerius ma eſt quid. nuli nahäih Häteatur, quid nos. In eo de quo ambigitur, quæ diuri apuisden caus fimtis, quæ noſtræ H ropoſitiones, quæ bartis aduerſæ. nulnieicſ, nd Turpiß mu uer 0, non eodem ordine exequi, quo quic- grr unril due propoſueris. N. Fab. Quint. Libri quarti finis. ved Ruo quinuu ſhagf 5 M. Fab. 266 NM. FAB. QVINT. 1NSTIT. oi Mr FABII QV IN Ben riLIANI INSTITVTIONVH ſsuſt Oratoriarum Liber Quintus. 3 itpriunſ De Probationibus martificialibus. Cap. ren ſa — N puſ tthogäſl wan aenin — 3 —— ſimilibusaq; non oporteret,& uo petere, cum uincendi tantum gratia nöm, ſrenn dd agenti ſuperuacuum, ſed uix etiam uiro dxnum a arhae hitrabatur. Plures uerò qui nec ab illis ſine dubioe im hoc temae poßh enim hot! ber ilorum opinione 4 a kractatur, qui cla ſunt, ſeruiũt. Proœæmij neq; cem præparèt. ſcripſimus, intueri ſuperuacuum 4 ueniremus. Deniq; ex quinq; quas Gaatan 11ſan. b f4 Vugra AB 1 fecimus partibus, quæcunq́; alia potet aliquando ne- aI INRSTIEI ceſſaria cauſc non eſſe, lis nulla eſt: cui probatione o- nuricun lihe d Puis nõ ſit. Eitis præcepta ſic optime diuiſuri uidemur, Sandhuen ut prius quæ in commune ad omnes quæ ſtiones perti/ aonlbus martſfeiln nent, oſtendamus: Deinde, quæ in quoque cauſæ gene/ veun gu re Propria ſint, exequamur. Ac brima quidem illa par Oruniat vuik, alias eſſe probationes quas extra dicèdi rationem Oramm acciperet orator. Alias quas ex cauſa traheret ipſe,& 1 f au o quodammodo gigneret. Ideoq́; illas ærseos, id eſt in- Urearlim art ficiales, has a? ivour, id eſt, artificiales uocauerunt. 1 nin, 1 Ex dlo priore genere ſunt præiudicia, rumores, tormẽ —= am la z4, tabulæ, iuſiurandum, teſtes. In quibus pars max imæa n lurtekelnt ontentijonum ſdrenſiuum conſiſtit. Sedut ipſa per ſe ca tenchennGu rent arte, ita ſammis eloquentia uiribus& alleuandæa aineenäͤtemngut ſunt plerunq́,&e refellenda. Quare mihi uidemur ma eeurun fluri gnopere damnandi, qui tolum hoc genus à præceptis phrrzurn giadi remouerunt. Nec tamen in animo eſt, omnia quæ aut zenenaäͤſtnaum Pro his, aut contra dici ſolent, complecti: Non enim grerpun caima communes locos tradere destinamus, quod eſſet ope:? 2 ORATOR. LIBBR Vv 20G 4 tres zun titio ab Ariſtotele tradita, eonſenſum fere omnium me Rhe 1 616 relleſspupeumn is infiniti, ſed uim quandam, atque rationem. Qui/ uiam n an derprane Bus demonſtratis„non modo in exequendo ſuas quiſq llbadnttin ikes eher cdhibene. ſeletiam inueniendo ſimiis, ue edelna Jueſ enii iianoſeer. Neq enim de ommibus * uh ia dääuk cauſis d lcere Juiſ quam poteſt, ſaltem præteritis, ut ta/ d enkakaſänſSeam de ſuturu. e 7, Hwſb. De Præiudicijs. Cap. I. nä ki T An præiudicior uis om nis trib. in generibus uer- bhanſtmue 1 ſatur: rebus quæ aliquao ex paribus cauſis ſunt in Dazaß b s 2 lxatæ, — ““ 83833ſſſͤſͤſͤſſſ“ defõrmi aut actorum incuſanda negligentia: aut de inſirmit) katiup 168 M. FAB. QVINT. INSTIT. . Senet in usbus ſuperioribus, ſi res feret, Alalin diimilitudinem cauſæ. Vix autem ulla eſiper om tatæ te perſonarum quærendi, contra quas erit iuiicanm aut de gratia, quæ teſtes corruperit: aut de inuliual de ignorantia:aut inueniendum quid cauſæ poltuu- ceſſerit. Quorum ſi nibil erit, licet tamen aicer mi. tas indiciorum cauſas, ad iniquè pronunciandun u- lere. Ideoq; damnatu Rutilium, abſolutos Clodiua alteri ſimilis. St id non continget, ac eadem euuſa eni arnza b daſeſei genole abant, fiuh Catilinam. Rogandi etiam Iudices, ut rem potius inne antur ipſam, quam iureiurando alieno ſuum doneit Alduerſus conſulta autem Senatus,& decreta Priuo pum, uel Magiſtratuum, remedium nullum eſt, niſi innentæ tinuenta quantulacunq; cauſa differentia, aut ih 1 0⸗ vlx— * n ORATOR. LIBER. V. 269 aunis hi eorundem, uel eiuſdem poteſtatis hominum poſterior R ilna conſtitutio, quæ ſit priori contraria: quæ ſi deerunt, ktinentnang zis non erit. b 1Opianiamſi De Rumore,& Fama. Cap. III. dnem: aut cun aan —— ei deportaing .„ entunaiali ne ſine ullo certo autore diſperſum, cui malignitas ini aanturkecpang tium dederit, incrementum credulitas, quod nulli non i etiam innocentißimo poſſet accidere, fraude inimico- rum falſa uulgantium. Exempla utrinq; non deerunt. aiſſbrtemanfliada De tormentis. Cap. IIII. entüm duiſg a Icut in tormentis quoq;, qui eſt locus frequentißi/ epronuncichramd S mus„cum pars altera quæſtionem uera fatendi ne- raſſerealaii ceßitatem uocet, altera ſepe etiam cauſam falſa dicen- aperorbun ſut di, quod alijs patientia facile mendacium faciat, alijs taſe. firumaſ infirmitas neceſſarium. Quid attinet plura de hiss ple/ Uuneantigaud æ ſunt orationes ueterum ac nouorum. Quædam ta- auunzlurniedh men in hac parte erunt propria cuiuſg; litis. Nam ſiue dernii unnuges de habenda quæſtione agetur, plurimaã intererit, quis, erkseompata S quen boſtulet, aut offerat,& in quem,& ex qua eninünzeis cauſa: ſiue iam erit habita, quis ei bræfuerit, quis,& den ei him quomodo b ſit tortus, an credibilia dixerit, an inter ſe hn 3 5 epun conſtantia, berſeuerauerit in eo quod cœperat, an ali , dmquchnn quid dolore mutauerit, prima parte quæſtionis, an pro i Kutiumm, Shuun uetum ludicehun ipſa rerum uarietas. in lnunmiuis De Tabuli. Cap. v. b Ontra tabulas quoq; ſæpe dicti, ſæpe dicendi eſt gꝗcum eas non ſolum fefelli, ſed etid accuſari ſciamus 3 eſſe TAmaatq; rumores, pars altera conſenſum ciuitatis, Cic in Tos 8 F ex uelut publici teſtimonium uocat, altera ſermo- Picis- cedente cruciatu, quæ utrinq; tam infinita ſunt, quam utiq; 8— 3 ..— 4 3 3—. 3 e“ * X fenstam All. reſpu⸗ ulla al.uitæ ſuę ca uebit,& in ́ däã codice e/ rat ſcriptum aut à uitijs ſe euebitnr. .“ „o H. FAB. QvINT. IMNSTIT. Kuanot eſſeuſitatu. Cum ſit aut in his aut ſcelur ſignaton finu 4 aut ignorantia, tutius ac facilius id quod ſecundolau ctwahelun diximus, tractatur, quod ſcilicet pauciores rei„Uande Sed hoc ipſum argumenta ex cauſa trahit, ſi ſor mntihlu 9 rgumen b gabs 2 incredibile eſt, id actum eſſe, quod tabulæ contina aut(ut frequentius euenit) alijs probationibus aquni artificialibus ſoluitur, ſi aut is in quem ſignatumiſ Nui aut aliquis ſignator dic itur abfuiſſe, uel pruus eſſe. dunff-ut- functus, ſi tempora non congruunt, ſi uel antecetait Ntiſtitt uel inſequentia Tabulis repugnant. Inſpectio ipſuſen etiam falſum deprehendit. De lureiurando. Cap. VVL. vſiurandi litigatores aut offerunt ſuum, auttin I cipiunt oblatu, aut ab aduerſario exigunt, autnu ſant, cum ab ipſis exigatur. Offerre ſuum ſine ilimm ditione, ut uel aduerſarius iuret, fere improbui ui tamen id faciet, aut uita ſe tuebitur, ut eum nonſſten⸗ dibiſe peieraturũ, aut ipſa ui religionis. In qus& plu fidei conſequetur, ſi id egerit, ut non cupidè ad hocu ſcendere, ſed ne hoc quidem recuſare uideatur, aut pilü 14 cauſa modoò patiatur, moqò litis, propter quam duun rus ſe ipſe non fuerit, aut ſi præter alia cauſe iſin- Ruiphin menta, adijcit ex abundanti hanc quoque conſeanitt dan ſuæ fiduciam. Qui non recipiet ini quam conduionan ſuc er d multis contemni iuſturandi metum dicet. Cli i 4 Vlnl. n aitintuaſag V un ne efeluin menta ex tauſeg p um eſe, dal 4 hendlt aut ab duerſcng uutipſauitelhul (iit gentzumt oc guiten naſas ur,nodo lii gn nt, aut iprexni abundentibanegs 1 non naittinqu 4*£ OKRATOR. LIB ER V. 271 ſeeilẽ credat, oſtendere. At is qui defert, alioquin age-. re t modeſte uidetur, cum litis aduerſarium ludicem moleite ficiat,& cum cuius cognitio eſt, onere liberet, qui profeclò alieno iureiurando' ſtari, quam ſuo mauult, ſtare quo difficilior recuſatio eſt, niſi forte res eſt ea quam credibile ſit notam ipſi non eſſe. Quæ excuſatio, e/ tiamſi ſi deerit, hoc tamen unum relinquetur, ut inui- diam ſibi quæri ab aduer ſario dicat, atque id agi, ut in ea cauſa in qua uincere non poßit, queri poßit. ltaque quæri bominem quidem malum oceupaturum hanc candi- tionem fulſſe, ſe autem probare malle quæ affirmet, quàm dubium cuiqud relinquere, an peierarit. Sed no- His adoleſcentibus ſeniores in agendo ſacti præcipers ſolebant, ne unquam iuſiuradum deferremus, ſicut nec optio ludicis aduerſario eſt permittenda, nec ex aduo- catis partis aduerſæ ludex eligendus. Nàã ſi dicere con- traria turpe aduocato uideatur, certè turpius haben- dum, facere quod noceat.“ De Tectibus. Cap. VII. M ATn tamen patronis circa teſtimonia ſudor Maximie eſt. Ea dicuntur aut per tabulas, aut àpræſenti/ qucuntur bus. Simplicior contra tabulas pugna. Nam& minus per tabalas uidetur obſtitiſſe pudor inter paucos ſignatores,& teſtimonia. pro diffidẽtia premitur abſe entia. 81 reprehenſionẽ nõ præſen zib. caplt ipſa perſona, infamare ſignatores licet. Tacita teſtibu⸗ præterea' quadam ſignificatione refragatur his omni- quædam ſ⸗ bus, quod nemo per tabulas dat teſtimonii, niſi ſua uo gnificatio luntate: quo ipſo nõ eſſe amici ei ſe, cõtra quẽ dicit, ſ- lezur. Nec taen protinus ceſſerit Orator, quo minus 1 3 4& io es: ileog; uelut dupliei contra eos, proihisa aonftigitur actionum& interrogationum. In action bus primũ generaliter pro teſtib, atq in teſtes di ench e Ktatur. Cum præſentibus uerò inges dimiea omnia per quæ fieri ſoleant falſa teſtimonia, enume- mn M. FAB. QVINT. INSTIT. & amicus pro amico,& inimicus contra inimien lenn Poßit uerũ(ſi integra ſit ei fides) dicere. Sed late locl gtin pure 1Denlnas wmsſhat anawan let, Eſt hic cõmunis locus, cum pars altera nullamſt.] uttun miorem probationem eſſe contendit, qudm que fithu minum ſcientia nixa: altera ad detrahendam illi fus ntn. dadilel in par lin n rat. Sequens ratio eſt, cum ſpecialiter quidè, ſedtanu 9 1 multos pariter inuadere patroni ſolent. Nam& gu t ium ſimul uniuerſarum eleuata teſtimonia ab Oun. kui ribus ſcimus,& tota genera teſtimoniorum, utdeuy ditionibus, non enim ipſos eſſe teſtes, ſed iniuratonn afferre uoces: ut in caufis repetundarum, quiſemom meraſſe pecunias iurant, litigatorum non teſtumb/ Aaio in 8ẽdos loco. Interim aduerſus ſingulos dirigiu acio. fgules. Quod inſectationis genus,&x permixtum defenſonn legimus in orationibus plurimis& ſeparatim elit; tai ſicut in Vatinium Teſtem, Totum igitur excutianu locum, quaudo uniuerſam inſtitutionem aggreſiſſ- in Domitij Afri mus. Sufficiebant alioqui libri dus à Domitio Afo di libri, norit.) id eſt, probè, perfe⸗ quod ſine dubio ad omnia pertinet. Id quomodo coh⸗ V Ke augy adeo, tingat, tum explicabimus, eum ad deſtinatũ huic paui in 1 locum 4. 4 hane rem compoſiti, guem adoleſc ètulus ſenem calii 4 ut non lecta mihi tantum ea, ſed bleraq; ex ipſo ſintis i gnita. Is uerißimè præcipit, primum eſſe in hac pau d Familiariter officium Oratoris, ut totam cauſam familiariter notit ORATOR, LIBERR v.*3 4.t— 202½„„* mill aris ſit.ꝓ npreſenthann ationi,& ueluti tela ad manum ſubminictrabit. Eadẽ priutseſt auer docebit, ad quæ ludicis animus actione ſit præparãdus. dim odus. 1 terproteſih a Perpetua, quia ſic quiſq; dictis mouetur, ut eſt ad 8 V deus ingan dum uel non credendi ante ſormatus. Et quoniam uo. ſtenna genera ſunt teſtium, aut uoluntarioruũ, aut eori quibus⸗ Te— duo 4: dleraan tna ludex in publicis iudicijs lege denunciare ſolet, quoru 8 ens. i ſolent Glf.un altero utraq́; pars utitur, alteru accuſatoribus tantum 1 auuf d nn conceſſum eſt, ſeparemus officium dantis teſtes,& re- 1 2 4 ſellentis. Qui uoluntariu producit, ſcire quid is dictu- Vo luntarij te ere patronl da, 7 „.— ſtis interrogã rus ſit, poteſt: ideoq́; ficiliorem uidetur in rogando ha 4i tatio. 8 ann eleuauta Here rationam. Sed hac quoq; pars acumen,& uigi- generetsſing lantiam boſeit: prouidendumq;, ne timidus, ne inoon- igſcgeſeteſag ſtans, ne imprudens ſit teſtis. Turbantur enim,& à A umen.) uſunpetmang, batronis diuerſæ partis inducuntur in laqueum. Sed nn daſ 3 rant, ltgmas plus deprehèſt nocent, quam firmi& interriti profuiſ au rte. adlerſusſigin ſent. Multum igitur domi ante uerſandi, ac uarijs per- den Tlan a.) gruus, Cr emns cötationibus, quales haberi ab aduerſario poſſunt, ex und lligẽtis, et dus hunmoi plorandi ſunt. Sic fit, ut aut conſtent ſibi, aut ſi quid ti. de eärer⸗ Toſen. Toung tubauerint, opportuna rurſus eius, à quo producii ſunt zuern inſtiutud interrogatione, uelut in gradu reponantur. In his quo lo ulbn deinii que adhuc, qui conſtiterint ſibi, uitade ſunt inſidiæ:naã guen eulſai frequenter ſubijei ab aduerſario ſolent,& omnia pro danet,ſceagt futura bolliciti, Aiuerſa reſpondent,& autoritatem ha b recpininnſſ bent illa, non arguentii, ſed confitentii. Explorddunm ewten eauſcmgu igitur, quas cauſas lædendi aduerſarium aſſerant: nec nit gertina lg id ſatis eſt, inimicos fuiſſe, ſed an deſterint, an per hoc. zus ein dohu ipſum recõciliari uelit, ne corrupti ſint, ne pœnitètia pœnite utia h 5 55 pro- — »74 N. FAB. QVIRNT. 1NSTIT. propoſitum mutauerit. Quod cum in his quoq; quæ dicturi uidentur, re uera ſciunt, nece ſſariu eſt cauere, tum multo magis in his, qui ſe dicturos qu ſa ſunt, pollicentur. Na& frequentior eoru pœnitai eſt,& promiſſum ſufpectius,& ſi perſeuerauern 3 reſponſio*reprehenſio facilior. Eorum uerò quibus denuciatu qauſe bars teſtium eſt, quæ reum lædere uelit, pars quæ noll– uli Denunciiari interrogandi*, ,*.... kotma. lqq; inter im ſeit accuſator, interim neſcit, finganun tamen pre ſentia ſeire, in utroq; enim genere ſummus enuſ u interrogatis opus eſt: nam ſi habet teſtẽ cupidleten anian ipſe di, cauere debet hoc ipſum, ne cupiditas eius appuc. at: nee ſtatim de eo quod in iudicium uenit, rogueſi aliquo circuitu ad id peruenire, ut illi, quod maxmned cere uoluit, uideatur expreſſum. Nec nimiu inſtanu/ terrogationi ne ad omnia reſpondendo teſtis feſſin minuat, ſed in tantũ euocare eum, quantum ſumena uno ſatis ſit. At in eo, qui uerum inuitus diſurusc prima felicitas interrogatis eſt, extor quere quodim luerit. Hos non alio modo fieri poteſt, quam oguuu ina terrogatione repetita. Reſpondebit enim que nou: ulian cauſæ nõ arbitrabitur. Ex pluribus deinde quæ uſ ſus erit, ed perducetur, ut quod dicere non uult, ion aun non poſſit. Nut in oratide ſparſa pleruq; collnu argumenta, quæ per ſe nibil reum aggrauare uitaſ aſuna i tur, congregatione deinde eorum fictum couineinb Kgg, gonſecutis ita huiuſmodi teſtis multa de anteactis, multa detinſ Mdaen cutis, de loco, tẽpore, perſona, cæterisq́ eſt intenni ias Aus, ut in aliquod reſponſum incidat, poſt quodil ſiteri quæ uolumius neceſſe ſit, uel his zus immän baa d 7 à Vlhr un di. nseäaagi — uſaar mennn durog eninen eſtenan ſiheze i juoain iuleina ii peruenireulg dils. Repomtit itur, Erpluröu ttur,u guoicien inoratöe huſſe der ſ ihilran dne eide aruui nulk- de antele en ejius ani nßonſ um inh Auaſfſt, uiſ! tione opus eſt, quis reum premat, quas,& quibus ex conſpirationè: ſi humiles producet, utilitatem: ſi oten ORATOR. LIBER V, 275 rat, repugnare. Id ſi nõ contingit, iam reliquum exit, ut eñ nolle dicere manifeſtu ſit, protrahendusq́; ut in ali- b quo uel extra cauſam deprehendatur. Tenendus etià Tentadus diutius, ut omnia, ae plura qudm res deſiderat proreo dicendo, ſuſpectus ludici fiat, quo non minus nocebit, quam ſi uera in reum dixiſſet. At ſi(quod ſecundo lo/ co diximus) neſciet actor, quid propoſiti teſtis attule- rit, paulatim,& ut dicitur, pedetetim interrogado ex perietur animum eius,& ad id reſponſum quod'eli- eijc iendum ciendum erit, per gradus ducet. Sed quia nonnunquam ſunt hæ quoque teſtium'artes, ut primo ad uolunta, parles tem reſpondeant, quo maiore fide diuerſa poſtea di- cant, eſtt Oratoris, ſuſpectũ teſtem dum prodeſt, imit. aceuſatoris 5 tere: hatronorum in parte expeditior, in parte diffici/ lior interrogatio eſt. Difficilior hoc, quod rarò un/ Defnſoris zein boſſunt ante iudicium ſcire, quid teſtis dicturus parter in it: Expeditior, quòd cum interrogadus eſt, ſciunt quid terrog dixerit. Itaq; in eo quod incertum eit, cura& inquiſt) quod r. F 1 da 65 aut ftre nis cauſis in miciti as habeat, eaq́ᷣ; in oratione brædicẽda quam atq; amolienda ſunt, ſiue odio cöftatos teſtes, ſiue5inn atat dia, ſiue gratia, ſiue pecunia uideri uolumus. Etſt qoe t. Hæc kaci Cr cietur numero pars diuerſa, aucitatem: ſi⸗ bundabit, Ceropo FEacco. tes, gratiam oportebit inceſſere. plus tamen proderit cauſas, propter quas reum ſædant, exponere quæ ſunt uariæ.& pro cõditione cuiuſq; litis aut litigatoris. Na cötra illa, quæ ſupra diximus, ſimili rationte reſpõderi loeij Smunib. ſolet, quia& in paucis atꝗ humilihus z ceu M. FAB. QVINT. INSTIT. accuſator ſimplicitate gloriari poteſt, quod nemine guæ poßut præiter eos Tquos putarit ſcire, quæſſierit,& multoid Kire que honeſtos cõmendare aliquando eſt facilius. verni dte interim& ſingulos, ut exornare, ita deſtruere contin⸗ paud git, aust recitatis in actiõe, aut nominatis teſtibo. Quol auiui jjs tẽporibus, quibus teſtis, nõ niſi poſi finitas actus, iun rogabatur,& facilius,& frequẽtius fuit. Quid aun an quenq; teſtium dicendũ ſit, ſumi niſt ab ipſorũ perſoni lazutüüehe non poteſt. Reliquæ interrogandæ ſunt partes, quein Talnſini re primum eſt, noſſe tectẽ: nam timidus terreri, ſutus 1 Aai Hæ duæ uo decipi, iracundus cõcitari, ambitioſus inflari, lonau ces in Aldi protrahi poteſt: Prudès uerò,& conſtans, uel tanäà no codice inimicus& peruicax, dimittendus ſtatim, uel noôina dun it non haben rogatione, ſed breui interlocutione patroni reſutalu i tur. eſt: aut aliquo, ſi continget, urbane dicto reffigeran-i dus: aut ſi quid in eius uitam dici poterit, inſimiscn= ni g. ℳ minum deſtruendus. Probos quoſdam, ey uerecundo i non aſperé inceßere profuit: nam ſepe quialunſu inſectantem pugnaſſent, modeſtia mitigantur. Onni iwterrogatio autem Interrogatio, eſt aut in cauſa, aut extra euuſen in caufa. In cauſa, ſicut aſſentatori præcepimo, patronusut altius,& unde nihil ſuſpecti ſit, repetita percotaione priora ſequentibus applicando, ſæpe eò perducit honi nes, ut inuitis, quod proſit extorqueat. Eius rei,ſnedu in bĩo, neque diſciplina ulla in ſcholis, neque exerciuio traditur:& naturali magis acumine, aut uſu contugt a hæ uirtus. Si qubd tamen exemplum ad imitationen ian demonſtrandi ſit, ſoli eſt quod ex diallogis Socratiu ilin 9 rum, maximeq́; Platonis duci poteſt: in quibus 4 Uans à. Ulxr oy Gegoriaimeu taniſein geſe G diaata utexorncn ia, ciöe autzoniain Kteſts,öſt lus efezuisſt — — naä ſtan nfa te nteroganteſa ſetette nam liniu d tari anhiijn zutes uerd,Schn 4 Pwbos auſta he proftit. un katoriprecepi lſuſpe ſ nge ippliantuſchus proſt atorgaut d ul ſähli 1 tduerputt Lumentis dicitur: hine teſtem gratia, metu, pecunia, ORATOR. LIBBER v. b 277 ſeit ſunt interrogationes ut cum pleriſq bene reſpon deatur, res tamen ad id, quod uolit efficere, perueniat. Illud förtuna interim præſtat, ut aliquid, quod interſe 1 parum cõſentiat, d tette dicatur: interim,(quod ſæpius euenit)ut teſtis teſti diuerſa dicat. Acuta autem interro Catio, ad hoc quod caſu fieri ſolet, etiam ratione perdu cet. Extra cauſam quoq́; multa quæ proſint, rogari ſo- Bxtra cau⸗ lent, de uita teſtiũ aliorum, de ſua quiſq; ſ turpitudo, ſi am. humilitas, ſi amicitia accuſatoris, ſi inimieitiæ ci reo, in quibus aut dicant aliquid, quod proſit, aut in men- dacio, uel cupiditate lædendi deprehendantur. Sed in loterrogan- primis interrogatio debet eſſe cireumſpecta, quia mul. 4i lex. ta cõtra patronos uenuſtè teſtis ſepe reſpõdet, eiq; præ eipue uulgò fauetur, tum uerbis, quammaximè ex me/ dio ſumptis, ut qui rogatur(is auté eſt ſæpius& impe ritus)intelligat, aut ne intelligere ſe neget, quod inter- Kem ſobornatu in ſubſellia aduerſarij mittere, ut inde excitatus plus noceat, uel dicendo contra reum ci quo 4 ſederit, uel cum adiuuiſſe teſtimonio uidebitur,ficien- 7 do ex inductria multa immodeſte, atq́; intemperanter: rogantis non leue frigus ect. Illæ uerò peſsimæ artes, te inde ſcientia in teſtibus, e religionẽ, ingenia eſſe in ar ira, Frigus. per quæ non à ſe tant dictis detrahat fidẽ, ſed cæteris. Auog qui profuerat, auferat autoritatè: quorum men. tioné habut, non ut fierent, ſed ut uitare Sollino ter ſe collidi ſolet, inde teſtatio, huic tecdes, locus utrin anatsone d- 1 Aue. Hæcenim bars ſe iureiur a40, ila conſenſuſignan tetem tium tuetur. Sæpe inter teſtes, et argumẽta quæſiti eſt, ntur. Cæpe in- Colfiſto inter G ar⸗ gumenta. 273 M. EAB. QvINT. INSTIT. ira, odio, amieitia, ambitu fieri, argumenta ex natu ilie” alijs duei: in his ludicem ſibi, in illis alij credere. Cömuni ſanu hæc pluribus cauſis, multumq́; iactata ſunt, ſempen inn tamen iactabuntur. Aliguando utrinq; ſunt teſtesg Nii quæſtio ſequitur ex ipſis, utri melioris uiri. Ex cuu Uie utri magis credibilia dixerint. Eæ litigatoribꝰ, utrig in tia magis ualuerint. His adijcere ſi quis uolet ea,quſ Dinina teſtia diuina teſtimonia uocantur, ex reſponſis, oraculis,an enn, nibus, quplicẽ ſciat eorum eſſe tractatu: genera rum, in quo inter Stoicos, et Epicuri ſectam ſecutui gZna perpetua eſt, Regatur ne prouidẽtia mundus,i cialem alteru contra partem diuinationis, ut uagi quæſtionẽ cadit. Aliter enim oraculorum, aliter Man ſpicum, Augurũ, Coniectoriũ,& Mathematicorunſ des cõfirmari, aut refelli poteſt, cum ſit rerũ earumm. inſtrumẽta tio diuerſa. Circa eiuſimodi quoq; inuẽta umidous deſtruenda, multu habet operis oratio, ſi que ſintuo- ces per uinu, ſomnu, dementia emiſſæ, uel exceptapu uos uulorum indicia, quod pars altera nihil fengeraall- ſfi Nec tumen ra nihil iudicare dictura eſt. Nec tantũ præſtaiſoc u præſtare genus poteſt, ſed etia ubi nõ eſt, deſiderari ſoletſtat- iin boc genus nia dediſti, quis numerauitubitunde? Venenuagui di Potenter te ubi emit à quo: quatis per quem dedisquo cõſcio 2ie ts flim onia de ſerè omnia pro Cluẽtio Cicero in crimine ueneßi d fenbag ſiderat. cutit. Hæc de inartificialibus quambreuißime potuÜ- lnn* De Pprobatione artificiali. Cap. VIII. Mſti OArs altera probationum, quæ eſt tota in arte, col- ii I Katꝗ; rebus ad faciendã fidẽ appoſitis, pler unqpui 4 omnino negligitur, aut leuißimè attingitur ab 19 4 h Inter teſtem & teſtem, mhitu feni 1 3R 47T 9 R. 1 1 dR V. 7⸗. 9 lhnn ergumenta uelut horxida& conff agoſa uitantes, 4- amœniedes 21sdſmg œnioribus locis deſidet: neq; aliter quam hi, qui tra. locos deſi- nultunzihaß quntur A Podtis guſtu euiuſda apud Lotophagos gra- derant A, Aliguantomm minis, et Syrenu cantu delmiti, uoluptaté ſaluti prætu pud Home bſü utm melinin liſſe, dum laudis filſam imaginem perſequuntur, ipſa ru Odiß. dixerint Rlij pPropter quaum dicitur, uictoria cedunt. Atqui cælera,&iz. His alſersa Tuecontinuo magis orationis tracku decurrunt, in au- dcantar ernſaiſ ilium atq; ornamenlum arguntentorum comparan/ tonmeſetaduig tur, neruis q́; illis, quibus cauii continetur, adijeiunt cicozzetkpenſch enducti ſemper corporis ſpeciem: ut ſi forte quid facti" Betur nemnuniiſ ira, uel metu, uel cupiditate dicalur, latius quæ cui- quàm li uſch ⸗Meelus natura ſit, proſeguimur. iiſzdem laudamus, incuſamus, augemus, minuimus, deſeribimus, deterre/ aniecterü cli mus, querimur, cõſolamur, hortamur. Sed hori eſſe o- gfiliporeh nſ Pera in rebus aut certis, aut de quibus tanquã certis lo quimur potect. Nec abnuerim eſſe aliquid in delectatio abetpemaaſ ne, multäm uerͦ in commouendis affeeibus. Sed hæc nentuy enſt ipſa plus ualent, cum ſe didiciſſe Iudex putat, quod c6⸗ 1 dparclaas ſequi niſt argumentatione, aliaq́; omni fide rerum non Soſamus. Quoru prius quam partior ſpecies, indica- — d. fNecus, 3 v“„..„ 2 dut Auht dã eſſe reor, quæda in omni genere probationi cõmu erit la. u bausi nis. Na necq ulla quæſtio eſt, quæ nõ ſit aut in re, aut in nnan 9, 1 erſona. Nec eſſe argumentori loco boßmnt, niſi in js, etreper quem denit Seeh e quæ rebus aut perſonis accidut. Eaq́; aut per ſe inſpici letio Ciconan ſolent, aut ad aliud reſerri. Neq; ulla confirmatio, niſt Cofrumtie, ifeialin uas aut ex ankecedenti bus, aut ex conſequẽtibus, aut ex re- one etſieul 9 Hugnantibus:& hoc neceſſe eſt, aut ex præteritotepo⸗ ciunum ſiet re, aut ex cõucto, aut ex ſequẽtibus petere. Nec ulla res gaenli ütẽiy 4 Probari niſt ex alia boteſt. Esq́; ſit oporte t, aut maior „0 laß ina 3, — ſtneiſe albm retaeer Orlna iu erabetioarrfetels, Sataiſts tificialis qui⸗ i abſoluatur. qije uideri partẽ argumentori, quæ mihi ſeparanii 3 pus partibus= aut argumèẽtis, aut exéplis. Nec ignoro, ſigna plen ai tio hæc fuit: Prima, quòd ſunt pene ex illis mantifteiui ata bus. Crueta enim ueſtis,& clamor,& liuor,& tali Nunt inſtrumẽta, qualia tabulæ, rumores, teſtesmen-. uenuntur ab Oratore, ſed ad ei cum ipſa cauſiliſ- Argumento- rum lOoci. mento autem, niſi in re controuerſa locus eſſe nonpe⸗ teſt, ſiue dubia, nõ ſunt argumẽèta, ſed ipſis argumenti 4 egent. Diuiduntur aũt in has duas ſpecies, quod eonmn Signorum di.2 ee e—„„ viſio in duas alia ſunt, ut dixi, quæ neceſſaria ſunt, quæ Græciuor ſpecies. Signa veceſ. Sisnorum& runtur. Altera quod ſigna ſiue indubitata ſunt, n= dalau ſunt argumẽta, quia ubi illa ſunt, quæſtio non eſtmè uueia, alia non neceſſaria, quæ-auda. Priordil uanz. ſunt, que aliter hahere ſe non poſſunt, que mininn ai 8 ba, dym un Arzunätauen ORATOR. LIBEK v. 284 dis ſepenae ce Pertinere, ad præcepta artis uidentur. Nam ubi eſt ſt/ aſepeſarau es, nö xamin ocognoſeiurg i alie lunzaſen Gnuntes.Adhxcoun tut ul gubi zonett felgu errem, diesefk aa non eſt dieseſun non eſt rationbn iai panteſuſa ſgis. Cal ostio gtfeiuh atexcpli. Neeyn 2unentor gu gulſintera tetts,& clanare alit tabule,unn wre, ſelcteian di ſguſte uui Kubrillſan aui inrecontroe ant uneit dtinbus dusſa ereaſſruſuſ nrtſciu, ſun beremuſ — — —— — —— — gZgnum inſolubile, ibi nec lis quidẽ eſt. ld autem accidit, cum quid aut neceſſe fieri, factum ue eſſe, aut certè om- nino non poteſct fieri, uel eſſe factũ: quo in cauſts poſi- to, nõ lis eſt, niſi fucti. Hoc genus& per omnia tẽpora perpendi ſolet. Na& coijſſe eam ci uiro quæ peperit, quod eſt præteriti:& fluctus eſſe, cum magna uis uen- ti in mare incubuit, quod coniuncti:& eum mori, cuius cor eſt unlneratũ, quod futuri neceſſe eſt. Nec fieri po/ teſt ut ibi meßis ſit, ubi ſatu nõ eſt: ut ꝗ;s Romæ ſit, cùm eſt Athenis: ut ſit ferro uulneratus, qui ſine cicatrice eſt. Sed quædã& retrorſum idem ualent, ut uiuere ho- Signa conuer minem qui ſpirat, et ſpirare qui uiuit. Quæda in cõtra rium nõ recurrunt: Nec enim quia mouetur qui ingre- ditur, etiam ingreditur qui mouetur. Quare potes e coijſſe cum uiro quæ nõ peperit,& non eſſe uentus in mari cum eſſet flaclus, nec utiq; cor eius uulneratũ eſſe qui perit. Ac ſimiliter ſatum fuiſſe poteſt, ubi non fuit meßis, nec fuiſſe Romæ, qui non fuit Athenis, nec fuiſ- gna non nece/ſaria, quæ t auira Græci uocant quæ eti amſi ad tollendam dubitationem ſola non ſufficiunt, ta men adiuncta cæteris, plurimum ualent. Signum uo t cant(ut dixi) 2nauc,ν uanqud id quidam in dicium, qui dam ueſtigium nominauerunt, per quod alia res intel/ ligitur, ut per ſanguinem cædes: At quia ſanguis uelex hoſtia reſperfi ſſe ueſtem potei, ſe:non utiq; qui ueſtem cruentã cerit. Sed ut per ſe non ſuſftcit, ita cæteris adiunetum teſti⸗ tibilia, et non recurrentia. ſe ſerro uulneratum, qui habet cicatricem. Alia ſunt ſi⸗ Signa non ue ceffaria. aditta uel e naribus profluxiſ habuerit, homicidiũ ſe 82 M. EAB. QVINT. INSTIT. tetimonij loco ducitur, ſi inimicus, ſi antẽ minatus, Signa remfas eodè loco fuit. Quib. ſignu cim acceßit, effieit, ut qu cere credibi/ 8. 4. 5,24. dem. ſuſpecta erant, certa uideantur. Alioqui ſunt quædaſ gna utriq; parti cõmunia, ut liuores, tumores. Namu deri poſſunt,& ueneficij,& cruditatis: et uulnus in; ftore, ſua manu:& aliena perijſſe dicentib. in quoct Hæc perinde firma habentur, atq́; extrinſecus adiuuumnm tur. Eorũ aũt quæ ſigna ſunt quidè, ſed non neceſſait genus Hermagoras putat: non eſſe uirginẽ Atlantan, quia cũ iuuenibus per ſoluas uagetur. Quod ſi recepe. rimus, uereor ne omnia quæ ex facto ducuntur, ſu ſciamus: eadem tamen ratione qua ſigna tractanti Atedpaxitæ. Nec mihi uidentur Areopagitæ, cum damnaueruntoie rum coturnicũ oculos eruentẽ, aliud indicaſſe quinil ſignů eſſe pernicioſißimæ mẽtis, multisq́; malo ſuuune Spuri Melij ſi adoleuiſſet. Vnde Spurij Melij, Marciq́; Manljpo, Nuaiie pularitas, fignuũ affectati regni fuit exiſtimati, gedui. reor ne longe nimium nos ducat hæc uia. Namſ cſtſ⸗ au gnum adulteræ, lauari cũ uiris,& conuiuere cun as- leſcentibus, deinde etiam familiariter alicuius amiciiu n uti, aut fortaſſe corpus uulſum, fractum, inceſſumue. ſtem muliebrem dixerit mollis, et parũ uiri ſignaſſiai 8 1 4.72 3. 8 3 3. 4 0 cuùm ſignum id proprie ſit, quod ex eo de quo querilim nati, ſub oculos uenit: ut ſanguis ex cæde, ita ilacen pudicitia fluere uideatur. Ea quoq;, quæ quia plenn Georg. i. odem id. Vento rubet aurea Phœbe, Et cornix plena pluuiam uocat improb⸗ noct. Si cauſas ex qualitate cœli trahunt, ſans ita appelen- un ob ſeruata ſunt, uulgòͦ ſigna credatur, ut prognotiit 4 uſinaiuſaa 6RATOR LIIER v. unia utluons un ut ſtt in e ille auium concẽtus, idem ſentiemus. Sunt ali ſatus& laus ſießG mila tem etiam ſigna Parua magnorum, ut hæc ipſa cornix.***. lenaperiſidn Nam maiora minorume he nemo miratur. abente ageng De Argumentis. Cap. dusſat autenn Vne de argumetis. hoc enim nomine cõplectimur dutat: noneſeun 1N ois, quæ Sræci otuteiftarnarendeiuaawdrofafas rluauga Kocant: quanquam apud ilo⸗ 44 aliqua borã nominã b nisueiine aiſterenti,etiamſicir eodlem Fre tẽdit. Nam lännaa Enchimeum. nen reinegein(quod nos cömentum ſane, aut commentationé inter nopegiend Pretamur, quia aliter no Poſſumus, Græco melius uſu⸗ azerzene e TiDunum intelleclã habet„Juo onenia mete concepta ſi ſaerata Enhire ſe une deo non oguimuralterñ quoſen- daur leh n kenti cum ratione: Tertiu, quo eertam quandam argu u⸗ nlih menti concluſionem, uel ex conſequentibus, uel ex re- ric uris, Gun tian fimiluniad usuulum felnſ Helat. Hunc alij Rhetoricum Hlogiſmum, alij imper. rit nollietpeid! cti opifmum uocauerunt: quia non diſtinckis, nec teut ſaguben dun kagaugſe 1 ſeu qelüly 2 Phehe ugluim unli ainetund —. e, T'Xsipuue, Valgius aggreſ⸗ Epich temn 1 7 4 ten ocas.* UVerrfus autem iudic at, nõ noſt ram ad⸗ Celſ⸗ 46 maiſtrationem, ſed pſam rem quam aggredimur, il eſt argumen am, quo aliquid probaturi ſumus, etiam ſ7 lnoukanuer bi explanatum, iam tamen mente conce. pium E⸗ Xetana dici. Alijs uidetur non deſtinstam, 1 2 tel 284. M. FAB. QVINT. INSTIT. 1 uel inchoatam, ſed profectã orationẽ hoc nomen ace hum r pere,& ultimã ſpeciè. Ideoq́; propria eius appell Kn du et maximè in uſu poſita eſt, qua ſignificatur certaqu ſun r dam ſententiæ comprebẽſio, quæ ex tribus partibud daſ ſtat. Quidam epichirema rationem appellauerunt,(i cero melius ratiocinationẽ: quãquam et ille nomẽ hu dixiſſe magis à ſyllogiſmo uidetur. Nam& ſtatuſlo- giſticũ ratiocinatiuum appellat, exemplisq́; utitur D loſophorum.Et quoniam eſt quædam inter ſyllo,ſſui Ec Epichirema uicinitas, poteſt uideri hoc nominenm, Apodixit, No abuſus A idasie eſt euidens probatio, ideoc agUuè Geometras/d.αμρι,ιυαα νοotfas dicuntur. Hanc& Epichiremate Cæcilius putat differre ſolo generein cluſionis,& eſſe Apodixin, imperfectum Epichuen, eadẽq́; cauſa qua diæimus, et Enthymema à ſylogino diſtare. Nam& Epichirema ſyllogiſmi parseſt. Qi. dam ineſſe Epichiremati apodixim putat& eſſe prr. tem eius confirmantes. Vtcung; aut quanquam dueiſſ ratio autores eodem modo finiunt, ut ſit oratio, per eaqus, iſſ in certis certa ſunt, tfidẽ dubijs afferens, quæ natura eſt onnu 1 fidem argumentorum: neq; enim certa incertis declana non dubiũ hæc omnia generaliter wis as appellant: quod etſipro affrens in pria interpretatione dicere fidem poſſumus, apeniu certa tamen probationem interpretabimur. Sed argumen⸗ Aeumuum tum guoq plura ſignificat. Nam et fibulæ ad acluſe⸗ re. narum compoſitæ argumenta dicuntur, et orationm Ciceronis uelut thema ipſe exponens Pædianus,unou- ii mentum, inquit, tale eſt. Et ipſe Cicero ad Bruumiuauin ſcribit:Veritus fortaſſe ne nos in Catonẽ noſtrũ 1 a atioré: inasd tziſno utta ceſt eiien na Blar Acferdunt, ilius putttiffn doliri inyefie lrimu etenhm dichirema hloſi emati apodung ter.irunga dofnun ut’d ſßaßfrens,gus q enin certanm ler rinucgnu e lier ſlen 5 ninteryreuainn grffeatdms crrent dian mahkerenn ecl. Ripfecm ſenem nluu ORATOR. LIBEBR V. 23 Reramus illinc mali quid eſt, etſi argumètum ſimile nõ illi erat. Quo apparet, omnem ad ſcribendum deſtinatam materiam ita appellari. Nec mirum, cim id inter opiſi/ ces quoq́; uulgatum ſit. vnde vergilius: Argumentum ingens- 1 Aeneid.⁊. Vulgoq́; paulo numeroſius opꝰ dicitur, argumèto sut. Sed nũc de eo dicendum argumento eſt, quod probatio nem, indicium, fidem, aggreßionè, eiuſdem rei nomina Hicit, parum diſtinctè, ut arbitror. Nam probatio& fi des efficitur non tatum per hæe quæ ſunt rationis, ſed etiam per inartificialia. Signum autè, quod ille indicii uocat, ab Argumentis ium ſeparaui. Ergo, ciun ſit Ar- Argumentum gumentum, ratio probationem præſtas, qua colligitur auid t. aliquid per aliud,& quæ, quod eſt ubii, per id quod dubium non eſt, confirmat: neceſſe eſſe aliquid in cau- ſa, quod probatione non egeat. Alioquin nihil erit quo probemus, niſi fuerit quod aut ſit uerum, aut uideatur, ex quo dubijs fides fiat. Procertis autẽ habeamut, pri/ pro certis ka mum quæ ſenſibus percipiuntur, ut quæ uidemus, audi hemtue mus, qualia ſint ſigna: Deinde ea in quæ communi opi. Secundo. nione conſenſum eit, deos eſſe, præſtandam pietatè pa Teru. rentibus. Præterea quæ legibus cauta ſunt, quæ perſua ſione, etiamſt non omnium hominum, eius tamen ciui- tatis, aut gẽtis in qua res agitur, in mores recepta ſunt: pleraq; in iure, non legibus, ſed moribus cõſtat. Si quid inter utranque partem conuenit, ſi quid probatum eſt, denique cuicunque aduerſarius non contradicit. Sic enim fiet argumẽtum, cum prouidentia mundus rega/ tur, administranda eſt Reſpub, ut adminictranda Reſ- .8. t 3 pub. — 4— 4 —— 285 M. EFAB. QvINT. 1NSTIT. ur ſcirs de pub. erit, ſi liquebit mundum prouidentia regi. Deli at 1 3„.—.. 1 du nento ut etlam nota eſſe recke argumenta tractaturo, uis&ru uoet. dLura omniu rerũ, et quid quæq; earum plerunq;e Credibilium, 1.. 4 AIE. e G nia Zrwer. at. Hinc enim ſunt quæ antra dicuntur. Credibiliua tem genera ſunt tria: Vnum firmißimü, quod fere ac git, ut liberos a parentibus amari. Alterum uelut penſius, eum qui recté ualet, in craſtinum peruetur Tertium tantum non repugnans, in domo furtum clum ab eo qui domi fiuit. Ideoq́; Ariſtoteles in ſecunui de arte Rhetorica libro diligentißime eſt exeeuu, quid cuiq; rei,& quid cuiq; homini ſoleat accidan quas res, quosq́; homines, quibus rebus, aut hominihu uel conciliaſſet, uel alienaſſet ipſa natura, ut diu quid ſequatur, aut ambitum, aut ſuperſtitionem, q boni probent, quid mali petàt, quid milites, quim 2. In Credibit tontes. exiguam ſummam, quia ſuos quiſq; horũ uelutmona habet, plerungq; tamè, non ſemper, alioquin indubituue eſſent, non argumenta. Excutiamtus nune Argumentb rum locos, quanquam quibuſdam hi dezne eſe àWr mndnikae ORATOR. LIBBER Vv.„g Taananitegen ſupra dixi, uidentur. Locos appello, non ut uulgo nune Poei enn intelliguntur, ut in luxuriam&r adulterium,& ſimi, unt. al lia: ſed ſedes argumètorum in quibus latent, ex quibus ai ſant petenda. Nam ut in terra non omni generatur om nia, nec auem nec ſeram reperiat, ubi quæq́; naſci, aut morari ſoleat ignarus. Et piſciu quoq; genera, alia pla nis gaudent, alia ſaxoſis, regionibus etiam, litoribusq́ diſereta ſunt, nec elopen noſtro mari, aut ſcarũ ducas: Ita non omne argumentum undique uenit, ideoq́; non paßim quærendum eſt. Multus alioquin error eſt,& exhausto labore, quod non ratione ſcrutabimur, non Poterimus inuenire niſi caſu. At ſi ſcierimus ubi quic/ que naſcatur, cum ad locum uentum erit, facile quod in anah eo erit, peruidebimus. In primis igitur argumenta ſcæ pe Argumèta da uügri gii A perſona ducenda ſunt, cum ſit, ut dixi, diuiſio, ut om Tarrat 4 er⸗ renuiten, alchſ nia in hæc duo partiamur, res atq; perſonas, ut cauſeu, lo. Noneninkat tempus, locus, occaſio, inſtrumentum, modus,& cæte- utpotusiniuich ra rerum ſint accidentia. per ſonis autem non quicquid a genere- enim itlaſ accidit, exequendum mihi eſi, ut bleriq fecerãt, ſed un Lenſnur 2sc dragſene de argumenta ſumi poſſunt. Ea porro ſunt genus, nam naeanſſtesſ Fimiles parentibus ac maioribs ſuis filij plerunq; cre- taadi duntur,& nonnunquam ad honeſte, turpiterq́; uiuen dum, inde cauſe fluunt. Natio, nam& gentibus pro. Anatione. ii Prij mores ſunt, nee idem in Barbaro, Romano, Græco 1 Probabile eſt. Patria, quia ſimiliter etiam eiuitatum le Npatris. hd’ Zes, inſtituta, opiniones habent differentiam. Sexus, ut ſexu. latr oc inium fäcilius in urro, uenefic ium in fœrmina re das. Aetas, quia aliud alijs annis magis cõuenit. Educa Ab ætate. tio,& diſciplina, quonia refert à quibus, et quo quiſcq; 5 educa⸗ 47 D one⸗ 4 modo —— —— 288 M. EAB. QVINT INSTIT. Ab habitu, modo ſit inſtitutus. Nabitus corporis: ducitur enin ſ quenter in argumentũ ſpecies libidinis, robur petui A fortuyn. iæ. lis contraria, in diuerſum. Fortuna, neq; tamide credibile et in diuite ac paupere, propinquis, am Conditione. clientibus abundante,& his omnibus deſtituto. C tionis etiam diſtantia eſt, num clarus an obſurus, me gictratus an priuatus, pater an filius, ciuis an peraan liber an ſeruus, inceſtus an caſtus, maritus anca. parẽs liberorũ an orbus ſit, plurimum diſtat Ani mi natura, etenim auaritia, iracidia, miſericordin delitab, ſeueritas, aliaq́; ijs ſimilia, afferut frequéuer „dem, aut detrahut: ſicut uictus luxurioſus, an frug Sde, ſordidus quæritur. Studia quoq;, nã ruſticus, foren naegociator, miles, nauigator, Medicus, aliud atg Affe dibus, efficiãt. Intuédum etiã guid affectet quiſq; locuplesu- Aba teacti„...„ Sicise. deri an diſertus, iuſtus an potens. Spectantur anteatit dictaq́;ʒ. Ex præteritis etiam æſtimari ſolentpreſentii. His adijciunt quidã commotionem, hanc aceipiuolit ſau temporarium animi motum, ſicut iram, pauorem Con. NRlia autem& præſentis,& prateriti, et futuriten ris, quæ mihi, etiamſi perſonis accidunt, referenà men ad aliam partem argumentorum uidentur, qu ex cauſis dicimus: ſicut habitus quidam animi quo ia ctatur inimicus, an amicus. Ponunt in perſona& no- men, quod quidẽ ei accidere neceſſe eſt, ſed in argunen Corne⸗ Nobiun apni ORATO R. L1 B 8 R. V. 289 ntä ſdecie Ui Cornelijs dicebatur; ſec eum tertiũ eſe credebat poſ . iütrjmn una Syllam, Cinnamq́;, quia& ipſe Cornelius erat. Miam beac huupne m ex illud extat apud Euripidem. frigidis ſane, quo no- teC hi e men Polynicis, ut argumentũ frater morum ieonie 19 4 iaeſt nunclaua Corum enim ex eo frequens materia, qua Cicero tamen us pateraflu ſ verrem non ſemel uſus eſt. Hæc fere circa perſ⸗ onas eſu 7 ſunt, aut his ſimilia. Neq́; enim cplecti omnia; uel hac — u in parte, uel in cæteris poſſumus, cöõtenti ratione plu contra 1 uſtga ra quæſituris oſtendere. Nunc ad res tranſeo, in quib. Accidentis matenu axime ſunt perſonis iuncta quæ agimus, ideoq́; pri- Nus, s: 108 1 nüo fi ma tractanda. In omnibus porrò quæ fiunt, quæritur ehus dts. ſauuuem aut quare, aut ubi, aut guando, aut quomodo, aut per aoruutits Ludi aog, nüng quæ facta ſunt. Ducuntur igitur Argumenta ex cauſis tutorum. naugttun lleümn Hactorum, uel futurorum: quorum materiam i alij, etigaitſtängſ Anaue: alij nominauerunt, in duo genera, ſed quater/ kuscnoten palſ nas utriuſq; diuidunt ſpecies. Nam ferè uerſatur ratio ² prauis. treimeſnaſt Feiendi circa bonorum adeptionem, incremẽtum, con. (camnotonen ſeruationem, uſum: aut malorum euitationem, libera- i wotum futin tionem, imminutionem, cõuerſionem, nang hæe in de- eis pretni liberando blurimum nalent. Sed has cauſas habent re. Jſperonbariu cka, braua contra ex Falſis opinionibus ueniunt. Nam n geunenenriſ eſt his initium ex ijs, quæ creduntur bona aut mala: In at zuiu gilat de errores exiſtunt, 22 beßimi affectus, in quibus ſunt, mieus venamind! ira, odium, inuidia. cupiditas, ſbes, ambitus, audacia, calmaaſtaii metus, cætera eiuſdem Leneris. Accedunt aliquando för aata uſci tuna, ebrietas, ignorantia. Quæ interim ad ueniam ua- apjaaluud: lent, interim ad brobationem criminu. Vt ſi guis dum abarurntinnſ alij inſidiatur, alium dicitur interemiſſe. Cauſæ porr, MI dô ad conuincendun ijci 6. riaſliuas non mo uincendum quod obijcitur, ſed ad d 1. 5 fẽnden⸗ — 3oo B. AB. QVINT. INSTIT. fendendum quo excuti ſolent: cimm quis ſe recte ſe ſe, ic eſt, boneſta cauſa contendit, qua de re latius iti Htione. tio Libro dicdum eſt. Emitiones interim ex cauſis ben 1 dent. An t)rannicida, qui Tyrannum, a quo depreha de ſuu in«dultexio ſuerat, occidi. An ſacrilegus, quiutſy&he lun Kes urbe expelleret, arma templo ⸗ffixa detrax cuntur argumenta et ex loco. Spectatur enim ad ſin probationis, montanus an planus, maritimus an mel terraneus, conſitus an incultus, frequens an diſeruu, Tiut propin quus an remotus, oportunus conſilijtanalut ſus. Quam partem uidemus uehementißime pro Mib. ne tractaſſe Ciceronem. Et hæc quidem ac ſimili,dà coniecturam freguentius pertinent, ſedimtennain iwie quoq; priuatus an publicus, ſacer an prophanuns- i ſter an alienus. Vt in perſona, magiſtratus pater,pne Niſeinae grinus. Hinc enim quæ tiones oriuntur. Pnuuati peau, ſali niam ſuſtuliſti, ueriem quia de templo, nonſurtum ſel liain ſacrilegium eſt. Occidiſti adulterum, quod len pami- eit:ſed guia in lupanari, cædes eſt. Iniurian ſeeiſiſti altai quia magiſtratui, maieſtatis actio eſt uel contra luun, ina quia pater eram, quia magiſtratus. Sed circa fiien- trouerſtam, argumenta præflant, circa iuris lilasmiy Quautas. teria quæſtionum. Ad Qualitatem quoque frequ 3 Ante rates agimus cauſam, et mecã cõſertur V a dmg ORATOR LIBIR Vv. 291 Bexeuiiſolete 1 ATOR. LIBIR v. 5 cauſa conni Bt Niloni inter cætera obieclm eſt, quòd Clodius Et iianne in monumentis ab eo maiorũ ſuorum et occiſus. Ad biie mu— ſuadendi momenta idem ualẽt, ſicut tempus, cuius tra- Atemperg Ani Kkatum ſubiungam. Bius autem(ut alio loco iam diri) tunef au duplex ſignifcatio eſt. Generaliter enim et ſpecialiter. edis de cihirPrieiludetname blm tune ſib Aleran⸗ Nem mau an dro, cum apud llion bugnatũ eſt Deniq; brateritiin de heu ſtans, futurum. Hoc ſequens habet e& conſtituta diſcxi anireln mina, eſtate, hyeme, nocle, interdiu:& fortuita, in pe⸗ m cpordunn ſtilentia, in hello, in conuinio. Latinorum quidam ſatis uitemnuim ſieniſicari pntauert, ſt illud generale tempus:hoc ue/ onem. Näbera—6 Keciale, tempora uocarent. Qutorum utrorunq; va ſuentineninn tio&x in conſilijs quidem,& in illo demonſtratiuo ge mnere uerſatur, ſed in ludicijs frequentißima eſt. Nam et iuris quæſtiones ficit,& qualitatem diſtinguit,& ad n coniecturam plurimum confert: ut cum interim proba m auitt ens tiones inexpugnabiles aſftrat„quales ſunt, f dicatur b dcilſſtculem(at ſupra boſui) ſignator, qui ante diem tabularum de In capite de unani ettzeſ Ceßit, aut cõmiſiſſe aliquid, uel cum 8 ſans. 75 6 uel cis Tabulis. icſlti un omnino natus non ſet. prater id, quod omnia facili uinggſtend drgumenta, aut ex ijt, quæ ante rem ficta ſunt, aut en coniunctis rei, aut conſequentibus ducuntur. Ex ante⸗ cedétibus: Morté minatu es, noctu exiſti, proficiſeen- kem anteceßiſti. Cauſe quoq; fictorum præteriii ſunt dinis kemporit. Sed temp iu ſubtilius quidam quam neceſſe Seeundum erat, diuiſerunt, ut eſſet iuncti, ſonus auditus eſt: albe-.. rentis, elamor ſublatus ec. Inſequentis Nut illa, latui- ſti, profugiſti, liuores, et lumores apparuerunt. liſdem temporum gradibus qeſenſor utetur ad detrahẽdum ei. 1 19 M. FAB. QVINT. INSTIT. AMif. quod obijcitur fidem. In ijs omnis factoru, dicuorun aunanen ratio uerſatur, ſed dupliciter. Nam fiunt quædam, au e uanep aliud poſtea futurum eſt: quædam, quia aliud ante clum eit:ut, cumm obijcitur reo lenocinij ſpecioſe mn to, quod ſpecioſam adulterij damnatam quandam en xalululi rit:aut parricidij reo luxurio ſo, quod dixerit patrin an ſaala me amplius obiurgabis. Nam ey ille, non quia emitii ai no eſt, ſed quia leno erat, emit. Nec hic, quia ſic eruli cutus occidit, ſed quia erat oceiſurus, ſic locutuses u an Acaſu. ſis autem, qui& ipſe præſtat argumentis loam, ſin dubio eſt ex inſequentibus: ſed quadam proprietated⸗ iaſaani ſtinguitur, ut ſi dicam, melior dux Scipio quàm Ani⸗, na bal, uicit enim Annibalem. Bonnis gubernator nunne fecit naufragium. Bonus agricola magnos ſuſtulifi⸗- an ctus. Et contra, ſumptuoſus fuit, patrimonium exhu- ſit, turpiter uixit, uel omnibus inuiſus eſt. Intuenùe Alacultate. ſunt, præcipueq́; in coniecturis,& facultates. Credili lius eſt enim occiſos d pluribus pauciores, à fnniori- HMus imbecilliores, d uigilantibus dormientes, Aprep“ an, ratis inopinãtes. Quorum contraria in diuerſumuus a lent. Hæc e in deliberaãdo intuemur, ey in iulicſta duas res ſolemus referre, an uoluerit quis, an pouent: in Nam& uoluntatem ſpes facit. Hinc illa apud Cice- nem conie ctura: Inſidiatus eſi Clodius Miloni,noni 5 lo Clodio. Ille cum ſeruis robuſtis, hic cum mulinn au comitatu: Ille equis, hic in rheda: llle expeditun ſiche’ a Ainctee nula irretitus Eacultati autem licet inſtrumentun ſa mento. 3es 3 eh ie geic iungere. Sunt enim in parte facultatis& copie·qe uina inſtrumento aliquando etiam ſigna naſcuntur 1. a omäſe enuan um dl: aueta böijcitur reolennn m adulterſſmun reo laxurieß Srbis Nan gri no erat enit. Nen quis nttcejeuj yſepreigohn nentühurelgui tam, melior ali nibalem. Donun Donus agricli mptuoſunfii, t, uel emnüöuin in eoniecurie ojaplurbur ear augilintibundm 5 finr, dnuoluni in ſefei Uuiſ ſicictu dſ Cuun un ſmumuuiig ds zrurteiulln ORATOR. LIBER v. 297 culum in corpore inuẽtum. His adijcitur modus, quem Amodo. iren dicunt, quo quæritur quemadmodum quid ſit i⸗ clum, id quod ad qualitatem, ſcriptumq́; pertinet: ut ſi negemus adulterum ueneno occidiſſe, cum ferro licuiſ Net occidere, ſed uel oportuiſſe: tum ad cõiecturas quo- que, ut ſi dicam, bona mente factum, ideoq́; palam: ma- la, ideo ex inſidijs, noctu, in ſolitudine. In rebus autem omnibus, de quarum ui aut natura quæritur, quasq́; e/ tiam circa eomplexum perſonarũ cæterorumq́; ex qui bus fit cauſa, per ſe intueri poſſumus, tria ſine dubio rurſus ſpeclada ſunt: an ſit, quid ſit, quale ſit. Sed quia ſunt quidam loci argumentorum ijr omnibus commu- nes, diuidi hæc in tria genera non poſſunt. ldeoq́ʒ lo/ eis potius, ut quouſq; incurrent, ſubijcienda ſunt. Du- cuntur ergo argumenta ex finitione, ſeu fine: nam u- troque modo traditur. Eius duplex ratio eſt. Aut enim ſimpliciter quæritur, ſit ne hoc uirtus: aut anteceden- te finitione, quid ſit uirtus, id aut in uniuerſum uerbis complectimur, ut Rhetorice eſt bene dicendi ſcienttiat aut per partes, ut Rhetorice eſt recte inueniendi,& di ſonendi, er eloquendi cum firma memoria,& cum dignitate actionu ſcientia Præterea finimus aut ui, ſi- eut ſuperiora, aut 1rvua, ut aßiduum ab ære dan- do,& locupletem à locorum, pernicioſum à pecorum copia. Pinitioni ſubiecta maximè uidentur, genus, ſpe- cies, differens, proprium. Ex his omnibus argumenta ducuntur. Senus ad probandam ſpeciem minimum ua- let, plurimum ad refellenda. taq; quia eſt arbor, plata nus eit, at quod non eſt arbor, ut que platanus non eſt. Nes A An ſit, quid ſit, quale ſit. Ex finitione ſeu fine. Finimus ui et etymologia. aſſe genere. ſpecie. differẽtiz. A proprio. 4 294 M. AB. QVINT. INSTIT. Nec quoa non eſt uirtus, utique poteſt eſſe iuſtitia u Noih 5 kenere aa que 4genere berueniendum eſt ad altimam ſeciem u hen cen dendum. homo eſt animal, non eſt ſatis(id enim genus ect) ma tale:etiam ſi ſpecies eſt, cum alijs tamen communi b nitio. Rationale, nibil ſupererit ad demonſtrandu Species. quod uelis. Contra, ſpecies firmam probationem Het generis, infirmam refutationem. Nam quod iuſ eeſt, utique uirtus eſt, quod non eſt iuſtitia, poteſ Ieenehoe uirtus: ut ſi eſt fortitudo, rontinentia, conſtantia qun. Mtia sari. quam itaque tolletur ſpecie genus, niſi omnes ſteis 4 quæ ſunt generi ſubiectæ, remoueantur, hocmotu: 1 SQuod neq; immortale eſt, neqque mortale, animalnon, iet Proprium&æ eſt. His adijcitunt propria& diſſerentia. Propriſtun- nunng differẽtias re quiri ad fini/ let Pau. tionem. Wes Vlhhn tur, ut ſi per etymologiam dicatur: Tyrannicidæpo" prium eſt tyrannum occidere, negemus. Non eninſt 1 traditũ ſibi eum carnifex occiderit, tyrannnicidiuo tur, nec ſi imprudens, uel inuitus. Quod autempt prium non erit, differens erit, ut aliud eſt ſeruum ſe, aliud ſeruire, qualis eſſe in addictis quæſtio ſ Qui ſeruus eſt, ſi manumittatur, fit libertinus, nonii- Aaaiai. dem addictus,& plura de quibus alio loco. Illud qus- que differens uocant, eum genere in ſpeciem 35 9saſf 4 dà Dnr h 2 ‧‧⁄ 88 ORATOR, LIBER V. 295 utzaiga becies ennentun ꝛoneſt aiiſie 4 cum aljt hiſſiperrit teaci ſetunſi rigluran „„ M. 8, quidẽ 2aO5 Propria ad 4 4, e* ilr. 7 coniecturar propriauerd ad qwoqx ars 40s et pertinere. ut proprium eſt adeſcere. Ac cõ⸗ quibuſda utiq non ſunt,& ratio, qud uis ex diuerſo, eadem eſt. Diuiſio,& ad probandum ſi, Diats ee e. amili uia ualet, e ad re Uendum*Probanti interim ſa bat&e tet&li, tis eſt unum habere, hoc modo: Vt ſit ciuis quis, aut na Probationi ſus ſit oportet, aut fictus. Neganti utrunq; tollendum t, nec natus, nec ficlus eſt. Pit& hos multiplex, ideo lue argumentorum eſt genus ex remotione„ quomo. 9 eicitur totum falſum, modo id quod relinquitur terum — -—————— 1 . — 1 ö—ö——ö ———— 8 3 Quid cauen⸗ inde remotis priorib. ſupererit alienus. Periculoſin, 295 M. FAB. QVINT. INSTIT. dut 2 uerum. Totum falſum eſt, hoc modo: Pecuniam tec lenujum. didi ſſe dicis, aut habuiſti ipſe, aut ab aliquo accepi lanaummet aut inueniſti, aut ſurripuiſti. Si neque domi habuiſi fumyui E& neq; ab alio accepiſti, nec cætera, non credidiſti.R mautn quum fit uerum ſic: di hic egt ſeruus, quem tibi uenii Wnun cas, aut uerna tuus eſt, aut emptus, aut donatus, autte Kamento relictus, aut ex hoſte captus, aut alienus. dũ cum à d„ Sone refut S cum cura intuendum genus, quia ſi in proponenl: mus. unum quodlibet omiſerimus, cum riſu quoque toum nuüraa t Ghahi La⸗ ſoluitur. Tutius quod Cicero pro Cecinna fcit, an interrogat, ſi hæc actio non ſit, quæ ſit, Simul enn mouentur omnia. vel cum duo ponentur interſeam/ a traria, quorum tenuiſſe utrumlibet ſufficiat, quaſecie Uin ronis eſt: vnum quidem, certè nemo erit tam ininiuu cluentio, qui mihi non concedat, ſi corrupti ilude iudicium, aut ab Habito, aut ab Opianicoeſſe corru- ptum: Si doceo nõ ab Habito, uinco ab Opianico: dio⸗i ſtendo ab Opianico, purgo Habiti. Fecit etii exduct neceſſe eſt qusrum neceſſaria eſt alterutrum eligendi aduerſinp alterum poteſtas, eſficiturq́;, ut utrũ eligerit, noceat. Eucdihoe Cſcero 8 Cicero pro Oppio: Vtrum cum Cottam appetiſetaut Pro Valeno. cum ipſe ſeſe conaretur occidere, telum eie man bu eptum eſt. Et pro Vareno: Optio uobis datur, ulrun * uelitis caſu illo itinere varenu uſum eſſe, an huiu de tenun e ſuaſu& inductu. Deinde utraque facit accuſatonicol- b N traria.Interim duo ita proponuntur, ut utrumlbettt nihn 4 Kum, idem efficiat, quale ett: philoſophandũ eſt tin itngi * 4 ſinon dereareeuan Be usaat a 13 ſaagu // / 45 GCylN Nmeß enwetenam üeüthats hurripuufti. in e tem tri buſte dng qui non poteſt. Vt ſunt autem tria tempora, ita ordo ORATOR. LIBER V. 297 ſchema ſi intelligiturs quò ſi non inteligiturs&: Men tietur in tormentis qui dolorem pati poteſt, mentietur iſt, neccetnune e ühicedmg ieſt uut enduna atterheſttun wum locus inuicem probãtium. Nam& ex initijs ſum⸗ Abinitis. m ſiperotdin ma colligitur, quale eſt: Nõ poſſum togam prætextam entun geun zui ſperare, cum fexordiũ pullum uideam. Et contra, non SSelum 124 am ſerinuzenn dominationis cauſa Sllam arma ſumpſiſſe, argumen- Nccel tus. guol Cicemglt tum eſt, dickatura depoſita. Similiter& ex incre/ Sab ne⸗ ackio non ſtg mento in utranque partem ducitur rei ratio, cim in mernoe e „Vel cum dunpen coniectura, tum etiam in traclatu æquitatis, an ad ini, enuiſſeunnlas kium ſumma reſerenda, id eſt, an ei cædes imputanda guiten cenenm ſit, 2 quo iurgium ccœpit. Edargumentorum locus ex hinonconcedin rerum tribus momentis conſertus ect. Habent enim o- mnia initium, incrementum, ſummam: ut iurgium, de/ inde cædes,& ſtrages. Eſt ergo hic quoque argumento „* ſimilibus. Si continentia uirtus, utique& abſtinentia. Afmilibus. Si fidem debet tutor,& procurator. Hoc eſt ex eo ge/ HcSito, autd0 ſi ex eo bab Rahite ina nere, quod& izayuye, Græci uocant, Cicero indu-. co ung Kis ckionem. Exdiſimilibus: Non ſi lætitia bonũ,& uolu/ 1 Npiole. ueleumm Ptas. Non quod mulieri, idem pupillo. Ex contrarijs: bus. uuri eignn Frugalitas bonum, luxuria enim malum. Si malorum Popilio. „ cauſa bellum et, erit emendatio pax. Si ueniam mere/ Acotraiijs. 0: 3. 1... 4 a. erihe tu fur qul imprudens nocuit, non meretur præmium qul 1 ¹*.„ 4 renn eenr imprudens profuit. Bæ repugnantibus. Qui eſt ſtultus, Ex repugnã- 0 Vareno. Opton.— 3... 3 tib uS. ſapiens non eſt. Ex conſequentibus, ſiue adiunctis: Si iu y renuſn 4 3. EX cõſequẽ⸗ den lerne ſtitia eſt bonum, recte udicandum. Si malum perfidia, tibus, coniun deinteutragueßi 5 non eſt Hallendum, idemꝗ; retr. Nec ſunt illa his dißi- ne. milia, ieoq́; huic loco ſubijcienda, cum& ipſa natura liter congruant: Quod quis non habuit, non perdidit. 4 Quem — 1 Cicero pro Oppio. 298 M. PAB. QVINT. 1NSTIT. Quem quis amat. ſciens non lædit. Quẽ quis hære ſuum eſſe uoluit, charũ habuit, habet, habebit. Sedem ſint indubitata, uim habent penè ſignorum immutab arzuͤlkintt V di fauue 1 lium. Sed hæc conſequentia dico aοεννseet enim cog ſequens ſapientiæ bonitas: illa ſequẽtia izay iuhis, qu poſtea ſacka ſunt, aut futura. Nec ſum de nominbu anxius, uocet enim ut uoluerit quiſque, dum iisemm ſui ip ſa manifeſta ſit: abpareatque hoc tempori iluiei naturæ. ltaq; non dubito, hæc quoq; conſequentiuu Nn m uis ex prioribus dent argumentum ad ea quæ ſequn- tur, quorum quidam duas ſpecies eſſe uoluerunt. 14 d nis, ut pro Oppio: Quos educere inuitos in broumnai 8 Aa.3. non potuit, eos inuitos retinere qui potuitt Temponi in Verrẽ:Si finem prætoris edicto affgrũt calenell- ne. nuarij, cur non initiũ quoq́; edicti naſcaturd calenii Ianuarij? Quod utrunq; exemplum tale hutidemu dumahe diuerſum, ſi retrò agas, ualeat. Conſequeiseſt enin N eos, qui inuiti duci non potuerunt, inaitos n potuiſt u in retineri. Illa quoq; quæ ex rebus mutuam conſirm.⸗ eſh Alonem præſtatibus ducitur, quæ proprij gentris qu. ltzalmt De inuentioz dam uideri uolunt,& uocant iu iναννε ume(iee pyrtẽ ro ex rebus ſub eandem rationem uenientibus, frti⸗ ter conſequentibus iunxerint. Si portorium Rhodſpb care honeſtum eſt,& Hermocreonti conducere, C quod diſeere honeſtum,& docere. Vnde illa nonhit ratione dicta, ſed efficiens idem, Domiti Afftiſenten/ tia eſt pulchra:Ego accuſaui, uos damnaſtis. Eitimu conſequens,& quod ex diuerſis idem octendit, un mundumnaſci dicit, per hoc ipſum et üeficemſtei 4 7 durnauſin 4 A arg, i M. S= ſcient nonlel 1 d N 1 1 6 R.T 1 V5„ 393. baihhn 9 cak: quia deficit omve quod naſcitur. simillima eſt ijs 45 eeoha lh. haun d argumentatio, quia colligi ſolent ex ijs qua faciunt, ea Hus a caulis— neruenti 4 u quæ efficiuntur, aut cotr quod genus à cauſis uocant. e nietlnag ec interim neceſſariò ftunt, interim plerunq;, ſed„0 boiiterläſ neceſſariò. Nam corpus in lumine utiq; umbram facit,„ autfut luſe&y umbra ubicunq; eſt, ibi corpus eſſe oſtendit. Alia I euentia⸗ nutuoluenas ſunt, ut dixi, non neceſſaria, uel utrinque, uel ex altera appereanieie harte: Sol colorat, nõ utiq qui eſt coloratus, ſole eſt. cuhito heag Iter puluerulentum facit, ſed nec omne iter puluerem lentcrammeunes mouet: nec quiſquis eſt puluerulentus, ex itinere eſt. m duus ſheitiſa Qua utr inq; fiunt, talia ſunt. Si ſapientia bonum uiri .os etuemin facit, bonus uir eſt utiq; ſapiens.ldeoqᷣʒ boni eſt hone. uitosretinenganſ ſte facere: mali, turpiter: e qui honeſle ſaciunt, boni:, npretorielih qui turpiter, mali recte iudicatur. At exereitatio ple⸗ Ad hos nit gugeliint runc; robuſtum corpus ſaeit, ſed non quiſquis eſt robu unng empla Ktui, exercitatus: nec quiſquis exereitatus, robuſtus eſt. g, ulut. G Nee quia fortitudo præſtat ne mortem timeamus, quiſ. ciun pauenas quis non mortem timuerit, uir ortis erit exiſtimadus. da due Kthun Nee ſi capitis dolorem facit, inutilis hominibus ſol eſt. 2 ei zum Et bæc ad hortatiuum genus maxime pertinẽt. Virtus t, Tuatunn ficit laudem, ſeqquenda igitur: at uoluptas inſamiam, fis Lienda igitur. Rectè autem monemur, cauſas non utig; aniem rtionentan„ultiga„ nen ab timõ eſſe repetendas, ut Medea: zunmirähm Vtinam ne nemore Pelio. 8, Tlemban Quaſi uerd id eam fecerit miſeram, aut nocentem, vhe,G— quòd illmc ceciderint abiegnæ ad terrà trabes. Et Pby audim De tocleta Pariccc. hec uimin Si bnperaſſes tibi, ego nune non eſſem miſer. wiausſi ADomodo peruenire qud libet, retrò cauſas legeti za he ſt 2 Hus; 306 M. PAB. AVINT. INSTIT. SHus licet. His illud adiſcere ridiculum putarem, niſ R csiugatis. Cicero uteretur, quod coniugatum uocant, ut eos rem iuſtam faciant, iuſté ficere, quod certè nõ egeten hatione. Quod cõpaſcuum eſt, cõpaſcere licere. 2i. Aam hec quæ uel ex cauſis, uel ex efficientibus dn. 4.3aeis mis, alieno nomine uocant ausd⸗as, id eſt, exitus Nn nec hie aliud tractatur, quàm quid ex quoque eueniu Ab appoſtis, Appoſita uel cõparatiua dicuntur: quæ maiora exm. vel camparas noribus, minora ex maioribus, paria ex paribuspo- d tiuis.— 4. 3. 1. Ad coniectu hant. Confirmalur coniectura ex maiore: di quiiſar a Amaiori. legiunn facit, faciet& furtum. Ex minore: Duifeil Aminore. Rpari. ac palam mentitur, peierabit. Ex pari: Qui obrenu-. dicandam pecuniam accepit,& ob dicendum fiſin c len— Friure teſtimonium accipiet. luris confirmatio eſt huuſmo- maiore. Ex malore: Si adulterũ occidere licet,& loris ceden. Aunnn. naiigſ A misore nium tractatus uerſatur in ſyllogiſmis. Ilumagufj. uhaſe Apari. nitionibus, aut qualitatibus proſunt. Si robur capon. natuni bus bonum non eſt, minus ſanitas. Si furtum ſceluuns- Ammnori. Ex minore:Si furem nocturnum occidere lictt quid 1, Apari. tronem? Ex pari: Quæ pœna aduerſus interfeckorem Ad Rnitionẽ. Patris iuſta eſt, eadem aduerſus matris. Quorum om- umnn gis ſacrilegium. Si abſtmentia uirtus, e& continenii- 3 Simundus prouidentia regitur, adminictranda eſtk a pub. Si domus ædificari ſine ratione non poteſt, nuh 14 agendum in naualium cura,& armorũt Ae mihiom⸗ dem ſufficeret hoe genus, ſed in ſpecies ſecatur. 4 58 ex pluribus ad unã,& ex uno ad plura, unde eſt ut ſemel,& ſæpius. Et ex parte ad toti, ex genere ciem, ex eo quod continet, ad id quod zonsinxun ißße⸗ a ute än ihl⸗ 4 48. e 0RATOR LIBER V. 0U nalatgen d iffcilioribus ad faciliora,& ex longe poſitis ad'pro uſtifen 9 Diora, er ad omnia quæ contra hæc ſunt, eadem ra- daſe ſeiet tione argumenta ducuntur. Sunt enim& hæe maio/ daſeuun hea ra er minora, aut certe uim ſimilem obtinent, quæ ſi reuſß, uaßs proſequamur, nullus erit ea concidendi modus. Infini/ ne locantiauag ka eſt enim rerum comparatio, iucundiora, grauiora, lahu, duinguia magis neceſſaria, honeſtiora, utiliora. Sed omittamus aratius dan u Plura, ne in eam ipſam quam uito, loquacitatem inci- er maionduneig dam: Exemplorum quoque ad hæc infinitus eſt nume- eoniechnteun rus, ſed paucißima attingam. Ex maiore, pro Cecin- te furun um na: Qui exercitus armatos mouet, is aduocationem n peierchi Nje kogatorum non uidebitur mouiſſe? Ex faciliore, in clo uun accepi, oh dium& Curionem: Ac uide, an facile ſieri tu potueris, piet uns enſma cm is fackus non ſit, cui tu conceßicti. Ex difficiliore: lraocälkenen Vide quæſo Tubero, ut qui de meo facto non dubitem, enwwihemd Ae Ligarij audeam confiteri. Et ibi an ſperandi liga/ nnr ne aſt orſt anmnütepaiueleuſteuamre lhemalteun altero deprecandis Ex minore, pro Cecinna: Itane ue/ erſetrh manus eorum incidere non eſt ſatis? Ergo, ut breuiter uitas 1 4 contrabam ſummam, ducuntur argumenta à perſonis, chmuna luiu 1 cauſis, locis, tempore(cuius tres partes diximus, præce 38 Da dens, coniunckum, inſe quens) facultatibus, quibus in- aientientgtni Ktrumentum ſubiecimus moqò, id eſt, ut quicquid ſit f. elſteniſtn ckum finitione, genere, ſpecie, differẽtibus, proprijs, re ulun ansGaun motione, diuiſione, initio, incrementis, ſumma, ſimili. oe ſeus fün bus, dißimilibus, pugnantibus, conſequentibus, eficien ni cauudp tibus, effectis, euentis, iugatis, coparatione quæ in plu- res diducitur ſpecies. Hud adijciendum uidetur, duci -— — — 11 2 — — —— — propria Cõparatio⸗ nis ſpecies. Exempla. A maiori. Quod exerci tus arma mo⸗ uet, id ad uos cationẽ nõ ui debit mouiſa L. Afzciliori. A diffſciliori, Aminore. ro ſcire eſſe armatos, ſat eſt ut uim fackam probes, in Argumentes rum generxa. 4 3 argu- GGGGG—,,e ge KM. EAB. QVINT. INSTIT. A 4alone, argumenta non à conſepis tantũ, ſed etiam aficli — quam Græci uadò ve ii uocdt. Et quidem ex omm. bus ijſdẽ locis quibus ſuperiora, quia totidẽ ſpecies:ſ 1 ——————————. — 1 8—— 8 — proponere aliquid, quod ſi uerũ ſit, aut ſoluat queu plis octendam. Lex eſt: Qui parentes non alueritun 3 ciatur. Non alit quis,& uincula nihilominus reauſt Vtitur fictione, ſi miles, ſi inſans ſit, ſi Reipublicetu- opinionem ſa abſit. Et illa contra opinionem fortium, ſi Tyrami. dem petat, ſi templorum euerſionem. Pluriuumqyu Cieero pro res uirium habet contra ſcriptum. Vtitur his Cum beas quidẽ ſeruũ, præter eum qui me deiecetit. Et du in eodem libro plurima. Verũ eadem fictio ualetqd qualitates: Si Catilina ci ſuo cõſilio nefariorunhoni auln Seeinna. pro Cecinna: Vnde tu, aut fimilia, aut procunatorip- Si me uillicus tuus ſolus deieciſſet, non fimiliu deit. eiſſet, ut opinor, ſed aliquis de familia. Siueròneba- poſſunt fictæ, quot ueræ. Nam fingere hoc loco, ileſ Säaag 1 ſange m ſenmälu nem, aut adiuuet: Deinde id de quo quæritur, ficereil 1 21 ſimile. Id quo facilius accipiant iuuenes, nondum ſein haſnpſêee lam egreßi, primo fimiliaribus, magisq́; uſitatuerm. duui lacim Mahe güciaae Raenche num, quos ſecum eduxit, hae de re poſſet iudicattmn. Philip.i. demnaret Lucium Murenã. Et ad amplificationen:dj nilas hoc tibi inter cenã in illis immanibus poculis tuiuy cidiſſet. ic& ſi Reſpub. uocem haberet. Has feris- des accepimus probationẽ in uniuerſum, quas nec ⸗ neratim tradere ſat eſt, cimm ex qualibet earum innunt rabilis argumentorum copia oriatur, nec per ſinelu ſpecies exequi patitur natura rerũ, quod qui untſius fFe conati, duo pariter ſubierunt incommoda‚ut 5. u — àn nr n cnfutmi„8 attm d bu ſpeine 34 4 lere. 5 n 8 ſ Iueriſt eübie iu tecipiantinn eüaae 2 exeſt e an Tus E unellenin nile- linan ie contraſcnun. detu uufimüh uſolus deraiſe,n ſetalqui de uui preter eun qum lrrint Veri tiin⸗ ailmaci ha eürrietecenp „ Murend Ftata ar uumi rir ainu ORATOKR. LIBHR V. 03 mium dicerent,& tamen totum. vnde plurinti cum in bos inexplicabile⸗ laqueos inciderunt, omnem etiam quem ex ingenio ſuo potuerãt habere conatum, uelut aſtricti certis legum uinculis perdiderit, et magiſtrum reſpicientes, naturam ducem ſequi deſierunt. Nam ut ber ſe non ſufficit ſcire, omnes pProbationes auta iperſo nis, aut à rebus peti, quia utruq; in plura diuiditur, ita ex antesedentibus& iunctis,& in ſequentibus trahen da eſſe argumenta, qui acceperit, protinus in hoc ſit inſtruclus, ut quid in quaq́ cauſa dicendum ſit, ex his ſciat, præſertim cum plurimæ probationes in Jpſo⸗ cau/ farum cöplexu reperiantur, ita ut ſint cum alia lite nul- la cõmunes. Eæq́; ſint potèẽtißimæ,& minimè obuiæ, quia cõmunibus ex præceptis propria inuenieda ſunt. Hoc genus argumentori ſane dicamus ex circunſtan- tia, quia ⁴ισaziu dicere aliter non boſſumus: uel ex Periſtaſs r- ijs quæ cuiuſque cauſæ bropria ſunt, ut in illo adultero aeaee 8 ſacerdote, qui lege qua un ius ſeruandi poteſtatè habe⸗ haæret re- bat, ſe ipſe ſeruare uoluit„proprium eſt cõtrouerſiæ di 4 nüis ne⸗ dn cere: Non unum nocentẽ ſeruabas, quia te adultero di/ uideat.non:a miſſo, adulteram occidere nõ licebat. Hoc enim argu- 2e 8 dur 4 uis mentä Lex Ncit, quæ prohibet adulterã ſine adultero Theopin: aff. occidi. Et illa in qua lata lex, ut argentarij dimidiu ex 27 2ez7, ⸗ eo quod debebant, ſoluerent, crediti ſuum totum exige moniat ud rent. Argentarius ab argẽtario ſolidum petit. Propriũ inde temuru- ex materia eſt argumentum creditoris: idcirco adie- a0 8 aue clum eſſei in lege, ut argentarius totum exigeret. Ad/ quid ad rẽ di uerſus enim alios nõ opus fuiſſe lege, cum omnes præ- ¹ioſtit. terquam acargentarijs totum exigendi ius haberent. 9 4 Cum . 3 304 M. FAB. QVINT. mSTIr. A allamugtä 4 ins gtég Cuͤm multa autem nouantur in omni genere maten tum præcipus in ijs quæ ſtionibus quæ ſcriptocoſtn f„ ,, quia uocum eſt in ſingulis ambiguitas frequens, alhu in coniunctis magis. Et hæc ipſa plurium legum ali. rum ue ſcriptorum uel congruentium, uel repugnut tium complexu uarientur néceſſe eſt, cum res rei,u ius iueris quaſi ſignum eſt: Non debui tibi pecunien nunquam me appellaſti, uſuram non accepicti, ulhul me mutuatus es. Lex eſt: Qui patri proditionis noni affuerit, exhæres ſit. Negat niſi ſi pater abſoluuſt quid ſigni? Lex altera, proditionis damnatus, cun dl- Cic.pro uocato exulet. Cicero prô Cluẽtio P. Popilium, C ê Dhneaun üiketiaag Clentio. 4 5 tum Guttam dicit nõ iudicij corrupti, ſed ambinuuſ damnatos, quid ſigni⸗ quòd accuſatores eorũ qui ent & ipſi ambitus damnati, e lege ſint poſt hanc ulo- riam reſtituti. Nec minus in hoc curæ debetahibei quid proponendum, quam quomodo ſit quolpropo- im ſueris probandum. Hic omnino uis inuentionis, tnon Ft Rriſtot. in maior, certè prior. Nã ut tela ſuperuacua ſintneſcieu Rhet. ingenij, & induſtriæ, ti quid petat, ſic argumenta, niſi præuideris cui real. nõ artifteu hibenda ſint, hoc eſt, quod cõprehendi arte noneſit. tat eſſe, rẽ ſuo uſ mcſü urnn auntalme n unmtud mülse heuwu imtzaugnn ritiun, tänie 1 e loco& tẽpo⸗ debq́; cum plures eadem didicerint, generibusau; te ꝓponere, mentorum ſimilibus utentur, alius tamẽ alio plunqu et in hac re na turam eſſe ma bus utatur, inueniet. Sit, exempli gratia, propoſiuciâ sictrã. quiq; trouerſia, quæ minumè communes cum alijs qusſtustus hac dote Ina„—„. 4. 344 tura prædui habet: Cum Thebas euertiſſet Alexander, inuenit lunt, hos ab bulas, quibus centum talenta mutuo Theſſalis keüſe hir Homero AI. pheſtas ſinu Thebanos continebatur. Has, quia erat uſus comnili dn lari uocabulo tio Theſſalorum, donauit his ultro, poſtea rtha b cA. appellatos. 4 t aoaantur. ORATOR. LIBER vV. 305 sgueſtuniae Caſſandro, Thebani repoſcit Theſſalos apud Amphi- ligulu auian ctiones agitur, centũ talenta ey credidiſſe eos conſtat, Etheriſeae&r non recepiſſe. Lis omnis eo ex quòd Alexander ea nuclconynenin Theſſalis donaſſe dicitur, pendet: conſtat quoq; illud; dientur ner 4, non eſſe his ab Alexandro pecuniam datam. Quzæri- numect: Nanaa fur ergo an perinde ſit quod datum eſt, ac ſi pecuniam . 2, 7 eluuſwcnme dederit. Quid proderunt argumentorum loci niſi hæc extſ: Qinenit prius uidero, nihil eum egiſſe donando, nõ potuiſſe do. „Bhang nare, non donaſſe? Et prima quidem actio facilis ac ſu/ fit. Neoctyiſan 34*²“ 9 Senüſtze uorabilis, repetentiu iure, quod ui ſit ablati. Sed hunc lers, proditianzun eropro Chäia no ucieifcom gniequot caſtn umnati, ekeeun Necminutin hocc lum quen quonui m. Hic omninousn 7.Niut teliſipeua reunente iiſgna ceit guod qpnendi geudem dicleeri bus uennr diulei iit. Ciempigu minme eunmun ezeurtſſtglaur enun taertamth eöcur Hs gut 7, uuui hüun centibus Theſſalis hoc regna, populos, fines gentium, atque urbium contineri Inueniendum contrd eſt, quo diſtet hæc cauſa à cæteris quæ in poteſtatè uictoris ue- nirent, nec circa probationem res hæret, ſed eirca pro poſitionem. Dicamus in primis in eo quod in iudicium deduci poteſt, nihil ualere ius belli, nec armis erepta niſi armis poſſerretineri. itaq́; ubi illa ualeant, non eſſ Iudicẽ ubi Iudex ſit, illa nihil ualere. Hoc inueniẽdum eſt, ubi adhiberi poßit argumentum. ldeo captiuos ſi in batriam redierint, liberos eſſe, quia bello parta non ni ſi eadem ui poßideantur. Proprium eſt illud cauſæ, guod Amphictiones iudicant, ut alia apud Centumui- ros, alia apud ludicem priuatum in ijſdem quæſtioni- bus ratio ſit. Tum ſecundo gradu non potuiſſe donari 4 uictore ius, quia id demi ſit eio quod teneat, ius quod ſit incorporale, apprehendi manu non potuiſſe. Hoc reperire difficilius, qudm cium inueneris, argumentis 5 ——2 — 5 „ 4 ad adiuuare, ut alia ſit còditio hæredis, alia uictoris, quia aſpera,& uehemens quæſtio exoritur, de iure belli di- lus benii.) in iudiciũ nõ de ducitur, hine e frequens hoc⸗ ſilent leges in ter arma, clau ſum eſt forum mwerto Jano, & ſimiles. Ius incorpos rale.) de qua re uide iuriſs per. Inſti. la. 11:fit.112. — ,0 M. FAB. QVINT. INSTIT. oKM ad illum ius, ad hũc res tranſeat. Propriũ deindemau uavmiſat riæ, ius publici crediti traſire ad uictorẽ non potuiſ auiu;ſsſ quia quod populus crediderit, omnibus debeatur:C amiuuum t quandiu quilibet unus ſuperfuerit, eſſe eum totiuſin umanune mæ creditorem. Thebanos at nõ omnes in AlexannÜ neniſſe manu tſuiſſe. Hoc nõ extrinſecus probatur, quæ uui u argumẽti, ſed ipſum per ſe ualet. Tertij loci pars pn pn magis uulgaris. Non'n tabulis eſſe ius; idq́ multia; ias An decepe⸗ gumentis defe ndi poteſt. Mens quoq; Alexandri dui a kure) Wwete debet in dubium, honordrit eos, an deceperit. lulim ſpe donatisis rurſus materiæ propriũ,& uelut nouæ controuerſt Plaſorir 4* quòd reſtitutiõe recepiſſe ius, etiamſi quod amiſent, umut ana ſciebat ſe nõ Thebani uidentur. Hic& quid Caſſander uelit quen. canunas&y an hoſſe ilos au tuy. Sed uel potẽtißima apud Amphici) onas equit- injelanſane tẽ exiſtimare accepiſſe, d ctatio eſt. Hæc non idcirco dico, quòd inutilem honan uuanagſtae alioqui non—.*„„„, anh⸗ u. Poterant. locori, ex quibus argumẽta ducãtur cognitione pule, acunnn,. alioqui nec tradidiſſem, ſed ne ſi qui cognouenint ite, Tnnuu ſi cætera negligãt, perfectos ſe protinus atq; conſum/ aiauna matos putent, e niſt in cæteris, quæ moxppræcipiir tuuua NInmuentiones ſunt elaborauerint, mutam quandaà ſcientiam ſeconſe 11 ete Ke Zere⸗ cutos intelligant. Neq; enim artibus æditis facium 6 d amem fuiſſe, ut argumenta inueniremus, ſed dicta ſunt omniuante, ſd quam præciperentur, mox ea ſcriptores obſeruatsq in collecta, ædiderunt. Cuius rei probatio eſt, quòd eum. qiſejn plis eorũ ueteribus utuntur,& ab Oratoributiluin- auii petunt, ipſi nulli nouum,& quod dictum nonſitina ni niunt. Artifices ergo illi, qui dixerunt. Sed habeniu t5 masea quoque gratia eſt, per quos labor nobis letraciuch Deameaak Nam quæ priores beneſlao ingenij ſingula buen⸗ 7 lmazag b 8. Wurm — cres ranſea.a 3 ORATOR. LIBERK v. 30„% retiti naſnecuin nobis& non ſunt requirenda,& nota omnia. Sed non Kenüteni, m magis hoc ſat eſt, qudm palæſtram didiciſſe, niſi corpus unus luherien, exercitatione, continentia, cibis, ante omnia natura iu rhebenot i i vetur. Sicut contra ne illa quidẽ ſatis ſine arte profue/ n cxrriſeupn an per ſe uule. in Nonin tabuli teu ipoteſt. lengan heuor rien ai rint. Illud quoq; ſtudioſi eloquentiæ cogitent, neq; om nibus in cauſis ea quæ demõſtrauimus, cuncta 2oſ.. periri, neq́; cum propoſita fuerit materia dicendi, ſcru Veluti ogea⸗ tanda ſingula,& uelut oſtiatim pulſanda, ut ſciant, an ln.) d 24 6„„⸗ 9 4 3 ⁸½ 11 ad probandum id quod intendimus, forté reſpondeant, cum innotan: niſi cum diſcunt,& adhuc uſu carent. Infinitam enim des ilis qus quærunt, Pes* dvoprü, Tulm faciet ipſa res dicendi tarditatem, ſi ſemper ſit neceſſe, ungulss terse recepiſſe iun, iin ar Nic& quli iißimtapud aͤnzi ut tentantes unumquodq; eorum quod ſit aptum, atq; uicos& do- . 3 P mos ingrere conueniens, experiendo uocamus. Neſcio an etiam ſolit,& ba. .. 9G„, 3 z, interrogandi. impedimento futura ſint, niſi et animi quædam jugeni⸗- intert Sanas aniltincodisi ta natura,& ſtudio exercitata uelocitas, rectd nos ad nia pullant. us czunets dui ea quæ conueniant cauſæ, ferant. Nam ut cantus uocis laſſen, ſdneſtai Plurimum iuuat ſociata neruorum concordia, ſi tamen it, peffäesſepus kardior manus, niſt inſpectis, Aimenſisq́; ſingulis, qui- g nſſincetri,ne bus quæq; uox fidibus iungenda ſit, dubitet, potius ſue ru mutan qunlie rit eſſe contentu eo, quod ſimplex canendi natura tule d Neeinatie rit. lta huiuſmodi præceptis debet quidem apta eſſe,& zuenirens, ſdl rentur, nolet z nut.Ciurinit tur, ſic Oratoris cogitationem nibil moretur hæcna- uen exigunt, ſic rationes ſponte quadam ſequantur. citharæ modo intenta ratio doctrinæ, ſed hoc exercita tione multa conſequendum, ut quemadmodum illorum artifici, etiamſi ali ſpectent, manus tamè illa ipſa can ſuetudine ad graues, acutos, medios q́; horũ ſonos fer- rietas argumentorum e copia, ſed quaſi offerat ſe, occurrat: et ut literæ, ſllabæq́; ſcribentiũ cogitationẽ zmxienaæ.) 303 M. FAB. QVINT. INSTIT. veęed᷑dανν De Exemplis. Cap. XI. KAI” deüerus der. Sracis„ Ertium eſt genus ex ijs quæ extrinſecus adducin omunpna apta& ſupra 1 4 2 3 euh modũ expoſi in cau ſam, Græci uocdt niapds eyuæ, quò aomineg sa probatio aAli int i i ſimilii ap 6' Ahrdeie generaliter uſt ſunt in omn ſi ppoſitione, eiſ exĩpiis ciaris cialiter in ijs, quæ rerũ geſtarum autoritate nitunn fme fieri fo- Noſtri uerò ſimilitudinẽ uocare maluerunt quodaili let, factũ eſt, ut rluſerdt nuhruaeng etiã pro ext lis rapaga dicitur, boc alterũ, exemplum, quanguas o edan,&x boe ſimileſ&ilud exenplum. Surguaßela ꝗd Bt,& quo propoſitum explicemus, utrũ q; mapd apua eſſecreut⸗ pacto ufurpe mus,& ipſi appellemus exempli. Nec uereon neuile- tur uide Chil. 4 4 2.. Praſ. Cic. de ar repugnare Ciceroni, quanquaã collationẽ ſepantid Inuent. exemplo. Nam idem omnem argumentationem diuit ſonat aggreſ⸗ e...„„., sont᷑. et quaſu Græcorũ in öepas&yuæra,& tnxatuuaradixerniß Bun ne 424 xap Sxrxoeaud iraæyuyuu. Nam illa, ua puu/ ea argumenta rimum eſt Socrates uſus, hanc habuit uiam, cum plun tione, quaſi; m....„ none, Aua interrogaſſet, quæ fiteri aduerſario neceſe cſſet,nouſ na aduerſariũ ſimè id de quo quærebatur, inferebat, cui ſmilecer 1 comprehendi ſiſſet, id eſt, Inductio. Hos in ratiocinatione fieri nopo mus. ‚.. 6 4., teſt. Sed quod illic interrogatur, hic fere ſumitu, Su Sena tur illa interrogatio talis: Quod eſt pomum genenſſſ ax.&c. 1„ 2„„„ 9 Aridoteies et ſimumtnoͤnne quod optimuis cõcederetur. Qubequ in Rnetoricis generoſißimus? nõnne qui optimus?& plurain einii E lCls 8.„ 42 1. 1 padigma uo/ modã. Deinde cuius rei gratia rogatuũ h faflun cat.ſRhetori nei; obtimuss Eatendument. ae. Socrares Hoc in testium interrogatione ualet plurimum, iet iaani awi n b lieint p Weſänin ai, tione perpetua dißimile eſt, etenim ſibijpſi reſponte V & atidianis Orator: quod pomum generoſiß imum: puto auich actionib per 1 1 57.7 inum, n Kwillaris ett. 1u, O cqules, Jut uelocißimus: ita hominum, n 1 koc 4 tüna iünniit that ucheate in duas parteis, inductionem& rationem, ut plaine hü⸗ htſun de einegai 4 Nüuukaem MWeninig vnie Nul 1* DHaia 4 ORATOR. LIBER v. 309 eciuocäwa Omnia igitur ex hoc genere ſumpta, neceſſe eſt aut ſi/ ue Eauituae ſant namiſedig milia eſſe aut dißimilia, aut contraria. Similitudo aſſu. iatonteisa ue nnigeaman mitur interim& ad orationis ornatu. Sed illa cum res Jerenee ulütutne ueatnisexiget. Nunc ea quæ ad probationè pertinent exequar. Forratie s iuur hoc alnͦen Potentifimum autẽ egt inter es, quæ ſunt huius gene/ apparh. e ilulejin ris, quod propriè uocamus exemplum, id eſt, rei geſtæ, Premplum.) dicenunignn dut ut geſtæ, utilis ad perſuadendum id quod intende- nili.n.de bei⸗ delenu emmjn ri’ cõmemoratio. Intuendum igitur totum ſimile ſit, an lo ciuui. lennigungint ex parte ut aut omnia ex eo ſumamus, aut quæ utilia llem onnanan üt. Simile eſt, iure occiſus eſt Saturninus, ſicut Grac- Kntuchenmgu chi. Dißimile, Brutus occidit liberos broditionem mo. ſientes: Manlius uirtutem filij morte mulctauit. Contra h deGa rium, Marcellus ornamenta Syracuſanis hoſtibus reſti naus enna uit, Verres eadem ſocijs abſtulit. Et probandorum& urr ſi axtan rulpandorum ex his cõfirmatio eoſdem gradus habet. ufin eſa Etid in ijs quæ futura dicemus, utilis ſimilium admoni- „ rtrziffri tio eſt, ut ſi quis dicẽs Dionyſtũ idcirco petere cuſto ii Hoeintatun des ſalutis ſuæ, ut eora adiutus armis, Tyrannidè occu riutemeurif pet, hoc referat exẽplũ: eadè ratiõe Piſitratũ ad domi cio tllnCgolcn nationé pueniſſe. Sedut ſunt exépla interim tota ſimi- auloptinä'ciunn kia, ut hoc proximii: ſic interim ex maioribus ad mino- nonne giicptnai ra, ex minoribus ad maiora ducũtur. Si propter matri aiusna griunmi mo nia uiolata urbes euerſæ ſunt, qd fieri adultero par raſßerangaichin eſte Tibicines cum ab urbe diſceßiſſent, publicè reuoca Ex liuij iib. — ti ſunt, quanto magis brincipes ciuitatis uiri, et bene de ¹*ub urb. anikek, eru repub. meriti, cũ inuidiæ ceſſerint, ab exilio reducendi: aunenervſſta Ad exhortationè uerò præcipue ualẽt imparia. Admi- Ad exhorta- ſragektori fœmina ꝗᷓ in uiro ui d ſGret. ucauclue nieleßinsi rabilior in faœrmina gin uiro uirtus. Qare, ſia fer Valgen. 4 10 AM. FAB. QVINT INSTITr. ad 1 dter ficiendum ac cendatur aliquis, non tantum ſ, uurſuen momenti Horatius, et Torquatus, quatum illa muli waumap”’ cuius manu Pyrrhus eſt interfectus. Et ad morienaa ul Nam mnde.) nõ ta Cato,&æ Scipio, quàm Lucretia. Quod ipfun ul un iceron ex minoribus ad maiora. Singula igitur horũ genen K tanto magis. 2, S 5 extolleret, ex Cicerone(nam unde potius) exẽpla ponamus sin eeeeee le hoc eii pro Murena: tenim mibijpſi acciliputan V dlobius patricijs, altero improbißimo atque audanßſ mo, altero mode ſtißimo atq́; optimo uiro peters, enſ N umaii 4 raui tamen dignitate Catilmam, gratia Galbam.Mlaiuſ nyüitwuwe minoris pro Milone: Negãt intueri lucẽ eſſe fi eiuÜ deleerlin e iſe hominè occiſum eſſe fateatur. In qua tandenue aſtin na hoe homines ſtultißimi diſputantsnempe in ed, uem ſauibu uncus klo minm iu dicium de capite uidit Marci Horatij friiim u alcun n tiſrimus. iri, qui nondũ libera ciuitate, tamẽ populi Rom cni bei ſftedan tijs liberatus eſt, cũ ſua manu ſororẽ eſſe interftiſe l,uan. Spurius teretur. Minus maioris: Oecidi, non Spurium Melium, ülhte 1 b cuus. ui annona leuanda, lacturaq; rei familiarb, quiani- anaſeall S b mis amplecli plebẽ uidebatur, in ſuſpicionẽ᷑ ineititm- unnasai. Palninaria gni appetẽdi,& cætera: Deinde, ſed eum(auderetenin See ende dicere cũ patriã periculo liberaſſet) cuius nefinlia- ulteriũ in puluinaribus. Et totus in Clodiũ locu diſi mile ex ſe plures cauſas habet, fit enim genere, noll, tẽpore, loco, cæterisq́;, per quæ Fere omnia ciceno bns iudicia, quæ de Cluentio uidebqtur ſacta. fabueniiic b trario uerò exẽplo cenſoriã notam, laudando cenum eani Africanus Africanum, qui eum, qaem peieraſſe conceptu reni J(enuin 6 Genſor. palam dixiſſet, eti teſtimoniu pollicitus, ſi quisc uhe na eif 1 Aicceret, nullo accuſante traducere equum paſſ 4 3 deed ... cent lan, GCRATOR. LIBBR. v. 31t1t 9.... 3* 2.*. 5 uiet Tongun Que quia erant longiora, no ſuis uerbis expoſui. Bre- S fuls.) à3 nu inaafn ue autem apud Vergilium contrarij exemplum eſt. uic, uerbum cipio auamlusa n ille e mentiris Achilles. de uerbo, c uin uun At 20 1 lle/ akai uo mteris e ab autoris ali dmins ugllin Talis in hocte fuit Priamo- cufus merbis 5 he uæœd ailt ex ijs quæ gecta ſunt, tota narrabimus, recenſendis muncepriuſan Quedd aitt ex ijs quæ geſta ſunt, tota nõ latum qui lureneBtainri ut Cicero Pro Milone: Pudicitiam etam eriperet militi dem unguem Tribunus militaris in exercitu C. Marij, propinquus diſe dimus,. 2.. ſuis autè, eius Imperatoris interfectus ab eo eſt, cui uim affere/ ne uet bat. Facere enim probus adoleſcens periculose, quàm Ds dothees. 4 perpeti turpiter maluit, atque hunc ille ſummius uir tiam exprims ſem ſe ſcelere ſolutum periculo liberauit. Quædam ſignifica mus. 4 3 auan re ſatis erit, ut idem, ac pro eodem: Neq́; enim pof/ mufen ſhuun ſet aut ille Hala Seruilius, aut P. Naſtca, aut L. Opimi- — ecpitecia us, aut C. Marius, aut me Cõſule ſenatus nõ nefarius ha llben Kuttateia Beri, ſi ſceleratos ciues interfici nefas eſſet. Hæc ita di- Cicero opti= t, c 3 nanſen cẽtur, prout nota erit, uel utilitas oauſc, aut decor bo magitter clos maiori Occiim Kulabit. Eadé ratio ef esri, quæ ex poëticis fabulis di quentiæ. anl iunagn cütur, niſt quòd his minus affirmationis adhibetur, cu beniltenrinſt tus uſus qualis eſſe deberet, idẽ optimus autor, ac magi TeetereDeiniet ſter eloquẽtiæ oſtédit. Nã huitus quo q generis eadè in ägenialollbenſth oratione reperietur exemplii: Itaq; hoc ludices, nõ ſine unenbu Ettutun cauſa etiam fickis fabulis doctiſsimi homines memoriæ dstuſ hn prodiderũt ei qui patris ulciſcendi cauſa matrẽ neca. ernitz pergef wiſſet, uariatis hominum ſentẽtijs, nõ folum diuina, ſed Clentouitän' etia ſapientißi mæ Deæ ſententia liberatũ. Ile quoq; ſũ „ruue Pulæ, qus, etiaſt ab Aeſopo originem non acceperunt, Suidas aitHe teple cenſe d Motar.. 8.. ſio dũ primẽ uen,gm nen(nam uidetur earũ brimus autor Heſi odus) nomine ta. egaau taba uhaanie men Aeſopi maximè celebratur, ducere animos ſolẽt, h⸗ ceipane⸗ ets kentn. 44..„,—„ dui eu 130½ vmatgeins præcipue ruſticori& imperitorũ, qui e fimplicias 3usus 3 a. deſtißimo dicz c ntate(atlutn gat llone. Negaätintat aalteroingnha † ——᷑—ꝛ—xxxꝛ———:„, ,:— V Epiftola.1. Aiuog.) uide„., 4 præta. Chil. Aurop Græci uocant,& aiouaoreiurav,& ut din Aiounor din- aA0yxe ν˙ννμ³ε Noctrorum quidam non ſane recepton 2 3u2 AM. PAB. QVINT. INSTIT. annis Keſo- 4.. po fuperior quæ fi cta ſu nt audiunt, et capti uoluptate, ficile fatt. bus deleckatur, cõſentiunt. Siquidẽ et Meneniusag Notzeſt illi pa, plebé cum patribus in gratiã traditur reduxiſſa fabula de ac= cipure et phi ta illa de membris humanis aduerſus uentrem diſcor⸗ lomelf.· dantibus fabula. Et Horatius, ne in poemate quidẽh o.) Quan Mx aruto/ uſum nomine apologationem, cui confine eſt eqauin phanis cõmẽ genus illud quod eſt uelut fabella breuior,& peralt- aarijs intelli/ gi dat ueteres goriam accpitur. Nos noſtrum, inquit, onus, bo rüt eas fabulas las. Proximas exemplo uires habet ſimilitudo, prai. uocabãt quæ cunq; de itra Pueq́ la, quæ ducitur citra ullam trauslationũnin ionabilibus ram ex rebus penè paribus: Vt, qui accipere in cipo- animalibus 7=. 22 wõpolite erãt Conſueuerunt, ijs cãdidatis, quori nummos ſuppraſu Airxs uud:⸗ eſſe putant, in micißimi ſolent eſſe, ſic huiuſmodi ludi- milem uſum huius generis putauit in illis uerſibu. Olim quod uulpes ægroto cauta leoni. qunlſiue uſenäbege uisGeiud maünaulh trgiignige auüiene 1 uß uneide annrtwilhh ge luemäih gf n. weltirenlan rütögunigah e iapro aa ae tſaſnin 4 ous, noc eſt, ces infeſti tu reuenerat, nam mναονε ud Cicerocal ſermones fa/ pulofos. lationem uocat, longius res quæ parentur, repetenaß Licero pro let. Nec hominum modo inter ſe opera ſinuliaſpecun cero pro Murena facit: Qudòd ſie pomu ſaule Murena. 6 c reo tur ut Ci tibus, qui iam in portum ex alto inuehuntur, preiune ſi ſummo Kudio ſolent,& tempeſtatum rations,& hte donũ,& locorum(quod natura fert, ut ijs fueanu, qui eadẽ pericula, quibus nos perfuncti ſamu inxrei b antur) quo me tandẽ animo eſſe oportet, propè ummtt magna iactatione terrã uidentẽ, in hũc, cui uideomau LRVaaſeilge ſuszanan„ mas Reip. tempeſtates eſſe ſubeundas? Sed„chußaie üa 3+ℳ mutis, atq; etiam inanimis interim hauuſiuodicuuln Pnun 7 4A WNr. 1 1 uutiunt, et aptini OKRATOR. LIB ER. V. 3, cſentun zguiin it quonid ſimiliũ ralia atq; alia facies in tali ratiõe ad al. non le- Lanhusin gaiinuouédum eſt, rarius eſſe Bin oratione illud genus, quod gitur. briß humenizate 1Ara Græci uocãt,(in quo exprimi tur reru, aut perſa. .Ej Horatiunein lari imago, ut Caßius. Quis iſta ficiẽ blanipecdis ſeuus 4 din generu paaia orquẽs) quam id quò probabilius fit quod intẽdimus, fuoeuipesenan t ſt animii dicas excolendi, ſimilitudine utaris terræ, tci uocant, Gamn Tuæ neglecta, ſentes atq́; dum 0s: exculta, fructus ereat. Noctronmn 4* Aut ſi adiura Reipublteæ horteris, oſtendas apes eti 5 pologclonen ail rmieasq;,non modo muta ſed etiã barua animali, in. 7e 1 omune tamẽé laborare. Ex hoc genere ductã ect lllud dickum. letkgelutſähllim Sceronis: Vt corpora noſtra ſine mente, ita ciuitas ſta Pro Cluttĩo. ur Jas noſtnnin ne lege, ſuis partibus, ut neruis ac ſanguine,& mébris arenplo uiresiaiti no poteſt.Sed ut hac corporis humani pro Cluẽtio, ducitur cirsulmtiita pro Cornelio equoru, pro Archia ſaxoru quoq; eſt Nne paibu: ſh ga uſus ſimilitudime. Illa, ut dixi, ppiora, ut remiges ſine iscatiäani, uonin gubernatore, ita milites ſine Im peratore nihil ualere. nieiß miſolenteſt Solét tamen fällere ſimilitudinẽ ſpecies, ideoq; adhibẽ aenerä nan ags di eſt his iudicii. Neq; enim ut nauis utilior noua quã longiu res quega uetus, ſic amicitia: uel ut laudada quæ pecuni ſuã plu un modointer ſechn ribus largitur, ita quæ forma. v erha ſunt in his Himilia, dro lurens fei largitionus, et uetutatts, uis quidẽ longe diuer ſa, pecu portunexdloinas niæ,& famicitiæ. Itaq; in hoc genere maximè quæti/ pudicitiæ e gimgelung tur an ſimile ſit quod infertur, etia in tllis interrogalio mn((uolnanuß nibus Soc ratis, quarum paulo ante feci mentionemzca , 45 nusnafui uendum, ne incaute reſpõdeas, ut apud Aeſchinem So- n 5 4 Iſa 4 craticum male reſpondit a ſbaſia Xen ophontis uxor, Aſpaſia Xe uees u1n 3 quod Cicero his uerbis trasfert: Die mihi quæſo Xeno Pehhontis 4 eeſeſlbeuu p bontis uxon ſi uicina tua meliu⸗ babeat aurum, qum eekats ſelubemnt rauni itrini tus habes, utrum ne illius, an uum malisr illius, inquit. 4 8 Quidẽ ,—— 31 4A M. EAℳB. OVINT. IHSTIT. n 6 1 8 1 Quideſi ueſtẽ& cæteru ornatu muliebrẽ precijmi 6 m ris habeat quam tu habe 1s, tuum ne, an illius malul un baas lius uerò reſpondit. Ageſis, inquit, ſi uirum illa meiiui unimm bhabeat quàm tu habes, utrum ne tuũ uirum malisnl lius? Hic mulier erubuit,& merito: male enim reſpon derat ſe malle alienum aurũ uàm ſuum. Nam eſtulu probi. At ſi reſpondiſſet, ſe malle aurum ſuũ taletſt ünattn quale illud eſſet, potuiſſet pudicè reſpõdere, maleſſeu ninnüniß 4 finbiſach rennnnaſtie thenutſen rum ſuum talem eſſe, qualis melior eſſet. Scio quoſim gnuia inani diligètia per minutißsmas partes iſta ſecuſe C 3 46 aliquid eſſe ſimile minus: ut ſimia hommi,& mannua deformata prima manutaliquid plus, ut illad: Nõoun tam ſimile ouo. Et dißtmilibꝰ ineſſe ſimile,uiſmia ſuu etelephato, genus, quia ſunt animalia. Etſimilibudiſ Kſlanf imile, ut canibus catulos, et matribus hœ los, diſtiit enim ætate. Contrariori quoq́; aliter aceipi oppoſitt, tteröin un ma ſcxeunnae hewarge ut noctẽ luci: aliter noxia, ut aquã frigidifebritaliter repugnantia, ut uerũ falſoraliter diſparata,ut dure n5 ſuan 92 J— dee. pertineãt nõ reperio. Illud eſt annotandu, magii ani üuſen mẽta duci ex iure ſimili, ut Cicero in Topicis: eteuo 6 tilt mu uſus fructus relictus ſit, noõ reſtituturũ hæreienſi Jas corruerit, quia nõ reſtituat ſeruũ ſi deceſſerit. Excani 7 emh trario, nihil obſtat guo minus iuſtum matrimoniumſt u i h duris. Sed quid hæc ad præſens propoſitu magnopen iuſte mente couuntium, etiamſt tabulæ ſignatæ noſuerit Hihil enim proderit ſignaſſe tabulas, ſi mentem mi⸗ inf Tabute guss trimonij non fuiſſe cotabit. Ex dißeimili,quale cec. inſtrumenta. ceronis pro Cecinna: Vt ſt quis me exire domo coes ſet arntis, haberẽ actionẽ:ſi quis introire prohibui 1b 5. 5 Wint. mr, teri emaimine ORATOR. LIBER Vv. 319 abes tun nai non haberem. Dißimilia ſie deprehenditur, no ſi quis 8ep ingiſten argenti omne legauit, uideri poteſt ſignatam quoq; pe 3, utrumneuin cuniam reliquiſſe, ideo etiam quod eſt in nominibus, da dit& naiunan ri uoluiſſe creditur. Anano ias quidam à fimili ſepara- nam gainſe uerunt, nos eam ſubiectam huic generi butamus. Nam Nomina cres 4, fiinile certe ditü, creditos näſſſetſendlemmaſ ut unum ad decem, ſic decem ad centum, ſiiile certe ede Lontane, de ſignificat. tuiſet dullanſis eſt,& ut hoctis, ſic malus ciuis. Quanqud hæc ulterius uali welun quoq; procedere ſolent. Si turpis dominæ conſuetudo 1 rinutißemg aia cum ſeruo, turpis domini cii ancilla: ſi mutis animali/ Al. domino, nututſinuaf Ieee klttß- 2oee nudiguitguag ritex diße milibus argumentatio. Non idem eſt domi- nilioiſt nun eam aneill conlſe, guod dominam cumſeruo. lieſen and Ner ſi mutts finis uoluptas, rationabilibus Tuoch, imio — ex eontrario, quia mutis, ideo non ratiouabilibus. Ad- miez n hbruurextrinſeeu n auſem&r auworite Hesſecuss b* Græcos, à quibus loinas dicuntur, iudicia aut indica- — auade 7 tiones uocant, non de quibus ex cauſa dicta ſententia 4 iiſealird ehl(namea quidem in exemplorum locum cedunt) ſed ſi aipreſer me quid ita uiſum gentibus, populis, ſapientibus uiris, cla- .Uudeſtannus ulhneCiemil, quidem uulgò dicta, et recepta berſuaſione populari ſt iusſt ie ge uſu ſuerint teſtimonia. Sunt enim quodammodo uel. titua 5 potentiora, etiam quod non cauſis accommodata, ſed uo winusluftuna liberis odio,& gratia mentibus, ideo tantum dicta- ianſitebuleß nuſetazubziſ cac;, quia aut honeſtiſcima, aut uerißima uidebantur. Kabit Eriſn vißt guiimean naſ qui n — —— — mendabo ludici, nihil proderit quod prudẽtißima ciui & 2 tas :i ciuibut, illuſtribus Postis, referri poteſt. Nec hee bus ſinis uoluptas, idem homini. Cur rei ficilime occur& item alibi ⸗ An uerò me de incommodis uitæ diſſerentem, non iuua Vide Chil. bit earum perſuaſio nationum, quæ fletibus natos, læti Optimã non tia defunckos proſequuntur? Aut ſi miſericordiam com'fei- 6 f— Jonis. 316 M. FAB. QVINT. INSTIT. * animo tas Athenienſium, non eadè᷑ pro affe ctu, ſcdpro na lam ne accepit? Nam illa ſeptem præcepta ſapientu,nnn nu ne quaſdã uitæ leges exictimamus? Si cauſam uenen a ctuuns diccat adultera, an non M. Catonis iudicio damnatan. ltnun deatur, qui nullam adulteram non eandem eſſe uen 4— 4 cam dixit? lam ſententijs quidẽ Poẽtarũ, no oratinnſ mnodò ſunt refertæ, ſed libri etiam philoſophori êſ oton ataäemaſt Kinaſten n quaquam inferiora omnia præceptis ſui ac litens a dunt, repetere tamen autoritatẽ à plurimis ueſtunò Vide Laer- fiſtidierät. Neq́ eſt ignobile exemplum. Meguttotab tiũ in uita So Atheniẽſtbus, cum de Salamine cõtenderèt, uiiosi- meri uerſu, qui tamen ipſe non in omni editionenee Ciceronem: Pares autem(ut eſt in ueten prouerhio rege— nreſlepan. 1r ritur, ſignificas Aiacẽ naues ſuas Athenisſibus umn tRainun ſe. Ea quoq; quæ uulęd recepta ſunt, hoc ipſo quön. certum autorem habent, uelut omn ium fiunt, guale c. vhi amici, ibi opes. Et, Conſcientia milee teſer Etapul Seamnyn lnau Cicero de cum paribus tfacilimè congregantur. Neque mim u ai Seneute. maxime pientifs imus sudicantes. dicis quoq;, aut aduerſarij, aut eius qui ex liuerſ dicum raſſent hec in æternum, niſi uera omnibus uiderentu- Ponitur a quibuſdam,& quidem in parte prina,De rum autoritas, quæ eſt ex reſponſis, ut Socrueneſſeſt eunetag. Socrates ſa/ pientißimi. Id rarum eſt, tamen utitur eo ciceroinl. an t0 2 bro de Haruſpicũ reſponſis,& in concione contt 4 19 tilinam, cum ſignum louis columne impoſitunhone wannn Ccero pro lo oſtẽqit. Et ergo pro Ligario, cim cauſem Caui Kuſ Tisario. meliorè, quia dij hoc iudicauerint, cõfitetur. Wecin propria cauſæ ſint, diuina tectimonia uocatun,„. liunde arceſſuntur argumèẽta. Nonnunquã contingil à Lnr n ORATOR. LIBER V.] woneatẽgnaſa dictum aliquod aut factum aſſumere, ad eorũ quæ intẽ. la ddiengreeg erittnamu ha non M Cttuuiiie adulteren anean nentiſ gutsgen ſedlön ciazi omniagrenziſ ten autortign tignobileami de Salaminecäms nen ipſe nouinn ace naues ual ulgo receptaſ ahent ueluton .EhConſcienin gautem(utefat me congregant mun, niſtuerten lam N gultmi 5 7 er nhon 1 mmeſhtemenatd reſpenſ Gie uun louu colunui pro linriby hoc iuticquerluah tduna tedmu ountuam b beſß uchf b dimus fidem. Propter quod fuerũt qui exempla,& has autoritates, probationu inartificialium eſſe arbitrarẽ tur, quòd ea non inueniret Orator, ſed acciperet. Pluri mum autè refert. Nam teſtis& quæſtio,& his ſimilia de ipſa re, quæ in iudicio eſt, pronũciant. Extra petita⸗ niſi ad aliquam præſentis diſputationis utilitatem in- genio applicantur, nihil pey ſe ualent. Deuſu argumentorum. Cap. XII. PHaec ferè de probatione uel ab alijs tradita, uel uſu percepta in hoc tẽpus ſciebat. Nec mihi fiducia eſt, ut ea ſolaeſſe contendam, quinmò hortor ad quæren- dũ, et inueniri poſſe fiteor, quæ tamen adiecta fuerint, non multi ab his abhorrebut. Nunc breuiter, quemad- modũ ſit utendum his, ſubiungam. Traditi fere eſt, ar/ gumentum oprotere eſſe confeſum. Dubijs enim pro/ bari dubia qui poſſunt:? Quædam tamẽ quæ in alterius rei probationem ducimus, ipſa probanda ſunt, occidi- ſti uirum, eras enim adultera. Prius de adulterio con/ uincendum eſt, ut cum id cœperit eſſe pro certo, fiat in certi argumẽtum. Spiculum tuun in corpore occiſi in uentum eſt: negat ſuum. Vt probationi proſit, proban- dum eſt. lllud hoc loco monere inter neceſſaria eſt, nul la eſſe firmiora, qudàm guæ ex dubijs facta ſunt certa. Cædes à tett facta eſt, cruentà enim ueſtem habuisti. Nõ comm a eſt tam graue argumentum ſi fatetur, quam ſi conuin- citur. Naã ſi fatetur, multis ex cauſis potuit cruenta eſſe mum caput ueſtis. di negat, bie cauſe cardinem ponit, in quo ſi ui. ctus fuerit, eti in ſequentibus ruit. Nõ enim uidetur in . 332 X 3 negan ſtatũ& iugu . GGGöGC-—f—–‧ ——— —“ 2s AI. FAB. QVINr. 1INSTIT. negando mentiturus fuiſſe, niſi deſperaſſet ia poſi feudi, ſi cõfiteretur. Eirmißimis argumètorum ſingi Dinſtandum, infirmiora congreganda ſunt, quia ilag non ſunt, ualebunt, quia multa ſunt quæ ad eiuſtenn probationem omnia ſpectat, ut ſi quus hæreditatisgn tamen& magnam hæreditatem,& bauper eras,& tum maxime d creditoribus appellabaris, ey offendetaii Hoe Lyſiæ cuius hæres eras,& mutaturum tabulas ſciebas. Su, adſcribit Pha rum leuia qui copioſa eſsẽt Piditas cauſa ſceleris fuit, quæ ſit uis eius: ira quantun nocere ut grã 5 dinem Sredſe ehiciat in animis hominum talis affectio: iteg& frmio 5 G ſeßßnmſim ¹ tzeuneadſc — tpttia e fortia nõ oportet ci rcumſtantibus obſcurare, u A uaagis lia ſunt, appareant, hæc imbecilla natura mutuo au guug lio ſuctinentur. Itaq; ſi Non poſſunt ualere, quia magn Rnbui ſea ſati lal pralzedu tia hominem occidiſſe dicatur: Hæreditatem ſperaba ahn rigtint aleſnäen laagteſern JUacherguugt Jereus, qui di gula leuia ſunt& communia uniuerſa uerò noun, uencmahn, xit argumẽto etiamſi non ut fulmine, tamen at grandine. Qualn gaillinamt dem, ſimodo d: gumenta ponere ſatis non eſt, adiuuanda ſunt, uta- weikie e nueni Ut erd ut fulimẽ ra erunt, eæ plus habebunt decoris, ſi non nudos,etue i rigit. co ſut carne ſpoliatos artus oKtenderint. Multun etiän- t fert, ſi argumento nitemur odij, utrum hoc ex imuili ſit. an ex iniuria, an ex ambitu, uetus an nouũ, alurſis inſetiorẽ, parem, an ſuperiorẽ, alienum an propinGit Suos habent omnia iſta tractatus, e ad utilitatenpa trabunt. Neque enim poteſt Iudex credere ſatis eſeea enmu e Kuegreſu tünni„ müin— per ſtuna. tis eius quam tuemur, referenda ſunt. Nec tameno- Hhaanngana mnibus ſemper quæ inuenerimus argumentis onetau- dus eſt ludex, quia& tædium affeérunt,& fidemdtæ düte 4 4 ſinawig Potentia, quæ non putamus ſufficere, qui dicimulun anna bus uerõ apertis argumentari tam ſit ſtulium, quamu 7 1,.— clarißi 44 Wr uh 8 uſaſ aſſaaa ORATOR. LIBER V. 3i9 kimncge larißimum ſolem mortale lumen inferre. His quidam Mortale iu- lr. caneznd robationes adijciunt, quas aadvriuds uocat, ductas ab Sd ge när. et cneunſtein ffeckibus. Atq; Arictoteles quidem potentißimum pu tur, hoc nomi Vheriniel at ex eo qui dicit, ſi ſit uir optimus, quodut optimum oiari qà nun ch taungaſtt Rt ita longé quidem, ſed ſequitur tamen uideri. Inde Auaeeiinus b quis maaſna n im illa nobilis Scauri defenſio. QA. Varius Sucronẽ 1e fuxcta id 2 hecähn nb ſis ait, Aemilium Scaurum Rempub. bopuli Romani Euri æiavas üſſ liennren prodidiſſe. emilius Scaurus negat. Cui ſimile quidam ros 229, 77 luam, g en ſtciſſe Iphitrates dicitur, qui cum Ariſtophõtem, quo 72 23 a üus ppeleen, lceuſante ſimilis criminis reus erat, interrogaſſet, an is 22 peG. rnutaum 6 accepta pecunia, Rempub, proditurus eſſet, iiq; idne⸗ unnani n ga ſſet. Quod igitur, inquit, tu non fkciſſes ego fäcin/ nie wri 1 tuendum autem,& qui ſit apud quem dicemus„& id ſeuniſa quod tlli maximé probabile uideatur, requirendum. MaQua de re locuti ſumus, e& in proœmij& ſuaſoriæ bfli ſi præceptis. Altera ex affermatione probatio eſt. Ego minuntalsft Hoc frci, tu mihi hoc dixiſti. Etò ficinu⸗ indigni,& ſi düeuunt lean milia, quæ nõ debent deeſſe quidem orationi,& ſi de- mius ofenderi ſunt, multum nocent, nõ tamen habenda ſunt inter ma- iienmaiſ in gna præſidia, cum hoc in eadè cauſa fieri ex utraq par erantiunena te ſimiliter poßit. Illæ firmiores ex ſua cuique perſona ſaperorzan probationes, quæ credibilem rationem ſubiecta habẽt, taadaugſ ut uulneratus, aut filio orbatus non fuerit alium accu- refrnlſ ſaturus quam nocentem, quando ſi negotium innocen atificit, liberet eum noxa, qui admiſerit. Hinc& pa/ tres aduerſus liberos,& aduer ſus ſuos quiſq́; neceſſa- —— 320 NM. FAB. AvINT. INSTIT. mo ſummoq́;, ut Homerica diſpoſitiõe in mediio ſint in aut firma, fana minimis creſcant: Quæ prout ratio cauſe cuiuſq; poſtulabit, ordinabitur, uno ut ego cenſeo)er cepto, ne à potentißimis ad leuißima decreſcat oratio. Obſerua hic. Ego hæc breuiter demonſtraſſe contentus, ita poſui, ut d pado Fa, jocos ipſos,& genera, quam poſſem apertiſeimẽ oſten bius uſurpet... e uSnr. derem. Quidam executi ſunt uerboſius. quibus plaeui nes. Nam1„. 1 nes. Dau in propoſtta locorum communium materla, quo quæqus Cleronis ali res modo dici poſſet, oſtendere, ſed mihi ſuperuacuum unl G Leauns, uidebatur. Nam& ferè apparet quid miuriam, quidin ſum uſum ma alidritiam quid in teſtem mimcum, quidpro teſte ani. aac ipiun- co dicendum ſit. Et de omnibus his omnia dicere inſini tũ eſt, tam hereule, quam ſi cõtrouerſiarum quæ ſunt, quæĩ́; futuræ ſunt, quæſtiones, argumenta, ſententius lradere uelim. Ipſas autem uelut argumentorum ſeen if non me quidem omnes oſtendiſſe confido, plurimsta⸗ ii men. Quod eò diligentius ficiendum fuit, quia declae præpitatz.) mationès quib us ad pugnam forenſem. uelut prepie- iteln Auadr tis exerceri ſolebamus, olim iam ab illa uera mmagine cebant᷑ ante- orãdi receſſerunt, atq; ad ſolam cdpoſitæ uolup tatem, Aamad pila neruis carent, non alio mediusfidius uitio dicentium, mittenda de⸗ dnn.„, rehaereap. qudm quo manclpiorum negocidtores foͤrmæ puerorh pellat Fabis. 1.* 12⁴ιmπ Qci,. Doufuratio. uirilitate exciſa lenocinantur. Nam ut illi robur, acla- certos, barbamq́; ante omnia& alia quæ natura pro- pria maribus dedit, parum exiſtimant decora, quæ que iſm förtia, ſt liceret, förent, ut qura molliunt,ita nos habi⸗/ tum orationis ipſum uirilem,& illam uim ſtrickẽ ro⸗ buſteq; dicendi, tenera quadam elocutionis cute ope⸗ aſi rim us,& dum leuia ſint, ae nitida, quantum dele ÄNN ORATOR LIBER V. ſhoſtiüen al thegga 1 tur unoeug a leußmmateg a —— 3 5 8 duntiina eſe exiſtimabo, quæ ne minimũ quidem in ſe indicium aſculum incorrupti, ne dicam grauis,& ſancti uiri na oſtendet. An uerò Ktatuarũ artifices, pictoresq́; clariſ- ſ fimi, cum corpora—udàm ſpecioſißima fingẽdo, pingen mmt do ne effingere cuperent, nunquam tamen in hunc inei Bagoas.)no⸗ m derunterrorem, ut Bagoam, aut Megabyzu aliquem, Bülle Aüeran rcenlaſt ult in exemplum operis ſumere ſibi, ſedt Doryphoron il- a ˙ omnes de Breſag eat lum, aptum uel militiæ, uel palæ træ, aliorum quoq; iuni,2oen un nad uenum bellicoſorum,& Athletarum corpora uere de- appellati 55 . a, 5,„„ gw., meminit ſub ora exiſtimauer int. Nos qui Oratorem ſtudemus effin inde Lucia⸗ gere non arma, ſed tympana eloquentiæ demus. Igitur nus. Megaby — zus unus ex tusſäud än er ma: ſed tyupa mus. Igitu mun E ille quem inſlituimus, adoleſcens, guammaximè po queib⸗ Barh eeſt, componet ſe ad imitationem ueritatis, initurusq́; in uetereOo 8 frequenter ſrenſium certaminũ puguam iam in ſebo- nunn enens lauickoriam ſpectet,& ferire uataliz uc tueri ſciat,& tauur, danoc praæceptor id maxime exiga inuentum precibue huey li. u⸗ Bareh w n nenhnereaet, inenne hnenue uo-dehet 2 as probet. Nam ut ad peiora iuuenes laude ducuntur, ita ſnups w⁵- mebnn et kudari in bonis gaudent. Nunc illud mali eſt, qud ne va a⁵,a liua und eemia plerunq; ſilentio tranſeunt, nec in dicendo ui- alsalio ktra —· — 2— — ——⅓ 0 UHaii ſn ſE aan Iunaun panodo: Py 3aa M. EAB. QV INT. INSTIT. ae gpaaàãs. detur inter bona ulilitas. Sed hæc& in alio nobis tra/ ir eεi kata ſunt opere,& in hoc ſæpe repetenda. Nunc ad or vot uala-νο dinem inceptum reuertamur. Ke nh dh ₰ 1297. De refuutatione. Cap. XIII.(h esen. R Efatauio dupliciter accipi poteſt. Nam& pars de. ſeiimu,⸗ vid e. u&‿ fenſoris tota e poſita in refiutatione, quod quædi aniun aiοενεο Ʒ. la ſunt, ex diuerſo debent utrinque diſſolui,& hoc eſt Whünum, Aavꝶ 1εειντι ropriè diſſolui, cui in cauſis quartusa Kignatur lo- nile Alwat. cus. Sed utriuſque ſimilis conditio eſt. Neque ueréòexr De Doripho dlifs locis ratio argumentorum in hac parte petipo- nul ro cõſule Sui teſt, qudm in confirmatione, ſiec locorum, aut ſenten/ CWpanumdl 1 A, tiarum, aut uerborum, aut figurarum alia conditioeſſt. wüueſen b Affectus plerunque hæc pars mitiores habet. Non ſine neluun *cauſa tamen diffieilius ſemper eſt creditum(quodci Cednaaee cero ſæpe teſtatur) defendere, quam accuſare. Pri- huu rie maſs opero m, quod eſt res illa ſimplicior. Proponitur enim uno llulſtau ſum& ditftei nodo, uarie diſſoluitur, cim accuſatori ſatis ſit ple/ ſlhlett le defendere MAEe duʒm accuſe runque uerum eſſe id quod obiecerit. Patronus negen lngenur, te. Adefſendat, transſerat, excuſet, deprecetur, molliat, mi- Meinum om uat, auertat, deſpiciat, derideat. Quare indirectaſe⸗ ſtam luai 76, atq(ut ſic dixerim) clamoſa eſt actio. Hinc milleſee ſeumiui præmedita æus& artes deſiderantur. Tum accuſator præmedi- auaiui 16. 8 tato pleraq;ʒ domo affert. Patronus etiã inopinatis fre. ſas a,u quenter occurrit. Accuſator dat teſtem Patronus exre ſaumiun h. ipſa refellit. Accuſator criminum inuidia, et ſt falſa ſit eneene n materiam dicendi trahit, de parricido, ſacrilegio, mae i liat ſate, quæ patrono tantum neganda ſunt. ldeoq́; accu xlen tionihus, etiam mediocres in dicendo ſuffecerüt, bon ſenun og, Aeſenſor nemo, niſi quieloquentißimus ſuit. Nune aznanf IhW, ORATOR, LIBER V. 33 Dnd t quod ſentio, ſemel finiam) tanto eſt accuſare, quàm de ngetue fendere, quanto ficere, qudm ſanare uulnera facilius. Plurimum autẽ refert,& quid protulerit aduerſarius, d. An R& quomodo: Primum igitur intuendum eſt id, cui re- wiada n Ponſuri ſumus, proprium ſit eius iudicij, an ad cauſam u 1 extra accerſitum: Nam ſi eſt proprium, aut negandum, iſ n aut defendendum, aut transferendum: extra hæc in iu- guenag dicijs feré nihil eſt. Deprecatio quidem quæ et ſine ul- dia d la Pecie defenſionis, rara admodum,& apud eos ſolos ninteſg a Iudices, qui nulla certa pronunciandi frma teneren- Nulla certa: tlndin tur, quangquam le quo; apud C. Cæſarem,& Trium lar teiseee uranaadſ in uiros pro diuerſarum partium hominibus actiones, e- nec ex rigore daae kiamſi precibus utuntur, adhibent tamen patrocinia, wnete eu niſthoc non fortißimè defendentis eſt, dicere. Quid boniq; aip? iud egimus Tubero, niſi ut quod hic poteſt, nos poſ- Leunt⸗ in ſemus? Quod ſi quando apud principem, alium ue, cui Gic. pro i- lat h utrum uelit, liceat, dicemus: dignu quidem morte eum 8*⁰s⸗ * pro quo 1 oquemur, clemẽtia kamen ſer uandum eſſe uel len duu kalem. Primum omnium non erit res nobis cum aduer- Sut qui ſub ſtituũt cau de- ſa cadẽdi, nec ſolum hoc alit his ſatiõe cogno —— ——— ,——— 4. H. FAB. AVINT. 1NSTIT. nõ habet lo ſi finitio poteſt eſſe pro nobis, ſed etiam ſi nuga inficia cũ, cum po tio ſupereſt. Teſtes erunt. Multa in eos dicere licet. Chi tius iubeat rographum de ſimilitudine literarum diſſerendi. Vti/ nõ arripiẽ que nihil erit peius quàm confreſßio. Vltimea eſt actioni dã patroci controuerſia, cum defendendi, negandi ue non eſt lo- ſed cedẽdũ defendi, nee transferri poſſunt. Adulterij rea eſt, quæ potius ne eum anno uidua fuiſſet, enixa eſt, lis non erit. Quare nos aliquà illud ſtultißimè præcipitur, quod defendi non poß tatis pœni pronunciaturus eſt. At ſt extra cauſam ſit adductum, re.) translatũ non expediat. Tum enim toto corpore enitendum,&, 2 à re militari aties pugnas hoſtẽ aggredi lo antẽ dixi. Eras hæres,& pauper.& magnaheci es pugnac ut ſie dixerim, detecta fronte pugnandum eſt. Interin ir auri cominus. ſi reſoluere ex parte diuerſa dicta di fficilio erit, noſun 1 eüenm nan Sre umenta eum aduerſariorum argumentis confere- tbaſan mus, ſi modò hæc ut ualentiora uideantur, effcipote- tad u vit. Quæ uerõò turba ualebunt, diducenda erunt, ut pau ſe gtig unld appellabaris à creditoribus,& offenderas;& mutau iiltenit rum tabulas teſtamenti ſciebas. Vrgent uniuerſa. 2 8„ 3 In. Alc iecer 04 ſetes9 hn onuul eTlielma IHnuſtunp 4* Sueſs loet⸗ 1 2O- MWargtiltae nit cauſæ, cus, translatio. Atqui quædã ſunt, quæ nec negarinee Ttranu,nu uiplurih punne, Mwpvdietace qo temeri- ſilentio dißimulandum, ſiquidem ect id, de quo luder Ten-axei DſRen teat.&ᷣ tamen coniunctum, malim quidem dicere, nihilii b müͤſe ad quæſtionem, nec eſſe in his morandum,& minus nſcni eſſe, quàm aduerſarius dicit, tamen uelut huic ſimula- tlaeng Hioni obliuionis ignoſcam. Debet enim bonus auoci- Riiäi tus, pro rei ſalute breuem negligentiæ reprehenſionem n ſiie nẽ pertimeſcere · Videndum etiam, an ſimul nobis plu ⸗ ſaſr, ra aggredienda, an molienda ſingula. Plura imul nte Vum ad dimus, ſi aut tam infirma ſunt, ut pariter impeli poſ/ uxrehen pedeem cöter ſint, aut tam molecta, ut pedem eonforre cum ſinguli innnect daanum uoc dodicitu ORATOR. LIBER V. 385 ſingula quæq; diſſolueris, iam illa flamma, quæ magua congerie conualuerat, diductis quibus alebatur, conci- aet. Vt ſt uel maxima flumina in riuos diducatur, qua/ libet tranſitum præbent. itaq; propoſitio quoq;, ſecun aum hanc utilitatem accommodabitur, ut ea nuc ſingu uh la oſtendamus, nunc complec amur uniuerſa. Nam in- ung ſt kerim quod pluribus collegit aduerſarius, ſatis eſt ſe/ mel proponere, ut ſi multas cauſas ficiendi quod ar- guit, reo dicet accuſator fuiſſe, nos non enumeratis ſin gulis ſemel, hoc intuẽdum negemus, quia non qui quis cauſam faciendi ſceleris habuit,& fecerit. Sæpius ta men accuſatori congerere argumẽta, reo diſſoluere ex- on pediet. Id autem quod erit ab aduer ſario dictum, quo- modo refutari debeat, intuendum eſt. Nam ſj erit fal⸗ um, egare ſatis et, ut pro Cluẽtio Cicero, eum quem Cicero pro i axerat accuſator epoto poculo concidiſſe, negat eodẽ(Anentao. ie mortuum. Palam etiam contraria,& ſuperuacua, iint r ſtulta reprehendere, nullius axtis eſt: ideoq́; necra- Kones eorum, nec exempla tradere neceſſe ett. Id quo iint que obſcurum uocant, quod ſecretò,& ſine teſte, aut Obſcurũiq „1. uocetur. i argumento dicitur fictum, ſatis natura ſua infirmum icdadi 1 nü na ſu 1 mutan i düun en dape 69 1 . Vn un potius cauſæ uideatur eſſe coniunctum. Obijcitur Op-* eſt. Sufficit enim quod aduerſarius non probat. Item, quod ad cauſam non pertinet. Eſt autem interim Ora 5 ed torts, efficere, ut quid aut contraritum eſſe, aut cauſa diuerſum, aut incredibile, aut ſuperuacuum, aut noſtræ — pio, quòd de militum cibarijs detraxerit: ſberum cri⸗ men, ſed id contrarium oſtendit. Cicero, quia ijdem ac cuſatores obiecerũt Oppio, quod his uoluerit largien 2—————- 3 216 M. FAB. QVINT. 1NSTIT. do corrumpere exercitum. Teſtes in Cornelium aceu FBco ſator lectidà Tribuno codicis pollicetur, facit hoc Cice- eommentar. To ſuperuacuum, quia ipſe fateatur. petit accuſationem in Verrem Qu Cacilius, quo fuerat Quæſtor eius,i bſum Cicero ut p ſe uideretur, effgcit. Cætera quæ pro ponuntur, communeis locos habent. Aut enim conie- ctura excutiuntur, an uera ſint: aut fenitione, an pro. pria:aut qualitate, an inhoneſta, iniqua, improba,i in/ bumana crudelia, et cætera quæ ei generi accidit. Ea. 1 49⸗ que na modò in propoſitionibus, aut rationibus, ſen 5 b toto genere actionis intuenda, an ſit crudelis, ut Labie- ni in Rabirium leęe perduellionis: lnhumana, ut Tube. ronis Ligarium exulem accuſan tis, atque id agentis,ne e ei Cæſar ignoſcat: Superba, ut in Oppium ex epiſtols n Cottæ reum fäctum. Proinde præcipites, inſidioſæ, in. potentes deprehenduntur. Ex quibus tamen Bnus inuaſeris, quod eſt aut omnibus periculoſum, ut dicit an Die. pre Cicero pro Tullio: Quis hoc ſiatuit unquam, autcu Tullie. eoncedi ſine ſummo omnium periculo poteſt, ut eum a iure potuerit occidere, à quo metuiſſe ſe dicat, t n e poſterius occideretur? Aut ipſi Siudicibus, ut pro Op- Oppio. pio monet pluribus, ne illud actionis genus in eque- Krem ordinem admittant. Nonnunquam tamen quadã bene contemnuntur, uel tanquam leuia, iel tãquam dl V cauſam nihil pertinentia. Multis hoc locis fucit Cice- ro. Sed hæc ſimulatio interim cuiuſq́; procedit, ut que dicendo refutare non po Humus, quaſi fſtidiendo calce mus. Quoniam uerò maxima p ars eori ſimilibus con. ſtat, rimandi erit dilig getißimé, quidſt tiu quoq; Jh b ecanſe ſeuigen V behen niampi u- ORATORNLIAER=SW, tsin Cpg, Similia quos 1 modo refutẽ⸗ 0 lene da 122 1₰ logſen di 4 da ſunt, ſi nocebunt: quæ ſi uetera erunt, fibuloſa dice. rarſun a relicebit. 1 ĩuera, maxime quidẽ dißimilia. Neq; enim ſin qubis lan u. feeri poteſl ut paria ſint omnia, ut ſi Nafica poꝶ ocei- aſ n kem Gracchum defendatur exemplo Halæ, à quo Me- 14 lius eſt interfeckus, Melium regni afectatorem fuiſſe, 0 d Graccho lege⸗ modd latas eſſe bopula res, Halam ma Aun Liſtrum equitũ fuiſſe, Naſicam priuatum eſſe dicatur. Sidefecerint omnia, tum uidendii erit, an obtineri peſ⸗ t, ne illud quidem recte fictum. Quod de exemplis, idem etiam de iudicatis obſeruandum. Quod autem boſui, referre quo quicq́; accuſator modo dixerit. Huc iinc etiam pertinet, ut ſi eſt minus efficaciter locutus, ipſa eius uerba ponantur: ſin acri& uehementi uſus ſuerit oratione, eandem rem noſtris uerbis mitioribus proſeramus, ut Cic. pro Cornelio: Codicem attigit, Cicero pe b 1& protinus cum quadam defenſtone, ut ſi pro luxurio Cornelio. 4 1— ſo dicendum ſit, obiecta eſt baulõ liberalior uita. Sic et pro ſordido pareum,& pro maledico liberum dicere M 4 licebit. Vtiq; nunquam committendum eſt ut aduerſa. riorũ dicta cum ſua confirmatione referamus, aut etiã f—*...„ 4 locialicuius executione adiuues, niſi eum releuanda. loci 8 3 8 — 7 Apud exerc itum mihi fueris, inquit, tot annis forũ non eludenda hn attigeris, abfueris tamdiu,& cum tam longo interual ueneris, cum his qui in ſoro habitarunt, de dignitate 6os= ———y——— 328 M. FAB. QVINT. 1NSTIT. contendas. Præterea, in contradictionibus interim to- tum crimen exponitur: ut Cicero pro Scauro contra Scauro. Boſtarem facit, uelut orationem diuerſæ partis imita/ tus. Aut pluribus propoſitionibus iunctis, ut pro Vare no: Cum iter per agros, ey loca ſola fac eret cũ Popu- ſcui leno, in fämiliam Ancharianam incidi ſe dixerunt, de⸗ da slic inde Populenum occiſum eſſe, illico varenum uin- ſtum, adſeruatum, dum hic oſtenderet, quid de eo fieri nellet. Quod eſt utiq ficiendum, ſi erit incredibilus ni hae„ ſſh. g partes diſſoluitur, quod contextu nocet,& hluaf id ordo,& ipſa expoſitione fidẽ perditurus. Interim per eſt tutius. Quædam contradictiones natura ſunt ſin/ pẽ monui,referre, cõmune qui prior dicit, contrarium eſſe commentum. Quid? hoc ueriſimile eſt tantum ſer/ * 1. nem, minus conſiderata ex aduerſo dicentis eraid 0K 2 Mcridt Naſenedice Nanptiiua Ultrinme himoſten urumcn apeeunt., dan 1 Mhasgeſe gulaæ. Id exemplis nõ eget. Communia bene apprehen⸗ ſin den quntur, non tantum quia utriuſq; ſunt partis, ſed quis ehereäa plus proſunt reſpondenti. Neq; enim pigebit, quodſs ſerretinue Wwreyen ficitEſt enim cõtrarium quo aduerſarius bene utipo⸗ 5 teſt. At enim non ueriſimile eſt tanti ſcelus M. Coltam ſngari e1f1n aezß. Maftem.) a. lus Oppium eſſe conatum? Artificis autem eſt inueni⸗ agtant re in aclione aduerſarij, quæ in ſemetipſa pugnentaut mdeaut pugnare uideantur, quæ aliquando ex rebus ipſis m⸗ nßhn nifeſta ſunt, ut in cauſa Cæliana: Clodia aurum ſeCe⸗ 1 lis cammodaſſe dicit, quod ſignum magnæ familiritun tis eſt, uenenum ſibi paratum, quod ſummi odifarau- ſai Sitero pro mentum eſt: Tubero Ligarium accuſat, quòd is in Affi ſ 18ario. 8 4 eoipſe in Afri ca fuerit,& queritur„ quod ab eo ipſe 3 africam noß ſit admiſſus. Aliquando uerò præbet eius rei occaſio⸗ ORATOR. LIBER vV. 329 me quod accidit præcipue cupidis ſententiarum, ut ducli occaſione dicendi, nõ reſpiciant quid dixerint, dum lo eum præſentem„non totam cauſam intuentur. Quci tam uideri poteſt contra Cluentium, qudm cenſonia no ta: Quid tam contra eundem, quam filium ab Egna- tio corrupti iudicij, quo Cluentius Opianicum circum ueniſſet, emmime exbæredatums Ad hæc Cicero pugna- re inuicem oſtendit. Sed tu Acci conſideres eenſeo dili genter, utrum cenſorium iudteium graue uelis eſſe, an n Egnatiſ. Si Egnatij, leue eſt quod cenſores de cæteris ung in ſubſcrigſerunt. Ipſum enim Cn. Egnatium, quem tu gra Gan, uem eſſe uis, de ſenatu eiecerunt. Sin autem cenſorium, bhunc ipſum Egnatium, quem pater cenſoria ſubſcri- proſcri- iß ptione exhæredauit, Cenſores in ſenatu, cum patrem ptione. hig eieciſſent, retinuerunt. Illa magis uitio ſe dicitur, qudm niſum acuté reprebenduntur, argumentum dubium pro ue/ an roneceſſario, controuerſum pro confeſſo, cõmune plu rihus pro proprio, uulgare, ſuperuacuu, ſerius coſtitu tücontra fidem. Nam& illa accidunt parum cautis, ut ue erimen augeant, quod probandum eſt, de facto diſpu nn tent, cum de autore quæratur, impoßibilia aggredian- tur, pro effectis relinquant uix dum inchoata, de homi ne dicere, quam de cauſa malint, homini uitam rebus cignent, ut ſi quis Decemuiratum accuſet, non Ap- pium, manifeſtis repugnent, dicant quòd aliter accipi in poßät, ſummam queſtionis non intueatur, non ad pro u poſita reſpondeant. Quod unum aliquando recipi po mahas un teſt, cum mala cauſa adhibitis extrinſecus remedijs tu- aub dün enda ct ut cum peculatus Verres reus, forti ter I mn.- „ auftrie „„ H. FAB QVINT. NSTIT aMA duſtriẽ tutatus contra piratas Siciliam dicitur. Ea- diem aduerſus cötra dictiones nobis oppoſitas præce- pta ſunt. Hoc tamẽ amplius, quod circa eas multi duoy bus uitiſs diuerſis laborant. Nam quidam etiam in foo etenim tanquam moleitam rem& odio ſam prætereunt, te i bhis plerunque, quæ tompoſita domo attulerunt, con- ſeilicet tenti ſine aduerſario dicunt,&*ſi licet, multo magis in ſcholis, in quibus non ſolum contradictiones omit tuntur, uerumetiam ipſæ materiæ ſie plerunqʒ fingun· tur, ut nihil dici pro altera parte poßit. Alij diligen/ ——— —— —— = tia lapſi, uerbis etiam uel ſententiolis omnibus reſpon eohem 6 lprrDemoſte dendu putant, quodeſt& infinitum& ſuperuacuum: pon enim cauſa reprehenditur, ſed actor, quem ege ſem per uideri malim ſic diſertum; ut ſt dixerit quod reipvo inftii fuerit ingenij credatur laus eſſe, non cauſe: ſi qu2an- gerun 1 — bült — — do fortẽ ledat, cauſe, non ingenij culpa. ltaqus ilere⸗ alelpen Rutilium prehenſiones, aut obſcuritatis, qualis in Rullum fuit, münubis aut infantie in dicendo. qualis in Piſonem, aut nſci fulhner, ulng er nog tie rerum, uerborumque,& inſulcitatis etiam, qualis Philippi.. in Antonium eſt, accommodantur iuſtis odijs, ſuntgie utiles ad conciliandum ijs, quos inuiſos facere uolue/ ris, odium. Alia reſpondendi patronis ratio,& ali- quando tamen eorum non oratio modò, ſed uita etiam, uultus denique, inceſſus, habitus recte incuſari ſolet.vt ſi aduerſus Quitum Cicero non hec ſolim, ſedipſem birſir etiam prætextã dimiſſam ad talos inſectatus eſt. Preſ/ Naiie ſerat enim turbulentis concionibus Cluentium Quin⸗ ſaawr tius Nonnunquam eleuandæ imuidia gratia, quæ aſpe⸗ teſ rius dicta ſunt eludumtur, ut à Cicerone Triarius cug pulan An b Scauri hN uaſtut giti ine 4 nbnuht er droliſäian 1 Pinaſtit 5 n uil guiu cumum ORATOR 1 *A * 2 „Tuæ 1, diuer- ogitauit. —- M. FAB. QVINT. INS TIT. Rurſis aliquid in ſeholus permittendum ſemper, in fo- ro rarò. Nam loco àpetitore primo contradictione u/ ti qui poſſumus, ubi uera res agitur, cum aduerſarius adhue nihil dixerit? Incidunt tamen plerique in hoc ui tium, uel conſuetudine declamatoria, uel etiam cupidi- tate dicendi, dantqp de ſe reſpondentibus uenuſtißimoa u 1BS MMotlbug, luſus, cum modo ſe uero nihil dixiſſe, nec tam ſtulte di⸗ Aurot, mod bene admonitos ab aduerſario,& age- uer id quod firmißimum eſt, nunquam his reſbanſt; rum duerſarium fuiſſe, quæ propoſita non eſſent, niſt ſeiret illa uera eſſe,& ad fatendum conſcientia eſſet in pulſus, ut pro Cluentio Cicero: Nam hoc perſape dixi NA tibi ſie renunciari, me habere in animo cauſam hae præſidio legis defendere, ità ne eſte ab amicis impru- Adentes uidelicet prodimur,& eſt neſcio quis de iſs ſpus inſigni declamator, meminit ein (ubinde 8„„„. a Sum a pu aliquid ſimile cõtradietioni poni poteſt, ſi quid abad- ca. Sunt ꝗp tãt orationes εſrin teſtationibus compre ſum er io renins uerſario teſtationibus comprehenſum,& in aduocallo 2 nibus iactatum. Reſpondebimus enim reiab illis dicie, .. non quos amicos nobis arbitramur, qui noſtra conſiliaa aduerſarium deferat. Quiſuam tibi hoc renunciauitt Quis tam improbus fuit? Cui autem ego narrauisne- mo, ut opinor, in culpa eſt, ſed nimirum tibi itudlet ipſa renunciauit. At quidam contradictione non con- tenti, totos etiam locos explicant. Ocire ſe hoc dicturos aduerſarios,& ita perſecuturos. Quod factum uenu⸗ Vidius Crie ſte temporibus noſtris eluſtt Vibius Criſpus, uir inge/ nij iucundi& elegantis. Ego uerò, inquit, iſta non di- co, quid enim attinet illa bis dicis Nonnunquam tamen u 64 Wauobbexe JHhar-oß et t cam aſe d te Tlhatdone lhuüſtan⸗ pebonene Whnihle ſaenm MRkzonne buunbus kcur V ſaltprob adienti 3 numeſ. nadiai 6 anu oRArTOR. PIRER V 23 n non Anobis excogitatæ, aut ſt id genus erit cauſe, ut i proponere poßimus certa, extra quæ nihil quic qua di- ei poßit, ut cum res furtiua in domo deprehenſa ſit. di cat neceſſs eſt reus, aut ſe ignorante illatã, aut 4epoſit ta int apud ſe, aut donatam ſibi, quibus omuibun etiamfi pro poſita nõſint reſpõderi poteſt. At inſcholis, rectè et in terpellationibus,& contradictionibus occurremut, ut in utrunqp locũ, id eſt primum& ſecundum ſimul ex- eang. ſthen erceamur: quod n iſi ſecerimus, nunquam utemur cotra unze dickione. Non enim eie euirehseneenua EſtCo4 8 geuch taa nehech uim. — 1 t ———— — Suſpeckam enim facit ludici cauſam,& frequenter quæ ſtatim dicka omnem dubitationè latulißẽ: dilata ipſts 15 preparatibnibus fidem perdũt, quia patronus et alijs crediderit opus fuiſſe. Piducia igitur Orator præ ſe fe. rut, ſemperq́; ita dicat, tanquà de caſu optime ſentiat. Quod, ſicut omnia, in Cicerone bræcibuum eſt, Na illa: quæ Portij et ſe dicunt, ab hoc Vibio eſ ſe cõſcxiptas. uitiu nimin ſoliciti,& circa omnia momenta luctatis. 3 Cieca omia.—„ prouerbialit dicit in eurio ſos,& nimis ſuſpicioſos aderfarios, gq ud omne uerbum ſe ac cingũt, nec qe Aam cura ſecuritatis eſt ſimilis, tantaq́; in oratione qu aimittit, un autoritas, ut probationis locum obtineat, dubitare no. Ai nonrepre AMauih bisnon audentibus. Porroò qui ſcierit, quid pars aduer- e ſa, quid naſtra habeat ualentißimu, facile iudicabit, qui bus maxime rebus uel occurrendi ſit, uel inſtandum.& reſiſten Ordo quidam in parte nulla minus ahdn laboris. Nam dum aa ſtgimus, noſtra confirmanda ſunt primum, tum quæ un noſtris opponuntur, refutanda. Si reſpondemus, prius inien uam eſt à refutatione. Naſcuntur autem ex his Lue contradictioni oppoſuimus, aliæ contradictiones „ euntä interim longius, ut gladiatorũ manus, quæ ſecũ 4 44 locantur, fiunt et tertiæ, ſi prima ad euocadum ad „» 3 Aerſa/ ant. —ꝑꝑ 554. M. EAB. QVINT. 1NSTIT. uer ſarij iclum prolata erit,& quartæ, ſi geminata ca. ptatio eſt, ut bis etiam cauere, bis repetere oportuerit. Quc ratio& ultra ducit. Sed illam etiam quam o- ſtendi ſupra, ſimplicem ex affectibus, at que ex affirma⸗ tione ola probationem recepit refutatio, qualis eſt i la Scauri de qua dixi ſupra. Quin neſcio an etiam fre/ quentior ubi quid negatur. videndum præcipue utri- que parti, ubi ſit rei ſumma. Nam ferẽ ſic accidit,ut in cauſis multa dicantur, de paucis iudicetur. In his oc jn uit.Probandi refutandique ratio eſt, ſed adiuuinda uinibus duacunch in gicentis,& adornanda. Quamlibet enim ſint ad dicen Laulis dlicük, ae quod uolumus accommodata, tamen erunt inſr/ ætiamſi extra.. 1. nes ſat,e ad ma, niſi maiore quodam Oratoris ſpiritu impleantur. a dauck. Quare&x illi communes loci, De teſtibu, He thuln Tisr. tamẽ exX De argume ntis, al 1 q; ſimilibus, magnam utm animah is captanda ju dicium 4 ffrrunt,& hi proprij quibus factum quodg erit, ſi Jd for⸗ e refutaripot laudamius, aut contrà, iustum uel iniuſtum docemus, Ntoccao. Iaius aut minus, aſperius aut mitius. Ex his autem ali compara IöAe i 4 97 ad probationem ſingulorum argumentorum faciunt, Preparent.) alij ad plurium, alij ad totius cauſæ inclinationem. Ex hoc eſt conci qui nent. ut bene frmẽt. Sed praæparatio quoq;, aut confirmatio,aliaui uolétia et do cnitate nos do fotius cauſæ eſt, aliquando partium tantum,& pro 2iuuar. inde, ut uigue conueuiunt ſabijiende. laroch mimn inter duos diuerſarum ſeclarum uelut duces nonme- iiocri cotentione quæſitum, ſinguli ne queſtionibun 2 ſubijciendi eſſent loci, u Theodoro gllacet, an pri rus, tanquam perierit hac ratio media,& uhi bus ſunt qui præparat animum ludięis, ſunt quicò- 0&K 4 j bauſe Rti unſgipſno ſizcheſtei wraße ſun trteru 2 kuimno ca hdlheni hſbenin cj tiutnon Chuc tofe Nioian 1 daionialt i’ hunaE ti gaühehe in habtione 4 dltnet li de ſenemele 8 Külhet en ſa pluchil kn hgot ſan htior mul huigite udo cendus ludex, quam mouendus, ut præcepit Apollodo-⸗ 4 m Aua ſteria tradiderunt, certis non inueniendorum modò ar ORATOR.WIIBER V„2 m ipfius cauſæ utilitate ſit deliberandum. Hæc bræripi= unt, qui ipſi non dicunt in foõro,ut artes à ſecuris ocio- b ſiq; cõpoſitæ, ipſa pugna necrßitate tubentur. Nam= quæ omnes fere qui legem dicendi quaſi quædam my- Mkderhe kts nius dixit, rẽ u Lumentorum locis, ſed cõcludendorum quog nos præ quaſi magnã. ceptis alligauerunt, de quibns breuißtimt prælocutus, Cns Du hr 2 quid ipſe ſentiam, id eſt, quid clarißmtos Oratores ſe- ms nStn cilt uideam non tacko.... rceladnae e. Wihus conſtet Rpichirema,& quomo-— do reſellatur Cap. XIIII. inde Aoceles SGitur iduuzaas et argumentu ipſum, ideſt rem quæ ceu elocu/ 1 probationi alterius adhibetur, aꝑpellat, argumẽ tionem di- ti eloeutzoné. Bam uero dixi duplicem: Ex conſequen xerunt Se tibus, quod habet bropoſitiouem coniunctamqʒ ei pro Veteres enim . 7.. teſte Ariſtote tinus probationem, qualepro Ligario: Cauſa tum du- le, omns ſen⸗ — a oder guid in utrecen. tẽtiã, que ex dant bis, quod erat aliquid in utraque parte, quod probaxi Tre Auee un poßet⸗nune melior ea iuirada eſt, quæ etiam aij adiu⸗ breui an biru uerunt. Habet enim propoſitionem, non habet conclu cõſtaret, 1 ⁸ε ſionem Ita eſt ille imperfetus ſyllsgiſmus: Ex bugnan bauer uocas ant, tibus uerò, quod etiam ſolum Bnthymema quidem uo/ un cant, fortior multo probatio eſt. Tale eſ Cicer.pro Mi un lone: eius igitur mortis ſedetis altores, cuius uita ſi pu tetis per uos reſtitui poſſe, nolitis. Quod quidè etiq ali M quando multiplicari ſolet, ut eſt ab eodem,& pro eo./ dem reo factum: Quem igitur, cum omnium gratia no. ta luit, hunc uoluit cum aliquori querela, quem iure, quẽ ht loco, quem tempore, quem impune non ec auſus hunc niuria, iniquo loco, alieno tempore, cum periculo ca/ 3„ 4 pitis 2———= o Jaid diffe buſdam, Cicexp maximè quing; de endit, ut ſit nxopo- 4 raAt ab enth 8*. 4 7 4 1. 5 6 Is ſitio, deinde ratia eius, tum ſumptio,&x eius roba. u 335 M. FAB QVINT. INSTIT. bitis non dubitauit occidere. Optimum autem uidetur Enthymematis genus cum propoſito dißimili, uel con- pro Cteſis trario, ratio ſubiungitur, quale eſt Demoſthenis: Non Phonte..* I.. 2 nonte; enim ſi quid unqquam contra leges ficlum eſt, iuq; tu ortum damnatus eſſet, tuhæcnon ſcripſiſſes; ita damnatus ui- Epichirema) ſi tiuſiteris non ſeribet alius. E pic hixematos,& qua- ad eſt, Rhetori tuar,& quiu,& ſexetiam fictæ ſunt partes à qui, ca argumenta memate.. 7 es jmitatus, idcirco te conuenit pœna liberari, qume- contrariò damnari multo magis. Nam ut ſiĩ quis eorum 054 ATiinä nerwgamo ria ſenpirn dat nen ägh aan lorhler n tenb dun Wahiſt du ſüimiiere ſu pulerhi u Wwiünra tio, quintacplexio. Quiaurrõ inter im et propoſitio non egeat rationis,& aſſumptio probationis, nonnun i cũ planẽ quam etiam complexione opus non ſit, et qua driparti iuam,& tripartitam, et lipartitam quoq; fieri poſſer tiocinationè, mihi& plurimis nibilominus autonbus ſolumodo trest ad ſummum uidentur. Nam ita ſe habet natura, t ſitdaqquo quæratur,& perquod probetur, wnium adijci poteſt uelut ex co iſenſu duorum antecedentiun. „ Ita erit prima intentio, ſecunda aſſumptio, tertia cöne „ xio. Nam confirmatio primæ ac ſecundæ partis exor- „ natis eiſdé cedere poſſunt quibus ſubijciuntur. S„un,²/ Rhetor. i. mus autem ex Cicerone quinq; partium exẽplum:be- i d penhus, ſühmcone p e ſe 3 f iheſ ſane N ſcüi tauſt fantepri Nemnnißſt ius gubernantur ea quæ conſilio reguntur, quàm que 9f ., 46 ſine cöſilio adminiſtrantur. Hanc primam partemmi de per merat, eam deinceps rationibus uarijs,& quam copio rit boe ſißimis uerbis approbari putat oportere. Hoc ego to⸗ Aaerinn. inſita ra. tũ cũ ſua ratione unum puto, alioqui ſt ratio parʒe tione(eſt autem uaria ratio) plures bartes eſſe dicant 5u 4 ur. 1 9 Me — ſamndahe ihuun OCRATOR LIBER V. 227 Aſſumptionẽ deinde ponit. Nihil autẽ omnium rerum iiaa melius, quam omnis mundus adminiſtratur. Huius por Dan bei r aſſumptionis quarto in loco aliam inducunt appro ü dt, i bationem, de quo idem quod ſuprà dico. Quinto indu⸗ nulit ei n cunt loco cõplexionem, quæ aut infert ſolum quod ex dan gi omnibus partibus cogitur, hoc modo: Conſilio igitur ſeie mnen mundus admiſtratur: aut unum in loco cum con/ concluſerit ao duxerit breuiter expoſitionem, ey aſſumptionem, ad/ eſu annt iungit quid ex his coficiatur ad hunc modum: Quòd ſt melius gerätur quæ eonſilio, quam ſine conſilio admi- eſhge teiu nickratur, nihil autem, omnium rerum melius quam o- Napm mnis müdus adminiſtratur, conſilio igitur mundus ad- nh miniſtratur. Cui parti conſentio. In tribus ait quas fe/ mus partibus, non eſt forma ſemper eadem, ſedung ſein in qua idem concluditur: Anima immortalis eſt. Nam niln uam qulequid per ſe,& ex ſeipſo mouetur, immortale eſt: ttun ſed anima per ſe,& ex ſe ipſa mouetur, immortalis igi u enn tur eſt anima. Hoc ſit non ſolum in ſingulis argumẽtis, ena mien Jſedin totis cauſis, quæ ſunt ſimplices, e in quæſtioni- 2 cſaumü bus. Nam hæ primam habent propoſitionem. Sacri- acrilegus legium commiſiſti. Non quiſquis hominem occidit, cæ/ es, quia unu dis reus tenetur. Deinde rationem. Sed hæc eſt in cau- d ſis et quæſtionibus longior, qudm in ſingulis argumen tis,& plerunq; ſumma complexione, uel per enumera tnepni ungle tionem, uel per breuem cöõcluſionem teſtantur quid ef- uuſß rau f cerint. In hoc genere bropoſitĩo dubia eſt. De hac 9 topute Mug nim quæritur- Altera eſ complexio non par intentio dusi ai ni ſed uim habens parè: Mors nihil ad nos. Nam quod ebau ſe 4 5 ect diſſolutum, ſenſu caret: quod autẽ ſenſu caret nibil 5 ad . M. 14B. QVINTINSTI. aM Hac eſt Pa/ ad nos. In alio genere, uõ eadem propoſitio eſt, quæ c 5 dll gonis argum? 5, 9.„ 1. lhe Ig86 1 eatio in io neo: Omnia animalia meliora ſunt yudm inanima, 4 cho. nihil autem melius eſt mundo. Mundus igitur animal. Hic poteſt uideri de re cantentio. Potuit enim ſic con ſtitui ratiocinatio:Animal eſt mundus omnia euim ani malia meliora ſunt quam inanima: Cæterũ, hæc propo aut proxi/ ſitio aut confeſſa eſt ut proxima, aut probanda, ut qui ma proban beatam uità uiuere uolet, phileſophetur oportet. No u da enim cöceditur, cætera ſequi, uiſi cõfirmata primaparn 4 Hoc enim te, nõ poſſunt. Eſt& aſſumptio interim cõfeſſaruh dirsr concedit autem uolunt beatam uitam uiuere Interim probanu, ut illa: Quod eſt diſſolutii, ſenſucaret, cum ſolutacor- 1 newi pors anima, an ſit immortalis, uel ademptus certum B 2 maneat, ſit in dubio. Quam aſſumptionem, alij rationẽè uh Bpichirema uocant, alij epichirema. Epichirema autem nullo df- dus dine, fert a ſpllogiſmis, niſi quod ili& plures habent ſte⸗ mmo. cies, et uera colligunt ueris: Epicherematis frequètior. i eirca credibilia eſt uſus. Nam ſi contingeret ſemper tigaitg controuer. controuerſa confeßis probare, uix eſſet in hoc genete 4 ilen ſiam uſus Oratoris. Nam quid ingenio eſt opus, ut dicas,bo lteert na ad me pertinent? Solus enim ſum filius defuncti, uel uanrlu ſolus hæres, cum iure bonorum poſſeßio intectatiſt- bunri cundum tabulas teſtamenti detur, ad me igitur perti⸗ enee nteſlati.)qui nent. Sed cium ipſa ratio in quæ tionem uenit, eficien⸗ inecxei kea renſe n dum eſt certum id quod brobaturi ſumus, quod incer- mar ſunt ſupremã tum eſt, ut ſi ipſa foͤrté intentione dicatur, aut filius nd lleſet geluntatem. eg, auut nõ es, legitimus, aut non es ſolus. Itemqʒ aut he Wgece ltaq;„es non es, aut iuſtum teſtamentum non eſt, aut capere non potes, aut habes cohæredes Efficiendum eſt uſtis ii propiee ORATOR. LIBER V. 339 propter quod bona adiudicari nobis debeant. Sed tum ſangaa eſt neceſſaria ila ſumma cõnexio, cum interuenit ora/ ua tio largior. Aliquando ſufficiunt intentio ac ratio. Si Ad quod lent enim leges inter arma, nec ſe expectari iubent, cum ei qui expectare uelit, ante iniuſta pœna luẽda ſit, quã iucta repetenda, Ideoq́; id Enthymema dixerunt, quod eſt ex conſequétibus rationi ſimile. Sed& ſingula quo que interim recte ponuntur ut ipſum illud: Silent leges inter arma. Et ratione ſas eſt incipere, deinde conelu dere, ut ibidem: Quòd ſi 12. tabulæ nocturnum furem idem uoquo modo, diurni autè ſi ſe telo defenderet inter-Cic. pro Mis⸗ ſei impuneuoluerunt, quis eſt qui quoquo modo quis e: b interfeclus ſit, puniédum putet: Variant aut hic adhuc. E rurſus rationem tertio loco ponunt, cim uideat ali quado gladiu nobis ab ipſis porrigi legibꝰ. prioris aut partis duxit ordinem. Inſidiatori autè, et latroni, quæ 14 poteſt inferri'iniuſta lex? Hæc intentio. Quid comi- iuſis ats noſtri quid gladij uolit? Hæc ratio. Quos habere Mid mfez ſcerte no liceret, ſt illis nullo pacto uti liceret. Hæc ex ſti uiri claui an intentione ex ratione connexio. Huic generi probatio uoluat. nis trib. occuxritur modis, id eſt per oès partes. Aut e- elIca fe nimexpugnatur intétio, aut apuptio, aut cõcluſio, nõ- da nunqud omnia. Sed omnia hæc tria ſunt. Inten tio expu un ghatur: lure occidi eũ qui inſidiatus ſit. N prima ſta/ tin pro Milone quæſtio eſt: An ei ſit ſas lucẽ intuerii‚ 1 1 1 aſe hominè necati eſſe fateatur. Expugnatur aßaiptio— nelah ann annib.js quæ derefutatione diximus. Et ratio quidem b 1 nonnunqua eſt uera, ctm eitts propoſitio lera nõ ſit. In 6s un linze 1 ltNh Se:.. 12.. 2. umnn h terim ueræ ꝓpoſitionis falſa ratio eſt: Virtus bonu eſſ, „”=)o e eee uerum m . f ———— 1 xio, ſed eut/ 340 M. FAB. QVINT. INSTIIT. 04 uerit eſt, ſt q rations ſubiſciat, quod ea locupletes fici i aſem at, ueræ intétionis falſa ſit ratio. Conexio autẽ uera ne ſ laſter conficietur gatur, cũ aliud colligit, quam id quod ex priorib. cõſt gazui citur, aut nihil ad quæſtionẽ dicitur pertinere. Nõ eue ſa aiue ra ſic, Inſidiator iure occiditur: Na qui curauit, ut uim li enanxuel afferat ut hoſtis, debet etiam ut hoſtis repelli. Recte iei i haiſn tur Clodius ut hoſtis occiſus eſt. Nõ utiq;. Nondã enin giünerſ clodis inſidiatorè oſtẽdimus. Sed fit uera cõnexio: Re i aiante ſte igitur inſidiator ut hoſtis occiditur. Nihil adnor. lüufem Aldus inner⸗ Nondã enim Clodius inſidiator apparet. Sed ut boteſt dbrzaai — ne eſſe uera cönexio, et tamè falſa intentio et ratio, ita ſtil n gnd vees vemer ſa uera ſunt, nũquam eſt falſa cöõnexio. Entbmem⸗ 46 N fachoran trrerrede alhxoratariu ßlorſſauoah eije ean lian Bla. en tutzceneio giſmi,propterea quod ſyllogiſmus ulig; toncluſſonci imbun in 3 ilaalt propoſitionẽ habet, et per oës partes Mcit quod Pro pnüutr euer Lne poſuit. Enthymema tatiũ intentu intelligi contentã ſit giſtgue ſed ene, S)logiſmus talis: Solũ bonũ uirtus. Na id demũbonäi ugese TI bee⸗ eſt, quo nemo male uti poteſt. Virtute nemo male uti h xruit. potect: Bonii eſt ergo uirtus. Enthymema ex conſequen nefmn “ 1 — tibus. Bonum eſt uirtus, quia nemo male uti poteſt. E i ttodi 3. 8.*)!0 contra: Non eſt bonum pecunia, non entm bonum, quo G ter np . 4. 7 5 1 ti. 11 quiſquam male uti poteſt. Pecunia potei quis maleui aſ Non igitur honum eſt pecunia:Enthymema ex bugua. Milale tibus. An bonũ eſt pecunia, quia quiſq́; boteſt male uit ſaaana Argentum ſiz§i pecunia, quæ eſt in argẽto ſignato, argetum eſt d9 ſerua t etes 6977 35 rault, gi’“ k ger monetam argentä omne legauit. Argentũ aut omne legau 5 nc⸗ aoerruntne⸗ tur et pecuniã que eſt in argẽto ſignato legauit. Nar ſtiaa no.„ 4 3.... r† 6 1 Ilego mo bit formã ſyllogiſmi. Oratori ſatis es nerech⸗ 2. 4 Wann neat, cuius de legauerit onzne, pecunla quoq; legauit qud eg in arg faar mum eſſet. ko. dur „ a a ir uim. a tirde ORATOR. LIBER V. to. peregiſſe mihi uideor ſaera tradentii artes, ſed con us ſihereſt Na in oratige ſyllqoiſino Nõ anxiè es ſlio locus ſupereſt. Naq; ego, ut in oratiõe Hllogiſmo auens 4 quidẽ aliquado uti, nefas nõ duco, ita conſtare totã, aut logiſmos dia 1 M certe confertaã eſſe aggreßionũ,& enthymematũ ſtipa leieoss 1 Uhd Mloncie tone min ime uelim. Dialogis enim eSt dialecticis diſpu- tationib. erit ſimilior, quàm noſtri operis actionibus, quæ quidẽ iuter ſe hlurimum differunt. Nanq; illi homi tit nes qocki, et inter doctos uerum quærentes, minutius et ſerupuloſius ſcrutatur omnia, et ad liquidu, cofeſſumq́; i perducunt, ut qui ſibi et inueniendi, et iudicandi uendi- cét partes, quara altera ruiννdterd aperiau uocant. a Nobis ad aliorum iudicia cõponenda eſt oratio,& ſæ- po apud omnino imperitos, atq; aliarũ certè ignaros un iterarum loquendũ eſt: quos niſi& delectatione allici mus,& uiribus trahimus, et nonunquam turbamus af- Nclibus, ipſa quæ iuſta ac uera ſunt, tenere non poſſu- mus. Locuples et ſpecioſa uult eſſe eloquentia, quorum nihil cöſequetur ſi cõcluſt onibus certis, et crebris, etin unam prope formà cadẽtibus conciſa, et contẽptum ex its humilitate, et odiii ex quadam t eruitute, et ex copiaſa ſeueritate tietaté, et ex amplitudine faſtidii tulerit. Feratur igitur ie nſemiti,ſed campis, nãuti fontes anguſtis iſiulis ceal... lugitur, ſed ut latißimi amnes totis uallibus fluat, acſſ.. bi uiam ſi quando non acceperit, faciat. Nà quid illami 4 in ſerius lege uelut præformatas inſantibus literas ĩperſe- proſequen quentii, ut Græci dicere ſolent, quem mater anictũ de tium coſgnal galt it ſolcite cuctodiẽtiums Propoſitio, ac cõcluſio, ex c n0 ſequentibus et repugnantibus nõ inſpiret, non augeat, io¹ ſi no mille figuris uariet ac uerſet, ut ea naſci, et ipſa pro- nenire 44 H. FEAB. QvINT. INSFITT. uenire natura nõ manuficta, et arte ſuſcepta, magiſiruů fäteri ubiq; uideantur? Quis unquam ſic Kixit Oratorkf puus artis nõnne apud ipſum Demoſthenè paucißima huiuſmo- ex iuris di reperiuntur? Quæ apprehenſa Græci magis(ndhoo ſolum nobis peius faciunt) in cathenas ligant, Ginet plicabili ſerie cõnectunt,& indubitata colligũt, et poo Confutatio Hant conſeſſa, et ſe antiquis per hoc ſimiles uocat. Dein alia. qe interrogati, nunqua reſpondebunt quam imitentut. Sed de figuris alio loco. Nunc illud adijciendum, neiſſ quidem conſentire me, qui ſemper argumenta ſermone puro, et dilucido, et diſtincto, cæterum minime latoor ac perſpicua debere eſſe cõfteor, in rebus uerò mmori- ex uſu. At ſi maior erit materia, nullum ornatũ hu(qui Translatio⸗ modô nõ obſcuret)ſubtrahendu puto. Nam et ſæpe pu nis uirtus. ꝛimu lucis affert ipſa translatio, cum etid ipſi luriſcon falti, quorum ſummus circa uerbori proprietatẽ labor In quibuſ⸗ eſt, littus eſſe audedt dicere, qua fluctus alludit. Quoq; allait ſeri- uoluptatibus,& nimis ſuſbecta argumentatid dißimi-. ptum eſt, in latione, et multii ad fidem adiuuat audientis uoluptal. quibuſdam Niſi forte exiſtimamus, Ciceronè hæc malè in hae oſe allidlit. argumètatione dixiſſe: Silere leges iuter arma,& Lu, Vou — heimiſ — 7... 1 mrelollp natoq́; putant eſſe dicenda. Nanq; ea diſtincta quidem, P Püüiiem de be fs IteoratuIE1A KerO M en apin us etiam ſermone, ac uerbis quammaxime proprijset nuig e axprea I Ullcente 1 temortali fräis a da exẽplis quid natura magis aſperũ, hoc pluribus condiendieſt t iam Aaum nobis interim ab ipſts porrigi legibus. His ta- adiectis 110e deez enſ modis non impedimento. M. FAB. QVINT. LIBRI quinti finis. M. EA- ,, men habendus modus, ut ſint ornamento, m ORATGR. LIBER V 343 M- FABII QVIN-⸗ uen aasn e 3 hu TILIANI INSTITVTIONVNM ſo. 1 d Oratoriꝶ kibri Sexti Proœmium, in 9 dant o 1. dlcas olh, 3 9.. mii⸗ A4AEC Marcelle Viclori, ex tua uoluntate Deploratis lesuocan E u. immaturae len unmn maxime ingreſſus, tum ſiqqua ea nobit ad amvusss uim. nrenng iuuenes bonos peruenire poſſet utilitas: nnou ßime, pene& noc eßitate quadã offi- un rij delegati mihi, ſedulo laborabà, reſpiciens tamen illa uinelt uram meæ uoluptatis, quòi filio, cuius eminens in- nnon gatur, banc optimam partem relickurus hæreditatis ui ehnnſ z,3, ut ſt me(quod æqquum& optabile fuit) fata in- rrulang tercepiſfent, præceptore tamen patre uteretur. At me lpn ſorduna id agentem diebus ac noctibus, feſtinantemque üſin metu meæ mortalitatis, ita ſubito proſtrauit, ut labo,/ 1 tiall rimei fructus ad neminem minus quam ad me perti/ aſlcſ lldh aet. llum enim de quo ſumma conceperam,& in lat guo ſpem unicam ſenectutus meæ reponebam, repe, repentins uani aud tito uulnere orbitatts amiſi. Quid nunc agam: aut quẽ uuue lantuh ultrà eſſe uſum mei dijs reprobãtibus credam? nam itz dnets nubnt frteaccidit, ut eum quoq; Librum, quem de cauſis cor 8 6 Perud rupte eloquentiæt emiſt, iam ſeribere aggreſſus, ſimili omiſt eang lotuchl ickuſerirer. Tunc igituroptimi fuit inſauſta opus,& Nuns tiut malem quicquid hoc eſt in me infeliciũ literaru, ſuper immalu enua rüfunus cõſumpturis uiſcera mea flamis inijcere, neq; T lDR bäc impiam uiuacitatem nouis inſuper curi ſatigare. f. 8 Qals — — b— 1 344 M. EAB. QVINT. INSTIT. 0K. Quis enlm mihi bonus parens ignoſcat, ſi tudeream- ppu, ug plius poſſum? ac nõ oderit hanc animi mei firmitaté, ſt ſteeperan quis in me eſt alius uſus uocis, quam ut incuſem deosſu AWmeuvomi proſpicere perſtes omnium meorumnulld terras deſpicere proui ſber0ui Arètiam teſter? ſi non meo caſu, cui tamen nihil obijcipni ſt qudd uiuam poteſt, at illorã cert, quos utiq; immen tos mors acerba damnauit, erepta mihi prius eorũdem 2 eſt mater, quæ nõdum expleto ætatis undeuiceſimoan no, duos enixa filios, quauis acerbißimis rapta Hatisſſe lix deceßit· Hoc ego uel uno malo ſic eram afflictu, u me iam nulla fortuna poſſet efficere felicem. Nameum omni uirtute, quæ in fœminas cadit, functa ſit, inſann- hane)ſe tam bilem attulit marito dolorem, tum ætate tea puellar, aup præſertim meæ comparata, poteſt et ibſa numerariin⸗ ter uulnera orbitatis, liberis tamen ſaperſtitibus oble.Y ſuumn clabar,& quod neſis erat, ſeua, ſed optabat ipſa, m ſaluo maximos cruciatus præcipiti uia effugit. Mihi fi lius minor quintũ egreſſus annum, ut in malis agerem, i puhiu prior alteru ex duobus eruit lumẽ. Nõ ſum ambitioſus gelng in malis, nee augere lachrymarũ cauſas uolo, utinami; iuh eſſet ratio minuendi. Sed dißimulare qui poſſum qull i puu illi gratiæ in uultu, quid iucunditatis in ſermone, quo ſegnen ſubſtantiã ingenij igniculos, quam præſtantiã placidæ,&(quod iu ſcio uix poſſe credi) tantum altæ mentis oſtenderitt ſac qualis amorem quicunq; alienus infans mereretur. I= i pſini lud uerò inſidiatis, quo me ualidius cruciaret, förtune i ſhnier ſuit, ut ille mihi blandißimus, me ſuis nutricibus, me, i gen uiæ educanti, me omnibus qui ſolicitare illas ætates ſo e hleng lent, anteftrret. Quapropter illi dolori, auẽ 2 a plu b optine„, ORATOR. ILIBER Vv. 34; 3 optima, atq́; laudem omnem ſupergreſſa paucos ante ai i Wenſes ceperam, gratulor. Mius enim eſt quod flen/ L nes nanſus⸗hain Aahu ne Saune ins,vn n Poſt her Aiutitaumelſßeae ufaptere nteha.. Ghiadlna zauuanſtn poterat ſußtrere ſolatio. Nõ enim floſculos ſicut prior ſed er decimaã etatis iam ingreſſus annum, certos atq; uif ani deformatos fructus oſtenderat. luro per mala mea, Ald. deflo- au ana inn per inſelicem cõſcientiã, per illos manes, numina dolo ratos. aaſitui„is meirhas me in illo uidiſſe uirtutes ingenij, nõ modd ꝛnabſegs a„3 bercipiẽdas diſciplinas, quo nihil præſtatius cogno faſg 1 urima expertus, tſtudijsq́; iam tu nõ coacli(ſciut ſtudia quæ 1 eptores) ſed brobitatis, pietatis, bumanitatis, libe iam ti non etis, ut prorſus poßit hinc eſſe tanti fulminis me, coaci ſciũt quod obſeruatũ fere eſt, celerius occidere feſtinata eſſe præce/ in mturitatem, er eſſe, neſcio quã, quæ ſpes tantas decer ptores. pit, innidiam, ne uidelicet ultra qudm homini datum uu omnia, uoci iucunditas et claritas, oris ſuauitas, et in 1urracunc; lingua, tanquam ad eam demum natus eſſet, hd expreſſa proprietas omniũ literarum. Sed hæc ſpes ad. Hhuc, illa maiora, conſtantia, grauitas, contra dolores ma etiam ac metus robur. Nam quo ille animo, qua medico ien rum admiratione, méſium octo ualetudinè tulit? ut me iit in ſupremis cõöſolatus eſt⸗ quam etiam deficiens? quac; nõ tic ipſum illũ alienatæ mentis errorẽ circa ſolas li⸗ inß keras habuit? Tuõsnecgo òmeæ ſpes inanes labètes ocu mmfun in los,cã fu zientem ſpiritã uidistuã corpus frigidi, exan 3 ſinm lu Bue coplexus, anima recipere, auramq́; communè hau . ch nſtra hrouehantun, Et iam ilaſßrtune alerant Ftiam luu ſin tie amplius potuis dignus his cruciatibus quos fero, di ——— —— ———— 3+½6 N. EAB. QvINT. 18RS TIT. 05ʃ gnus his cogitatio nibus. Tene cõſulari nuper adoptio. Tuonaui prius ne, ad omnium ſpes honorum patris admotum, te auä culo prætori generum deſtinatum, te omnium ſpe 3 ·„ ticæ eloquentiæ candidatum, ſuperſtes parens habitu- rus eſt tantum ad pœnas? Et ſi non cupido lucis, cert⸗ patiẽtia uindicet te reliqua mea etate. Nam fruſtram: la omnia ad crimen fortunæ relegamus. Nemo niſi ſu culpu diu dolet. Sed uiuimus, et aliqua uidẽdi ratio que renda eſt, credendumq́; doctißimis hominibus, quiu y nicum aduerſorum ſolatium literas putauerunt. Si quã Mpmunten do tamen ita reſederit præſens impetus, ut aliqua totlu iturhau * 4 1 1 ciibus alia cogitatio inſeri poſſet, non iniuſte petierim moræ ueni. Quis enum dilata Kudia miretur, quæ po. ii inapit tius non abrupta mirandum eſt: Tum ſi qua minus a f fargu erint eſfe cta hus, quæ leuius adhuc afflicti cœperamu, i cende imperitiæ, aut fortunæ remittantur. quæ ſi quid medio li iſp e crium alioqui noſtro ingenio uirium fuit, ut non extin ü peteil Xerit, debilitauit tamen. Sed uel propter hoc nos contu a w nitas macius erigamus, quod illam ut perferre nobis difſeile i upue eſt, ita facile contemnere. Nihil enim ſibi aduerſus me ii ſinigy reliquit,& inſelicem quidem, ſed certißimam kameun z tnai attulit mihi ex his malis ſ ecuritatem. Boni autem con- a Unun ſulere noſtrum laborem uel propter hoc certum eſt, wau quod in nullum iam proprium uſum perſeueramuu, ſel omnis hæc cura ad alienos, ut alienis utilis(ſi mod quil utile ſcribimus)ſbectat. Nos miſeri ſicut ficults/ tes patrimonij noſtri, ita hoc opus alijs præparamus, he tinuia alijs relinquemus. Wh pe heß 1Aen ORATOR. LIBER VI. 347 llriunn De concluſtone ſeu peroratio ne. Cap. I. inannx Eroratio ſequebatur, quam cu- eng mulu quidam, cõcluſionem alij meten ocat. Lius duplex ratio eſt po- manchahg.... ſita, aut in rebus, aut in affecki/ ha Du bus. Rerũ repetitio& congre- gatio, quæ Græce dicitur avant- Anacephalęs ſin primus ap . Hätalg 4 pellauit Iſo nämihg à crates teſte t Phalereo, ni.. tezäam mirũ omniũ antedictorũ q́; ſt repetitionẽ qutadmodã dhümaun re à capite ad. F calcem homi Klai nem deſcribẽ m re templa d inume n alte vant U hi 3 cere argumenti, ut ſi dicas, Reli ꝗt uerò hãc bartẽ cau/ pedes ſas ſe aut in inuidia premere maluit, aut, ad preces coff- Atteet merito, ci ſciret hæc& hæc. Sed nõ ſunt ſingulæ Hecies proſequèdæ ne ſola uideatur quæ forte nũc dixe — ——yy— An ÄLor cauſis ro, cum occaſiones 1 inauünf rum, et ex quibuſdã fortuitis quoq;.1 renda modò noſtra, ſed poſtulandũ etiam a rijs ut ad quædam reſpondeant. ld aũt, ſi actionis ſupe rerit locus,& ea propoſuerimus, quæ re felli non poſ/ quæ deſint ſunt. Nã prouocare quæ inde portia, no arguentis,eſ 4 kMg ca monentis ld unum epilogi genus uiſum eſt pleriſg ſt ng Atticori, et Philoſophis ferè omnibus, qui de arte ora- T Wakc Viae Rriſtos toria ſcriptũ aliqjuid reliquerut. Id ſenſiſſe Atticoscre iWiin ee zu den do, quia Athenis a tus mouere etiã ber præconẽ pro inioi morum li.1. hibebatur Orator.Philoſophos min⸗miror, apud quos hanm. uitij eſt loco, affici, nec boni mores uidentur, ſic à uen do fargack iudice auerti, nec cõuenire bono uiro uitijs uti. Neceſt ü Ueu rios tamen affẽ ctus fatebuntur,ſi aliter obtineriuerset fuiwing iuſta, et in ommune pro futura non poßint. Cæterum, pxenii illud cõſtitit inter omnes, etiam in alijs partibus 4ctio- nipred nis, ſi multiplex cauſa ſit,& pluribus argumentis de/ nge fenſa, utiliter, Avænisaaiucis fieri ſolere. Sicut nemo nläi dubitauerit multas eſſe rauſas, in quibus nullo loco ſit i ſimny neceſſaria, ſi breues et ſimplices fuerint. Hæc pargpe orationis, accuſatori, hatronoq́; equè cõmunis eſt. 4f R l ſectibus quoq; ijſdem fere utuntur, ſed rarius hic, atille A tenala ſæpius, ei magis. Nam huic concitare iudices, ile fec dfiſan re conuenit. Verum& aeccuſator habet interim lachr) i tüena mas ex miſeratione eius Rei quem ulciſcitur, etreude genm. indignitate calumniæ conſpirationis uehementi in/ fuuii terim queritur. Diuidere igitur hæc officia commodiſ. wia ſimu, quæ plerunq́; ſunt, ut dixi, procmio ſimiliſe bräun lberiora, plenioraq; nclinatio enim iudieum ad nos a⸗ 2„ petitur Im oOkATOB. LIBAER VI. 32a tena petitur initio' parcius cum admitti ſatis eſt,& oratio partlim hnan en totaſupereſt. In epilogo uerd eſt, qualẽ animũ iudex idẽ cõſilio äciaa z8usonſilium ferat, et iam nihil amplius dicturi ſumus, fecerat dllä nec reſtat quo ſeruemus. Eſt igitur utriſq; comune, con rßnn ciliare ſibt, azertere ab aduer ſario iudicem, concitare mig affectu& cõöponere. Bt breußemu quidẽ hoc bræce- lrunin. ptum dari utriq; parti poteſt, ut totas cauſ⸗ c ſuæ uires Kua na Orator ante oculos ponat,& cum uiderit quid inuidio in ſum, fauorabile, inuiſum, miſerabile, aut ſit in rebus, aut uideri poßit, ea dicat, quab. ſt iudex eſſet, ipſe maxt me moueretur. Sed cerrius eſt ire per ſingula. Et quæ conciliant quidè accuſatorè, in præceptis exordij iam diximus. Quædam tamé, quæ illic oſtendere ſatis eſt in iu peroratione implenda ſunt, magis ſi contra impotẽtè, n inuiſum, pernitioſum ſuſcepta cauſa eſt, ſt iudicibus i/ nien s pſis aut gloriæ damnatio rei, aut deformitati futura ab ih Folutio. Nam egregie in vatiniũ Caluus: Faclũ, inquit, ambitum ſcitis omnes,& hæc uos ſcire omnes ſciãt. Ci uin cero quidem in Verrem etiam emendari poſſe infimi.- am iudiciorum damnato reo dicit, quod eſt unum ex ſu 37 al pradictis. Metts etiam ſi eſt adhibendus, ut Hacit idem, 85 Naar, 4 18 hune habear locum rtiorem quam in procmio. Qua we prectpa 3 dere quid ſentiré, alio libro iam expoſui. Cõcitare ꝗuo Arilioteles 1 que inuidiam, odium, iram, liberius in peroratione con lib.r. nn tingit, quorum inuidiam, gratia, odiã, turpitudo, iram, u offnſto iudicis ficit, ſi contumax, arrogans, ſecurus ſt, qui nõ ex ſacto modõ, diclo ue aliquo, ſed uultu, ba- (da bitu, aſpecku moueri ſolet. Egregieq́; nobis adoleſc enti Wen Lus dixiſſe ccuſator Coſſutiani Capitonis ui iebatur, . 3 GEra⸗ —= —— —— — ——— — ———————— zz5o M. FAB. QVINT. 1NSTIT. 0 Sræcè quidem, ſed in hunc ſenſum: Prubeſcit Cæſarẽti de ſey mere Summa tamen concitandi affe ctus accuſatori in ti oberit hoc eſt, ut i quodtobiecit, aut quam atrocißim, at cinheCui etiam ſi fieri poteſt, quã maxime miſerabile eſſe uidea. ctuſmueal tur. Atrocitas creſcit ex his, quid factã ſit, d quo, in què, ſo uo animo, tẽpore, quo loco, quo modo, quæ omniam ſar alfrne Rinitos anfractus habent⸗Pulſatum quærimur, de re pri pre puren mum ipſa dicendum, tum ſi ſenex, ſi puer, ſi magiſtra/ tra wiitun contẽplus tus, ſi probus, ſi benè de repub. meritus, etiaſt percuſ- ſuitu ſus ſit à uili aliquo, contemptoq́;, uel ex cötrario, ao iſupdema tente nimium, uel ab eo à quo minimè oportuit. E ſt uaßhen gie förte ſolenni, aut his tẽporibus cum iudicia eius ni le ſudch maximè exercerentur, aut in ſolicito eiuitatis ſtatu tu öenenat in theatro, in templo, in concione creſcit inuidia. Et ſ hellien non errore, nec ira, uel etiaſi ſortè ira, ſed ni qua, quòd guann patri affuiſſet, quod reſpondi ſeet, quòd honores ctrà ſi psran peteret. Et ſi plus etiam uideri poteſt uoluiſſe, quimft. t pauu tit Plurimum tamẽ afdret atrocitatis modus, ſ graui! m ſor ter, ſt contumeliosẽ, ut Demo ſthenes ex parti percußi giſe xnut. corporis, ex uultu ferientis, ex habitu inuidiam Millie(uuſg aag quærit. Occiſus eſi, utru ferro, an igne, an ueneno, uno d 1, tertius uulnere, an pluribiss, ſubitò an expectatide tortus à ſunfgAnen heanc partem maxime pertinet. Vtitur frequenter aceu uſeſto ae ſator& miſeratione, ciem aut eius caſum quem ulciſci hue anſ tur, aut liberorum, aut parentum ſolicitu dinem coqut tſteza ritur. Etiam futuri temporis imagine iudices moueh, i wi 3 qui maneant eos caſus, qui de ui& iniuria quæſi ſant daniieh Inmici ami niſt uindicẽtur, fugièẽdum de ciuitate, cedendum bauj Neee aut onania quæcunque † inimici ceret, perſerenaa iirnic mus fert 1. 4. 4 3 6 Sel 4 1* eORATOR. LIBER VI. M Sed ſæpius id eſt accuſatoris, auertere iudicẽ Amiſera- tione qua reus ſit uſurus, atq; ad fortiter iudicandu con eitare. Cuius loci eſt, etiam occupare quæ dicturum, fa- cturumue aduerſarium putes. Nam& cautiores ad cu- (an Kodiam ſuæ religionhis iudices facit,& gratiam reſpon igm furis aufert, cum ea prædicta ſunt ab accuſatore, iam ſi enzan i pro eo putentur, nõ ſint nous, ut Seruius Sulpitius cõ- tcſaſt kra auficham, ne ſignatorum ut ab ipſis diſerimen ob Aufidiu, ut n iſciatur ſibi, præmonet. Nec non ab Aeſchine, quali ſit et poſtea ſe am ufurus Demoſthenes actione, prædictum eſt. Docendi quitur dananeggn quoq; interim iudices, quid rogantibus reſpondere de- iamdun beant, quod eſt unii repetitionis genus Periclitantè ue ftanat rö commendat dignitas,& ſtudia förtia,& ſuſceptæ bello icatrices,& nobilitas,& merita maiorum. Hoc in quod proximé dixi. Cicero atq; Aſintus certatim ſunt Cicero pro Ins uft pro Scauro, patre hic, ille pro filio: Commendat ex s. cauſa periculi, ſi ſuſcepiſſe inimicitias ob aliquod ſa- Aan hone ium utenn Breeipuehonis hunaniuw, ie miſericordia. fluſte enim tune petere ea quiſq; uidetur luſtius 1 aiudice, quæ alij ipſe præſtiterit. Reſerenda pars hæc quoq; ad utilitaté Reipub. ad iudici gloriam, ad exem i plum, ad memoriam poſteritatis. Plurimi tamen uglet Mileratio miſeratio quæ iudicè flecti nõ tantum cogit, ſed motum dna moslo 4 quoq; animi ſui lachrymis confiteri. Hæc petentur aut ex ijs quæ paſſus eſt reus, aut ex ijs quæ tu maximè pa⸗ aeiu kitur, aut ijs quæ damnatu manent, quæ& ipſa dupli- an gi cantur, cu dic imus è qua illi rtuna,& in qud reciden dur düſit. Affert in ijs mométu e ætas et ſexus,& pigno difan t Tohliberi dico,& parentes,& propinqni, quæ omnia 5 1 2 4 traclari — — ——— —ꝑſꝑ—, — oaoaaGͤͤſͤ — 4. — 8 Cicero pro 3 ilone. me Proſopo⸗ pœia Mutæ 338 M. FAB. QVINT. 1NS TIT. tractari uariẽ ſolẽt. N onnunqud etiã& ipſe patronu has partes ſubit, ut Cicero pro Milone: O me miſerũ, 6 ie inſelicẽ. Reuocare me tu in patria Milo potuiſti per hos, ego te in patris per eoſdẽ retinere nõ potero 0R4 da glege ir lchn lme emahrf Maximeq; ſilut tunc accidit) nõ conuenient ei uiaræ ai cuſatur, preces. Nam quis ferret Milonem pro capite ſuo ſupplicantem, qui à ſe uirum nobilem interfeclum, quia id fieri oportuiſſet, fateretur? Ergo& ille capta. nit ex illa præſtanti proſopopœiæ, id eſt, fictæ alienarum perſe onarũ oraii/ ones, quales litigatorem decet, uel patronun Nudæ tantum res mouent, aut cum ipſis loquimur, aut cumi- pſas loquifingimus. Ex perſonis quoque trabitur aſf cus. Nõ enim audire iudex uidetur aliena mala deflen- 2*„ accire tes, ſed ſenſum ac uocem auribus faccipere miſerorum. quorum etiam mutus aſpectus la chrymas mouet, quan toq; eſſent miſerabiliora, ſi ea dicerent ipſi, tanto ſunt quadam ſua portione ad efficiendũ potẽtiora, cumue- lut ipſorũ ore ducitur, ut ſcenicis actoribus eadẽ uox eademq; pronunciatio plus ad mouendos affectus ſu perſona ualet. Itaq; idẽ Cicero, quanquã preces nõ dit Miloni, eumq́; potius animi præſtantia comendat, ao- dmo⸗ uerba,& cõuenientes etia forti ui- iſe ro conqueſtiones: O ßuñtra, in quit, mei ſuſcepti labo- ſi res. O ſpes fullaces, ò cogitatiões meæ inanes. Nunqui ſbuie tamẽ debet eſſe longa miſeratio, nec ſine cauſa dictum ſeie 8* cõmodauit ei tamẽ eſt: Nihil facilius quam lachrymas inareſcere · Naã cum etiam ueros dolores mitiget tẽ pus, citius euaneſcat eſ ſig aanimi fauorem, et in locũ lachn u mara eius ipſe ſucceßit. His præcipuẽ locis utilesſitui memm inan deiſthe o ſmuo T ſeuu Ue mie ſgyen ci Sic deduca fuit PFhryne ſcortũ in zudi 5,& libe ciũ, de ꝗ ante 1. annotatu elt gtortbees at el, à ita repræſentauit imagimen ſceleris, ut non ecciſus dann u che Ceſar, ſed tum maxime occidi uideretur. Sed uon deo probauerim, quod ficum et lego, 2 ipſe aliquan do uidi depictam tabulam ſupra louem in imaginem ſupra Iouis ius atocitate iudex erat commouendus. Quæe imagins eſt terit actoris infänti, qui mutam illam effigiem ma eſt Snsduam orationem pro ſeputet locuturam? At ſor- b s s, n ————. 3634 NM. EFAB. QVINT. 1NSTIT. Sordes, fordi des,& ſqualores,& propinquorum quoq́; ſimilem h datæ ueſtes.. 21 bitum ſclo profuiſſe,& magnam ad ſalutem momen- tum preces attuliſſe. Quare& obſecratio illa ludi- Obſeruatio. cum per charißima pignora, utiq; ſi& reo ſint liben, jnuocatio. coniunx, parentes, utilis erit. Et deorum etiam inuoca⸗ Proſtrati.*iꝑ, uelut ex bona conſciètia perſecta uideri ſolet. St tum deniq; iacere,& genua complecti, niſi tamẽ perſo na nos,& anteacta uita,& rei conditio prohibebu. Quæda enim tam fortiter tuenda, quàm ſacla ſunt Ve. 0 8* trato,& tes ef he tiamu de feunt. ſoſoreſte ad erſtſti Ai amii ti xundus exictimatio rum ſic et habenda autoritatis ratio ne ſit inuiſa ſe b curitas. Fuit quondã inter hæc omnia potentißimuil imn 1 . 1Srrope quo Lucium Murenam Cicero accuſantibus claribt. 1 ml; uiris, eripuiſſe præciput uidetur. perſuaſit enimm i hil eſſe ad præſentem rerum ſtatum utilius, quam pri- die Calend. lanuarias ingredi cõſulatum. Quod genu noſtris temporibus totum penẽ ſublatum eſt, cum on. nia cure, tutelæq́; unius innixa, periclitari nullo udi⸗ u ſi cij exitu poßint. De accuſatoribus et reis ſum locutus 11 quia in periculis maxime uerſatur affectus. Sed priu, u m tæ quoq́; cauſæ utrunq; habèt perorationis genus, et 1 lud quod eſt ex enumeratione probationum,& hor quod ex lachrymis, ſt aut ſtatu periclitari, aut opinio- i Ne liligator uidetur. Nam in paruis quidem litibus hu ſi pauſg, quaſi tragœdias mouere tale eſt, quale ſi perſonam Hercu⸗ i Tendi Vide GChilia, lis,& cothurnos aptare infantibus uelis. Illud ne indi gnum quidem admonitione, ingens in epilogis, meouu liicio, uerti diſcrimè, quomodo ſe dicẽti, qui excitatur, accõmodet. Nam et imperitia,& ruſticitas,& rigor. et deformitas aſferunt interim frigus, diligenterq; le Kelu. ORATOR. LIBER VI. 35 ſunt actori prouidentia. Equidem repugnanteis eos pa Äſan krono, ex nihil uultu cömotos,& intempeſtiué kriden reſidenteꝝ bin tes,& fäcka aliquo, uel ipſo uultu riſum mouentes, ſe/- pe etiam uidi, præcipue uerò, cuim aliqua uelut ſceni.- imn ce fiunt. Tranſtulit patronus aliquando puellam, quæ cadunt hn ſoror eſſe aduerſarij digebatur(nam de hoc lis erat) in im aduerſa ſubſellia, taquam in gremio fratris relid urus. aug mt At is à nobis præmonitus deceſſerat. Tum ille, alioquins vir ficundus, inopinatæ rei caſu obmutuit, e in famid n ſuam frigidißimé reportauit. Alius imaginem mariti pro rea proferre magni putauit, at ea ſæpius riſum ſe- U cit. Nam& hi quoru offscij erat ut traderent ea, igna- iſta ri quid eſſet epilogus, quoties eu reſpexiſſet patronus, offrebat pala, e& prolata nouißime deformitate ipſa, n nam ſenis cadaueri inſuſa, præterita quoq́; arationis cæris cada- di mn gratiam perdidit. Nec ignotã quid Gliconi, cui Spiri- uer attule/ tialu dion fiit cognomen, acciderit. Huic puer, quem vin ius rat inſuti ſna productum quid fleret, interro gahat, ex pædagogo ſe is Runt uellicari reſpondit. Sed nihil a contra Cephaſios Sephaſia= ann unn Ciceronis fäbula effcacius ad pericula epilogorum. nos Omnia tamen hec tolerabilia, quibus actionem muta uf ke fücile eſt, at qui d ſtilo non recedunt, aut cõticeſcunt 1 ad hos caſus, aut frequentißimè filſa dicunt. Inde eſt e- nim: Tendit ad ueſtra genua ſupplices manus: e, hæ- uhr ret in coneplexu liberorum miſer:&y, reuocat ecce me, 7 luis etſ nibil horũ is de quo dicitur, faciat Et ẽ ſcholis hæc adu lütia in quibus omnia liberè fingimus et impuné, quia 1 7 5* facto eſt Luicquid uolumus, non admittit hoc idem in. ber ta fori. Egregie; Caßius dicenti adoleſcentulo: — ——— „,6 M. FAB. QVINT. INSTIT. Quid niſi Quid me toruo uultu intueris ſeueré: Nonme hercu⸗ ciam⸗ les, inquit, fciebam, ſed ſic ſcripſiſti. Ecce, e quam potuit truculentißime eum afpexit. llud præcipue mo nendum, ne quis niſi ſummis ingenij uiribus ad mouen das lachrymas aggredi audeat. Nam ut eſt longe uehe⸗ mentißimus hic cum inualuit affectus, ita ſi nihil effi⸗ cit, tepet, quem melius infirnlus aſtor tacitis iudicum cogitationibus reliquiſſet. Nam& uultus,& uox, ꝗ ipſa illa excitati rei facies, ludibrio etiam plerũq; ſunt di lus hit Nh dutbun ſa oſahf hominibus quos non permouerunt. Quare metiamur, ac diligenter æſtimet uires ſuas actor,& quatum onus dan fiäli ſubiturus ſit, intelligat. Nihil habet iſta res mediun, ig ſd aut lachrymas meretur. aut riſum. Non autem con dun m Rpilogi pro mouere tantum miſerationem, ſed etiam diſcutere epi⸗ Naid prium. ogi eſt proprium, cum oratione continua, quæ motos i lachrymis iudices ad iuſtitiam reducat, tum etiam qu/ ii buſdam urbane dictis, quale eſt: Date puero panem ne ploret:& corpulẽto litigatori, cuius aduerſarius ileu ih puer circa iudices erat ab aduocato latus. Quid ha/ lie ciamtego te baiulare non po ſum. Sed hæc tamennou iun Mimica leg debent eſſermimica. Ita neque illum probauerim,uu ſa ds, no inimis inter clarißimos ſui temporis Oratores fuit, qui pueri ca, quãquam quicꝗd aded in epilogum productis, talos proiecit in medium, quos i inimicã eRo illi diripere cœperunt. Nanque& hæc ipſa diſcrini- mnnib», grauè et quali mi, nis ſui ignorantia potuit eſſe miſerabilis. Neque ilum, mi cum eſt. ui cum eſſet cruentus gladius eius, ab accuſatore pro I atus, quo is hominẽ probabat occiſum, ſubito ex ſuh⸗ ſellijs ut territus fugit,& capite ex parte uelato, cum agenda ad agentem ex turba proſpexiſſet, interrogauit, an 3 3 e k econ bu trae n ORNRATOR. LIBER VI. 3 ſi. 3 iam ille cum gladio receßiſſet. Fecit enim riſum, ſed ri; 11 iedſdiculus fuit. Diſcutiendæ tamẽ oratione huiuſmodi ſce 4 ſuntuanne. Egregiec Ctcero qui contra imaginem Saturnini 4 dut ellan Fro Rabirio grauiter,& Corttr⸗ luuenen, culus 1 ubin⸗ Hicerd Pr u f de uulnus in iudicio reſoluebatur, bro Vareno multa Pro Vareno. hasoſt in 7e urbanè. Sunt et illi leniores epilogi quibus aduer eärruinn ſirio ſatis ficimus, ſi forte eius ſit perſona talis, ut illi lulun Gng geatn Ieuerentia: aut cim amice aliquid commone.- 4 9 bi u ad concordiam hortamur, quod eſt genus ere A. Quarema. 3 4tor ey qui kabeticam erhec iſih magnificts atque ornatis Tunc eſt commouẽdum thea- Amplificatio ſerchlhelin trum, cum uentum eſt ad ipſum illud, quo ueteres tra/ n 89 Hee eius auaſt goœlie, comœdiæq́; clauduntur. Plausite. In alifs autẽé autẽ ſumma. aſe paubtrachantu,⸗ff kee, uguſge nfen, wnene B8b96k. eer hetkeun Nam neque exponi ſine hoc res atroces& miſerabiles mo audimtur ſi unmgi ebes.Cum de qualitate alieuius rei queſtio tſſiroba. narueas.,DfW tioni.— V „ 8 — e ſjÿ.. inẽtiſs imi ſub O 1 S 3383 A. FAB. QVINT. INSTIT. 0 dida opera? tionibus uniuſcuiuſq; rei recte 8 ubiungitur. Vbiuero ſſer itnon⸗ ur quim uehe ͦ am ex pluribus cauſam agimurs, etiam neceſſee Rinem ſimus. rit uti pluribus quaſi epilogis, ut iu Verrem Cicero fe cit. Nam ey Philodamo,& nauarchis,& cruciatisc uibus Romanis,& alijs plur imis ſuas lachrymas de- dit. Sunt qui hos utsuds Svadiyr uocent, quo partitun perorationem ſignificant. Mibi non tam partes eius ſid & quam ſpecies uidentur. Siquidem hæc epilogi& per orationis nomina ip ſa apertẽ ſatis oſtendunt, hac eſe Tiun conſummationem orationis. De diuiſone affectuum,& quomodo mouen/ di fint. Cap. III. b 15 vamuis autem pars hæ iudicialium cauſarum ſit ſſa ſamma, præcipueq́; coſtet affectibus, et aliquade we his neceſſaridò dixerim, non tamẽ potui, ac ne debui qui Ii unam ſpe- qem locum iuſtum in unam ſpeciem concludere. Quate / ciẽ.) pro ſim-—.— vnap qua adhuc opus ſupereſt, cum ad obti nẽda quæ uolumus po n compẽdio, tentiſei muns, ium ſupradictis multo difficilius, mouen- uel ſco nume.... 4. 74„. ratoi; ordi/ di iudicum animos, atq́; in eum quem uolumus habiti ne, ut et in a. fõrmandi,& uelut transfigurandi. Qua de re pauca, ſui dixit, in unã 1 ſpeciem, pro quæ podtulabat hæc materia, ſic attigi, ut magis quid paucis pbis. oporteret, feri, quam quo id modo conſequi poſſemus oſlen derem. Nunc altius omnis rei repetenda ratio tſ Nam e per totam(ut diximus) cauſam, locus eſt aff Aibus, et eorit non ſimplex natura, nec in tranſituua ſuu ſi offerri orà ctanda, quo nihil maius t⸗ fferre uis orandi poteſt. N ti poteſt cætera forſitan tenuis quoq́;,& angusta ingenij uens, vena.)produ ſa modõ uel doctrina, uel uſu ſit adiuta, generare, atque ctu arq; adeo Sra ad frugẽ aligua herliene queat. C&rte ſun,ſups n e⸗ 4 ORATOR. LIBER VI.„»Ss b ſuerit non parũ multi, qui ſatis apertè, quæ eſſent pro Ueero. dih if Hationibus utilia, reperirent, quos equidẽ non contem(useo ingeni no, ſed haclenus utiles credo, ne quid per eos ludici ſit enotum, atque(ut dicam quod ſentio) diguos à quibus cauſas diſerti docerentur. Qui uerò ludicem rapere,& m quem uellet babitum animi poſſet perducere, quo aacto flendu& iraſcendum eſſet, rarius ſuiit. Atq; hoc 3 eſt, quod dominatur in iudicijs, hæc eloguentià negat. Nam argumenta plerunq; naſcuntur ex cauſa,& pro meliore parte plura ſunt ſemper, ut qui per hæc uicit antum, non defuiſſe fibi aduocatum ſciat. Vbi uerò ani is iudic ium uls afferenda eſt, e; ab ipſa ueri contem. lutione abqucenda mens, ibi proprium Oratoris o⸗ Hoc ſibellis 19 anlarum kibe nö cötinef.) useſt. Hoc non docet litigator, poc cauſarum libellis auis quaſt continetur. Probationes enim efficiunt ſane, ut cau prouerbi in noſtram meliorem eſſe ludices putèt, affectus Præ. Peclddlekam 4.— 3 reperio, pro ſtant ut etiam uelint. Sed id qula uolunt, credunt quo- eo quod eſt. ,. 7,&& 1 Hceptis com ue. Nam cum iraſci,fuere, odiſſe, miſereri cœperint, Pra as ncn 3 ai iam rem ſuam exiſtimant: er ſicut amantes de for/ Poreft. ducũ „,„.„ 5„ albellis iu.- ma iudicare non boſſunt, quia ſenſum oculori Premit dieiarijs 9⸗ anor, ita omnem in]uirendæ ueritatis rationè ludex Dus ſolẽt pro .. 8. 1 3 ion S dis anittit, occupatus affoctibus, eſtu fertur,& uelut ra/ iuuu. bido ftumini obſequitur: ita argumenta ac teſtes quid egerint, pronunciutio oſtendit: commiotus autem ab Oratore ludex quid ſentiat, ſedens adhuc atq́; audiens conſtietur. An cum ille, qui pleriſq; perorationibus pe 4 4 8 3 7 itur, fletus erumpit, nõ palam diœia ſententia eſt Hua 89 igitur incumbat Orator, hoc opus eius, hic labor eſt, 4 ſine quo caera nuda, ieiuna, infirma, ingrata ſunt. Ades ———— 360o M. FAB. QVINT 1RSTIT. 5 Spiritus.) Adeò uelut ſpiritus operis huius atqʒ animus eſt in aſ/ in lilue Cha Auetnn ſectibus. Horum autem ſicut antiquitus traditum acce tu g. uie conftn pimus, duæ ſunt ſpecies, alteram Græci wase uo, Hu ase Lrts& Tpuez cant, quam nos uertentes reclẽ ac propriẽ᷑ a ffectum di ni iuis 1haseog— cimus: alteram ,, cuius nomine, ut ego quidem ſen⸗ dp ellatic „nus Agrico tio, caret ſermo Romanus, mores appellantur, atq; in- qudint 35 üslinn 86 de bars quoq; illa b Philoſophiæ Alinij moralis eſt dice. ii eit ſu — Sed ipſam rei naturam ſpectanti mihi, non tam mores ſui mnir hohe Ken me ſignificari uidentur, quàm morum quædam proprie/ un&au nes, ſeu diſpo ks. Nam ipſis quidem omnes habitus mentis continen yn neiones recde tur. Cautiores uoluntatem complecti, quam nominain ur he Pufnar ſepof terpretari maluerunt. Affectus igitur hos concitatot, un t. illos mites atq́; compoſitos eſſe dixerünt. in altero ue, it xuhi pementer commotos, in altero lenes, denique hos im. ie Jein perare, illos perſuadere, hos ad perturbationem, ilon i dhir⸗ ad beneuolentiam præualere. Adijciunt quidam perito unſum rum, vasε temporale eſſe. Quod ut accidere frequen m tiult fateor, ita nonnullas credo eſſe materias, que con. in ſu tinuum deſiderent affectum. Nec tamen minus ariitaut ſi uſus hi leniores habent, uirium atq; impetus non tan- Tin ſer 2 tundem exigunt. In cauſis uerò etiam pluribus uerſin. ſin fen. tur, imò ſecundum quendam intelleclum in omnibus. ſt. 9 x illo& hoc loco nihil ab Oratore tras u cletur, quicquid de honeſtis,& utilibus, eniqueficien dis& non faciendis dicitur, hoc uocari poteſt. Qui- dam commendationèẽ, atq; excuſationem propria huf ui ius offcij putauerunt, nec abnuo eſſe iſta in hac parte, ſi ai alio qui ſed non concedo ut ſola ſint,* quin i j⸗ ſtr addcit cio, wa atque 2, eſſe interim ex eadon natura, Nd g . e uin. GRATOR. LIBER VI. 361 a 1 itaut illud maius ſit, 5 tas 34.. Interdii din 0 1,„quatenus „ 1 3 3 O ſtris quædam 24, Iffectio eſt q́ *non in graues = turbatas; uo luntates et ua .. rietates exur arerum, hominuũq́; uideantur, quo mores dicentis ex gir ut * 3 ratione belluceãt,& quodaodo agnoſcantur, quod nien zileu— eſ ſine qubio inter coniunctas maxime berſonas, quo⸗ atq́; ineundo tie perferimus. ienoſcimus, ſatuſiciamus, mouemus, ruciennmane rocul ab ira, procul ab odio. Sed tamen alia patris ad bat&c quaſi erſus ſilium. tutoris aduerſus hupillũ, mariti aduerſus suaundia 42 ixorem moderatio eſt. Hi enim per ſe ferũt eorum ipſo tudinean effim um a quibus læduntur, charitatem, neq́; alio modo in Sat. ſos eos faciunt, guam qudd amare ipſi uidentur. Alia n cum ſenex adoleſc etis, alia cum conuit iuũ honeſtus inſe vioris ſert. Hic enim tantum concitari, illic etiam aff- aidebet. Sunt& illa ex eadem natura, ſed motus ad- mom ᷣti hue minoris, ueniam petere, adoleſcentiæ defendere amores. Nonnun quam etiam leuis alieni caloris deri„ ſusex hac fôrma ueoit, ſed non his ex locis tantum, ue. aliquando magis propriæ ſunt uirtutes ſimulatio niu, ſatisſaciendi, rogandi,& audias, quæ diuerſum Ironis, ei quod dicit, intellectum petit. Hinc etiam ille maior oncitandum odium naſci afféctus ſolet, cum hoc 4 ipſo. ———y—— — 5—— 38 M. FEAB. CVIN Tr. IASrPr. 60 ipſo, quo nos aduerſarij; ſubmittimus, intelligitur ta. in iibu cita impotentiæ exprobratlo. Nanq; eos graues,& in diune tollerabiles idipſum demõſtrat, quod cedimus,& igno Aum bat jant cupidi maledicendi, aut affectatores libertatit, iira in plus inuidiam qu im conuitium poſſe: nam inuidia ad- nius, il uerſarios, conuitium nos inuiſos facit. Ille iam pene Nau qlu medius affe ctus eſt ex amoribus,& deſiderijs amico- len aen rum e neceſſariorum: nam& hoc maior eſt,& ilo minor. Non parum ſięnificanter etiam illa in ſcholis ube I dixerimus, quibus plerunque ruſticos ſuperſtiiio lr inuidos ſos, auaros, timidos, ſecun lum conditionem propoſt ſi torum effingimus. Nam ſic vnx mores ſant, cum hosimi tamur,& ex his ducimus orationem. Deniq; hoc om⸗· ne, bonum& comem uirum poſcit, quas uirtutes cum für etiam in litigatore debeat Orator, ſi fieri poteſt, ap liun oſe probare, utiq; ipſe aut habeat aut habere credatur Sie un ſ proderit plurmum cauſis, quibus ex ſua bonitate- i B eiet fidem. Nam qui dum dicit malus uidetur, utiqma- Ié dicit. Non enim uidetur iuſta dicere, alioquin 6G I uideretur. Quare et ipſum etiam dicendi genus ʒin hor ſen ſ placidum debet eſſe, ac mite, nihil ſuperbum, nibil eli. gyui tum ſaltem ac ſublime deſi deret. Proprie, iucunde, cre- i n qibibiliter dicere ſat eſt. l1deoq́; et medius ille orationi u ſumo modus maxime conuenit. Diuerſum eſt huie zuüol ſu tnc Prhes n. a4 dicitur, quodq́ nos affectum proprie uocmux a lue Ne Suida. ¼ ut proxumeè utriuſq; difßerentiam fignem, illud co/ reß paynes Ad œ liæ, hoc tragcœædiæ ſimile. Hæc pars circa iram,0“ tai eous, duuus dium, metum, inuidiam, miſerationem ſerẽ tota uerſ- i 5e 3eys u uihus cxX loci e um tur. Quæ quibius ex locis ducenda ſint, maniſtſtun 1 7, waiταν h. omnle lniting di deng icha 3 V GAATOR. IIBNR vE meſt. Et metum ta inte um Demoſthenes A 2 36* omnibus, or d nobis in ratione proœxmij, atq; epilogi-o;axeν ualuit. QAudd — — Qui affectus probe moue⸗ re uult, prius ipſe moueat neceſſe eſt.hu iuſmodi præ- ceꝑtum etiam poëẽtica no⸗ bis reliquit. 364. M. EAB. QvINr. INS TIT. ac natura ipſa duce accepi. Summa enim(quantume/ go quidem ſentio) circa mouen dos affectus in hoc poſ ta eſt, ut moueamur ipſi. Nam& luctut,& iræ,& in- dignationis aliquando etiam ridicul ſuerit imitatioſ uerba uultumq́; tantum, non etiam animum accõmols edtum etiam uerimus. Quid enim aliud eſt cauſæ, ut lugentes utine lorat in arte in recenti dolore di ſertißime quædam exclamare uide Neoſt- antur, et ira nonnunquam indoctis quoq; eloquentien i faciat, qudm quod illis ineſt uis mentis,& ueritas ieeG morum? Quare in ijs quæ ueriſimilia eſſe uolemusſi/ mus ipſi ſimiles eorum qui uerè patiuntur affectibu, & atali animo proficiſcatur oratio, qualem facere i⸗· dicem uolet. An ille dolebit, qui audiet me cum hoc di/ äffu 84 cam, non dolentem? iraſcetur, ſi nihil ipſe qui in itan lin concitat, idq́; exigit, ſimile patietur: ſiccis agenꝭ ocu- ſen lis lachrymas dabit: fieri non poteſt. Nec incendit niſt ignis, nec madeſeimus niſt humore, nec res ulla datalte u ri colorem, quem ipſa non habet. Primum eſt igiturut apud nos ualeant ea, quæ ualere apud iudicem uolu- mus, afficiamurq anteqquam afficere conemur. Ai—ue modo fiet, ut afflciamur:? Neq; enim ſunt motus in no⸗ l ſtra poteſtate. Tentabo etiam de hoc dicere quas?⁰ ſd uiat Græci uocant, nos ſanẽ uiſiones appellemu, per quas imagines rerum abſentium ita repreſentanuut ani moG, . 89 Qudd ſi tradita mihi præcepta ſequi ſuffĩceret, ſatiſ uin oun ceram huie parti, nihil eorũ quæ legi, uel didici, quol au modò probabile fuit, omittẽ do. Sed mibi in animo eſt, fouitſt quæ latent penitus, ipſa huius loci aperire penetralia. ſhi ies i quæ quidem non aliquo tradente, ſed experimẽto meo, 7 5 utintero nia ueli 7 1 1 OKRATOR. LIBER VI. S5 4 Animo, ut eas cernere oculis, ac bræſentes habere uide/ mamur. Has quiſquis bene ceperit, is erit in affectibus i potentißimus. Hunc guidam dicunt uoraeaiuee, qui ſibi res, uoces, aclus, ſecundum uerum optime finget, quod quidem nobis uolentibus ficile continget. Nam ut inter ocia animorum,& ſpecies inanes, et uelut ſom nia quædam uigilantium, ita nos hæ, de quibus loqui- e mur, imagines proſequuntur, ut peregrinari, nauiga- re, præliari, populos alloqui, diuitiarũ quas non habe 6 at mus uſum uideamur diſponere, nec cogitare, ſed facere noſgrams a hoc animi uitium ad utilitatem non trasſeremus? yt At hominem occiſum quæror, non omnia quæ in re præ- Res præſens, ti accidiſſe credibile eſt, in oculis habeo? non per- nõ ipſum mo do tempus in uſor ille ſubitus erumpet(non expaueſcets circumuẽ. quo acrsdte. tus exclamabit? uel rogabit; uel fugiete non ferientem, ſed omia que non concidentẽ uidebo? non animo ſanguis,& pauor, deſin dues c & gemitus extremus deniq; expirãtis habitus inſidet? culiaris hæc inſeguetur enäryaa quæ dà Cicerone illustratio,& eui, icdi forms zentian ominatur, quæ non tam dicere uidetur, quam Energiæ. oſtendere, ey affeclus non aliter, quam ſt rebus ipſis erſimus, ſequentur. An non ex his uiſionibus illa ts Excußi manibus radij, reuolutaq́; penſa.& Aeneido. Leuiq; patens in pectore uulnus. b equus ille in funere Pallantis poſitis inſignibus: ltlachrymans, guttisq́; humeclat grandibus ora. cuidenon idem Pocta penitus ultimi fiti cepit imagi- em, ut diceret: Et dulcis mo riens reminiſcitur Argotꝛ: 4 b. — —— ——— 365 M. FAE. CVINT. 1NSTIT. vhi ueru miſeratione opus erit, nobis ea de quib que vimur, accidiſſe credamus, atq; id anĩmo noſtro perſus deamus. Nos illi ſimus, quos grauia, indigna triſtia paeſ ſos queramur. Nec agamus rem quaſi alienam, ſed aſu Aldę parã mamus parum per illum dolorem. Ita dic emus, quæin per legit di ſimili noſtro caſu dicturi eſſemus. Vidi ego ſæpe Hiſtri uiſis dictio ones, atq́; C om œdos, cum ex aliquo grauiore actu per nibus. ſonam depoſuiſſent, flentes adhuc egredi. Quodſtin Hucreter alienis ſcriptis ſola pronunciatio ita filſis acceditaft P olã niſtrio⸗ tibus, quid nos faciemus, qui illa cogitare debemu,C nem de quo Cælius. moueri periclitantium uice poßimus? Sed in ſcholare. bus quoq ipſis affici conuenit, easq; ueras ſibi fingere hoc magis, quod illic ut litigatores loquimur freguen/ lu tius, quam ut aduocati. Orbũ agimus,& naufragium, n & periclitantem, quorum induere perſonas non atu- net, niſi affetus aſſumimus? Haæc dißimulanda mibinõ ſum aut fui fuerunt, quibus, ipſe quantuſcunq́; uſus fuit nam per, u ſü 2. ueniſſe me ad aliquod nomen ingenij credo) frequenter motus ſum, ut mie non lachrymæ ſolũ deprehenderin ſad palor,& uero ſimilis dolor. DeRiſu. Cap. IIII. 0 miüſſe neeſnec ſer lunt, Noten 2 or lioni, Lun dem/ cifui dlog co iiſtu final nne I. vie Aierſt urtut, Jue iſn uien mouende, & ilos triſtes ſoluit affectus,& animum ab inten⸗ i tione rerum frequenter auertit,& aliquando etiamfe ficit,& à ſacietate, uel à fitigatione renouat. Quants i ſit autem in ea difficultat, uel duo maximi Oraloyes, 6 alter Græcæ, alter Latinæ eloquentiæ principes, do, ii cent. Nam plerique Demoſtheni facultatem huiuste däu Aefuilſe credunt, Ciceroni modum: Nec biensa Tal, eleane e modlht:- Ne Heozuſe 1 ORATOR. LIBER. VI. 367 mnoluiſſe Demoſthenes, cuius pauca admodum dicta, naec ſane cæteris eius nirtutibus reſpondentia, palam o- 6 ſtendunt, nec diſplicuiſſe illi iocos, ſed non contigiſſe. 41 Nocter uerò, non ſolum extra iudicia, ſed in ipſis etiam Dam Plutara u ta, er in altercationibus& interrogandis teſtibus plu 5 Se... 1., chus in pble 34 orationibus habitus eſt nimius riſus affẽctator. Mihi matis gacet. ... 1 ⸗.. quidem, ſiue id recte ludicio, ſiue amore immodico præ amicos C ice cipui eloquentia uiri laboro, mira quædam uidetur in onis ab ilo eo fuiſſe urbanitas. Na eæ in ſermone quotidiano mul. rjer,4 1cauil que laceſsi- ra quàm quiſquam dixit facete, ey illa ipſa quæ ſunt in uie moderei. Verrem dicta frigidus, alijs aßignauit,& testimonnij loco poſuit, ut quo ſunt magis uulgaria, eo ſit credibi- lius illa ab Oratore non ficla, ſed paßim eſſe iaclata. Tvtinã Quintus,& libertus eius Tiro, aut alius quiſ. Vtinamq; quis fuit, qui tres hac de re libros edidit, parcius dicto. libertus rum numero indulſiſſent,& pluss iudicij in eligendis, eius Tero., quam in congerendis ſtudijs adhibuißent. Minus obie. ctus locus calumniantibus furet, qui tamen nunc quo- gue ut in omni eius ingenio facilius quid reijci, quam guid adijci poßit, inuenient. Affert autem ſummam rei ſcultatem. Primum quod ridiculum dictum plerun- que falſum eſt, hoc ſemper humile, ſæpe ex induſtria de prauatum, præterea nunquam honorificum, tum ua- a hominum iudicia in eo, quia non ratione aliqua, ſed motu animi quodam, neſcio an enarrabili, iudica- tur. Neque hoc ab ullo ſatis explicari puto, licet multi b tentauerint. Vnde riſus, qui non ſolum faclo aliquo di/ b cto ue, ſed interdum quodam etiam corporis tractu llaceßitur, Prætersa non una ratione moueri ſolent. A 4 Neq; tanquã —— —— Hoc uerbum nõ erar in ve —— fuſto codice. Ad' iegit ar c&ſsitur. hb. 2z.de Oratore. untur. 368 M. FAB. QVINT. 1INSTIT. nitas, cim in ipſum dicentẽ recidunt, ſtultitia uocatur. Cum uideatur autem res leuis,& quæ à ſecuris, mimiſ, inſipientibus deniq; ſepe moueatur, tamen habet uim Neſcoe DNWUhl temu Hæ tres uo poteſt. Erumpit enim inuitis ſæpe, ⁊ nec fultus ope, nee ces in Aldi uultus modo, ac uocis exprimit confeßionẽ, ſed totun ſuun no codice corpus ui ſua concutit. Rerum autem ſæpe, ut dixima"— non reperi ximari momenta uertit, cum odiũ iramq́; frequentiſi ſusdi m frangat. Documento ſunt iuuenes Tarentmii,qui il multa de Pyrrho rege ſecurius inter cœænam locuti, cum rationem ficti repoſcerentur,& neq; negariresn, neſcio an imperioſißimam,& cui repugnari min jme ot Neq; enim acutẽ tantum, ac uenuſte, ſed ſtulté, iracun- dui tſep de, timide dicla aut ficta ridentur. Ideoq́; anceps eiuu i fize cic rei ratio eſt, quod à deriſu non procul abeſt riſus. Ha- bet enim, ut Cicero dicit, ſedem in deformitate aliqua, & turpitudine: quæ cum in alijs demonſtrantur, urba. ae- Eurmo dia opni tnin long hro loca exe citat pro niuſt neque defendi poſſet, riſu ſunt& opporiuno iocoels- aicer e, capere omnino arte, quia nonnullam obſeruati onem habet, ſuntq; ad id pertinentia,& à Græcis&4 Latinis compoſtia præcepta, ita planè affirmo, pree cipuè poſitum eſſe in natura,& in occaſione. porra natura nõ tantum in hoc ualet, ut acutior quis atꝗ he bilior ſit ad inueniendum, nam id ſané doctrina poſ- ſet augeri, ſed ineſt proprius quibuſdam decor in habi- tu, atque uultu, ut eadem illa minus dicente alio uidean tur urbana eſſe. Oecaſioni uerdò& in rebus eſt tanui ul pſt. Nanq; unus ex his, ind, inquit, niſt lagena deſtaſe i ſet, occidiſſemus te: Eaq́; urbanitate tota eſt inuidiaqi minis diſſoluta. Verum hoe quicquid eſt, ut non auſim iin m ofte b In. Vr In .= J. 369 IBER V 4 — O R. L 3 7 // ORA 3 indocti modoò: ſed etiam uh t e in eo 1: e adiuti ea noni quid dixerit prior. Sun Elhe⸗ 77 tanmm zeunſeſid uis, ut ſep ut cum quis aliquid di im in quiſquis di aria nenur. une es lsé dicant, ut cum q ˖a in reſbondendo, qu t aligs aietenſunon raa en, longẽ uenuſtior Vicultati, quod eius rei nul gut drorleaiſ enim Accedit difficu„ Ana conuicijs, prior Lemtian elenintzm prouocando. nier Hrees Vihnenn uſu quoti 2 naljs ena exerc itatio eſt, n dicaces, ſed quia in hoc uſu ꝗ nezue emn nalj ibus multi dicaces, ſ nec ex arte im üreuemeitut ſermonibus toria urbanitas rara, ijimnaienene& roficimus, oratoria ur nei rerrm odata d Natenresleu, gai iano dad hane conſuetudinem ace hoe idoneas. atenihſepenueui a propria,ſe ãponi materias in hoc ia, lres a enig ſeemauein a bat& cõponi ntur, uel re † ene hil autem ueta ℳ* libus fingeren T.⸗ nheinſßman, Cain ermiſtis ſal tationem. aunmunfen⸗ ut controuerſie perm m talem exercit⸗, ſuns mpuam mitzſcxzri roponi ſingulas ad iuuenu tac uocantur, quas cer- dictæ ſi 6 cujeayninianti 8 i ille ipſe quæ t dicta ſun ſolebamus, ſi paulum ad Lennaii kenn ans tis diebus feſtæ licentiæ eene⸗ aliquid in hus ſeru quo uns unit im n hbita ratione fingerentur, oterunt utilitatis affer b . deernendſuntlunnt ue eſſet admiſtum. 3 4, wetſa ludentium exercitatio Dio ig feniu una 9 iuuenum, uel ſibi e uulgo uti- Dynho naxe re, quæ nunc inibus in eadem r zam zen Feinpaſemmtn 0 Pluxibus autem nom ropriam quan mhamitas. un c*2 d cas ſuam p dem Vrbanit nupoſts iiſutg he mur, quæ tamen ſi didu haan licitur, qua quide auartuinhinnin— uim oſtendent. Nam& empreſ ferentem in verbu⸗ urbanätaew tenc deo ſermone ur bis,& Ln ei nianücle ſigniſäcari uideo 1 ndam gustum msheeg unait, ſa fear ſu, proprium quendam g itam eruditi- au. Wwinkeeg 4& ſono, ex u ſeruatione dochorum tac ennedatanh Venuſtum. nino arte uan jſumptam ex con E ticitas. Ve *— 8 Deniq; cui eenurehi⸗ rechehe dicatur, appa Cane tanig ln. uu ratia quadam idiculo tantum ac, 8a duprepte lunl e. uod cum g— ro ridiculo 9 8* Tua Nezunue in euh nepe eſt, quanquam 23 4 un ſeln tau ura non utique 5 omne quod ſa 4 cuulkt, 10 clpimus, nat t Cicero, 1 17 2 2, — mmiſes euj 2horterteſſe ſlſe⸗ deatefta maxim ad riſum lunend g 1 ticorum, 4 Alehntuu uue ſum ſi t, a3t eſſe A4ulns cum dicit: 3 maluniu compoſiti. Et Ca atattn n jcin alonllet ach Gece —— — — —— — 8 4 5 Nulla o M. PAB. QVINT. INSTIT. Nulla in tam magno eſt horpore mica ſalis. Non Hoc dicit, nihil in corpore eius eſſe ridiculu. Salſin ſ ſenu igitur erit, qd' nõ erit inſulſum, uelut quodda ſimple orationis condinentu, quod ſentitur latente iudicio d rarchi uelut palati e. à tædio defendit orations, na tamen ut ille in cibis paulò liberalius aſperſus, ſit men nõ ſit immodicus, affert aliquid propriæ uoluß Iocus. et fingere, et terrere, e& promittere, interim iocuseſt, ii Sſim gie Picacitas. Dicacitas ſine dubio a dicendo, quæ ex omni genere c5 in dr apeau, muni ducta eſt, propriè tamen ſignificat ſermonè cum iim e m i mo Demoſihẽeꝛ xiſu aliquo inceſſentẽ Ideo Demoſthenem urbanuũ fuiſ. tin ph tuumn e babanus fuit. ſe dicunt, dicacem negant. Proprii autem materie, de 1* ſan qual ua uune loquimur, eſt ridiculum. I1deoq́ hæc tota di- ie ſteuri Ntenim ſputatio à Græcis ²ννεαε inſcribitur. t Biꝰ prima diſi ae butte uaiſio traditur eadẽ, quæ eſt omnis orationis.ut ſit po- i„ llcui 2) ſitum in rebus, aut in uerbis. Vſus autem maximè ſim 2a a nen plex. Aut enim ex alijs riſum petimus, aut ex nobis, ut* 4 ex rebus medijs. Aliena aut reprehendimus, aut nefu⸗a 46 une kamus, aust eleuaffius, qut repercutimus, uutebeania 1 7 nuſi Kätumelie ſſ“ —— ORATOR. LIBER VI. troſtra ridicula indicemus,et utuerho Ciceronis utar, licimus aliqua ſubabſurda. Namque eadem, quæ ſi im/ De Orata. prudentibus exeidant, Kulta ſunt, ſi ſimulamus, uenu- ſia credũtur. Tertium eſt genus, ut idem dicit, in decipi 4 endis expectationibus, dictis aliter accipiendis, cæte/ risq́; quæ neutram perſonã contingit. Mdeoq́; à me me/ dia dicuntur. Itẽ ridicula aut faciamus, aut dicimus. Fa- dAo riſus cõſiliatur interim admiſta grauitate, ut M. Cæ Pꝛo Cælio. eilius Prætor, cum ſellam eius currnlem Conſul iſauri- eus fregi ſſet, alterà poſuit loris intentã. Dicebatur au- tem Conſul à patre aliquando eæſus flagris. Interim ſi ne reſpectu pudoris, ut in illa pyxide Cæliana, quod ne que Oratori, neq; ulli graui uiro conueniat. Idem autẽ te uultu geſtuq́; ridiculo dictum ſit, in quibus eſt qu- 41 2 4 iẽ ſumma gratia, ſed rmaior cum captare riſum nõ ui- maiorè ca⸗ dentur. Nihil enim ex his quæ dicunt falſa, dicit inſul/ ptare risi in ſius. Quanquam autem gratiæ plurimum dictis ſeue- non uiden- ritas affert, fitq; ridiculum id ipſum, qnia qui dicit illa, tur. non ridet, eſt tamen interim& aſbectus,& habitus o. Vris,& geſtus nõ inurbanus, cùm ijs modus coutigit. id porro quod dicitur, aut eſt laſciuum ey hilare, qualia Gal be pleraq;:aut contumelioſum, qualia nuper lunij Baßi aut aſperum, qualia Caßij Seueri: aut lene, qualia Domitij Afri.Refert ijs ubi quis utatur. Nam in conui conuiuijs Aibus& quotidiauo ſermone laſciuia humilibus, bila ra omnibus conuenient. Ludere nunqud uelimus, lon nõniquan ꝛecp abſit propoſitu illud: potius amici quam dictum 6 berdidit: in hae quidem pugna forenſi malim mibi le- nibus uti licere: quanguam& cõtumeliosè,& aſpera dkcere EEnn 372 M. FAB. QVINT. INS TIT, dicere in aduerſarios permiſſum eſt, cum accuſare inuiſe paldm,& caput alterius iuſtè petere cõceſſum ſit el hic quoque tamen inhumana uideri ſolet fortune inſe 8 ſllus ctatio, uel quia culpa caret, uel quia recidere etiami ipſos qui obiecerunt, poteſt. Primum itaque conſi randum eſt,& quis, 2in qua cauſa,& apud quem,& quem,& quid dicat. Oratori minimè conuenit ditor. tus uultus geſtusq́;, quæ in mimis rideri ſolent. Dicaci- a¹ tas etiam ſcurrilis& ſcenica, buic perſonæ alienißima ui nium eſt. Obſeœnitas uerò, nõ d uerbis tantum abeſſe debet, u it niutact ſed etiam a ſignificatione. Nam ſi quando obijcipo⸗ 4 une teſt, non in omni loco exprobrãda eſt: Oratorem præ- iſttn melletun terea ut dicere urbane uolo, ita uideri affectare id pla/ nu un unchä nẽ uolo: Quapropter ne dicet quidem ſalſe quoties po taian n nou zerit, et dictum potius aliquando perdet, quam minuet un iuinn autoritatem. Nec accuſatorem autem atroci in cauſc, ani gumil nec patronũ in miſerabili iocãtem feret quiſqquã Sunt tanaata itu,ne etiam ludices quidam trictiores, quam ut riſum libẽter a a, gp) patiantur. Solet interim accidere, ut id quod in aduer/ rn lurſ ſarium dicimus, aut in Iudicem conueniat, aut noſtum △ quoc; litigatorẽ, quãquam aliqui reperiũtur, quineit ſ i aua quidem, quod in ipſos recidere poßit, euitent. Quod* eſon b ſeeit longus sulpitiue, qui eum ipſt fæciſimu eſebe. jei um contra quem iudicio liberali aderat, ne ficiem qu- hieſl dem habere liberi hominis dixit. Cui reſpondens Do-„ hin cth mitius Afer: Et tu, inquit,&x animi ſententia tong& ſiſen Qui malam faciem habet, liber non eſte vitandietion, illuie ne petulas, ne ſuperbum, ne loco, ne tempore alienun, nai ne præparatu& domo allatu uideatur quod iicimu, iee mſetan ie Nam ginen 1 4 ORATOR. LIBER VI 37½ Nam aduerſus miſeros, ſicut ſuprà dixeram, inbuma- nus eſt iocus. Sed quidã ſunt ita receptæ auloritatis,& notæ uerecundiæ, ut nocitura ſit in eos dicẽdi petulan⸗ ia. Na de amicis iam præceptũ eſt. Illud nõ oradi fer. conſcliu, ſed ad omnia pertinet. Laceſſat hoc modo, homines ladere ſit periculoſum, ne aut inimicitiæ graues inſe- quantur, aut turpis ſatisfactio. Male etia dicitur, quod in plures cõuenit, ſi aut nationes totæ inceſſantur, aut ordines, aut conditio, aut ſtudia multorum. Ea quæ di. it uir bonus, omnia ſalua dignitate ac uerecundia ſalſa decent. Nimium enim riſus precium eſt, ſi probitatis dices ompendio conſtat. Vnde autè concilietur riſus, et qui hus ex locis peti ſoleat, dificilimum eſt dicere. Nam ſi ſbecies omnes perſequi uelimus, nec modũ reperiemus, er ſtuſtrà laborabimus. Neque enim numeroſi minus unt loci ex quibus hæc dudta, qudm illi ex quibus ea quas ſententias uocamus, ducuntur, neque alij. Nam hic quoq; eſt intentio, et elocutio, atq; ipſius elocutio- nis uis alia in uerbis, alia in figuris. Rurſus igitur orii tur aut ex corpore eius in quẽ dicimus, aut ex animo, ui fictis ab eo dictis que colligitur, aut ex his quæ ſunt xtrà poſita. Intra hæc enim eſt omnis uituperatio, ue ſi grauius poſita ſit, † ſeria ſit: ſi leuius, ridicula. Hæe aut oſtenduntur, aut narrantur, aut dicto notan/ ur. Rarum eit autem, ut oculis ſubijcere contingat, ut — ait TC. lulius. qui cum Helmio Manciæ ſæpius obſtre Craſſus ha enti ſihi diceret, iam oſtendam qualis ſis, isque planè bet Pli. lib. nſtaret interrogatione, qualem ſe tandem oſtenſurus 35. cap.4. aſet, digito demonstrauit imaginem t galliin ſcuto Snam au⸗ 5 b Cimbri⸗ 4 ——— 374 M. FAB. QVINT. INSTIT. pominemin/ Cimbrico pictam, cui Mancia tum ſimillimus eſſetui lige obitre ſus. Tabernæ autem erant circa forum, ac ſcutumil-7 Penn nen⸗ lud ſigni grati poſitum. Narrare quæ falſa ſint, in pri ai 0 clamoribus is eſt ſubtile,& oratorium: ut Cicero pro Cluenio Sng uum. naprat de Cepaſio, atque Fabritio:ac M. Cecilius deil uun 1 la D. Lælij, collegæq́; eius in prouinciam feſtinantium finimm 2 contentione. Sed in his omnibus cum elegans& uenu= au ttetlg Ka exigitur tota expoſitio, tum id eſt feſtiuißimi, quod min analk adijcit Orator. Nam& d Cicerone ſic eſt Fabritij ſu, anbtt P a illa condita. ltaque cum callidißims ſe putaret dice- ullc mebza re,& cum illa uerba grauißima ex intimo artificio de⸗ inpttn npam prompſiſet: Reſpicite, inquit, hominum fortunas, re- aiitt 19 6 ſpicite uarias duros que caſus, reſpicite C. Pabritijſe, tiſß den lügrct nectutem. Cum hoe, reſpicite, ornandæ orationis cau- iin, anin ſeſæpe dixiſſet, reſpexit ipſe. At Fabritius d ſubſelliſßs aipitt inna ui demiſſo capite diſceſſerat,& cætera quæ adiecit nam muan une.Nh notus locus, quum in hac re ſolum eſſet, Fabritium 4 3g. tinintr iudicio receßiſſe. Et Cælius cùm omnia uenuslißimè aſas eentum finxit, tum illud ultimũ ſic ſubſecutus: Quomodo tran gri. dlenn 3 ſierit, utrum rete, an piſcatorio nauigio, nemo keedie diruntur Siculi quidem(ut ſunt laſciui, et dicaces)aiebant in iel ua müal bhino ſediſſe, ey ſic tanquam Ariona tranſuectum. In ini, N0raen narrando autem Cicero conſiſtere facetias putat, dicu. d nhgen — b ——— citatem in iaciendo. Mirẽ fuit in hoc genere uenuſtus a w. Afer Domitius, cuius orationibus complures huiuſmo 14* d li narrationes inſertæ reperiuntur, ſed dictorum quo innalet que ab eodem urbane ſunt editi libri. ud quoq; genuus mnia eſt poſitum non in hac ueluti iaculatione uerboum,& 4 mucal incluſa breuiter urbanitate, ſed in quodaã lõgiore actu 6 fai⸗ 4 Rn ncu od nuie b GRATOR. EIBHER VI. quod de Craſſo contra Brutum Cicero in ſecundo de Oratore libro,& alijs quibuſdai locis narrat. Nam cum Brutus in aceuſatione Cn. Planci ex duobus lecto ibus oſtendiſſet, cõtraria L. Craſſum patroni eius in ratione quant de eolonia Narbonẽſi habuerat, ſuaſtſ⸗ ſe his quæ de lege Seruilia dixerat, tres excitauit et ipſe eelores hisq; patris eius dialogos dedit legendos, quo- rum cum in Priuernati unus, alter in Albano, tertius in Tiburti ſermonem habitis complecteretur, require- at ubi eſſent hæ poſſeßiones. Omneis autem illas Bru- tus uédiderat,& cùm paterna manciparet prædia, tur pis habebatur. Similis in apologis quoq; et quibuſdam tiam interim hictorijs, exponendi gratia conſegui ſo⸗ let. Sed acutior eſt illa, atq; ttelocior in urbanitate bre uitas. Cuius quidem duplex eſt foͤrma, dicendi ac reſpon dendi, ſed ratio eommunis in parte. Nihil enim in la- ceſſendo dici poteſt, quod non etiam in repercutiendor At propria quædam ſunt reſpondentium, illa etiam i- ra concitati afferre ſolent, hæc plerunq; in altercatio⸗ ne, aut in rogandis teſtibus requiruntur. Cum ſint au- tem loci plures ex quibis dicta ridicula dicantur, repe- ndum eſt mihi, non omneis eos Oratoribus conueni. In primis autem ex amphibologia, neq; illa obſcu- ra, quæ Atellanæ more captantur, nec qualia unlgò ia Kuatur uilißimo quog; conuerſa in maledielum ferè am guitate. Ne illa quidè quæ Ciceroni aliuado, ſed non agendo exeiderunt, ut dixi, cum is calidatus, qui co- qui filius habeatur, corã eo ſuffragiti ab alio peteres: Ego quoq; tibi iure hiuebo, Non ꝗuia excludenda fint Omam — —— — —— E moshe A 7 M. EAB. QVINT. eate 15 meni 27 He Aae ficantia, ſed quia rnd” omnino uerba duos ſenſus ſignificantia, ſed Hic iocus eſt omnimo uer a uunnc 2 4 4 vüus de ſcu us reus ipſis adiuuan, u un z anhi belkere Ponaeai uiſi cam Brorſ i ſan Paiie mi n mam pronãciatio- re nõ hoc modo pene& ipſum ce⸗ ne, quo uete tur. Quare „ e we Kante, 1„— hhner. due““ ao ſuprA dixi Iſauricii. Miro fh i ſil res Auεοae vonis eſt in eundem, de 4 ½ f 4 enrſaaieeen no, aiw th Aſe rrehrenza quii fe zuut hes uhen eodem genere præclaru, uatti 8 Fſunt. Do.. 1, 1 lud e CaA.„derrs um ſunt. Do- s udriu re lqult. c dd4 uub dn in Adel 9* 3ne, eſ e, eh fet⸗ rgumentu factani natus in chet e biſceret Miloni accuſator, in argum 7diuer. annn Thih ius io cum obiſceret Mile uillas ante hord nonã diuer, ut i Pphis huius io c 20%.„ zillas ante Ord Honla ⸗ We 3 S2se ai Clodio inſi diarii, quòd 6 dius à uilla ſua exiret,& ann nlu tus faciẽs ſic ait: tiſſet At expectaret dum Clodi 2 gſr al un„Aulkge Et Ciceronis tiſſet, ¹ I 2, duo tempore Clodius occiſus an hu Arctä retertur Jjentidem initerrogare. Ju0 keh it, ut hoc ge⸗ djnn olb un in eñ, qui co- ondit, ſerò, quod uel ſolum ſufjicit, u SS Thl 44 rfllius ſecũ eſſet, reſpon it.ſe 7.„ do ſi nificari inlun lodo ler Puften 1 epudietur. Sec plura modoõ ſig iri iam cauſas age- nut non totum r 5 00 di erel ut PryMcnt 1 e es. de ſeruo pe 2no di/ e ag Er bat. Tu quoe 9 erſa ut Nero de—. ic cauſæ.. Nulli apud ſe plus f ͤͤ p, apn ue7*— natum eſſe. Peruenit res uſq; ad znlgma im i.nf mea per Allte ſunsne 7 nis in Pletoriu Fõtei accuſatorẽ, cuius nae: itss bocg ite.- 8 1 rwmteapera Juale cieerun uixiſſet, ludum, poſtquã mortueſ. agte wutie ſeribebatur. matrem dix bui Dicebantur autem dum uixit niper, irg incluſum ſetz magiſt 4 haluiiße õuenire ſolitæ, poſt mortem unu pho obſignati infames fœminæ 4 nrautrat hoc ludus per translatin— — eban„es cuius bona uenie, Tu guitatem inmetale — er ambiguitate 1er e ſ 4 4 bius Ma. . itea odictorum, ut Fab 1. atmn uelereg i M:gicri per pſim quoq; cadit eadem ratio dictoru eamiei da. i lenai per P Auguſti congiariorũ, qu aan en Ler⸗ ambigul. Xi incuſans Alig.4 mcongia Romantem 4. 1 ria eſſe dixit. Na„Kalo r bus mods * bonis bantur exiguitatem, hemina menſure, àmen i lu nodd 60s 4 8 8ee— 5— 7 8* 6 M nicuius uen-„ unn chm ſit cõmune liberalitatis atq Tßpigida, quam i äpuern aedis pre:rät 7 dada immimutio et rerũ. Et hæc ta frigic den Kalbusue ufcreditorib. ara... mittatss! 8 ſotmeret. de ſt nominum ſictio, hruen etracthenu ey placi⸗ i num be aliqutd*. aetus* aub haſta ue- at Aciſculum, Tuia eſſet p e4 6p nuret, magi⸗ n hulann S dum: C ain fhulem f jne, quia hi natura eſſet acidum:* ſtros uoca/ dum onzne, quld his acerbus n Tallum if equen rO0s 41., bat. Cic . Tabhds d 3” . 1 teme ac AATOR LIBER VI. 27„/) rullũ cim fur eſet, roll dicos inuenio. Sedihæt ea Ceeai5tii dem genera commodius in rebus quã in nominib. reſpõ hs hedleſaue dent: Afer enim uenuste Manliu Suram multã in agen tatũi& poſsi 4 do diſcurſantè, ſalientem, manus iactantẽ, togam deij- endis honts, 2. eſw 2 magiſirisc; fa cientẽ e reponenté, non agere dixit, ſed ſatagere. Eſt cien us, uen, boc dickum per ſe urbanum atagere, etiaſi nulla ſubſit Saeh po0 alterius uerbi ſimilitudo. Fiunt& detracta,& adiecta ſtuſari.& Re⸗ aſPiratione,& binis cõiunctis uerbis, ſiniliter ſepius iiole. Fr gida, aliquando tamen recipienda, eademq́; cõditio eſt in ijs, quæ à nominib. trahitur. Multa ex poc Cice/ Adio*. oin Verré, ſed ut ab alijs dicta, modo futuri: ut omnia erreret, cum diceretur Verres: Modò Herculi, quẽ ex ilauerat moleſtior eſt ꝗᷓ is apro Erymanthio fuiſſet: moleſtiorve odg mali Sacerdotè, qui tam nequd Verrẽ reliqui/ apro Er- quia ſacerdoti Verres ſucceſſerat. Præhet tame ali. manthio fi quando occaſionem quæda felicitas hoe quogq genere iſſe bene utendi, ut pro Cecinna Cicero in teſtem Sex. Clo. Gicero pro dium phormionem: N ec minus niger, inquit, nec mix Secinna. nus eofidens, quam eſt ille Terẽtianus Phormio. Acrio aigitur ſunt e elegantiora, quæ tra hůtur ex ui reri his maxime ualet ſimilitudo, ſi tamẽ ad aliquid inſr quemadm 90 leuiusc; reſeratur, iqua iam ueteres illi iocabatur dum Lentulu Spinteréè, et Scipionem Serapionem,veſſe, êiritiòem, xeruns. Sed ea non ab hominibus modd petitur, ue- ¹n alihe 80⸗ metiam ab animalibus, ut nobis pueris lunius Ba/- mahlem homo in primis dicax, aſinus albus uocabatur,& aſinus aibus anmentus, ſeu Publius Bleſſus lunium hominem ni. Pa Bi.ue. grum,& marcum,& bandum, fibulam ferream dixit, rsi 1 4 Aod nunc riſus“ petendi genus frequentißtimum eſt. E uan ali⸗ Tuod. 8 Tueint5.. as gignendi B Adbi- Snema ——— —— „„„S Aug, ad militem ti mA 4 ipſum accuſatori in muidiã u ur,ſf inquit, et panẽ candidii edo. Adhuc ett ſubtilior illner in ulman ſimili translatio, cum quod in alia re fieri ſolet, inalii in pfeu Cnryſppi di mutuamur. Ba dicatur ſanẽ ficlio, ut Chryſippus, um n puętſi gum. in triumpho Cæſaris eburnea oppida eſſent translatt, in mdin et poſt dies paucos Fabij maximi lignea, thecas eſſe oo en ic pidorum Cæſaris dixit. Et Pedo de Mirmilone, quire a r tiarum cõſequebatur, nec feriebat: Viuuns, inquit, cape AKulus re uult. lungitur amphibologiæ ſimilitudo, ut L. Gal„ h5a, qui pild negligenter petenti ſic inquit: petis tanquã nre Selari⸗ Prg⸗ Cæſaris candidatus. Nã illud petis ambiguũ eſt, ſecuri⸗ i eur nerbium. taàs ſimilis. Quod hactenus oſtẽdiſſe ſatis eſt. Cæterun iu frequẽtißima aliori gener cum alijs miſtura eſt, each optima, quæ ex pluribus cõſtat. Eadem dißimiliũ ratio daſ Rtcu ect. Hinc eques Rom. ad quem in ſpectaculis bibentem an ſ 4 cuͦm miſiſſet Auguſtus, qui ei diceret,Lego ſi radereuo omnium lo, domum eo: Tu enim inquit, non timees, ne locu per.„i, dau. E contrario non una ſpecies: Neq; enim eodem no. jen mittebas do dixit Auguſtus Præfecto, quem ignominiattnotabat Galbo,& ſubinde interponẽti precibus: Quid reſpondebopamm n alibi Gallo meo:? Die me tibi diſplicuiſſe, quo Galba penuli rogs- s. ti, nõ poſſum commendari, domi maneo, cum cænacu’i am lum eius perplueret. Tertium adhuc dlud ſiquien hde (ORATOR. LIBBR V„ t ne autorem ponam, uerecundia ipſius facit: Libidi- noſſior es quam ullu ſpado, quo ſine dubio& opinio deripitur, ſed ex cõtrario. Et hoc ex eodem loco eſt, ſed nulli priorum ſimile quod dixit M. Veſtinius, cum ei „* nunciatum eſſet, aliquando deſinet putere. Onerabo probum ſca b librum exemplus, ſimilem q́; his, q́ui riſus gratia cõpo/ licet, uel fœ niuätur, efficiam, ſi perſequi uoluero ſingula ueteri. Ex d facinus, omnibus argumentori locis eade occaſio eſt. Nam& aut lucruin finitione uſus eſt uguſtus de bantomimis duobus, qui lternis geſtibus contendebant, cum eorum alteru ſal- tatorem dixit, alterum interpellatorem. Et partitione Gilba. eüm penulamt roganti reſpandtt, omine prælongo diſſe. ceronis di ũ in M.Ca 2 crin ina — — 380 M. FAB. QVINT. INSTIT. Liuius niſtra habere dicebat Emphaſi qua lulius dixit eni intactã,& Accium Neuium incidiſſe. Figuras quoq; mentis, qus a 4 1 crim ina quam defendent, bona in, dextram, malam ſt. nn Aldtes du- ꝓiua dtapoias dicuntur, res eadem recipit omneii, richatur clitium in quas nonnulli diuiſerunt ſpecies dictorum. Nam& iitt cbefii interrogamus, ex dubitamus,& affirmamus,& mins esi wiün mur,& optamus: Quædam ut miſerantes,& quædan ein i gmäc ut iraſcente; dicimus. Ridiculum autem eſt omne quol icims 6 aperte fiugitur. Stulta reprehendere facilimum eſt, na uihe irn, e Curius Manuis Curij Vibij dictum. redarguendo, defendendo, eleuand9, ridiculé negauit Manius Curius. Nam cum eius aceuſator in gipario omnibus locls, aut nudum cum in neruo, aut ab amicis redemptu ex alea pinxiſſet. Ergo ego, inquit, nuquam per ſe ſunt ridicula. Sed rem urbanau facit aliqua ex a urſ 1 tro Carpathium Ttius Maximus, an ſbectaſet feci nobis adiectio. Stultè interrggauerat Rheeſees gefei 7. 2„.„ 8„1,-. 11 nũ. 5 d Carpathius dubitationem eius ſtultiorem dicendo: Nò, ha 14 eu n ſed in orcheſtra pila luſi. Refutatio cum ſit in negado, athln — e i us nuncic nahe Kam. ap eu nin crine(⸗ uici. Redarguimus inter im aperte, ut Cicero Vibu cu e guol rium multum de annis ætatis ſuæ mentientem: tum er/ ln enuu. go cum und declamabamus, non eras natus Interim& itt puosi ſimulata aſſentione, ut idem Fabiæ Dolobellæ dicenti ihen renuſtſe — triginta ſe annos habere, Verũ eſt inquit, nam hoc iam ait itur ut D uiginti annis odio. Belle interim ſubijcitur pro eo quod iitt liſinen neges, aliud mordacius, ut lunius Baſſus quærente Do-ln jcientee mitia Paßieni, quod ineuſans eius ſordes, calceos eam tiiit tiſſtn ueteres diceret uendere ſolere: Non me hercules, in- na ir gn quit, hoc unquam dixi, ſed emere te ſolere. Defenſio⸗ ees Cellto nẽ imitatus eſt eques Ro. qui obijcienti Auguſto, quod ſun. aieel patri⸗ 1 atrimonium eomed ſſet, meum, inquit butaui, Eleuan di ratio eſt duplex, ut aut ueniã quis, aut iactantia mi- 1 wh näm ſet, Cras mulier erit, inquit. Hoc genus dicti conſequès es uocant quidã, atq; illi ſimile, quod Cicero curionè ſem perab excuſatione ætatis incipiètem, facilius quotidie Arma procœmiũ habere dixit, quia iſta natura ſequi,& cohæ aan au rere uideantur. Sed eleuandi genus eſt etiã cauſari re/ Snuh latio, qua cicero eſt uſus in Vatiniũ, qui pedibus æger, da u 4 cum uellet uideri cõmodioris ualetudinis factus,& di. aea ceret ſe iam bina millia paſſuum ambulare: Dies hi, in⸗ SRA TOR. LIBER VI. ₰ nuat. Quemadmodu C. Cæſar Põponio oſtendentiuul nus ore exceptum in ſeditione Sulpitiana, quod ipſe ſe aſſum pro Cæſare pugnantẽ gloriabatur, nunquã ff giens reſpexeris, inqt, Aut crimè obiectũ, ut Cicero ob Ciceronis re iurgantibus, quòd ſexagenarius Popilia uirginẽ duxiſ- ponſum. E'euãdo quo modo ioca- n an Autt, longiores ſunt. Et Auguſtus nunciantibus Tarra Auguſtusa Wanaa 1„e 8 al 4 quam ſæpe accẽdatis. Traſtulit crimẽ Caßius Seuerus. MN cum obiurgaretur d prætore, quod aduvcati eio L. Ph Varo Epicureo Cæſari; amico conuiciũ feciſſent: Ne⸗ ſeio, inquit, qui cõuiciati ſint, et puto Stoicos fuiſſe Re ett it percutiendi multa ſunt genera, uenuſtiſeimũ quod etid nilitudine aliqua uerbi adiuuatur, ut Tracallus diceti guellio: Si poc ita eſt, i in exiltit: ſi non eſtita, redis Suido akati an inquit. Eluſit Caßius ſeuerus, obijciente quodam, quòd redi aeenau 2¼ conẽſibus palmã in ara eius enatam: Apparet inquit, Tatfpconen etalt h eidomo ſua Proculleius interdixiſſet, reſpondendo: s Cauij Seueri ass t autego illud accedo? Sic eluditur& ridiculum ridi- lube anlht i eulo, ui diuus Auguſtus cum ei Galli torquem aureum Diut Aueuſſi 4 ad Dolobelz aium centum Pondo dediſſent, e Dolabella per iocum, ten af gune. 2* B 3 tang 38s H. FAB. QVINT. INSTIT. tans tamẽ ioci ſui euentum dixiſſet: unperator, torqug a na Ju me dona: Malo te, inquit, ciuica donare: Mendaciũ qu Vidoriatus, que mendacio, ut Galba, dicente quodam uictoriato Nůumi g... 7 3 4 ieofte 6, uno in icilia quing pedes longam Murænam em gne inſigni/ Nihil inquit, mirum, nam ibi tam longæ naſcuntur, ut u his piſcatores pro reſtibus cingantur. Contraria eſina ulit Lanti cõfeßionis ſimulatio. Sed ipſa quoq; multum ha. iattt. Froui bet urbanitatis. gic Afer, cum ageret contra libertun ui it utele Claudij Cæſaris,& ex diuerſo quidam coditionis eiuf iu it aie dem cuius erat litigator, exclamaſſe ſertur: Prætereatu iit tuntie ſemper in libertos Cæſaxis dicis. Nec me hercule, ingt, iſute vesde quicquã proſicio, cui uicinũ eſt, non negare quod obij. we zEiſct eitur, cum& id palam falſum eſ,& inde materia be. umn dh keuoluen Cꝛtulus ad ne reſpondendi datur, ut Catulus dicẽti Philippo, quil an an dutes Plilippum. jatras? Furem uideo, inquit. in ſe dicere, nõ eſt fereni ſcurrarũ, et in Oratore utiq; minimè probabile. Qauoad auun Nieri totiaẽ modis, quot in alios poteſt: deoq; hoc aux aai ſa uis frequẽs ſit, tranſeo. ud uerò, etiamſi ridicula ef, m r ifntrn⸗ indignũ tamẽ eſt honꝛini liberali, quod aut tuxpiter, aut 2 1 iiſt jmpotenter dicitur. Quod feciſſe quẽdam ſcio, qui hu- u denen miliori libere aduerſus ſe loquenti, colaphu, inguit,tit 1ge.; 9 ducã,& fõrmuli ſcriba, quòd caput duri habeas. Hic 6 4 eſu) enim dubi eſt, utrũ ridere audistes, an indignari d bu 9. Klland erint. Supereſt geno decipiẽii opiniõe, aut dict aliter iar èihe intelligẽdi, guæ ſunt in omni hac materia uel uenuſtiſt 1 2 ſima. Inepinatum er à laceſſente poni ſolet, qual A mfingen Reeit quodtrefert Cicero: Quid huic abeſt, niſi res et virtuu— an tätenco, De Orat:z. Aut illud Afri: Homo in agẽdis cauſis optime ueſti V hriigunnenti E in occurrendo, ut Cicero«uaita falſa Vatinijme u mehip 8 e uuln ſineg B —————— —— —— — 1 4 b r 7 un onATOR. LIBER VI. 385 lapeuem— r e zRKurerllegäene jmulationis & diſsimula⸗ uog mulun Wee botens fœmina:) Dis eſt inquit, ictes Celſinam enim 2 Puen uideri ſibi uirum finxit.i ſimulauit Cicero, cum Sex. ene ern Annalis teſtis rerũ læſiſſet,& inſtaret identidẽ accuſa mehtnat tor ei, ic Marce Fulli, nũquid potes de Sexto Annalis Lolt Verſus tunc dicere cœpit de libro Ennij annali ſexto: (Mi petis ingentis cauſas euoluere belli. Cui ſine dubio frequentißimam dat oceaſionem am uitas ut Caſſelio, qui conſulturi dicenti, nauem di/ C. Cælio. nidere uolo, perdes inquit. Sed auerti intellectus etiam dliter ſolet, cuùm ab aſperioribus ad* leuiora inde fle- leniora Kiitur, ut qui mterrogatus, quid ſentiret de eo qui in ad ulterio deprehenſus eſſet, tardum fuiſſe reſpondit. Ei eunfine, quod dicitur per ſuſpicionem, quale iluud apud Ciceronem: Querenti quòd uxor ſua e fico ſe ſuſpen-Acad.a. un ſet, rogo des mihi ſurculum ex illa arbore, ut inſeradꝗ. hucn iniguit untelligitur enim quod non dicitur. Et hercle omnis ſal niüt, ut üite e dicendi ratio in ea eſt, ut aliter quam eſt rectum, ue- muiiemn nungue dicatur, quod fit totum fingendis aut noſtris, poniſoie uu ut alienis perſuaſionibus, aut dicendo quod fieri non eßßniſ teſeln poteſt. Aliena finxit luba, qui querenti, quòd ab equo lubæ reſpen utzeytineme ſeoeſſet aſperſus, quid tusinquit, me hippocentaurum ſum- Ißleaunſte puta:*Sie C. Caßius, qui militi ſine gladio diſcur/ Sua B 4 renti, —— ——— b 1 384 M., PABN QVINT. INSTIT. ¹¹ d nu renti, heus cõmilito, pugno bene uteris inquit. Et GCdy ba de piſcibus, qui cum pridie ex parte aduſti et uerſa Jenu an een ti, poſtero die appoſiti eßẽt: Feſtinemus, alij ſuboœend unſi luun inquit. Tertiũ illud, ut diui, Ciceronis aduerſus cun in ſut Fieri enim certe non poterat ut declamaret,& naius uiſui . 4 nõ eſſet. Eſt& illa ex ironia fictio, qua uſus eſt C.Cæ. gau'it Aoae tectis ſar. Nam cum teſtes dicerent àreo fœmina ſua fer. ann Hefi reſponſio ro petita,& eſſet facilis reprehenſi, cur illm potiſ, unin lmin ſimum partẽ corporis uulnerare uoluiſſet. Quid enim inſtin„ n V icamn haberes? iiie krattes reann Klrean, la Pomitij Afri fuit: Vetus habehbat tecamentum,& e the aenpin unus ex amicis recentioribus ſperans aliquid ex muta/, annn uiuh tione tabularum, falſam tabulam intulerat, conſulens teie üm oftailts eum, an primipilaris ei teſtamento ſuaderet ordinare iin Iryauia ſuprema ludicia, noli, inquit, facere, offendis illi. lucũ uaen utaehon diſima ſunt autem ex his omnibus lenia,&(ut ſic di benree FTalltte xerim) boni ſtomachi, ut Afer ingrato litigatori cõſpe ninn nenite ctum eius uitanti in foro, per nomenclatorem miſſum ad eam: Amas me, inquit, quod te non uidi,& diſpen⸗ ſatori, qui cum ad reliqua no reſpõderet, dicebat ſubin- desnon comedi panem,& aquam hibo, Paſce,& red- de„ ue ſalſaan nuen de quod debes, quæ umayyas ocant. Eſt gratus ocut, mkamaß qui minus exprobrat qudm poteſt, ut idem dicendi can nte ſmi in didato, ſemper domum tuam colui, cimm poſſetpalum negare, credo, inquit, et uerum eſt. Interim de ſe dicere ridiculum eſt, et quod in alium ſi abſentem diceret, ur= d ſue tangu banum non erat, quonid ipſi palam exprobratur, mo- li lüelle an uct riſum, quale Auguſti eſt, ciam ab eo miles neſeio m hropoſ 4 4 quid f unterim 7 4 15 faceret, inquit, cum tu galeam& loricam haberes? Vel optima eſt ſimulatio contra ſimulantem, qualitil- Rorn. OKRATOR. LIBER VI. 3385 1 Vnen auid improbè peteret, ueniret cõtra Martianus, quem kablan chu liſbicabatur& ipſum aliquid iniuſte rogaturum:Non WWaljſhän magis, inquit, ficiam commilito quæ petis, quam quod b kaiueſga Nartianus à me periturus eſt. Adiuuant urbanitatetm, wune. Gh& uerſus cõmode poſiti, ſeu toti ut ſunt, quod adeò fi- unſu⸗ſel cile eſtut Ouidius ex tetraſticho. Marci carmine libriEẽ 2ℳ eninaſſot in malos poctas compoſuerit. Quod fit gratius, ſi gus aulungg etiam ambiguitate conditur, ut Cicero in Aceium ho/ Arium 1 uſet ia minem callidum& uerſutum, cum is in quadam cau- lrrian in ſaſußpectus eſſet: Niſi quia vloſſes rate euaſit Laerti/ nten gij us, Sed uerbis ex parte mutatis, ut in eum qui cum an- eſanenln tea tultißsimus eſſet habitus, poſt acceptam hæredita- cligitern iem primus ſententiam rogabatur. Cuius hæreditas eſt, lnt, oi guam uocant ſapientiam, pro illo facultas eſt. Seu fictis ai is uerſibus. Simile eſt quod zxue dicitur,& prouerbia opportune aptata, ut de homine in aquam uerba pſo, er ut alleuaretur roganti: Tollatte qui non no/ Ex hiſtoria etiam ducere urbanitatem eruditum, icero fecit, cum ei teſtem in iudicio Verris roganti ſet Hortenſius, nõ intelligo bac ænigmata: atqui binquit, cum Sphingem domi habeas. Acceperat magnæ peeuniæ. ——— — —— — 326 HM. FAB. QVINT. INSTIr. 19 rid iculo aliquo explicant, ut qui teſtem dicentem ſea lu g her reo uulneratum interrogauerat, an cicatriceshaberet. 4 f diee cum ille ingentem in ſomore oſtendiſſet, latus inqut lui neſ opportuni Toportuit. Contumelijs quoq; uti belle datur, ut Hi- Inmul 2 ſpo obijcienti bis acerbacrimina ac cuſatori, mentirin,(d oflinn Aldus legit inquit. Et Fuluius propinquus legato interroganti,an du umul ijs,& alibi in tabulis quas proferebat, chirographus eſſets Etue. neniug jurgijs ſcri rus, inquit, domine. Hat aut accepi ſpecies, aut inueni ie iglen ptum erat. frequentißimas ex quibus ridicula ducerentur. Sedre- ſe ſi gpetam neceſſe eſt, infinitas eſſe tam fulse dicendi qum lu läbe ſeuere, quas præſtat perſona, locus, tempus, ca a deni/ Le flilhe que, qui eſt maximè uarius. Itaque hæc ne omiſiſſe uite luih rer, attigi: illa autem quæ de uſu ipſo,& modo iocan- di complexus ſum, adeò infirma, ſed planeè neceſſcri Bis adijcit Dominus Marſus, qui de urbanitate diligen m s tißime ſcripſit, quædam non ridicula, ſed cuilibet ſeue⸗· li hi rißimæ orationi conuenientia eleganter dicta,& pro/ h rond prio quodam lepore iucunda, quæ ſunt quidem urba⸗ h. pore, na, ſed riſum tamen non habent. Neq; enim ei e riſu, nſ gluai ſed de urbanitate eſt opus inſtitutum, quam propriem ſecaj eſſe noſtre eiuitatis ait,& ſero ſic intelligi cæptan, poſtquam urbis appellationem, etiamſi nomẽ proprii ni non adijceretur, Romam tamen accipi ſit receptun, Vianitaiis eam üe ſie finit: Vrbanitat eſt uirtus quædam, inbre/ 1 giſſnitio. i qicum coacta,& apta ad delectandos, mouendonh homines in omnem affe cdum, maxime idonea adreſi- an ſtendum, uel laceſſendum, prout quæq; res ar perſons ac deſiderat. Cui breuitatis exceptionem detraxeris, om- 3 ola Neis orationis uirtutes complexa ſit: Nam ſieuttkin d nane uman KATOS. LIRER VT„, 1 Jhen uan I bus& perſonis,& quod in utriſque oporteat dicere, iaiaig perfecke elequentiæ eſtꝛcur autem breuem eam eſſe uo 24 ſe lng Vuerit neſcio quide. Ad qua in eodem libro dicat fuiſſe, 1 kluurg Ex in multis narrandi urbanitaté, paulò poſt ita finit. 1ſaan n Catonis, ut ait, opinionè ſecutus: Vrbanus homo erit, minnezn cuius multa hene dicta, reſbonſaq; erunt, ey qui in ſer meſei n monibuncirculis, conuiuijs, item in concionibus omni Mneitn atn denig loco ridicule, commodeq; dicet Riſus erüt, qui annn t üch hee fäciet Orator. Quas ſi recipimus finitiones, idiende Tulcguid bene dicetur,& urbane dicti nomẽ accipiet. nu ſn LCeterä illi, qui hoc propoſuerat, conſentanea fuit illa ſio, ut dictorum urbanorum alia ſeria, alia iocoſa, me dia ſaceret. Nam eadem eit omnium hene dicto- um. Verum mihi etiam iocoſa quædam uidentur poſſe ian ſatus urbane referri. Nam, meo quidem iudieio, 2 ulirſs l ect urbanitas, in qua nibil abſonum, nihil agreſte, zälegh linconditt, nibil beregrinu, neq; ſenſu, neq; uer/ tguümuhe it,negg ore, geſtu le poſit deprehendi, ut non tam ſit eeizeil Vifingulis dictis, quàm in toto colore dicendi, qualis 4⸗ Græcos Atticiſmos ille redolens Athenaru pro- 8 mn ſaporem. Nec tamen iudicium Marſi homini⸗ Marſus gi Pus naitißimi ſubtraham. geris bartitur in tria genera, Tuehg nitme mnoriſtcum, contumelioſum, medium. Et honorifici 14 1 84 1 in banit exemplum Ciceronis quoque pro Ligario apuldl zuetanneſ em: Qui nihil ſoles obliuiſci, niſt iniurias. Etcon liſi, quod Attiao ſeripſit de Pompeia et Cæſare: lbeo quem ſugiam, quem ſeguar non habeo. Et med? dquod æn ⁵eνemin ugcat,& eſt ci ita dixit:neg Taue morte aceidere forti uiro poſſe, neg immaturã con⸗ —— — ns H FAB. CVIAST. IöSTfr. conſulari, neq; miſ eram ſapienti. Qulæ omnia ſunt op 4 pyin ant, non uideo. Quod ſi non totus,ut mihi uidetur, orn isateri onis color meretur, ſed etiam ſingulis dictis tripuen fain Co dum eſt, illa potius urbana eſſe dixerim, quæ ſunt gene guluſi ris eiuſdem:quæ ridicula dicuntur:& tamd ridicula n ze ucha ſunt, ut de Pollione aſinio ſerijs iocisq; pariter accõ⸗ quc uuq modato, dictũ eſt eſſe eum omniũ horarum. Et de add- v En time dicta, ſed cur propri Enomen urbanitatis accipi⸗ tionis color meretur, ſed etiam ſingulis dictis tribuen. 8 4 re fieile dicente ex temporesingenium eum in mumer. to habere. Etiam Pompeij, quod refert Marſus in ci- ceronem diffideutem partibus: Tranſi ad Cæſaremne nu timebis. Erat enim, ſide re minore, aut alio animo, aut denique non ab ipſo dictum fuiſſet, quod poſſet in. ueau Nuſquã a- ter ridicula numerari. Etiam illud quod Cicero o- i pud Cicero reliæ ſcripſit, reddens rationem, cur illa C. Cæſaris te-· a nẽ Coreliã pora tam patienter toleraret. Heæc aut animo Catonis* legi: Cere- ferenda ſunt, aut cieeronis ſtomacho. Stomachus enim liæ memi- illic habet aliquid ioco ſimile. Hæe quæ mouehat, iiſi a nitili. Epiſt. mulanda mihi non fuerunt, in quibus, ut errauerim le/ i ꝛꝛu. nõ itaq; gentes tamennon decepi, indicata diuerſa opinione, erraſſe nos quam ſeqqui magis probationibis liberum eſt. putamus,;/ De Altercatione. Cap. V. 4 ca Aldo Ce Ltercationis præcepta poterat ui reliæ legi- Xanda, cum omnia quæ ad continuam orationè pej mus tinent, peregiſſem: na eſt uſus eius ordine ultimus. Sed cim ſit poſita in ſola inuẽtione, neq habere aiſpoſtio nem poßit, nee elocutionis ornamẽta magnopere deſſ deret, aut circa nenoriam& pronunciationem labo. deri tunc incho. ret, priuſquam ſecundam quing; partium, hane que 1o 0 168 nd Nemmun 1 haiui 9KATOR, LIBER VIL 38 uex prims pendet, tractaturus nõ alieno loco uideor, an Juamſeripiores alijideo brtaſſe reliqucrunt, quiaſu- 5 Maain tis ccteris præcegtis in bac quq; uidebatur eſſe per. broſẽctum , Ktum. Conſtat enim aut intentione, aut depulſione, de proſpectũ Pan 1 ihus ſatis traditum eſt, quia quicquid in actione per- ekaina beuuciet Hobetionezulile eſid& in haa reuiat- u Lue oueiſa proſit neceſſe eſt, Neq; alia dicuntur in al- tm Re tercatione, ſed aliter aut interrogando, aut reſponden na eture ſerẽ omnis obſeruatio in illo teſtium loco Li caw- mtluſti excuſa nobis eſt, tamen quia latius hoc opus agęreßi ſu ideen mus, neque perfeckus Orator ſine hac uirtute dici po- uandban baulum impendamus huic quoque peculiaris ope⸗ gthiſ quæ quidem in quibuſdam cauſis aduictoriam uet alcii rimum ualet. Namut in qualitate generali, in qua Kcchſ lete ne fackum quid, an contra ſit, quæritur, perpetua uminatur oratio,& quæſtionem finitionis, aclionis lerung; ſatis explicat,& omnia penè in quibus de l conctat, aut coniectura, artificiali ratione colligi/ ita in his cauſis quæ ſunt frequentißimæ, quæ uel blis extra artem probationibus, uel mixtis continen- kmn A ſu. aſperrima in hac parte dimicatio e, nec alibi di- . Hxris magis mucrone pugnari. Nam& firmißima quæ ne ue memoriæ ludicis inculcanda ſunt,& præſtandum equid in hac actione promiſimus,& refellẽda men i. Nuſquam eſt deniq; qui cognoſcit intentior, nec merito quldam, quanquam in dicendo mediocres, tetamen altercandi præſtantia meruerunt nomẽ pa- men Nonum. At quidam litigatoribus“ ſuis illum modd . tiunuuſ umnbitioſum declamandi ſudorem præſtitiſſe contenti, cant b en 190 R. PAB. QVINT. INSTIT. H wnd cum turba laudantium deſtituunt ſubſellia, pugna 9 un tae kryeri lin un urbant detractato illam decertatoriam imperitis ac ſæpe pullatæ turbe uiam relinquunt. Itaq́; uideas dͤlios plerunq riudicijs prin ainſidiſs tis ad altercatides uocari, alios ad probationem. Quo ſi diuidenda ſunt o ficia, hot certè magis neceſſarum eſt, pudendumq́; dictu, ſt plus litigantibus proſuntm nores. In publicis certẽ iudtcijs uox illa præconus,pn ter patronòs, ipſum qui egerit, citat. Opus eſtigiturm prinis ingenio ueloci ac mobili, animo praſentieta- eri. Non enim cogitandum, ſed dicendum ſtatim eſt e. prope ſub cenatu aduerſarij manui exigenda Qune A cum in omni parte huiuſee offieij plurimum facit ta. d baa tas non diligenter modò, ſed etiam familiariter nſſe ₰ tauſas, tum in altercatione maximé neceſſrium et o nune„ V mnium perſonarum, inſtrumẽtorum, temporum, ſoco. et keunn rum habere notitiam, alioqum& tacendum erit ſepe ihe tere, etiam alifs ſubijeientibus, plerunq; autẽ ſtulio loqu un H uſe Ai ſatue modõ accedendum, quod nunquam aceidit, in a, leinuʒ ni creduli-“ni erudelitate aliena ſtultitia erubeſeamus, neque ta. in — 8— aliena ſtu/ apertè quod rixemur. videas enim pleroſque ira per imnum menſol dia erube/ citos exclamantes, ut ludex audiat contrarium id eſſe nuhmn cchone ii ſcamus. guod admoneatur, ſeiatque ille qui pronunciaturuseſtt x na in cauſa, malum quod taceatur. Quare bonus alterca- io ie ſmi tor uitio iracundiæ careat. Nullius enim rationi magis nn lllgi obſtat affectus,& fert extra cauſam,& plerunq; de= iann anſſten formia conuitia facere, ac mereri cogit,& ipſos non/ ſlc elderfr nunquam iudices fconcitat: melior moderatio, ae 15= a tptimum nunquam etiam patientia. Neq; enim refuidia anae Ne a ſelem rnlus Kin 1 4 gine upnſi recan yuseha opreſut 4 ees ſeruentur. Nam eſt res animi iacentis,& mollis fu- m ſuia mmun f auma ßulologu mncuum . vir 16 qiligenter, quæq; aut ex aduerſo dici, aut reſponderi enfſeuge dnobis boßint Nonnunquam tamen ſolet hoc quoque urainig eartis genus, ut quædam in actione dißimulata ſu- wartrnna bitö in altercatione proferatur,& inopinatis eruptio Weienun nibus, aut ex inſidijs citißimo facto ſimillimum. Id au- 3 Baimradonis un an Ackendlet ſk, c. ozum won ſtatim boßit„Potuerat autem ſi tempus ad diſpo= oiyhna mendum fuiſſet. Nam quod fideliter fermum eſta pri.⸗ Babc iyſia noderctio,64 haergegofe hase 1. arfulu⸗ th duutiusgur dicatur. Ilud uix ſaltem præeipiendam 1 SGRATOR. LIB ER. VI.„H que econtrario dicuntur, ſed cõtemnenda, eleuanda, ri denda ſunt, nec uſquam plus loci reperit urbanitas, o, oium mordet& pudor, contra turbantes audendum, et impudentiæ förtiter reſiſtendum. Sunt enim quidam præduri in hocoris ut obſtrepant ingenti clamore,& edios ſermone intercipiant,& omnia tumultu con- fundant, quos ut non imitari, ſic acriter propulſare o⸗ portebit:& ipſorũ improbitas retundenda, et ludicet, uel magiſtratus appellandi frequenter, ut loquendi ui- pra modum frontis, fallitq́ plerunq;, quod probitas uo eatur, quæ eſt imbecillitas. Valet autem in altercatione alaniera blurimum acumen, quod ſine dubio ex arte non uenit. e ſune Natura enim non docetur, arte tamen adiuuatur: in rapnn Na præcipuum eſt, ſemper id in oculis habere, de quo ritur, er quoduolumus efficere, quia propoſitum enentes in rixam non ibimus, nec cauſeæ debita tempo Aconuitiando cõteremus, Laudebimusq; ſi hoc aduer us ficit. Omnia tempora ferè parata ſunt medita.- tem tum faciendum eſt, cum eſt aliquid cui reſpondert nis Katim ackionihus arripere optimum eſt, quo ſæpi- nide⸗ ʒ,ʒ,ʒ,,yJ0ℳt ů uidetur, ne turbidus,& clamoſus tanti ſit altercatet & quales facti ſunt, qui literas neſciunt. Nam impro.. b41 bitas, licet aduerſario moleſta ſit, Iudici inuiſa eſt. No- Wi* 2 cet etiã diu pugna in ijs quæ obtinere non poßis. Nan 1C WMude ubi uinci neceſſe eſt, expedit cedere: quia ſiue plu unl nalcrte ſar h9. cc. . ulin, Kati, ne d ii men, r lleen ſin uoq;, ut remedia perinde perſeuerẽt adhibere, uel de 1 nant, ut illarecipi uel reſpui uident. Nonnunquamſt rem euoluere propoſitam facile non ſit, inferenda eſt„ alia quæſtio, atq; in eam(i fieri poteſt) ludex auocan- “. hſauram unmn 1iſn . Nui ORATOR. LIBER VI. 338 dus. Quid enim cum reſpondere non poßis, agendum ant eck niſt ut aliud inuenias cui aduerſarius reſbondere nõ einuſu poßiteIn pleriſq; ludex eſt auocandus, ut dixi, qui cir- ¹unguſi aa teſtes,& locos,& perſonas modò diſtat, quod hie ¹au ſuu batronorum inter ſe certamen, iſtic bugna inter teſtẽ aſaiſt et patronã. Exereitatio uerd huius rei longe facilior. raundie Na eſt utilißimu, frequenter cũ aliguo qui ſit ſtudiori ci a eonundem ſumere materiz, uel ueræ, uel ettam fictæ cõ maaſiſ trouerſiæ, et diuerſas partes altercationis mod tueri, „ 6..,* ai guodidem etiam in ſimplici genere quæſtionũ fteri po mnlället teſt Ne illud quidem ignorare aduocatũ uolo, quo quæ Mſuuei gue ordine probatio ſit apud ludices proſerenda, cuius alneaſem feieadem in argumentis ratio eſt, ut potentißima, pri- ij aunna na er ſumma ponantur. Illa enim ac credendum præ, al 46 larant iudicem, hæc ad pronuncianduuu.ʒ an wnuüualhu De iudicio& Conſilio. Cap. VV V. aunga ls pro noſtra facultate, tractatis, non dubitaſſem Nauine nafre Protinus ad diſpoſitionem, quæ ordine ipſo utüixing luitur, niſi uererer, ne quoniam fuerunt qui iudicium kſun ema uentioni ſubiungerent, præteriſſſe huns locum qui- donmmime duſtam uiderer, qui mea quidem opiniòne adedò parti- a, Grlnaut du operis huius omnibus conne xus, ac mittus eſt, ut ne prrhenii ſententiſs quidem, aut uerbis ſaltem ſingulis poßit ſe onaliuen,e parari, nec magis arte traditur quan guſtus, aut odor. unthoe lu lleoq; nos duid in quaque re ſequendum, cauendumq́; Balbberaul ſtdocemus, ac deinceps docebimus, ut ad ea iudicii di „Nomnunnu ſiatur. Præcipiam igitur ne quid quod effici non po/ ſ intmu i aggrediamur, ut contraria uitemus, et comunia, ne huunas ſuil n eloguendo corruptum obſcurumq́ ſit Refera- 1 C tur 340 M. EA B. QVINTI INS TIT. f f tur oportet ad ſ enſ as, gul non docentur. Nec multum 4 bunt ſer iudicio credo dictare conſiliuim, niſi quod illud oſtenit ian t 1“ tibus ſe rebus adbibetur, hoc latentibus e aut omninoi“ i- cir nondum repertis, aut dubijs. Et iudicium frequẽtißume d mlhe certum eſt. Conſilium uerò eſt ratio quædam alte petii asu tt Nlün ta,& plura pierunq; perpendens,& comparaus, ha. ſſuntt hicain bensi in ſeex muentionem,& iudicationem, Sedns ſt raoll hæc quidem in præcepta in uniuer ſum ſpectanda ſunt. apu fprun Nam ex re ſumitur, cui locus ante actionem e frequé. amnt ſturi ter. Nam Cicero ſunmo coſilio uidetur m Verrem uel i itn lipnau contrahere tempora dicendi maluiſſe, quam in eum an.in fruiſſe num, quo erat Q. Hortenſius Conſul futurus nneilere. ſnean alepſ Et in ipſis act onibus primum ac potẽtißimum obiinet ann wllr locum. Nam quid dicendum, quid tacendum, quid difi. as tendum ſit, exigere conſilij eſt: negare ſit ſatiu, unde(ii ſendere: Vbi proœmio utendum,& quali: Yarrandum u 4 ne,& quomodo: lure prius pugnã dum, an æquo: Gai an 9 1 ſit ordo util ißimus, tum omnes colores, aſpere an leni⸗ phan ter, an etiam ſubmiſzè loqui expediat. ed hec quoq; ul 5 ben quiſq; paſſus eſt locus monuimus, igẽq; in reliqua bur-n— 4 te faciemus. Pauca tamen exempli gratia honã uban Lom manifectius appareat, quid ſit quod demonſtrari po lienſ præceptis non arburr. Lausatur coſilium Demoſtheee konnii nis, quod cum ſuaderei bellum Athenienſibus, parum it ſuate ..„ A il proſpere xpertis, nebil adhuc factum eſſe raroneu ſeprude monſtrat. Poterat enim emendari negligentia. At ſi nann ie llociz te hil eſſet erratum melioris in poſterum ſpei non erat 4 hie qui . 1„ 4 5, 6. tio. Idem cum oßfenſam uereretur, ſi obiurgaret popu- nt kadiabin 4. D, e⸗ MaloTA li ſegnitiem, in aſſerenda lubertate Reipublicæ maloruf 1 kaude uti maluit, qui rem fortißimè adminicira ſent. Na Hagan er faciles habuit aures,&4 hatura ſeguebatur, ut me. in fgs loora probanteis, beiorã pœniteret. Ciceronis quidem welm u uel una bro Cluentio, quamlibet multis exemplis fufft⸗ a 8 ceret oratio. Nam quod in eo conſiliũ maxime e mirers onn. brimam ne expoſitioné, qua matri, cuius filin preme. Tuuu batautoritas, abſtulit fidem? An quod idem corrupti hekkan 3, marenecfs uru venn a guiman 2 uuruj lnat ßimunahn lum gai negare propter inueterata, ut ipſe dicit, inimiam⸗ An zuod in re inuidioſa legis auxilio nouiſpime eſt uſuss o genere defenſionis etiam offendiſſet nondu præ. mollitas ludicum mentes. An quod ſeipſum inuito Clu entio facere teſtatus eſt? Quid bro Milone? quod non ante narrauit, quam præiudicijs omnibus reu libera- ſtſuan. quòd inſidiarum inuidiam in Clodiu uertit, quan⸗ ul ſernnin ſuam re uera fuerat pugna fortuita, quod factum e 58 uazux luuauit,&e tamen uoluntatem Milonis remouit, quòd chacet preces non dedit,& in earum locum ipſe ſucceßit? eibeequg. jhee infinitum eſt enumerare, ut Cottæ detraxerit autorita. 4 hunthue tem ut pro Ligario ſe oppoſuerit, Cornel lum ipſa con aii u ſebionis fiducia eripuerit. Illud dicere ſatis habeo, ni- enoncané 4 ülunome ſliofruſtraq; ſine eo tradi cæteras artes, plusq́; uel ſi/ entbs De„ enſtunh 1 medocirma prudentid, quam ſine prudentia facere do. un i di ſrinam. Aptare etiam orationè locis, temporibus, per Sletu ſonis,eſſe eiuſcem uirtutis. Sed hic quia latius fuſus eſt nſeiun locuu, miſtus; ci elocutione, tractabitur cum præci- tuagatt pere de apte qicendo cœperimus. 8 iulan M. Fab, Quint. Libri ſexti finis.. 1(C 2 M. Fa 7 — ORATOR. LIBER VI. 441 iudicj crimen trangferre in aduerſarium maluit, quam hileſſe nõ modò in orando, ſed in omni uita prius con⸗ ———————— ——— 12 M. FAB. QvINT INSTIT./ M 414½ D 4 nereob M FABII QVIN WAEH plen TILIANI INSTITVTIONVAA Oratoriarum Liber Septimus. De Diuiſtone in uniuerſum, ſeu diſpoſſ/ 1 oſſet, 1 tione. Cap. I. uide umſn B inuentione ut arbitror, ſatu it npert aicta eſt. Neq; enim eademum, aie derrtt K quæ ad docendum pertinét, exe int Aläſe Acuti ſumus, uerumetiam motus iaiſna tonten animorum tractauimus. Sedut:u “ opera extruentibus ſatit noeſt,*ſ C. ſaxa, atq́; materia, et cæteraæ- ſten tere u) tun — Alir timuxip eean i necez dan) Der Similibus am poribus noſtris, aliorum ue animaliũ partè permutes. vlrum plificat. u ſorainen 5 ſclione uma ¹ 2 5 * Kaiin tureqp; ſint,& tot ſeculis nulla reperta ſit cauſa, quæ eſettota alteri ſimilis, ſapiat oportet aclor& uigtlet, inueniat,& iudicet,& conſiliu à ſeipſo petat. Neq; ſicias eo quædam eſſe quæ demontrari poßint, eaq; nomittaaam. De Diſpoſitione. Cap. II. lt igitur(ut ſupra ſignificaui) diuiſto, rera pluris Alij ſic di⸗ in ſingulas partitio, ſingularum in partes diſcretus ſtinguunt. ordo,& recta quædam collocatio prioribus ſequen/ Diuiſio re⸗ annectens. Diſpoſitio, utilis rerum, ac partium in ri plurima cos diſtributio. Sed meminerimus ipſam diſpoſitio/ ru in ſingu m plerunque utilitate mutari, nec eadem ſemper pri las: Parti. Nuam quæſtionem ex utraque parte tractandam. Cuius tio ſingulla üitami keilut cætera exempla præteream) Demoſthenes quo- rum,&c. gunna. gue ato; Aeſchines poſſunt eſſe documento, in iudicio Qusæ, quia patäma Cteſiphontis: diuerſum ſecuti ordinem, cum accuſa. cu Cicerõis nuis ſuiga tora iure, quo uidebatur botentior, cœperit: patronus traditione natspeliht onnia, uel benẽ omnia ante ius poſuerit, quibus lu omnino cõ liplöind dicem quæ tioni legum præpararet. Aliud enim alio ſentit, ob/ 2 guipſan üotere brius expedit, alioquin ſempe betitoris arbi- ſeruãda po 1i Fein tiio diceretur. Deniq; in accuſatione matua, ut ua/ tius eſt. 2 amaen euum ſe uter que deſendat priuſquam aduer ſarium ar-Nõ erat in C 3 uat, q· — 8 ., be 344 AM. FAEB. QVINT. INSTIT. M0 neteri exẽ, guat, omnium neceſſe eſt rerum ordinem eſſe diuerſun. 9 5* plari. Igitur, quid ego ſim ſecutus, quod partim braæcepti 4 u n 6 uacui ple- paxrtim ratione uſurpatum cognoueram, promam, ner lu k un raq; nõ ha- unquã dißimulaui Erat mihi curæ in controuerſiſs ſp rud 5 4 bẽt, et puto renſibus noſſe omnia quæ in cauſis uerſarentur. Naim lu e iät ſupereſſe. ſchala certa ſunt,& pauca, et ante declamationem e iti ncie- ponüutur, quæ uara Græci uocant, Cicero propoſita, Wut t ſalal Cuùm hæc in conſpectu quodammodo collocaueran, tiaunt non minus pro aduerſa parte, quam pro mea cogita- iti bam. Et primum(quod non difficile dictu eſt, ſed ta/ he alackor men ante omnia intuendum) conſt ituebam, quid utra;, iſ tt ICt que pars uellet efficere, tum quidem hoc modo cogita; ient tniu, bam, quid primum petitor diceret. Id aut confeſſume/ nißn der, ſrun rat, aut controuerſum: Si conf ſſum, non poterat ibieſ ininon ſe quæſtio. Tranſibam ergo ad reſponſum partis altey lipron rius, idem intuebatur, nõnunquam etiam quod inde ob nn enuf — 2 4 tinebatur, conſe ſum erat. Vbi primum caperat non 2 kaeſ der lu palän 1 Scperal mon conuenire, quæſtio oriebatur, ⁵id tale eſt: Occitiſti»bo- iiar ketracda 1 minem, occidi, conuenit, tranſeo. Rationem redderede Nlae num, ia — kauerfio bet reus, quare occiderit. Adulterum(inquit)cum al- ultera occidere licet, legem eſſe certum eſt. Textum 3 .... Ktas ae aus eritt, iam aliquid uidendum eſt, in quo pugna conſiſtat. Non wen 13 72. I1.Oaa... fuerunt adulteri: Fuerut, quæſtio. De facto ambigitur, 9 4½ . 11 mr dil 1 dä na pleru coniectura eſt. Interim ergo, et tertium confeſſum e 3 adulteros fuiſſe. Sed tibi, inquit accuſator, ilos non li- de cuit occidere. Exul enim eras,& ignominioſus, de iu- 1 d keliſen re quæritur. At ſi protinus dicenti, occidiſti, reſbõdes uc eguog tur, non occidi, tatim pugna eſt. Sic explorandum eſt. gudfr Abi pugna, ubi controuerſia incipiat,& conſiderari b un ſn 4½. K.. debet, d lcbond 1¹ 6 A vunr nnſeäe iin er W htona arnuſſ Rrnnuu. antioma ugupi locauen unus oy dluch un guün enoto a utconfſſ a pokeraue ſan geraah anan urnue Naaxperat lot cailſübo. nem teitent inqlihama — umel. lain ucunſtuhe fäh anatn unanf aur lu wmuüſtin auili-ii 1 ain r Sea ORATOR. LIBER. vII. 345 debet, quæ primam quæſtionè facit. Intentio ſimplex: Occidit Saturninum Rabirius. Coniuncta, Lege de ſi- carijs cõmiſit L. varenus. Nam C. Varenum occiden- do,& Cn. uulnerando,& Salarium item occidendo, cadit. Nam ſic diuerſæ propoſitiones erunt, quo idem de petitionibus dictum ſit: Verum ex coniund propo ſitione, plures eſſe quæſtiones ac ſtatus poſſunt, ſi aliud negat reus, aliud defendit, aliud a iure actionis exclu- di, In quo genere agendi eſt diſpiciendum, quid quo- que loco diluat, quod pertinet ad actorem. Non planè iiſſentio à Celſo, qut ſine dubio Ciceronem eſſt ſecutus. Inckat tamen huic parti uehementius, ut putet primo frmum aliquid eſſe ponendum, ſummo firmißimum, imbecilliora medio, quia e initio mouendus eſt lu- ſex,& ſummo impellendus. At pro reo plerunq́; gra- ißimum quicq; primum mouend eſt, ne illud ſpectas ludex, reliquorũ defenſioni ſit auerſior. Interim tamẽ E hoc mutabitur ſi leuiora illa palam falſa erunt, gra uißimi defenſto difficilior, ut detractata prius accuſa- toribus fide aggrediamur ultimum, iam ludicibus om- nia uana eſſe, credentibus. Opus erit tamen præfatio/ ne, qua& ratio reddatur dilati crimimis,& promitta tur deſenſio, ne id quod non ſtatim diluemus, timere ui Quid, quo lo co ſit diluẽdũ deamur. Anteactæ uitæ crimina plerun prima pur. primun im ganda ſunt, ut id de quo laturus eſt ſentétiam, ludex au pugnanda dire propitius incipiat, Sed hoc quoq́; pro vareno Ci. ſunt cero in ultimum diſtulit, non quid frequentiſeime ſed Cicero qui tum expediret intuitus. Cum ſimplex liden dum eſt, an unt aliquid reſpondeamus, an plura: 4 8 5 70 intẽtio erit, Vareno. 46 M. FAB. QVINT. INSTIrT. iunre Si unum, in re quæſtionem inctituamus, an in ſeriplo Si in re, negandum ſit quod obijcitur, aut tuendum. ai ſcripto, in qua ſpecie iuris pugna ſit,& in ea deu bis, an uoluntate queratur. Id ita conſequemur, ſii ii fuerimus que ſit lex que litem ficiat, boc eſt, qu dicium ſit coſtitutum. Nam quædam in ſcholaſtuci po antt No⸗ ut puta nuntur ad coniungendam modò actæ reiſerim, u ie smän pater expoſitum qui agnouerit, ſolutis alimentis reci⸗ aun piat. Minus dicto audientem filium liceat abdicare. 4 benin Qui expoſitum recepit, imperat ei nuptias locupletis iitu fisqus propinqui, ille ducere uult filiam pauperis educato, iin ſerura ris. Lex de expoſitis ad eſfectum pertinst, ludicium eauii pendet ex lege abdicationis. Nee tamen ſemper exu=⸗ aann uftent æruia. Ha lege quæſtio eſt, ut in aeriuauia. His ſpectatis, ap⸗ ſenm kenitte SSrrarium le parebit circa quæ pugna ſit. Coniuncta defenſio eſt. ian ſmnibe Fuhe efe rif qualis pro Rabirio: Si occidiſſet, rede fkciſſet, ſed ree enont sna. noon occidit. Vbi uerò multa contra unam propoſitio/ 1 Ktatitn b nem dicimus, cogitandum eſt primum quicquid dicipo nnu ¹ teſt, tum ex his quo quicq; loco dici expediat ordinan. Defenſto feu qum.i o, quod de propoſitionibuas aueli en dum, in quo non idem ſentio, quod de propoſitionibusni f. Aa. Paulo ante, quodq́; argumentis probationum loco con 1 Kabu⸗ ceßi, aliquando nos incipere à firmioribus. Nam uus quæſtionum percreſcere debet,& ad potentißimaab infirmißimis peruenire, ſiue ſunt generis eiuſdem ſi-= furĩs quæſtia ue diuerſi. Iuris autem quæ Kiones ſolent eſſe nonnun/ fra ones. Ahas thrſin dn lin⸗ 5 ORATOR. LIBER VII 247 di executi donare ſolemus e concedere. Neq́; enimtran maud ſire ad alias ſolemus aut poſſumus, niſi omißis priori- hbus. Quod ipſum ita fieri oportet, nout damnaſſe eas Q2s naſi nideamur, ſed omiſiſſe, quia poßimus etiam ſine eis uin ber⸗ cere. Procurator alicuius pecuniam petit ex fœnore bhereditario, potest incidere quæſtio, an huic eſſe pro⸗ euratorem liceat. Finge nos(poſtquã tractauimus ea) remitiere, uel etiam conuinci, quæretur, an ex cuius no miue litigatur, Tproeurator habendus ſit is. Diſceda- procurato mus hinc quoque, recipit tmateria quæ ſtionem, an il/ ræ habendi ſe cuius nomine agitur, hæres ſit fœneratoris, an exaſ. ſitin a ſeheres. Hæc quoque conceſſa ſint. Quæretur an de- natura eran heatur. Cötra nemo tam demens fuerit, ut etid id quod Ex aſſe kæ- frmißimum duxerit ſe habere, remittat,& ad leuio/ es,us&ele ranſcendat. Huic in ſchola ſimile eſt: Non abdica- dumhastes. adoptatum, ut hunc quoque non uirum fortem, ut rtem, non quicunque uoluntati tuæ non paruerit, ihs equi non paruerit, ut in alia omnia ſubiectus ſit, non elet cäna gropter opinionem, eti non propter talem opinionẽ. num neſüin Nec iuris quæ ſtionum d'ferentia eſt. In factis autem aunlnm adidé tendentia ſunt plura. Ex quibus aliqua citra ſum äu. Umi mam quæ ſtioné remitti ſolèt, ut ſi is cum quo furti a⸗ uteniſtu kie dicat proba te habuiſſe, proba te bexdidiſſe hro/ eiseuimſe batefurto berdidiſſe, proba te mea fraude. Priorae- uiſeuu in remitti poſſunt, ultima non poſſunt Solebam,& uusiſct hoc fäcere Præcipue, ut uel ab ultima ſpecie(nam ea fr. anudhe keeſt que continet cauſam retrorſum quærerem uſq num uf adprmam generalem quæſtionem, uela genere ad ex. ſuungu kemam ſpeciem deſcenderem, etiam in ſuaſorijs, ut 5 A c 5 deli- 142 m FA. QVINV. INsSTIr. p pha deliberat Numa, an regnum oßerentibus Romaniste⸗ 9 ner la. cipiat. Primum id eſt genus, an regnandum, an in ciui. zunn icerat, tate aliena, an Romæ, an laturi ſint Romani talemfe. 3 Fn kum! gem. Similiter& in controuer ſijs. Optet enim uir hr. 17 en Füäri, tis alienam uxorem. Vltima ſpecies, an optare poſit„ Heries, an optare boßti meun alienamuxorem. Generale eſt, an quicquid optaue, W rit, aceipere debeat. inde an ex priuato, an nuptiaani maritum habentem. Sed hoc non quemadmodum di- 4 44*. citur, ita et quæritur. Primum enim occurrit fere quol e 1 1u eſt ultimum dicendum, ut hoc: non debes alienam u. 69*„ xorem optare. Ideoq́; diuiſtonem perdit fecinaioNs„ oportet igitur offerentibus ſe contentum eſſe. Quers m un tur aliquid quod eſt ultra,“ſi ne uidua quidem, adhus 4 uf he tupne Sit neui- plus ſi nibil ex priuato, ultimum retrorſum, quodide aiſei daa quidẽ a capite primum eſt, ſi nibil iniquum. Ita propoſitionei Neouii uiſa, quod eſt facilimum cogitemus, ſi fieri poteſt, quiſunt Menen naturale ſit primum reſbonderi. ld ſi tanquam res aga iiitt ufterri tur,& nobiſipſis reſpondendi neceßitas ſit, intueriuo tin inluss luerimus, occurrit. Si id contigerit, ſeponamus iu ine lercdiuc quod primum ſe obtulerit,& ipſi nobiſcum ſic loqua- aiu hibluanu mur. Quod ſi hoc non eſſet, id iterum,& tertium,& ſaine ntaliu dum nibil ſit reliqui. Itaque inferiora quoque ſcruta-eiin iſfltat bimur, que trackata faciliorem nobis iudicem in ſum- ann ufuſſee ma quæſtione facient. Non dißinaile huic eſt, erilludi mptun Præceptum, ut d cmunibus ad propria ueniamus:Ee- inan ali u ré enim communia generalia ſunt. Commune eſt,t) /ſu s 1 rannum occidit, proprium, Viriatum tyrannum occi⸗ ſ. Rgg 4 latro⸗ — dit, mulier occidit, uxor occidit. Solebam& excerpe. re quid mibi cum aduerſario cõueninu, ſi modiͦ iipro i aitmibi annatuerſano chuenum,ſimadie ORATOR. LIBER VlII. me erat, nec ſolum premere conſtßionem, ſed partien- aam an do multiplicare, ut in illa controuerſia: Duæ qui com- Kanana petitorem patrem in ſuffragijs uicerat, captus eſt. Eun pketmuna tes ad redimendum eum legati, obuium habuerit patrẽ 8 abeen reuertẽtem ab hoſtibus, is legatis dixit, ſerò itis. Excuſ Excutere ꝓ inquirere& indagars. „ 2 nieguntage ſerunt illi patrem, et aurum in ſinu eius inuenerũtai 51 001 nubli perſeuera runt ire qus intenderant, inuenerunt ducem mnoun cruciftxã cuius uox fuit: Cauete proditorè, reus ei pa eanißng ter. Quæ conueniunts proditio nobis prodita eſt, e adlaa predicta duce, quærimus proditorem, te iſſſe al ho- itfetna Kes futeris,& ijſſe clam, et ab his incolumem redijſſe, uncſe dN aurum retuliſſe,& auru occultum habuiſſe. Nam quod Hrquüm à ſeit id nonnunquam potẽtius fit in bropoſitione, quæ mefſi, gil animos occuparit, propè aures ipſæ defenſioni præ- aluxriun ſuduntur. In totum autem congregatio criminũ aceu- iimpohſ g ſentem adiuuat, ſepar atio d efendentem. Soleba id quod nun aan ſieri et in argumẽtis dixi, in tota ficere materia, ut pro asſtinuenn poſi tis extra quæ nihil eſſet om nihus, deinde cæteris re de fpouami notis, ſolum id ſupereſſet, quod credi uolebã, ut in præ lanſetze laricationum criminibus, ut abſoluatur reus, aut inno nown centiai bſius fit, aut interueniente aliqua boteſtate, aut agune un aut corrupto iudicio, aut difficultate probationis, aimit aut præuaricatione. Nocentem fuiſſe confiteris, nul„ huicho 2 poteſtas obſtitit, nulla uis, corruptum iudicium non KeMde ae 99„9,: 1 aand Auereris, nulla proband difficultas fuit, quid ſuper⸗ anmuned. iſt niſi ut præuaricatio fuerit 2 81 onania amoliri non hnamne boteram, tamen plura amoliebar. Hominem occiſum 8 33 pan conſtat, non in ſolitudine, ut à latronibus ſuſpicer, * non prædæ gratia, quia inſpoliatus eſt, nõ hæreditatis (inauwi- dna he „Co 349 clare⸗ ——·, 3zo M. FAB. QVINT. INSTIT. 0 ſbe, quia pauper fuit: Odium igitur in cauſa. Quis in guim at micus? Qucæ res autem faciliorem diuiſioni uiam pre vouer i ſat, eadem inuentioni quoque excutere quicquid dia. liberoubal tur poteſt,& uelut reiectione facta, ad optimum pem tiſtaminte nire. Accuſatur Milo, quod Clodium occiderit, aut f. jedit, ia eit, aut non. Optimum erat negare, ſi non poteſt, oci ii Con en dit ergo aut iure, aut iniuria. Vtique iure, aut uolunu poſiti t te igitur, aut neceßitate. Nam ignorantia prætendinon bimu iet poteſt. Voluntas anceps eſt. Sed quia ita homines pu/ in unuß 1 tant, adiungenda defenſio, ut id pro Republica fueni nuetiſm Neceßitate, ſubita igitur pugna, non præparata, al: ſentagti igitur inſidiatus eſt. Vter? profectò Clodius. Vides neu auereitſti ipſa rerum neceſʒitas deducat ad defenſioneme Adhus infugfi aut utique uoluit occidere inſidiatorem Clodium, at eriqute non:tutius ſi noluit. Fecerunt ergo ſerui Milonii, nec; liſgeie jiubente, neq; ſciente Milone. Ad hæc tam timida defen, ſntibu ſio detrabit autoritatem illi, qua recte dicebamus, occi 1 ſum: Adijcietur, quod ſuos quiſq; ſeruor in talirees, ſiſchot re uoluiſſet. Hoc eo eſt utilius, quòd ſæpe nibil placet, ouamt & aliquid dicendum eſt. Intueamur ergo omnia, it a iipati parebit, aut id quod optimum eſt, aut id quod minine m unſac malum. Propoſitione aliquando aduerſarij utendumct eſſe nonnunqj uam communem eam ſuo loco dictumeſt. ſi Multis milibus uerſuum ſcio apud quoſdam eſſe que- i ſitum, quomodo inuenerimus, utra pars deberet prior dicere, quod in fõro uel atrocitate formularũ, uelmo- do petitionum, uel nouißime ſorte dijudicatur.In cho ſint la quæri nibil attinet, cum in Declamationibus iſien uit narrare,& contradictiones ſoluere, tam ab actore, . An e ORATOR. LIBER VII 3 defenſore Poſſeſſor alio qui ſumit᷑ quã , doq; pro eo, is cuius cõditio . 85 0 8; n melior?, qui dit, unam eius eſſe uoluit, qui eſſet utilißimus ciuita- que lite fruit. 9 iurzar Contendunt, quis primus dicat, incertum eſt, pro- Faclone. 1itann poſitio tamen certa. Ab eo enim cuius perſonam tue-& ne de poſ⸗ äüupreun bimur incipiendum erit. Et hæc quidem de diuidendo eaiee aue Miutwnim in uniuerſum præcipi poſſunt. Aliquo modo inuenie- fendit. Muiliaſe mus etiam illas occultiores quæſtiones, ſcilicet guomo 4 ſententias, uerba, figuras, colores, ingenio, cura, ercitatione, non tamen fere unquam niſi impruden- ſonen tem fugerint, ſi(ut dixi)naturam ſequi ducem uelit. Sed latin plerique eloquentiæ fimam affictantes, contenti ſunt mulihna locis ſbecioſis modoò, uel nihil ad probationem confe- tibus. Alij nihil uitantes, ea quæ in oculos incurrit uirenda putant. Quod quo facilius appareat, unam chola cõtrouerſiam, non ita ſane difficillimam, aut am t proponam in exemplum: qui reo proditio/ expondceu omus nispatri nona ffuerit, exbæres ſit. Proditionis damna- exemplum atü gumi tuuscum aduocato exulet, Reo proditionis patri diſer/ l urann kusfilius affuit, ruſticus nõ affuit, damnatus abijt cum luadkn cduocato in exilium. Ructicus cum fortiter feciſſet, præ cſuinepe mi nomine impetrauit reſtitutionem patris ey fratris. 8 m tenn katen reuer ſus„inteſtatus deceßait, petit ruſticus par. ulriun, ken bonorum, O rator totum ſibi uendicat. Hic ille elo ami duentes, quibusq́ nos circa lites raras ſolieitiores ridi heimiaf a iuidemur, inuadent berſonas fiuorabiles. A io bro r q kutico contra diſertum, pro uiro forti contra imbel, * 1 lem, — m– qua nic eſt lũtatis, qua nunc ex pugnata, nõ ſit ſequẽtibus locu. pugnata filios reliquit, patrein iure gentium peto. Quis tam im ſwetd h „z2 RM. FEAB. QVINT. INSTIT. lem, pro reſtitutore contra ingratum, pro eo qui part tie tha contentus ſit, cõtra eum qui fratri nihil dare ex pater oß du nis uelit. Quæ omnia ſunt in materia, et multu iuuant lus cu uictoriam tamen non tradunt. In hac quærentur ſen, Wocetl tentia ſi fieri poterit, præcipiles uel obſcuræ. Nama leipe & nunc uirtus et, t ut pulchre ſuerit, eum materia tumil Lua iu tu& clamore tranſactum. Illi uerò quibus propoſi b quidem melius, ſed eura in proximo eſt, hæc uelut n- ut i „,7 natantia nidebunt excuſa tum eſſe ruſticum, æ quinon iau ſu 4 interfuerit iudicio, nihil collaturus patri, ſed ne diſer- un e tum quidem habet quod imputet reo, cum is damnatuu nigſb ſit. Dignumi eſſe hæreditate reſtitutorem auarum, in/ pium, ingratum, qui diuidere nolit cum fratre, eoc ſc ui merité. Quæſtionẽ quoq́; illam primam ſeripti& uo 8 pugna:& At qui naturam ſequetur, illa cogitabit proſecto,prii- qua non ex mo hoc dicturum ruſticum: Pater inteſtatus, duos nos peritus? quis tã procul literis: quin ſic incipiat,etiu- niiſ i neſcierit, quid ſit propoſitio? Hane communem omni W.d um legem leuiter adornabit, ut iuſtam: nepe ſequetur, id nt quæramus quid huic tam æque poſtulationi reſpon ie deatur. Ad id manife ſtum eſt. Lex eſt quæ iubet exhere an dem eſſe eum qui patri proditionis reo non affuerit, u ſumnſe autem non affuiſti. Hanc propoſitionem neceſſario ſ quitur legis laudatio,& eius qui non affuerit, uitupe- ratio. Adhuc uerſamur in cõfe ßis, redeat animus ad pe titorẽ, nunquid non hoc cogitet neceſſe eſt, niſi quis ſt ute plane hebes? gi lex obſtat, nulla lis e᷑, mane iudicum ege lumn ORATOR. LIBER VII. 34 ngnan eſt atqui& legem eſſe,er! hoe quod ea puniat d ruſti- ah co fuctum extra dubitationem eſt. Quid ergo dicemust etnli Ruddicus erat. Sed lex erat, omnes complectitur, nihil eguemnn proderit. Quæramus ergo, nis infirmarii in aligua par aſfena telex poßit: quid aliud, ſæpius dicam natura permittit, Ser quam ut cum uerba contra ſint, de uolutate quæraturs Ju den generalis igitur quæſtio, uerbus an uoluntate potius ſit 2 hlerueh Kandum. Sed enim in commune de iure omni diſputan. ian 1mn dum ſemper, nec unquam ſatis iudicatum eſt. Quæren thiſe dmh lum igitur in hac ipſa qua conſiſtimus, an aliquid inus bime niri poßit quod ſcripto auerſetur. Ergo quiſquis non mnaam afuerit, exhæres erits quiſquis ſine exceptione? lamſe ten ilauel ultro offèrent argumenta. Filius infans e æger Taſer n u jaffuit, et qui aberat,& qui militabat, et gui in lega aaataun tone erat. lam multum aci eſt, poſſet aliquis nõ afft iſ dihuft,m. ſet hæres eſſe. Tranſeat nunc idem ille qui cogitauit, lünad m Kait Cicero, tibicinis Latini modo, ad diſertu. Vt iſta Pro Murens 1er Viimn cöceda, tu nec in fäns es, nec æger eras, nec abfueiſti, nec eicha ni litaſti. Num aliud occurrit quam illud? Sed ruſticus anema lum. Contra quod palam eſt, dicet: Vt agere non potue e niäeſtutn 1 aßiden re potuiſti. Et uerum es, quare redeundum eſt aa ülekon nh. miſtico ad animum legumlatoris. Impietatè punire uo- heilan 11 ult go autem impius non ſum. Contra quæ diſertus: Cötra 4 94 um tpen uimpie feciſti, in⸗ u tt, cum exhæreditationem merui- ſertus, tuns * nuuipii a kk ieet te poſtea, ue; pœnitẽtia, uel ambitus ad hoc ge impie. feun Hn nus optionis adduxerit. Præterea propter te damnatus dann 1” iſipater, uidebaris enim de cauſa ꝓroniciaſſe. Ad hæc Jai 1 ruſticus: Tu uerò in cauſa danatiõis fuisti: multos offen 4 nariue 1 eras, mimnicitias domui cötraxeras. Hæc cdiscluralia. u lllud DE R 334 M. EAB. QVINT. INSTIT. H huul IMud quoq; quod coloris loco ruſticus dicit, patrisſu 1 unoce ſe tale conſilium, ne uniuerſam domum periculo ſubi... hung ceret. Hæc prima quæſtione ſcripti e uoluntatis con;, irmn tinentur. Intendamus ultrà animum, uideamusq́; an quid inueniri præterea poßit, quo id modo fiat, ſe mitor quærentem, ut quærere doceam, e omiſſo 5 cioſiore illo ſtyli genere ad utilitatè me ſabmitto diſeesxu tium. Oes adhue quæſtiones ex perſona petitoris ipſiui ine cuximus. Cur non aliquid circa patrem quærimus? Di tun im 0 ctum ueròᷣ eſt, cui quis non affuerit, exbæres erit. cur ii non conamur e hic quærere, num cuicunq; nõ affue- uun lu ge. rits Facimus hoc ſæpe in his controuerſijs in quibus peeit lenus ut eu qui te tuntur in uincula, qui parentes ſuos nõ alunt, taneun tius ſtimonium qui teſtimonium in filium imp ietatis reñ dixittan eum te iiſ ſt in filiũ pe. qui filium lenoni uendidite in hoc de quo loquimur pa- int ſhiun regrinatio tre, quid apprehendi poteſt? Damnatus eſt. Nunquid e n epem nis reum di igitur lex ad abſolutos tantum patres pertinet? Dura in ipeins xit, eumq́; prima fronte quæſlio eſt, non deſperemus, credibile eſt it lltan Jur filium hoe uoluiſſe legumlatorem, ne auxilia liberorum innoiet ſiien lenoni centibus deeſſent. Sed hoc dicere ruſtico uerecundum ii inaie eſt, quia innocentẽ fuiſſe patrem fateatur. Dat aliud ar ianat anyefii gumentum controuerſia. Damnatus proditionis cum unn neſlie aduocato exulet. Vix uidetur poſſe fieri, ut pœna filio, ni eadem patri et ſt affuerit,& ſi non affuerit, conſtituta ian nugi ſit. Præterea lex ad exules nulla pertinet: nõ ergo cre-ii eiiß 712—„ 4 dibile eſt de nõ aduocato damnati ſcriptum. An poßint iin mnſ enim bona eſſe ulla exulis, ruſticus in utraq; parte du-iſu 4 a biam ßieit Piſertuu ee uerbis inherebit in qulhuanul. a in laexceptio eſt, et propter hoc ipſum pœnam I 47 7 hn 3 1— ubus 9 erſerif 12 uepenr um ORATOR. LIBER VII. 3, 1 utuipa zutam eiz qui nõ affuerint, ne perieulo exilij deterrean amnu tur ab aduocatione, et ructicum innocenti non adfuiſ. ula ſedicet: Ilud protinus non indignum quod annotetur, uitamuj poſſe ex uno ſtatu duas generales fieri quæſtiones: An uſe uiſquis, an cuieunq;, hæc ex duabus perſonis quæſi-= cõöiunctaæ Wani ta ſunt. E tertia autè quæ eſt aduerſarij, nulla oriri gug eſämip! Kio poteſt, quia nulla fit ei de ſua parte controuerſia. iani Nödutamé cura deficiat. Iita enim omnia dici poſſent, aenma etisnon reſtituto patre. Nec ſtatim eò tendamus, quod enaei accurrit ultròͤd ruſtico reſtituti Qui id ſubtiliter quæ wia aliquid ſpectabit ultra. Nam ut genus ſpeciẽ ſequi- iur. ita ſpeciẽ genꝰ præcedit. Fingamus ergo ab alio re ſtitutum, ratiocinatiua atq́; collectiua quæſtio orietur, enreſtitutio pro ſublatione iudicij fit,& perinde ua- leat, ac ſt iudicium non fuiſſet. vbi tentabit ruſticus di- cte, ne impetrare quidem aliter potuiſſe ſuorum resti ionẽ uno premio, niſi patre perinde ac ſi accuſatus 4 auml neſſer, reuocato:quæ res aduocati quoq; pœnaà, tan ennnin Lusts nõ affuiſſet, remiſerit Tũ uentemus ad id quod co ennan primä occurrebat, à ruſtico reſti tutã eſſe patrem Vbi r Dauhne turſus ratigcmamur, an ruſtieus reſtituton accipi de/ pvüüme beit proadu ocato, quando id bræſtiterit, quo aduoca atpuuſt uus betiſt, nec improbũ ſit pro ſimili accipi quod Pplus eii mün teReligua iam æqquitatis ſunt, utrius iuſtius ſit deſide- et üehe küum ld ipſum adhuc diuiditur, etiaſi uterq; ſibi totum manpea Klicaret. nucutiq; cum alter ſemiſſem, alter uniuerſa, Futre excluſo. Sed his tractatis, etiam magnũ momen⸗ han tum habet apud ludices patris memoria, cum præſer- hi tin de bonis eius quæratur. Erit ergo coniectura, qua * D ments 1 385 M. FKAB. QVINY. INSTIT. mente pater intectatus deceſſerit: ſed ea pertinet ad qu litatem, quæ alterius ſtatus inctrumètum eſt. pler autẽ in fine cauſari de æquitate tractabitur, quian libẽtius ludices audiãt. Aliquado tamè hunce ordi mutabit utilitas, ut ſt in iure minus fi uciæ erit, æ un te ludicem præparemus. Nihil habui amplius quod in qin ttt pente Eoniechuræ diuiſto. Opinio De⸗ mocriti& Epieuri. uniuerſum præciperẽ Nunc eamus per ſingulas cauſa dasgae W rum iudicialiũ partes, quas ut perſequi ad ultimam Ue hopr ciem, id eſt, ad ſingulas lites, controuerſiasq; non po ⸗5 ünr nin ſum, ita de generalibus ſcribere licet, ut quæ in quen;, aanitut iherai ſtatum frequentißimè incidãt, tradam. Et quia naura prima quæſtio eſt, factum ne ſit, ab hac ordiax. 8 De Coniectura. Cap. III. QOmechur⸗ omnis aut de re, aut de animo eſt. vtri- uſq; tria tempora, præteritũ, præſens, futurum. De re e generales quæſtiones ſunt,& definitæ, il eſter quæ non continentur,& quæ continentur De animo 44 quæri non poteſt, niſi ubi perſona eſt,& de ficto con ſtat. Ergo cum de re agitur, aut quid factũ ſit, in dubi uenit, aut quid fiat, aut quid ſit fusturum. Vt in genera- libus, an atomorum coneurſu mundus ſit effèctus, an prouidentia regatur, an ſit aliquado caſurus. In defiuti tis, an parricidium comiſerit Roſcius, an regnum affe Wnt cket Manlius: an recté Verrè ſit accuſaturus Q. Cæci- lius. In iudicijs præteritum tempus maxime ualet. Ne- in mo enim accuſat, niſt quæ facta ſunt. Na& que ſiunt, C quæ futura ſint, ex præteritis colligutur. Quæritur etii iunun unde quid ortum, ut peſtilentia, ira deum, an intempe 3 t beneco⸗ rie cœli, an corruptis aquis, an noxio terræ huuae 6 9 4 — —— — — — — M talus. Fuerut aut tales noftris etiam tem poribus co wuenſiæ, atq; aliquæ in meu quaqʒ patrocinii incille t. Animi cõiectura nõ dubie in omnia tempora ca/ Animi con Qua mente Ligarius in Africa fuerit. Qua mente'eiuta- hui fœdus petat. Quomodo laturus fit Cæſr,ſt lamæus Pompeiũ occiderit. Quæritur per coniectu & Auantitas,& qualitas circa modu, ſpeciẽ, nume/ Anſol maior quam terra. Luna globoſa an plana, unn di Macuta. Vnus mundus an plures Itéq́; extra natura= rineuet ls queſtiones: Malus belli Troianii, an Peloponneſia — ti. Qarlis clypeus Achyllis. An unus Hercules. Iniijs Cstedura ia un.Cun 5. Te A4* nſtat uni e oe accuſatione L 3 que accuſatione, aut defenfione conſtat unũ et ge ac dckeultde⸗ aunan ke ausin quo quæritur et de facto, et de autor„d' interi tene uh Lianetd quæ Nioné habst,& utrüg; pariter negatur: 1 D 2 Interim — —— 338 HI. FAB. QvINT. 1NSTIT. Interim ſeparatam, cum factu ſit, nec ne, er ſi de fads conſtut, à quo factum ſit, ambigitur. Ipſum quoq; fad aliquando ſimplicẽ quæſti qnẽ habet, an homo peri rit: Aliquado duplicẽ, ueneno an erudelitate perierit. m Alteru eſt genus de facto tantu, cum ſi id certũ ſita non an oteſt de autore dubitari. Tertiũ de autore tantucum factũ cõſtet, ſed à quo faclu ſi t, in controuerſtumuen e lſitn Et quod tertio loco poſui, nõ eſt ſimplex. Aut enim re, NReiſſe tatumodo ſe negat, aut alium feciſſe dicit. geqnen gani in alterum quidẽ transſerendi erimimis una forma eſt. niee ſettu⸗ Intendi enim ſubſtituitur mutua accuſatio⸗ quã Greci iag 1e gulpitius re⸗ amεικεεννοσαt, noſtrorũ quidã concertatiuã: In- mint lfterrt percuſsiua et texdisin aliquã perſond quæ extra diſerims iudicjject alhur Patnee trasfertur, et aliis certà alias incertã. Et cum incetta, dilat n⸗ aut in ex⸗ †aut in extraria, aut in ipſius qui perijt uoluntaté In in xiiu, trariã uitã, quibus ſimilis, atq; in anuær uyopia berſonar cauſtr= aruu aut ipſius ꝗ rum, cæterdrum coparatio eſt, ut Cicero pno Vureno, B peen petit uolun in fimiliã Ancharianã pro Scauro, circamortẽ Boſtus tatem ris in matrẽ auertens erimen, facit. Eſt etiamilud huie 1 cotrarium cõparationis genus, in quo uterꝗ à ſe hitũ M eſſe dicit,& illud in quo non perſonæ inter ſe, ſedipſe 1 res collidutur, id eſt, non uter fecerit, ſed utrũ fictã ſit. hiche Cum de facto, et de autore conſtat, de animo quæri poi teſt. Nunc de ſingulis, cum pariter utrũq; negtun hor 4 modo:Adulterii nõ cõmiſt,)rannidẽ nõ affectaui. In 4 a tutore cædis ac uene ficij cauſis frequens eſt illa diuiſio, no eſt Kum⸗ —— —— — — CRATOR. LIBER vII. 359 mm oſtin teſkquus ſpargere quammaximè uarie oportebit: quia V ſianum aliquid affirmaris, probandi eſt, aut cauſa pe- niclitandum. Nam ut cim inter id quodab aduerſario, CErid quod à nobis propoſitiseſt, quæritur, uidetur uti ne alterumuerum, ita ex diuerſo unũ eſt quo defendi ita euerſo mur, reliquũ eſt juo premimur. At cum quærimus de quo defen- ambiguis ſigni ſcruditatis et ueneni, nihil tertium eſt. dimur. erlutenn ldeoq; utragq; paxs quod pro poſuit, tuetur. Interim aut malim cru⸗ iſeän exre quæritur, ueneficium fuerit, an cruditas, cum ali/ delitatis 3 a ſm 4 Jua exi bſaritra perſonã quoq; argumèta ducitur. Re ud fert enim cõuiuiũ braceſſerit, jetitia an tristitialabor weuheh anocii, uigilia an quies. Aetas quoq; eius qui perierit nſchit iiſcrimè fäcit. Intereſt ſubitõ defecerit, an logiore uale dine cõſumptus ſit. Liberior adhuc in utrãq; partem ſputatio: ſi tatũ ſubita mors in quæſtionẽè uenit. Inte rim ex perſona probatio rei petitur, ut proptereacre- dibile ſit uenenũ fuiſſe, quia credibile eſtab hoc factũ neficium, uel cõtr. Cum uerò de reo& de ficto quæ tur, naturalis ordo eſt, ut prius factum eſſe accuſator robet, deinde d reo facti. Si tamen plures in perſona robationes habuerit, cõuertet hunc ordinẽ: Defenſor it prius negabit eſſe factũ, quia ſi hac parte uicerit, re un liqua non neceſſe habet dicere, Victo ſupereſt, at tueri p poßit. Ulic quoq; ubi de ficto tantũ controuerſia eſt, 5 7 1— 3 quodſi probetur, nõ poßit de autore dubitari, ſimiliter üa argumẽta&r ex perſona,& eæ re ducitur, ſed in und b no, facki quæſtionẽ, ſicut in illa controuerſis(Vtendi eſd Sumendum eanim er his exẽplis quæ ſant diſcẽtibus magis fumilia eſt& hi⸗ ria) Abdicatus medie ine ſtuduit, cim pater eius ægro b 1 D 3 aret, —— —— al. deuno ſeorſum 4 55o M. FEAB. WVINT. INSTITIT. taret, deſperdtibus de eo cæteris Medicis, adhibitusſſ d, a 0. xit, et ſunt re uera ſecundu forenſe ius duæ lites. Poteſt tamẽ hoc genus in cognitionè uenire ſenatus, aut prinuu cipis. Sed in iudicio quoq; nihil intereſt aclionum, u/ 4 trü ſimul de utroq; pronuncietur, an reitaſi de uno ſen tentia feratur. Quo in genere ſemper prior debebit eſ⸗ u ſe defenſio. Primi, quia natura potior eſt ſalus noſtra 85 qudm aduerſarij pernicies. Deĩnde quod plus habebi/ 1 mus in accuſatione autoritatis, ſi prius de innocentius noſtra cõſtiterit. Poſtremo, quod ita demũ duplex cau. 4 ſa erit. Nam qui dicit, ego non oceidi, habet reliuunm partem) nt dicat, iu occidiſti. At ꝗui deia uueſ 1r. 1- m * 6 düh büiſe a aha bli Kti Un 2 ebeimiza azm 1lhrur 4 aguoſtht erraul in rem a aän RNATOR EIRER VvII. 162 ſuperuacuum habeat poſtea dicere, ego non ocridi. Hæ borroͦ aeiones conſtant coparatione, ipſa comparatio non una uia ducitur. Aut enim totam cauſam noſtram cum tota aduerſarij cauſa cõponimus, aut ſingula ar- gumenta cum ſir„gulis: ſuun utrum ſit Raciendum, non poteſt niſt ex ipſius litis utilitate cognoſci, ut Ci/ cero ſingula pro Vareno comparat in primo erimine: Eſtenim ſuperior, cum perſona alieni,ci perſona ma. tristemerè comparetur. Quare optim eſt, ſi fieri po/ erit,ut ſingula uincantur à ſingulis. Sed ſi quando in artibus laborabimus, uniuerſitate pugnandum eſt, ſi einuicẽ accuſant, ſiue erimè reus citra accuſationem naduerſariu nertit, ut Roſciꝰ in aceuſatores ſuos, quã is reos nõ feciſſet: ſiue in ipſos quor ſua manu perijſſe icemus, faclu deflectitur, nõ aliter quam in ijs quæ mu uam aceuſationem habent, utriuſq bartis argumenta inter ſe comparantur. Id auten genus, de quo nouißi- me dixi, non ſolum in ſcholis ſepe tractatur, ſed etiam in pro. Nid eſt in cauſa Neuij Appiniani ſolm quæ Alias, A 3 ſttã: Præcipit⸗ tã ne eſſet ab eo uxor. an ſeipſa ſua ſpon pruniani, alenmg teieciſſet. Quam ackions equidem ſolam in hoc tem et alibi Ar⸗ 2 iceut pus emiſera, quod ipſum feciſſe ſeductum iuuenili cu. piniani ieraecitſ pigitate glgriæ fiteor. N eæteræ quæ ſub nomine meo Cuius luuus feruntur, negligentia excipienti in quæſtũ notariorũ meipſum lalubath * deimad uuupie n ni corruptæ minima partẽ mei habẽt. Eſt& alia duplex wnieckura huic anrwary non diuerſa de præmijs ut in illa controuerſia: Tyrannus ſuſpicatus a à Medico ſuo datũ ſibi ueneneum, torſit eum,& cum id dediſſe ſe zeg ret aecerſi talter Medici, ille datum ei uenenum D 4 dixit — — 16 ½ M. FABQVINT. INSTIT. dixit ſed antidotuma daturum, et dediteei potionem, au epota, tyranus deceßit. De præmio duo Medici conten dunt: Nam ut illic factum in aduerſarium transſeren- tium, ita hic ſibi uindicantium perſe ona, cauſc,, facults tes, tempora, inſtrumenta, ieſtimonia comparantuv l lud quoq;, etſi nõ eſt Avrziuavy oia, ſimili tamen ratio⸗ ne tractatur, in quo citra accuſationem quæritur, utra fucium ſit. Vtraq; enim pars expoſitionẽ ſuam habet, atq; eam tuetur, ut in lite Vrbiniana, petitor dicit, Clu ai ſiniu Figulum filii Vrbiniæ, acie uicta in qua ſteterat. fugiſſe, iactatuq́; caſibus uarijs, retentũ etia à rege, tan dem in ltaliã, ac patria ſuã Marginos ueniſſe, atq; ibi agnoſci. Pollio cõtra ſeruiſſe eum Piſauri dominis duo bus, medieinam factitaſſe manumiſſum, aliene ſe imi⸗ liæ uenali immiſcuiſſe, ac rogãtẽ ut eis ſeruiret emptu: ordo talis Nonne rtota lis conſtat duarum cauſarum cõparatio- ne,& coniectura duplici atq́; diuer ſas Quæ ait accu- i ſantiu atq; defendentium, eadem petentium& infician tium ratio eſt. Hucitur cõiectura primum à præteritis: In his ſunt perſonæ, cauſc, cõſilia. Naà is ordo eſt, ut a- cere uoluerit, potuerit, fecerit. Ideoq́; intuendum ante omnia qualis ſit, de quo agitur. Accuſatoris aut eſtaf/ ficere, ut ſi quid obiecerit, non ſolum turpe ſit, ſed etia crimini, de quo eſt iudicin, quammaxime cõueniat. Na ſi reum cædis, impudicum, uel adulterum uocet, ledat quidẽ infamia, minus tamen hoc ad fidem ualeat, quum ſi audacẽ᷑, petulantem, crudelem, temerariu oſtenderit. Patrono, ſi fieri poterit, id agendum eſt, ut obiecʒs uel neget, uel deſendat, uel minuat: Proximum eſt uta 6 pre/ 3„ nin 33ed ke 6 1 do cöt per ie bens. ur tn ame, erdn lilliae ng. Alhu Amim Naucl ipen a. leſn ſebenſ a citated Fan üguc in Nan d mo MG e g, deprin h guam! D unn ORArTOR. LIBER vII. 363 4 68 preſenti quæſtione ſeparet. Sunt enim pleraq; non ſo/ alau Iam dißimilia, ſed etiam aliquando cõtraria, ut ſi reus unta furti, prodigus dic atur, aut negligens. Neq; enim uide. eeuſea aar in eunde,& contemptus pecuniæ,& cupiditas ca na ere. Sideerunt hæc remedia, ad illa declinandum eſt, „ ima uonde hoc quæri, nec eum qui aliquando peccauerit ueniua atiqz commiſiſſe omnia,& hanc fiduciam fuiſſe accu- 4 nſundi ſatoribus falſa obijciendi, quòd læſum e uulneratum Mler inl reumſperauere hac inuidia opprimi poſſe. Alia pro/ rgauſten poßßtio eſt accuſatoris, cõtra quam loci oriuntur ſepe u te perſona,& interim generaliter.(Prior ducit argu- Heęs neque ſs — 3 e Hafe Aldino co di. enta defenſor,) incredibile eſſe à filio patrẽ, ab uxo- ce, neq in us uirum occiſum, ab Imperatore proditam hotibus tutiis exẽpie⸗ 1. 2 4. f ribus inuent⸗ u gatriam. Facilè reſpondetur, uel quod omnia ſcelera re potui. malos cadãt, ideoq́; ſæpe deprehenſa ſint, uel quod uel quod in n qjzaci ilignum fit, crimina ipſa atrocitate defendi. Interim genium ſit, akanse noprie, quod eſt uaru: Nam dignitas& tuetur reum, crim ina ip monſꝛa g nonnunquam ipſa in argumentum ficli conuerti/ ſa atrocita nelait ur, tanquam inde fuerit ſpes impunitatis, ſed perinde te defendit. rlo ſhuth aupertas, huniilitas, opes, ut cuique ingenio uis eſt, in uxuduman duerſum trahuntur. Probati uerò mores,& anteactæ wonäcltſ uite integritas, nunquam non blurimum proſuerit. Si neeſtzſc ubil obijcietur, patronus quidem in hoc uehementer cauenitit ineumbet. Accuſator autem ad præſentè quæ lionem, mäoraties de qua ſola iudicium ſit, cognitionem allegabit, dicens, nuulaag nemimen non aliguando cœpiſſe peccare, nec“ pro per rü ogenin uaina ducendum ſcelus primum, boe in reſponden⸗ ded, uchi do. Lic autem præparabit actione prima Iudicum ani- . u ut noluiſſe potius obijcere, quam non potuiſſe ere 8 D datur. Probatio ex cauſis, hãc Ci Cero, ut multo ręſtãtiſs imã ſqc etiũ ſlxmiſ imam putat, quare Suſpi⸗ tius uictric? Probationem Uocat. CEicero pro Vareno- 464 B. FAB. QVINT. INSTIT. W gM datur. Eoć; ſatius eſt omni ſe anteactæ uitæ abſtinae conuicio, quàm leuibus, aut friuolis, aut manifeſto ſul ſis reum inceſſere, quia fides cæteris detrahitur::et nihil obijcit, omiſiſſe credi poteſt maledicta tanquam ſuperuacua: qui uana congerit, cofitetur uanum inan. u an kenelr Kd. nuiten le uchen etiam dignius eſſe odio ſcelus, quod non habuerit cau. i. ſam. Patronus uerò quoties poterit, inſtabit huic loco, ſant ſeſtn ut nibil credib ile ſit factum eſſe ſine cauſa: Quod Cics iaia anf ro uehementißimè multis orationibus tractat, praci- 1 denul buè tamen pro Vareno, qui omnibus malis remeba- iua anmoe tur, nam& danatus eſt. At ſi proponitur cur ſactuns iii aneii ſit, aut falſam cauſam, aut leuem, aut ignotam pro reo hae ſorn dicet. Poſſunt eſſe aliquæ interim ignotæ. an hæredemi aee Müc habuerit: an accuſaturus fuerit eum à quo dicitur occtnſ„* ſus. Si alia defecerint, non utique ſpectandas ecau un ſas. Nam quem poſſe reperiri, qui non metuat, oleritz 9— ſperet, iraſcatur, cupiats Plurimos tamen hæc ſalua in i 99 5 nocentia facere Neq; illud eſt omittendum, non omness iſa„ chen cauſas in omnibus perſonis lalere· Nam ut diicui ſt he emn oRATOR. LIBRHR VII. 25 le iec ſurandi cauſa paupertat, non erit idem in T. Curio, ra ahuss lꝛioq; momentum. De cauſa prius, an de perſona di⸗ heeiae dum ſit quæritur, uarieq́; eſt ab Oratoribus factus, à cicerone etiam prælatæ frequentißimè cauſæ. Sed mi.. u boſtt ſine ullo litis conuitio proponeretur, ſecundum neutro li- luram uidetur incipere à perſona. Nam hoe magis tis cõditig nerale eſt, rectiorq́; diuiſio, Taut in nullo crimen ere Præpon/ aruſup dibile aut in hoc? Poteſt tamen id ipſum ſicut plerag deret, inolum uertere utilitas. Nec tantu cauſæ uoluntatis ſunt quæ- aut null um ende,ſed interim& erroris, ut ebrietas,& ignoran.(rimẽ credi 7 4 tia Nam ut hæc in qualitate crimen eleuant, ita in con bile, aut ſeclura reprimunt. Bt perſona quidem neſcio, anun- hoc m utiq; in uno actu rei poßit incidere, de qua neu- opprimuns s dicat, de cauſis frequẽter quæri nihil attinet, adulterijs, ut in furtts, quia illas per ſe ipſa crimi- um habent, Pot hæc intuenda uidentur& con- atueloe la, quæ laté patent, an credibile ſit reum ſperare, ida ſeouwlch ſeſcelus efftei poſſe, an ignorari cum feciſſet, an etia ſi agyun horatum nõ eſſet, abſolui, uel pœna leui tranſigi, uel b Uiore, uel ex qua minus incommodi conſecuturus uroe ex facto gaudij uideretur, an eti tanti putaueris i ſubire. Poſt hæc, an alio tépore id aliter facere, nel Heili us, uel ſecurius potuerit, ut dicit Cic. Pro Milo Cieero pro ieenumerans plurimas occaſiones, quibus ab eo Clo. Milene. 5- lus anpunè occidi potuerit. Præterea cur potißimũ il ilo tẽpore, illo modo ſit aggreſſus, qui e ipſe ntißiime tractatur pro eodem locus. An ełiam ſa sratione ductus eſt, impetu raptus ſit,& abſq; ſen ie Nant uulgò dicitur, Scelera nõ habere cſilium. Scelera caas 2. e C“ At liã nõ habes. — — 566 M. FAEB. QVIRNT. INSTIT. An etiam conſuetudine peccandi ſit allectus. Excuſt u prima parte, an uoluerit, fequitur an potuerit. Hic i 14 ſtatur locus, tempus, ut furtum in loco clau o,frequen ,a ti tempore, uel diurno, ciim teſtes plures, uel nocius/ no, cum maior difficultas. Inſpieiantur utiqʒ& dſi· KAboccaſise. cultates, et eccaſtones, quæ ſunt elurimæ. iteoq; em Ieat e plisnon egent: Hic ſequens locux talis eſt, ut ſiſierinj 4 potuit, ſublata lis ſit: ſt potuit, ſequatur queæſtio, anff. i cerit. Sed hæe etia ad animi cõiecturam pertinent. NAA cr ex his colligitur an ſperauerit. Ideo ſpectari deben E inſtrumenta, ut Clodij ac Milonis comitatus. Que b ſtio an fecerit, incipit ã ſecundo tempore, id eſtpreſna ti, ac deinde coniuncto, quorum ſunt ſonus, clamor, ge ig, mitus latitatio, metus,& ſimilia. His accedunt ſ 7 Auabis. gna, de quibus tractatum eſt, Verba etiam,& fiag 2 quæ; anteceſſerunt, quæq́; inſecuta ſunt. Hæc aut no- b b⸗ ſunt, aut aliena. Seduerba magis nocẽt, aut minu un magis nocent,& minus proſunt noſtra qudm aliena magis proſunt,& minus nocent aliena qudm noſtra LAA Andis. Facta autem interim magis proſunt noſtra, interimay en liena, ut ſi quid quod pro nobis ſit, aduerſariusſeet. e2 Semper uero magis nocent noſtra quam aliena. Eſtet N. illa in uerbis differentia, quod aut aperta ſunt, autau- an bia, ſeu noſtra, ſeu aliena ſunt. Infirmiora in utxunque La nobis ſint neceſſe dubia, tamẽ noſtra ſepe magis nocentz ut ji illa controuerſia: Interrogatus filius ubi eſſet pater, u dixit: ubicunq; eſt, uiuit: at ille in puteo mortunuse n. a uentus. Aliena quæ ſunt qubia, nunquam poſſunto"/ cere, niſi aut incerto autore, aut moriuo. Nocte uin nor b zen ORATOR. LIBBR VII. 367 1jenx cduox, cauelo tyrannieidam,& interrogatus, cuius a uin ueneno moreretur: reſpondit, nõ expedit tibi ſcire. N b elun dan ſeeſt qui poſſet interrogari, ſoluet ambiguitatem. Cum wuga— utem dicka fackaq́; noſtra defendi ſolo animo poßint. en, hn aliena uarie refutantur. De uno quidem maxime gene/ oniecturalium controuerſiarum locuti uidemur, et 2 18 geſt in omnes ali quid de his cadit. Nam depoſiti furtis cre/ Depoſſti fur- d Tite pecuniæ,& A Ifacultatibus argumenta ueniunt, an ti, cxcditzepe an pertinen Au de 9. cunise, quæx/ Tne ain fuerit quod deponeretur,&a perſonis, an illum depo- ſtiones. ſuſſe apud hune, uel huic credidiſſe eredibile ſit, an pe hunc torem calumniaris An reum inficiatorem eſſe,uel fu- um. Sed etiam in funti reoſicut in cædis, queritur de %,&r de autore. Crediti& depoſiti duæ quæſti- es ſed nonnunquam iunctæ, an datum ſit, an reddi- lune. Habent aliquid proprij, adulterij cauſc, quod ple Adulteri. que duorum diſerimen eſt,& de utriuſque uita di- um, quanquam& id quæritur, an utrunq; pari„. defendi oporteat. Cuius rei eonſilium naſceturex ſa. Nam ſi adiuuabit pars altera, coniungam: ſi no- Orenpsi⸗ ſeparabo. Ne quis autem mibi putet temere exvx. ſe, quòd plerunq; duorum crimen eſſe adulterium, hann dixerim hokeſt accuſeri ſola mulieri incer⸗ Mor⸗ non kexrtat. eicilki dubium ad quem ſerpe In Falß. ßlſo quoq; ratio ſimilis. Aut enim plures in culpquo⸗ cantur, aut unus,& ſeriptor quidem ſemper tueri ſi- korem neceſſe habet, ſignator ſeriptorem non ſem⸗ ne per. Nam e decipi potuit. Is autem qui hos adbibuiſ- ahh h cui id fuctum dicitur,& ſeriptorem ſignato res —— 8 iliquado pta. Nam er in foro, tſi quando aduerſarius probare Ordo. mo feęcerit. Id enim eſt, an nialè facere uoluerit. Orlo itaq. plu⸗- rib. legibus idem tæubi ſunt armasquos contraxi ſatellites: Neque hæti 4 7188 RM. FPAB. QVINT INSTIT. M. nlon res deſendet. lidem argumentorum loci in cauſis Pme culte ditionis,& affectatæ tyrannidis, Verum illa ſchola. u T, 1o 4.. por rum conſuetudo ituris in frum poteſt nocere, Abt ui dnon, — omnia quæ in themate non ſunt, pro nobis ducimm. i9,& utio, Adulterium obijcis, quis teſtis? quis ludex? quod pre, cium? quis conſeius? Venenum ubi emi?A quo:uan. do? quanti? per quem dedi? Pro reo tyrannidis ahtda. nego eſſe dieenda,& ipſis utendum pro parte ſuſte- ie ynii u. le te 3 1 non poterit, deſiderabo. Sed in foro tantum ilanſi- cultatem olim deſiderauimus, ubi non ſtrè cauſa agi d u tur, ut non aliquid ex his, aut plura ponantur. Huic ſt- 4 4 1 4 mile eſt, quod in epilogis quidam, quibus uolunt libe ros, parentes, nutrices accommodant, niſt que magis ifea conceſſeris ea quæ non ſint poſita, deſiderare uim u ee dkm) cere. De animo quo mo do quæratur, ſatis dictuneſt, iuca cum ita diuiſerimus, an uoluerit, an potuerit, in fece- rit. Nam q́ua uia tractatur, an uoluerit, eadem quo ani. n 6 lie non ſ mn ſerin cc quoq; rerum, aut affert, aut detrahit fidem, multo ſci-i uiin licet magus res prout congruunt, aut repuęndt, ſedbeæc niſt in ipſo complexu cauſarum non deprehenduntur. Qucrendum tamen ſemper quid cuiq; connectutur et quid eui conſentiat. DPe kinitione. Cap. IIII. 384 Bquitur conie duram finitio. Nam qui no poteſt dt S cere nibil feiſſe, proximum habebit, t dict, not: fteiſſe quod obijciatur. t Itaq plerunq; legibus iſiem b qui- 13 4 iai guibus conieckaraueyſatur, defenſtonis tanlum gene- näbi femutato, ut in furtis, depoſitis, adulterijs. Na quem- iuan aämodum dicimus, non ſeri furtum, nom accepi depo⸗ 9t Vobi An ſtuum 1 no com* adulterium. ita, non eſt hoc fuxt 4, 8 tengat noneſt boc depoſitum, ſed mutuatio, Han eſt hooa. Hec uerua gußn dulterum. Inter im d qualitate ad finitionem deſeendi, in leriſc unli p turzut in aionibusdementic, male tractationtt Rei. eeplaruu. ttaße bubleſe. ln quibusſirect ficka éſſe qus obijciuntun, deſftieran, wpakſſ aieinou poteſt, illul ſuccurxit, noneſt hoe gementem tur, e uide ſegei Jemie naireepubaerzu leler. Tmiioigi, nponita uma numeſt rei pro hoſitæ bropria,& dilucida,& breuiter iterpretan Rena 1 ronprehenſa uerbis enunciatio. Co nſtat maxime, ſi cut te anteacta. ar R Alickum, genere, ſbecie, diftèrentibus, proprijs, ut ſi de no. Haie ulate fniar eqquum(noto enim maximeè utar exemplo) Se⸗ abtoJuatioe. taeag neſt animalöſbecies moxtale, differentia irrationabi nammuind lNam ey homo mortale erat. Proprium. binniens. ült Rer adhibetur orationi in pluribus cauſis. Nam tum a n ikeertum de nomine, ſed quæritur quæ res ei ſubijcie- cnn u ula ſit tum res eſt manifeita, ſed de nomine noncon ſut. De re, cum dubium eſt, interim coniectura eſttuut Le ſqueratur quid ſit Deus. Nam qui id negét, Deum Deus, un 6 ſeppiritumn, omnibus partibus immixtum, non hoc di. uüt t ſalſam eſſe illius diuinæ naturæ appellationè, ſicut wrthet picurus, qui hum and ei formam, locumq́; inter mun⸗ anaun os dedit, ſed nomine uterq; uno utitur, utrum ſit in re conieckat. Interim qualitas trackatur, ut quid ſit Rheto Rhetorica lie, uis perſuadendi, an benè dicedi ſcientia. Quodge duid. 1 Run 6 RATOR. LIBER VIIE 369 — all Pium uugeſt in iudicijs frequentißimu. Sic enim quæritur, an aue t cprehenſus in lupanari cum aliena uxore adulter ſit, legdohſt 4 quia 70 M. FAB. QVINT. INSTITTT. quia nõde appellatione, ſed de ui facti eius ambigitu, hen an omnino peccarit. Nam ſi peccauit, non poteſt alil? eſe, quam adulter. Diuerſum eſt genus, cum contro. a non uerſia cõſiſtit in nomine, quod pendet ex ſcripto, nee iitee, uerſatur in iudicijs, ni ĩ propter uerba quæ litem faci⸗ 2 ſhus ant. an qui ſe interficit, homicida ſit. An qui tyranni n las inmortem compulit, yrannicida. An carmina mago- rum ueneficium. Res enim manifeſta eſt, ſeitur quo 1 aaakon idem eſſe occidere ſe, quod alium. Non idem ocei, i 4m. a dere tyrannũ, quod compellere ad mortem. Non ilem e f n Carmina, mortiferam potionem. Quæritur tamen, an end n eodem nomine appellanda ſint. Quanquam autem diſeiit nlid jentire uix audeò d Cicerone, qui permultos ſecuto au.— ſemp nega. tores, aicit finitionẽ eſſe de eodem,& de altero('gem ie t iinti do aliquod per enim neganti aliquod eſſe nomen, dicendum quiin t eſſe nomẽ, ſit potius) tamen in eandem treis habeo uelut ſpeciesina quida dicẽdumq́; Nam inter im conuenit ſie quærere, an habendum ſitiiit iirn quid ſit po adulterium in lupanari. Cum hoc negamus, nõ neceſ/aian inte lli he⸗ tius, tamen ſe eſt dicere quid id uocetur, quia totum crimen infi ſnu, ui eaſdem res ciamur. Interim quæritur, an hoc furtum, an ſacrile /in anne habeo uelu gium, non quia ſufficiat non eſſe ſacrilegium, ſed quianu de anem ti ſpecies. neceſſe ſit dicere quid ſit aliud, quo in loco utrunq; ſi-in acn niendum eſt Interim quæritur in rebus ſpecie diuerſisaſa n, an e hoc eodem modo ſit appellandũ, cum res utra;a an, habeat ſuum nomen, ut amatorium, uenenum. In om-n ntg nibus autem huius generis litibus quæritur, an etiami hoc, quia nomẽ de quo ambigitur, utiq; in alia re cer/ii tum eſt. Sacrilegium eſt rem ſacram de templo ſurripeinji ſentt 3 3. aa, re, num& priuatam? Adulterium eum aliena wone npreb domi aulmal „tonzan 4 b. eaſan gehn Anguühn eamame hſeira danikma us ten.nl eniuy um A um an ulos ſaue cealenſh 2 bnius eneli ſen Alenlun nu nönen in hli comnnß 3 heis lai 8. amnnan 'enum. e- Knun* inalene au 6RATOR. LIEER VII. r domi coire. An e in lupanaris Tyrannicidium, occi- dere yrannum. An etiam in moriem cõpelleres ldeoq́; euXiνs de quo Poſtea dicam, uelut inſtrmior eſt f- nitio, quia in hac quæritur, an idem ſit huius rei nomẽ quod alterius. Ho, an perinde habenda ſit hæc atq; il- ls. Eſt& talis finitionum diuerſitas(ut quidam ſen- tiunt)nã idem diuerſis uerbis comprehendatur, ut Rhe Khetorica. torice bene dicendi ſcientia, e& eadem bene inuenien- di,& bene enunciandi e dicendi ſecundum uirtutem orationis,& dicendi quid ſit, officij. Atque prouiden- dum, an ſi ſenſu non pugnant, compre venſione diſ/ ut ſentiant. Sed de his diſputatur, no nlitigatur. Opus eſt dicquando finitione obſcurioribus et ignotioribus uer- n, quid ſit clarigatio. Brit& interim notis nomine Olarigatio di lerb s, ut quid ſit penus, quid littus. Quæ narietas effi⸗ 8 Aulseen dit, unt eum quidam coniecturæ, quidam qualitati, qui= tur pater pa- lum legitimis quæ dionibus ſubiecerint. Quibuſdam tratus, ut alij ] u— A clero, hoc? ne placuit quidem omnino ſubtilis hæc,& adl morem ſorte, nam bel dilecticorum fõrmata concluſto, ut in diſputationi= lica ſorte ho⸗ ailes agros bus potius per argumenta uerborum cauillatrix qudm inuadebant, 2 in Oratoris offtcio maltum allatura momenti. Licet e. 8 4 Graecis ., aAupoviuat nim ualea tim ſermone tantum, ut conſtrictum in uincu aiaa b nre is ſuis habeat eum qui reſponſurius eſt,& uel tacere, bona defun⸗ ieletiam muitum id quod ſit, contra cogat fateri, non di ſortiuur- eadem eſt tamen eius in cauſts utilitas. Perſuadendum enim ludici eſt, qui etiam ſi uer bis deuinctus eſt, tamen niſtipſt rei acceſſerit, tacitus diſſentiet. Agenti uerò, Nie tanta eſt huius præciſe comprehenſionis neceßi- AAnAn ſt non dixero, homo eſt animal rationale, mor. E tale, „ 37½2 M. FEAB. QVINT. INSTITä. II tale, non potero expoſitis tot corporis, animiq; pta an prietatibus latius oratione ducta, uel à diſs eum, mutis diſcernere? Quid: quod nec uno modo de tur res eadem, ſed latiore uarioq́ʒ tractatu, ut ficit Ci cero: Quid enim uulgo uniuerſos: ſed latiore, uaria tractatu, ut omnes Oratores plerunq; fecerunt. Ran ma enim apud eos reperiretur illa ex conſuetudinep loſophorum ducta ſeruitus(eſt enim certe ſeruit certa ſe uerba adſtringendi) idq́; faciendum in lib. de Orat. uetat M. Antonius. Nam eſt etiã perieuloſum, al eum ſi uno in uerbo ſit erratum, tota cauſa cecidiſſe ui aſette uldeamur deatur. Optimaq; et illa media uia, qua utitur Ciseroiain pro Cecinna, ut res proponatur, uerba non peritlit tur: Etenim, Recuperatores, non ea ſola uis eſt quæ ad corpus noſtrum, uitamq́; peruenit, ſed etiam multo ma a ior ea quæ periculo mortis iniecto, formidine aninum aſan perterritum loco ſæpe,& certo de ſtatu dimouet. Aut ini eium finitionè præcedit probatio, ut in Philippicis Ciiſ cero Seruium Sulpitium occiſum ab Antonio colli/m git,& in clauſula demum ita finit: is ei profeu mor-an tem attulit, qui cauſa mortis fuit. Non negauerim ta- unn — Xu uerborum finitio, eſſe id tum elegans, tum etiam dr be aißimũ, ſi mod erit illa inexpugnabilis. Eius certus orix, do eſt quid ſit, an hoc ſit, et in hoc ferẽ labor maior 6 1n A ut finitionem confirmes qudm in rem finitionem apinix plices. In eo quid ſit, duplex opus eſt. Nam& noſtra 824 conßirmanda eſt,& aduerſæ parti deitruenda huus 65 nn . 8' 0. n okaAron. LIAAA vIf„5 1 h aau litha nem, duos ponere debemus fines, quales utrinq eſſe o- wnt peimi poterunt. At in foro prouideium, num porie ſu- peruacua,& nibil ad cauſam bertinẽs,an ambigua, an ontraria, an communis ſit finitio, quorum nihil nõ ae tdere agentis culpa poteſt. Vi rectẽ autè finiamus, ita et, ſiprius in anim o conſtitue rimus quid uelimus efft ereic enim accommoqari ad uolũtatem uerba bote- t, atqʒ ut Anotißimo exemplo, quod ſit res lucidior, onrecedamus. Qui priuatà pecu niam de templo ſur⸗ Nipit ſacrilegij reus eſt, culpa naniſeſta. Wueſtio ect. uic crimini, nomẽ quod eſt in lege, cõueniat. Erga aeoiß in ſchola ubi nobiſtpſis fingimus contradictio- igitur, an hoc ſacrilegii ſit. Accuſator, quia de tè- B 2 ſultis tãq́; hu iuſce crimi. nis cognitori bus ditũ eſt. ſacrilegiũ e⁊. ſurripere r ſacrã de Ioco ſacro, Is igit qui abſtulit rem priuatã de ſacro lo-« 2 ts ——· „ha⁴ BRM. FAB. CVINT. INSTIT. Haan tanta perturbatio, utmi, aeau ductum eſt tumu 1n nei na ſubtilitas, u ann ne,9 nus g nexũ dantur. 1, diſtat al 3 ruun anſtit kfien unt. Nur hü der ꝗ „ Tumultus. 6ſ3. omnib. Reèi/ 5 aon pub. muneri= 4* pus prohibi- Nurid ti ſeruiu.ʒ— Undec ireß o e zenti tura dictum eſt. B initio initia cauſas, effecta, antecedentia, 2 äun h mu ſhin uem 4 dirgenus ine liſcui hyſ tanuch ¹ aten, auae — feaual * äſtu adllci me aunilh —— ——— haieaul llergen i ue en oRen nim opegetta keuſent 1 11 — linun nntyn ioneah ORATOR. LIBER VII. 375 plexus eſt. Quid igitur? fugiebant propter metum: Quid metuebant? uim uidelicet. Poteſtis igitur prin/ poteſtatis cipia negare, cum extrema concedatis? Sed ſimilitudi- ne quoq; uſus eſt. Quæ uis in bello appellatur, in ea o- Amatorium, lio non appellabitur? Sed ex contrar io argumenta du=- 70*2 euntur: ut ſi quæratur, an amatorium uenenum ſit nec ne, quia uenenum, amatorium non ſit. Illud alterum ge nus, quo ſit manifeſtius, adoleſcentibus meis(meos e- nim ſempex adoleſcentes putabo) bic quoq; fictæ con/ trouerſiæ utar exéplo: luuenes, qui conuiuere ſolebat. conſtituerunt ut in littore cœnarent. Vnius, qui cæna lefuerat, nomen tumulo quem extruxerant, inſcripſe- nunt. Præter eius à tranſmarinæ peregrinatiõe cum ad 4 littus idem appuliſſet, lecto nomine ſuſpendit ſe. Dicun tur hi cauſa mortis fuiſſe. Hie finitio eſt accuſatoris: ber quem fackum egt, ut quis perierit, cauſa mortis ea. Reus eſt qui fecit quid ſciens, per quod perire homini neceſſe eſſet. Remota finitione accuſatori ſat eſt dice- te: Cauſa mortis uos ſuiſtis, per uos enim acti eſtut ho no periret, quia niſi uos illud ſeciſſetis, uiueret. Cötra, non ſtatim per quem factum eſt ut quis periret, is dam- nari debet, ut accuſator, teſtis, Iudex rei capitalis. Nee undeciꝗ; cauſa fluxit, ibi culpa eſt, ut ſi quis profectio nem ſuaſerit, aut ad amicum acceſſerit trans mare,& i naufragio perierit. Ad cœna inuitArit,& is crudita keilic contracta deceſſerit. Nec ſuerit in cauſa mortis ſolum adoleſcenti factum, ſed cruditas ſenis, et indo. rudelitas ſore ſerãdo infirmitas, deniq; ſi ſortior fuiſſet, aut Pru. credulitas gentior, uiueret. Necmala mente fecerunt,& ille po/ E 3 „ M. PAB. AVINT. 1NSTIT. L tuit uel ex loco tumuli, uel ex opere tumultuario ſußi N —— lunt, int Ulubem tangi b 4 ttgeim aiscefii um 48 * pundia 1 knuund ureem ußun menanne 1gllang lerinuun cxu. rT. 1 2 ℳ Gas ae tulkanns iranunen niͦgaiken entinenge tnaaeitt a dugntgeh u ütpnräur) 1 gprelal, auceelutde — uen un 1rbauge enie trücnii ung ſbänf A aheu k — ORATOR. LIBER VII. 377 quantitate. Igitur primũ genus cauſc, aut ſimplex, aut comparatiuum Illic quid æquum, hic quid æquius, aut quid æquißimum ſit excutitur. Cum de pœna iudicium eſt à parte eius qui cauſam dicit, aut defenſio eſt crimi nis, aut imminutio, aut excuſatio, aut(ut quidã putant) deprecatio. Defenſio longè potẽtißima eſt, qua ipſum ſackum quod obijcitur, dicimus honeſtum eſſe. Abdica- tur aliquis, quòd inuito patre militarit, honores petie⸗ rit, ucorem duxerit, tuemur quod fecimus. Partem hàc uocant Hermagoræi aær' bu, ad intellectum id nomen reſerentes: latinè ad uerbum translatam inue/ nio, ab ſoluta appellatur. Sed enim de re ſola quæſtio, iua ſit es, nec ne. luſtum omne continetur natura, uel conſtitutione. Natura, quæ ſecundum cuiuſq; rei digni atem: hec ſunt pietas, fides, cõtinentia,& talia. Adij/ aunt et id quod ſit par, aduerſum, uertm id nõ teme- teintuendum eſt. Na e uis contra uim,& talia nihil habent aduerſum eum, qui prior fecit iniuſtè,& non, quonid res pares ſunt, etia id eſt iuſtum quod anteceſ= ſtt.llia utring; iuſta, eadem lex, eadẽ conditio, ac forſi/ tun ne ſint quidẽ paria, quæ ulla parte ſunt dißimilia. Conſtitutio eſt in lege, more, iudicato pacto. Alterũ eſt deſenſtonis genus, in quo factum per ſe improbabile, aſ ſamptis extrinſecus auxilijs tuemur, id uocat a asu- zsy. Latini hoc quoq; non ad uerbum transſerunt. Aſumptiua enim dicitur cauſa. In quo genere fortißi/ mäeſt, ſi crimen cauſa facti tuemur, qualis eſt deſenſio Oreſtis, Oratio Milonis, avrtzaa dicitur, quia om- nisnoſtra defenſio conſtat eius accuſatione, qui uindi E 4 catur. peruerſuns u löE 378 NM. EAB. QVINT. INSTITYT. MS„ exectus catur. Occiſus et, ſed latro: excæcatus, ſel raptor. ati 4* E illa ex cauſis facti ducta deſenſio priori cõtraria, i vhmf uu qua neq́; factum ipſum ber ſe, ut in abſoluta quæſtions 3' 48—* defenditur, neq́; ex contrario facto, ſed ex aliqua utili. vplu* malorum kate Reipublicæ aut hominum multorum, aut etinn aue 14 ipſius aduerſarij, nonnunquam& noſtra, ſimodoiui an erit quod facere noſtra cauſa fas ſit, quod ſub extraneo bäre ſtar accuſatore&y legibus agente prodeſſe nonnuuquã po.ut ihe teſt, in domeſticis diſceptationibus poteſt. Nam& 1/ Iälleie iiſt lijs pater in iudicio abdicationts,& maritus uxon, ſ. ulätt an affu malæ tractationis accuſabitur,& patri filius ſi demen nal un er. tiæ cauſæ erit, non inuerecundeè dicet multum ſua in- ntulin kalef terſuiſſe, in quo tamen, incõmoda ui atis mnelior quam as — 9 unan tultt commoda petentis eſt cauſc, quib 4s ſimilia etiam inus anee nnue ra rerum quæſtione tractantur. Nam quæ in ſcholis ab Igpn„dkrr⸗ ſ — zlule dicatorum, hæc in foro exhæredatorum a barentibus, aqunai ſaga PeSedſs 8& bona apud rcouſules repetentium ratio eſt, quæ il⸗ ſului ſttau Lonlules. 7„. 8.. Plerune co⸗ lic mala tractationis, hic rei uxoric, cum queritur u- eaiin ihn. gnoſcebant, trius culpa diuortium factum ſit: quæ illic demètiæ, hic heen oggn paulo poôſti⸗). 5 7,. Rs og gu pſe teſtatur. Petédi curatoris. Subiacet utilitati etiam illa defenſio, doli de fnas, crehæredatio ſi peiuis aliquid futurum ſuit. Ram in cõparatione ma- 1i e, K ne Pertinere* z 1 b 6 4 leui La rng rrur ad centum ui lorum boni locum obtinet leuius, ut ſi Mæucinus fa, a Pre vorũ iudici. dus Nuntantinum ſic deſendat, quod periturus niſtid 3e e Wdr factum eſſet, fuerit exercitus Romanus. Hoc geuus 88 4 5 Arzigædis Græct nominatur, comparatiuum noſtriuo- ibi e 5 cant. Hæc circa defenſionem fucti, quæ ſi neque perſe 4 7 Kaldes. ) ipſam, neq; adhibitis alijs auxilijs dabitur, prorimmm Tenearig cxi eſt in alium transferre crimen, ſi poſſumus. Ideoq;e. a dcice minis. Lib. 4es.3.*tiam, rin hos gui iam ſcripti ſunt Ktatur, uſ eſt aders lii mans, mnae Vl⸗ 4 Raunoae 1 llnd 1 in nuuxn fluzſan ¹ uhmfe G linia —— lueiimin aneijſutt urnuin ih gui lerur. clentiteu — rilatfnn G achainxu- Naaaiuſr eriunau dt. Rorguu uun uni a ugun a uu. pri e u. lth ORATOR. LIBER VII. 379 translatio. Interdum ergo culpa in hominẽ religatur, in hoc q- ut ſ Gracchus reus fœderis Numantini, cuius metu le- iã ſcripti ges populares tuliſſe in tribunatu uidetur, mi ſum ſe ab ſit, uiſa, Imperatore ſuo diceret. interim deriuatur in rem, ut ſi&rc. is qui teſtamẽto quod iuſſus non fecerit, dicat per leges id fier i nõ poluiſſe, hocꝰ εεdraous dicit. Excluſis quo*⁸⁴˙ον que his, excuſatio ſupereit, ea eſt aut ignorantiæ, ut ſi quis fugitiuo ſtigmata ſcripſerit, eoq́; ingenuo, iudica to, neget ſciſſe ſe liberum eum fuiſſe: aut neceßitatis, ut cum miles ad cõmeatus diem nõ affuit, dicit ſe flumini⸗ bus inter cluſum, aut ualetudine. Fortuna quoque ſæpe ſubſtituitur culpæ. Nõnunquà male feciſſe nos, ſed bo/ Imminutis no animo dicimus. Vtriuſq; rei multa& manifeſta ex- cuipæ. empla ſunt. ldcirco nõ eſt eorum neceſſaria expoſitio. ged oia quæ ſupra ſcripta ſunt, deerit uidendi an mi,/ ui culpa poßit, hic eſt ille qui à quibuſda dicitur fieri ſtatis quantitatis. Sed ea cuum ſit aut pgenæ, aut hono- ris, ex qualitate facti conſtituitur. E oq; nobis ſub has tſe ſtatu uidetur, ſicut eius quoq; quæ ad numerã rofer tur à Græcis. Nâ et d:ara& xoodrura dic unt, nos u? trũq; eadẽ appellatione cõplectimur. Vltima eſt depre Dprecatio- catio, quod genus cauſæ pleri q negarãt in iudicii un hlerr g.dece⸗ gua uenire. Quin Cicero quoq; pro Q. Ligario idem ſentis Rheio reſtari uidetur cuͦ dicit: Cauſas Cæſar egi multas, et qui ru non nutae . 3 2. 2 in iudiciũ de tem tecu, dã in foro tenuit ratio honoru tuorã Certe bere. aut poſ⸗ nunquà hoc modo, ignoſcite Iudices, errauit, lap ſus eſt, ſe quoq; ue- . 2 nire depreca non putauit, ſi unquà poſthac, et cætera. In Senatuue, uonem ,& apud populum,& apud Principem, et ubicunq luris clementia eſt, habet locum deprecatio. In qua BPE plu- plurimũ ualẽt ex ipſo qui reus eſt, hæc tria in uitapia N 380 M. FAB. QVINT INSTIT. b X cedere, ſi innocens, ſi bene meritus, ſi ſpes in futur Nocẽter uicturi, et in aliquo uſu futuri. Præterea ſiul ait aif alijs incommodis, uel præſenti periculo, uel pæniteta uideatur ſatis pœnari dediſſe. Extrà, nobilitas, digni. —— ſi feciſſet, ignoſcendum fuiſſe: ldq; in cauſis dubij ſepe it ar Kulent prau iluit, et epilogi omnes in eadẽ ſere materia uerſuiiii fru — ſFenſionis modo liberdri nõ poſſe. De præmijs aũt que- rTuntur duo, an ullo ſit dignus qui petit, an tato, ex du 7e e 4. kt Hus uter dignior, ex pluribus quis dignißimus. Quori iin a 8 tractatus ex ipſo meritorũ genere ducutur. Et intuebi im ag mur non rem tantum, ſiue alleganda, ſiue comparan- da erit ſe perſonam quoq́;. Nam& multum intereſt, in Tyrãnũ iuuenis occiderit an ſenex, uir an fœmina, ali 8 den enus an cõictus. Eſt et ad locũ multipliciter, in ciuits un detu ke Tyrannis aſſueta, an libera ſemper, in arce an un dn 4 tunu auſei breteraſ ulpeni ilta h 1gfäümn tun gumm niudin mepauna aaneha ttuſg in nuteuh üu ſama rteättuie aameuenäben an duviihn in. gelelü maaitealſe 8 a bet.llai a lehuue⸗ enſbüte antäte a B einu d Mur. küh uecangnn ulumnii ſenun uiernd deun umn ORATOR. LIBER VII. 385 & quomodo factum ſit, ferro an ueneno, et quo tempo re, bello an pace, cum depoſiturus eſſet eam poteſta/ tem, an cum aliquid noui ſceleris auſurus. Habetur in meritis gratia, periculũ quoq; ac difficultas. Similiter Wlberalitas à quo profecta ſit refert. Nam in paupere libertas gratior, qudm in diuite: dante beneficium quam reddè- le, patre quàm orbo. Item quã rem dederit,& quo tem pore, et quo animo, id eſt, num in aliquã ſpem ſuam, ſi militer alia. Et ldeo qualitas maxima Oratoris recipit Qualitas opera, qua in utraq́; paytem plurimum eſt ingenio lo- Rhes gru e ci, nec uſquam tantum affeclus ualent. Nam coniectu- ficina. a extrin)ecus quoq; adductas frequenter probationes habet,& argumenta ex materia ſumit, ut quale quicq; uideatur eloquentia opus eſt, hic regnat, hic imperat, hic ſola uincit. Huic parti ſubiungit Virginius cauſas abdicationis, dementiæ, malæ tractationis orbarum nu btias indecentium. Nam& iudicium fereè ſic accidit, muentique ſunt qui has materias officiorum uocarent. ded alios quoq́; nonnunquaà leges hæ recipiunt Ktatus. Nam& coiectura eſt aliquanq in pleriſq; horũ, cum ſeuel non ſeciſſe, uel bona mente feciſſe contendunt. Cu ius generis exempla ſunt multa. Et quid ſit demètia ac mala traclatio finitur. Nam iuris leges plerãq; quæ- iones præcurrere ſolẽt, et ex quibus cauſis nò fiat ſta non fiant tutũ. Quod tamẽ facto defendi nõ poterit, iure nitetur, ſtatus tt quot et quibus cauſis abdicare non liceat,& in quæ erimina male tractatiõis actio detur, et cui accuſare de metiæ nõ pmittatur. Abdicationu ſormæ ſunt duæ, al- Abdications lera criminis pfecti, ut ſi abdicetur raptor, adulter: al- emæeæ 38- AM. FA. QVINT. INSTIT. HMfl terea imperfecti uelut prudentis,& adhuc in condiip„. un ne pofiti quales ſunt in quibus abdicatur filius, quin pareat patri. Illa femper aſperã abdicantis aclionè h.. ilt W' bet, immutabile eſt enim quod fa ctum eſt: hæc ex pan 68 tu bläda&r ſuadendi ſimilid. Mauult enim pater corige itui re, ꝗᷓ abdicare. At pro filijs in utroq́; genere ſummiſſ & ad ſatisſactendũ cõpoſita. Aquo diſſenſuros ſcio, libenter patris figuram lædunt, quod non aufim dicen b nunqud eſſe fuciendum(poteſt enim materia inciden eerte quæ hoc exigat) cæterum uidendum eſt, quoties aliter gi poteſt, ſed de figuris alio libro tractabimus. Nõdiſ. ſimiles autem abdicationem actionibus ſunt malæ a,i ctationis Actiones. Nam& ipſæ habent eandè in aceu Dementiæ. ſationibus moderationem. Demẽtiæ quoq; iudicia, aut me propter id quod factum eſt, aut propter id quodadiue E F 2 2, dpen Kond fieri uel nõ fieri poteſt inſtituistur, et actor in eo quod en üm 20 co qucoaau facti eſt, liberu habet impetu, ſic tamẽ, ut fucti accuſet ipſius patris, tanqua ualetudine lapſi miſereatur: in eo uerò cuius libera mutatio eſt, diu roget,& ſuadeat,& 9a; nouißimẽ dementiam rationi queratur obſtare, nũ mo 3 res, quos quato magis in præteritũ laudauerit, tato 6 Jguen cilius probabit morbo eſſe mutatos. Reus quoties cau ſa e aſtbi ſa patietur, debebit eſſe in eſenſione moderatus, quia lae kinit ſeré ira, contentio,& concitatio, furori ſunt ſimi.it ahpo Omnibus his commune eſt, quod rei non ſemper deſen in ſione facli, ſed excuſatione ac uenia frequenter utun. in tur. Ect enim domeſtica diſceptatio, qua& ſemel pee. i caſſe,& per errorem, eæ leuius quam hen öſ h lutioni nonnunquam ſufficit. Sed alia quo- muieae 4 Atann t 1o, — — — — ———— ———— — — — rglu 1 adian äberaſ thateran 1 werſimm hnurſa enau'm nunnein aatad nuni intmalen aleia uüliag a iägulau rao ga üanſ eteult n ſukas aütuntin auri ioi auqgoiaan, ¹ weratt eriſeuin 4 ſmhe 1 colentéis o i — GRATOR, LIBER. VII. 38½ trouerſiarum genera in qualitatem cadunt. Iniuriarũ, Iniuriatum- quanquam enim reus aliquando feciſſe negat, plerung. tamen hæc actio facto atq́; animò continetur. De accu De Accuſato ſatore conſtituendo, quæ iudicia, diuinationes, uocan- e cõſtituẽdo tur m quo genere Cicero quidem, qui mandantibus ſo-.„ is verrem accuſabat, hac uſus eſt diniſtone) tſhectan ſbectãdũq qum à quo maximè agi uelmt hi, quorum de ultione d maxime quæritur, t a quo min imè uelit is qui accuſatur. Fre- aut quid quentißimè tamen hæ ſunt quæſtiones, uter maiores cauſas habeat, uter plus induſtriæ, aut uirium ſit alla- turus ad accuſandum, uter id fide meliore facturus. Tu- tela præterea, in quo iudicio ſolet quæri, an alia de re quàm de calculis cognoſci oporteat. An fidem præſta/ re debeat tantum, non etiam conſilium& euentus. Cui ſmile eſt malæ geſtæ procurationis in foro negocioru geſtorum, nam et mandati actio eſt. Præter hæc fiingi tur in ſcholis& ſcripti maleftcij, in quib. aut hoc quæ ritur, an ſeriptum ſit, aut hoc, an maleficium ſit, rarò utrunq;. Malæ geſtæ legationis apud Græcos, et ueris tauſts frequens, ubi iuris loco quæri ſolet, an omnino aliter agere, quàm mandatum ſit, liceat: e quouſq; ſit legatus, quonid aliæ in renunciando ſunt, ut in hoc qui teſtimonium in Verrem dixerat, poſt perlatam legatio nem. Plurimum tamen eſt in eo, quale ſit factum Reip. leſe. Hine mouentur quidem mille iuris cauillationes, quid ſit Rempub. Iædere:& læſerit ne, an profuerit, et 4b ipſo an propter ipſum læſa ſit. In facto tamen pluri mum ineſt. Ingrati quoq;, in quo genere quæritur, an s2 2 eum quo agitur, acceperit benefecin quod rarò negan- dum 314 KM. 1AB. QVINT. 1NSTIT. u dum eit: ingratus enim qui negat quantum acceperh an reddiderit, an protinus cui non reddiderit, ingratu u ſit, an potuerit reddere, an id quod exigebatur, debue, i rit quo animo ſit. Simpliciores illæ iniusti repudjſi qua lege cõtrouerſiæ illud propriũ habèt, quod à pan te accuſantis defenſio eſt, et defenentis accuſatio terea cum quis rationẽè mortis in ſenatu, reddt, ubi quæſtio eſt iuris, an is demum prohiben dus ſit, qui ri nult, ut ſe legum actionibus ſubtrahat. Cætera qua 4 tatis. inguntur& teſtamenta in quibus deſola quera tur uoluntate, ut in cõtrouerſia, quam ſupra expoſui, in qua de parte patr imonij quarta, quam pater digniſ 11 ſimo ex filijs reliquerat, contendunt Philoſophus, Mie/) dicus, Orator. Quod item accidit, ſi orbæ nuptias induI cãt pares gradu, et ſi inter propinquos de idoneo quæ. 1n ratur. Sed omnes nec mihi perſequi materia in anino eſt. Pingi enim adhuc poſſunt, nec communes ſunt easiũ in quæſtiones, quia poſitionibus mutantur. Admiror Ela atiti uium, cuius apud me meritò ſumma eſt autoritas, qui iiſite cum artẽ ſcholæ tantũ cõponeret, ta anguſtè uoluerit ſtniit materiã gualitatis terminari. Quantitas quoq́;(utfre/ aſiit quenter dixi)etiam ſi non ſemper, tamẽ plerunq; eidẽ iſun ſubiacet, ſeu modi eſt ſeu numeri. Sed modus aliquando an conſtat æſtimatione facti, quanta ſit culpa, quantümue iêeſimn beneficiũ: aliquando iure, cum id in controuerſiamue ätu a nit, qua quis lege puniendus, uel honoradus ſit. An ſiu ehn brator decem millia dare debeat, quæ pœna huic crimi ilin 1. 4. 2.e ni conſtituta eſt, an quia ſtupratus ſe ſuſpendit, cabite una narrationib. Puniri, tanquã cauſa mortis. Quo in genere fulluntur- N du Umn V 4 tan a e n an enn itenzig thau in a nna luis ttr dceuſeiun ſphuns ernuxiau eütunyge aiuitnim trirxu aunnig,d entäuimt an Juſüft ſeſntari dlenuzti dusditaa uhuuct du unn drauerſen uſt r aueſtio ſed tantu poſſeßionis, tamè non ſolum poſſe/ d 6RATOR LIBER VII. 385 qul ita dicunt, tanquà inter duas leges quæratur. Nam de decem millibus nulla controuerſia eſt, quæ nec pe- quid tuntur. Iudicii redditur, an reus cauſa ſit mortis. In co leckuram quoq; eadem ſpecies cadit, cum perpetuo, an quinquènali ſit exilio mulctandus, in cõtrouerſiam ue nerit, num prudẽs cædè cõnuſerit, quæritur. Illa quoq; quæ ex numero ducitur, pendet ex iure, an Thraſybu- ſo triginta præmia debeantur,& cum duo fures pecu- niam abſtulerunt, ſeparatim quadruplum quiſq; an du plum debeat. Sed hie fictum quoq æſtimatur,& tamẽ ius ipſum pendet ex qualitate. De Actionis quæſtione. Cap. VI. vineq; feciſſe ſe negabit, neq; aliud eſſe qd' fece/ rit, licet, neg fictu defendet, neceſſe in ſuo iure cõ ſiſtat. In quo pleriq; actiõis eſt quæſtio, quæ nõ ſem- per eadè ei, ut quida putauerãt. Naã eꝝ iudiciũ antece lit, qualia ſunt Præturæ, curioſa conſilia, cium de iure aecuſatoris ambigitur,& in ipſis frequentißime iudi⸗ ciſs uerſatur. Eſt enim duplex eius diſceptationis cõdi, Præſeriptios lio, quod aut intẽtio, aut præſcriptio habet cõtrouer- ¹is cotentio- ſi. Ac fuueriit qui præſcriptiõis ſtatũ facerèt, tanqua ea q ijſde t om ibus, quib cæteræ leges, quæ ſtionib. cõ, eomunibus lineretur. Cum ex præſeriptione lis pendet, de ipſa re quæri nõ eſt neceſſe. ignominioſo patri filius præſcri⸗ bit, de eo ſolo iudicatio ẽ, an liceat. Quoties tamẽ pote rimus efficiendum eſt, ut de re quog; bene ſentiat. Sic e⸗-*. nim iuri noſtro libẽtius indulgebit, ut in poſſeßioni ſbonſionib bus quæ ex interdictis fiõt, etiamſi nõ proprietatis eſt iſe 8s RM. FAB. QVINT. 1NSTIT. M 4 diſſe nos ſes etiã noſtrum poſſediſſe docere oportehi 71 Sed frequentius etiam quæritur de intentione. Vir p. tis optat guæ uolet, nego ilii dandum quicquid opuaus rit, non habeo præſcriptionem, ſed tamen uoluntate Lero., contra uerba præſcriptionis modò utor. In utroq; u. tem genere ſtatus idem fit. Porro lex omnis aut tribuit, aut adimit, aut punit, aut iubet, aut uetat, aut permit- tit. Litem habet aut propter ſeipſem, aut bropter alie. ram quæſtionem, aut in ſeripto, aut in uolitate, In ſeri pto, aut apertum eſt, aut obſcurũ, aut ambiguũ Qgol de Legibus dico, idem accipi uolo de teſtamẽètus, pactis, ſtipulationibus, omni denig; ſcripto, ilem de uoce. Et aſtilin dlia 1 Laman quatuor huius generis quæſtiones uel ſtatus enat znun⸗ 92——//———.—— ——-—-——— ———nnnx;—— cimus, ſingulos percurram. abhran onun De Statu ex ſcripto e uoluntate. Gap. VII. aſani igeu Cripti& uoluntatis frequentißima inter cõſultos eota 8 quæſtio eſt, et pars magna controuerſie iuris hune lim aie nurun a hriet quo minus id in ſcholis accidere miru eſt, ubi etiniinaan ſſen am ex mdustria fingitur. Eius genus unũ eſt in quo e ien an in. de ſeripto,& de uoluntate quæritur. la tã accidit em hats ahie e in lege aliqua obſcuritas,& in ea aut uterq; ſuãin.„ terpretationem confirmat, aut aduerſarij ſubuertit, ut hic: Fur quadruplum ſoluat, duo ſurripuerunt pariter decẽ millia, petuntur ab utro o quadragena, illi poſtu=n lant, ut uicena conferant. Nam&r addor dicit, hoc eſſe quadruplum quod petat,& rei hoc quod offerant. Vo — e er ſenpne n 1, an! iſd e the e ſfa ie taliß 1 feſ i hTert. per guc d kecöt 4 ni,al luntas quoq; utring; defenditur, aut cum de alleroin/ tellectu certum eſt, Ie altero dubium. Ex meretrice na- tuts ne cöclonetur. Quæ filii habebat, proſtare 8 1 Prohl/ mn eemg dione ſi aig enual 14 lnunng uiaueten tatpen tyroptera a h ha e aiiu nn euun. nezwiu I Rs ey ſ mäjltn u ſtunöhme rich to chagad ücriten uum ſin u ijſtan ——— unungen eeu u r lal us fenu ut dlan G 4 teretne uc 1 GRATOR. LIBER VII. 387 brohibetur adoleſcens cõcione. Nam de eius filio, quæ ante parum meretrix fuͦit, certum eſt: an eadem huius cauſa ſit, dubium eſt, quia ex hac natus, †& hæc me- antequan retrix eſt. Solet et illud quæri, quo referatur quod ſcri⸗ meretrix ptum eſt, bis ne de eadem re ſit actio, rid eſt, hoc bis ad eſſet actorem, an ad actionem. Hæc ex iure obſcuro. Alterã'iten genus eſt ex manifeſto, quod qui ſolum uiderunt, hunc ſtatum plani,& uoluntatis appellauerunt. In hoc alte ra pars ſcripto nititur, altera uolũtate. Sed cõtra ſcri- ptum tribus generibus occurritur. Vnum eſt, in quo id ſeruari ſemper non poſſe ex ipſo patet. Liberi parètes alant, aut uinciatur. Non enim alligabitur inſans. Hine erit ad alia tranſitus e diuiſio, num quiſquis non alue rit, num hic. Propter hoc proponunt quidã tale genus tontrouerſiarum, in quo nullũ argumentum eſ, quod ex lege ipſa peti poßit, ſed de eo tantum de quo lis eſt quæ rendum ſit. Peregrmus ſi murum aſcenderit, capi- te puniatur. Cum hoſtes murũ aſcendiſſeut, peregrinus tos depulit, petitur ad ſubplicium. Non erunt hic ſepa ratæ quæſtiones, an quiſquis, an hic, quta nulli poteſt afferri argumentum contra ſeriptum uebementius eo quod in lite eſt, ſed hoc tantum, an ne ſeruadæ quidem ciuitatis cauſa. Ergo& æquitate,& uolitate pugnan dum. Fieri tamen poteſt, ut ex alijs legibus exempla du camuß; per quæ appareat ſemper ſtari ſeripto non poſ ſe ut Cicero pro Cecinna fecit. Tertii, cum in ipſis uer bis legis reperimus aliquid, per quod probemus aliud legumlatorem uoluiſſe, ut in hac cõtrouerſia. Qul no⸗ gee cum ſerro deprehen ſus fuerit, alligetur. cum au. F 0 388 N. PAB. WINT. 1INSTIT. MfH F lo ferro inuentũ magiſtratus alligauit. Hic quia eſtun thatn 4 bum in lege deprehenſus, ſatis etiam ſignificatum uit tur non contineri lege:niſi noxiũ ferru. Sed quiuol tate nitetur, ſcriptum quoties poterit, infirmare de 1. bit, qui ſcriptũ tuebitur adiuuare ſe etiam uolütate tenivi ener tabit. In teamentis er illa accidunt, ut uoluntasm a feſta ſit, ſeriptu nihil ſit, ut in iudicio Curiano, in nota L. Craßi, et Scæuolæ fuit cõtẽtio. Subſtitutus hæ/ npey res erat, ſi Poſthumus ante tutelæ ſuæ annos deceßiſ- ſet. Nõ eſt natus, propin qui bona ſibi uẽdicabat. Qus — — x△έ — — — 8. 8—.„„ 1 11 uerſ dubitaret, quin ea uolitas fuiſſet teſtatis, ut is nõ nato hic ſilio hætes eſſet, qui mortuo:? ſed hoc non ſcripſerat il ſan llei =— — — quoq; quod huic contrarium eſt, accidit nuper, ut eſet ſcriptu, qd' appareret ſcriptorẽ noluiſſe, qui ſetertiu nummuũ quinq; millia legauerat, ciim emendaret teſta 5 4 ₰ 4 3 L mentu, ſublatis ſeſtertijs nummis, argenti pondo æqus —— — —— „ poſuit, quinque millia remanſerunt. Apparuit tamen quinq; pondo dari uoluiſſe, quia ille in argento legato modus& inauditus erat,& incredibilis. Sub hoc ſtatu generales ſunt quæſtiones, ſcripto an uolũtate Nadum ſit, quæ fuerit ſcribentis uolutas, tractatus omnes qus..ii eaſupe litatis an coniecturæ, de quibus ſatis dictum arbitror. ſiiati De Contrarijs legibus. ſage poripe Aytimomis Roximi le Iphii quæ ſit, expli 3 cat Budes in bgem. annot. in Fã⸗ e 4 dectas. — — —— —— 4 Künr ſetm i gau rnana uuläan doluntan eunein nanas najaea icchag uinin ſandſeu peran güſßhi azgenteratki s iuwe u enüten runtoiede dühach cläelin khennch a amattr VIII wn,gun atisnis renidigi” aihl 8 Gh un viur, 1 4 GKATOR. LIBER VII. 389 legem legi contraria iure ipſo, quia ſi diuerſum ius eſ. ſet, alterum altero abrogaretur, ſed eas caſu collidi& euétu. Collidũtur autem, aut partes inter ſe, ut ſt optio tyrannicidæ,& uiri ſortis comparentur, utrique data quod uelit petẽdi poteſtate. Hic meritorum, temporis, præmij collatio eſt. Aut ſecum ipſæ, ut duora fortium: duorum tyrannicidarum, rraptarum, ⁵in quibus nõ po duarum pa teſteſſe alia quæſtio, quam temporis, utra prior ſi t, Ptarum aut qualitatis, utra iutior ſit petitio. Dluerſæ quoque keres confligunt, aut ſimiles. Diuerſæ quibus etiam ci/ aui duæ tra aduerſam legem contra dici poßit, ut in hac contro lerſia: Magiſtratus ab arce ne diſcedat. Vir Fortis opti to quæ uolet, tuel alia nulla obſtante quæri poteſ, an Nsͦ erat in ue quicquid optarit, accipere debeat, eta magiſtratu mul tuſto eodice, ia dicentur, quibus ſeriptum expugnatur. Si incen, dium in arce fuerit, ſi in hoſtes recurrendum, rcontra ſimiles eon quat nihil opponi poteſt, niſi lex altera, Tyrannicidæ tra magno in gymnaſio ponatur: cõtra, mulieris imago in gmnaſio ne ponatur: Mulier Tyranni occidit: Nam neq mulieris imago ullo alio caſu poni poteſt, neque Dranuicidæ ullo alio caſu ſubmoueri. Impares ſunt, tim alteri multa ſunt quæ opponi poſſunt, alteri nihil niſi quod in lite eſt, ut cum uir fortis impunitatem de ſertoris petit. Nam contra legem uiri fortis, ut ſuprà appetit oſtendi, multa dicuntur, aduerſus diſertores ſcripta nõ boteſt niſt optione ſubuerti. itẽ confeſſum eii ex utraq; barte ius, aut dubium. Si confeſſum eſt, hæc ftre quæ/ runtur. Vtra lex potẽtior, ad deos pertineat, an ad ho⸗ mines, Rẽpublicd an priuatos, ds honore an de pœna, E 2 de de magnis rebus an de paruis, permittat an uetet, anin in peret. Solet tractari& utra ſit antiquior,& uelut po in tentißima, utra minus perdat, ut in deſertore& uno asi quo modo förti, quod illo non occiſo, lex tota tollatur, occiſo ſt eliqua uiro frti alia optio. Plur mũ tamẽ eſt in hoc, 8n eii utrum fieri ſit melius atq; æquius, de quo nihil præcipi qſgite ita niſi propoſita materia poteſt. Si dubium, aut alteri, aut uimm e Aint inuicem utriq; de iure ſit controuerſia, ut in re tali: ba 1 tri in filium, patrono in libertum manus iniectio ſit,li berti heredem ſequantur. Liberti filium quidam ſecit hæredem inuicem petitur manus iniectio,& patronus negat ius patris ilii fuiſſe, quia ipſe in manu patroniſa aii erit. Duplices leges ſicut duæ colliduntur, ut an nothus fi ee dberi ante legitimũ natus, legitimus ſit: poſt uerò legitimu, nle mn nſat tantum ciuis. Quod de legibus, idem de ſenatuſconſul- 1n Pie tis dictum: quæ ſi aut inter ſe pugnent, aut obſtent legi 92 n d bus, non tamen aliud ſit eius Ktatus nomen. 13= De Syllogiſmo, ſeu Ratiocinatione. Cap. IX. Xllogiſmus habet aliquid ſimile ſcripto& uolita, ti, quia ſemper pars in eo altera ſcripto ntitur. ged 1 1— hoc intereſt, quod illic contra ſcriptũ dicitur, hic ſuper 4 meolt ſcriptu, illic quia uerba defe ndit, hoc agit, ut hiat uiic; nequicquã quod ſcripti eſt, hic“ ne aliud qudm ſcriptum eſt. Eius e nonnula etiã cum finitione cõiunctio. Nam ſepe ſiſi⸗ a nitio infirma eſt, in Syllogiſmũ delabitur. Sit enim berd alc edu Sæpe pſeru Venefica capite puniatur. Sæpe ſeparqti matorium dwopri tadi, ita uul dedit, eũdè repudiauit, per propinquos rogata ut redi ie czitur go habe- ret, nõ eſt reuerſa, ſuſpẽdit ſe maritus, mulier uenefui Ace pmeius tur, cum in rea eſt. Potißeima est actio dicentis amatoriũ uenenum Grcan . opti= ehe — — 5 —4 — — 1 1 — — — — — — — fan nen hh fep — Ka deb reu oneon 1K . rietin A Auhl hn utalen⸗ 9 a uretaln m a inci l at gulaß in a em u a unehn te an ltenneh un erla te a ußſui te anuituſ 1 hmid one P rckan 2 4 aicnah pun — 4 1 Ari eſt, ſimile ſit. Simile autem&æ maius eſt.& par,& mi- nus. In illo priore, an ſatis lege cautu ſit, an etſi parum ciebantur. ORATOR. LIBER VII. 391 eſſe, id erit finitio: quæ ſi pari ualebit, fiet ollogiſmus, obt imo * ad quem uelut remiſſa priore cõtentione ueniemus, an quodã exẽ perinde puniri debeat, ac ſi uirum ueneno necaſſet. Er- blari le K 3 go hic ſtatus ducit ex eo quod ſeriptum eſt, id quod in-. ſii æpe ſe⸗ certu eſt, quod quonia ratiocinatione colligitur, ratio. Parałi. Nec cinatiuus dicitur. In has fere ſpecies uenit: An quod ſe/ inauditu e, mel ius eſd, idẽ et ſepius. Inceſti danata, et præcipitata ſ æpe ratio⸗ de ſcxo, uiua reperitur. An quod in uno, et in pluribus. nẽ 1 diuor Qui duos uno tempore tyrannos occidit, duo præmia tiο ⁶ εοσ—‿ petit. An quod antè et poſtea. Raptor profugit, rapta dõ/ umi’ſe 4 nupſit, reuerſo illo petit opinionem. An quod in toto, bro conte- idem in parte. Aratrum accipere pignore non licet, uo iice illa ant merem accepit, An quod in parte, idem in toto. Lanas mOTu, quc uehere Tarento nõ licet, oues uexit. In his ſyllogiſmis in cauſa ẽ, ſeripto alter nititur, alter non ſatis cautum eſſe dicit. ut haud be⸗ Poſtulo ut præcipitetur inceſta, lex eſt, et rapta optio. ne conuenꝭ nepetit, et in oue lanæ ſunt, ſimiliter alia. Sed quia re/ at ſubinde ſponderi poteſt, non eſt ſeriptum, ut bis præcipitetur in cõiugia damnata, aut quadocunq; rapta oportet, an tyrannici- da duo præmia accipiat, nihil de mouere cautum, nihil de ouibus, ex eoq́; manifeſtum colligitur quod dubium Cuteo inſui.) eſt. Maioris pugnæ eſt, ex ſeripto ducere quod ſcri- Pærnæ Senus ... erat, quo par btum non eſt an qlila hoc ᷣ hoc. Qul patrem occide ricidæ plecte rit, culeo inſuatur, matrem occidit. Ex domo in ius edu Panuhr Initie cere ne liceat, extra tabernacula eduxit. In hoe genere neis ungis ce hec quæruntur: An quoties propria lex non eſt, ſimi- debant, demũ li 744. dum ca liſit utendum: An id de quo agitur, ei de quo ſcriptum ne, ſimia, gallo cöõcluß in mare proif E 3 calt/ — — iune ctim ſeu notat. er multl agri ab hæredib. in tuteld cineru, ut ſolet, leget, in 392 M. FAB. OQVINT. INSTIT. cautum eſt, hac ſit utendum. In utroq; de ucluntatele- 7 gumlatoris, ſed de æquo traclatus potentißimiꝗ. De ambiguo, ſeu Amphibologia. Cap. X. Mphibologiæ ſpecies ſunt innumerabiles, ade A philoſophor⸗ quibuſdã nullũ uideatur eſe uerbi quod non plura ſignificet, genera admodũ pauc, au enim uocibus accidit ſingulis, aut coniunctis. Singu aſſcrunt errorem, cum pluribus rebus, aut etiamh Somoupmen nibus eadem appellatio eſt, 4αανuis dicitur:ut— n Plures. corporuſ 5 gnificet, incertum ec& Aiax, Uanaans inten en an Oilẽi filius. Verba quoq; quæ dam diuerſos intelle- ttus habent, ut cerno, quæ am biguitas plurimis modis an 1* accidit. Vnde ferè lites præcipue ex teſtamẽtis cum de tger in quo libertate, aut etiam de hæreditate contendunt hi, qui/ in* mne. bus idem nomen eſt, aut quid ſit legatum queritur Al.e aäh d terum eſt, in quo alia integro uerbo ſignificatio eſt, a- uta lia diuiſio, ut in genua, et armamentum, e coruinum. Ana 4 De Ineptæ ſanẽ cæuillationes, ex qua tamen Græci contro iſn lunu uerſias ducit. Inde æunureie illa uulgata cum quæritur, i ſeat paloy 25 Moſ tui. utrum aula quæ ter ceciderit, an tibicina fi cecideritde i a c53 iualum beat publicari. Tertia eſt ex cõpoſi ĩtis, ut ſi ĩ qui eorpus u 9 feu nõ cõpo ſuã ĩn occulto laco boni iiubeat, circac monumẽtum ſi„ ſicũ aula ter 172 eenerfie con circa quod ſit littus hoe cultũ. Sic abud Græcos contendit atavet i 15 † ſit littus oc wavrantav cum ſeripta dubia eſt, bona omnia Man oxo caſione cul an hona ravraNtovr: relicta ſint. In conitncirluen 2 tum. biguitat is eſt Fit autem per caſuu, ut: 8 enten Aio te Aeacida Romauos uincere poſſe. diu ee zaus din leiemae mutGd a frt läem unerſczind en viitüna a mäbcul ut urür niuuch eretnünun a sketietnn u ungein a aima ſiauaa : mohune uA t ſten nnähe OKATOR. LIBER VII 395 per collationem, ubi dubium eſt quid quò referri o. Oraculẽ erat porteat, at frequentißimè cim quidem quod medium flabis, onu et, utrinq; poßit trabi, ut de Troilo Vergilius: Lora in ofſiiis. tenens tamen. Hic utrum quod teneat tamen lora, an quanuis teneat, tamen trahatur, quæri poteſt. Vnde controuerſia illa: Teſtamento quidam iußit poni ſta/ tuam auream haſtam tenentem. Quæritur, ſtatua ha- Kam tenens aurea eſſe debeat, an haſta eſſe aurea ĩn ſta tua alterius materiæ. Pit per flexum idem magis: Quin quaginta, ubi erant centum, occidit Achilles. Sæpe u- tri duorum antecedentium ſermo ſubiunctus ſit, in du- hio eſt. Vnde eſt controuerſia: Hæres meus uxori meæ aare damn as eſto argenti, quod elegerit põdo centum. Dänns ehe. Vter eligat quæritur. Veruùm id quod ex his primũ eſt ai pes ede mutatione caſuum, ſequẽs diuiſione uerborũ, aut trãs- apud iurecon latione emendatur, tertium adiectione. Accuſatiui ge/ das Penee minatione facta amphibologia ſoluttur ablatiuo, ut il/ aarà uvua- lud: Lachetem audiui percußiſſe Demeam, fiat à Lache ndu danatus. te percuſſum Demeam. Sed ablatiuo ipſi, ut in primo diximus, ineſt naturalis amphibologia: Cœlo decurrit aperto. Vtrum per apertum cœlum, an eum coœlum aper- tunn eſſet. Diuiſto reſpiratione e mora conſtat. Sta/ tuam, deinde auream haſtam, uel ſtatuà auream, deinde haſtam. Adiectio talis eſt: argentũ quod elegerit ipſe, Adiectio- ut heres intelligatur: uel ipſa ut uxor. Adiectide ſa cta nalis amphibologia qualis ſit, nos flentes illos deprehendi- mus, detractione ſoluetur. Pluribus uerbis emendandu. E 4 ubi 394 M. FAB. QVINT. INSTIT. M e ubi eſt id quod quõ referatur dubium eſt, ey ipſumeſ 19 6 u am bigui. Hæres meus dare illi damnas eſto omnia ſua, 1 In quod genus incidit Cicero, loquẽs de C. Fannij ſoce, uit ri inſtituto. Quem quia cooptatus in Augurũ collegii non erat, non admodum diligebat, præſertim cumile u Qcæuolam ſibi minorem natu generum prætuliſſet, uit Nam id ſibi,& ad ſocerũ referri,& ad Fanniu poteſt. Productio quoq; in ſcripto,& correptio in dubio reli uin cta, cauſa eſt ambiguitatis, ut in hoc Cato, aliud enim a oſtendit breuis ſecunda ſyllaba caſu nominatiuo, aliud eadem ſyllaba producta caſu datiuo, aut ablatiuo. Pplu, un rimæ præterea sũt aliæ ſpecies, quas per ſequi nibil ne in ceſſe. Nec refert quomodo facta ſit amphibologia, auti quo reſoluatur. Duas enim res ſignificari manifeſtuͦ eſt, ain & quod ad ſcriptũ uocem ue pertinet, ut utranq; par lina&a eſt partẽ. Ideoq́; fruſtra præcipitur, ut in hoc tatuuo- u anau gitt cem ipſam ad noſtram partẽ conemur uertere. Nam ſi aauinaian itan id fieri poteſt, amphibologia non eſt. Amphibologiæ autẽ omnis in his erit quæ ctio, aliquado uter ſit ſecun- ni dum naturam magis ſermo, ſemper utrum ſit æquius, i utrum is qui ſcripſit ac dixit, ſic uoluerit: quari in u- enſi tranq; partem, ſatis ex his quæ de coniectura& qua- uni litate diximus præceptum eſt. a Que ſit inter ſtatus cognatio,& quæ diuer- uin ſitas. Cap. XI. F autem quædaã inter hos Ktatus cognatio. Nam& unn Din finitione quæ ſit uoluntas nominis quæritur, G in pllogiſmo, qui ſecidus à finitione ſtatus eſt, quoſpe Katur quid uoluerit ſcriptor,& ex contrarijs lelh 2 Kcda. fuc 1 13 imu an cleat A — — — — — — 41 Nretulê- auiha i aüin 2* G dliden naü, i d laianh d ſauiu ünlogug Nuujhi nurazma d hrkun anem,gnſ güibdlege eſtſeu anſt u au qauinn r iüd ge ORATOR. LIBER VII. 39 duos eſſe, ſcripti er uoluntatis ſtatus apparet. Rurſus & finitio quodammodo eſt amphibologia, cùm t in ad quas par duas partes diducatur intellectus nominis. Scriptum et tes deducd uoluntas habet in uerbis uocis quæ ſtionem, quod idem tur in antinomia petitur. Ideoq́; omnia hæc quidam ſcri- ptum,& uoluntatem eſſe dixerunt. Alij in ſcripto& duxerunt uoluntate amphibologiam eſſe quæ ficit quæſtionem. Sed diſtincta ſunt: Aliud eſt enim obſcurum ius, aliud ambiguum. Igitur finitio in natura ipſa nominis quæ- ſtionem habet generalem,& quæ eſſe etiam circa com plexum cauſe poßit. Scriptũ, e& uoluntas de eo diſpu tat uerbo, quod eſt in lege: Syllogiſmus de eo quod non iſt. Amphibologiæ lis in diuerſum trabit. Legum con- trariarũ ex diuerſo pugna eſt. Neq́; immeritò recepta ekt a doct ſsimis hæc differentia,& apud plurimos ac. prudentißimos durat. Et de hoc quidem genere diſpo. diſe cepta ſitionis, etiamſi non omnia tradi, tamen aliqua potue/ tionis runt. Sunt alia, quæ niſi propoſita de qua dicendum eſt materia, uiam dicendi non præbeat. Non enim cau- ſauniuerſa in quæſtiones ac locos diducenda eſt. Sed he ibſæ partes habẽt rurſus ordinem ſuum. Namet im proœmio primum eſt aliquid, er ſecundum, ac dein/ ceps. Et quæſtio omnis, ac locus habet ſuana diſpoſitio- nem, ut theſeis etiam ſimplices. Ac ſi forte ſatis erit di. uidendi peritus, qui controuerſiam in hæc deduxerit, an omne præmium uiro forti dandum ſit, an ex priua/ to, an nuptiæ, an ea quæ nupta ſit, an hæc: deinde cum ſlerit de prima quæ ſtione dicendi baßim& ut quic- lue in mentem ueniet, miſcuerit, nõ primum in ea ſcie⸗ F z rit — 39s HM. FAB. QVINT INSTITI. un rit eſſe tractandum. Verbis legis ſtandum ſit an uolun tate, huius ipſius particulæ aliquod initiu fecerit. De; inde proxima ſubnectens ſtruxerit orationem, ut pa leiſ bominis eſt manus, eius digiti, illorum quoq; articuli- 4* Eſt e hoc, quod ſeriptor demonſtrare non poßit, m certa, definitaq́; materis. Sed quid una ſaciat, aut alte ra, quiimo centum ac mille in re finita atque materi præceptoris eſt, in alio atq; alio genere quotidie oſte imitandi ratione aßimulabit quicqudd ar aitait ceperit. Quis enim non faber uaſculum aliquod, qus, itutt ikel le unquam uiderat, ficit? Quædam uerò non docen- iiſtit it ſeate tium ſunt, ſed diſcentium. Nam e Medicus quid in uiſatt k.5 quoque ualetudinis genere faciendum ſit, quid qui- Nitina natu busq; ſignis prouidendum, docebit. Vim ſentiendi, pul⸗ Umn a kalie ſus uenarum, caloris motus, ſpiritus meatũ, coloris di⸗ ſnſtan ftantiam, quæ ſua cuiuſq; ſunt, ingenium dabit. Qua- re plurima petamus a nobis,& cum cauſis delibere- aauiu- mus, cogitemusq́; homines ante inueniſſe artem, quum* docuiſſe. Illa enim potentißima, quæq́; uere dicitur æ⸗ uu V conomia totius cauſæ diſpofitio, quæ conſtitui niſtue. u 3 ⸗. lut in re præſenti non poteſt. Vbi aſſumendum proa- inij mium, ubi omittendum, ubi utendum, expoſitione con tinua, ubi partita, ubi ab initijs incipiendum, ubi mor — More Home 22, 8 rico.) ad pot᷑ Homterico à medijs uel ultimis, ubi omnino non expo icus s au nendum, quando à noſtris, quando ab aduerſcriorum ui 2 1m hent ha luagz anu onpeſt dat ulah a guenat mmulilegſ 1 inupal nnieimnom 1 a ichron a angiiih eln . 1 mauügu Rlaaig W nundn. d atüngaün n an giikgi. e ttäepul i anäcdlrid lbit(M⸗ au⸗ u unectmges G acrürt 1 ſunie e ſtinn e umun Lun ORATOR. LIBER VII 397 propoſitionibus incipiamus, quando à ſerniſtimſ erelenes 8 8* 3 1 probationibus, quando à leuioribus, quando in cau/ buat ut in di= ſaproponendæ proœmijs quæſtiones. Qua præpa- Ppaione ae k....„.. rdine par atione præmuniendæ, quid ludicijs animus aceipere admodum is hoßit ſtatim dictum, quo paulatim deducendus. Singu- licitus ſt, ls, an uniuerſis opponenda refutatio. Reſeruandi per orationi, an per totam orationem diffundèdi affectus. De iure prius, an de æquitate dicendum. An anteacta erimina, an de quibus iudicium ect, prius obijcere, uel diluere conueniat. Si multiplices cauſæ erunt, quis or- do faciendus, quæ teſtimonia, tabulæue cuiuſq; generis in actione recitandæ, quæ reſeruandæ. Hæc eſt uelut im beratoria uirtus copias ſuas partientis ad caſus prælio rum, retinentis paries propter caſtella tuenda, cuſto- diendas ue urbes, petendos eommeatus, obſidèda itine- fa, mari deniq́;, ac terra diuidentis. Sed hæc in oratio- ne præſtat omnia, cui affuerint natura, doctrina, ſtu/ dium. Quzare nemo expectet, ut alieno tantum labore ſit diſertus. Vigilandum ducat, iterum enitendum, pal/ lendum aſt, facienda ſua cuique uis, uſus, ſua ratio, non reſpiciendum ad hæc, ſed in promptu habenda, neque tanqquam tradita, ſed tanquam innata. Nam uiam de- monſtrare uelociter ars poteſt, ſi qua eſt, uerum ars uelocitas ſatis præſtat, ſi copias eloquentiæ ponit in medio. No- poteſt ſtrum eſt uti eis ſcire. Reliqua partium eſt dema diſpo- ſitio. Et in his ipſis primus aliquis ſenſus, et ſecundurn, E tertius, qui non modoò ut ſint ordine collocati, ela/ borandum eſt, ſed ut inter ſe iuncti, atque ita cohæren/ les, ne commiſſura pelluceat, corpus ſit non— quocd olenda ri ſolent, aut eo tẽpore quo præcipuè talenda ingenia, . 3 6„ 15 398 HM. FAB. QVINT. INSTIT. MMM; quod ita continget, ſi& quid quaq; conueniat uiden Yini mus,& ut uerba uerbis applicemus, non pugna ſed quæ inuicem complectantur. Ita res non diuerſedi ſtantibus ex locis, quaſi inuicem ignotæ collidẽtur, ſel aliqua ſocietate cum prioribus ac ſequentibus, copula tenebunt, ac uidebitur non ſolum compoſita oratio,ſ etiam cõtinua. Verium longius fortaſſe progredior ſil, eb lente tranſitu,& a diſpoſitione ad elocutionis præs pta labor, quod proximus liber inchoabit. M, RAB.- QvINT. LIBRI ſeptimi finis. 1 4 — — ⁴ — — Mr FABII QVIN=M — 5 — —— 1 TILIANI INSTITVvTIONVM Oratoriarum Libri Octaui Proœmium. IIs ferè quæ in proximos quinque Libros collata ſunt, ratio inuenièdi atq́; inuenta diſponendi continetur, quam ut perom- nes numeros penitus cognoſcere, ad ſum- — —— — —= 1 — — — — — —— —— — — — — — ac ſimplicius tradi magis conuenit. Aut enim difficul- tate inſtitutionis, tã numeroſæ atq; perplexæ deterre- h — — — atq; indulgentia quadam nutrienda ſant, aſperiorum tractatu rerum atteruntur. Aut ſi hæc ſola didicerint, i ſatis ſe ad eloquentiam inſtructos arbitratur, aut uſ 4 4 74a4 ³A —— ig 1 8 3 4 l Ränſh „1 1 3 1⸗ uu ANWNnln mam] cientiæ neceſſarüũ eſt, ita incipientibus breuiu, — uum Jenas anpas wonune 2 det — colläi uhuh ehn u rruu nein 1 tinira Mi. n n 1 1 1VI- n MW 1 „-„ agelin ti an ictzinmg ii mnnutpen 3 fenz aüuha u Kan euniht lerein OCRKATOR. LIBER. VII. 399 ad certas quaſdã dicendi leges alligati, conatũ omnem reformidant. vnde exiſtimant accidiſſe, ut qui diligen- tißimi artium ſcriptores extiterunt, ab eloquentia lon gißimẽ ſuerint. Via tamen opus eſt primuùm incipienti bus, ſed ea plana,& cim ad ingrediendum, tum ad de- monſtrandum expedita. Eligat itaq; peritus ille præce ptor ex omnibus optima,& tradat ea demum in præ- ſentia quæ placent, remota refutandi cætera mora. Se- quuntur enim diſcipuli quo tduxeris. Mox cum robo- re diſcèdi accreſcet etiam eruditio. lidem primo ſolum iter credant eſſe, in quod inducentur, mox illud cogni- turi etiam optimum. Sunt autem neq; obſcura, neq́; ad præcipiendum difficilia, quæ ſcriptores diuerſis opini onibus pertinaciter tuẽdis inuoluerũt. Itaq; in toto ar tis huiuſce tractatu difficilius eſt iudicare quid doce/ ds, quaàm cum iudicaris, docere: præcipueq́; in duabus his partibus perquam ſunt pauca, circa quæ ſi is qui in ſtituetur non repugnauerit, pronum ad cætera habi- turus eſt curſum. Nempe enim plurimum in hoc labo- ris exhauſimus, ut oſtẽèderemus Rhetoricen bene dicen di ſcientiam,& utilem,& artem,& uirtutem eſſe. Ma teriam eius, res omnes de quibus dicendum eſſet, tum et eas in tribus ferè generibus, demonſtratiuo, deliberati uos, iudicialiq́; reperiri. Orationem porroͤ omnem con ſtare rebus e uerbis, in rebus intuendam eſſe muentio nem, in uerbis elocutionem, in utriſq; collocationem, uexeris Arxεεᷣeανα v4 eorü om niũ quę hactg nus tradita lunt. quæ memoria cõplecteretur, actio cõmendaret. Orato Oratoris ris officiñ, docendi, mouendi, delectandi partibus con/fium. tineri. Ex quibus ad docendũ expoſitio& argumenta 4104 —ÿÿõÿ ÿ õ— ———— —— — Omeaſtionum h diuiſio. sauſarum di/ uifie. 400 M. EAB. QVINT. INSTIT. tio, ad mouendum afſe ctus pertinarent, quos per on- nem quidem caſum, ſed maxime taméè in ingreſſuacß⸗ ne dominari. Nam delectati onem, quamuis in ut oqut hAn ſit eorum, magis tamen proprias in elocutione bames abere. Queſtiones alias infinitas, alias finitas,qzu berſonis, locui, temporibus continerẽtur In omnipan 3 rͦ materia tria eſſe quærenda, an ſit, quid ſit, quale t. His adijciebamus demonſtratiuam laude ac uituperi tione eonſtare. In ea quæ ab ipſo, de quo diceremus, quæ pos eum acta eſſent, intuendum. Hoc opus traa tu honeſtorum, utiliumq́; conſtare. Suaſorijs accedee tertiam partem ex coniectura, poſſet ne fien, etaneſ ſet futurum, de quo deliberaretur. Hic præcipue dui- tuaicialium mus ſpectandum, quis, apud quem, quid diceret ludici/ alium cauſarum alias in ſingulis, alias in pluribus chh trouerſijs conſictere,& in quibuſdam ſufftcere modd„ intenttonem, modõò depulſionem. Porrò depulſionem omnem infic iatione duplici, fctum ne,& an hoc ficii* eſſet, præterea defenſione ac trantlatione conſtare. 7,I Quæctionẽ, aut ex fucto, aut ex ſcripto eſſe: Exſficto, 1 i de rerum fide, proprietate, qualitate: Scripto, de uer/ 4 borum ui, aut uoluntate, in quibus uis tum cauſcrum, 4½ tum actionum inſpici ſoleat, quæq́; aut ſeripti,& uo- ltatis, aut ratiocinatiuæ, aut ambiguitatis, aut legum u contrariarum ſpecie continetur. In omni porrò cauſi iſi iudiciali quinq eſſe partes, quarum exordio conciliri A. audientem, narratione cauſam proponi, cõfirmatione iiie roborari, refutatione diſſolui, peroratione aut memo. im. rid Iudicis refi ci, aut animos moueri. Hi 2eunenn 4 3 11 u a ortt „ 19 n 4 4 9 25 „ Whe ůe 24 un 4 Rim 1 iu 1 4 huf ſh gan k 4 tauuge uet f uuna lit ecane zar rjann 5 fnaa a erpum 1 m l n alruum ag an ſarnal in a zuſinen i Wanctft t ante onſn e aanſe kriih a an in em e agmeahſan u tidieo 4 a thaulg 1 aidenua cokci 1 qfmin n donkltn i traubel ac * ORATOGR. LIBERK VIII. 4ot di,& afficiendi locos,& quibus generibus concitari, placari, reſolui ludices oportet, adiecimus. Acceßit ra to diu ſionis. Credere modoò quid diſcet, uelit certd quà dam uiam eſſe, in qua multa etiam ſine doctrina præſta re debeat per ſe ipſa natura, ut hæc de quibus dixi, non tam inuenta d præceptoribus, quam cum fierent, obſer uata eſſe ukdeantur. Plus exigunt laboris& curæ quæ ſequuntur. Hinc enim iam elocutionis rationẽ tracta- bimus, partẽ operis, ut inter omnes Oratores cõuenit, diſicilimam. Nam& M. Antonius, cuius ſupra habui- mus mentionem ait à ſe diſertos uiſos eſſe multos, elo. quentem autẽ neminem. Diſertis ſatis putat dicere quæ oporteat: Ornatẽ atit dicere propriu eſſe eloquentißi- mi. Quæ uirtus, ſi uſq; ad eñ in nulio reperta eſt, ac ne in ipſo quidẽ, aut L. Craſſo“certum eſt e in his,& in tum eſt e prioribus eam deſideratam, quia difficillima fuit. Et M. bis,& pri Tullias muentionẽ quidem ac diſpoſitionem prudentis oribiws etia hom nis putat, eloquentiã Oratoris. Ideoq́; præcipuè deſiderata, circa partis huius præcepta elaborauit, quod eum me- rito feciſſe, etià ipſo rei, de qua loquimur, nomine pa/ lam declaratur. Bloqui enim, hoc eſt, om nia quæ mẽie Eloqui. côceperis promere, atq́; ad audiẽtes perſerre, ſine quo ſuperuacua fant priora,& ſimilia gladio condito,at- que intra uaginã ſuã hærenti. Hoc itaq; maxime doce- tur, hoc nullus niſi arte aſſequi poteſt, hoc ſtudii adhi- bedu, hoc exercitatio petit, hoc imitatio, hic omnis æ- tas cõſumitur, hoc maximè Orator Oratore praftan/ tior hoc genera ipſa dicendi alia alijs potiora. Neque enim Aſtani, aut quocung; alio genere corrupti, res nõ nicdle= 4 0 M. FAB. QVINT. INSTIT. 6 uiderunt, aut eas non collocauerunt, neq́; quos ariſn ims ſed uocamus, ſtulti aut in cauſis cæci fuerunt, ſed his iuii. imn fiat cium in eloquendo ac modus, illis uires defuerunt, u arſitu, appareat in hoc& uitium,& uirtutem eſſe dicenl, ſmilia Non ideo tamen ſola eſt agenda cura uerborum. Oc/ jyſitau curram enim neceſſe eſt, et uelut in ueſtibulo protinu eifuim apprebenſuris hanc confeßionem meam reſiſtam hi, Culit qui omiſja rerum(qui nerui ſunt in cauſis) diligenit, ꝛaulii quodam inani circa uoces ſtudio ſeneſcũt, idq́ facimt lchja gratia decoris, quod eſt in dicendo, mea quidem opin- ſn one one, pulcherrimum: ſed cùm ſequitur, non cum aſyecu ſaint tur. Corpora ſana,& integri ſanguinis, et exercitatio ſeunen ne firmata, ex ijſdem his ſpeciem accipiunt ex qubus ehßu uires. Nanq́;& colorata,& aſtricta,& lacertisex- uuuame preſja ſunt, ſed eadem ſi quis uulſa atq; fucata muliebri imio ipſa forma ter comat, fœdißima ſunt Tipſo formæ labore. Et cul ⸗ jaborem et tus conceſſus atq; magnificus addit hominibus ut græ/ ineteon cultus con- co uerſu teſtatum eſt, autoritatem. At muliebris& lu- n. ge ceſſos, æ- xurioſus, non corpus exornat, ſed detegit mentem. i- gletoy qué magni militer illa translucida& uerſicolor quorũdam elocu ſicos addit tiores ipſas effœminat, quæ illo uerborum habitu ueſti nunußtre pominibus untur. Curã ergo uerborum, rerum nolo eſſeſolictudi iui ut greci nem: nam plerunq; optima rebus cohærent,& cernun iaume uerſus te.- tur ſuo lumine. At nos quærimus illa tanquam lateant ſmſgi⸗ ſtatũ eſt au ſemper, ſeq; ſeducant. ita nunquam pułamus circa il icun toritate. eſſe, de quo dicendu eſt, ſed ex alijs locis peslimus, G a uentis uim afferimus. Maiore animo aggrediendael- quentia eſt, quæ ſi toto corpore ualet, ungues polireekk — capil reponere, non exiſtimabit ad curã ſuam en henia. ner. Faunn 1n ſana a el d 1 4 telenn Rn lm ihültgae 2 hilß ſen duikenahe doneimcß n eterna untatzu rlcceth n h aumäh e aune kta . h uuige n un cträerke t unrnenten i aa briimän ————ͤ—— — —— ti unmüdhna a, ncſſia en uneltgn e a lxuunlst 1 kunban hin elinue e „ niſenx i— Rncſeun 4 Wonm.) Wünlopnd 6 KRͤATOR. LIBER VIII. 403 vere. Sed euenit plerunq;, ut hac diligentia deterior e- tiam fiat oratio. Primum, quia ſunt optima, min ime ac cerſita,& ſimplicibus, atq́; ab ipſa ueritate profrctis ſimilia. Nam illa quæ curam fatentur,& ficia atq; com boſita uideri etiam uolunt, nec gratiam conſequuntur, et fidem amittunt propter id, quod ſenſus obumbrant, & uelut læto gramine ſata ctrangulant. Nam e quod recte dici poteſt, circumimus amore uerborũ,& quod ſatis dictũ eſt, repetimus, et quod uno uerbo patet, plu- ribus oneramus, et pleraq; ſignificare melius putamus quim dicere. Quid? quod nihil iam propriũ placet, dii parum creditur diſertũ, quod& alius dixiſſet? A cor- ruptiſsimo quoq; Poẽtarum figuras ſeuu translationer mutuamur, tum demũ ingenioſi ſcilicet, ſi ad intelligen dos nos opꝰ ſit ingenio. Atqui ſatis apertè Cicero præ De Orat.. ceperat, in dicendo uitium uel maximum eſſe, d uilgari prolog. genere orattonis, atq́; à conſuetudine communi abhor- rere. Sed ille durus atq; ineruditus, nos melius, quibus ſordent omnia quæ natura dictauit, qui non ornamen- ta quærimus, ſed lenocinia. Qwaſi uerò ſit ulla uerbo= rum, niſi rei cohærẽtium uirtus, quæ ut propria ſint et dilucida, et ornata,& aptè collocentur, ſt tota uita la boradum eſt, omnis ſtudiorum fructus amiſſus et. Alq́; pleroſq́; uideas hærentes circa ſingula,& dum inue- nät,& dum inuẽta ponderant, ac dimetiuntur. Quæ ſtidcirco ſierent, ut ſemper optimis uterentur, abomi- nanda tamen hæc infelicitas erat, quæ& curſum dicẽ direfrenat,& calorẽ cogitationis extinguit, mora& aiſtdentia. Miſer enim,&(ut ſic dica) pauper On,,d M G eſt. ——— — 4 4% NM. PAB. QVINT. INSTIT. 6 eſt, qui nullum uerbũ æquo animo perdere poteſt. 8dà juuna ne perdet quidem, qui rationem loquendi primum co- uur, C gnouerit, tum lecttone multa,& idonea copioſamſt/ ſleum bi uerborum ſupellectilem compararit,& huic alhe buerit artem collocandi, deinde hæc omnia exercitatio— ne plurima roborarit, ut ſemper in promptu ſint,; ante oculos. Nanque& hoc qui fecerit, et res cumno. minibus ſuis occurrent. Sed opus eſt ſtudio præceden- te,& acquſita fucultate,& quaſi repoſita. Nanq;iſt quærendi, iudicandi, comparandi anæ etas, dum diſi- mus, adhibèẽda eſt, non cum dicimus. Alioquin ſicut q=ů patrimonium nõ pararunt, ſubinde quæ runt, ita in o-. ratione qui non ſatis laborarunt, ſi præ parata uis duẽ efha di non fuzerit, erunt inofficioſt, non ut requiſitis reſpo- elocuen dere, ſed ut ſemper ſenſibus inhærere uideantur. Atque grunms ut umbra corpus ſequitur, tamen in hac ipſa cura eſt ununn alieni*aliquid ſatis cu latina ſignificantia, ornats, tum apte alnon ſint collocata, quid amplius laboremus: Qubuſdam u. luul tamen nullus finis calumniandi eſt, cum ſinguli pe/ aiu, ꝗ ne ſyllabis commorandi, qui etiam cum optima ſintre wumoi⸗ perta, quærunt aliquid quod ſit maxime antiquum,=i- mq motum, inopinatum, nec intelligunt iacere ſenſusinoo ratione, in qua uerba laudantur. Sit igitur cura elocu⸗ ſnngat tionis qudmmaxima, dum ſciamus tamen nuhil uerbo/ in rum cauſa eſſe faciendum, cum uerba ipſa rerum gralli ſint reperta, quorum ea ſunt maximeè probabilia, que ſpiion ſenſum animi noſtri optime promunt, atque inninn arßi eflicere Iudicum quod uolumus, efficiunt. Ba zebent tpraſtat in 9 ſine dubio,& admirabilem,& iucundam auains 4 f 3 n ai tputn n rinuma 4 dgin 5 I pund ererin 4* dfan a A ua 44 erelkn M dangt ee Mmäſ 1t an lu 64 e kein in nntalühh u haſtün in tankramm ur hliara 3 a enn vi he anubſtm di ingab 6 giſn hn 6 u tllaun„ 1 Witzn uurteh 18 Vihien 1 rannga dhablla 1 geinan — atty 9 1 ur ORATOR. LIBER VIII. zes Verum admirabilem non ſic quomodo prodigia mira- mur,& iucundam orationem non deformi uoluptate, ſed cum laude ad dignitatem coniuncta. b Qe in elocutione ſpectanda. Cap.l. GITVR quam Græci dpdονν ppdous uocant, Latine dicimus elocu- tionem, eam ſpectamus in uer, V bus aut ſ ingulis aut coniunctis. iIn ſingulis intué dum eſt, ut ſint latina, perſpicua, ornata,& ad ———ꝛ=ic i quod efficere uolumus ac- commo Ddata. In coniunctis, ut emendata, ut collocata, ut figurata. Sed ea quæ de ratione latinẽ at emenda- te loquendi fuerunt dicenda, in libro primo, cùm de GSrammatice loqueremur, executi ſumus. Verum illic tantum ne nitioſa eſſent, præcepimus, hic alienum non eſt admonere, ut ſint quamminime beregrina epexter na. Multos enim quibus loquendi ratio non deſit, in- uenias, quos curioſe potius loqui dixeris quam latine, quo modo& illa Attica anus Theophraſtum? homi⸗ Tueophas nem alioqui diſertißimum, annotataæ unius affectatio/ fuus. ne uerbi, hoſpitem dixit, nec alio ſe id deprehendiſſe interro gata r eſpondit quam quòd nimium Atticè lo- queretur. Et ia T. Liuio miræ acundiæ uiro putat in- he Pollio Aſinius quandam Patauinitatem. Qulare Patauinitas ſ fieri botegt, er uerba omnia,& uox huius alum, T aif 5 num urbis oleant, ut oratio Romana plane uideatur, iu 3 9 4 non eiuitate donats. le debent G6 2z De ———— raq; exẽpla tatem Caßius Seuerus Spartum eum dicere uelle indi⸗ telleckum. rium eſt uitium, id quod apud nos improprium, auuta apud Gal. i. Aut quod in oratione Dolobelle emendatũ cice⸗ men additi piſces, nitidius eſſe crediderit, qudm ipſum id quoduiu 0 itur 406 M. PFA B. QVINT. INSTIT. De Perſpicuitate. Cap. II. PEr Pi uia in uerbis præcipuam habet proprieta- tem, ſed proprietas ipſa non ſimpliciter accipiuuu Primus enim intellectus eſt ſua euiuſq; rei appellatio, qua non ſemper utimur. Nam& obſcœna uitabimun & ſordida,& humilia. Sunt autẽ humilia infra dign- tatem rerum, aut ordinis. In quo uitio cauendo, nòme/ diocriter quidam errare ſolent, qui omnia quæ ſuntin uſu, etiamſi cauſæ neceßitas poſtulet, reformidant, utl herbaſſe no le quiim actione lbericas herbas herbaſſeſe ſolo a- Aui habent ple quaquam intelligenter dicebat, niſi irridens hanc uani dan Hus hu Nebre lelten cuitei nuo u 1E Eegees, e Al. Urher l De arbani⸗ dpud Gracos uocatur, quale eſt⸗ eae ca herba lege-— Tantum ſberare dolorem. PrtusO ria, quod ta eaſſet. Nec uideo quare clarus Orator duratos muni mir in mo bat. In hac autem proprietatis ſpecie, quæ nominibus dũ iuuat in ipſis cuiuſq; rei utitur, nulla uirtus eſt, aiq; eicontra/- enen zn a rone annotaui, mortem ferre, aut qualia' nunc laudan qe cornice tur à quibu ſdam, quorum eſt,*de cruce uerba cecie⸗ b runt. Non tamen quiequid non erit broprii,prolinu 6 & improprij uitio laborabit. Quia primuũ omnui mul ta ſunt,& græcè& latine, non denominata. Nam& qui iaculum emittit, iaculari dicitur. Qui pilam aut ſu 8 dem, appellatione priuatim ſibiaßignata caret,ei utls h 9 pidare quid ſit manifeſtum eſt, ita glebarũ teſtarung 8 iactus non habet nomen. Vnde abuſio quæ eng, lcl⸗ 8 im d 4 Hapia. 1 nacn 1 e gia ae ekaxcu in üelein. n eum i Atlgulu ar aun ſoninhg ar dan kiont 2 un h hun n. dh e aun läcie 4. aunclals — umi ti amin al lna 1 anuttſ 1 iiin l4 un üyuus ORATOR. LIBBR. VIII. 407 lieitur, neceſſeria. Translatio quoque in qua uel ma- igure* ximus eſt orationis ornatus, uerba non ſuis rebus accõ modat. Quare proprietas nõ ad nomẽ, ſed ad uim ſigni ficandi refertur, nec auditu, ſed intellectu perpendenda eſt. Secido moldo dicitur propriũ inter plura quæ ſunt eiuſdẽ nominis, id unde cætera ducta ſunt, ut uortex eſt Vortex contorta in ſe aqua, uel quicquid aliud ſimiliter uerti- auid ſt- tur. Inde propter flexi capillori, pars ſumma capitis, er ex hoe quod eſt in mõtibus eminentißimum. Recte, inqquam, dixeris, hæc omnia uertices, propriè tamè, un de initiũ eſt. Sic ſoleæ,& turdi piſces,& cætera. Ter ſicut ſole tius eſt huic diuerſus medus, cum res communis pluri- cõtorti pi- bus, in uno aliquo habet nomen eximium, ut carmen fu ſces nebre proprie nænia, et tabernaculum ducis, Auguſta. le. ltem quod cõmune eſt& alijs nomen, intellectu ali- cui rei peculiariter tribuitur, ut urbem Romam accipij mus:& uenales, nouitios:& Corinthia, æra, cum ſint urbes aliæ quoq;,& uenalia multa,& tam aurum& argentum, quam æs Corinthium. Sed ne in his quidem uirtus Oratoris inſpicitur. At illud iam nõ mediocri- cõſpicitur ter probandum, quod hoc etiam laudari modoò ſolet, ut proprie dictum id ſit, quo nibil inueniri poßit ſignift.- cantius, ut Cato dixit, C. Cæſarem ad euertendam Rem bub. ſobrium acceßiſſe: ut Vergilius, Deductũ carmen: & Horatius, Acrem tibia, Annibalemq́; dirum. In quo modo illud quoq; eſt à quibuſdam traditum proprij ge nus ex appoſitis, quæ epitheta dicuntur, ut dulce mu- ſtum,& cum dentibus albis, de quo genere alibi dicen dum eſt. Etiam quæ bene traslata ſunt, propria dici ſo- G 3 lent 4 G8 M. FAB. QVINT. INSTIT. lẽt. Interim autem quæ ſunt in quoq; genere praæcipus 4 proprij locum accipiunt, ut Fabius inter plures inpe. ratorias uirtutes cũctator eſt appellatus. Poſſunt uilt ri uer ba quæ plus ſignificat qudm eloquuntur, in pat⸗ te ponenda perſpicuitatis. Intellectunt enim adiuuant. mphaſis. Ego autem libentius Emphaſim retulerim ad ornatun orationis, quia nõ ut intelligatur, efficit, ſed ut plus i telligatur. At obſcuritas fit in uerbis etiam ab uſu remo In antiquaris tis, ut ſi coömentarios qui pontificum, et uetuſtißimaſe os inuehitur. qera,& exoletos ſcrutatus autores, idipſum petater his, ut quæ inde contraxerit, non intelligantur. Hince. nim aliqui famam eruditionis affe ctant, ut quædam ſoli Atabulus.)a- ſcire uideantur. Fallut etiam uerba, uel regionibus qui- pud Horat. In puſdam magis familiaria, uel artium propria, ut ata/ ipit ex illo.„.* mötis Apulia bulus uentus,& nauis ſaccaria,& in malachoſanum, notos Oſten⸗ quæ uel uitanda apud ludicem ignarum ſignificatio/ tare mihi qjs torret Atta⸗ um ecrum, uel interpretanda ſunt, ſicut in his quæ ho bulus, monyma dicuntur, ut taurus animal ſit, an mon:, an ſi⸗ gnum in cœlo, an nomen hominis, an radix arbcris, ni ſi dictinctum, nõ intelligitur. Plus tamẽ eſt obſcuritat in contextu& continuatione ſermonis,& plures mo di. Quare nec ſit tam lõgus, ut eum proſequi nõ poßii intentio, nec traiectione tam tardus, ut in hyperbaton finis eius differatur. Quibus adhuc peior eſt mixtun Reneid.1. Herborum, qualis in illo uerſu: um Saxa uocant Itali, medijs quæ in fluctibus autzs. Etiam interiectione, qua& Oratores& Hiſtronie Fequenter utuntur, ut medio ſermone aliquem inſadt ſenſum, impediri ſolet intellectus, niſi quod iurenuu⸗ 3 umeite ſſſena ſenxes kndät. Unouu tumu iit que meeilc älbeine b nttioni Hedieer dtate d 1 ſißin ſa xean muur hu I neim r anüug an tiäzt h anatſan at hyjlan ae üjgel a on anſ aa ewii atchjeich uii athyeith 8 thumm luan. 8 Tlütr uan wolin N u OCRATOR. LIBERKR VIII. 409 tur, breue eſt. Nam Vergilius illo loco, quo pulli equi Georg:. num deſcribit, cum dixiſſet: Nec uanos horret ſtrepitus.- Compluribus inſertis, alia figura quinto demũ uer/ ſa redit: i qua ſonum proeul arma dedère. Stare loco neſcit. vitanda in primis ambiguitas, non hæc ſolum, de Am phüdolo⸗ euius genere ſupra dictũ eſt, quæ incertum intellectum Sis au ugas ſacit: ut Chremetem audiui percußiſſe Demeam, ſed il/ la quoq;, quæ etidſi turbare non poteſt ſenſum, in idem tamen uerborum uitium incidit, ut ſi quis dicat, uiſum i ſe hominem librum ſcribentem. Nam etiamſi librum ab homine ſcribi pateat, male tamẽ compoſuerat, fece. ratq́; ambiguum quantum in ipſo fuit. Eot etiam in qui buſdam turba inanium uerborum:qui dum communem loquendi morem reſormidant, ducti ſpecie nitoris, cir- cumeiit omnia copioſa loquacitate, quæ dicere uolũt, ipſam deine illam ſeriem cum alia ſimili iungentes, mi ſcentesq́; ultrà quàm ullus ſpiritus durare poßit, Tex- exeedunt tendũt. in hoc malũ etiam à quibuſdam laboratur, neꝗ; id nouum uitium eſt, cum iam apud Titum Liuium inue niam fuiſſe præceptorem aliquem, qui diſcipulos obſcu rare quæ dicerent, iuberet, græco uerbo utens-airiwou.-uirioup Vnde illa ſcilicet egregia laudatio: tato melior, ne ego hoc eſſ. obſen quidè intellexi. Alij breuitatis æmuli, neceſſaria quoq; tus ego. orationi ſubtrahunt uerba,& uelut ſatis ſit ſcire ipſos quæ dicere uelint, quantum ad alios pertineat, nihil pu eant. At ego ocioſum ſermonem dixerim, quem auditor N. 410o M. FAB. QVINT. INSTIT. ſuo ingenio nõ intelligit.· Quidam emutatis in peruey- b ſum dictis, de figuris idem uitium conſequuntur. Peßi- Hoc eſt, quæ ma uerò ſunt aiævuira, hoc eſt, quæ uerbis aperta, oe ſt introſpecta ,, e 2 4 aben fuerint er culto ſen ſu ſunt, ut conductus eſt cæ clis ſecus ulam Ka/ bir etara ied re,& qui ſuos artus morſu laceraſſet, fingitur in ſcho enſu obſcura 1,.4. 22 4 ut. lis ſupra ſe cubaſſe. Ingenioſa hæc ey fortia, ut ex anai . piti diſerta credantur, perficiunt. At perſuaſit quidem iam multos iſta perſuaſio, ut id iam demum eleganten, atq; exquiſitè dictum putent, quod interpretandumſt Sed auditoribus etiam nõnullis grata ſunt hæe, quæ di intellexerint, acumine ſuo delectantur& gaudent n quaſi adiuerint, ſed quaſi inuenerint. Nobis primaſtt uirtus perſpicuitatis, propria uerba, rectus ordo, no in longũ dilata cõcluſio, nibil neq; deſit, neq́; ſuperfuut Ita ſermo ey doctis probabilis,& planus imperilise. rit. Hæc eſt eloquendi obſeruatio. Nam rerum perſpi- cuitas quo modo præſtanda ſit, dix imus in præceptis narratidis: Similis aiit ratio eſt in omnibus. Ra ſi neq; pauciora quàm oportet, neq; plura, neque inordinats aut indiſtincta dixerimus, erunt dilucida, et negligeter quoq; audiẽtibus aperta, quid idipſum in coſtio eſtha bendũ non ſemper tam eſſe acrem iudicis intentionem, ut obſcuritatẽ apud ſe ipſe diſcutiat, et tenebris oratio nis inſerat quodda intelligentiæ ſuæ lumen, ſed miltis eum frequenter cogitationibus auocari, niſi tm cluna ſuerint, quæ dicemus, ut in animi eius oratioutſolin oculos, etiamſi in eã nõ intédatur, ⁵incurrat. Quate no ut intelligere poßit, ſed ne omnino poßit nõ intelligene curandi. Propter quod etiãà repetimus ſape, quæ 4 2 0 1 * gmer nihen Alunio lipſa feiſe vF nue ates ſi 4 un ef omnen aus uusmoa le Ciet ludice as macela ktorat u. 8 15 1 96 bltexan. Mtau Ri rzan a a uram een(lei 1 zuün un s ügi hn an erhgi in s ihn 46, en meenie nu uräyß. ſi, unn nat n anshng h enagüua ut uanteälhin n aud u a i 7 dirau ſcni a luntn 2 aDen önud „ in r CRATOR. LIBER VIII. 4 tis præcepiſſe eos qui cognoſcũt, putamus. Quæ cauſa utique noſtra culpa dicta obſcurius eſt, qua cauſa ad planiora,& communia magis uerba deſcẽdimus, cum itipſum optimẽ fiat, quod nos aliquando non optimẽ feciſſe ſmulamus., . De Ornatu. Cap. III. Enio nune ad ornatũ, in quo ſine dubio plus quam V i eeteris qicẽdi partibs ſibi indulget Orator. Nã emẽdate quidem, ac dilucide dicentium, tenue præmii eſt, magis q́ uitijs carere eſt, quàm ut aliquà magnam uirtutẽ adeptus eſſe uidearis. Inuètio cum imperitis ſæ- be cõ munis, diſpoſitio modicæ doctrinæ credi poteſt, ter quæ ſunt artes altiores, plerunq; occultantur, ut ſed artes ſint. Deniq; omnia hæc ad utilitatẽ eauſarum ſo⸗ lam referenda ſunt. Cultu uerò atq; ornatu ſe quoque commendat ipſe qui dicit, et in cæteris iudicium docto- rum, in hoc uerò etiam popularẽ laudem petit. Nec ſor tibus modo, ſed etià fulgẽtibus armis præliatus in cau, ſa eſt Cicero Cornelij, qui non aſſecutus eſſet docen- c aſſecut do ludicem tantum,& utiliter demum, ac latinè per- eſſet dicẽdo ſpicueq; dicendo, ut populus Rom. admirationẽ ſuam ut P. R. ad, non acclamatione tantum, ſed etiam plauſu confitere. mirationẽ tur. Sublimitas proſecto,&& magnificentia,& nitor, et ſuã, non ac aukoritas expreſit illum fragorẽ. Nec ta inſolita laus clamatione eſeet proſecuta dicẽtem, ſi uſitata, et cæteris ſimilis af- tantum, ſed fuiſſet oratio. Atq; ego illos credo qui aderant nec ſen. etià plauſu ſilſe quid facerent, nec ſponte iudicioq́; plauſiſſe, ſed, ue cõftteretur lut mẽte captos,& quo eſſent in loco ignaros, eripiſſe in hune uoluntatis affectum: Sed ne cauſæ quidem purũ b b 6 5 conferz Au M. PAB. QVINT. 1NS TITIT. 5 confert idem hic orati onis ornatus. Nam qui libèſtaa ſfumo diunt,& magis attendunt,& facilius credunt, plemm bͦfee que ipſa delectatione capiuntur, nõnunqud adminuis bair. ne auferuntur. Nam& ferrũ affert oculis terroris al, ſiuliot quid,& fulmina ipſa non tam nos confunderent, ſiu uſei eorum tantum, nõ etiam ipſe fulgor timeretur. Rectei terena Cicero his ipſis ad Brutum uerbis quadam in epiſtol kieiſ ſcribit: Nam eloquentiam quæ admirationem nonbi, ſeuni bet, nullam iudico. Ariſtoteles quoq́; eandem petenti imunt maxime putat. Sed hic ornatus(licet enim repetere)ii allenie rilis fortis,& ſanclus ſit, nec effœminatam leuituem, lum e babeat nec fuco eminentem colorem amet, ſanguine& uii- . us niteat. Hoc autem adeò uerum eſt, ut cum in hue W b maxime parte ſint uicina uirtutibus uitia, etiam quiui tijs utuntur, uirtutis tamẽ his nomẽ imponant. Ware nemo ex corruptis dicat me inimicum eſſe cultẽ dicenti N bus. Nõ nego hãc eſſe uirtutem, ſed illis eam nõ tribuo. ſu An ego fundum cultiorẽ putẽ, in quo mihi qus oſtède di. ſargentes rit lilia, et uiolas, et amœnos ſontes tſcaturiẽtes, quim ubi plena meßis, aut graues fruclu uites erat? Steriſem ub maritimam platanu, et tõſas myrtos, qudm'maritã ulmietuberes mnn oleas præoptauerim: Habeqt illa diuites, licet quid 4ſ, pbuee jooant, ſi aliud nibil haberent? Nullis ne ergo etia fuucliſf mi ris adhibendus eſt decor? quis negats Nam ey ego i or unnu dinem, certaq́; interualla meas arbores redigam. Wil inuiſe enim queæ ſo illo quicunce ſpecioſus, quid in quacunque aghie partem ſpectaueris rectius? Sed protinus in id quoqus ätii prodeſt, ut terræ ſuecum æqualiter trahant. Oleæ ca⸗ ufe cumina in altum exurgentia ferre coercebo, nand üa mmineou nlauia a ſe förmoſius fundet,& protinus fructum ramis pluri/ Hbus feret. Decentior equus, cui aſtricta ilia, ſi idem ue- matauib n eingi anun Cn an ulllind in ünin, an aücſän enät 1 7 deri 1 icun e lsgul aa üſih 1 a aha ank, Oa 5 2 rügen G eil üm Oa b näans ſolam petit audientium uoluptatè, ldeoq́; omnes dicen At ubi res agitur,& uera dimicatio eſt, ultimus ſit fa- ORATOR. LIBER VIII. 4G locior. Pulcher aſpectu'ſi athleta, cuius lacertos exer- citatio expreßit, idem certamini paratior. Nunquà'ue ſit ra ſpecies ab utilitate diuiditur. Sed hoe quidem diſcer/ uera nere modici iudicij eſt, illud obſeruatiõe dignius, quod hic ipſe honeſlus ornatus pro materiæ genere debet eſ ſe uariatus. Atq; ut à prima diuiſione ordiar, nõ idem demonſtratiuis, et deliberatiuis,& iudicialibus cauſis conueniet. Nanq; illud genus oſtentationi compoſitũ, di artes aperit, ornatumq́; orationis exponit, ut qui nõ inſidietur, nec ad uictoriam, ſed ad ſolum finem laudis & gloriæ tendat. Quare quicquid erit ſententijs popu lare, uerbis nitidum, figuris iucundum, tanslationibus magnificum, compoſitione elaboratum, uelut inſtitor quidam eloquentiæ intuendum, e& pene pertractandi dabit. Nam euentus ad ipſum, non ad cauſam refertur. mæ locus. Præterea non debet quiſquam, ubi maxima rerum momenta uerſantur, de uerbis eſſe ſolicitus. Ne- que hoc eò pertinet, ut in his nullus ſit ornatus, ſed uti preßior& ſeueriar, eo minus confeſſus, præcipuè ad materiam accommodatus. Nam& ſuadendo ſublimius aliquid ſenatus, populus cõ citatius, et in iudicijs publi cæ, capitalesq́; cauſæ poſeunt diligentius,& accura- tius dicẽdi genus At priuatu cõſilium, cauſasq; pauco. rum, ut frequẽter accidit calculorii, purus ſermo et diſ ſimilis curæ, magis qecuerit An nõ pudeat certà credi/ ÄeA ki 7e Synomymia plura ſignificet, quod zueuvvia uocatur, iam ſuntaljſſ cũ una res ua..„ alia honeſtiora, ſublimiora, nitidiora, iucũdiorauoc 414 M. FAB. QyINT. 1NSTIT. ora tide be⸗ tam pecuniam t periodis poſtulare, aut circa ſtiliuiu riodis cõſu affici, aut in mancipij redhibitione ſuadere: Sed aip ta poſtula- poſitum. Et quoniam orationis tam ornatus quampa ſpicuitas, aut in ſingulis uerbis eſt, aut in pluribus po· ſitus, quid ſeparata, quid cõiuncta exigãt, cõſideremun quanquã rectißimẽ traditi eſt, perſpicuitatẽ propri, 1 ornatã translatis uerbis magis egere. Sciamus inom⸗, tum eſſe quod ſit impropriũ. Sed cum idẽ frequẽ iſßim xijs ſignificaĩ G 4 98 ⸗.„ uocabulis. ni liora. Nam ut ſyllabæ è literis melius ſonãtibus ſuntcl riores, ita uerba ẽ ſyllabis magis uocalia:& quoplu quæq; ſpiritus habet, auditu pulchrior. Etquodſieit llabarũ, idẽ uerborũ quoq́; inter ſe copulatio,u ali- e de Ernſ. in uerborũ Co⸗ Fia- ud alij iunctũ melius ſonet. Diuerſus eſt tamen uſunNã e rebus atrocihus uerba etiam ipſo adituaſbers magis c uenient. In uniuerſum quidem optima ſimplicium cre/ 6 aleeral mion Nun — weylui 4 Gll, E duntur, quæ aut maxime excllanint, aut ſono ſunt in ⸗ in cundißima. Et honeſta quidem turpibus potiorq ſem-⸗ n per, neg ſordidus unquam in oratiõe erudita locus. Cli· ra illa atq; ſublima, plerunq; materiæ modo cernenis ſunt. Quod enim alibi magnificũ, tumidũ alibi. itqus humilia circa res magnas, apta circa minones uidẽtur. dantiu Faiebi Et ſicut in oratide nitida notabile eſt humilius uerbu, on et uelut macula, ita à ſermone tenui ſublime, nitilumgh non tam ratione qum ſenſu udicantuu utillui Ceſa iungebant fœdera porcc. recit elegans fictio nominis, quodſi uſſetbone 4 1 Feinſo diſcordat, fitq;ʒ corruptu, quia in plano tumet. QAueii en 1 nnexe Wmnnon ” da dache di in Du Am. n Aaä tä V da di Aug und un dſthn iun aa a ſang Moßs n käaant n un lüna a uati icnſe auleue a umn EAEEIAIEEEUIEAIEEF EE uile erat. In quibuſdam ratio manifeſta eſt. Riſimus& nunn aeilnen äuſe nun quam eſt. Vim rebus aliquando& ipſa uerborum Ruun V aamuni oculos confixit,& pro Milone illud: Hetus tu Ruſcio, cratij dictis 6RATOR. LIBER VIII. 4 8 merito nuper Poëtam, qui dixerat: Prætextam in ciſta mures roſere Camilli. at Vergilij miramur illud: Sæpe exiguus mus. Nam epitheton, exiguus, aptum proprium efficit, ne plus expectaremus,& caſus ſingularis magis de- cuit,& clauſula ipſa unius ſyllabæ non uſitata addidit gratiam. imitatus eſt itaq; utrum Horatius: Naſcetur ridiculus mus. b Nec augenda ſemper oratio, ſed ſubmittenda non- In Epiſoolis. humilitas affert. An cum dicit in Piſonem Cicero: Cum tibi tota cognatio in ſerraco aduehatur, incidiſſe uide- tur in ſordidum nomen? non eo contemptum hominis, quem deſtructum uolebat, auxiſſe? Et alibi. Caput op- ponis rᷣcum eo corniſcans. Vnde t interim grati idio- cum eo to„ tis ioci, qualis et ille apud M. Tullium Puſio, qui cum nificans maiore ſorore cubitabat,& Cn. Plauius, qui cornicum in Timo- et Erutius Anto niaſter. Id tamen in delcamationibus d equo, quæ eſt notabilius, laudariq́; me puero ſolebat, da patri pa- lis eſt nem,& in eodem etiam: canem paſc is. Res quidè præ- Cornutus eipue in ſcholis anceps, ſed frequenter cauſa riſus, nic utiq; cum hæc exercitatio procul d ueritate ſeiuncta la boret incredibili uerborum fictidio, ac ſibi magna par tem ſermonis abſciderit. Cum ſint autem uerba pro/ aſciuerit pria, ficta, traslata, proprijs dignitatè dat antiquitas. Nanque& ſanctiorem,& magis admirabilem faciunt 93— ———— 446 M. FAB. QVINT. INSTIT. orationem, quibus nõ quilibet fuerat uſurus,8eoq́; ont b. Vergilius. mento acerrimi iudicij P. Vergilius unice eſt uſus. Ol enim,& quia nam,& mis,& pone, pellucent ad aſper 05 gul rei — — — — —* — gendam illam, quæ etiam in picturis eſt grauißima,ut. 9i admirabilẽ tuſtatis inimitabilem arti autoritatem. Sed utendun modo, nec ex ultimis tenebris repetẽda. Satis eſt uetu H Oppido. quæ ſo quid neceſſe eſt dicere oppido, quo ſunt uſi pu- Aie pro lulum tempore noſtro ſuperiores? Vereor ut iam n5p ſtatim ͦteban rat quiſquam. Certe antigerio, cuius eadẽ ſignificalio emr, ualt ante eſt, nemo niſi ambitioſus utetur. Aerumnas quid opus quam res ge- reretur. eſt, taquam parum ſit ſi dicatur, quod horridum reor, io ducendum tolerabile aulumo: Tragicum prolem dicendouniur. u on u bom in iula hnrſubn er om fuii am eius pro ſapiam, inſulſum. Quid multastotus pro/ b Pro/ſd pe mutatus eſt ſermo. Quædam tamen adhuc ueteraue 1 tuſtate ipſa gratius nitent, quædam etiam neceſariöm Enicupare terim ſumuntur. Emancipare,& fari& multa dis etiam audientibus grata inſeri poſſunt, ſel ita demum, ſi non appareat affectatio. In qua mirifice Vergilius:Et corinthiorum amator iſte uerborun. In priapeis ſte iſte Rhetor, nanq́; quatinus totus 3 neabr. Thucydides, † Tyrannus, Attice febres, Britannus Tau Gallicum, minæ& ſpinæ, male ili ſit, b Ita omnia iſta uerba miſcuit frat‚mrir. . Cinber hic fuit, à quo fratrem necatum hoc Cice⸗ Sletoin In⸗ ronis dicto notatum eſt: Germanũ Cimber octidit.dee ninus noto valluctius epigrammate inceßitur. Et uerba antiqui multum furate Catonii, Criſpe Iugurthinæ conditor hiſtorie. Odioſa cura, nam eſt cuilibet facilis,et hoc khnan 8 töreco rum d lu: qu müini Rate en un fea Keat ente au beyen onius uquü ünn macbwit 1 uum an leluinu azunzſnn an ruulad alhnn, anpüach OCRATOGR. LIBER VIII. 4 quòd rei tudioſus, non uerba rebus aptauit, ſed res ex/ trinfer 1 ½ reeßit, 7 uibuts hæc uerba c onueniant. Fin- gere, ut premo lbro dixl, Græcls ma gis Acon ceſ um ec, conuenit qui ſons etiam quibuſdam,& affectibus non dubitaue rut nomina aptare, nõ alia libertate, quim qua illi pri nu homimes rebus appellationes dederunt. Noctri autè „ in lungendo, aut deriuado, paulum aliquid auſi, uix in hoe ſatts recipiuntur. Nam memini iuuenis admodum inter bomponium et Senecam etiam præſationibus eſ. ſe traclatẽ, an gradus eliminat apud Acti in tragædia dici eportuiſſet. At ueteres ne expectorat quidè timue- Expecioro.) rit. Et ſane eiuſdẽè notæ exanimat ab animo. At in tra hoc ettar Cs ciu& declinatione talia ſunt, qualia apud Ciceronem bro 3.de Or. heatitas et beatitudo, quæ dura quidè ſentit, ueruntamẽè in Epiſiolis: uſu putat poſſe molliri. Nec à uerbis modò, ſed à nomi- nibus quoq; deriuata ſunt quædã, ut à Cicerone ſubu ſullatum culatum, e& ab Aſinio fimbriatu e figulatum. Multa, fanio. ex Græco formata noua, ac plurima à Sergiot Flauis, Dura quo-⸗ quorum dura quædam admodum uidentur, ut ens et eſ aue quẽad- ſentia: quæ cur tantopere aſpernemur nibil uideo, ni- modi uidè R quod miqui ludices aduerſus nos ſumus, ideoq́; pau- 4 A0 tua utraq bertate ſermmnonis laboramus: Quædam tamen perdu- ens ete en rant. Nam& q́uæ uetera nunc ſunt, furunt olim no- ti. E tpro ua. Et quædam in uſu perquam recentia, ut Meſſald Fiauio in primus reatum, munerarium Augustus primus dixe- quibuſ da le runt. Reatum nemo ante Meſſalam, munerarium ne/ b Aeneg gitur Plau- mo ante Auguſtum dixerat. Piraticam quoq; ut Muſt/„ ⁴οσ/ to. cam et fabricd dici alhuc dubitabant mei præceptores. kauorem& urbanum Cicero noua credit. Nam& i 4 epiſtola 418 H. EAB. QVINT. INSTIT. 0 K epiſtola ad Brutum: Eum, in quit, amorem, e eumiu imeni hoc uerbo utar) fauorem in conſilium aduocabo, Etadl unimor Appium pulchrum: Te hominem non ſolum ſapiéten iun ſilen erumetiam, ut nunc loqujmur, urbanum. Idem puta: voniöra Eede puds Terentio primum dictum eſſe obſequium. Cæciliual yimadi in Audriam Siſennam, albenti cælo. Ceruicem uidetur Hortenſiu nodoeft pe eeeenles primus dixiſſe. Nam ueteres pluraliter appellabat. A9 uilteln nlo uſam. dendum itaq;, neq; enim accedo Celſo, qui ab Oratott nmlntsl uerba fingi uetal. Nam cum ſint eorum alia, ut diciti aluia, mfam tero, natiua,id eſt, quæ ſignificata ſunt primo ſenſiua. lid reperta, quæ ex his ficta ſunt, ut iam nobis poneme uſenten älliqua que ilii rudes homines primiq; fecerunt, fisn uod intät .. ſit, leriuare, flectere, coniungere, quod natis poſteiciͦ uonen ceſfum eſt, quando deſijt licere? Et ſi quid periculoſius Uattingi finxiſſe uidebjmur, quibuſdam remedijs prænunien- permittite dum eſt: ut ita dicam, ſi licet dicere, quodammolo, † mipi ſicuti Permittite mihi ſie. Quod idem etiam in his que licen/ ub quida, etiã tius traslata erũt, proderit, quæ non tutò dici poſſunt. uliic in his In quo nõ falli iudicium noſtrum ſolicitudine ipſamani im enu fitum erit. Qua de re Græcum erit illud elegatißimu, iitem quo præcipitur ita, veeminara ej uepſas. Transla ic p ta probari niſt in contextu ſermonis nõ poſſunt. ltaq; oltaſ de ſingulis uerbis ſatis dictum, quæ ut alio loco oſten⸗ dddlch Lb.r. di, per ſe nullam uirtutem habent. Sed ne inornata ſant hlrigead ap. 10. quidem, niſt cumm ſunt infra rei de qua loquendume Khhor dignitatem, excepto ſi obſcœna nudis nominibus enun Niiiſan cientur. Quod uiderint qui non putant eſſe uitande⸗ luema quia nec ſit uox alla natura turpis, etſi qua eſt rei ießor Uittortu mitat, alia quoque appellatione quacunque 30 hnl. Kbalſſ etbrii xnaui dſh ai rmuur ſln ammht tüm a nellm à agtgxſa ain iſae Cfee aehhi 6 un a Älu n e ſut ai dut⸗ 4 eepätadh genin b0 a ühan l 4 8 dttn an 5 der enn ai nurn hen 3 ORATOR. LIBERR VIII 4 9 cium eundem nibilominus perueniat. Ego Romani pu doris more contentus, ut iam reſpondi talibus, uerecun diam ſilentio uindicabo. lam hinc igitur ad eõiuncti ſer monis rationem tranſeamus, cuius ornatus in hæc duo brima diuiditur, quam concipiamus elocutionem, quo modo efferamus. Nam primum eſt, ut liqueat augere quid uelimus, ſcilicet an minuere, concitate dicere an- moderate, lætè an ſeuerè, abundanter an preße, aſperè an leniter, magnificè an ſubtiliter, grauiter an urbane. Tum quo translationis genere, quibus figuris, quali- bus ſententijs, quo modo, qua poſtremo collocatiõe id quod intẽdimus, efficere poßimus. Cæterũ dicturus qui bus ornetur oratio, prius ea quæ ſunt huic cõtraria lau di, attingaã. Nam prima uirtus eſt uitio carere. Igitur an te omnia, ne ſperemus ornataà orationem ſore, quæ pro babilis non erit. Probabile autem Cicero id dicit, quod non plus minus ue eſt, quàm decet. Non quia nõ comi, expoliriq́; debeat(nã et hæc ornatus pars eſt) ſed quia uitium eit ubig; quod nimium eſt. f ltaque uult eſſe au/ toritatem& pondus in uerbis, ſententias uel graues, uel aptas opinionib. hominũ ac moribus. His enim ſal⸗ uis, licet aſſumere ea quibus illustrem fieri orationẽ pu tat. Deleckant translata, ſupralata, ad nomè adiuncta, duplicia eadem ſignificantia, atq; ab imitatione rerum ltaq; in ns bis eſſe au⸗ toritatẽè, in uerbis ſen/ tentijs. non abhorrentia. Sed quoniam uitia prius demõſtrare aggreſbi ſumus, uel hoc uitiũ ſit quod aauiuεοaru uoca⸗ tur, ſiue mala conſuetudine in ob ſcœnã intellectum ſer mo detortus eſt, ut ductura exercitus, et patrare bellum apud Salluſtiã, dicta ſanè& antique ridentur à nobis 2 ſa 410 RM. EAB. TGfNT. 1KSTIT. ſi dijs placet, quam culpam non ſcribentiiũ quideni dico, ſed legentium, tamen uitanda, quatenus uerbab tijs cedendum eſt, ſiue iunctura deſòr miter ſonat, ui eum hominib. notis loqui nos dicimus, niſi hoc ipun hominibus medium ſit, in præfata uidemur inciten quia ultima prioris ſyllabæ litera, quæ ex primi niſle ſcimus uitandum dicimus, commorantes. Sed diuiſio quoue affert eandem iniuriam pudori, ut ſi intereapedinu m minatiuo caſu quis utatur. Nec ſeripto modo ilaui- dit, ſed etiam ſenſu pleriq; obſccns intelligere niſts⸗ ueris, cupiunt, ut apud Ouidium: 21 Quæq́; latent meliora putaux. Ac ex uerbis quæ longißimè ab obſecxnititech 8* ſunt, occaſionem turpitudinis rapere. Siquidem celſat cacophaton apud vergilium putat: Hec eñ apuld Incipiunt agitata tumeſcere. Srue n, Quod ſi recipias, nihil loqui tutũ ect. Deſormitai tato dicttur. proximum ect huwilitatis uitium, quod rarx inaeuu/ ex es cant, quare rei magnitudo uel dignitas minuitu- ut Verrucã pro ſaxea eſt uerruca in ſummo monts uertice. C ui naturq cone dixiſſe c5„ium, ſed errore par eſt paruis dare excedẽtia mo Catonem au⸗ Pa est DaTuss a eene eor eſt Gell. dum nomina, nl jeum ex induſtria riſus inde captalu-. taq;y nec parricidã nequã dixeris hominẽ nee detiimm Fprie meretrieinefarii, Galterũ paru, alieri Vna ioi ———ꝛ—B—B—B—B—— neſta moribus perdidimus,& euincentibus elianu. bris coëuntibus non poteſt, autt interſiſtere nos int/ centißimè cogit, aut continuata cum inſequente inu- turam eius corrumpitur. Aliæ coniunctiones aliquiſ mile faciunt, quas perſequi longum eſt, in eo uitiol miuſuai ilk rauutſ taizunna ktäcajoſ ſae lu aliau gon Uliuqunta uanaxra nayuit e an gaing lät inkeima timm Clnn pe arden luueswf Kim eau maplaiiaa Kun yeſt 7 dheſ eucal hnaiſranp Relnridh aügeyhn mnein gpn Ahaiul. Rücene ch flum a au uhen 0 Wheia ſeune tuas ri 4 nun tnuin Auxm aähu ouinn en ſan an hebin totblal. „ 34 Dimt b ninh Inuhw 1 eüun erekin ORATOR. LIBBER VIII 4u Proinde quædã habes ſordida, ieiuna, trictis, ingrata nilis oratio eſt. Quæ uitia facillimè fiunt manifeſia con trarijs uirtutibus. Nam primũ acuto, ſecundã niti do, kertiũ copioſo, deinceps hilari, iucido, accurato diuer- ſum eit. Vitanda e aavoit, cm ſermonui quidem deeſt aliquid, quo minus plenus ſit, qudquam id obſcuræ po tius qudm mornatæ orationis uitium eſt. Sed hoc quo- Jue cum à prudentibus fit, ſchema dici ſolet, ſicut 2a- raeia,id eſt, eiuſdem uerbi aut ſermonis iteratio. Hæc enim, quanguam nõ magnopere ſummis autoribus ui Tuaqud ma tata, interim uitium uideri poteſt, in quod ſæpe incidit gnope ſum etiam Cicero, ſecurus tam paruæ obſeruationis, ſicut mis autori- hoc loco: Non ſolum igitur illud iudicium iudicij ſimi- bus uitata, le ladices non fuit. Inter im mutato nomime, izauda vvis tamé uitiuũ dicitur, atque eſt et ipſum inter ſchemata, quorum ex. uideri po- empla illo loco reddam, quo uirtutes erunt. Peior hac teſt, Aπνꝓiæ eſt, quæ nulla uarietatis gratia leuat tædiumm, atq eſt tota coloris unius, quæ maxime deprehenditur carens arte oratoria. Eaq́; et in ſententijs, eSt figuris, et copoſttone lõga, nõ animis ſolum, ſed etià auribus eſt ingratisima. Vitanda MaufoNeyia, id ect longior quam Macrolegia. oporteat ſermone, ut apud Liuium: Legati nõ impetra Lüheat Pbe ta pace, retrõ domum unde uenerat, abierunt. Sed huic 3 uicinia periphraſis uirtus habetur. Eſt& moraνα⁴ Pleonalmus. uitium, cum ſuperuacuis uerbis oneratur oratio: Fgo meis eculis uidi. Satis eſt enim, uidi. Emendauit hoc etiã urbane in Hircium cicero, qui cum in Panſam de clamans, filium à matre decem menſibus in utero lati M dixiſſet. Quidtaliæ, inquit, in penula ſolent ferres H 2 Nonnun⸗- ——— SPonficiant. 4u M. EFAB. WVINT. INSTIT. 91 clamans ſi- Nonnunquà tamen illud genus, cuius exemplum i iian lium matri re loco poſui, affrmationis gratia adh betur: lma decẽ menſi vocemq́; his auribus hauſſ. iipoſi bus in ute/ At uitium erit, quoties ocioſum fuͦerit,& ſupet, nui:u ro dixiſſet rit, nõ cum adijcietur. Eſt etiã quæ nciſyla uocahn, inalo Pexiergia, cuùm ſuperuacua(ut ſie dixerim) operoſitat, ut dà dilge Aeulis ti curioſus, et à religiõe ſuperſtitio diſtat Atq ut ſen wuſg finiam, uerbum omne quod neq; i ntellectum adiuud, ugnn Cacozelon⸗ neque ornatum, uitio ſum dici pokeſt. Kaui,akes, ideß, Nohabchi mala affectatio, per omne dicendi genus peccat. Nun et tumida, et exilia,& prædulcia, et abundantia, etac- cerſita,& exulantia ſub idem nomen cadunt. Deniyue baxoe uocatur, quicquid eſt ultra uirtutem, quotes ingenium iudicio caret, et ſpecie boni falitut, onnim in eloquẽtia uitiorum peßimũ. Nam cætera cum uiten. tur, hoc petitur. Ect autẽ totum in elocutione. Namre. ſer rum uitia ſunt, ſtultũ, commune, contrarium, ſuperua- inan Qure corra/ cuum. Corrupta oratio in uerbis maximè improprij, di Dià orations Jundätibue, cõöprehenſione obſcura, copoſitione fi 8* nntapo cta, uocum ſimilium aut ambiguarum puerili cptatio 4½ Un clare ne conſiſtit. Eſt autem omne lauseau utique falſum, helat etiamſi nõ omne falſum laudidav, ut cum dicitur aliter ſi te quAm ſe natura habet,& quam oportet,& quamſat alan eſt. Totidem autem generibus corrumpitur oratio, unanar uorornatur. Sed de hac parte et in alio noſtroopere atum plenius dictum eſt, et in hoc ſæpe tractabitur,& adhue no ſpargetur omnibus locis. Loquentes euim de ornauu- 1 Iqaut ſubinde quæ ſunt uitanda ſimilia uirtutibus ultia dict⸗* mus. Sunt& hæc inornata, quod male üiſ eſiumh 2 M an u pan ac mu. dän achdag tnt aihe an ih nan bi ah anun een uaellen m im atel e fan cha a ün da A ütun aan a e ls i in 28. Neß eneri ſ h ORATOR. LIB ER. VIII. 4²³ id Aaneruurer, quod male figuratum, id A‿μνᷣασν quod male collocatum, id xanseuiò uocant. Sed de diſpoſitione diximus, te figuris& compoſitione dice- mus. kaivieuude quoqʒ apbellatur quædam mixta ex ua/ ria ratione lmguari oratio, ut Att icis, Dorica, lonica, Aeolica, etiam dicta cõfundas, Cui ſimile uitiũ eſt apud nos, ſi quis ſablimia humilibus, uetera nouis, poëtica uulgaribus miſceat. Id enim tale eſt monſtrum quale Horat. in prima parte libri de Arte poẽtica fingit: Humano capiti ceruicem pictor equmam, lungere ſi uelit. e B Et cætera quæ ex diuerſis naturis ſubijcit. Ornatum eſt, quod perſpicuo ag probabili plus eſt. Eius primi ſunt gradus in eo quod uelis æ exprimendo exprimi concipiendoq́; Tertius qui hæc nitidiora facia t quod proprie dixeris cultum. Itaq; E'rig sav, euius in præce Energia: ptis narrationis feci mentionẽ, quia plus et euidentia, uelut alij dicunt, repræ ſentatio, qudàm perſpicuitas: et quia p erſpi ilud quidẽ patet, hæc ſe quodamodo oſtédit, inter orna cuitas, et il menta ponamus. Magna uirtus eſt res, de quibus loqui- lud quod mur, clare, atq; ut cerni uideantur enunciare, Nõ enim palet, hoc ſatis efficit, neq; ut debet, plene dominatur oratio, ſiuſ que ad aures uolet, atq; ea ſibi Iudex de quibus cogno- ſcit, narrari credit, non exprimi, et oculis mentis oſten di. Sed quoniam pluribus modis accipi ſolet, non equi- dem in omnes eam particulas ſecabo, qugrum ambi/ ₰ ea parti⸗ tioſe d quibuſdam numerus augetur, ſed maxime neceſ ulas loca- ſarias attingam. Bſt igitur unu genus, quo tota rerum 4;o nago quodammodo uerbis depingitur: H 3 ——— 424 M. PAB. QVINT. INSTIT. 0 38 Conſtitit in digitos exemplo arreclus uterq;. iigiuce kEt catera quæ nobis illam pugilum eõgredientun nului; aciem ita oſtendunt, ut no elarior futura fuerit ſpetn Ip ddi tibus. Plurimum in hoc genere ſicut in cæteris emint uin a Cicero. An quiſquam tam procul a concipiendis int. uinie Uieera in ginibus rerum abeſ, ut cimm illa in Verrem legit:otei caltnal Pacewis mi, ſoleatus Prætor populi Romani cum pallio purpureo ſtaubin rus attifex. lnicaq́; talari, muliercula nixus in littore, non ſoun herohn ipſum ovs intueri uideatur,& locum, habitum, ſed que. allin dam etiam ex his quæ dicta non ſunt, ſibi ipſe aſtruat umani Ego certè mihi cernere uideor& uultum, ey oculo,, glſ cff 3 & deformes utriuſq; blanditias,& eorum qui aderant tit ei tacitam auerſationem, ac timidam uerecundiam. In- terim ex pluxibus efficitur illa quam conamur exprine ve ficcies, ut eſt apud eundem(nanq; ad omnium ornan di uirtutum exemplum uel unus ſufficiat)in deſcxiptio⸗ Tocus ex ne conuiuij uxurioſt: Videbar mibi uidere aliog intr.- fali Auinane tes, alios autem exeuntes, partim ex uino uacillantes, Unuit partim heſterna potatione oſcitantes, uerſabatur inter giſgueg hos Gallius, unguentis oblitus, redimitus coronis hu- euſa mus erat lutulenta uino, coronis languiduli:,& pinis ihjale cooperta piſcium. Quid plus uideret qui intraſſets Sdie inugna urbium captaru creſcit miſeratio. Sine dubio enim qui mulen⸗ diicit expuęnata eſſe eiuitatem, cõpleclitur omnia quc lign cunque talis fortuna recipit, ſed in affrctus minus pe/ Vibis&ireps netrat breuis hic uelut nuncius. At ſi aperias hec qus bne maa Uerbo uno ineluſa erant, apparebunt effuſe perdonos i ac templa flammæ,& ruentium teclorum fragor, C ex diuerſis clamoribus unus quidam ſonus, üne 49 Eailon⸗ 84 ORATOR. LIBER VvIII 4* ſuga incerta, alij in extremo complexu ſuorum cohæ- rentes,& infantium fœminarumq́; ploratus,& male uſq; ad illum diem ſeruati fato ſenes, tum illa profano/ a num ſacrorumq direptio, eſrrentium prædas, repeten tiumq́; diſcurſus,& acti ante ſuum quiſque prædonems catenati,& conata retinere infantem ſuum mater,& ſicubi maius lucrũ eſt, pugna inter uictores. Licet enim hæc omnia, ut dixi, complectatur euerſio, minus eſt ta/ men totum dicere quàm omnia. Conſequemur autem ut manifeſta ſint, ſi ſuerint ueriſimilia,& licebit etiam falſo affingere quicquid fieri ſolet. Coutingit eadem cla ritas etiam ex accidentibus. ane =Mihi frigidus boror. arl Kran Mẽbra quatit, gelidusq́ coit formidine ſangu is. eheicen daa tzinma Et trepidæ matres preſſere ad pectora natos. ran aathu Atque huius ſummæ, iudicio quidem meo, uirtutis uhr a uii ſacilima eſt uia. Naturam intueamur, hanc ſequamur. 6m alat Omnis felegantia circa opera uitæ eſt. Ad ſe refert K 8 Aui quiſque quæ audit, et id ficiimè accipiunt animi quod düh loquentia 8 5 12.„Similitndo re ute cognoſcunt. Præclare uerò ad inferendam rebus lucem pus lumen ad repertæ ſunt ſimilitudines, quarũ aliæ ſunt quæ proba fert. tionis gratia inter argumenta ponuntur, aliæ ad expri mendam rerum imaginem compoſitæ, quod eſt huius loci propriuum is an Ande lupi ceu ehn Raptores atra in nebula.- er: NMiſit aui ſimilis, quæ circum littora, circum Piſcoſos ſcopulos humilis uolat æquora iuxta. Quo in genere id eſt præcipue cuſtodiendum, ne id H 4 quod Keneid 4 24 Aeneid. 4. 4 26 M. EAB. QVINT. INSTIT. 0 quod ſimilitudinis gratia aſciuimus, aut obſcurum, anedit aut ignotum. Debet enim quod illuſtrandæ alteriuni dnttii gratia aſſumitur, ipſum eſſe clarius eo quod illumint. uſſmi Quare Poetis quidem permittamus ſanè huiuſmodiiti empla: 1 b dQAualis ubi hybernam Lcià Xantbhiq; flutt eenu Aeneid.4; Deſerit, aut Delon maternam inuiſit Apols lieul Non idem decebit Oratorem, ut occultis apertad. monſtrret. Sed illud quoque de quo in argumentis din, Aliu mus, ſimilitudinis genus ornat orationem, facitq; ſui mruu mem, floridam, iucundam, mirabilem. Nam quo queg longius petita eſt, hoc plus affert nouitatis, atq; ineape clata magis eſt. Illa uulgaria uideri poſſunt, et utiliati yanitr tum ad concilianda fidem, ut terram cultu, ſic aninun urepen diſciplinis meliorem uberioremq fieri. Et ut mediciab Dicici alienata morbis membra præcidut, ita turpes ac perni küeu⸗ cioſos, etiam ſi nobis ſanguine cohæreaut, amputaãos, mutſſen verunt e ———yy Cicero pro Iam ſublimius illud pro Archia:Saxa atque ſolitudiues ia, noci reſpondent, beſtiæ ſepius immanes cantu flectun⸗ enpene 12 tur, atq́; conſictunt,& cætera. Quod quiiem genuai uquat: quibuſdã declamatoria maxiimè licentia corruptũcſt ſſursſ nam&x fälſis utuntur, nec illa his quibus tandem ſini feaii lia uideri uolunt, applicant, quorum utrunq in hiset, aican quæ me iuuene ubiq; cantariſ olebant: Magnorunftu- mhuuri minum nauigabiles fontes ſunt,& generoſioris arbo- iuſun ris ſtatim plata cũ fructu eſt. In omni aut parabola, aut dllehn præcedit ſimilitudo, et res ſequitur: aut præceditrestt arunäi ſimilitudo ſequitur, ſed interim libera& ſeparata cſh inter im, quod longẽ optimũ eſt, cum re cuius Kinge Aea b conue/ . 1 gna„c uui wnt as camn taun autni uyt aaemni chn nuin at ac hüts ) ORATOR. LIBER VIII. dit ſimilitudo, cuius modò feci mentionem. Alnde lupi ceu 18 Raptores atra in nebulaʒ Sequitur in primo Georgicòn poſt longam de bel/ lis ciuilibus atq; externis conqueſtionem: Vt cum carceribus ſeſe effudère quadrigæ, Addunt ſe in ſpatia, e fruſtra retinacula tendens Fertur equis auriga, neq; audit currus habenas. Sed hæc ſunt ſine antapodoſi. Redditio autem illa rem utranq; quam comparat, uelut ſubijcit oculis,& pariter oſtendit. Cuius præclara apud Vergilium mul- ta reperio exempla, ſed Oratorijs potius utendum eſt. Dicit Cicero pro Muræna: vt aiunt in Græcis artifici bus, eos Aulcædos eſſe, qui Citharœdi fieri non potue/ 4 ½ conneclitur, collocatione inuicem reſpõdente, quod ſn- cit redditio contraria, quæ ai razioui dicitur, Præce- runt: ſic nos t᷑ uidemus qui Oratores euadere non po- credimiss tuerunt, eos ad iuris ſtudium deuenire. Illud pro eodem iam pene Poẽëtico ſpiritu, ſed tamen cum ſua redditio- ne, quod eſt ad ornatum accommodatius. Nam ut tem- i peſtates ſæpe certo aliquo cœli ſigno commouẽtur, ſæ be ex improuiſo, nulla ex certa ratiõe, obſcura aliqua cauſa concitaãtur: ſic in hac comitiorum tempeſtate populari ſæpe intelligas, quo ſigno commota ſit, ſeæpe ita obſcurum eſt, ut ſine cauſa concitata uideatur. Sunt & ille breues:Vagiq; per ſyluas ritu ferarum. Et illud Cic ero o pre Ciceronis in Clodium: Quo ex iudicio uelut ex incen/ Clodio-. dio nudus effugit. Quibus ſimilia poſſunt cuicunq; e- liam ex quotidiano ſermone ſuccurrere. Huic ſubiacet H1 5 uirtus 428 M. PAB. QVINT. INSTITIT. 05 uirtus non ſolum aperte ponendi rem ante oculos, ſi inn ſel circuraciſe atq; uelociter. At meritò laudatur breuun i. Ni integra, ſedea minus præſtat, quoties nihil dicituſ la qu quod nectſſe eſt, Spaxvaoylav uocant, quæ reddeturin, ur, om ter ſchemata. Eſt uerò pulcherrima, cum plura pauihß theapy complectimur, quale illud Salluſtij eſt: Mitridatescor, apuh pore ingenti, perinde armatus. Hoc malè imitantesſe- nuulun quittr obſcuritas. Vicina prædictæ, ſed amplior uru n han Emphafss. eſt E*ενααησ,altiorem præbens intelle ctum qudm quen hiudin uerba per ſeipſa declarant. Eius quæ ſunt ſpecies alte- Nonci ra quæ plus ſignificat quam dicit, altera quæ etiamil ie Olf.8. quod non dicit. Prior eſt apud Homerum, cum Mene- ſti laus Graios in equo ſediſſe ait, nam uerbo uno magni⸗- aa tudinem eius oſtendit. Et apud Vergilium: pkopri Kenea. Demiſum lapſi per funem muum pſi per funem- murum Nam ſic quoq; altitudo demonſtrata eſt. ldem Cy, q́ quux Aeneid.3. clopa cum iacuiſſe dicit per antrum, prodigioſum illudl boces b corpus ſpatio loci menſus eſt. Sequens poſitũ eſt in uo. uluac ce, aut omnino ſuppreſſa, aut etiam abſciſſa. Suppri/ vne; Cene h mitur uox, ut fecit pro Ligario Cicero: Quod ſt in tun wnen ta foͤrtuna bonitas tanta non eſſet, quam tuper te in-. 2 quam obtines: intelligo quid loquar. Tacuit enim ilui lmtauten quod nihilominus accipimus, non deeſſe homines qu Uuunto ad credulitatem eum impellant. Abſcinditur per Asr ſlau Apoſiopiſis. ⁵aαννσν †u quoniam eſt figura, reddetur ſuo loco hat hᷣ ſt in uulgaribus quoq́; uerbis Emphaſis: virumeſe Minc Kiuendum oportet,&, homo eſt ille,& Tuidendum eſt. Ade ſ milis eſt arti plerunq natura. Non tamen ſatiseloſuen am tie eſt, ea de quibus dicat clare atque euidenter oſlen- bing dere, 4 A 24 letu btrnn Fan 1 na 4 vun nium aian giunnn gin t fana gatia tinla moune r 2 a Auo aniaihi wialiu 2 T auuthau ORATOR LIBER VIII. 4 ½ Lere, fed ſunt multi& uarij excolendæ orationis mo/ di. Nam ipſa illa apeaa ſimplex& inafféctata ha- bet quendam purum, qualis etiam in fœminis ama-- zur, ornatum. Et ſunt quædam uelut& tenui diligentia tiyea proprietatem, fignificationemq́; munditiæ. Alia rvpꝛa locuples, alia floribus læta, uirium non unum ge nus Nam quicquid in ſuo genere ſatis effectum eſt, ua- let. Præcipua tamen eius opera fvuais in exaggeran- da indignitate,& in cæteris altitudo quædà: qasraaia in concipiendis uiſtonibus: 4Q ſ⁊Ww a in efficiendo ue/ lut opere propoſito, cui adijcitur iatε—*τνia repe/ titio probatisnis eiuſdem,& cumulus ex abundanti, ine confinis his eſt, ab agendo ducta,& cuius propria ſit uirtus non eſſe quæ dicuntur otioſa. E4t& amarum quiddam, quoòd ferè in contumelia poſitum eſt, quale Caßij: Quid ſacies reum in bona tua inuaſe, ci enim un rochoc eſt, cum te docuero neſcire maledicere. Et aere, in bona tua tes me Senatorem? Sed uis Oratoris omnts in augèẽdo, minuendoq́; conſiſtit. Vtrique parti totidem modi, ex quibus præcipuos attingemus, reliqui ſimiles erunt. Lunt autem poſiti in rebus,& uerbis. Sed quæ ſit rerũ ut illud Craßi: Ego te Conſulem putem, cum tu non pu inuaſero: Craſsi reſp5 ſum in Ph ug pũ, ut ante di ctum cſt. muentio ac ratio tractauimus, nunc quid elocutio at- tolit aut deprimat, dicendum. De Amplificatione. Cap. IIII. DRhu⸗ eſt igitur amplificandi uel minuendi ſpecies in ipſo rei nomine, ut cum eum qui ſit cæſus, occi/ ſum. eum qui ſit improbus latronẽ:contraq; eli qui pul ſauit attigiſſe, qui uulnerauit læſiſſe dicimus. Vtriuſc 4 a. Cicero in quatuor parti 430 KM. FAP. AvINT. INSTIT. pariter exemplu eſt pro M. Cælis: di uidua libere,n terua petulãter, diues effuse, libidinoſa meretriciom re uiueret, adulterum ego putarem, ſi quis hãc paulol berius ſalutaſſet? Nam& impudicam meretricemuoa cauit,& eum cui longior cum illa fuerat uſus, liberuu 0 Fliter elauſc ſalutaſſe. Hoc genus increſcit, ac fit manifrſtius ſtan. i pliora uerba cum ipſis nominibus, pro quibus eapo. ſituri ſumus, conſerantur, ut Cicero in Verrem: Nan enim furem, ſed raptorem: non adulterum, ſed expu; gnatorem pudieitiæ: non ſacrilegum, ſed hoſtem ſarn rum religionumgque: non ſicarium, ſed erudelißimum carnificem ciuium, ſociorumq́; in ueſtrum iudiciumal. duximus. Ilo enim modo, ut ſit multum, hoc etiam pluu ut ſit, efficitur. Quatuor tamen maximè generibuui- deo conſtare amplificationem:incremento, compara- tione, ratiocinatione, congerie. Incrementum eſt potè tißimum, cum magna uidentur etiam quæ inferiora ſunt. Id aut gradu uno fit, aut pluribusper il uenitur non modo ad ſummum, ſed interim quodammodo ſu- pra ſummum. Omnibus his ſufficit uel unum Cirtro- nis exemplum: Facinus eſt umncire ciuem Rom, ſcelus uerberare, propè parricidium necare, quid dicamin crucem tollere? Nam et ſi tantum uerberatus tſſetuno gradu increuerat, ponendo etiam id eſſe fucinus quod erat inſerius. Et ſi tantum occiſus eſſet, per plures gra- 8 dus aſcenderat. Cum uerò dixerit prope particidune care, ſuprà quod nihil eſt, adiecit: Quid dicam in cru⸗ cem tollere? Ita cum id quod maximum eſt occupiſ ſet, neceſſe erat in eo quod ultra eſt lerha defcere.. fe me, ue nunn waaiſt une inſequit lero 7 equij hlbppp dheret, ue m. gel Vrcrets Menit ci 1 1 mninere aadeſti meſtat mme Vnturde (ehlina uc mml f1on fnn glen r- oümſe kanu im ulain 4 uuünm im anceta nenm an terüu enir an yeune wier hafßtui daur en riͤſfin atl en ülmnim due e mliſ. aſiß unmümm. kun nu on ſi dumn anüläemi mu uſſtn peli anuina caſ an blng lan n erlün dan da icntte dr lat u. Fhie CRATOR. LIBER VIII. 431 ey aliter ſupra ſummum adiectio, ut apud Lergilium de Lauſo: e rrn Quo pulchrior alter l Non ſuit, excepto Laurentius corpore Turni. ummü eſt enim quo pulchrior alter nõ ſuit. Huie deinde aliquid ſuperpoſitum eſt. Tertius quoꝗ; eſt mo- dus, adquem non per gradus itur, ut quod non eſt plus quàm maximum, ſed quo nihil maius eſt: Matrem tuã occidiſti, quid dicam amplius? matrem tuam oceidiſti. Nam& hoc augendi genus eſt, tantum aliquid effiee- re, ut non poßit augeri. Creſcit oratio minus aperte, ſed neſcio an hoc ipſo efficacius, cum citra diftinctio- nem in contextu& curſu ſemper aliquid priore maius inſequitur, ut de uomitu in Antonium Cicero: In cœtu Cie. in Ans uerò populi Rom. negotium publicum gerens, Magi- ſter equitum. Singula incrementum habent: Per ſe de= forme, uel non in cœttu uomere, in cœtu etiam non po. puli, populi etiam non Romani, uel ſi null negocium ageret, uel ſi non publicum, uel ſi non Magiſter equi- tum: Sed alius diuideret hæc,& cirea ſingulos gradus moraretur, hic in ſublime etiam currit,& ad ſummum peruenit, non nixu, ſed impetu. Verùm ut hæc am plifi- catio in ſuperiora tendit, ita quæ fit per comparatio- nem, incrementum ex minoribus petit. Augendo enim quod eſt infra, neceſſe eſt extollat id quod juprâ poſi- tum eſt, ut idem, atq; in eodem loco. Si hoc tibi inter ecæ nam,& in illis immanibus poculis tuis accidiſſet, quis non turpe duceret? In cœtu uerò populi Romani. Et in Catilmmam: Serui me hercle men ſi me iſto pacto metue- ren t, 4324 M. FAB. QVINT. INSTIT. rent, ut te metuunt omnes ciues tui, domum meamn. linquendam putarem. Interim propoſitio uelut ſinil exemplo efficiendum eſt, ut ſit maius id quod à nobi Sicers pro exagerandum eſt, ut idem pro Cluentio, eum expo/ ſuiſſet Mileſiam quandam à ſecũdis hæredibus prod ortu pecuniam accepiſſe. Quanto eſt, inquit, Oppis- nicus in eadem iniuria maiore ſupplicio dignus? Siqui dem illa cum ſuo corpori uim attuliſſet, ſe ipſa crucu/ uit, hie autẽ illud idem effreit per alieni corporium atq; eruciatum. Nec hutet quiſquam hoc, quanquem eſt ſimile, illi ex argumentis loco quo maiora ex mino- ribus colligũtur, idem eſſe. ic enim probatio petituu bie ampliflcatio, ſieut in Oppianico non id agitur: hic 1e hn inho Guret tioalbi geatur citur.0. TMinga totiuan ehriul hac ho lptiſen Nagladi ſeitura ſj nauin comparatione, ut ille male fecerit, ſed ut peius. Etta- Huoc men, quanquà diuerſarum rerum, quædam uicimis Re, iin.dig petam itaque hic quoq́; idem quo ſum iliic uſus exrem- plum, ſed non in eundem uſum Nam hot mibi oſtenden i 4 dum eſt augendi gratia, non tota modo totu, ſed ettam partes partibus comparari, ſicut hoc loco: an uero uir ſi amplißimus Publius Scipio Pontifex Maximus, Tibe/ rium Grarchum mediocriter labefactatem ſtatim Ri publicæ priuatus interfecit, Catilin orbẽ terrarũ cæ. de, atq; in cendio uaſtare cupientem, nos( onſules per ſeremus? Hic ey Catilina Graccho,& ſtatus Reipubii tæ orbi terrarum& mediocris labefactio cædi& incè dijjs, e uaſtationi,& priuatis Cõſulibus comparatur. quc ſi quis dilatare uelit, plenos per ſiugula locos hi- beat. Quas dixi per ratiocinationem ſeri amp iffiaii pfe lin elen nes, uideamus an ſatis proprio uerbo ſignauerim 4 7 E ·m 4 utin 1I AIm/ Anea wana n di,Ooh dun Nenl porbn 1 guuga Ar 1 am t dße a lezini aniu i annülitanh na Wan. at akate a aleo an lumm 1 dertiua a püh GRATOR. LIBER VIII. 4 ſum in hoe ſolicitus, dum res ipſa nolentibus diſcere ap pareat. Hoc ſum tamen ſecutus, quòd hæc amplifica- tio alibi poſita eſt, alibi ualet, ut aliud ereſcat, aliud au geatur, inde ad id quod extolli uolumus, ratio dedu- citur. Obiecturus Antonio Cicero merum et uomitum. Tu inquit, iſtis fiucibus, iſtis lateribus, iſta gladiatoria ꝑ totius corporis firmitate: Quid fauces& latera ad ebrietatem? minimè ſunt ocioſa. Nam reſpicientes ad † heæc, poſſumus æſtimare, quantum ille uini in Hippiæ nuptijs exbauſerit, quod ferre e coquere non poſſet oci 2 ila gladiatoria corporis firmitate. Ergo ſi ex alis col firmitas ligitur aliud, nec improprium, nec inuſitatum nomen eſt ratioctidtionis, ut quod ex eadem cauſa inter Katus quoq; habemus, ſic ex inſequentibus amplificatio duci tur. Siquidem tanta uis fuerit uini erumpentis, ut nõ ca ſum afferat, aut uoluntatem, ſed neceßitatem ubi mini- me deceret uomendi,& cibus non recens, ut accidere ratione du⸗ citur ilip. x. faucetet era ad e- jetaten⸗ minime sut interim ſolet, redderetur, ſed qui uſq; in poſterum diem redundaret. Idem hoc præſtant quæ anteceſſerunt. Na cuam Aeolus d Iunone rogatus. Cauum conuerſa cuſpide montpen Aeneid.1. Impulit in latus, ac uenti uelut agmine facto, Qua data porta ruũt, et terras turbine perflat, Apparet quanta ſit futura tempeſtas«. Quid:? cum res atrocißimas, quas q́; in ſummà ipſi extulimus inui- diam, eleuamus eonſulto, quo grauiora uideantur quæ⸗ ſecutura ſunt, ut à Cicerone fictum eſt, cum illa dice- A6io.⸗. ret: Leuia ſunt hæc in hoc reo crimina, metum uirga- num Nauarchus nobilißimæ ciuitatis precio redemit, 3 mr u 106, Pnne 434 M. FAB. QVINT I1NSTIT. &r totius na- humanum eſt, alius ne ſecuri feriretur, pecuniamdi- uis princeps dicif Se eilis dit, uſitatum eſt, nõ ne uſus ect ratiocinatione, qua ol eſt reliquis ligerent audientes, quantum illud eſſet quod inferebi, zmperare in omnibus ijs, fuür, cui comparata hac humana uiderentur, atc uſig aus ad naui⸗ ta? Sie quoq; ſolet ex alio aliud augeri, ut cum Annb gationem fa- clunt⸗ ſit malor C. Cæſaris gloria. Illud quoq; eſt ex relatiom ad aliquid, quòd non eius rei gratia dictum uideturam plificationis genus. Non putant indignã Troiani rn eipes, Graios, Troianosq́; propter Helenæ ſpeciem int Niad. 3. mala tanto temporis ſpatio ſuctinere, quæ namigitur ea lis bellicis laulibus ampliatur uirtus Scipionis:Et ſyr; titudinem Gallorum, Germanorumque miramur, ino 3 illa foͤrma credenda eſt? Non enim hoc dicit Paris ui rapuit, non aliquis iuuenis, aut unus è uulgo, ſeiſenes, e prudentißimi,& Priamo aßidentes. Verum&r ipſe Rex decennij bello exhauſtus, amißis tot liberu, imni nente ſummo diſermine, cui ficiem illam ex qua totla chrymarum origo fluxiſſet, inuiſam atq; abominadam ſentum eſſe oportebat,& audit hæc,& eam filiam appellans, uimuu lucge cauſam negat. Nec mihi uidetur in ſmpoſio Plato, naarmo cuùm Alcibiadem confidentem de ſe quid à Socrate pa. nanimi iuxta ſe locat,& excuſat etiam, atq; ſibi eſſe malorum di lan fie thylitis hatosle (n Pom ti uoluerit, narrat, ut illum culparet, hæc traliiiſ, e: ſed ut Socratis inuictam continentiam oſtenderet quæ corrumpi ſpeciofißimi hominis tam obuia ruo- ueluptate luntate non poſſet. Quin ex inſtrumento quoque He- rèum illorum magnitudo æſtimanda nobis datur. 3 hoc pertinet clypeus Aiacis,& haſta Pelias Achil⸗ lis. Quare uirtute egregie eſt uſus m cnxlepe vu- 3 nnäbs. dnntenn 4 lütnde wug „5 heim 1 euunin at kna oſäler ae rinci an bng an utul anitdin czzän. u ſenarm. eluu äcunn. SRATOR. LIBER VIII. 435 lius: Nam quod illud corpus mente concipiam, cuius Trunca manum pinus regit? Quid? cum uix loricam duo Multiplicem connixi humeris Ferrent: Quantus Demoleos, qui indutus eam Curſu palantes Troas agebat? Quid M. Tullius de M. Antonij luxuria tanti ſal- tem fingere potuiſſet, quantum oſtendit dicendo? Con- chyliatis Cn. Pompeij periſtromatis ſeruorũ in cellis ſtratos lectos uideres. Conchyliata periſtromata,& npis,daara cn. Pompeij,& in cellis ſeruorum nibil poteſt dici ul. Veler unte tra, er neceſſe eſt tamen ultra infinito plus in domino IoraG. cogitare. Eſt hoc ſimile illi quod Emphaſis dicitur, ſed Emphaſis. illa ex uerbo, hoc ex re coniecturam facit, ta ntoq́; plus ualet, quanto res ipſa uerbis eſt firmior. Pote aſcribi amplificationi cõgeries quoq́; uerborum, ac ſententia. rum idem ſignificantium. Nam etiamſi non per gradus Cicero pro aſcendant, tamen uelut aceruo quoda alleuantur. Quid Lisario. enim tuus ille Tubero diſtrictus in acie Pharſalica gla- dius agebat? cuius latus ille mucro petebat? qui ſenſus erat armorum tuorus quæ tua mens? oculiemanus:ar/ dor animis quid cupichas: quid optabas? Simile eſt hoc Higuræ, quam uuaboeurud Hocdt. Sed illic plurimum re- Sinatkriſ⸗ rum eſt congeries, hic unius multiplicatio. Hæc etiams. creſcere ſolet uerbis omnibus altius atque altius inſur- gentibus: Aderat ianitor carceris, carnifex, Prætoris mors, terrorq́; ſociorum et ciuium Romanorum, lictor Sextius. Eadem feré eſt ratio minuendi. Nam totidem lunt aſcendentibus quot deſcendentibus gradus. dtoqᷣ; 4 1 uno 496 N. EAB. CVINT. INSTIT. 6 uno ero exemplo contentus eius loci, quo Ciceroin a iuſſil tione Rulli hoc dicit: Pauci tamen qui proximi aſtite, luui rant, neſcio quid iluum de lege Agraria uoluiſſe dte unpe ſuſpicabantur. Quod ſi ad intellectum reſeras, minutio ie eſt ecit ſi ad obſcuritatem, incrementum. Scio poſſe uitei aſſt quibuſdam ſpeciem amplificationis Hyperbolen quo/ thms que, nam& hæe in utranq; partem ualet, ſed quiaex- nuin cedit hoc nomen, in tropos differenda eſt. Quos coni. funſſ nus ſubiungerem, niſt eſſet à cæteris ſeparada ratiod.· imi cendi, quæ conſtat non proprijs, ſed translatis. Demu um ergo breuiter hoc deſiderio iam penè publico, neco„ ſumd mittamus eum quem pleriq; præcipuum ac pene ſolun pPutant orationis ornatum. 1 De generibus ſententiarum. Cap. V. do huo) gententia. Ententiam ueteres quod animo ſenſtſſent, uocaue- anh runt. Id cum eſt apud Oratores frequentißimuũ, ti tation etiam in uſu quotidiano quaſdam reliquias habet. Nan rutz & iuraturi, ex animi noſtri ſententia,& gratulantes, uſeran ex ſententia dicimus. Non rarò tamẽ᷑& ſic locuti ſunt, ulen genti. ut ſenſa ſua dicerent. Nam ſenſus corporis uidebantur, oln — ſed cõſuetudo iam tenuit, ut mente concepts enſus u0 urſg caremus, lumina autem, præcipueq́; in clauſulis poſi Arri ta, ſententias quæ minus crebra apud antiquos, noct temporibus modo carent. Ideoqʒ mihi& de genenibus Rte earum,& de uſu arbitror pauca dicenda. Antiqußi 65 litun me ſunt quæ propriæ(quamuis omnibus iden ſitne- anu nudan. men) ſententiæ uocantur, quas Grauc nuoaas appelat. iinn Vtrunq; tamen nomen ex eo acceperunt, quod ſim l8 hani na tu ͤͤͤn — 4 ſunt ei nſtlijr atque qecretis: Eſt auten hæc uuaen, 1 ö 4 8 3 6RATOGR. LIBER VIII 45 lerſalis, quæ etiam citra somplexum cauſſæ poßit eſſe laudabilis. Interim ad rem tantum relata, ut: Nihil eſt tam populare quam bonitas. Interim ad perſonam, qua le eſt Afri Domitij: Princeps qui uult omnia ſcite, ne- Na omnis at ceſſe habet multa ignoſcere. Hanc quidam partem en- Somtia is vu ˙ LEn poſitionẽ pri thymematis, quidam initium aut clauſulam epichire/ mam tãquam .. 4 ant rſ.. matis eſſe dixerunt, e& eſt aliquando ſimplex, ut ea Lde Alen quam ſuprà dixi, aliquando ratione ſubiecta: Nam in Teitimae omni certamine qui opulentior eſt, etiamſi accipit iniu i, Ninoni riam, tamen quia plus poteſt, facere uidetur. Nonnan- nali 1 Lea quam duplicem: Pellere litar⸗ Obſequium amicos, ueritat odium parit. Sunt etiam qui decem genera fecerunt, ſed eo mo- do quo fieri uel plura poſſunt, per interrogationem, comparationem, inficiationem, ſimilitudinem, admi/ rationem,& cætera huiuſmodi. Per omnes enim fi- guras tractari poteſt. Iud notabile ex diuerſis: Mors miſera non eſt, aditus ad mortem miſer eſt. Ac recte quidem ſunt tales: Tam deeſt auaro quod habet, quam quod non habet: Sed maiorem uim accipiunt ex muta- tione figuræ, ut:. Vſq; adeò ne mori miſerum eſt:? Acrius enim hoc, quam per ſe, mors miſera non eſt. Ex translatione à cõmuni ad proprium. Nam cuns ſit rectum, nocere facile eſt, prodeſſe difficile. Vvehems⸗: tius apud Ouidiuns Medea dicit: Sexuare potui, herdere an poßim rogas Seulentisper Vertit ad perſonam Cicero: Nihil habet Cæſar, nec pro Ligario; ſurtuna tua maius quamut poßis: nec natara melius 1 1 2 qum 438 M. FAB. QVINT. INSTIT. qudm ut uelis ſeruare quamplurimos. ita quæ erantn- rum propria, fecit hominis. In hoc genere cuſtodien/ auweſt,& id quidem ubique, ne crebre ſint, nepe- kön flſæ, quales frequenter ab his dicuntur qui hæcui Oatho le,2 tholica uocant,& quicquid pro ſua cauſa uidetur, qu caufee conue ſ mdubitatum pronunciant, i& ne paßim,& à quo nientia. cunque dicatur. Magis enim decet eos in quibus 4 Gh 45 Ins, autoritas, ut rei pondus etiam perſona confirnet et dà quocu- uis enim ſerat puerum, aut adoleſcẽtulum, aut etin 4 Vie airet ignobilem ſt iudicet in dicendo,& quodammodo pye cipiat Enthymema quoque eſt omne quod mente eun/ cipimus, propriẽ tamen dicitur, quæ eſt ſententiaer 5 trarijs, propterea quod eminere uidetur inter cæterd, 0 for, g trrecil iceni Clauſ de, priuc jjah Rom en Tur bleco, ut Homerus Poëta, urbs Roma. De hoc in argumentis ſatis dictum eſt. Non femper autem ad probationem adhibetur, ſed aliquando ad ornatum: Quorum igitur Cicer. uerba„„ 2 Ors Ligario. Mpunits Cæſar tuæ clementiæ laus eſt, eorum teip/ ret, effectum erat. Et addita in clauſula eſt Epiphone- matis modo, non tam probatio qudm extrema qusſiin Rpiphema. ſultatio. Eſt enim Epiphonema, rei narratæ uel proba⸗ tæ ſumma acclamatio: Aeneid.. Tantæ molis erat Romanam condere gentem· Pro Milone. Facere enim probus adoleſcens periculosẽ, quim perpeti turpiter maluit. Ect& quod appellatur ꝗèno= Noema. His No4uα, qua uoce omnis intellectus accipi poteſ.de ſorum ad crudelitatem acuet oratio: Non quis ſitratio dißimilis, ſed quia iam per alia ut id iniuſtum appart- RTFrxi (itrans cnanat biaig äguſt hoc nomine donarunt ea quæ non dicunt, uerum intel iuſei ligi uolunt, ut in eum quem ſæpius a ludo redemerato b“ nol, weim 1r. I un* eeran dlnh ant a aha nein u ufm alcio an zeti aue aman ekon anele ln anentüni eneui unercein mt.D nn punen nerxu unchchina lomt an eurgir niel uamti, Kcrau mmiſtktio lun manchhct, ORATOR. LIBBR. VIII. 49 ror, agentem cum ea talionis quod ei pollicem dormien ti recidiſſet. Eras dignus ut haberes integram manum. Sic enim auditur, ut depugnares. Vocatur aliquid& Clauſula, quæ ſi eſ quod concluſionem dicimus,& re ce, e quibuſdam in partibus neceſſaria eſt: Quare Clauſula. Pro Ligario. prius de facto ueſtro fateamini neceſſe eſt, quäm Liga- rij eulpam ullam reprehendatis. Scd nunc illud uolunt, ut omnis locus, omnis ſenſus in fine ſermonis feriat au rem. Turpe autem& propè nefas ducunt reſpirare ul- lo loco, qui acclamationem non petierit. Inde minuti, corruptiq; ſenſiculi,& extra rẽ petiti. Neq́; enim poſ Senſculi- ſunt tam mult« ſententiæ eſſe, quam neceſſe eſt multæ ſint clauſulæ. lam hæc magis noua ſententiarum gene- ra ex inopinato, ut dixit Vibius Criſpus in eum, qui cum loricatus in fõᷣro ambularet, prætendebat ſe id me- tu fucere: Quis tibi ſic timere permifit? Et inſigniter Africanus apud Neronem de morte matris. Rogant te Cæſar Galliæ tuæ, ut ſelicitatem tuam fõrtiter frras. Sunt et alid relata, ut Afer Domitius cuim Cloantillam deſenderet, cui obiectum crimen, quòd uirum qui inter rebellantes fuerat, ſepeliſſet, remiſerat Claudius, in epi logo filios eius alloquens: Matrem tamen, inquit, pue⸗ ri ſepelitote. Et aliunde petita, id eſt, in alium locum ex alio translata, ut pro Spatale Criſpus, qudm qui hære. qem amator inſtituerat, deceßit, cum haberet annos üuodeuiginti. Ohominem diuinu, qui ſibi indulſit. Fa cit quaſdam ſentẽtias ſola geminatio, qualis eſt Senecæ in eo ſcripto, quod Nero ad Senatum miſit, occiſa ma/ tre, cum ſe periclitatum uideri uellet: Saluum me eſſe 1 3 ad- ——— ————— 440 KH. FAB. QVINT. 17S§ TIT. adhuc nec credo, nee gaudeo. Melior cum ex contra- rijs ualet: Habeo quem fugiam, quem ſequar non ha- beo. Quid? quòd miſer cùm loqui non poſſet, tacere i poterat? Ea uerò fit pulcherrima, cim aligua compu/ ratione clareſcit. Trachalus contra Spatalen: Placen hæ ergo leges, diligentißimæ pudoris cuſtodes, deci- mas uxoribus dari, quartas meretricibus iubẽt. Sedh rum quidem generum& bonaæ dici poſſunt eæ mde Illæ ſemper uitioſæ, uti d uerbo, Patres conſcriptiſſe enim ineipiendum eſt mihi, ut memineritis patrum, b ius adhuc quo magis filſum eſt& longius petitum tra eandem ſororem gladiatoris, cuius modo feci men/ tionem: At digito non pugnaui. Eſt etiam generis rei⸗ uſdem, neſcio an uitioſißimum, quoties uerdoruman- biguitas cum rerum falſa quadam ſimilitudine iuni/ tur. Clarum autorem iuuenis audiui, cum lecta in capi te cuiuſdam oſſa ſententiæ gratia tenenda matri dediſ. ſet: Infelicißima famina nondum extuliñtifilium,& iam oſſa legiſti. Ad hoc plerique minimis etiam inuen- tiunculis gaudent, quæ excuſſæ riſum habent, inuentæ facie ingenij blandiuntur. De eo qui naufragus Gan/ te agrorum ſterilitate uexatus, in ſcholis fingitur ſeſu ſpendiſſe. Quem nec terra recipit, nec mare, pendeat. Muie ſimile in illo de quo ſuprA dixi, cui bater ſua men ora laceranti uenenum dedit. Qui hec edit, de- bet hoc bibere. Et in luxurioſum, qui ar matinuavſi nulaſſe dicitur. Necte laqueum, habes quod fucibu aris. Sume uenenum, decet luxurioſum biben. Alia xuana, ut ſuadentis nuuraui 5 6 0 uunin Frii ſtinr nu di Itum uü m ull duaſe Auu HUineut inucen runni ampl duunt oneiſ auneiſ albr Uuijsue nclau atinte Vnien buinail tntibus b HlKüelaee .““ 8— Hol an tin ri,cui an ſftem i E unnenih uguo apmma. mulen en irein taud an unahi cun an niti. man mlüd inen mmnn aſen n Tnheni ORATOR. LIBER VIII. 444 xandrum Babylonis incendio ſepeliant. Alexandrum ſepelio, hoc quiſquam ſpectabit è tecto? quaſi uerò id ſit in re tota indignißimum. Alia nimia, ut de Germa; nis dicentem quendam audiui: Caput neſcio ubi impo/ ſitum. Et de uiro forti: Bellaumbone propellit. Sed fi- nis non erit, ſi ſingulas corruptorum proſequar for- mas. Iud potius quod ect magis neceſſarium. Duæ ſunt diuerſæ opiniones, aliorum ſententias ſolas penè ſpe- ckantium, aliorum omnino damnantium, quorum mi/ bi neutrum admodum placet. Denſitas earum ebſtat inuicem, ut in ſatis omnibus, fructibusq́; raruori, quo arborun rum nihil ad iuſtam magnitudinem adoleſcere poteſt, quod laco in quem creſcat, caret. Nec pictura in qua nihil circumlitum eſt, eminet. ldeoq́; artifices etiam cum plura in unam tabulam contulerunt, ſpatijs diſtin guunt, ne umbræ in corpora cadant. Facit res eadem conciſam quoq orationem. Subſiſtit enim omnis ſentẽ tia, ideoq́; poſt eam utique aliud eſt initium. Vnde ſolu- ta ferè oratio, e& è ſingulis nõ mẽbris, ſed fruſtris col- lata, Kruclura caret, cum illa rotunda ey undiq; cir/ cumciſa inſiſtere inuicem nequeant. Præter hoc etiam color ipſe dicendi quamlibet clarus, multis tamen ac uarijs uelut maculis conſpergitur. Porrò ut aſfert lu- Porr us af men elauus purpuræ loco inſertus, ita certe neminẽè de- feret lumè ceat intertexta pluribus notis ueſtis. Quare licet hæc clarius,&r & nitere,& aliquatenus extare uideantur, tamen e purpuræ ie lumina illa non flammaæ, ſed ſcintillis inter fumum emi co inſertæ. cantibus ſimilia dixeris, quæ nec apparent quidem, ubi— tota lucet oratio, ut in ſole ſidera ipſa definũt cerni, et 1 4 quæ 4 — ᷣů( 443 M. FAB, QVINT. INSTIT. 1J0 quæ crebris paruisq́; conatibus ſe attollunt, inæqudlii ſatin tantum,& uelut cofragoſa, nec admirationem conſe- ſen ni quuntur eminentium,& planorum gratiam perdunt, hur Huc quoq; Hoc quoque accidit, quod ſolas captanti ſententiu, liotes accedit multas neceſſe eſt dicere leues, frigidas, ineptas. None- qu 9 nim poteſt eſſe delectus, ubi numero laboratur. Ita„ue dlui uideas e diuiſionem pro ſententia poni,& argumen, chus ſi tamen in tum, ſi tantum in clauſulæ calce pronuncietur. Ocei- qtul clauſula& diſti uxorem ipſe adulter, non ferrem te, etiamſi repu- luun malé pro- diaſſes, diuiſio eſt. Vis ſcire uenenum eſſe amatorum nuncietur, uiueret homo niſt illud bibiſſet, argumentum eſt. Nec To multas pleriq; ſentẽtias dicunt, ſed omnia tanquamſen ¹ ti Hinc tentias. † Huic quibuſdam contrarium ſtudium, quiſu. unplic giunt ac reformidant omnem hanc in dicendo uolupta tem, nihil probantes niſi planum, et humile, e ſine co natu. lta dũ timent ne aliquando cadant, ſemper iacet. Quod euim tantũ in ſententia bona crimen eſ no cau ſe prodeſt?non ludicem mouetenon dicentem comen- Eſt quoddã dats* At eſt quoddam genus quo ueteres nonuteban- tur. Et ad quam uſque nos uocatis uetuſtatem? Namſt· upn illam extremam, multa Demoſthenes quæ ante eumne⸗ mo: Quomodo poteſt probare Ciceronem, quinihl mutuandi putat ex Catone, Gracchisq́; immutandum? gelante N gua hos ſimplicior adhuc ratio loquendi fuit. Egouerõ ſeilul hæc lumina orationis, uelut oculos quoſdam eſſelo- dlben quenntiæ credo. Sed negue oculos eſſe toto corpore ue- i imn, ne cetera membra ſuum offacium perdant. Etſine imui ceſſe ſit, ueterem illum horrorem dicendi malim, quam iſtam nouam licentiam Sed patet media dul n mihin iun. in nrum a ſet. W an gun mniai i nnoum meſra anarili. nniſcal anomen⸗ nutha. aaülunf ORATOR. LIBER VIII. 445 ſicut in cultu uictuq; acceßit aliquis citra reprehenſio nem nitor, quem ſic ut poſſumus, adijciamus uirtuti- bus. Prius tamẽ ſic uitijs carere, nedũ uolumus eſſe me- liores ueteribus, ſimus tantũ dißimiles. Redeamus nunc quã proximã eſſe dixerã partem de tropis, quos motus clarißimi noſtrorum autores uocãt. Horũ tradere præ cepta& grammatici ſolent. Sed à me, cum de illorum officio loquerer, dilata pars hæc eſt, ꝗa de ornatu ora- tiõis grauior uidebatur locꝰ, et maiori operi ſeruadus. De Tropis. Cap. VI. TRopus eſt uerbi uel ſermonis à propria ſignifica- tione in aliam cum uirtute mutatio. Circa quem in. explicabilis et Grammaticis inter ipſos, et Philoſophis pugna eſt, quæ ſint genera, quæ ſpecies, qui numerus, quis cuique ſuijciatur. Nos omißis quæ nihil ad inſti/ tuendum Oratorem pertinent cauillationibus, neceſa rios maximeè, atque in uſum receptos exequemur, hoc modo in his annotaſſe contenti, quoſdam gratia ſigni- ſicationis, quoſdam decoris aſſumi,& eſſe alios in uer bis proprijs, alios in translatu, uertiq́ formas non uer borum modò, ſed& ſenſuum, et compoſitionis. Qua- re mihi uidentur erraſſe, qui non alios crediderunt tro bos, qudm in quibus uerbum pro uerbo poneretur. Ne- que illud ignoro, in ijſdem ferè qui ſignificandi gratia adhibẽtur, eſſe et ornatum, ſed non idem accidet cõtrd, eruntq́; quidam tantum ad ſpeciem accommodati. Inci- piamus igitur ab eo qui cum frequentißimus eſt, tũ lon gẽ pulcherrimus, traslatiõe dico, quæ Marοεd græce uocatur. Quæ quidem cum ita eſt ab ipſa nobis con- 1 5 ceſſa ——— ———————— qudre Quid ſit Trop 8. Troporum uſus& loci, Metaphora. 444 M. FAB. QVINT. INS TIr. ceſſa natura, ut indocti quoq; ac nan ſentientes euft. ii quenter utantur, tum ita iucunda atq; nitida, ut in ou tione guamlibet clara, proprio tamen lum ine eluctu Neq; enim uulgaris eſſe nec humilis, nee inſuauus(rei modo aſcita ſit)poteſt. Copiam quoq; ſermonis au pmi ſcendo T permutando, aut mutuando, quæ nõ habet: quodi nuuando difficilimum eſt præſtat, ne ulli rei nomen deeſſe uilus tur. Transfert ergo nomẽ, aut uerbũ, ex eo loco in qu proprium eſt, in eum in quo aut proprium deeſt, aut translatum proprio melius eſt. ld fac imus, aut quiai/ bnen ceſſe eſt, aut quia fignificantius, aut(ut dixi) quia dten tius. Vbi nihil horum præſtabit quod transferetur in- proprium erit. Necefitate ruſtici dicunt gemmam in u 2 uepro ker ₰ tibus. Quid euim dicerent aliud?& ſitire ſegetesC; fruclus laborare. Neceßitate nos durum hommem, uut aſperum. Non enim proprium erat quod daremus his affectibus nomẽ. lam incenſum ira,& inflammatũ cu. piditate,& lapſum errore, ſignificandigratia. Nibil enim horum ſuis uerbis, quam his accerſitis magis pre prium erat. lla ad ornatum, lumen orationis,& gene- contentio⸗- ris claritatem,& tconcionũ procellas,& eloquentie num flumina, ut Cicero pro Milone Clodium pontem gloni eius uocat,& alio loco ſegetem, ac materiam. Wei etiam parum ſpecioſa dictu per hanc explicantur: Georg:3. Hoc faciunt nimio ne luxu obtuſior uſu sic genitali aruo.& ſulcos oblimet iner les. Metaphoræ In totum autẽ metaphora breuior eſt fimilituline 22, alliun eoq́; diſtat, quòd illa comparatur rei quam uolumus ex ais qiſcximẽ. oro jbſa re dicitur. Comparatio eſbcim zere. Hæc b ſa re dacitur. Con 6 Prinere, hacr ipſare diꝛitur: Compar lus uülic 1n d, antun an auta anerwa e mtonial en ſegenr mn ttead aan tenuh 42 di uphe auC au uhun deknſei aCa 8 l u lh lohw- u 1o 11 6 maximè uidetur, cũ in rebus animalibus aliud pro alio ponitur, ut de agitatore: pueris præcipimus, ut accepto genere ſpecies intelli- ORATOR. LIBEK VIII. 443 lico feciſſe quid hominem ut leonem. Traslatio, cum dico de homine, leo eſt. Huius uis omnis quadruplex Gubernator magna contorſit equum ui. Et ut Liuius Scipionem Catone ad latrari ſoliti refert. In anima pro alijs generis eiuſdem ſumuntur, ut: Claßiq; immittit habenas. Aut pro rebus animalibus inanima: Ferro an ſato uirtus Argiuum occidit. Aut cotra: Ledet inſcius alto— Accipiens ſonitum ſaxi de uertice paſtor. præcipueq; ex his oritur mira ſublimitas, qquæ au quæ aude daciæ proxima, periculo translationis attollitur, cum et proxin rebus ſenſu carentibus actum quendam,& animos da- periculum mus, qualis eſt: fraslatios Pontem indignatus Araxes. attellicur Et illa Ciceronis:Quid enim tuus ille Tubero di- Cſceron ſtrictus in acie Pharſalica gladius agebat? Cuius latus Sarte. ille mucro petebat? Qui ſenſus erat armorum tuorum: Duplicatur interim hæc uirtus apud Vergilium: Ferrumq́; armare ueneno. Nam& ueneno armare,& ferrum armare, tranſ- latio eſt. Secantur hæc in plures, ut à rationali ad ratio nale,& idem de irrationalibus,& hoc inuicem, qui- bus ſimilis ratio eſt, et à toto,& à partibus, ſed iam nõ 1. 88 Trästatis me gere non poßint. Vt modicus autem atque opportunus qice usaum eius uſuz illuſtrat orationem, ita frequens obſcurat,&r es tædi —õõöuöʒ⁵— ———————— 446 M. PAB. QVyINT. INSTIT.. tædio complet. Continuus uerò in allegoria, et ænign Tenapäor⸗ taexit. Sunt quæda etià humiles translationes, ut i quo modoò dixi, ſaxea eſt uerruca, et ſordidæ. Non enin ſi cicero recte ſentinã Reipublicæ dixit fæditatẽ honi um ſignificans, idcirco probè illud quoq; ueterio- gul 7 1catiinir ratoris: Perſecuiſti Reipub. uomicas. Optimeq́; Ciceyv aiiii exhauriet ex demõſtrat, cauendi ne ſit deformis traslatio, qualiue luin urbe. magna(nam ipſis eius utar exẽplis) Caſtratà morte Aphria numi & perniciota ni Rempub.& Kercus curiæ Slauciam. Ne nimio m. uin Entina Reip. ior, aut quod ſæpio aceidit, minor. Ne dißimilis, quom 11 uhpr kiboe ppol Caſtratam.).8„ 2 De Oratore: exempla nimiũ frequẽter deprehendet, qui ſcierither n BAoaorus uitia eſſe. Sed& copia quoque modum egreſſa uiciſß Qui ſtratä eſſe eſt, præcipue in eadè ſpecie. Sunt e duræ, id eit, d los⸗ noni Rempub. ginqua ſimilitudine ductæ, ut: b winte 4 Sccapilis niues. Et: luppiter hybernas cana niue conſpuit alpes. In illo uerdò plurimum erroris, quod ea quæ Poetis, B AHoratius in qui& omnia ad uoluptatẽ referunt, ey plurima uerte Oail. xe, etiam ipſa metri neceßitate coguũtur, permiſſaſunt, conuenire quidam etiam proſæ putant. At ego in agen do nec palorem populi autore Homero dixerim, nec eii uolueres pennis remigare, licet Vergilius in apibus ae o hor Dædalo ſpecioſißime ſit uſus. Metaphora enim autua- cantem occupare locum debet, aut ſt in alienum utnit plus ualere eo quem expellit. Quod aliquato peneiam QDuare tranſ⸗ magis de ſnecdoche dicam. Nam translatio permo/ Etio reperta. endis animis plerunq;,& ſignandis rebuu, ae ſub ocu los ſubijciendis reperta eſt. Hæc uariare ſermonempo teſt, ut ex uno plures intelligamus, barteistjßeeug⸗ — — ꝗ — — — — 1 1nuom üaui an aüi en lauu 4 22 unablali mnuuen aiiſähe an ecah OKATOR. LIBER VIII. 447 nus, præcedéẽtibus ſequentia, uel contrà, omnia liberio ra Poẽtis quam Oratoribus. Nam proſa, ut mucronem pro gladio,& tectum pro domo recipiet: ita non pup- pim pro naui, nec abietes pro tabellis. Et rurſus, ut pro gladio ferri, ita non pro equo quadrupedem. Maxime aũt in orando ualebit numerorum illa libertas. Nam et Liuius ſæpe ſic dicit: Romanus prælio uictor, cum Ro- manos uiciſſe ſignificat. Et cõtrà Cicero ad Brutũ: Po Cicero ad pulo, inquit, impoſumus,& Oratores uiſi ſumus, cim Btutum. de ſe tantum loqueretur. Quod genus orationis nõ mo dò ornat, ſed etiam quotidiani ſermonis uſus recipit. Quidam 2vvinsd uocant, cum& id in contextu ſer monis, quod tacetur accipimus. Verbum enim ex uer- bo intelligitur, quod inter uitia Eνααενε uocatur: Arcades ad portas ruere. b Mihi hanc figuram eſſe magis placet, illic ergo ergo reddi- reddetur. Aliud etiam intelligitur ex alio: tur aliudh et Aſpice, aratra iugo referunt ſuſpenſa iuuenci. intelligitur Vnde apparet noctem appropinquare.id neſcio an aliud Oratori conueniat, niſi in arumentado, cum rei ſigni eſt. Sed hoc ab elocutionis ratione diſtat. Nec procul ab hoc genere diſcedit Mirauuia, quæ eſt nominis pro Metonymia- nomine poſitio, cuius uis et, pro eo quod dicitur, cau. ſam, propter quã dicitur, ponere. Sed ut ait Cicero hy- Hypallage. ballagen Rhetores dicunt. Hæc inuenta ab inuentore, & ſubiecta ab obtinentibus ſignificat, ut: S Cererem corruptam undis. Et.Recepttit Horat. in Terra Neptunus claſſes Aquilonibus arcet. te⸗ Quod fit retrò durius. Refert autem in quantum dle 14 448 M. FAB. OQVINT INSTIT. 6 dictus tropus Oratorem ſequatur. Nam ut Vulcanul tem proigne uulgò audinimus,& uario Marte pugnatun, us eruditus eſt ſermo,& Venerem quam coitum magui Hum riſe decet, ita Liberum& Cererem, pro uino& pana bu. licentius, qudm ut fori ſeueritas ferat. Sicut ex eo quod tüur continet, id quod continetur uſus recipit, ut benemo, trali ratas urbes,& poculum epotum,& ſeculum felix At litene id quod contra eſt, rarò audeat quis, niſt Poeta. =lam proximus ardet Voealegon- NRiſi forte hoc potiut eſt à poſſeſſore quod poßile. tur, ut hominem deuorari, cuius patrimoniũ conſumi- tur, quomodo fiunt innumerabiles ſpecies. Huius enin ſunt generis, cum ab Annibale cæſa apud Cannasſeas ginta millia dicimus:& apud Tragicos ab Egilao:& Vergiliu ueniſſe, pro carmine Vergilij: e uenire com. meatus, qui afferantur ſacrilegium deprehenſum non ſaerilegum: armorum ſcientiam habere,non arti llud quoq;& Poetis,& oratoribus frequens, quo eum qui efficit, ex eo quod efficitur oſtendimus. Nam& carni num autores: Pallida mor æquo pulſat pede pauperu tabernas, mc'nol enhn i Regumq́; turres- Et: e higa Oots: pallentesqz habitant morbi,triſtisi; ſeneciu. anda t Orator, præcipitem iram, hilarem adoleſcẽtiam, Uilit 8 ſegne otium dicit. Eſt etiam huic tropo quedam cum mſ, Pnecdoche uicinia. Nam cimm dico uultus hominii i pro uultu. Quod plurale ſingulariter, quod ſingulme ſanee eſt, pluraliter dico. Sed non id ago, ut unũ ex multis u a ar 1 teligatur(nam id e manife tum)ſed nomen Imme Vemil. in Aeneid. 4 A balece nunge pae an Pylg neſe nfuxm. alkgu anyüinm an etülu nhuft une encui räſend aasCan 2 bern, 6KRATOR. LIBER VIII. 445 ut cum aurata tecla, aurea puſillum à uero diſcedo, ab e quia non eſt niſt pars auratura. Quæ ſingula perſe quia nõ eſt qui minutivris eſt curæ, etiam non Oratorẽè inſtruenti pars aura- bus. A''roviuaoſa. quæ aliquid pro nomine ponit. Poẽ- turæ tis utroq; modo frequẽtißima, et per epitheton quia de aurata tracto eo cui opponitur, ualet pro nomine: Tytides, Pe 24one, lides,& ex his quæ in quoq́; ſunt præcipua: Dium pater atq; hominum Rex. Et ex factis quibus perſona ſignatur: Thalamo quæ fixa reliquit Impius. Oratoribus quoq; etiamſi rarus eius rei, nonnullus tamen uſus eſt. Nam ut Tytiden et Peliden nõ dixerint/. ita dixerunt timpiũ pro parrieida. Euerſorem quoque impius& Carthaginis& Numantiæ, pro Seipione: e Romanæ parricida eloquentiæ principem, pro Cicerone poſuiſſe nõ dubi- tent. Cicero ipſe certè uſus eſt hae libertate. Non multa peccas inquit, illi fortißimo uiro ſenior magicter, ſed ſi peceas, te regere poſſum. Neutrum enim nomen poſi⸗ tum eſt.& utrunq; intelligitur Orouαœ e quidem, Onomato⸗ id eſt, fictio nomints, Græcis inter maximas habita uir?ie- tutes, nobis uix permittitur. Et ſunt plurima ita poſita ab his, qui ſermon primi feceriit, aptates affectibus uo cem. Nd mugitus,& ſibilus,& murmur inde uenerit. Deinde tanꝗᷓ cõſumata ſint omnia, nihil generare aude mus ipſi, cum multa quotidie ab antiquis ficta morian tur. Vix illa quæ æaay iuya uocdt, quæ ex uocibus in uſum receptis quocũq; modo declinatur, nobis permit Heisageſe.. 5.. 1. flſaturit timus, qualia ſuntllaturi, et proſcripturi: atcue lau- Syllaturire, teati poſtes, pro illo, laurea coranati, ex eade fictione— —— 5 8 r ——————; ——äää 4560 M. FAB. CQVINT. 1NSTIT. res et eit ex ſunt. Sed hoc ſeliciter eualuit, at cõtra, uio pro eo inſ 1 e. 22. 4.. Ernate&r de licius. In Græcis obſeliſco coludumo,&c. durè etimn licata uiuere. iungere uetamur qui tolerantur uidere ſeptẽtrionesu euanuit demur. Eo magis neceſſaria karaxenous quam rectei- Catachreſis. cimus abuſionem, quæ non habẽtibus nomen ſuum, ac⸗ commodat quod in proximo eſt, ſic: 4 Equum diuina Palladis arte Aedificant- Et apud Tragicos: Et iam leo pariet, at paterc acetabula KMille ſunt hæc,& †acceptabula quicquid habet ey pixides cuiuſcunq; materiæ ſunt, e& parricidamn/ tris quoq; aut fratris interfector. Diſcernendumq eſ Abußoo& hoc totum à translatiõe genus, quod abuſio eſt, ubino Trauslatio mnen defuit, translatio ubi aliud fuit. Nam Poëteſo- quomodo quidam væraufixtas, eſſe uolunt, cuùm pro temeritate - ran Slatlo b b aiſali differant. lent abuſiue etiam in ijs rebus, quibus nomina ſuaſunt, uicinis potius uti, quod rarum in proſa eſt.lla quogue uirtus, aut pro luxuria liberalitas dicitur. A quib. hæc u quidem diſſonantia ſant, quod in his nonuerbum pro uerbo ponitur, ſed res pro re. Neq; enim putat quiſquã e luxurid, et liberalitatem, idem ſignificare: uerum id quod fit, alius luxuriã eſſe dicit, alius liberalitatèqua- Homerunr quæ aliter ſignificat, uennaVisid eſt tranſumptucdus à vM Ar.„.. 9, Wn pn⸗ ex alio in aliud uelut uiã præctat, iropus et rarißimus elaa Mi⸗ et maxime improprius, Sræcis tamen frequentior, qu v„. Centuurum Chirona, et viaxe lods, igtias dicũt, Nos quls intelligit em ſerat, ſi Verrẽ ſuem, aut Læliũ doctum nominemustEſt. hoe uerſu in⸗ fafas qu2s enim hæc in metalepſi natura, ut inter ii quod, b Ueph - anrt Metalepſis. uis neutri dubium ſit hec eſſe diuerſa. Supereſt ex his ltr Avenj aänea hi 4 una Phn 4 hahera ukes 1 t uui 145 luſt as llaume aentale un cüibhe⸗ anattunpn attgut fexnni uu(luség erdai eniug asſetun t ſpaaun. 6RATOR LIBER vIII 481 firtur ſit medius quidam gradus, nihil ipſe ſignificans, itiat, id eni ſed præbens tranſitũ, quem tropum magis affè ctamus, ut habere uideamur, quàm ut ullo in loco deſideremus. Nam eius frequentißimum exemplum eſt, Cano, eana to, dico: ita, cano, dico. Item eſ medium illud tano, nec diutius in eo morãdum, nihil enim uſus admodii uideò, niſt ut dixi in medijs. Cætera iã non ſignificadi gratia, ſed ad ornandam modò non augendam orationem aſſu muntur. Ornat enim E ziiεe quod recté dicimus ap, boſitum, nonnullis ſequens dicitur. Eo poëtæ ey fre- quentius,& liberius utuntur. Nanq; illis ſatis eſt con, uenire uerbo cui apponitur,& itaq; dentes albi,& hui mida uina in his non reprehendimus. Apud Oratorẽ, niſt aliquid efficitur, redundat. Tum autem efficitur, ſ ſine illo quod dieitur minus eſt, qualia ſunt: O ſcelus abominandum, ò deforméè libidinẽ. Exornatur autè res tota maximẽ translationib. cupiditas effrenata, et inſa ne ſuctructiones. Bt ſolet fteri alijs adiunctis epithetõ tropis, ut apud Vergiliit, Turpis egeſtas,& Triſtis ſe- nectus. Veruntamen talis eſt ratio huiuſce uirtutis, ut Nine appoſitis nuda ſit,& uelut incompta oratio, ne oneretur tamen multis. Nam fit longa& impedita, ut in quæ ſtionibus eam ludices ſimilem agmini totidem li ras habenti, quot milites quoq́;. in quo& numerus eſt duplex, nec duplum uirium, quanquã non ſingula mo- do, ſed etiam plura uerba apponi ſolent, ut, Coniugio Anchiſa Veneris dignate ſuperbo. Sed hoc quoque modo duo uerba uni appoſita, ne nerſum quidem decuerint. Sunt autem quibus non ui- 8 K deatur acutas uocat ſynonyma ꝗ dẽ ſunt. S⁵ο & ⁵&ννοε au tẽ dteit quod nõ ſolũ mobi litate quadã uelox eſt, ſed etiam ſpeciẽ, in longitudi⸗ nẽ& tenuita tẽ productũ 454 M. FAB. QVINT. INSTITI.. deatur hic omnino tropus, quia nibil uertat. Neceſſesũ Mle enim ſemper ut id quod eſt appoſitum, ſi à proprioſ-. in uiſeris per ſe ſignificet,& faciat antonomaſiam.&un ſi dicas: Ille qui Carthaginem& Numantiam euertit x antonomaſia ect:ſi adieceris, Scipio, appoſiti. Nonpo Illegoria, teſt ergo non eſſe iunctum. AtA ay fia, qud inueriê nem interpretamur, aliud uerbis, aliud ſenſu oſtendth ac etiam interim contrarium. Prius, ut: O nauis referent in mare te noki Fluctus, ò quid agis fortiter occupa Portum. Totusq́; etiã ille Horatij locus, quo nauim proe, publica, fiuctuũ tempeſtates pro bellis ciuilibus, porii 1. pro pace atq; concordia dicit. Tale Lucretius: bucretius Inuiid Pyeridum peragro loca- e, Et Vergilius: sed nos immen ſum ſpatijs confe cimus æquor, Et iam tempus equum ſpumantia ſoluere cola. Sinze translatione kero, in BucoliciB certè equidem audieram, qua ſe ſubqucere coles Incipiunt, mollic; iugum demittere cliuo vſq; ad aquã,& ueteris con fracta cacumina figi, Ounia carminibus ueſtrum ſeruaſſe Menaltem. Hoc enim loco, præter nomè, cætera propriſ⸗ leciſ ſunt uerbis. Verum non paſtor Men alcds, ſed Vergiliut uuii eſt intelligendus. Habet uſum talis= ego ter oratio, ſed raroò totius, plerunque aperlus p 1 eſt. Tota apud Citeronem talis: Hoc miror enimöèue. vorq́; quenquam hominem iia peſſundare alterum uer bis uelle, ut etiam nauem perforet, in qua ipſe nuja⸗ —— CRATOR. LIBER VIII. 4Q Ke lud commixtum frequentißimum. Equidem cæteras fteit u tempeſtates& procellas in illis duntaxat fluctibus con Aa cionum ſemper Miloni putaui eſſe ſubeundas. Niſi ad- ieciſſet duntaxat fluctibus concionum, eſſet allegoria, nnunc eam miſcuit. Quo in genere& ſpecies ex accer ſi tis uerbis uenit,& intellectus ex proprijs. Illud uerò l ürit, n a ge ſpecioſißimum genus orationis in quo trium permi. unki a xta eſt gratia, Similitudinis, Allegoriæ, et Traslatiꝰis. em Quodfretum, quem Euripum, tot motus, tuntas, tam mteroa n uarias habere creditis agitationes, commutationes, flu- jbeu einpun ctus, quantas perturbationes,& quantos æstus habet prote an busſui ratio comitioriu Dies intermiſſus unus, aut nox inter- irie poſtta, ſepe er perturbat omnia,& totam opinionem b 3 parua nonnunquam commutat aura rumoris. Nam id in peizſs quoque in primis eſt cuſtodiendum, ut quo ex genereeudum. cœperis translationis, hoc deſinas. Multi autem cuuim mitium à tempeſtate ſumpſerunt, incendio aut ruina fi niunt, quæ eſt in conſequentia rerum fœdißima. Cæte- rum, Allegoria paruis quoque ingenijt,& quotidiano 1 ſermoni frequentißimè ſeruit. Nam illa agendis cauſis Pedem con/ iam detrita, pedem conſerre,& iugulum petere, et ſan Hde,e eenta⸗ Luinem mittere inde ſunt, nec offendunt tamen. Ett e- lugulum pete nim grata in eloquendo nouitas& commutatio, e kanannut. 8 magis inopinata delectant AMeoq; iam in his amiſimus ſe attingere. modum, 2 gratiam rei nimia coaptatione con ſumpſt. Kere s un mus. Eſt in exemplis allegoria, ſi non prædicta in ora uenas incide tione ponantur. Nam ut Dionyſium Corinthi eſſe quo ndos Græci omnes utuntur, ita plura ſimilia dici poſſunt. re dicunt. NHec allegoria quæ eſt obſcurior, Ampua dicitur, Mnigma KE 2 nitiun *¼ 454. M. FAB. QVINT. INSTIT. uitium meo quidem iudicio, ſiquidè dicere dilucide,in tus, quo tamen& Poëtæ utuntur: Dit quibus in terris,& eris mihi magnuu Apold, Treis pateat cœli ſpacium non amplius ulnas. Et Oratores nonnunquam, ut Cæcilius: quadranti viam Clytemneſtram,& in triclinio Choam,&r inau biculo nolam: Nanqʒ& nunc quædam ſoluuntur,& tum erant notiora, cum dicerentur,& ænigmata ſunt tamẽ, nec ea niſi quis interpretetur, intelligas. In eoue/ r706 genere quo contraria oſtenduntur, aurda eſt, ilu/ ſionem uocant, quæ aut pronunclatione intelligitu, ant perſona, aut rei natura. Nam ſi qua earum uerbi diſſentit, apparet diuerſam eſſe orationi uoluntaten, quaquam in plurimis id tropis accidit, ut interſit qui de quo dicatur. Quia quod dicitur, alibi uerum eſtaut laudi ſimulatione detrahere, dut uituperationi luule conceſſum eſt. Quale eſt, quod C. Verres prætor utba nus, homo ſanctus er diligens, ſub ſortionem eiusin eo die non haberet. Et contra: Oratores uiſi ſumut,& po pulo impoſuimus. Aliquando cum riſu quodam con/ traria dicuntur his quæ intelligi uolunt, quematnoli in Clodiũ. integritas tua te purgauit, mihi cree, pudor eripuit, uita anteacta ſeruauit. Præter hæc uſus eſtall goria, ut triſtia dicamus melioribus uerbis, aut bone rei gratia quædam cõtrarijs ſignificemus, aliud textu, quæ& enumerauimis. Hæc ſi quis profecto ignorat quibus Græci nominib. appellẽt, 2ææuip, A2autunn Aerieparip, næpulæv dict ſciat. Sunt etiam qul hec non ſpecies allegori, ſed ipſa tropos dicuint, aen 39 3 Aued derba ttiam euun L ann wunn a 8— 2 uuk 8 1c ¹ 2 Anun imah a uun meen ha ieruu thik mun an tlin l n un) atſtu aun täätni unſeſtel nha er, ut aaunjle aulcl anurwis eub amunen hm 1I ORATOR LIBER VIII. 45 dem ratione, q illa obſcurior ſit, ey in his omnib. aper tè appareat quod uelimus. Cui accedit hoc quoq́, quod genus cum diuiditur in ſpecies nihil habet proprii, ut arboris ſpecies ſunt, pinꝰ, et olea, et cupreſſus, et ipſius per ſe nulla proprietas. Allegoria ued hab eat aliq;uid proprium quod quo modo fieri poteſt, niſi ipſa ſtecies eſt? Sed ad utendi nihil refert, Adijcitur his Mun ſi³ My iriſmo⸗ ſimulamus quidẽ, ſed no latẽs deriſus. Pluribus aiit uer Jenunfh, bis, cum id quod uno aut paucioribus certè dici boteſt, guoa Mant⸗ explicatur, ⁴igai ocant, circultum loquendi qui lis naſo ſuſp ,e Sr, ſ24 pab, di du ſe deſormmi dere dixit, id nonnunquã neceßitatẽ habet quoties dictu ſe deſormid es irridere. a operit, ut Salluſt, Ad requiſita naturæ, Interim ornatii auurupid eſt „ 9, f Degs faaesmerateiſes. naſus. quod petit ſolum, qui eſt apud Pocẽtas frequentiſßimus, ut: n titaole Tempus erat qu prima quies mortalihus egris irxiſooni dica . tus eſſet. Incipit,& dono diuum gratißima ſerpit. Et apud Oratores nõ rarus, ſemper tamẽ aſtrictor. Quicquid enim ſignificari breuius poteſt,& cum or- natu latiuus oſtenditur, n⸗biosaoie eſt, cui nomen latinẽ datum eſt, non ſanè orationus uirtuti aptum, Circum- locutio. Verum hæc ut cum decorẽ habet, periphraſis, ita cum in uitium incidit, Iιανπĩρϑe᷑'νia dicitur, Obſtat e/ periſlologia nim quicquid non adiuuat. Xæuearov quoq́;, id eſt, uer⸗ yperbaton bi tranſgreßionem, quam frequenter ratio compara- tionis& decor poſcit, non immeritò inter uirtutes ha bemus. Eit enim frequentißimè aſpera,& dura,& diſ. ſoluta,& hians oratio, ſi ad neceßitatem ordinis ſuu uerba redigantur,& ut quodque oritur, ita proximis etiam, ſi uinceri non poteſt, alligetur. Diſferẽda igitur quædam& præſumenda, atq; ut in ſtructuris lapidum 3 impo⸗ Pariphraſis * —ℳ — — —— —õõõʒ ———— 4 36 M. FAE. QVINT. INSTITI mpolitiorũ, loco quo quiſc; conuenit, ponendus. Nan enim recidere ea, nec pollire poſſumus, quæ coagmen, tata ſe magis iungant, ſed utendum his qualia ſuntetl gendæq́;ꝶ ſedes. Nec aliud poteſt ſermonsè facere nume- roſum, quã opportuna ordinis mutatio. Jeq alio, lan Svy Xs is ιν ααχάιαν᷑ Platonis inuenta ſunt quatuor ill uerba, quibus in illo pulcherrimo operi in Piræumd ſcendiſſe ſignificat, plurimis modis ſcripta, quod emm quoq; maximi facere experiretur. V erum id cũ duohnn Analtrophie uerbis fit, Aas ,oνdicitur, reuerſio quæda, qualiaſint uulgò mecil, ſecũ, apud Romanos Oratores et Hiſtori- cos. Quibus de rebus cum decoris gratia contrahitur longius uerbũ, proprie hyperbati tenet nomè ut: Ani- maduerti iudices omnè accuſatoris orations in duasdi uiſam eſſe parteis. Nam in duas partes diuiſam eſſe,re/ ctum erat, ſed durũ, et incomptũ Poctis, qui etiam uer- borum diuiſionem faciunt,& tranſgreßionem: Hperboreo ſeptem ſubiecta trioni. Quod oratio nequaquam recipiet. Ad id quidem eſt propter quod cum dicitur, tropus fit, quia compo/ nendus eſt e duobis intellectibus. Alioquinubi nihilex ſignificatione mutatum eſt, et ſtructura ſola uariatur, ſigura potius uerborum dici poteit, ſicut multi exbis narrationem longis mutant hyperbatis. Ex confuſſs bolæ quæ uitia accidunt, ſuo loco diximus. væc νν⁶ tz, dacioris ornatus ſummo loco poſui. Eſt hæc rdemen/ nen- tiens ſuperiectio. Virtus eius ex diuerſo par augendi atque minuendifit pluribus modis: Aut enim plufi⸗ cdo dicimus, ſicuux vVonus d an pußß 1ſa an ane dnts n euge cenn en umun e olm dennein n äohn ar naer n uüüſ aRancz an ſen nders ſtb Jperba an bakun tcaſety aa inaul nusg ea peſen „ 4 eeine 2 tauhn nol ahie OCRATOR. LIBER VvIII. 4 vomens, fruſtis eſculentis gremium ſuum,& totã tri- bunal impleuit. Geminiq; minantur. In cœlum ſcopuli- Aut res per ſimilitudinem attollimus, Credas innare reuulſas Cycladas- Aut per comparationem, ut: Eulminis ocyor alis. Aut ſignis quaſi quibuſdam: Ila uel intactæ ſegetis per ſumma uolaret Eramina, nec teneras eurſu læſiſſet arigtas. vel translatione, ut ipſum illud uolaret. creſcit in- terim h)perbole alia inſuper addita, ut Cicerò in Anto nium dicit: Quæ Charybdis tam uorax? Charybdim di co, quæ ſi fuit, fuit animal uiui. Oceanus mediusfidius uix uidetur tot res, tam diſsipatas, tam diſtantibus in lo cis poſitas tam citò abſorbere potuiſſe. Exquiſitam ue/ rò figuram huius rei deprehèẽdiſſe apud principẽ Lyri- corum Pindarum uideor, in libro quẽ inſcripſit ũvse. Is nanque Herculis impetum aduerſus Meropas, qui in inſula Coa dicuntur habitaſſe, non igni, nec uentis, nec mari, ſed fulmini dicit ſimilem fuiſſe, ut illa minora hac par eſſet. Quod imitatus Cicero, illa compoſuit in Ver rem: Verſabatur in dicilia longo interuallo alter, non Diony ſius ille, nec Phalaris(tulit enim illa quondam inſula multos,& crudeles tyrannos) ſed nouum quod- dam mõ ſtrum ex uetere illa immanitate, quæ in ijſdem uerſata locis dicitur. Non enim Charybdim tam in/ K 4 feſtam — 438 M. FAB. QyINT. INSTIrT. feſtam, neq; Scyllam nauibus, qudm iſtum in eodenſ to fuiſſe arbitror. Rec pauciora ſunt genera miinuenli vix oßibus hærent. 4 Et quod Cicero in quodam ioculari libello: Fundu varro uocat guo poßim mittere funlu Hpis. Nitamen exciderit, qua caua funda patet. Sed huius quoq; rei uis ſeruetur menſura quædun, uamuis eſt enim omnis hyperbole ultra fidem, nonti men eſſe debet ultra modã, nec alia magis uia in lau- aiav itur. Piget referre plurima hinc orta uitia, cͦ pre. ſertim minime ſunt ignota et obſcura. Monere ſatiieſ mentiri hyperbolen, nec ita ut mendacio fallere ueli. Quod magis intuendum eſt quouſq; deceat extollere, quod nobis non creditur. Peruenit hæx res frequentiſi i kabtatus mẽ ad riſum, qui ſi aptus&, urbanitatis: ſin aliter Sul titie nomẽ aſſequitur. Eſt autem in uſu uulg quog,& inter ineruditos,& apud ruſticos, uidelicet quod natu- ra eſt omnibus augęndi res, uel minuendi cupiditas in- ſita, nec quiſquam uero contentus eſt. Sed ignoſeitur, quia non affirmamus. Tum eſt byperbole uirtus, im ves ipſa de qua loquendum eſt, naturalem modum ex- ceßit. Conceditur enim amplius dicere, quia dici qunn- tum eſt, non poteſt, meliusq; ultra quam citra ſtat on tio. Sed de hac ſatis, quia eundem locum plenius in eo libro quo cauſas eorruptæ eloquentiæ reddebamun tractauimus. M. PFAB. QVINT. PIBR octaui finis. M. FAB. uanin anübn- aatut a goſei ORATOR, LIBER. IX. 459 Mr FABII QVIN⸗ TILIANI INSTITVTIONVI 8 Oratoriarum Liber IX. b In quo differant Figuræ à Tropis. Cap. I. nue.. u.. ſ v ſit proximo libro de Tro- P ad figuras, quæ Schemata græ- cò uocantur, locus ipſa rei natu ra coniunctus ſuperiori. Nam pleriq; has tropos eſſe exiſtima SS A uerunt, quia ſiue ex hoc duaæe- rint nomen, quod ſint fõrmati quodamodo, ſiue ex eo quod uertãt orationè, unde ey motus dictur, fatendi erit eſſe utrung; eorum etiam in figuris, vſus quoq; eſt igem. Nam&y uim rebus adijciunt, et gratiam praſtat. Nee deſunt qui tropis figuræ nomen imponant, quo- rum eſt C. Artorius Prgculus. Quin aded ſimilitudo manifeſta eſt, ut eam diſcernere non ſit in promptu. Nam quomod quædam in his ſpecies planè diſtat, ma nente tamen generali illa ſocietate, quod utraq; res à recta& ſimplici ratione cum aliqua dicendi uir, lute deflectitur, ita quædam perquam tenui limite di; uiduntur, ut cim ironia tam inter figuras ſententiæ, quam inter tropos reperiatur. n⸗bipeaoip autem et vats ſaron,et O'vouaroxoufav,&t E'xl⁵ετον clari quoq; a uthores figuras uerborum potius quàm tropos dixerunt. Quo magis fignanda eſt utriuſq; rei differentia. Et igitur K z tropus 8 pis dictum, ſequitur pertinens ——— ————ÿÿÿÿ——— — —— d 460 M. FAB. QvINT. INSTIT. 2 55 tropus ſermo a naturali e principali ſignificuti-. ni ne translatus ad aliam, ornandæ orationis grati, unti uel(ut plerique Grammatici finiunt) dictio ab eo loi ume co in quo propria eſt, translata in eum quo propru bes en men Schema, 3.—.. non eſt. Figura, ſicut nomine ipſo patet, couſormalis quædam orationis remota à communi& primum ſ offerente ratione. Quare in tropis ponuntur uerbad doin lia pro alijs, ut in Merapopo, Merurueie E Arrovokadſ uſ MiraN', Suuen-oxs, Karanputs, AAXvyopig, vYa ⁴60 kanl plerunque. AAXvyppe nanque& rebus fit ey uerbi, atm Onduærzude fictio ent nominis. Ergo hoc quoque poo uuni alijs ponitur, quibus uſuri fuimus, ſ illud non fingere mus. npioaois, etiam ſi frequenter& id ipſum in cu⸗ ius locum aſſumitur, nomen complecti ſolet, utiturta- men pluribus prouno. Pæilrov quoniam plerunq; ha- ſi bet antonomaſiæ partem, coniunctione eiusfit tropus. ttal Inc vzisers ommutatio eſt ordimis. Mdeoq; multi tro„ ſhuuſ pis hoc genus eximunt. Transſert tamen uerbum aut ution partem eius a ſus loco in alienum. Horum nibil in fi⸗ guras cadit. Nam e proprij uerbis,& ordine collo- catis figura fieri poteſt. Quomodo autem oniaali ſit tropi, alia ſchematis, ſuo loco reddam Nomineenim fateor eſſe commune. Hæe ſcio quam multiplicem h. beant, quamqᷓ; ſcrupuloſam diſputationem⸗, ſal es n pertinet ad præſens meum propoſitum. vihil enimre- fert quomodo appelletur utrumlibet eorꝰ, ſi quid ora⸗ tioni proſit, appareat. Nec mutatur uocabuli uibre⸗ rum. Et ſicut homines, ſi aliud acceperunt quam juo . ooutle. 4 W ic Mornan tieiſen fintlatt u mineij 3s dtden rein n„ nſd Am auin, rungu nind. E ſſinu Fegaente uncond 1 Ä 2 un * 0 1 4 vnauns au epirii etczun ena pmka. peiiwi iuxu un hhu- r un ütro en hmul aa bün ORATOR. LIBER IN. 461 loquimur, ſꝛue tropi, ſiue figuræ dicentur, idem effici- ent. Non enim nominibus proſunt, ſed affectibus, ut ſta tum coniecturalem, an inficialem, an facti, an ſubſtan- tie, an de ſubſtantia nominemus, nihil intereſt, qum i- dem quæri ſciamus. Optimum ego in his ſequi maxi- me recepta,& rem ipſam quocunque appellabitur mo do intelligi. lud tamen notandum, coire frequenter in eaſdem ſententias,& tropon,& figuram. Tam enim translatis uerbis quàm proprijs figuratur oratio. Eſ autem nõ mediocris inter autores diſfenſio,& quæ uis Figura quo- nominis eius,& quot genera,& quam multæ ſunt ſpe enan-. eiei cies. Quare primum intuendum eſt quid accipere de- beamusfiguram. Nam duobus modis dicitur: vno, Per figuras qualiſcunque forma ſententiæ, ſicut in corporibus, in quibus quoquo modo ſunt compoſita, utique habitus eſt aliquis: Altero, quo propriè ſchema dicitur, in ſen- ſu uel ſermone aliqua d uulgari& ſimplici ſpecie cum ratione mutatio, ſicut nos ſedemus, incumbimus, re.- ſpicimus. Itaq; cum in eoſdem caſus, aut tempora, aut numeros, aut etiam pedes continuò quis, aut certè ni/ mium frequenter incurrit, percipere ſolemus, uarian- das figuras eſſe uitandæ ſimilitudinis gratia. In quo ita loquimur, tanquam omnis ſermo habeat figuram.- temq; eadem figura dicimus curſitare, qua iactitare, lectitare id eſt, eadem ratione declinari. Quare illo intellectu priore& communi nihil non figuratum eſt. Quod ſi contenti ſumus, non immeritoͤ A pollodorus(ſi traden. ti Cælio credimEs) incomprehenſibilia partis huius Cæcilio bræsepta exiſtimauit. Sed ſi habitus quidam,& quaſi 8 geſtus ——————— —õ ʒ 8 4½ M. FAB. QVINT. INSTIT. geſtus ſic appellandi ſunt, id demum hoc loco ſchen accipi dici oportebit, qudd ſit à ſimplici, ac in promptupv. ito dicendi modo, poëricè uel oratorie mutatum. Sie enim uerum erit, aliam eſſe orationem à xuæiguuil eſt carentem figuris, quod uitium nõ inter mmnimatſt alia ErXαν&νναητQοOσνανle, id eſt, figuratam. Verum id ipſun anguſte tamen& Cælius terminauit, qui id ſolum pu tauerit ſchema, quo aliud ſimulatur dici qudm dicituu. Sanẽ uulgo quoque accipi ſcio. Vnde& figuratæ con- b trouerſiæ quædam, de quibus paulo poſt dicam, uoca notata tur. Ergo figura ſit arte aliqua nouata frma dicenii Genus eius unum quidam putauerunt, in hoc ipſodi-· uerſitas opiniones ſecuti. Nam hi, quia uerborum muts i tione ſenſus quoque uerterent, omnes figuras in uerhis eſſe dixerunt: Illi, quia uerba rebus accommodarentur, omnes in ſenſibus, Quarum utraq; manifrta cauila- tio eſt. Nam ut eadem diei ſolent aliter atq; aliter, ma/ netq ſenſus elocutione mutata, ita et figufa ſententie, plures habere uerbora figuras poteſt. Ila 2 enim poſft ta in cõcipienda cogitatione, hæc in enunciaia,ſelſre- quẽtißimẽ coeunt, ut in hoc: Nemo iam Dolobellaneg tui, neq; tuorum liberum quos tu miſcros in egeſtate atq; in ſolitudine reliquiſti, mi ſereri poteſt. Nam otu⸗/ tio à ludice auerſa, in ſententia iamiam,& liberum‚in uerbis ſunt ſebemata, Inter plurimos enim, quoſii- conſenſum eſt duas eius eſſe partes, Aiwusias,id eſt men⸗ tis, uel ſenſus, uel ſententiarum, nam his omnibus mo. dis dicium eſt: e Aifius, id eſt, uerborum, ualdicli. nis, uel elocutionis, uel ſermonis, uel orationis ne. 7 annieulll⸗ uattelle, aneii aa trn, euſeße 6 RA TOR. LIBER IX. 46 uariatur,& nibil refert. Corn. tamen Celſus adijcit uerbis& ſententijs figuras colorum, nimia profecloͤ cupiditate ductus. Nam quis ignoraſſe eruditum alio- qui uirum credat colores er ſententias ſenſuum eſſes Quare ſicut omnem orationem, ita figuras quoq́; uer/ ſari neceſſe eſt in ſenſu& in uerbis. Vt uerõ natura prius eſt concipere animo res quàm enunciare, ita de bis figuris antè loquendum eſt, quæ ad mentem perti/ nent, quarum quidem utilitas tum magna, tum multi. plex, in nullo nõ orationis opere uel clarißimè elucet. Nam etſi minimè uidetur pertinere ad probationem qua figura quicqeue dicatur, facit tamen credibilia quæ dicimus,& in animos ludicum qua non obſeruatur ir- repit. Nanque ut in armorum certamine,& aduerſos ictus, er rectas ad ſimpliees manus tum uidere, tum e- tiam cauere ac propulſare facilè eſt, aduerſæ tectæq́; minus ſunt obſeruabiles,& aliud oſtendiſſe quàm pe/ tas, artis eſt: ſic oratio quæ attu caret, pondere, mole, & impulſu præliatur. Simulanti uariantiq́; conatus, in latera atq; in tergat incurrere datur,& arma aduò incutere care,& uelut f nutu fallere. lam uerò affectus nihil ma nictu gis ducit. Nam ſi frons, oculi, manus multum ad iid- tum animorum ualent, quato plus oratiònis ipſius uul tuu ad id quod intendimus eficere conipoſitus? pluri/ mum tamen ad commendationem facit, ſiue in conci- liandis agentis moribus, ſiue ad promerendum actio/ ni fauorem, ſiue ad leuandum ueritate ſaſtidium, ſiue ad quædam uel dęcentius indicanda uel tutius. Sed an- tequam quæ cuiq; rei figura conueniat oſtendo, dicen- d öL.“ 4 “ 464 M. EAB. QVINT. INSTIT. dum eſt nequaqud eſſe tam multas, quàm ſint a quli dam constitutæ. Neque enim me mouent nominaiii quæ fingere utiq; Græeis promptißimum eſt. Anteo- mnia igitur illi qui totidem figuras putant quotafa- ctus, rapudiandi, non quia affectus nõ ſit qualitas qus dam mentis, ſed quia figura, quam non communite, ſed proprie nominamus, non ſit ſimplex rei cuiuſenn/ que enunciatio. Quapropter in dicendo iraſci, dolen, miſereri, timere, confidere, contemnere, non ſunt figu. ræ, non magis quam ſuadere, minari, rogare, excuſa- re. Sed fallit parũ diligenter intuentes, quod inueniunt in omnibus his locis Eguras,& earum exemplaexo- rationibus excerpunt. Neq́; enim pars una dicendiet, quæ non recipere eas popit. Sed aliud eſt admittere fi- Zuram, aliud figuram eſſe. Neq; enim uerebor explica. dæ rei gratia frequentiorem eiuſdem nominis repetiti- onem. Quare dabunt mihi aliquam miraſcente, de/ precante, miſerante figuram, ſcio, ſed non ideo iraſci, miſereri, deprecari, figura erit. Cicero quidem omnia orationis lumina in hunc locum congerit, mediã quan da, ut arbitror, ſecutus uiam, ut nec omnis ſerno ſche- ma iudicaretur, nec ea ſola quæ haberent aliquam re- motam ab uſu communi fictionem, ſed quæ eſſentcla/ rißima,& ad mouendum auditorem ualerent pluri/ mum, quem duobus ab eo Libris tractatum locum ali texam ſubieci, ne fraudareni legentes iudicio maximi- authoris. in tertio de Oratore ita ſcriptum eſtnper⸗ petua autem oratione, cum& cõiunctionis lenitatem, & mumerorum quam dixi rationem tenuerimus, 43 Kc bo nore nali ſabi ali aum lune haiec amd 8 Nheu pre ingu dar. 44 72¹ ſb,u lo at ain in. necgic cpiernd n T conten 1 rriuuen 4, C eur zening a iceun 1 t deäclt n timj. Sehmi an 8 mmanſte ag enti⸗ niialin ömſſ, acn. C clochnt n in u dnn lge a ſunr iſciune untudil Lün animonni elügaa at unnd Areie an löneim doreil tum ag 4 ſung nirtie Ffa, 1 b atene, witiſi, 1 n ce a ſata au ruupbi 6RATOR. LIBERNI. 485 eſt quaſt luminibus distinguenda et frequentanda om- nis oratio ſententiarum atq́; uerborum. Nam& com- moratio una in re permultum mouet,& lluſtris expla natio rerum, atque quaſi gerantur ſub aſpectum pene ſubiectio, quæ& in exponenda re plurimum ualet,& ad illustrandum id quod exponitur,& ad amplifican- dum, ut his qui audient illud quod augebimus, quan/ tum efficere oratio poterit, tamen eſſe uideatur. Et huic contraria ſæpe præciſio eſt,& ad plus intelligen dum quam dixeris ſignificatio,&& diſtrictéè conciſa breuitas,& extenuatio,& huic adiuncta illuſio, à præceptis Cæſaris non abhorrens, e&r ab re digreßio: in qua cum fuerit delectatio, tum reditus ad rem aptus, diſtincte as bud Cicer. egitur. & concinnus eſſe debebit, propoſitioq́; quid ſis di- coueniens cturus,& ab eo quod eſt dictum ſeiunctio,& reditus ad propoſitum,& iteratio,& rationis apta conclu- fio, tum augendi minuendi ue cauſa ueritatis ſuperla- tio, atq; traiectio,& rogatio, atque huic finitima qua ſ percontatio, expoſitioq́; fententiæ ſuæstum illa quæ maxime quaſi irrepit in hominum meęntes alia dicentiiem ac t ſignificantis dißimulatio, quæ eſt periucunda, ſimulantis cum in orationis non contentione, ſed ſermone tracia- tur. Deinde dubitatio, tum diſtributio, tã correptio, uel ante uel poſtqua dixeris, uel cum aliquid à teipſo reij- cias. Præmunitio eſt etiam ad id quod aggrediart,& reiectio in alium communicatio, quæ eft quaſi cum a- pud quos dicas, deliberatio, mori ac uitæ imitatio, uel in perſonis, uel ſine illis magnum quoddam ornamen- tum orationis,& aptum ad animos coneiliandos uel maxl. — ———— — — ———————— ——õÿõÿ õÿõÿ —— — 7 4 .— —————,—— =—ͤſ . 3 7*„ 3 3 1 466 M. PFAB. QVINT. INSTIT. maxime, ſepe autem etiam ad commouendos. Perſon vum ficta inductio, uel grauißimum lumen augenii,i? ſcriptio, erroris inductio, ad hilaritatem impulſio,at occupatio, cumm duo illa quæ maxime mouent, ſimiliuu do et exemplum, digeſtio, interpellatio, contentio, n- ticentia, commendatio, uox quædam libera, atq; etin effrenatior augendi cauſa, iracundia, obiurgatio, p imßio, deprecatio, obſecratio, declinatio breuis à pry Poſito, non ut ſuperior illa digreßio, purgatio, cond. liatio, læſio, optatio, atq; execratio. His fere luminl illuſtrant orationem ſentẽtiæ. Orationis autem ipſun tanquam armorum, eſt uel ad uſum comminatio& quaſi petitio, uel ad uenuſtatem ipſam tractatio. Nm & geminatio uerborum habet interdum uim, leporem alias,& paululum immutatum uerbum atq; deflexum, ey eiuſdem uerbi crebra tum à primo repetitio, tun in extremum conuerſio,& in eadem uerba inpetus & concurſio,& adiunclio,& progreßio,& eiuſdem lierbi crebrius poſiti quædam diſtinctio,& reuocatio auſ 3 uerbi,& illa quæ ſimiliter deſinunt, aut quæ cadunt 77 militer, aut quæ paribus paria referunt, aut que ſunt inter ſe ſimilia. Eſt etiam gradatio quædam et conuer- ſio,& uerbori continua tranſgreßio,& contrarum & dißolutum,& declinatio, et reprehenſio,& excla matio,& imminutio,& quod in multis caſibus poni- tur,& quod de ſingulis rebus propoſitis ductumre- fertur ad ſingula,& ad propoſitum ratio ſubiecta,& promißio item in diſtributis ſuppoſita ratio,& pernißio,& rur ſus alia dubitatio,& improuiſum quiidiam, 27 umu MmiQi ieran tutab 4 1 Vn. 28 8 fe h enien cha ton Ruam R. 1in wuh A ſanznn e fiuaitg ia aͤſten eactii anrlühuiſ ſgeſi un. pann gal ku tan if 11 anleem an eſann 1 sb, äm un heu a r 6RATOR. LIBER IX. 467 numeratio,& alia correctio,& diſputatio,& conti- nuatum,& interruptum,& imago,& ſibijpſi reſpon ſio,& immutatio,& diſiunctio,& ordo,& relatio, et digreßio,& circumſcriptio. Hæc eufans ferẽ, at que horũ ſimilia, uel plura etiam eſſe poſſunt, quæ ſen tentijs orationem, uerbonumq́; confirmationibus illu- minent. Eadem ſunt in Oratore plurima, non omnia tamen,& paulò magis diſtincta, quia poſt orationis & ſententiarum figuras, tertium quendam locum ſub- iecit ad alias, ut ipſe ait, quaſi uirtutes dicendi pertinè/ tem. Et reliqua ex collatione uerborum, quæ ſumuntur quaſi lumina, magnum afferüt ornatum orationi. Sunt enim ſimilia illis quæ in amplo ornatu ſcenæ aut fori appellantur inſignia, nõ quia ſola ornent, ſed quòdex cellant. Eadem ratio eſt horum quæ ſunt orationis lu- mina,& quodammodo inſignia, aut ciim duplicantur iteranturq́; uerba, aut breuiter commutata ponuntur, aut ab eodem uerbo ducitur ſæpius oratio, aut in idem coniſcitur, aut in utrunq́;, aut adiungitur idem itera.- tum, aut idem ad extremum refertur, aut continèter u- num uerbum non in eadem ſententia ponitur, aut cum ſimiliter uel cadũt uerba, uel deſinunt, aut ctem multis modis contrarijs relata cõtraria, aut cùm gradatim ſur ſam uerſus redditur, aut cm demptis cõtunctionibus diſſoluté plura dicuntur, aut cm aliquid prætereun/ tes cur id faciamus oſtendimus, aut cum corrigimus noſmetipſos quaſt reprebendentes, aut ſ eſt aliqua ex clamatio, uel admirationis uel conqueſtionis, aut cum eiuzſdem nominis caſus ſepius commutantur, Senten- E tiarum kenditur. 46s M. EAB. QVINT. INSTIT. tiarum maiora ornamenta ſunt, quibus quia frequet. tißime Demoſthenes utitur, ſunt qui putent idcirtoe- lus eloquentiam maxime eſſe laudabilem. Enlmuen nullus fere ab ed locus ſine quadam confirmatione ſen tentiæ dicitur, nec aliud quidquam eſt dicere, niſion/ nes, aut certe pleraſq; aliqua ſpecie ilumimare ſenten/ tias. Quas cum tu optime Brute teneas, quid attinetno minibus uti, aut exemplis? tantummodo notetur lotus sic igitur dicet ille quem expetimus, ut uerſet ſæpenl tis modis eadem,& in una re hæreat, in eademq́; con- moretur ſententia. Sæpe etiam ut extenuet aliguil ſe- peut irrideat, aut declineta propoſito, deflectatq;ſen- tentiam, ut proponat quid dicturus ſit, ut cum tranſe rit, iam aliquid definiat, ut ſe ipſe reuocet, ut quoddi- xerit iteret, ut argumentum ratione concludat, ut m- j terrogando urgeat, ut rurſus quaſi ad interrogata ſibij pſe reſpondeat, ut contra ac dicat accipi& ſentiriue. lit, addubitet quid potius, aut quomodo dicat ut diui- dat in partes, aut aliquid relinquat, ut negligat, ut ante pramuniat, ut in eo ipſo in quo reprehèdatur, cupan in auerſarium conferat, ut ſepe cum his qui audiunt, nonnunquam etiam cum aduerſario quaſi deliberet, ut hominum mores ſermonesq́ deſcribat, ut muta quc- i dam loquẽᷣtia inducat, ut ab eo quod agitur auertat ani mos, ut ſæpe in hilaritatè riſum ue cuertat ut ante oe cupet quod putat opponi, ut comparet ſimilitulimeht utatur exemplis, ut aliud alij tribuens aiſpertiatz ut m⸗ terpellatorem coẽrceat, ut aliquid reticere ſedicabut denunciet quid caueat, ut liberiiu quid alatit 8 6— un ſa n Kcſela aa iequln u uu lſußei h⸗an nedmei an tn rſaguß uazuj detata mntthit. iſn a 29 9 uusf t ual Tüu 4 lben Se GSRATOR. LIBER IX. 463 ſcatur etiam, ut obiurget aliquando, ut deprecetur, ut ſupplicet, ut medeatur, ut à propoſito declinet aliquan tulum, ut optet, ut execretur, ut fiat his apud quos di- eit familiaris, atq; alias etiam dicendi quaſi uirtutes ſe- quatur breuitatem, ſi res petet.&æpe etiam rem dicen- Hadenus Ci⸗ do ſubijciet oculis, ſæpe ſupra feret rem qudm fieri poſ ceronis uer/ ſit, ſig nifieatio ſæpe erit maior quam oratio, ſepe hi- 2*⁵ Pleas laritas, ſæpe uitæ naturarumq́; imitatio. Hoc in genere tauit. (nam quaſi ſyluam uides) omnis eluceat oportèt elo- quentiæ magnitudo. De Figuris ſententiarum. Cap. II. EE cui latius complecti conformationes uerborum ac ſententiarum placuerit. habet quod ſequattir, nes affirmare auſim quicquam eſſe melius, ſed hæe ad pro- poſiti mei rationem legat. Nam mihi e bis ſententia⸗ rum ftguris dicere in animo eſt, quæ ab illo ſimplici mo do indicandi recedunt, quod idem multis doctißimis uiris uideo placuiſſe. Omnia tamen illa, etiam quæ ſint alterius modi lumima, adeò ſunt uirtutes orationis, ut ſine his nulla intelligi uerè popit oratio. Nam quomo- do ludex doceri poteſt,ſe deſit illuſtris explanatio, pro boſitio, promißio, finitio, ſeiunctio, expoſitio, ſenten ſectio tie ſiue rationis apta concluſio, præmunitio, ſimilituãA do, exemplum, digeſtio, diſtributio, interpellatio, inter pellantis cortio, contentio, purgatio, iæſio? Quid ue- rd agit omnino eloquentia detractis amplificandi mi, nuendiq́; rationibus? Quarum prior deſiderat illan Plas quim dixerus ſignificationem, id eſt, Eapavivn & ſuperlat onezs neritati,&r Haitctionem. Haæc al/ L 2 tera 4 70 M. FAB. QVINT. INSTIT. terra extenuationem deprecationemq́;. Qui affecluse. runt uel concitati, etractata uoce libera, effrenation iracundia, obiurgatione, optatione, execratiõe, uel ili mitiores, niſi adtuuantur commendatioue, conciliatio ne, ad hilaritatè impulſione? Quæ delectatio, aut quod medioeriter ſaltem docti hominis indicium, niſ aluam petitione, alia commoratione inſigere, digredi d re, redire ad propoſitum ſuum ſcierit, remouere à ſe, ina lium traiſcere, quæ relinquenda, quæ cõtemnenda ſin iudicare? Motus eſt in his orationis atque actus, qui- bus detractis iacet,& uelut agitantem corpus ſpiriu caret. Quæ cim adeſſe debent, tũ diſponenda atq uu/ riada ſunt, ut auditorem, quod in fidibus fieri uidenus, omni ſono permulceat. Verim ea plerunq; reca ſunt nee ſe fingunt, ſed confitentur. Admittunt autem, utdi- proxima xi, figuras, quod uel ex proximo doceri poteſt. Quid enim tam commune quam interrogare, uelßerconta- ri? Nam utroque utimur indifferenter, cum alterĩ no-— ſcendi, alterum arguendi gratia uideatur adhiberi. At ea res utrocunq; modo dicatur, etiam mulliple habet ſchema. Incipiamus enim ab ijs quibus acrior& uehe fit mentior kſit probatio, quod primo loco poſuimus. zim plex eſt ſic rogare: Sed nos qui tandem, quibus aut ueniſtis 4b orist Interregati« Figuratum autem, quoties non ſciſcitandi gratia 4 nũ modi,n. ſumitur, ſed inctandi: Quid enim tuus ile rubero di/ ſtrictus in acie Pharſalica gladius agebat? Et, Quouſ. que tandem abutere Catilina patientia noſtrat t, fauẽ re tua conſilia non ſentis? Et totus denique hic locu Quunto enandd anknul. nniwe a L Räterg ean konth⸗ nuüfren eiun. ORATOR. LIBER IX. 47 Quanto enim magiz ardet, quim ſi diceretur: Diu abuteris patientia noctra. Et: Patent tua conſilia. In- terrogamus etiam quod negari nõ poßit. Dixit ne tan- dem cauſam Caius Fidiculanius Facula? at ubi reſpon- dendi diffieilis eſt ratio, ut uulgo uti ſolemus. †Auo- Quomodo modor qui fieri poteſt:? Aut inuidiæ gratia, ut Medea a- 4 uidem fie. pud Senecam: b Abole Quus peti terras iubes: 3 Aut miſerationis, ut Sinon apud Vergilium: Heu quæ me tellus, inquit, quæ me æquora popit Aeneid.x Accipere Aut inſtandi,& auferendæ dißimulationis, ut Aſi- nius: Rudis ne, frioſum, inquam, non inofficioſum te/ Namentum reprehendimus. Totum hoc plenum eſt ua. rietatis. Nam e indignationi conuenit. Et quiſquam numen lunonis adorett Aeneid'. Et admirationi. Quid non mortalia pectora cogis Auri ſacra fimes Et interim acrius imperandi genus: Non arma expedient, totaq́; ex urbe ſequentur: Et ipſi noſmet rogamus, quale eſt illud Terentianu: Quid igitur faciam? Eſ alia etiam in reſpondendo figura, cum aliud in. Reſpdendi terrogandi, ad aliud quia ſic utilius ſit, occurritur, tum ſigura- augendi criminis gratia, ut teſtis in reum rogamus, an 45 Treo fuſtibus uapulaſſet. Et innocens, inquit. Tũ de- eo elinaãdi quod eſt frequentißimum. Quæro an occideris hominem, reſpondetur, latronem. An fundum oceupa- . T. 3 ueris, 5 1— 4 472 M. FAB. OVINT. INSTIT. ueris reſbondetur meunq ut confeßionem præcedut Fenſio. Vt apud Vergiliam in Bucolicis dicenti. Non eᷣgo te uidi Damonis peſßime caprum ENxcipere inſidijs- Occurritur: b An mihi cantando uictus non redderet ille, vAuem mea carminibus meruiſſet fiſtula caprun, Diſsimulatio Cui eſt confinis dißimulatio, non alibi quam in nſi Poſita, ideoq́; tractata ſuo loco. Nam ſerio ſt fiat, pro conſe ßione eſt. Cæterum, etiam interrogandi ſeipſos Cicero re 1r 5... Tigani, FeſPondendi ſibi ſolent eſſe non ingratæ uices, ut Cice. Reipublicæ reddidit. Aliter pro Cælio ficta interrog⸗ tione:Dicet aliquis, hæc igitur e tua diſciplinasèici inſtituis adoleſcentes:? e totus locus. Deinde: Egoſſ quis Iudices hoc robore animi, atue hac indole uirtu- tis, ac continentiæ fuit,&c. Cui diuerſum eſt, cum alu rogaueris, non expectare reſponſum,& ſtatim ſubiſce Subĩecia. re: Domus tibi deerat: at habebas: pecunia ſuperabat: ſuggectio- t agebas, quod ſchema quidam per ſubiectionem uo/ aem cant: kit& comparatione. Vter igitur facilius ſueſſn tentiæ rationem redderet,& alijs modis tum breuilus tum latius, tum de una re, tum de pluribus. Mire uero . in caußis ualet præſumptio, quæ n,cdulie dicitur, cum Præſumptio. id quod obici poteſt, occupamus. ld neqque in aljis pur- tibus parum eſt,& præcipuè proœmio conuent. Sel quanquam generis unius, diuerſas tamen ſvecies ha ö“ ‧ſſſſͤ ö“ Kione, contra Q Cæcilium, quod ad eaſiuqmdfaa ro pro Ligario: Apud quem igitur hæc dico: nempes- pud eum qui cium hoc ſciret, tamen me antequam uidit In Diuina- bet. Eſt enim quædam præmunitio, qualis ciceroni Pmd atanſßt Ri del ronisge 4 Rccuni a laͤusnogr 41 busnauſ* 4 mluiin 1. ſlh 7 la J en wnt eſt dhmnug drmn üergoce ngn diwu atii rumulea an a celulu bicherge ane üne rexwig Tdn weunc rii ſue an 7 6 kum sbe dr tf 1 4 4 1 ORATOR. LIBER INX 473 1 ſ yc 1⸗ Ci 6 R 1 qui ſemper defenderat. Quædam confeßio, ut pro Ra Gis 8 Ra⸗„ birio Poſthumo, quem ſua quoque ſententia reprehen- mo. dendum fateretur, qudòd pecunià regicrediderit. Quæ⸗- dam prædictio, ut: Dicam enim non augendi criminis gratia. Quædam emendatione, ut: Rego ignoſcatis mi bi, longius ſum euectus. Frequentißima præparatio, cum pluribus uerbis, uel quare facturi quid ſimus, uel quare feceximus, dici ſolet. Verborum quoq; uis ac pro prietas, uel præſumptione confirmatur: Quanquam illa non pœna, ſed prohibitio ſceleris fuit. Aut repre/ benſione: Ciues, inquam, ſihoc eos appellari nomine ſis eſt. Affert aliquam fidem ueritatis& Dubitatio, Dubitatio: cum ſimulamus quærere nos, unde incipiendum, ubi deſinendum, quid potißimum dicendum, an omnino dicendum ſit, cuiuſmodi exemplis plena ſunt omnia. Sed unum interim ſufficit: Equidem quod ad me atti.- net, quò me uertam neſcio: Negem fuiſſe inſamiam iu- dicij corrupti? e& c. Noc etiam in præteritum ualet. Na &r dubitaſſe nos fingimus. A quo ſchemate non procul abeſt illa quæ dicitur Communicatio, cum aut ipſos ad Cémunicatic uerſarios conſulimus, ut Domitius Afer pro Cloan/ Cloatilla tilla. At illa neſcit trepida, quid liceat fæminæ, quid cõ iugem deceat, forte uos in illar'ſolicitudine obuios ca- ſolitudine ſus miſeræ mulieri obtulit, tu frater, uos paterni amici, quod conſilium datis:? Aut cum iudicibus quaſi delibe- ramus, quod eſt frequentißimum. Qulid ſuadetis, et uos interrogo, quid tandem ſeri oportuiteut Cato: Cedò, ſi uos in eo loco eſſetis, quid aliud fociſſetis?Et alibi: Com munem rem agi putatote, ac uos huic rei præpoſitos “— L 4 eſſe 474 M. FAB. AVINT. MNSTITT.¼.. b Sed nonnunquam communicantes aliquid inexa trſo ctatum ſubiungimus, quod ey per ſe ſehema ett, ut eiße Verrem Cicero: Quid deinde:? quid cenſetiss furtunß txam taſſe, aut predam aliquams Deinde cum diu ſuſpendſ, Quue kct u dicum animos, ſubiecit guod multo eſſet impno- fieiu Suſtentatio. Hius. Hoc Celſus ſuſtentationem uocat, Eſt aüt dupler. Hinu Nam contra, frequenter cum expectationem grauißi. ſule aliqpuid morum fecimus, fad aliquid quod ſit leue, aut nullomo lijni defen dimus do criminoſum, deſcendimus. Sed quia non tantum pe temgn xulaer ommunicationem fieri ſolet, vapaät⸗e alij nomin. uame uerunt, il eſt, inopinatum. Ulis non accedo, quiſche- fune mna eſſe exiſtimant,9etiaſi quid nobis ipſis dicamus iner lion pectatum accidiſſe, ut Pollio Aſinius: Nunquã forecrre Quil didi Iudices, ut reo Scauro ne quid in eius iudicio gra ospo . tia ualeret, deprecare. Eſt penè idem fons illius qumm tuſin Permilsio, Permißionem uocant, qui cõmunicationis cum aliqus ddluc ipſis ludicibus relinquimus æſtimanda, alique nonnun imn, quam aduerſarijs quoque, ut Caluus Vatinio: Perfrica uri frontem,& dic te digniorem ꝗqui Prætorffieres, quum diina Catonem. Quæ uerò ſunt augendis affectibus accõmo⸗ luum 7 Simulatio, datæ figuræ, conſtant maximè Simulatione, Nanq; e banenj iraſci nos,& gaudere, e timere,& admirarb ey dole ſtehſe re,& indignari,& optare quæq́; ſunt ſimilia hus fiijI mnint mas. Inde ſunt illa: Libertatus ſum, reſpiraui et beneh auus bet, etſquæ amentia eſt hæc BEt: O tempora, ò moresõ uuda miſerum me, conſumptis enim lachrymis, infiruts/ ivii men pictori hæret dolor. Et. b nc hiſcite terra. Nhaun Amnus 4 nushun d au edas aüafiet erangakte ans gin Raßetßt ani OCRATOR LIBER IX. 473 ter figuras orationis. Hæc quoties uera ſunt, nõ ſunt in ea foͤrma de qua nunc loquimur, ſed aßimulata& ar/ te compoſita, proculdubio ſchemata ſunt exiſtimanda. Licentia qxæ Quod idem dictum ſit de oratione libera, qudm Corni 6 ficius Licentiam uocat. Græci wappas. Quid enim minus figuratum, qudm fera libertas? Sed frequenter ſub hac facie latet adulatio. Nam Cicero cim dixit pro Ligario:Suſcepto hello Cæſar geſto iam etiam ex par- te magna, nulla ui coactus, conſilio ac uolitate mea ad ea arma profectus ſum, quæ erant contra te ſumpta. Nõ ſolum ad utilitatem Ligarij reſpicit, ſed magis laudare uictoris clementiam non poteſt. In illa uerò ſententia: Quid aũt aliud egimꝰ Tubero, niſi ut quod hic poteſt, nos poſſemuu? admirabiliter utriuſq; partis facit bond tauſam: ſed hoc cum demeretur, cuius mala fuerat. Illa adhuc audaciora,& maiorum, ut Cicero exiſtimat, la- terum, fictiones perſonarum, quæ nururomaii dicun, 3 roſP, tur. Mire nanq; tum uariant orationẽ, tum excitat. His etiam aduer ſariorum cogitationes, uelut ſecum loquen tium protrahimus, quæ tamen ita demumà fide non ab horrent, ſt ea locutos finxerimus, quæ cogitaſſe eos nõ ſit abſurdum. St noſtros cum alijs ſermones,& alio- rum inter ſe credibiliter introducimus, ſuadẽdo, obiur gando, quærendo, laudando, miſerando perſonas ido/ neas damus. Quin deducere deos in hoc genere dicen⸗ ropter kur di, ey inferos excitare conceſſum eſt. Vrbes eti poptt. 3 li; uoces accipiunt. Ac ſunt quidam, qui has demum 4 Neaue raifae dicant, in qnibus et corpora ey uerba fin Limus. germones hominum aßmulatos dicere alansyvs Oialogi. 1. 5 maluns t 475 M. FAB. QVINT. INSHTIT. malunt, qudm quod Latinorum quidam dixeruntſax, fri mocinationem. Ego iam recepto more, utrunq; eoden modo appellaui. Nam certe ſermo fingi non poteſtu non perſonæ ſermo fingatur. Sed in his quæ naturund permittit, hoc modo mollior fit figura. Etenim ſi meci patria, quæ mihi uita mea multo eſt charior, ſi cund Italia, ſi omnis Reſpublica ſic loquatur: Marce Tuli quid agis? INud audacius genus: Quæ tecum Catiliu ſic agit,& quodammodo tacita loquitur. Nullumim aliquot annis facinus extitit niſt per te. Cõmode etiin perſe onaru apud nos aliquas ante oeulos eſſe rera perſonarunie uocum ima zmagines fingimus, aut eadem aduerſarijs, aut ludic/ gines bus non accidere miramur, qualia ſunt: Videtur mili. er non ne uidetur tibi? Sed magna quædam uis elo- quentiæ deſideratar. Palſa enim ey incredibilia natu⸗ ra neceſſe eſt aut magis moueant, quia ſuprauera ſunt: aut pro uanis accipiantur, quia uera non ſtut. Vt dict autem quædam ita ſeripta quoq; fingi ſolẽt, quod facit Aſinius pro Liburnia: Mater mea, quæ mihi tum cha/ rißima, tum dulcißima fuit, quæ ꝗie mibi uixit, bisque eadem die mihi uitam dedit,& reliqua, deinde exberes eſto. Hæc tum per ſe figura eſt, tum duplicatur, quo/ ties ſicut in hac cauſa ad imitationem alterius ſcribtu ræ componitur. Nam& contra recitabatur teſtemen⸗ tum: P. Nouanius Gallio, cui ego omnia meritiſimo uolo& debeo, pro eius animi in me ſumma uoluntate, e adiectis deinde alijs hæres eſto. Incpiteſequo⸗ Punaso. dammodo nasudi, quod nomen ductum dcanticia- aliorum ſimilitudinem modulatis, abuſiue etian fhe cedkil /ni uaß ciur nur. Kctu runia ia — rie ſeuan, — ORATOR. LIBER IN. 477 fĩcationis ac ſermonum imitatione ſeruatur. Sed for- mas quoque fingimus ſæpe, ut famam Vergilius uolu- ptatem ac uirtutem, quemadmodu à Xenophonte tra- ditur: Prodicus ut mortem ac uitam, quas contenden- tes in Satyra tradit Ennius. Eſt& incertæ perſonæ fi. Ficia oratia fta oratio:Hic aliquis.&, Dicat aliquis, Eſt& iactus ſine perſona ſermo: Hic Dolopum manus, hic ſæuus tendebat Achilles. Quod fit mixtura figurarum, cum nasurixana ac- cedit illa, quæ eſt orationis per detractationè, detractũ K/uim, qub diceret. Vertitur interim nouuremaila in Zeciem narrandi. Vnde apud hictoricos reperiuntur obliquæ allocutiones, ut in T. Liuij primo ſtatim libro: Obliqua aulo Vrbes quoque ut cætera ex infimo naſci, deinde quæ uoreiet uaa ſua uirtus ac dij iuuent, magnas opes ſibi, magnum no- dem infinitis men facere. Auerſus quoque à ludice ſermo, qui di/ niiuſecitie citur Aaoseν, miré mouet, ſiue auerſarios inuaſt- quos ſua uirs mus: Quid enim tuus Tubero in acie Pharſalica gla- uavin.i“, gius agebat? Siue ad inuocationem aliquam conuerti- Auerſis qus mur; Vos enim iam ego Albani tumuli atque luci. Siue qus euin ad inuidioſam implorationẽ: O leges Porciæ, legesq́; Semproniæ. Sed illa quoq; uocatur Auerſio, quæ à pro Auerso. poſita quæſtione abducit audienten. Non ego cum Danais Troianam excindere gentem Aulide iuraui- Qu oa fit& multis et uarijs figuris, cum aut aliud expectaſſe nos, aut maius aliquid timuiſſe ſimulamus, aut plus uideri poſſe ignorantibus, quale et proœmis bro Cælio: Ila uerd(ut ait) cicero ſub oculos ſubie⸗ o —— 478 M. FAB. QVINT. INSTIT. ctio tum fieri ſolet, cum res non geſta indicatur, ſedu ſit geſta, oſtenditur, nec uniuerſa, ſed per partes, qut 3 cum proximo libro ſubiecimus euidẽtiæ. Et Celſus ho Hxpotipoſis nomen iſti fiĩguræ dedit ab alijs væorixuous dicitur, on poſita quædam forma rerum, ita expreſſa uerbis, ut er ni potius uideatur quàm audiri: Ipſe inftammatus ſcae ſii re ac furore, in foͤrum uenit, ardebant oculi, toto exon V In Verrem crudelitas emicabat. Nec ſolum quæ facta ſint, aut fun Adtone 7. ſed etiam quæ futura ſint, aut futura fuerint, imagin- Ndui mur. Mirè tractat hæc Cicero pro Milone, quæ fuctu Jlh fuerit Clodius ſi Præturam inuaſiſſet. Sed hæc qudem ann translatio temporum, quæ proprie Meragavus dicitun, Ia uru †Xxrrvesea uerecundior apud priores fuit. Propone- uo. bant enim talia: Credite uos intueri, ut Cicero: Hee quæ non uidiſtis oculis, animis cernere poteſti. Noui — uerò,& præcipue declamatores audacius, nec meher, imnu ktee ſane ds cles ſine motu quodam 1maginantur, ut Senecain con, qic Seatie abe ouerſia, cuius ſumma eſt, quod pater filum& nouer ſecu cam inducente altero filio in adulterio deprehẽſos o⸗„ na cidit: Duc, ſequor. Accipe hane ſenilem manum, etquo auad cunq uis imprime. Et paulò poſt:& pict, inquit quol aan⸗ diu non credidiſti. Ego uerò non uideo, nox oboritur, Robti et eraſſa caligo. Habet bæc figura manifetius aliquid. aulh, Non enim narrari res, ſed quaſi agi uidetur. Locorum in, uoq; dilucila& ſignificans deſeriptio eilen uintui ſmi Topogras aßignatur à quibuſda, alij Toroeapiau dicunt Eiboneign ¹ſeriſ u Puta. inueni qui dißimulationem uocarent, quo nomine qu èug pari totius huĩus figuræ uiden tur aame re* ſieut i bleriſque, Sræca erimui appelation ur Hetd 6KRATOR. LIBER IX. 479 Igitur zuida quæ eſt ſchema, ab illa quæ eſt tropus, genere ipſo nihil admodũ ditat. In utroq; enim cõtra utraq; rium ei quod dicitur intelligendũ eſt. Species uerò pru dentius intusti, diuerſas eſſe facile eſt deprehèdere. Pri mũ, quod tropus apertior eſt,& quãquã aliud dicit ac ſentit, non tamen aliud ſimulat. Nã et omnia circa ferẽ recta ſunt, ut illud in Catilinã: A quo repudiatus ad ſo- dalem tuum uirum optimum Marcellum demigraſti. Metellum in duobus demum uerbis eſt Ironia, ergo etiam breuior eſt tropus. At in figura totius uolitatis fictio eſt appa- rens magis qudm confeſſa, ut illic uerba ſint uerbis di/ uerſa, hic ſenſus ſermonis,& ioci,& tota interin cau ſæ confirmatio.+ Tum etiam uita uniuerſa Ironiam ha Cum bere uidetur, qualis eſt nita Socratis. Nam ideo dictus Socrates ajuy, id eſt agens imperium, e& admirator aliorum tanquam ſapientium, ut quemadmodum AAννieia fi- eipuy dictus. eit continua ueraocνd, ſic hoc ſchema facit ttroporum tropos ille contextus. Quædam uerò genera huius figuræ nul- lam cum tropis habent ſocietatem, ut illa Katim prima quæ dicitur à negãdo, quam nonnulli uocant Aisννν Apophaſis: Non agam tecum iure ſummo: non dicam quod forſi- ta obtinerẽ. Et, Quid ego iſtius decretas quid rapinas: quid hæreditatẽ, poſſeßtones datas? quid ereptas proſe ram? Et: Mitto illam primam lib Ne illa quidem teſtimonia recito quæ dicta ſunt de ſe- ſtertijs ſeptingentis milibus. Et poſſum dicere: qui- ſexcentis bus generib. per totas interim quæſtiones decurrimus, ut Cicero: Hoc ego ſi ſic agerem tanquam mihi crimen eſſet diluendum, hæc pluribus dicerem. xitreia eſt,& clin 3 480 M. FAB. AVINT. INSTIT. cum ſimiles inperantibus, uel permittentibus ſunn Vine P ſequere ltaliam uentis- ei Et cum ea quæ uolumus uideri in aduerſariſseſe uunt bis id concedimus f eis. ld acrius fit: cum eadem in nobis ſuu, anti acrius& in aduerſario non ſunt: 1 2 Meq́; timoris fuuen Argue tu Drance, quando tot cædis acenus ſeuci Teucroruin tua dextera dedit.- ſmaij uod idẽ contra ualet, cimm aut ea de nobis abſunt; umun aut etiam quæ in aduerſarios recidunt, quaſi fateuur. anti AMe duce Dardanius Spartam expugnauit atulter. lit ali ec in perſonis tantã, ſed et in rebus uerſatirhee cõtraria dicẽdi, ᷓ quæ intelligi uelis, ratio: ut totupoo Ve QLigario proœmium,& illæ eleuationes, uidelicet: koi, Oaj bou. rx. Seilicet is ſuperis labor eſt- 3 nſ Et ille pro Oppio locus. Oamorem mirum:o bente⸗· gmibe uolentiam ſingularem. Non procul aut abſunt ab hie Mdli Coufetsio. ſimulatione tres inter ſe ſimiles: Conſeßio nibil nocitu bnoſei b ra, qualis eſt. Habes igitur Tubero quod et accuſato- leſche Concetʒio.ri maximè optandum, confitentem reum. Et conceßio, ſeuide⸗ cum aliquid etiam iniquum uidemur cauſe filuciapa/ lonpa ti. Metu uirgarum, Nauarchus nobilißimæ ciuitatupre lraio cio ſe redemit, bumanum eſt. Et pro Cluentio de inu d6 ze dia. Dominetur in concionibus, iaceat in iudicijs. Ter/ kaus Gontenſo. kia conſenſto, ut pro eodem. ludiciũ eſſe cornupluuHe ſauia euidetior figura eſt, cum alicui rei aſentinur, que ſ line 3 futura pro nobis. Verium id aceidere ſine aduerſarfli ſin uelut lio nõ potel. Quæda etiã ſuel laudamus,ut liegen uh b lu dexe let cuma riosneci Lartan i, ſeletu nteligiuel nilec penilaum, bca Omr dangroan mlsC dur de eanftent wance gu a 2 6KRATOR. LIBER IX. 4**⁷ Verrem circa erlmen Apronij Drepanitani: Gaudeo etiamſi quid ab eo abſtuliſti,& abs te nibil rectius hi⸗ ctum eſſe dio. Interim augemus crimina, quæ ex facili aut dilueye poſſumus, aut negare, quod puto eſſe frequẽ tius, quam ut uel exemplum deſideret. interim hoc ipſo fidem detrahimus, illis quòd ſint tà grauia, ut pro Ro- ſeio Cicero, cum immanitatem parricidij, quanquà per Cic. pro Roſ⸗ ſe manifeſtam, tamen etiam ui orationis exaggeratAu, endauois, quam idem Cicero reticentiam, Celſus obti- idcirco centiam, nõnulli interruptionẽ appellant,& ipſa oſtẽ Apoſiopiſis, dit aliquid affectus uel iræ, ut: Quos ego, ſed motos præſtat cponere fluctus. Aeneid.1 Vel ſolicitudinis, e& quaſi religionis. An huius ille legis, quam Clodius à ſe inuentam gloriatus, mentions facere auſus eſſet uiuo Milone, ne dicam Conſule? De noſtrum enim omnium, non audeo totum dicere. Cui ſimile eſt in proœmio pro Cteſiphonte Demoſthenis, uel alio tranſeundi gratia. Communis autem, Tametſi. ignoſcite mihi ludices. In quo eſt er illa(ſi tamen in- ter ſchemata numerari debet, cum alijs etiam pars cau-u ſe uideatur) Digreßio. Abit enim cauſa in laudes Cn. Digreſsis Pompeij. Idque fieri etiam ſine Aroiunsou potuit. Na breuior illa, ut ait Cicero, à re digreßio plurimis fit mo dis. Sed hæc exempli gratia ſufficient. Tum Caius Va. renus, is qui à fimilia Anchariana occiſus eſt, hoc quæ ſo ludices diligenter attendite. Et pro Milone, Et aſpe Hieero prs xit me illis quidẽ oculis, quibus tum ſolebat, cum omni bus omnia minabatur. Eſt alia nõ quidẽ reticentia, quæ ſit imperfecli ſermonis, ſed tamen praæciſa, uelut ante 3 leg ti⸗ 4 8à M. FAB. QVINT INSTIT. legitimum finem oratio, ut illud: Nimis urgeo, commy qun ueri uidetur adoleſcens. Et: Quid plurar ipſumado- iian leſcentem dicere audiſtis. Imitatio morum alienonn, tmu Pühopee quæ Hloruia, uel, ut alij malunt, Wuuous dicitur, im rede imeſis... 2 inter leuiores affectus numerari poteſt. Eſt enim poſ. im ta fere in eluẽdo, ſed uerſatur& in fictis, et in dicti:n alul factis, quod eſt næorvmvsa uicinum: In dictis, qualeceſ auſ aopud Terentium: nl Haud At ego neſciebam quorſum tu8ires paruulll Äun Hinc eſt abrepta, eduxit mater pro ſuuau uno Soror dicta eſt, eupio abducere ut reddam ſuls. dul Sed noſtrorũ quoqʒ; dictorũ, factorumq; ſimilis ini- qxii tatio eſt per relationè, niſi guòd frequent us aſſeueat fme quam eludit. Dicebam habere eos aſtorem Cæcilu. ſequs Sunt e illa iucunda,& ad commendationem cimus. Auo rietate, tum etiam ipſa natura plurimum proſunt jue fedl ſimplicem quandã e nõ præparatam octendendo ora ij tionem minus nos ſuſpectos ludici ficiũt. Hinc eſt qu penitentia ſi pœnitẽtia dicti, ut pro Cœlio: Sed quidego tamgrs uad qduecti uem perſonam introduxist quibus utimur uulgo: m- nier Cicer Vr prudens incidi. Vel cm quærere nos quid dicamusfin in Verrem. gimus: Quid reliquum eſtę Et: Num quid omiſie Et R cum ibidem in Verrem ait Cicero: Vnum etiam mii d reliquum huiuſmodi crimen eſt,& aliud ex alio ſuc/ 0 currit mihi. vnde etiam uenuſti tranſitus fiũt, nõ quis ipſe tranſitus ſit ſchema, ut Cicero narrato piſonis a/ emplo, qui annulu ſibi cudi ab aurifice in tribunali ſuo iuſſerat, uelut hoc in memorid adductꝰ adiecit: Hie mo 0 do me cõmouit Piſonis annulus, quod totus huuee, 1 „ 4 ne . hen ülte e u ag rſar Dn in 1* an 1 uungin mninge jnanaas lbs Kusliße dneiche dCla Ie un htnge aedgibn a brm inem in mſ meſfEi: ans giſl aitCicero in ünni neneſt, ait duſe küqu uenuſtutt anh. . a Alnzah alct huüh moriãdi Kerün annalun, Fr CRATOR. LIBER IN. 483 quam multis honeſtis iſtum putatis hominibus de digt tis annulos aureos abſtuliſſe? Et cum aliqua uelut igno ramus. Sed earum rerum artificem tquem: quem nam: rectè admones, Polycletum eſſe dicebant. Quod qui- dem non in hoc tantum ualet. Quibuſdam enim dum aliud agere uidemur, aliud efficimus, ſicut hie Cicero conſequitur, ne cum morbum inſignis atq; tabulis ob- ijjciat Verri, ipſe quoq; earum rerum ſtudioſus eſſe ere aatur. Et Demoſthenes iurando per interfe ctos in Ma rathone& Salamine id agit, ut minore inuidia cladis apud Cheroneam acceptæ laboraret. Faciunt illa quo- que iucundam orationem, aliqua mentione habita dif- ferre, e& deponere apud memoriam ludicis, et repoſce re quæ depoſueris,& ſeparare quædam ſchemate ali- quo: non enim eſt ipſa per ſe iteratio ſchema,& excipe re aliqua,& dare actioni uarios uelut uultus. Gaudent enim res uarietate,& ſicuti oculi diuerſarum aſpeclu rerum magis detinẽtur, ita ſemper animis præſtant, in quanquam non recte. quod ſe uelut nouum, intendant. Eſt Emphaſis etiam Emphaſis. inter figuras, cum ex aliquo dicto latens aliquid erui/ tur, ut apud Vergilium: Non licuit thalami expertem ſine crimine uitam Degere more feræ?- Auanquam enim de matrimonio queritur Dido, ia men huc erupit eius affectus, ut ſine thalamis uità non hominũ putet, ſed ferarũ. Aliud apud Ouidium genus, apud quẽ et Myrrha nutrici amorẽ patris ſic cõfitetur: O, dixi, felicem, coniuge matrem. Huic uel confinis, uel eadem eſt, qua nunc utimur M pluri⸗ Ouid. 10. 434A M. PAB. QVINT. 1NSTIf. Schematiſ/ plurimum. Iam enim ad id genus, quo Aetf mus& figura 5 lam enim ad id genus, quod e fr equenii ta controuer ſimum eſt,& expectari maximeè credo, ueniendumc Dui ſiæ. in quo per quandam ſuſpicionem, quod nõ dicimunas cipi uolumus, non utiq́; contrarium, ut Elpordeæ, ſelti- lug liud latens,& auditori quaſt inueniendum, quoduiſi prA oſtendi, iam ferè ſolum ſchema à noſtris uocatu, puil &x unde controuerſiæ figuratæ dicuntur. Eius tridea um uſus eſt, unus ſi dicere palam parum tutum eſt: Alterſ nlu non deret: Tertius qui uenuſtatis modo gratia adhie⸗ di tur,& ipſa nouitate ac uarietate magis quam ſtreu- ne tio ſit recte, delectat. Ex his quod eſt primum freuis tet, pactiones in ſcholis ect. Nam e actiones deponentium imperůi opii -8rannorum, et poſt ciuile bellum ſenatuſconſultafin talei untur, ey capitale eſt obijcere anteacta, ut quodinſ ſelo 4 vo non expedit, illic nec liceat. Sed ſchematum condi- cius, tio, non eadem eſt. Quamlibet enim aperum, quodno liſ dô er aliter intelligi poßit, in illos Tyrannos bene di. ſiee xeris, quia periculum tantum nõ etiamoßen ſa uitatur. tkm Quod ſi ambiguitate ſententiæ poßit eludi, nemonon Re illi furto fuuet Vera negotia nunqud adbuc habuerunt m hanc ſilentij neceßitatem, ſed aliam huic ſimilem, ue- hen rum multo ad agendum difficiliorem, cum perſone po ii tentes obſtant, ſine quarum reprehenſione teneri cauſc um non poßit. Ideoq́; hoc pa rcius,& circumſpeclius ſaci. an. endum eſt, quia nibil intereſt quomodo offendas,& a, up perta figura perdit hoc ipſum quod figura eſt, ideocz Anm d quibuſdam tota res repudiatur, ſiue intell gaturſur opt 1 —— non. Sed licet modum adhibere: In primis neſſutmu⸗-(un nifetæ. Non erunt autem, ſt non ex unbsathia 12 iemm n en conthoh a 3 — ſuſ 4 a1g Aümſin Ha haei a damgam n gla lenuſtath an hi ruuquoèi cionesdet uiebelum dbjcen en rltett. ded mnlietenn aun gi wiln! uhweü. eanötit am ülthe tmspcſ anferohm reoäutand uim ſdck ih fen mͤfſei ah unmmnp epancie n, ntereton*r 4 cpſumg in npudun m aibibere aurm, 6KRATOR. LIBER IX. 43³ quaſi duplicibus petentur, qualis eſt in ſuſpectaà nuru. Duxi uxorẽ quæ patri placuit. Aut quod eſt multo ine ptius, compoſitionibus ambiguis, ut illa controuerſia, iu qua infamis amore uirginis filiæ pater raptam eam interrogat, i quo uitiata ſit: Quis te, inquit rapuitẽtu pater neſcus Res ipſæ perducant ludicem ad ſuſbicio- nem, et amoliamur cætera, ut hoc ſolũ ſuperſit. In quo multum etiam affe dus iuuant, et interrupta ſilentio di ctio,& cunctationes. Sic enim fiet, ut ludex quærat. ll- lud neſcio quid quod ipſe fortaſſe non erederet, ſi audi ret,& ei quod à ſe inuẽtum exiſtimat, credat. Sed ne ſi optimæ quidem ſint eſſe debent frequentes. Nam denſi tate ipſa figuræ aperiuntur, nec offenſæ minus habèt, cooperiut ſed autoritatis. Nec pudor uidetur, quod non palà obij cias, ſed differentia. In ſumma, ſie maximè Iudex cre- dit figuris, ſi nos putat nolle dicere. Equidem quando- que& in perſonas incidi tales,& in rem quoq́;(quod eſt magis rarum) quæ obtineri niſi hac arte non poſſet. Ream tuebar quæ ſubieciſſe dicebatur marito teſtamen Subiicere te⸗ tum,& dicebatur chirographum, marito exſpirante, Hmneuaeu pæredibus dediſſe, e uerum erat. Nam quia per leges uero. inſtitui uxor non poterat hæres, id fuerat actum, ut adl eam hona per hoc tacitum fidei commiſſum peruene- rint. Et caput quidem quæri ficilt erat, ſi hoc dicere- ueri mus palam, ſed peribat hæreditas: ita ergo fuit nobis deperibat agendii, ut ludices illud intelligerent ſactum, delatores nõ poſſent apprehendere ut dictũ, et contigit utrunq;. Quod non inſeruiſſem, ueritus opinionè iactatiæ, niſi probare uoluiſſem, in foro quoq; eſſe his figuris loci. 2 I1 2 Quædan 486 RM. FAB. QVINT. INSTIT. Quædam etiam quæ probare non poßis, figura poiiu ſpargeda ſunt. Hæret enim nõnunqud telũ iud orl iem tum, et hoc ipſo quod non apparet, eximi nõ poteſt at d ſi idem dicas palam, et defenditur,& probandu eſſC alit obſtat nobis perſonæ reuerentia(quo ſecundupo. ſuimus genus) tanto cautius dicendum eſt, quanto ul dius bonus inhibet pudor, quàm metus. Hic uerò teg- re nos ludex quod ſciamus,& uerba ui quadã ueritai Nanc;, uel erumpentia credat coẽrcere. Nã quàto minus, aut iyſ nam qud in quos dicimus, aut ludices, aut aßictentes oderinthäc maledicendi laſciuiam, ſi nolle nos credant? Aut quil intereſt, quomodo dicatur, cum& res& animuin- telligitur? Quid dicendo deniq; profitimus, niſtutpa- lam ſit nos facere, quod ipſi ſciamus nõ eſſe faciencũt Atqui præcipue prima, quibus præcipere cœpera,tem pora hoc uitio laborarũt. Dicebãt enim libenter tles controuerſias quæ difficultatis gratia placẽt; cm ſint multo faciliores. Nam rectum genus approbari niſima ximis uiribus non poteſt, hæc diuerticula& anfractus ſuffugia ſunt infirmitati, ut qui curſu parũ ualẽt flexu eludunt, cum hæt quæ affectatur ratio ſententiaru, uo procul d ratione iocandi abhorreat. Adiuuat etiã quou, auditor gaudet intelligere,& fiuet ingenio ſuo,etalio dicente ſe laudat.Itaq; nõ ſolum ſi perſona obſturetꝛe- Ctæ orationi, quo in genere ſæpius modo quin figuru opus eſt, decurrebant ad ſchemata, ſed faciebant illu l is cum etiam ubi perſonæ inutiles ac nefuriæ eſſent utt ſi pater qui infimem in matrem filium ſecreto ee ſet, reus malæ tractationis, iacularetur in uxorem 3 3 ORATOR. LIBER IX. 47 quis ſententijs. Nam guid impurius quam retinuiſſe ta- lem? Quid porrò tam contrariu, qudm eum qui accu nefarium ſetur, quia ſummũ neſis ſuſpicatus de uxore uideatur, confirmare id ipſa defenſione, quod diluendi eſt? At ſi ludicũ ſumerent animum, ſcirent quam eiuſmodi actio nem laturi nõ fuiſſent, multoq́; etiam minus, cum in pa rentes abominanda crimina ſpargerentur. Et quate/ nus huc incidimus paulo plus ſcholis demus. Nam& in his educatur Orator, et in eo quo modo declametur, poſitum eſt etiam quo modo agatur. Dicendum ergo de ijs quoq;, in quibus non aſperas figuras, ſed palam contrarias cauſæ pleriq fecerunt. Tyrannidis aſfecta- tæ damnatus torqueatur, ut conſcios indicet. Accuſa- tor eius optet quod uolet. Patrẽè qui accuſauit, optat patrem qui ne is torqueatur. Pater ei contradicit. Nemo ſe tenuit dam dana⸗ agens pro patre, quin figuras in filium faceret tãquam uit. illum conſcium in tormentis nominaturus. Quo quid Kultius? Nam cum hoc Iudices intellexerint, aut non torquebatur, ciim ideo torqueri uelint, aut torto nõ ere tibertue. detur: Aut credibile eſt hoc eum uelle fortaſſe. Dißimu- a uget n, let ergo ut efliciat. Sed nobis(declamatoribus dico) eeeäam ußſun quid proderit hoc intellexiſſe, niſi dixerimus? Ergo ſ7 nidtenn danfiete uere ageretur, ſimiliter conſtlii tllud latens prodidiſſe ger u mus. Quidè ſi neque utique uerum eſt,& habere allas iſilm an bic damnatus contradicendi cauſas poteſt, uel quod le- unnſchi gem conſeruandã putet, uel quod nolit accuſatori debe uiſchena a re beneficiũ, uel(quod ego maxime ſequerer)ut ſe inno neinatles dn ſerur centẽ in tormẽtis eſſe 4 prætẽdat? Quare ne illud qui/ pertendat aumm ier dẽ ſemp ſuccurret ſic dicẽtibus: Patrociniũ hoc uoluit anun a— 2 M.; qui 488 KM. FAB. CGVINT. INSTIT qui controuerſiam finxit. Fortaſſe enim uoluit, ſeleſi uoluerit, cõtinuo ne ſt ille ſtulté cogitauit, nobis quoq ſtulté dicendũ eſtẽ At ego in cauſis agendis frequente non puto intuendum quid litigator uelit. Eſt ey ilein guoſdama. hoc genere frequens error, ut putem'aliud quoſdun liud dicere dicere, aliud uelle, præcipue cum in themate eſt, fali- jqudm uelle quem ut ſibi mori liceat poſtulare, ut in illa controue aliquid ſia: Qui aliquando fortiter fecerat, e& alio bello penie. at, ut militia uaceret ex lege, quod quinquagenariu eſſet, aduerſarius filio iræ in aciem coactus deſeruis hi- lius qui fortiter eodẽ prælio fecerat, incolumitatè eius optat, contradicit pater, non enim inquiunt, moriuult ſed inuidiam filio facere. Equidem rideo, quod iliiſicſi ment, tanquam ipſi morituri,& in conſilium ſuosme. mortem uo tus ſerunt, obliti tot exemplorum circa uoluntariam luntate pe- mortem, cauſarũ quoq́; quas habet hctus exuoſpr- i titam ti deſertor. Sed de una cotrouerſia loqui ſuperuaeuum eſt. Ego in uniuerſum neque Oratoris puto eſſe unquã præuaricari, neque litem intelligo, in qua pars utrach idem uelit, neque tam Kultum quenquam, qui ſi uiuere uelit, mortem potius malé petat, quam omnino non petat. Non tamen nego eſſe controuerſtas huiuſmod f guratas, ut eſt illa: Reus parricidij, quod fratrem occi/ diſſet, damnatum iri uidebatur. Præter pro tettimonio diixit, eum ſe iubente feciſſe. Abſolutum abdieat Nlum neqq; in toto filio parcit, nec quod priore iuicio afr/ mauit, mutare palam poteſt,& ut non duratultra pœ alioquin nam abdicationis ira, abdicat tamen, e robligqua ſzu aalet ra in parte plustfacit quam licet, in falio minus. 19 punſ ann teaun ruedun aeug ſerag trutl;p, unt GRATORN LIBER IXN. 4³⁹ tem nemo contra id quod uult, dicit, ita poteſtaliquid melius uelle qudm dicit. Quomodo ille abdicatus, qui à & ab eo educatum ſolutis ali⸗ t, reuocari ſortaſſe mauult, nõ batre ut filiũ expoſitum mentis recipiat, poſtula tamen quod petit, non uult. tio, qua cum ius aſperius petitur ecies aliqua clementiæ, non palam, ne paciſe camur, ſpes Eſt latens& illa ſignifica ludice, fit ei tamen ſed per quandam credibilem ſuſpicionem, ut in multis tontrouerſij:ſed in hac quog; raptor niſi intra triceſi mum diem,& raptæ patrem,& ſuum exornauerit, æ ſuum pereat. Qui exorato raptæ patrem ſuum non exorat, perdas agit cum eo dementiæ. Nam ſi permittat hic pater, lis tollitur. Si nullam ſpem faciat, ut non demens, crude/ lis certe uideatur,& aà ſe ludicem auertat. Latro igitur optime. Occidet ergo, ſi potero remißius,& pro ſuo Oecides ingenio pater Gallio, Dura animæ hodie, dura, heri for tior fuiſti. Cõfinia ſunt his celebrata apud Græcor ſche mata, per quæ res aſperas mollius ſignificant. Nà The- miſtocles ſuaſiſſe exictimatur athenien ſibus, ut urbem apud deos deponerẽt, qa duri erat dicere, ut relinqus⸗- rét, et quictorias aureas in uſum belli coflari uolebat, ita declinauit, uictorijs utendi eſſe. Totũ aut allegoriæ ſimile eſt, aliud dicere, aliud intelligi uelle. Quæſitum etiam eſt quo modo cõtra figuras reſponderi oporteat, er quidam ſemper ex diuerſo aperiendas putauerunt, ſicut latentia uitia reſcinduntur. Idq́; ſane frequentiſ- ſime faciendum eſt, aliter enim dilui obiecta nõ poßuũt, utiq; cum quæſtio in ea cõſictit, quod figuræ petut. At cum maledicta ſunt tantum,& no * M 4 n intelligeye interim bonæ N 490 M. PAB. QVINT. 1NSTIT. bonæ cõſcientiæ eſt atq; etiaſi fuerint crebriores figu e,quim utaſimulani poßint,poſtulendEettutii neſcio quid, quod aduerſarij obliquis ſententiſs ſgni care uoluerint, ſi fiducia ſit, obijciant palam, aut ent non exigant, ut quod ipſi non audent dicere, id ludias non modo intelligant, ſed etiam credant. vtilis etia ali quando dißimulatio eſt, ut in eo(nota enim fabula ei) qui cum eſſet contra eum dictum: lura per patroniti cineres, paratum ſe eſſe reſpondit,& ludeæ conditione uſus eſt, clamante multum aduocato, ſchemata de rerũ natura tolli, ut protinus etiam præceptum ſit, eiuſnoli figuris utendum temerè non eſſe. Tertium eſt genus in donitur quo ſchola melius dicẽdi petitur occaſio. Hdeoqᷓ ilci/ V contẽtione cero non putat eſſe poſitum in rcõcione. Tale eſt ilud, Cicero vrs quo idem utitur in Clodium. Quibus iſte, qui omniaſi- Clodio. 1—.. crificia noſſet, facile à ſe deos placari poſſe arbitraba. tur. Ironia quoq; in hoc genere materiæ frequstißima eſt. Sed eruditißimum longe, ſi per aliã rem alia inducs tur, ut cũ aduerſus tyran nũ, qui ſub pacto abolitionis intercidere dominationè depoſuerat, agit competitor. Mihitin ts dicere non licet, tu in me dic, et potes. Nuper te uolui occidere. Frequès illud eſt, nec magnopere captandum, quod petitur iureiurado, ut eſt pro exhæredato: ltami hi cõtingat hærede filio mori. Nam ex in totum iurare, niſt ubi neceſſe eſt, graui uiro parum conuenit. Et eſt Senecæ diaũ à Seneca dictu eleganter, nõ patronorũ hoceſe, ſed t Ktl. Nec merelur fidẽ qui ſententiolæ gratiaiurat, ni- Pro Cælio. ſi ſi poteſt, tam bene quàm Demoſthenes, ut ſupra di⸗ Lenißimũ xi, † Leuißimum autem longè genus ex ieraanan ORATOR. LIBER IN. 091 eſt apud Ciceronem in Clodium:Præſertim quam om Clodiam nes amicam omnium potius, quã cuiuſquam inimicam putauerunt. Comparationem equidem uideo figuram Comparanio, nõ eſſe, cum ſit interim probationis, interim etiam can ſæ genus, et ſit talis eius forma, qualis eſt pro Murena: Vigilas tu de nocte, ut tuis conſultoribus reſpondeas, ille ut quo contendit, maturè cum exercitu perueniat: Te gallorum, illum buccinarum cantus t exuſcitat,& excitat cætera: neſcio an orationis potius quam ſentètiæ ſit. id enim ſolum mutatur, quod non uniuerſa uniuerſis, ſed ſingula ſingulis opponuntur. Et Celſus tamen,& non Celſus Vila negligens autor Viſellius, in hac eam parte poſuerunt lius. Rutilius quidem Lupus in utroq; genere, idq́; auriierop nocant. Præter illa uerò quæ Cicero inter lumina po ſuit ſententiarum, multa alia,& idem Rutilius Gor/ Rutilius Lus giam ſecutus, nor ilum Leontinum, ſed alium ſui tem/ pus Suias edf poris, cuius quatuor libros in unum tranſtulit,& Cel- opufe mäda ſus uidelicet Rutilio accedens, poſuerunt inter ſche- urim 22 mata Conſummationem, quam Græcus ,audayla uo- s mrrlle 8G cat, cùm plura argumenta ad unum effectum deducun nõ omnino tur. Conſequens ille iaun i, de quo nos in argu- etun. mentis diximus. Collectionem quia apud illum eſt zua- Aoyuir. Minas, id eſt, xarda. Exhortatione wapa nerid, quorum nibil non rectum eſt, niſi cum aliquam ex his de quibus locuti ſumus, figuram accipit. Præter hæc Celſus, excludere, aſſeuerare, detrectare, excitare iudicem, prouerbijs uti,& uerſibus,& ioco,& inui- dia,& inuocatione, intendere crimen quod eſt/A⁴ruain, adulari, ignoſcere, faſtidire, admõere, ſatisfacere, prec- 49 M. FAB. QyINT. INSTIT. ri corripere figuras putat. Partitionem quoq,& hn poſitionem,& diuiſionem, et rerum quarum cognaui nem, quod eſt ut idem ualeant, quæ uidentur eſſe dua ſa, ut non is demum ſpe ueneficus, qui uitam abſtulituu ta potione, ſed etiam qui mentem. Quod eſt i parteſ nitionis. Rutilius ſiue Georgias auayuaiν, aduuien, æybvnopopau, aurigoεν, Wapat EhTv,— otubct„, quah eſt dicere, quid fieri oportuerit, deinde quid factum ſt dravrilrura unde ſit enthymema, lar alrlaoix. uuri- Aau ar Arlav etiam quo ſtatu Hermagoras utitur Viſellius quanquam paucißimas facit figuras, fucit Entbymema, Evhiunua tamen, quod commentum uocat,& rationem appellans, enxeiouuæ inter eas habet. Quod quidemre- cipit quodammodo& Celſus, nam conſequens antpi. dn4 chirema ſit, aubitat. Viſellius adijcit& ſententia Inue- vHaxayu- nio qui aggregent his 2tarusuas Anayigdoſt, vpa- Fuοs die Amyious. Sedut hæc nõ ſunt ſchemata, ſicalia uel ſunt ras, frſitan magis uetuſta,& nos fugiunt, uel etiam noua fRiri adbuc poſſant, eiuſdem tamè naturæ, cuiu ſunt es de quibus dictumeeettf.ʒ De kiguris uerborum. Cap. III. Antiqui nihil. Erborum uerò figuræ,& mutata ſunt ſemper,& Hne igra di V utcunq; ualuit conſuetudo, mut⸗ ntur.ltaqy ſi anti quum ſermonem noſtro comparemus, pene ium qut⸗- quid loquimur, figura eſt, ut huic rei muidere, nonus omnes ueteres,& cicero præcipuę hanc rem,& in- cumbere illi, non in illum,& plenũ uino non ummi,& huic, non hunc adulari, iam dicitur,& mile ali, ue tinap nac namq́ non peiora uincant. Verum ſchemata h huan ant - ſil n. onn attii oh den ſecs tn. ſenp etnom pane conadi rit i lung one tes co aineghe 0 Ciſcun MMcluthſe d1 ena ui laſcen ,u fgi entmen nrdenm. wreom enicubn n conpm wachghi Cirnpte nln bur un I ana. n 1 ani- ptar 4 u 8; ri⸗ ellnt ureue apſau 4 ORATOR. LIBER IN. 453 duorum ſunt generum, alterum loquendi rationem uo- cant, alterum t quod collationem maxime exquiſitum. Priora naa- Quorum tametſi utrunq; cõuenit orationi, tamẽ poſ/ lme ad col ſis illad Grammaticum, hoc magis Rhetoricum dice lationẽ re/ re. Prius fit ijſdem generibus quibus uitia. Eſſet enim quiſitu eſt omne huiuſmodi ſchema uitium, ſi non peteretur, ſel accideret. Verum autoritate, uetuſtate, conſuetudine Prin berſe plerunque defenditur, ſæpe etiam ratione quadam. I/ do defendat. deoq́; cum ſit à ſimplici, rectoq́; loquendi genere de- Hexa, uirtus eſt, ſi habet probabile aliquid quod ſequa- tur. Vna tamen in re maxime utilis ut quotidiani& ſemper eodem modo formati ſermonis faſtidium leuet, et nos à uulgari dicendi genere defendat. Quod ſi quis barcè,& cum res poſcet, utetur, uelut aſperſo quodam condimento iucundior erit. At qui nimium affectaue/ rit, ipſam illam gratiam uarietatis amittet. Quanquam ſunt quædã figuræ ita receptæ, ut penè iam hoc ipſum nomen effugerint, quæ etiam ſi fuerint crebriores, au- res conſuetas minus ferient. Nam ſecretæ,& extra uul garem uſum poſitæ, ideoq́; magis nobiles, ut nouitate aurem excitant, ita copia ſatiant, nec ſe obuias fuiſſe dicenti, ſed conquiſitas, e ex omnibus latebris extra- ctas, congeſtasq́; declarant. Piunt ergo& circa genus Figara per ge figuræ in nominibus, nam e oculis capti talpæ,& ti- nubin mia midi damæ dicuntur à vergilio, ſed ſubeſt ratio, quia ſexus uterq; altero ſiguificatur. Tam enim mares eſſe talpas damasq́; quàm fœminas certi eſt. Et in uerbis, Per geuus in ut fibricatus eſt gladiũ,& inimicos unitus es. Quod'erbes mirum minus eſt, quod in natura uerborum eſt, et que ſici⸗ 494 M. PAB. QVINT INSTIr. facimus patiendi modo ſæpe dicere, ut arbitror, ſuſii cor,& contra faciendi quæ patimur, ut uapulo, ieoi frequens permutatio eſt,& pleraque utroqʒ modo runtur, luxuriatur luxuriat, fluctuatur flucuat, aſſen- Per nuwerä. tior aſſentio. Eſt figura er in numero, uel cum ſingui ri pluralis ſubiũgitur: Gladio pugnacißima gens Ro- mani, Genus enim ex multis. Vel e diuerſo: Ne Cui non riſere parentes, es · Nec deus hunc menſa, dea nec dignata cubilieſ. bie quẽ nõ Ex illis enim qui non riſere, non dignatus deus dignata nec dea dignata. Et in Satyra: b Et noſtrum ictud uiuere triſte, Aſpexi.- per partes. Cum infinito uerbo ſit uſus pro appellatione: No/ ſtram enim uitam uelut intelligi. vtimur& uerbopro participio,ut: NMagnum dat ſerre talentum. Tanquam ferendum. Et participio pro uerbo, Volo aatum. Interim etia dubitari poteſt, cui ſimile uitioſit ſchema, ut in hoc: 6 b Virtus eſt uitium fugere. ner an. Aut enim partes e nis mutat ex illo: Virtus et iuga uitiorum, aut caſus ex ilo: Virtus eſtuitium fige⸗ re. Multa tamen hoc utroq; excitatius. lunguntur inte rim ſchemata. Sthenelus ſciens pugnæ. Eſt enim ſciens Sthenelus pugnandi. Transferuntur etiã tempora: li. b marchides negat eſſeei periculum ſecuri. reſeui: Pextewpon. nim pro præterito poſitum eſt, ut Vtrgilius ſoc liha cus uelit, Et ne morer, per omnia genera per queſt Neros ſolcciſmus. Hec eſt quoque guam brinax lran lumtie in veſunſgyr da ſwelh tnatlgil aßſeum imumn a aich anlbhlc uiur enuüuſt . ncinnän 8 iua 3 aile- ab ni⸗ uneri arpüit 6RATOR. LIBER. IX. 495 Teũ dißimilis eſt, Teugma dicitur, ut apud Sallustium: cui ſimilis Neq; ea res falſum me habuit. Et duci probare ex qui/ eſt Teugma bus fere præter nouitatemn, breuitas etia peti ſolet. Vn⸗ cu dicitur de eouſque proceſſum eſt, ut non pœniturum, pro non acturo pœnitentiam:& uiſuros, ad uidendum miſſos idem autor dixerit. Quæ ille quidem fecerit ſchemata, an idem uocari poßint, uidendum, quia recepta ſint, nam receptis etiam uulgo autore contenti ſumus. Ve vtinam ue rum natura eualuit agentibus, quod Pollio in Labie- lut rebus a. no damnat,& contumeliam fecit, quod à Cicerone gentibus reprehendi notum eſt. Affici enim contumelia dice- bant. Alia commendatio uetuſtatis cuius amator unicè Vergilius fuit: Vel cùm ſe pauidum contra mea iurgia iactat: Progeniem ſed enim Troiano à ſanguine duci aeneig.1ut. Audierat.- Quorũ ſimilia apud ueteres Tragicos, Comicosq́; ſunt plurima. lllud etiam in conſuetudine remanſit. E/ nimuero his am plius apud eundem: Nam quis te iuuenum confidentißime: Cuùm, quis, ſermonis initium ſit.&: Tà magis illa tremẽs, e tristibus effera flamis Qudm magis effuſo crudeſcit ſanguine pugnæ. Quod eſt uerſum ex illo: Quam magis ærumna uiget, tam magis ad male/ urget faciendum urget. nidet Pleni talibus antiqui, ſicut initio Eunuchi Terẽtius: Quid igitur faciam? inquit. Alluſtt tandè Leno. Catullus in Epithalamio: T m 49⸗ M. EAB. QVINT. 1INSTIT. DPum innupta manet, dum chara ſuis eeeſ. Sed prius di, ſignificat quoad, ſequens, uſq; edEt græco uerò translata uel Salluſtij plurima, qualeeß. id uulgus amat fieri. uel Horatij. Nam is maximè proha Nec lõge in hoc Ciceronis: t Nec longæ tnuidit auenæ. uadit hanc Et vergilij- Tyrrhenum nauigat æquor. F tiam uulgatum actis quoque, Saucius peclus. Aieckio Ex eadem parte figuratum additio& tabiectio tſt Illaq́; prior uideri poteſt ſuperuacua, ſed non ſinegn⸗ tia eſt: 3 Nam neque Parnaßi uobis iuga, nam neq; Pindi Poteit enim deeſſe alterũ. Et apud Horatium illus: Fabricumq́;. Hunc ey in tronſis Curium capili Et detra/ Eſt etiam adiectio, quæ in comßplexu ſermonis aut giones uitium habet, aut figuram: Hæc uerbain Accede ad ignem hunc, iam caleſces plus ſatis. Pluu AIms ſuꝑſunt. enin qudm ſatis eſt. Nã de altera quæ detractio eit, plu b ribus dicendum eſt. Vtimur uulgò& cõparatiuis pro ab ſolutis, ut cum ſe quis infirmiorẽ eſe dixerit duo in ter ſe comparatiua cõmittimus. Si te Catilina compte⸗ ſeu hendie ſi interfici iuſſero, credo erituerẽdum mibi, ne noon potius omnes honi ſerius a me, quã quiſqua eu- 6 Sie& illa delius factu eſſe dicat. Sunt illa non ſimilia ſolcœeiſmo quidem, ſed tamen numerum mutantia quæ& trop- aßignari ſolent, ut de uno pluraliter dicanius. ged nos immenſum ſpatijs conſecimus æquo. Et de pluribus ſingulariter:. Haud ſecus 4C patrijs acer eſt Romanus in armlst 8 pecie diuerſa, ſed genere eadem& hec hau⸗ m net, aunc itat ga uel Lalhſ Horatij eclonget Tyrrheun aciijuag aratun ad anag wieſtſege an ßiuonzi aEintre dio uein auran. 1 dux ura 7 1 ciuuin Hntils mrerun mut eno 12 baiſßco 8 ingulun* risccac ſalgem 1 b ſeuupn ſcih pholban * 8 li Au neikplu uuüpe i⸗oi a ulhn a ſaüc⸗ ¹ iſn diſſem. Cui adijciunt Hyperbaton, non illud quod inter tropos eſſe uoluerunt, ſed alterum quod eſt eius figuræ teſt. 8 19 6RATOR. LIBERIX. Nrue tibi ad ſolem uergan uinetat cadentem, T Nec mihi tum mollis ſub diuo carpere ſomnos, dio Neu dorſo nemoris libeat iacuiſſe per herbas. Nec Noelij Non enim neſcio cui alij prius, nec poſtea ſibi uni, molles ſed omnibus præcipit. Et de nobis loqquimur tanquã de alijs: Dieit Seruius, Negat Tullius. Et noſtra perſona utimur pro aliena, et alios pro alijs fingimus. Vtriuſq́; rei exemplum pro Cecinna: Piſonem aduerſæ partis ad 497 uocatum alloquens Cicero dicit: Reſtituiſſe te dixti. Ne mo me edicto prætoris reſtituti eſſe. Verum enim illud reſtituiſſe Ebutius dixit. Nego me Cecinna edicto Præ- Cecinnans toris reſtitutum eſſe. Vbi& ipſum dixti extrita pylla/ excluſa ba, fegura in uerbo eſt. Illa quoq́; ex eodem genere poſ- ſunt, uideri, quam nos interpoſitionem, uel intercluſio nem dicimus, Græci nanεsoiν uocant, dum continua/ Parentheſis tioni ſermonis medius aliquis ſenſus interuenit: Ego u inee Poſs cum te(mecum enim ſæpiſßime loquitur) patriæ reddi/ eſſ. quæx ſalua ſententiaxr ur ſus tolli po⸗ ſententiarum, quæ Aaosoos dicitur, ſimile, cum nõ ſen Hyperbaton. ſus mutatur, uerum forma eloquendi: Decios, Marios, magnosq́; Camillos, Scipiados duros bello,& te maximè Cæſar. Acutius adhuc in Polydoro: Fat omne abrüpit, Polydorum obtruncat, ey aurs Vi potitur:quid non mortalta pectora cogis Auri ſacra fames?- Qui tam parua momenta nominibus diſcreuerunt, uocant, quam& aliter fieri putant: Quid Metabaßs. loquo, Aeneid. X — ——— 438 M. HAB. QVINrT. 1NS TIT. ar,νν Vergilius in illo loco: Aeneid.)y. Haud procul inde citæ Metii in diuerſa quadrig Diſtulerant(at tu dictis Albane maneres.) Raptabatq́; uiri mendacijs uiſcera Tullus. tionem, adiectionem, detractionem, ordinem, e con. uertunt in ſe auditorem, nec languere patiuntur ſibin dam ex illa uitij ſimilitudine gratiam, ut in cibis inte- rim acor ipſe iucundus eſt. Quod continget, ſineq ſu pra modum multæ fuerint, nec eiuſdẽ generis, autun- diæ, aut-frequentes, quia ſacietatem ut uarietas earum, ita raritas effugit. Ilud eſt, acrius genus, quod nontan b tum in ratione poſitum eſt loquendi, ſed ipſis ſenſibus tum gratiam, tum etiam u ires accõmodat. E quibus pri mã ſit quod fit per adiectionẽ, plura ſunt genera, nam 2renedos,& uerba geminantur uel amplificandi gratia, ut occi- di, occidi non Sp. Melium. Alterum eſt enim quod indi cat, alterum quod affirmat. Vel miſerandiut Ah Corꝰdon, Corydon,— Quæ eadem figura nonnunquam per ironiam 31 eleuandum conuertitur. Similis geminationi;, pot ali⸗ quam interiectionem, repetitio eſtſed paulo etimmue- pementior: Bona miſerum melcõſumptis enim lachny. mis, tamen infixus animo hæret dolor) Bona, inquam. Cn. Pompeij acerbißimæ uoci ſubiecta præconts, W- uis,& uiuis non ad deponendã, ſed ad confermandam loquor, aut ubi ſum? Coniunxit autem exrutc de aliqua notabili figura excitatum, e habent qun- Hæc ſchemata,& his ſimilia, quæ erunt permuu- b kenta kenet r. i. uaciam. Bt ab iſſdem uerbis plura arrite& iſa⸗ 4 4 n llo loct Tuen te cite Ne AA aäkas e menducſt 4 Thoſt em, m. oa doren ieh urſ hrtant an. nünäng nbe. muc. ugſt keiertnt anaum. Rlüchn Tta wieths KaPſaſn rauuinen das ülni airkun ,l anet un rr aanli attue lin len aulüi OKATORK LIBER IX. 499 ter incipiunt: Nibil ne te nocturnum præſidium pala/ tijenihil urbis nigiliæ: nibil timor populi: nihil cõſen concurſus ſus bonorum omnium? nihil hic munitißimus habendi ſenatus locus: nihil horum ora uultusq́; mouerunt ĩEt ijſaem deſinũt: Quis eos poſtulauit? Appius, Qui per duxit? Appius. Quanquà hoc exemplum ad aliud quo que ſchema pertinet, cuius initia inter ſe, et fines iſdem ſunt, quus& quis, Appius& Appius. Quale eſt. Qui ſunt qui fœdera ſæpe ruperunt: Carthaginen ſes. Qui ſant qui bellum crudelißime geſſerunt? Carthaginen ſes. Qui ſunt qui ltaliam deformarunt? Carthaginen- ſes. Qui ſunt qui ſibi ignoſci poſtulant? Carthaginen, ſes. Etiam in contrapofitis uel cõparatiuis, ſolet reſpõ dere primorum uerborum alterna repetitio, quod mo- dò huius eſſe loei potius dixi: Vigilas tu de nocte, ut tu- is conſultoribus reſpondeas, ille, ut eò quò intendit ma- turẽ cum exercitu perueniat. Te Gallorum, illum buc- cinarum cantus exuſcitant. Tuactionem inituis, ille aciem inſtruit. Tu caues ne conſultores tui, ille ne ur- bes aut caſtra capiantur. Sed hac gratia non fuit con/ tentus Orator, uertit in cõtrarium eandẽ figuram. Ille tenet,& ſcit ut hoſtiũ copiæ, tu ut aquæ pluuiæ arced tur. Ile exercitatur in propagandis finibus, tu in regè- dis. Poſſunt media quoq́; reſpondere uel primis, ut: Te nemus Angitiæ, uitrea te Fucmus unda. Velultimis, ut: Hæc nauis& onuſta præda Sicilien ſi, f cüm ipſa quoq; eſſet etiam præda. Nec quiſquam c& ipſa dubitauit idem poſſe fieri iteratis utr in; medijs. Reſpõ eſſet et præ dent primis& ultmna: Multi& graues dolores inuèti da. N karen/ 3zoo M. EAB. QvINT. INSTIT. repeti di. parentibus,& propinquis multi. Eo er ilud'ne gnum. tendi genus, quod ſemel propoſita iterat& diudit Iphitus& Pelias mecum, quorum!] phitus æuo lam grauior, Pelias& uulnere tardus Vlißi. Epanoduse E⁴e⁴ ε dicitur græcè, noſtri regreßionemio, cant. Dec ſolum in eodem ſenſu, ſed etiam in diuerſo dem uerba contra ſumuntur: Princ ipum dignitas eu: pene par, non par foͤrtaſſe eorum qui ſequebanut. 2r In tã uaria Interim uariatur caſibus hæc& generibus iteratio. i tis cafibus Magnus eſt labor dicendi, magna res eſt. Etapud Ruti- initia lium longiore orispet hæc' uitia ſententiarum ſunt hæc et gene Pater hic tuus:patrem hunc appellas:? patris tu buus ribus retra filius es: Fit caſibus modo hoc ſchema, quod muauaſu- ctatio, ma. ‧uuocant. Conſtat& alijs etiam modis, ut pro Cluen. gnus eſt la- tio. Quod autem tempus ueneni dandis Vnde ila fre- bor dicẽdi, quentias per quem porro datum? unde ſumptum? quæ magna eſt Porroͦ interceptio poculi, cur non ce integro autem da res. tum? Hanc rerum coniunctam diuerſtlatem Cæciliu patris tui fi ueralmu uocat, qualis eſt pro Cluentio locus in Op. lius ed. Ppianicum: lllum tabulas publicas uioluſſe, cſorias cor Metaboli. upiſſe, decuriones uniuerſi iudicauerunt, cum illo ne- mo rationem, nemo rem ullam contrahebat, nemo N ex tam multis cognatis& affinibus tutorem unquam l iberis ſuis ſeripſit,& deinceps adbuc multa. Vthec er in unum cogeruntur, tta contra illa diſperſsſunt lue Diksipaie, à Cic. dißipata dici puto: b Aie ſegetes⸗illic ueniunt ſelic ius uuc, Arborei ſœtus-. deinceps. Ua uerò aphd Ciceronẽ mira figurari mixhuadède bte- Lelics Ga e lu gren neoienſaß wani lſeruu. 1 de fnuße 8* un aüule e ränin wmnia Kacu u 1 rga ſerhn aigan vVſq; adeo ne.- 6KRATOR. LIBER IX. zo prebꝛditur, in gua et primo uerbo longo poͤſt interal lo redditã eſt ultimum,& media primis,& medijs ul- tima congruunt. Veſtrũ iam hic factum deprebèditun. P. C. non meum, ac pulcherrimum quidẽ factum, uerum ut dixi, non meum ſed ueſtrum. Hanc frequentiorem e petitionem maule uocat, quæ fit ex permixtis figuria, ut ſupra dixi, utq́; habet epiſtola ad Brutum: Egorunꝛ in gratiam redierim cum Appio Claudio,& redierim per Cneii Pompeium, te ego ergo cum redierim Etin brioribus mutata declinationibus eiſdem ſententijs crebrioribus mutatad iteratione uerborum,& apud Perſium: 31 Seire tuum nihil eſt, niſi te ſeire hoe ſeiat alter. his damnatis qui iudicabantur 6 Sed ſenſus quoque tsti quemadmodum cœperunt, leſinent: Venit in Aſia, hoc ipfum quim bonum? Trib pl. uenit ex Aſia. In eadem tamen periodo et uerbum ultimum primo reſertur, ter tium iam jermone adiectum eſt: Veruntamen nenit. In terim ſequentia quidem repetitur, ſed eodem uerborum ordine: Quid Cleomenes ſacere potuit? Non enim poj⸗ ſum quẽ qud inſimulare fiiſo: Auid inquã Cleomenes Rcere potuit Prioris ſententiæ uerbum ultim um, ae ſe⸗ mate utuntur Podëtæ ſæpius: 4 ppyerides uos hæc facietis maxima Gallo, Sallo cuius amor tantum mihi creſcit m horas. ded ne Oratores quidẽ raro: Hic tamẽ uiuit, uinit? t apud ciceronent: Steq; enim poterat inditiocex. abieci b 7 f quentis primum frequenter eſt idem, quo quidem che n uerò etiam in ſenatu uenit. Aliqnado ſteut in gemm NSz zations —— zo: M. PAB. QVINT. 1NSTIT. natione uerhorum diximus, initia quoque& clauſtle ſententiarum aliſß, ſed non alio tendentibus uerbix in ter ſe conſonaut. Initia hoc modo: Dederim periculi ominibus, obtulerim inſidijs, obiecerim inuidis. Run- ſis clauſulæ, ibidem ſtatim: Vos enim ſtatuiſtis, uosſen Metonymia. tentiam dixiſtis, nos iudicaſtis. Hoc alij utrunuiandh Diliunciio. Jiſ;unctionem uocant, utrunque(etiamſt eſt diuaſun) rectè. Nam eſt nominum idem ſignificantium ſepar/ tio. Cõgregantur quoqʒ uerba idè ſignificantia: Que cum ita ſint Catilina, perge quò cæpiſti Egreiereal-. quando ex urbe, patent porteæ, proftciſcere. Etinen. dem alio libro: Abijt, exceßit, erupit, euaſit. Rax ce uonaegiis lio wa enaawaze uidetur, il eſt abundans ſupre waſis tem oratio, ſicut illa: vidi oculis ante ipſe meis. in illo enim uidi, ineſt ipſe · Verum i ut alio quog loco dixi, cum ſuperuacua oneratur adiectione, uitium dicitur: cum autem auget manifeſtam ſententiam ſiat hic, uirtus: Vidi ipſe, ante oculos. Quot uerba, oti- ii Videt ipſe dem ſunt affe dtus. Cur tamen hæc proprie nommea⸗/ q ante ocu- i notarit, non uideo. Nam& geminatio,& repen ⸗5 los totidem tio, qualiſcunque adiectio xoraoudt uiderl pote. ſœtus Nec uerba modô, ſed ſenſus quoque ilem ficientesg⸗ ceruantur. Perturbatio ictum mentis,& quedam c/ offenſa lerum offuſa caligo,& ardentes furiarum fices exci tarunt. Congeruntur& iiuerſe Nuler, Tyranniſe/ ua crudelitas, patris amor, ira precepsꝛ iemerlias. mentia. Et apud Ouidumiu. Ovia;.& Sea graue Nereidum numen, ſed corniper Anmen, samorp. gl „Vur ar inunhi- 4 d ii hremn⸗ in 1 aſicßae 2 8 ererſibeng en plrai atßfn 8 lriin Ssut ucuuannut da Küitim agtnaif iaſu eutzcald ſeuwh. runenbe dang funei 12 eni due Vai ORATOR. LIBER IX. 50 Sed quæ uiſceribus ueniebat bellua ponti Exaturanda meis.- Inueni qui& hoc üocarent enli, cui non aſſen⸗ tior, cum ſint unius figuræ, mita quoq;& idem,& di erſum ſignificantia, quod& ipfum Aaaεν⁴⁶ο‿ cant. Quæro ab inimicis ſint ne hæc inueſtigata, eom Diallage perta, pateficta, ſublata, delata, extincta per me. Et in ueſtigata, comperta, patefacta, aliud oſtendunt: Subla⸗ ta, delata, extincta, ſunt inter ſe ſimilia, ſed non etiam prioribus. Et hoc autem exemplum,& ſuperius aliam b quoq; efficiunt figuram: quæ quia coniunctionibus cà e ret, Diſſolutio uocatur, apta cum quid inſtantius dici- Piſolutio. mus. Nam& ſingula inculcantur,& quaſi plura fiũt. Ideoq́; utimur hae figura non in ſingulis modo uerbis, ſed ſententijs etiam, ut Cicero dicit contra concionem Metelli: Qui indicabantur, eos uocari, cuſtodiri, ad ſe- natũ adduci iuſſi, in ſenatu ſunt poſiti. Et totus hic lo- iußit cus. Hoc genus-axiæe uocdt, quæ poteſt eſſe copu Brachylogia- lata diſſolutio. Contrarium eſt ſehema, quod cbiunctio nibus abundant. Illud Aruf'ereu, hoc ouεαε‿⁴εετον di- Aſyndeton- citur, hoc, eſt, uel ijſdem ſepius repetitis, ut: Polyſudeis Tectumqᷓʒ laremq; Armaqʒ Am)cleuiq; canẽ, Creſſamq́; pharstra. Vel diuerſis: Arma uirumq; cano.- Multum ille ey terris. Multa quoq;& bello.- Aduerhia guoq& pronomina uariantur. Hic illum uidi iuuenem, Melibœe, quotanni Biſſenot cui noſtra dies, altaris ſument. r K ————— 5 3— L“ ſſn 2 3 4— 4—— 3 5 wr. N FAN QyiNr. lMsrfr. Ioue propagatus eſt(ut perhibent) Tantalus Ex Tantalo Pelops, ex Pelope autem ſatus Atreus, qui noſtrum porròͦ propagat gnuw. Atduæ per qeiractionẽ fit ſigure: breuſtali nu- eratiem kaliaq; mexime gratia pekuntur quari uns Ctasſ, pezunt libro proxiuo in feguris diſtuli Vnecloeheeinſn. 8 1 2 n cel ät Muazen 1 tei i. 4 geike ußu in aleh, lui 2 vju ſ aaull⸗ V a anläm, at ſwenir bruca 4 aä. OXRATORI LIBERIM. 5es trattum uerbum aliquod ſatis excæteris intelligitur, ut Sinecdo Cal 4 eguban Græci, Celius in Antonium: Stupere gaudio Græc eSub ditur cœpit· Cicero ad Bruti: Sermo nullꝰ, ſeilicet niſt 49, de te. Quid enim potius? Tum Elauius: Erras, inquit, tabellarie& ego ibidem orans inter cœnam exoraui. Cui ſimilia funt ill meo quidem iudicio, in quibus uer⸗ ba decenter pudoris gratia ſubtrahuntur: Nouimus& qui te tra nsuerſa tuentibus hircis, Et quo, ſed faciles ymphaæ risère, ſacelo. Hanc quidam Apoſtopeſim putant fruſtra. Nam il⸗ la qui taceat, incertum eſt, aut certe longiore ſermo- ne explicandum. Hic unum uerbum,& manifestum qui dẽ deſideratur, quæ ſt apoſiopefis eſt, nihil in quo de- ec aliquid, non idem appellabitur. Ne ego illud quidem apoſiopeſim ſemper uoco, in quo res quæcunq; relin- quitur intelligenda, ut ea quæ in epiſtolis Cicero: Da⸗- ta lupercalibus quo die Auto nius Cæ ſari nihil obticuit muſttq;, quia nihbil hic aliudintelligi poterat quim hoc, diadema impoſuit. Altera eſt per detractisnem figurd, de qua modo dictum eſt, cui coniunctiones eximuntur. Tertia quæ dicitur 2auij⸗εεzν, in qud unum aduer- bum plures ſententie referuntur, quarum unaquæq; de ſideraret illud, ſ ſola poneretur. ld accidit, aut prępo⸗- ſito uerbo ad quod reliqua reſpiciant: vicit pudorem tibido, timorem audacia, rationem amentia: Aut illata quo plura clauduntur: Neque enim is es Cakilina, ut te aut pudor unquan turpitudine, aut metus à peri⸗ culo, aut ratio a furore reuocauerit. Medium quoq; po teſt eſe. quai&y prioribus,& ſe quentibus ſufiiat. 505 RM. FAB. QVINT. INSTIr. Iungit autem& diuer ſos ſexus, ut cum marem fœrni/ naq; filios dicimus. Et ſingularia pluralibus miſcet. el haæc adeò ſunt uulgaria, ut ſibi artem figurarum aſſe rere non poßint. ud plane figura eit, qua diuerſa ſn. monis forma coniungitur: Socijs tunc arma capeſſent Edico,& dira bellum cum gente gerendum. Quamuis enim pars belli poſterior partieipio in. ſiſtat, utrique tamen conuenit, illud edico, nam lttrique detractionis gratia facka coniunctio. Euo oin eiuoi uo. cant, quæ duas res diuerſas colligat: Tam deeſt auan quod habet, quam quod non habet. Huic diuerſam uo- lunt eſſe diſtinclionem, cui dant nomen wapd tunndi qua ſimilia diſcernuntur, cum te pro aſtuto ſapientem appelles, pro confidente fortem, pro iliiberali diligen- tem, 8 totum pendet ex finitione, ideoq; anfigura Nit, dubito. Cui contraria eſt ea quæ ex uicnis tuanſi ad diuerſa, aut fimilii: 6 ÖBreuis eſſe laboro, Obſeurus fio;& quæ ſequuntur. Tertium eſt genus figurarum, quæ aut ſimilitudine b aliqua uocum, aut paribus, aut contrarijt uertunt inſe Peolonos aures, animos excitant. Huie nomen ei niwunussis ſed ex uicinia quadam prædicti nominis ducia caſiuus declinantur, ut Domitius Afer pro Cloantilla: Mulie rerum omnium imperita, in omnibus rebus infelix. Ei cum uerbo idem uerbum plus ſignificanter ſubiun gitur: Quando homo, hoſtus homo. Qburennſ quc dicitur agnominatio. Ra nõ uno modo fieri olt, ORATOR. LIBER IN. go„ ſum in aliud uſus, ſe in und t ſacilus eit geminatio. in quendo wufunn ef, deinafrin e hn, masſaß uß 1 navuuaoia ei contrarium eſt, quod eodem uerbo qua- ſalſis ſi falſum augetur. Quæ lex priuatis hominibus eſſe jex non uideatur. Cui conſinis eſt Arrauaaoi eiuſdem Antamclafte uerbi cõtraria ſignificatio, cum Proculeius quereretur de filio, quod is mortem ſuam expeclaret,& ille dixiſ- ſet, ſe uero non expectare: Imo, inquit, rogo expectes. Non eodem ſed ex diuerſo uicinum accipitur, cum ſup- plicio afficiendũ dicas, quem ſupplicatione dignum iu- dicaris. Aliter quoq; uoces aut eædem diuerſa in ſigni- ficatione ponuntur, aut productione tantum uel corre ptione mutatæ, quod etiam in iocis frigidum, equidem tradi inter præcepta miror, eorumq́; exempla uitandi potius qudm imitandi gratia pono: Amari incundum eſt, ſi curetur ne quid inſit amari. Auium dulcedo ad dules auium ducit. Et apud Ouidium: Ludentem cur ege non dicam fufiare Furiam. ergo cornificius hant traductionẽ uocat, uidelicet alte. düen rius intellectus ad alterum. Sed elegantius quod eſt po- ⅜ ſitum in dictinguendã rei proprietatem. Nane Reipub. eu fonom, ati beſtem pauliſper reprimi, nõ in perpetuum eomprimi tjeriaaim a poſſe. Et quæ præpoſitionibus in contrarii mutantur. dan Buint ahe Non emiſſus ex urbe, ſed immiſſus in urbem eſſe uidea- Muit katät ai h tur. Melius atque acrius, quod cum figura iucundum 1d eſt, tum etiam ſenſu ualet, Emit morte immortalitate:n. muazfegt 1 Ila leuior eſt: Non Piſ onum, ſe biſtorum,& ex Ora/ eu tore arator. beßimum uerd: Ne patres conſcripti uide. e ſ e antur eir umſcripti. Rarò euenit, ſed uehementer ue- autn ut. die contingit, ut aliquis ſenſus uehemens,& acer N 5 uenuſta⸗ 90s M. PAB. QVINT. INS FIT. non eandè uenuſtatem aliquam nõ eodem ex uerbo non diſſonau eo uerbo accipiat. Et cur me prohibeat pudor uti lomeſicoer. Pater Qinti emploꝛpater meus contra eum qui ſe legationi imon l liani declamaà... 7.„ 554, turum dixerat, deinde uix paucis diebus inſumptis, te infſecta redierat, nõ exigo uti immoriaris legationi, in- morare. Nam& ualet ſenſus ipſe& in uerbis tantun diſtantibus iucunde conſouat uoxꝝ, præſertim non ca/ ptata, ſed uelut oblata, cum altero ſuo ſit uſus, alterum ab aduerſario acceperit. Magnæ ueterib. curæe flit, gr tiam dicẽdi è paribus contrarijs acquirere, Gorgias in Paria. Poc immodieus, copioſus utiq; prima ætate t lſocrates et Socrates ſuit. Delectatus eſt his etiam M. Tullius, uera&x modi adhibuit non ingratæ(uiſi copia redum det uoluptati & rem alioqui leuem ſententiarum pondete iupleui. Nam per ſe frigidat et inanis a Hedtatio cum in acresin habere cidit ſenſus, innata uidetur Teſſe no accerſtta. Similum Simitis, ſere quadruplex ratio eſt Nam eſt primum, quaties uef bum nerbo, aut non dißimile ualde quæritur‚ut: 6 b puppeiq́; tuæ, pubesq́; tuorunmu. REt ſic in hac calamitoſ⸗ fama, quaſt in aliqua betn 4 cioſißima flamuia. Et: Non enim tã ſpes laudand“ ug apparet res eſt. Aut certè par eſt extremis ſyllabis onſonani Non uerbis ſed armis. Et hoc quoq́; quoties inſenten- tias acres incidit pulchrum eſt: QAuantum poßis inea ſemper experire ut proſis,hoc eſt nahoue utplenſqus placuit. Cleoſtelus wasum exictimat, quauſtemem⸗ Cleoctol- placuit. Cleoſtelus mqpua existimat, 9ſ durftuilte chus bris non dibimilibus. Lecundum ui cleuſtlefinu Homcrote⸗ caqat, uel jſdẽ in ultima partẽ collocati it="e heneh, fimalem quenun ſententiaruut uel blin ſnen ** L 6 1 GCRATON LEIBER IX 5es moqꝰ ad ſalutem eius extinguendam, ſel etiam glorid per takes uiros infringendam. Ex quibas ſerẽ ſunt, non tamẽ ut ſempeꝛ ultimis conſonent, quæ tiauda dicunt: vicit pudorem libido,timorem audacia, rationem amẽ tia. Sed in quaternas quoq;, ae plures hæc ratio ire ſen*s,4*. tentias poteſt Fit etiam ſengulis uerbis. Hæs cubat, do Hecuba let, piget, pudet. Etr abiſt, exceßit, erupit, euaſit Terti hoc doler eſt quod in eoſtlen caſuus eætit, iuaniſere' dicitur: Sed quod nõ in neq; quod finem habet ſimilem, eſt ituadsrau, tttiq; in eoſdem eundem finem uenit 5uεοιτιοιιν Qlid ootd farau, Homoo⸗ „ ptoton. llgteu Keg curaeſßet an iif aißpn a euun BL.Td uiſ gusne arnian en hai auuziſtät i en 1 ev cſetö e.Kanetg anhu Briieuu; riuenn 1unlch Naseinde adareu u liurßag achn wiuenn en 1Su 1 iheie ninas d eſt tantum caſus ſimilus, etiamſi dißimilia ſint queæ de- clinentur, nec tantum in fene deprehenditur, ſed re- ſpondent uel primis inter ſe, uel medijs, uel extremis, uel etiam Bermutatis his, ut media primis,& ſumma meclijs accommodentur,& quocunq; modo accommo daripoterunt. Nec enim ſemper paribus ſyllabis con- ſtat, ut eſt apud Aſtum. Amiſſo nuper inſtlicis aulæ ſi non præſidto inter pericula, tamen ſolatio uitæ inten aduerſa. † Ea uerò nidentur vptima, in quibus initi Eius fere ſententiarum& fines conſentiunt, ut hic Præſidio, ſo/ latio,& ut penè ſimilia ſint uerbis, ut paribus eadant, & eodem modo deſtnant. Et iam ut ſint, quod eſt quar tum, membris e qualibur, quod i⸗test un dicitur. Si quan tum in agro locigq; deſertis audacia oteſt, tantum i Pro atque iudicijs impudentia ualeret, Ieiauop eſt, & iuule uhw habet. Nou minus nunc in cauſa eęde- ret. A. Cecinna Sexti Ebuti impudẽtiæ, quam tum in ui ſacienda ceßit audaciæri heutav, Iaouimſay IaniRe, be. Acesiteter ile ig regrie, Gaenomtnadas * b mutatis 4 „o M. FAB. QVINT. INSTIT. mutatis caſibus repeti. Non mimus cederet quam ceſ. ſit. Adhuc ꝭuuueobrap,& vapuveuaoia eſt. Neminem poſſe alteri dare matrimoniũ, niſi quem penes ſit patii monium. Contrapoſitum autem, uel ut quidam uocant, Contentioo contentio(æira dicitur) non uno fit modo. Nam et f, ſi ſingula ſingulis opponuntur, ut in eo quod moda dixi: Vicit pudorem libido, timorem audacia. Et bins binis:Non noſtri ingenij, ueſtri auxilij eſt. Et ſentẽti ſententijs: Dominetur in concionibus, iaceat in iudi- cijs. Cui eommodißime ſubiungitur et ea ſpecies, quam diſtinctionem diximus: Odit populus Romanus priua tam luxuriam, publicam magnificentid diligit. Et quæ ſunt ſimili caſu, dißimili ſententia in ultimo locata ut: Quod in tẽpore mali fuit, nihil obſit, quin quod in cau ſa boni fuit, preſit: Nec ſemper contrapoſitum ſubinn. gitur, ut in hoe: Eſt igitur ludices non ſcripts, ſed nats ſex. Verum, ſicut Cicero dicit, de ſingulis rebus propo. ſitis refertur ad ſingula, ut in eo quod ſequitur. Wam non didicimus, accepimus, legimus, uerum ex naturs ipſa arripuimus, hauſimus, expreßimus. Niec ſenper quod aduerſum eſt, contraponitur, quale eſt apud Ru- tilium: Nobis primis dij immortales fruges dederunt, nos quæ ſoli accepimus, in omnes terras diſtribuimus. rit etiam aſſumpta illa figura, qua uerba decliuatare/ Aatinetae etuntur, quod Ayrttaeraſand dicituur:blon ui edam uiuo, ſed ut uiuam edo. Et quod apud Ciceronem connerſem ita eſt, ut eum mutationem caſus habeat,etiam ſmilite Aeſinat, ut et ſine inuidia eulpa plectatur,& ſine culps intidia puiniatur, quoi& enden excluditux uen 4 — — ORATCOR. LIBBR. IX. n uod dicit de Sexto Roſcio:Btenim cùm artifex eiuſmo ai ſtt, ut ſolus dignus uideatur eſſe qui ſcenam introcat, tum uir eiuſmodi ſit, ut ſolus uideatur dignus, qui e non accedat. Eſt& in nominibus ex diuerſo collocatis ſua gratia:di conſul Antonius, Brutus hoſtis, ſi conſer/ Aator Reipublicæ Brutus, hoſtis Antonius. Olim plu- ra de figuris quam neceſſe erat,& adhucerit qui pu- tet eſſe figuram: Incredibile eſt quod dico, ſed uerum, T, nr‿α uocant. Et aliquis hoc: Semel tulit, ego bis Anäpos phora. ego ter, tufafen. Lögius euectus ſum, ſed redeo ad pro- poſitum, iiocey Rpeden. Quædam uerborum figuræ paulum figuris ſententiarum declmantur, dubitatio. Nam cum elt in re, priori parte aſignanda eſt, cum in uerbo, ſequenti, fiue me malitiam, ſiue ſtultitiam dicere oportet. ltem correclionis eadem ratio eſt. Nam quod ilic dubitat, hic emendat. Etiam in perſonæ fictione ac cidere quidam idem putauerunt, ut in uerbis etiam eſſee hæc figura: Crudelitatis eſt mater auaricia. Et apud Sa luſt. in Ciceronem: O Romulæ Arpiuas: quale eſt& apud Menandrum Oedipus Othryaſtus. Hæc omnia copioſius ſunt executi, qui non ut partem operis tranſ currerunt, ſed proprie libros huic operi dedicauerunt, ſicut Cæcilius Dionyſius, Rutilius, Cornificius, Viſel- lius, alij que non pauci, ſed non minor erit eorum qui Tuiuit gloria. Vt fateor autẽ uerborum figuras poſſe plures reperiri ã quibuſdã, ita ijs quæ ab autoribas cla ris tradãtur, meliores nõ aſſentior. Nam in primis M. Tullius multas in tertio de Oratore libro poſuit, quas in Oratore poſtea ſcripto tranſeũdo uidetur ipſe dam naſſe, —;— 8 ———-— ͤͤaaaaa — 4—— —õ—õõ———— 1—— 4——— 8 —— In M. FEAB. QVINT INSTIT. naſſe, quarum pars eſt, quæ ſententiarum potius fucs uerborum ſit, ut imminutio, improuiſa imago, ſibijpſi promißio reſponſio, permißio, digreß io, contrarium. Hoc enim continua Anomsioſis. zuam alicui ſeruire. Sine ilo enim uiue ehonef um hoc uiuendi nulla conditio eſt. Seduni rei mn v puto quod dicitur avav:ctrss, ſumpta ex aduerſapro- batio. Quædam omnino non ſunt guræ, ſicut otdo, ii numeratio, circumſcriptio, ſiue hoc nomine ſignifica- tur comprehenſa breuiter ſententia, ſiue finitio. Nath Cornificius atque Rutilius hæc ſehemata ditu pulant. verborum autem coneinna tranſgreßio⸗ ldeſt, Hye- perbaton, quod C ec ilius quo que putat ſchema,a no- bis eſt interpoſita,& mutatio,& ſi ea ett quau Ru tilius Arauauoi uotat, dißimilitudinem oſtendit homi- num, rerum fuckorumq́⸗ſi latius fiat. figura nãeſtſian guſtius, in au:ise⸗as cadet. Si uerò hæc⸗ ppellatio ſgni ſicat ãxaayi, ſatis de ea dictum eſt. Quod ueroſche⸗ ma eſt ad propoſitum fubiecta ratio? Quol Rutilus Aumoylav uocat, utrum(nam de illo dubitari poßit, an ſchema ſit) diſtributis ſubiecta ratiotquod aputeun dem primo loco poſitum eſt, neirazidoru dieit, que u maxime ſeruetur, ſans eſt pluribus propoſtti, quia cut ſingulis ſtatim ratio ſubijcitur, ut eſt apud CAntoniu Sed neq; aceuſctorẽ eum metuo, qui ſum innocẽi,ne; eõpetitorẽ uereor, qui ſum Antonius, neq; cos ſpero, qui eſt Cicero. Aut poſitis duobus ue tribus eodem or dine ſingulis continua redditur, quale apud Bruium de dictatura Cn. Pompeij: præſtat— W glictt, plex ratio ſut citurz u apud Verg- sſe „ 3 ———-——————*—— * 8 2— 4. —— riiatnai Sur b err anail iayſ ——— ——— — — GKRATOR. LIBER IN. 54 Siue inde occultas uires& pabula terraza Pinguia concipiunt, ſiue illis omne per ignem Excoquitur uitium. Et totus locuu. 1 Seu plures calor ille uias. Sed durat magii.⁸ RKelationem quil accipi uelit, nõ liqnet mibi. Nami ſtk xzaayi, aut Exaiodiu, aut Auftacſafm dicit, de omnibus locuti ſumus. Sed quicquid eſt, neque hæc, ne- que ſuperiora in oratore repetit. Sola eſt in eo libro poſita pariter inter figuras uerbor Exc lamatio, quã 2 ſententiæ potius puto.& eᷣclus enim eſt,& cæteris o- mnibus conſentio. Adijcit his Cæcilius næiptasis,de qua dixi. Cornificius interrogationẽ, ratiocinationem, jubiunctionem, translationem, occultationem. Præte/ frea ſententiam, membrum, articulum, interpretationè, concluſionem, quorũ priora alterius generis ſunt ſche àraXa Exclamatio. Periphraſis. mata, ſequentia ſchemata omnino non ſunt. Item Ruy tilius præter ea quæ apud alios quoque ſunt ſchemata, apooNoyav, qyvayxdiον oxn, Tiuaus Xeyle, weong- Tuu xapauraixxn olav, waauunare ie, ano iau, de qunbus idem dico: Nam eos quidem autores, qui nul- lum prope finem fecerunt exquirendis nominibus, præ teribo, qui etiam quæ ſunt argumenior i figuris aſeri/ pſerunt. E o illud de his etiam quæ uerẽ ſunt, adijeiam reuiter, ſicut ornant orationes opportune poſitas ita ineptißimas eſſe, cum immodict᷑ petuntur. Sunt qui ne- glecto rerum pondere,& uiribus ſententiarum, ſi uel inania uerba in hos modos deprauauerint, fummos ſe b iudicent artifices, ileocq́; uon deſinunt eas nectere, quas ſine ſentetia ſectari tam eſt ridiculum, quam quærere habitum ———— 1— zi4 M. PAB. QVINT. INSTIrT. habitã, geſtumq; ſine corpore. Sed ne hæ quidem qua reclẽ fiunt, denſandæ ſunt nimis. Nam ey uultus muua/ tio, oculorumq́ coniectus maltum in aclu ualet, ſeaſſ quis ducere os exquiſitis modis,& frontis ac luminun inconſtantia trepidare non deſinat, rideatur. Et oraio habeat rectam quandam uelut fac iem, quæ ut ſtupen immobili rigore non debebit, ita ſæ pius in ea quam na. tura dedit ſpecie continenda eſt. Sciendum uero in pri- mis quid quiſq; in ornado poſtulet locꝰ, quid perſona, quid tempus. Maior enim pars harum ſigurarum poſi. ia eg in deiectatione. Vbi uerò atrocitate, inuida miſe⸗ ratione pugnandum eſt, quis ferat contra poſitis,et pa Mimi autgẽ riter cadentibus,& conſimilibus iraſcentem ſlentèmo tia corrũpit arteme- gantem? cum huͦ rebus cura uerborum deroget afrcki⸗ bus fidem,& ubicunq; ars oſtentantur, ueritas abeſſe uideatur. De Compoſitione. Cap. IIII. b Beompoſitione nõ equidem poſt Marcum Tullium ſcribere auderẽ, cui neſcio an ulla pari operi huiu ſit magis elaborata, niſi et einſdem ætatis homines feri ptis ad ipſum etiam literis reprehendere it eolotandi genus auſt fuiſſent,& poſt eum plure, multa ad ean dem rem pertinentia memoriæ tradidiſſent.ltaq; accę/ dam in pleriſque Ciceroni, atq; in iſs ero, quæ indubita ta ſunt breuior, in quibuſdam paulum ſortaſſe diſen- tiam. Nam etiam eum iudic ium meum oſtendero, ſuum tamen legentibus relin quam. Neq; ignoro zuaſtanf ſe, qui curam omnem compoſitionis excludant, atq; l/ Num harridum ſermonem ut fortẽ efluxerit, modõ 1. 4 Dr tcorpen, an, untnimn a V necus maln ſuu molgg renon ceſu lmm ult Läehehiteſ an, tinendaet abz 1 rnäiopoſtue n eiin eunrhar an Tliuenjaho autratc an ia nn. u ſnin enterbon an if ao eioſeen cſiam Co. d alagat ainſaadt föd iguitm a turſt nurrünpih und cfaüen u⸗ — 9 ai 1 u! Lll 2 1 Uſe· utim 8 aacc in e nerenut 15 ORATOR. LTBERIX. 5e5 gis naturalem, modò etiam magis uirilem eſſe conten- dant. Qui ſi id demum naturale eſſe dicunt, quod à na- tura primum ortum,& quale ante cultũ fuit, tota hæc ars orandi ſubuertetur. Neq; enim locuti ſunt ad hanc regulam e diligentiam primi homines, nec proœmijs præparare, docere expoſitiõe, argumẽtis probare, aſ- fectibus commouere ſcierunt. Ergo ijs omnibus, non ſo la compoſitione caruerũt: quorum ſi fieri nihil melius licebat, ne domibus quidem caſas, aut ueſtibus pellium tegmina, aut urbibus mõtes ac ſyluas mutari oportuit. Quæ porrò ars ſtatim fuit: quid non cultu niteſcit:? cur uites coercemus manuscur eas foͤdimus? rubos aruis ex cidimus?terra& hæc generat. Manſuefacimus anima- liarindomita naſcuntur? Veruùm id eſt maximè natura⸗ le, quod fteri natura optimè patitur. Fortius uero qui incompoſitum poteſt eſſe, quam iunctum& bene col. quid locatum? Neque ſi parui pedes uim detrahant rebus, ut Sotadeorũ, et Callimachorum, et quorũdam in oratio Calliam/ ne ſimili penẽ licentia laſciuiẽtium, compoſitionis eſt borum iudicãdum. Cæterum quanto uehemẽtior flumini cur- ſus eſt prono alueo, ac nullas moras obijciète, quam in- ter obſtantia ſaxa fractis ac aquis reluctantibius, tanto quæ cõnexa eſt, et totis uirib. fluit, fragoſa atq́; inter/ fruit rupta melior oratio. Cur ergo uires ipſas ſpecie ſolui putent, quando nec res ulla ſine arte ſatis ualeat, et co- mitetur ſemper artem decorẽ an non eam quæ t emiſſa exc- uſſ optime eſt haſtã ſpecioſißime contortà ferri uidemuse et arcu dirigentiũ tela, quo certior manus, hoc eſt habi tus ipſe formoſior? lã in certamine armorũ, atq; in om 8 Q ni palæ ⸗ zs IM. FAB. QVINT. INSTIT. ni palæſtra quid ſatis recte cauetur ac petitur, cui noj Compoſttio artifex motus e certi quidam pedes adſint? Quareni Aon deeedat hi cöpofitione uelut amentis quibuſdà neruis ue ntiuũ eniã affetus& concitari ſentẽtiæ uidentur. Ideo eruditißimo uiß mouet. perſuaſum eſt, ualere eam quamplurimu, non ad dele- dationẽ modo, ſed etiam ad motã quoq animorũ hii mum, quia nihil intrare poteſt in affe ctu, quod in aun uelut quodam ueſtibulo ſtatim offendit: Deinde, qudt natura ducimur ad modos. Neq; enim aliter eueniret, ut illi quoq; organorũ ſoni, quanquã uerba noneapri munt, in alios tamẽ atq; alios motus ducerẽt aulior nn certaminibus ſacris nõ eadem ratione cõeitant ani eodem mo- mos ac remittunt, nec feoſdẽ modos adhibẽt eum bel⸗ do adhiben licum eſt canendu,& cum poſito genu ſupplicandun. tur Nec idem ſignorum concentus eſt procedẽte adpreii i Pythagoreo exercitu, idem receptui carmen. Pythagoreis ceteno rum. ris fuit,& cum euigilaſſent animos ad lyramercitare, 8 quo eſſent ad agendum erecliores,& cumſ omnu pele rent, ad eandè prius lenire mentes, ut ſi quiq fuüſſet in bidiorum cogitationum componerent. Auod ſinnme ris& modis ineſt quædã tacita uis, in oratiðe o uehe⸗ mentißima, quantum; interett ſenſus ilem quihuuuen 3„„. bis efferatur, tantũ uerba eadem qua cpoſitiãe uel in exitu iungantur, uel fine claudantur. Naã queli et ſen— tentijs parua, et elocutione modica uirtui her ſola co- mendat. Denig quod cuiq; uiſum erit uehemèter:n- citer, ſpecioſe dictũ, ſoluat, et tur bet abierit omnis u Aa Bratum, iucunditas, Secor. Soluit quæda ſua in Oratore Ciunn am neq; me diuitiæ mouet, quibus omner Aftie 5 duiemn. un mw däenans nüih an rnetina ne 6RATOR. LIBER IN & Lælios, multi uenalitij, mercatoresq́; ſuperarunt, er ſequentes deinceps periodos: quas ſi ad illũ modum perturbes, ueluti fracta aut tranſuerſa tela proieceris. Idẽ corrigit quæ à Graccho cõpofita durius putat: il- lum decet, nos hac ſimus probatione cõttenti, quod in ſcribendo, quæ ſe nobis ſolutiora obtulerint, compone mus. Qutid enim attinet eorũ exempla quærere, quæ ſi bi quiſq; experiri poteſt? lllud notaſſe ſatis habeo, quo pulchriora& ſenſu, et elocutione di ſſolueris, hoc ora tionem magis deſormem fore, quia negligentia colloca tionus ipſa uer borã luce deprehenditur, itaq; ut confi- keor pene ultimã Oratoribus artẽ cõpoſitionis,*qua quæ de perſecta ſit, cõtigiſe, ita illis priſcis habità inter cu. ras, in quantũ adhuc profecerant, puto. Neq́; mihi qua libet magnus autor Cicero perſuaſerit, Lyſid, Herodo tu, Thucydidẽ, paru ſtudioſos eius fuiſſe. Genus fortaſ- ſe fint ſicuti non idem quod Demoſthenes, aut Plato, ſan et ij ipſt inter ſe dißimiles fuerint. Nà neq; il- 14 L) ſia dicendi textũ tenue atq; rarum, lætioribus muuneris corrumpendi erat. Berdidiſſet enim gratiam, ſus in eo maxima eſt, ſimplicis atque inaffectati colo- ru erdidiſſet fedẽ quoq. Nã ſcribebat alijs, nõ ipſe di kebat, ut port uerit eſſe illa rudibus et incompoſitis ſi- milia, quod ipſum compoſitio eſt. Et hiſtoriæ(quæ cur tere debet ac ſerri)minus cõueniſſent interſistẽtes elau fulaæ,& debita actionibus reſpiratio,& claudendi in, choandiq; ſententias ratio. In cocionibus quidẽ etia ſi- militer cadentia quædã et contrapoſita deprehèdas, in Nerodoto derò ci omnia(ut ego quide ſentio) lenites 0 2 fluant 5is M. FAB. QVINT. INSTIT. it latenter fluant, tum ipſa 24‿αννκτ˙⁶ habet eam iucunditatem, i in nume/ ut lateus etiam numeros complexa uideatur. Sed de ros,&c. propoſitorũ diuerſitate poſt paulum. Nunc quæ priu his qui rectè componere uolent, diſcẽda ſint. Eſt iginur ante omnia oratio, alia iuncta atq; cõteæta, ſolutaali qualis in ſermone& epiſtolis, niſi c aliquid ſuprans turã ſuam tractant, ut de philoſophia, de republicaſi- milibusq;. Quod nõ ed dico, quia non illud quog; ſolu tum habeat ſuos quoſda, et forſitan difficiliores etia pe des: neq; enim aut hiare ſemper uocalibus, aut deſtitui temporibus uolunt ſermo e epiſtola, ſed non fuunt, nec cohærent, nec uerba de uerbis trahunt, ut potius i xiora in his uincula quam nulla ſint. Nonnunquam in cauſis quoq; minoribus decet eadẽ ſimplicitas, quæ non illis ſed alijs utitur numeris, dißimulatq; eos,& eantum communit occultius. At illa connex⸗ ſeries tres habet förmas: inciſa quæ kiunæra dicuntur, mẽbra quæ b K5Na, 7„4diadau, quæ eſt uel ambitus, ue circunductũ, Compoſitio uel continuatio, uel cõcluſio. In omni porro äpeliä⸗ triàã requirit. 4.. W 7 S, genera ne tria ſumt neceſſaria: ordo, iunctura‚et numerun De Sruine. mum igitur de ordine. Eius obſeruatio inuetbue ſin gulis, et cötextis. Singula ſunt quæ diximus A uidtra- In his cauendum ne decreſcat oratio,& foriori una tur aliquid infirmius, ut ſacrilego fur, aut latroni petu lans: Augeri enim debẽt ſententiæ et inſurgere,u opti Puilip.⁊. me Cicero: Tu inquit, iſtis fiucibusiſllaterbuiſt gladiatoria totius eorporis firmitate. Aliud enim u9. ius alio ſuperuenit.At ſi cœpiſſet àtoto corpore,no ne ad latera fauceiq deſcẽderet. Et& alius vun 3 Ir. b and en a dec ſttate dozu 4 4 b enereuelat, 4 ultunä u Dehit 1 aäa —— gli h, ordo, ut uiros ac fœæminas, diẽ ac noctẽ, ortu& oeca/ ſvem dicas potias, quã retrorſum. Quædã ordine permu tato fiunt ſuperuacua, ut fratres gemini. Naͦ ſi preceſ- ORATOR. LIBER IN. 319 ſerint gemini, fratres addere non eſt neceſſe. Ula nimia quorãda fuit obſeruatio, ut uocabula uerbis, uerba rur ſus aduerbijs, nomina appoſitis et pronominibus rur- ſus eſſent priora. Na fit cõtra quoq frequẽter nõ inde- core. Nec nõ ey illud nimiæ eſt ſuperſtitionis, ut quæq; ſint tẽpore, ea ficere etiam ordine priora, nõ quia fre- quenter nõ ſit poc melius, ſed quia interdũ plus ualent ante geſta, ideoq́; leuiorib. ſuperponenda ſunt. ſenſum cludere multo ſi cõpoſitio patiatur, optimũe In uerbis enim ſermonis uis ineſt. At ſi id aſperum erit, cedat hæc ratio numeris, ut fit apud ſummos Græcos, Latinosq́; Oratores frequẽ᷑tiſimè᷑. Sine dubio enim o- mne quod non cludet, hꝰ perbaton eſt. Ipſum hoc inter tropos uel figuras, quæ ſunt uirtutis, receptũ eſt. Nò e- nim ad pedes uerba dimẽ ſa ſunt. Ideoq́; ex loco transfe rätur in locũ, ut iungãtur, quo cõgruit maxime, ſicut in ſtructura ſaxorũ rudiu, etiã ipſa enormitas inuenit cui applicari, et in quo poßit inſiſtere. Fœlicißimus ta mẽ ſermo eſt, cui ut rectus ordo,& apta iunctura et ciũ his numeris opportunè cadès contingit. Quædã uerò tranſgreßides et logæ ſunt nimis, ut in ſuperiorib. dixi mus libris, e interum etid cõpoſitione uitioſæ, quæ in hoc ipſum petũtur, ut exultẽèt atq; laſciuiat, quales illæ Mœcenatis: Sole e aurora rubèt plurima, inter ſacra mouit aqua fraxinos, ne exequias quidem unus inter miſerrimos uiderẽ meas. Quod inter hæc peßimũ es, O 3 quia Ordo na? turalis. Verbo Verbo clau⸗ ſt dẽda oratio⸗ 0 M. FAB. QVINT IKNSTIT. quia in re triſti luqit cõpoſitio. Sæpe tamẽ etuehemꝭ aliguis ſenſus in uerbo, quod ſi in media parte ſenten- tiæ latet, tranſire inuentione,& obſcurari cireumiu- ceatibus ſolet in clauſula poſitum aßignatur audito & infigitur, quale eſt illud Ciceronis: Vttibi neceſe eſſet in coſpeciu populi Romani uomere. Trasfer ho ultimum,& minus ualebit. Nam totius ductus biceſ fœdauomèé quaſi mucro, ut per ſer fœdæ uomendi neceßitati, imm di neceßi/ nibil ultra ex pectatibus, hanc quoq; adijceret defprmi tas tatem, ut cibus teneri noõ poſſet poſtridie. Solebat Aſer Domitius traijcere in clauſulas uerba tantum aſperan- dæ cõpoſitionis gratia, et maxime in procmiſt,nt pro Cloantilla: Gratias agam continus,& pro Lælia Eix utriuſq; apud te iudicem periclitatur Lælia. Adeoreſu git tenerã delicatamq́ʒ; modulandi uoluptatẽ, ut oecur- Amphiboloz rentib. per ſe numeris, quo eos inhiberet obijceret Am fl 5 phib ologia quoq; Reri uitioſa locatiõe uerborũ, nemo kione uerbo⸗ eſt qui neſciat. Hæc arbitror, ut in breui, de orline fuſ De iunckura. ſe dicenda: qui ſi uitioſus eſt, licet& iuncta ſit,& aple cadès oratio, tamen meritò incõpoſita dicatur. lunciu- ra ſequitur. Ea eſt in uerbis, inciſis, membrin periodi Omnia nanq; iſta,& uirtutes,& uitia in coplexuhu⸗ bent. Atq; ut ordinẽ ſequar, primũ quæ imperuiis quo- que ad reprehenſionẽ notabilia uidẽ᷑tur, iꝗ eſt, que ci- mißis inter ſe uerhis duobus ex ultima priorisus pri- ma ſequentis ſyllaba, eforme aliquid nomen tHheiunt. Tum uocali concurſus, qui cum aceidit, hiat& inter ſiſtit, et quaſi laborat oratio: Peßimẽ longe, quc aſte nter ſe literas comittũt, ſonabis. Præriptaus nipf ORATOR. LIBBR IN.»ar biatus eari, quæ cauo aut patulo maximè ore offdrun. tur. E plenior litera eſt, i anguctior, ideoq́; obſcurius in his uitit. Minus peccabit qui lõgis breues ſubijciet, et adhuc qui præponet lõgæ breuẽ. Minima eſt in dua⸗ bus breuibus offenſio. Atq; cum aliæ ſubiunguũtur alijs, perinde aſperiores erũt, prout oris hiatu ſimili, aut di habitzs uerſo proniciabuntur. Non tamen id ut erimen ingẽs expaueſcendum eſt, ae neſcio negligentia in hoc, an ſo- licitudo. ſit peior. Inhibeat enim neceſſe eſt hic metus impetũ dicendi,& à potioribus auertat. Quare ut ne/ gligẽtiæ eſt pars hoc pati, ita humilitatis ubiq; perhor reſcere, nimiosq́; non immeritò in hac cura putant om nes Iſocratem ſecutos, præcipueq́; Theopompum. At Demoſthenes,& Cicero, modicè reſpexerunt rad hãc in V bartem. Nam 22 coeuntes literæ, quæ 2lαε⁶‿ν dici/ Hiles por⸗ „ tur, etiam leniorem faciunt orationem, qudm ſi omnia ſum eit ſed hi iuiſlkaii kanb 5 1 ſi laudatur. 5 hiulca etia ulcã orationẽ vzrrank aurfi uerba ſuo fine claus ka nonkacah* ca etiam diciauus ddſo achbagi up decent, ficiuntq; ampliora quædam: ut pulchra ora/ lutamiid eſt, mieis[ tione apta omnino lactare, tum lon ge per ſe,& uelut A'ον ute en dius optime ſyllabe aliquid etiam medij temporis iter uo. 2ueee a, atetſt din ſuch. cales quaſt interſiſtatur aſſumunt. Qua de re utar Cice Prrantee,. ronis potißimu uerbis: Habet, inquit ille, tanq́uam hia tus& concurſus uocalium molle quiddam, et quod in- dicet, non ingratam negligentiam de re hominis magis quam de uerbis laborantis. Cæterum conſonantes quo- que eæq́; præcipuè quæ ſunt aſperiores, in commiſſu/ earumꝗ́; ra uerborũ rixantur,& sultima cum x proxima, qua rum triſtior, etiamſi binæ collidatur, ſtridor eſt, ut ars ſtuxdiorum, quæ fuit cauſa& Seruio, ut dixi, ſubtrahen 0 4 Aa 327 M. FAB. QVINT. INSTIT. dæs literæ, quoties ultima eſſet, aliaq́; conſondte ſuſci peretur, quod reprehendit Lauranius, Meſſala deſen- dit. Nam neq; Lucilium putant uti eadem ultima, cim dicit ſerenu' fuit,& dignuꝰ loco. Quinetiam Cicero in Oratore plures antiquorũ tradit ſic locutos: inde beli gerare po' meridiem, et illa Cenſorij Catonis: Dic hat, æquè m litera ine mollita, quæ in ueterib. libris reper/ ta mutare imperiti ſolent, et ciam librariorũ inſcitiaſe ctari uolunt, ſua confitẽtur. Atqui eadẽ ili litera quo- ties ultima eſt, et uocalẽ uerbi ſequentis ita cotingit, ut in eam tranſire poßit, etiamſi ſeribitur, tamẽ parũ ex- primitur, ut Multum ille.&, Quantu erat. aded utpe- nè cuiuſdam nouæ literæ ſonum reddat, Neq; enim exi- mitur, ſed obſcuratur,& tantum aliqua inter duas uo- cales uelut nota eſt, ne ipſæ coeant. Videndi etia neſl labæ uerbi prioris ultimæ, ſint primæ ſequentis. ld ne quis præcipi miretur, Ciceroni in epiſt excilit: Res mi hi inuiſæ uiſæ ſunt Brute. Et in carmine: O fortunatam natam me conſule Romam. Etiam monoſyllaba plura male continuabuntut, quia neceſſe eſt cõpoſitio multis clauſulis foneiſa ſub⸗ ſultet. Ideoq́; etiam breuium uerborum ac nominumui tanda continuatio, et ex diuerſo quoꝗ; longorum. gf⸗ ſerunt enim quandam dicendi tarditatem. Ia quoqui tia ſunt eiuſdiem loci, ſi cadentia ſimiliter, ey ſimiliter deſinentia, et eodem modo declinata multa iungantu. Nec uerba quidem uerbis, aut nomina nominibus im liaq; his continuari decet, cum uirtutes etiam iyſe te⸗ dium pariãt, niſi gratia uarietatis adiutæ. Lianen 3 neſonunneil iai 0 intun ali eiſſetdemt. lne ſitgrin Craming nktiamn n nummemſ amn. dunnd uan pluth. junlsd dsti. maunen nunt anbg gſe. 4*ε — m aeenütert an oh u ſeulmti un fuie anocedhg d än. auni, dut no aluii ksgima ailt rauusitl ae ORATOR. LIBERIX. 523 inciſorumq; iunctura nõ eo modo eſt obſeruanda, q́uo uerborum, quanquã& in his extrema& prima coe/ unt. Sed plurimum refert, compoſitionis quæ quibus anteponas. Nam& uomés fruſtis eſculentis uinum re- dolentibus gremium ſuum, et totum tribunal impleuit. Et contra(nam frequẽtius utar ijſdem diuerſarum quo que rerum exemplis, quò ſint magis familiaria) Saxæ atq́; ſolitudines uoci reſpondent, beſtiæ ſæpe immanes cantu flectuntur atq; conſiſtunt. Magis id inſurgebat, ſ uerteretur. Nam etſi plus eſt ſaxa quã beſtias cõmo- ueri, ineſt tamen compoſitioni decor. Sed tranſeamus ad numeros. Omnis Kruelura ac dementio,& copula/ tio uocum, conſtat aut numeris(numeros 5ννs acci- pi uolo) aut a* ε id eſt demenſione quadam. Quode- tiam ſi conſtat utrunq; pedibus, habet tamen non ſim- plicem differentiã. Nam rhythmi, id eſt, numeri, ſpa- In numeris uio temporum cõſtant, metra etiam ordine, ideoq́; alte rum eſſe quantitatis uidetur, alterum qualitatis. Polabs aut par eſt, aut dactylus. vnam enim ſyllabam parẽ bre uibus habet. Eſt quiden uis eadem et alijs pedibus, ſed nomen illud tenet. Longam eſſe duorum temporum, breuem unius, etiã pueri ſciunt: aut ſeſcuplex, ut pæon, cuius uis eſt ex longa& tribus breuibus, quiq́; ei eon/ trarius ex tribus breuibus,& longa, uel alio quoquo modo, tempora tria ad duo relata, ſexcuplum faciunt: Aut duplex, ut iambus. Nà eſt ex breui& longa, quid; eſt ei contrarius, Sunt t hi& metrici pedes, ſed hoc in⸗ Tenim tereſt„ quod rhythmos indifferens eſt, dactylus ne ille priores habeat breues, aut ſequentes. Tempus enim ſo/ O 3 lum 4 4 mM. FAB. QVINT. INSTIT. na quod rhothmis libera ſpatia, metris finita ſunt,& Fscertæ elauſulæ, illi quo modo cœperant, cunuumt Poterit and uſq; ad urraaddd, id eſt, tranſitum in aliud genusrb). ſlas, aut thmi. Et quod metr in uerbis modoò, rhythmos etim vondeus: in corporis motu eſt. Inania quoq; tẽpora rhtbniß Nee penes cilius accipient, quanquam hæc& in meiris acciqunt, kandem ra. malor tamen illic licentia eſt, ubi tempora etiam ani- tionẽ à bre mo metiuntur,& pedum,& digitorum icts interuall uibus inci- ſignant quibuſdam motis, atq; æſtimant quot breuer i piat. lud ſpatium habeat, inde raadorud, verdezuan.Dein/ XFSic ceps longiores fiunt percußiones. Nat 2uua" tem/ aliæ pus eſt unum. In compoſitione orationis certior,& magis omnibus aperta ſeruari debet dimanſio. Eſt gi/ tur in pedibus. Et metrici quidem pedes aſſed reperiun- tur in oratione, ut in ea frequenter non ſentientibus no bis, omnit generu excidant uerſus. Et colttra, nibile proſa ſeriptum, quod non redigi poßit in queti uerſ membra culorũ †genera. Sed in adedò moleſtos incidimus Gram quam maticos, quorũ ſuerunt qui Lricorum qugdan caf- Wina in uarias menſuras coegerunt, At Cicero 8* “ ttc r letiome 1— 4 r luch nec peontad un, 1 Tech ſclin— vonreepi 4 maleam. tfnila ionu amii Kuſn 19 Ki. en laui m iguv noloca vunftmin, uertismodd, n ſi es a amdergin en ziuch Bitm an ia⸗ un C ciiunn auli ui tgeſina b nhimagng eaicne. nn ſtiotecnt ruſruritthe en julen e neiffrzuenten. arlntmſſ ulurmiiii deoml. uun d a hei An Att, 3 1 esczegens i an aeil OKATOR. LIBER IN. 25 tißimẽ dicit totum hoc couſtare numeris, ideoq́; repre- hen ditur à quibuſdam, tanquam orationem ad rhyth/ mos alliget. Nam ſunt numeri rhythmi, ut e ipſe con- b Kituit,& ſecuti eum Vergilius, cum dicit: Numeros memini, ſi uerba tenerem. Et Horat. Numerisq;; fertur Lege ſolutis. Inuadunt ergo hanc inter cæteras uocem, neq; enim Demoſthenes fulmina tantopere uibraſſe diceretur, ni ſi numeris contorta ferrentur. In quo ſi hoc ſentimus, rhythmos contorta diſſentio. Nam rhythmi, ut dixi, ne que finem habent certum, nec ullam in contextu uarie tatem, ſed qua cœperunt ſublatione ac t poſitione, ad per au⁸ ſinem uſq; decurrunt. Oratio nõ deſcẽdit ad ſtrepitum diou, id eſſ digitorum: ld quod Cicero optimè uidet, ac teſtatur fre ſublations quentey ſe quod numer ſum ſit querere, ut magis non ac pofitio- apvbiais, quod eſſet 1 nſcitu atq; agreſte„ quam u vbiade ne. quod poeticũ eſt, eſſe compoſitionem uelit, ſicut etiam quos palæſtritas eſſe nolumus, eos qui dicuntur t asd- anda uuu · Verum ea quæ efficitur ex pedibus æqua con- eluſio, nomẽ aliquod deſiderat. Quid ſit igitur potius quam numerus,& oratorius numerus, ut Enthymema rhetoricus ſllogiſmus? Ego certe ne in calumniam ca- dam, qua ne M. quidè Tullius caruit, poſco hoc mihi, ut cum pro compoſito dixero numerum, et ubicunq; iam dixi, oratorium dicere intelligar. Colloeatio autem uer ba iam probata,& electa,& uelut aßignata ſibi debet tonnectere: nam uel dura inter ſe commiſſa potiora ſant inutilibus, tamen& eligere quædam, dum ex is dua idem ſignificent, atq idem ualeat, perniſerim,& b adiſee/ 926 KM. FAB. QyINT. INSTIT. adijcere, dum non otioſa, et detrahere dum non neceſ- ſaria. Sed figuris mutare e caſus,& numeros, quo/ Nrum uarietas frequenter gratia compoſitionis adſciu nomine etiam fine* numero ſolet eſſe iucunda, etiam ubi aliul ratio, aliud conſuetudo poſcit, utrum uolet, ſumat com poſitio. Vitauiſſe uel uitaſſe, deprehendere uel depren- dere. Coitus etiam ſyllabarum non negabo, et quicquil ſententijs aut eloquentiæ non nocebit. Præcipuum ta- men in hoc opus eſt ſeire, quid quoq; loco uerborũ ma Quanteæ ma xime guadret. Atq́ is optime componet, qui hoc ſolum kerüs ditden componendi gratia faciet. Ratio uerò pedum, in ora- in ſoluta, auã fione eſt multo quam in uerſu difficilior. Primu, qud Pedibus ligas uerſus paucis continetur, oratio longiores habet ſepe eircuitus. Deinde, quod uerſus ſemper ſimilis ſibi eſtet una ratione decurrit, orationis compoſitio niſi uaria eſt,& ſimilitudine offendit, et affectatione deprehẽii. tur. Et in omni quidẽ corpore, totoq́;, ut its dixerim, tractu numeris inſerta eſt. Neque enim loqui poſumus e ſyllabis breuibus ac longis, ex quibus pedes funt. Me gis tamen& deſideratur in clauſulis,& apparet: Pri mum, quia ſenſus omnis habet ſuum finem, boßiceich naturale interuallum, quo à ſequentis initio diuidatur Deinde, quod aures continuam uocem ſecute, auctec; uelut prono decurrentis oꝛationis flumine, tumma⸗ gis indicant, cum ile impetus ſtetit,& intuendi tem- ſed pus dedit. Non igitur durum Jſit, neq; abruptum, quo animi uelut reſpirant ac reficiuntur, hæ eſt ſedes ota/ tionis, hoc auditor expectat, hic laus omnis declamut Proximan clauſulis diligentiam poſtulant miuu 5 doſc etdeh, uige ge nter gratig Jſoleteſeue uio oſehg ush Nubenangen darm entie pon n len aug Imiman are. Ratou ueſiäſfe i eun, craliolot ulueſſuſen 2* à, ochonisco ORATOR. LIBER IN. zu e ad hæc intentus auditor eſt, ſed eorum fucilior ra/ tio eſt. Non enim cohærent alijs, nec præcedentibus ſer uiunt, ſed nouum exordium ſumũt, cuùm illa quamlibet ſit compoſita, ipſam gratiam perdet, ſi ad eam ruptæ uia ueniamus. Nanque quum ſit, ut uidetur, ſeuers De- moſthenis compoſitio: urwp eas aAudd Aluaas rais Sioit i' Xoν ma K Aoaú, illa quæ ab uno quod ſciam, Bruto minus probatur, cæteris placet, a2o uiau Hadtilo aurs lo. Nec deſunt qui Ciceronem car pant in his: Pamiliaris cœperat eſſe balneatori, et non minus dura archipiratæ, nam balneatori,& archipi- ratæ idem finis eſt, qui mãs næœ wouus,& qui unds o- guvn, ſed priora ſunt, ideo ſeueriora. Eſt in eo quoque nonnihil, quod hic ſingulis uerbis bini pedes continen tur, quod etiam in carminibus eſt permolle, nec ſolum ubi quinæ ſyllabæ nectuntur, ut in his: Fortißima Tyn daridarum, ſed etiam ubi quaternæ, cum uerſus cludi- tur, Apennino& armamentis,& incrementum,& Oriona. Quare hic quoq; uitãdum eſt, ne plurium ſyl- labarũ uerbis utamur in fine. Medijs quoq; non eamo do cura ſit, ut inter ſe cohæreat, ſed ne pigra, ne longa ſint, ne, quod nunc maximum uitiam eſt, breuium con- textu reſultent, ac ſonum reddant penè puerilium cre/ pitaculorum. Nam ut initia, clauſulæq́; plurimummo menti habent, quoties incipit ſenſus, aut deſinit, ſic in medijs quoq; ſunt quidam conatus qui leuiter interſi- ſtunt. Vt currentium pes, etiamſi non moratur, tamen ueſtigium facit. Itaq; non modò membra, atque inciſc bene incipere atque ineludi decet, ſed etiam in his quæ non e. FAB. QVINT. INSTIA uu uel oe non dubiẽ contexta ſunt, nec reſpiratione utuntu& tult« gra- uel occulti gradus.(Quis enim dubitet unum ſenſun, dus x unius ſpiritus eſſe?) Animaduerti ludices, onnen Iri Ciattio. accuſatoris orationem in duas diuiſam eſſe partes. la- mẽ e duo prima uerba,& tria proxima,& deincept duo rurſus, ac tria ſuos quaſi numeros habent ſpiriun ſuſtinentes, ſicut apud rhythmicos æſtimantur hæpů ticulæ, prout ſunt graues, acres, lètæ, celeres, remiſſe, exultantes. Proinde id quod ex illis conficitur, aut ſeue- pum, aut luxurioſtum, aut quadratum, aut ſolutumeri 7 Quædam etiam clauſulæ ſunt claudæ atq; pendenteiſi relinquantur, ſed ſequẽtibus ſuſcipi ac ſugtineri ſolent, eoq faclo uitium quod erat in fine contittuatio emen- dat. Non uult populus Romanus obſoletis eriminibus A42. accuſari verrem: durum ſt deſinas, ſed quoniam eſt continuatum ijs quæ ſequuntur, qua quam natura iyſa diuiſa ſint: Noua poſtulat, inaudita deſiterat, luus eſt eurſus. Vt ad eas tantum dabis, maleè cluderet: nam E trimetri uerſus pars ultima eſt, excipit. Vt eibum ueſtitum que introferre liceat tantum, præcepr adhuc firmatur ac ſuſtine tur ultima, recuſabat nemo, uerſum in oratione fieri multo fœdißimum eſ fotum, ſicute/ tiam in parte, deforme utique ſi pars poſterior in clauu ſula deprehendatur, aut rurſus prior in ingreſſt. Nam quod eſt contrà, ſepe etiam decet, quia& cludit mte⸗ rin optimẽ prima pars uerſus, dum intra paucds Fl. labas, præcipue ſenarij atq; octonarij. In Aftica ſi e initium ſenarij eſtibrimum pro QLigario esput lt qiitEſſe uideaiur. Nam nimus frequens oconatiuſtiu- à D 11 ſan nen Qui ene 16 k) una renin duc 24 ede T tun 2 ſue auſtmn a n dut a 8. Dars ungſt huſ eitaeterli*½ in ut auchau Ar vüle untuu a aees, 5 alruufneco. u Noncmsdh a ura üſt e ſuuu a Ale adud aalbet uun it, nl a. ruimche anſe rrelicaun ralint Raaſ a ao ſeißimm in wiiiuſße u⸗ katmſupö ig wectumdeckk, inn. gruurſs, dà i aeſctgol nunp mutauft ia/ 2 6 RATOR. LIBER. IX. n9 choat. Talia ſunt Demoſthenis, eãms väraus de dνσινυην εμινοιιν X oiu, totum penè princi pium. roia Et ultima uerſuum initio conueniunt orationis. Et ſi uereor ludices.&: Animaduerti iudices. Sed initia ini- tijs non conueniunt. Titus Liuius hexametri exordio cœpit: Facturus ne operæprecium ſim. Nam ita edidit, esiq; melius quam quo modo emendatur. Nec clauſulæ elauſulis, ut Cicero: Quo me uertam neſcio, qui trime- tri finis eſt, trimetrum, er pro miſero dicere lictat: promiſcus gex enim pedes tres percußiones habent. Peius clau- dit finis hexametri, ut Brutus in epiſtolis: Neque euim illi malunt habere tutores, aut defenſores, quanqguam ſciunt placuiſſe Catoni. illi mmus ſunt notabiles, conſtiterat quia hoc genus ſermoni proximum eſt. Itaq́;& uerſus illie hi fere excidit, quos Brutus ipſo cõponendi ductus ſiu dio ſeæpißime facit, non raro A ſinius. Sed etiam Cice. non tam ro nõnunquam, ut in principio ſtatim prationis in Lu cium biſonem:Prò dij immortales, quis bic illuxit dies: Non minore autem cura uitandum eſt, quicquid òννν auv, quale eſt apud Sallustium: Falſõò queritur de natu⸗ ra ſua. Quamuis enim uincta ſit, tamẽ ſoluta uideri de bet oratio. At qui Plato diligentißimus cõpoſitionis in Timæo prima Katim parte uitare iſta nõ potuit. Na et initiu hexametri ſtatin inuenias,& anacreontiõ pro- tinus colon efficias,& ſi uelis trimetron et quod duo/ bus pedibus& parte e ꝶuενμᷣνεεræcis dicitur,& hæc omnia in trib. uerbis, Tut Thucydidis: E μιυμαμαι ³⁶χ La d ν οαυράu, x mollißimo rhythmoru genere exci⸗ dant. Sed quid orationem iam cõſtare pedibus dixi, ali- qua „S,so NM. FAB. QVINT. 1NSTIT. qua de his quoq;, quorum nomina, quoniam uariaeſe traduntur, conſtituendum eſt quo quenqʒ appellenu, er quidem Ciceronem ſequar: nam is eminentißimo Græcorum eſt ſecutus, excepto quòd pedes mibi tiſl labos non uidetur excedere, quanquam ille pæone do- chimoq;, quorum prior in quatuor, ſecundis in qun- que excurrit, utatur. Nec tamen ipſe dißimulat quibiſ dam numeros uideri non pedes, neq́; immeritò. Qui/ quid enim ſupra treis ſllabas, id eſt, ex pluribus peio bus. Ergo cum conſtent quatuor pedes binis, octo ter/ nis, fpondeum longis duabus, pyrrichium, quemalſ piriambum uocant, breuibus, iambum breui longai; huic contrarium ẽ longa& breui, hunc choreum nos ut alij trochæum, nominemus. Ex his uero quiternas Fllabas habent, dactylum, longa duabus que breuibus, huie temporibus parem, ſed retro aclum, appellari con Ktat anapeſton.Media inter longas breuis ficiet am. phimacrum, ſed frequentius eius nomen eſt ereticus. Longa inter breues, amphibrachꝰs. Duabus logis bre⸗ uem ſeqjuentibus bacchius, totidem longis breues pre- cedentibus, huic contrarius palimbacchius erit. Tres breues trochæum, quem trybrachin dici uolunt, qui choreo trochæinomen imponunt, totidem longæ mo- de. onsi loſſon efficiunt. Horum pedum nullus non in oratio- acbreues. nem uenit: Sed quo quique ſunt temporibus pleniores d longisq; llabis magis Ktabiles, hoc grauioten faci/ unt orationem, breues celerem ac mobilem. Vtrunquc ocus utile. Nam& illud ubi opus eſt uelocitate, tar⸗ a& ſeęne:& hoc ubi põdin ai ensbreih, 2 . ultan r. Nec mai niuan felhn. fer auuur bu dubus yy hreubus, um nzC brai emnenu. Rk hun an n eren drttoa leii arr hngs trneruu eug t apvincchh. dan witm nurcrus pdm arninu verrs nponunl unm heum wfunrſutt a nugb dublles, nuus cklerene a ludubioj 8 4 1 Ssah 8 Gulas wüͦfa ut 1 manm. a teleu. aaizöbre aa tgeno⸗ an lGtah⸗ nire tufi/ wunu atezu G6RATOR. LIBER IN. 31 fultans meritò damnetur. Sit in hoc quoq; aliquid for- taſſe momenti, quod& longis longiores,& breuibus ſunt breuiores ſyllabæ, ut quamuis neq́ue plus duobus temporibus, neque uno minus habere uideantur.(Ide- oq́; in metris omnes breues longæque inter ſe obſeſſe ſunt pares.) lateat tamen neſcio quid, ſi quicquam ſu- perſat aut deſit. Namuerſuum propria conditio eſt, i- deoq́ʒ in his quædam etiam communes. Veritas uerò quia patitur æquè breuẽ eſſe uel longam uocalem cum eſt ſola, qudm cùm eam conſonantes una plures ue præ eecdunt, certè in dimẽſione pedum, ſyllaba quæ eſt bre- uis in ſequente alia uel hreui, quæ tamen duas primas conſonantes habeat, fit longa, ut: Agreſtem tenui muſam meditaris auena. Nam licet gre breuis ſit, facit tamen longam a prio rem. Dat igitur illi aliquid ex ſuo tempore, quomodo: niſi habeat pluſquam quæ breuißima, qualis ipſa eſſet detractis conſonantibus, nunc unum tempus accom- modat priori,& unum accipit a ſequente, ita duæ na- tura breues, poſitione ſunt temporum quatuor. Miror vautem in hac opinione doctißimos homines fuiſſe, ut tamen alios pedes ita eligerent, alios damnarent, quaſi ullus eſſet quem non ſit neceſſe in oratione deprehendi. Li- cet enim pæonem ſequatur Ephorus inuentũ à Thra/ Hmacho, probatum eſt ab Ariſtotele, da ctylumq́;, ut temperatiores breuibus, ac longis, fugiat ſpondeum& trochæum, alterius tarditate, alterius celeritate dam- nata,& herous qui eſt idem dactylus, Ariſtoteli am- plior, iambus humanior uideatur, trochæum ut nimi⸗ P cur⸗ 3u2 M. FAB. QVINT. 1NSTIT. eurrentem damnet, eiq; chordacis nomen imponat ui demq dicant Thesdectes, ac Theophraſtus, ſimii poſt eos Halicarnaſſeus Dionſius, irrumpent etian ad inuitos, nec ſemper illis heroo aut pæone ſuo, quem quia uerſus raro Kacit, maxime laudant, uti licebit. V ſint tamen alijs alij crebriores, non uerba facient que neque augeri, nec minui, nec ſicut modulatione pro- duci aut corripi poßint, ſed tranſmutatio,& coloca- iio. Plerique enim ex commiſſuris eorum uel diuiſiom unt pedes, quo fit, ut ijſdem uerbis alij atque aliſ uer- ſus fiant, ut memini quendam non ignobilem Poetan Aeclaraſſe ita luſiſſe: 8 b Aſtra tenet cœlum, mare tlaſſes, erea meſſem. Hic retrorſum fit ſotadeus. Itemqʒ ſotadeo adiun/ gat retro trimetros:. Caput exeruit mobile pinus repetita. Miſcendi ergo ſunt, curandumq; ut ſint plures qui placeat,& circumfuſi bonis deteriores lateant. Nec ue rò in literis ſyllabiq́; natura mutatur, ſed referi quæ cum quaq; optimè coeat. Plur imum igitur autoritati (ut dixi)& ponderis habẽt longæ, celeritatis breuet. que ſi miſcentur quibuſdam longis, currunt: ſi conli⸗ nuantur, exultant. Acres quæ ex breuibus ad longas in urgunt: leniores quæ à longis in breues deſcenunt b Optimè incipitur a lõgis, rectè aliquandoa breuibu Cieero pro ut: Nouum crimen C. Cæſar. leuius, ut: Animaduerti u⸗ S2. TEaro. dices.Sed pro Cluentio recle, quod initium eins parli⸗ 610. jioni ſimile eſt, que celeritate gaudet. Clauſula quoch e longis quæ firmißima eſt, ſecludet,& Eaxahach à Um. 11 ei corauei 4 teches, 4Ih A. ſeu diopſn 5 der illi henn, an. cincnn 7 aenansn ehian mnu, urſa em. din finaſ an. amiſvi ijn eiſlamueis a. uenumn! aa ſtng aim aottl taifn ttrateu len aaatän, — 1 uwüiepeu uur araumz dnfid dbons teteno es weR zunnu a nh ceet. lummn u pllut sbbetlongt dn Pfe eui nlle gul zuatriubega* V rpruchſeh ia ccſelai laüih b fugt SKATOR. LIBER. IN. A vis habeatur indifferens ultima. Neq́; enim ego ignoro in fine pro longa accipi breuem, quod uidetur aliquid tlocanti tempori, ex eo quod inſequitur, accedere, au- res tamen conſulens meas intelligo multum referre, u- trum ne longa ſit quæ cludit, an pro longa. Neque e- nim tam plenum eſt dicere: Incipientem timere, quam illui: Auſas eſt confiteri. Atqui ſi nibil refert breuis an longa ſit ultima, idem pes erit, uerum neſcio quomo- do ſedebit hoc, illud ſubſiſtet, quo moti quidam, longæ ultimæ tria tempora dederunt, ut illud tempus, quod breuis ex longa accipit, huic quoque accederet. Nec ſolum refert, quis claudat, ſed quis antecedat. Retror- ſum autem quæq́; plus tribus, ijq; ſi non ternas ſylla- neq; bat habebunt, repetendi unttabſt tamen poetica ob. ſeruatio) neque mĩinus duobus, alioquin pes erit, non numerus. Poteſt tamen uel unus eſſe dichoreus, ſi unus eſt qui conſtat ex duobus choreis. Itemq́; pæon, qui eſt et choreo& pyrrhichio, quem aptum initijs putant: uel contrA qui eſt è tribus breuibus ex longa, cui clau- ſulam aßignant, de quibus ferè duobus ſeribtores hu- ius artis loquuntur.*Alios omnes quotcunque ſint Alif iemporum, quæ ad orationem pertineant, pæonas ap/ pellant. Eſt& doehimus, qui ſit ex bacchio& iambo, Dochians. iiel iambo ex eretieo, ſtabulis in clauſulis& ſeueruz. Spendeus quoqʒ, quo plurimum eſt Demoſthenes uſus, Spondens. moram ſemper per ſe habet, optimè præcedet eum cre- tieus, ut in hoc: De quo ego nihil dicam niſi depel- londi criminis cauſa. Illud eſt quod ſuprã dixi mul- num reſerre uno ne uerbo pedes ſint duo comprehenſſti 3 7 P 2 an 4. M. FAB. QVINT. INSTIT. an uter que liber·die enim fit ſorte criminis cauſa, mol, le, archipiratæ mollius, ſi tribrachꝰs pracedat, facili⸗ tates, temeritates. Eſt enim quoddam in ipſa diuiſione uerborum latens tempuus, ut in pentametrimedio, ſpon aii uerbi in deo, qui niſi alterius uerbi, ſine alterius initio conſtet, ſine uerſum nõ efficit. Potec etianiſi minus bene, præponi aunapæſtus: Muliere non ſolum nobili, uerumetiam no ta. Tum anapætus& creticus, lambus quoq;, qui eſ utroq́; ſyllaba minor, præcedet enim tres longas bre- uis ſed& ſpondeus iambo rectè præponitur: liſdem in armis ſui. Tum ſpondeus& bacchius, ſic enim fietul⸗ timus dochimuus:liſdem in armis fui. Ex ijs quæ ſupri probaui, apparet moloſſon quoꝗ; clauſulæ conuenie, dum habeat ex quocunq; pede ante ſe breuem. llulſci mus, ubicunque ſů uueſ pro nobis. Minus grauis erit Ppondeus præcedente pyrrhichio, ut Iudicij lunian, E adhuc peius priore pæone, ut: Brute dubitaui, niſi potius hoc eſſe uelimus dactylum& bacchium. Duo ſpondei non fere cõiungi patiuntur, que in uerſu quo- ne que noiabilis clauſula eſt, niſi cum id fieri poteſter ribus quaſi membris: Cur de profuſis notris copius cõparat is contra nos?una Fyllaba, duabus una. Ne da/ uel chorei ct)lus quidam ſpõdeo benè præponitur, quia fnẽuer- et ſpondeũ ſus damnamus in fine orationis. Bacchius,& cluditet aante amet, ſibi iungitur: Venenum timeres. Vitat choreum ſpon ut uenenũ deum autem amat, ut non uenena timeres, ſel uirus ti imeres. meres. Contrario quoq; quis cludet, niſt ſiultimalon⸗ cibis reſper gam eſſe uolumus, optimeq́; habebit ante ſe moloſſn, ſun: At:Et ſpinis reſberſum, aut bacchium: V ühen, ———„———— A„ͤS o= a eͤe N 3 Vhr tenin fion t lun ſi nnah. Wtenim dus atitga 4 Vucrdi ſtuah oteft etitiſn renon ſounge „Ccraten, dr, Necdten n, puni an duo urgcum g daſ Aud, uhd an Peie es: Crkt is ſchs duuplie, aeh) zirr argrepo 7 jvrrtionb. Ah M nenn tmerei. n ſin rnenuenend ⅝ Aielu an Wl m auc guck a nimtiylh 21 M ter. ahacd 8 1 b 6 tuim, ORATOR. LIBERIX. teſt, nos poſſemus. Sed uerius erit claudere choreum præcedenti ſpondeo. Nam hic potius eſt numerus: Nos poſſemus,&, Romanus ſum. Claudet e dichoreus, ſi pes idem ſibijpſi iungetur, quo Aſiani ſunt uſt pluri- mum. Cuius exemplum Cicero ponit: Patris dicium ſa- piens temeritas filij cõprobauit. Accipiet ante ſe cho reum e pyrrhichiũ: Omnes propè ciues, uirtute, glo- ria, dignitate ſuperabat. Cludet& dactylus, niſi eum 35 Vel accĩpi E ante ſe chorei obſeruatio ultimæ creticum facit: ut, Muliercula nixus pyrrichiũ in littore. Habebit ante bene creticum& iambũ, ſpon- deum male, peius choreum. Cludit amphibrachus: Q. Ligarium in Africa fuiſſe, ſi nõ eum malumus eſſe bac. chium. Non optimus eſt trochæus, ſi ultima eſt breuis, quod certè ſit neceſſe eſt, alioquin quomodo cludet qui placet pleriſque dichoreus? Illa obſeruatione ex trochæo fit anapæſtus. lddem trochæus præcedète lon/ ga fit pæon, quale eſt: gi potero, e&, dixit hoc Cicero. Obſtat inuidia. Sed hoc initijs dederunt. Cludit& pyr rhichius choreo præcedente, Nam ſic pæon eſt. Om- ues hi qui in breues excidunt, minus erunt ſtabiles, nec alibi ferẽ ſatis apti, quàm ubi curſus orationis exigi- tur,& clauſulis non interſiſtitur. Creticus et initijs optimus: Quod precatus à Djs immortalibus ſum& clauſulis: In conſpectu populi Romani uomere po/ Kridie. Apparet uerò quam bene eum præcedant, uel anapæſtus, uel ille qui uidetur fini aptior, pæon. Sed & ſe ipſe ſequitur: Seruare quamplurimos. Sic meli/ us, qudm choreo præcedente. Quis non turpe duce- εegens reis ſi ultima breuis † pro longa ſit. Sed fingamus, ſic r⸗ ſit — P: os 3 4 86 M. FAB. QyINT. 1NSTIT. non turpe duceret. Sed hic eſt iluud inane quod dtai Paululum euim moræ damus inter ultimum atq; pro- Ximum uerbum,& turpe illud interuallo quodam pro ducimus, alioquin ſit exultantißimum,& trimetrifi- nis. Quis non turpe duceret: ſicut illud,3ore ſpiriuun excipere liceret, ſi iungas, laſciui carminis eſt, ſed in/ terpunctis quibuſda, er tribus quaſi initijs ſit plenum autoritatis. Nec ego cim præcedentes pedes poſui, le- gecederet gem dedi, ne alij eſſent, ſod quid ferè accideret, qul in præſentia uideretur optimum, oſtendi. Et quidem optimè eſt ſibi iunclus anapæſtus, ut qui ſit pentame- tri finis, uel rhythmos, qui nomen ab eo traxit. Nam ubi libido dominatur, innocentiæ leue præſidiuncſ Nam ſynalcephe ſicit, ut ultimæ llabe prouna ſo- nent. Mollior ſiet præcedente ſpondeo uel bacchio, ut ſi muies idem, leue innocentiæ præſidium eſt. Nonme Pꝛæen. capit(ut à magnis uiris diſſentiam) pæon, quieſter tribus breuibus& longa. Nam eſt& ipſeuna plus breui anapæſto, facilitas& agilitas, quod quid ita pla- cuerit ijt non uideo, niſi quòd illum ſere probauerint, quibus ioquendi magis quãm ornandi Kudium fuit. ante ſe breuibus gaudet pyrr hichio& cho/ er uel noſtra facilitas. At præcedente ſpondeo ti inis eſt trimetri, quum ſit per ſe quoqut ei con- neipijs meritoò laudatur. Nam&y primam r tres celeres habet, iamen hoc quoque me/ 10. Totus uerò hic locus non ileo trauis oratio quæ ferri debet ac fluere, demo⸗- s, ac perpendentiis ſyllabis uuſarſas i iſtia, Lrg. Kmtf dnahu bngag e iiluütlmn ai len uns umem 1 iclaaths ſü ORATOR. LIBER IN.„7 Nam id tum miſeri, tum in minimis occupati eſt. Ne- que enim qui ſe totum in hac cura conſumpſerit, poti. oribus uacabit, ſiquidem relicto rerum pondere, dc ni- tore contempto, teſſerulas(ut ait Lucilius) ſtruet,& uermiculate inter ſe lexis committet. Non ne ergo re- ſrigeretur' ſic calor,& impelus pereat, ut equorum ſi curſum qui dirigit, minuit,& paſſus qui æquat, cur/ ut equorũ ſum fꝛangit, quaſi uerò numeri non fuerint in compo- cur ſum de- ſitione deprehenſi. Sicut poema nemo dubitauerit im licati minss perito quoddam initio ſuſum,& aurium menſurd.& tis paßibus ſimiliter decurrentium ſpatiorum obſeruatione eſſe ge frangunt neratum, mox in eo repertos pedes. Satis igitur in hoc nos componit multa ſcribendi exercitatio, ut ex tem/ pore etiam ſimilia fundamus. Neque uer tam ſint in- tuendi pedes, quam uniuerſa comprehenſio: ut uerſum ſicientes, totum illum decurſum non ſex uel quinqua partes, ex quibus conſtat uerſus, aſpiciunt. Antè e- pedas nuim carmen ortum eſt, quam obſeruatio carminis in- dei; illud: Fauni uatesq; canebant. Ergo quem in poemate locum habet uerſificatio, Compoſitio eum in oratione compoſitio. Optimè autem de illa iu⸗ 68½ in oratt dicant aures, quæ& plena ſentiunt,& parum exple. ta deſiderant,& fragoſts offenduntur,& lenibus mul centur,& cõtortis excitantur,& ſtabilia probàt, claui da deprehendunt, redundantia& nimia faſtidiunt. l- ntelligunt deoq docti rationem componendi intelligunt, et indo etiam indo cti noluptatem. Quædam uerò arte tradi non poſſunt. cti uolupta Nut adus eſt caſus, ſi durius is quo cœperamus frratur, tem. P 4. num 3zs H. FAB. QVINT. INSTIT. num in quem tranſeamus ex quo præcipi poteſt? ni. guræ laboranti etiam compoſitione uariatæ ſæpe ſu- currunt. Quær cum orationis, tum etiam ſententie, num præſcriptum eius rei ullum eſt? Occaſionibuu- tendum,& cum re præſenti deliberandum. Enimuer ſpatia ipſa quæ in hac quidem parte plur jmum ualent, quod poſſant niſi aurium habere iudicium? Cur ali paucioribus uerbis ſatis plena, uel nimium, alia pluri- bus breuia,& abſciſſa ſunt? Cur in circumductionibu etiam ciam ſenſus finitus eſt, aliquid tamen loci uaca- re uidsatur? Neminem ueſtrum ignorare arbitror lu- dices, hune per hoſce dies ſermonem uulgęi atque hane opinionẽ populi Romani fuiſſe. Cur hoſce potius quã bos? Neque enĩm erat aſperum. Rationem förtaſſenon reddam, ſentiam eſſe melius. Cur non ſatis ſit, ſerno. nem uulgi fuiſſe? Compoſitio enim patiebatur, ignora/ bam, ſed ita ut audio, hoc aniĩmus accipit plenum ſine has geminatione non eſſe · Ad ſenſumigitur referenda Quis ſunt.*Nequeas ſatis fortè quid ſeuerum, quid iucun- Aum ſit intelligere, ficias quidem natura duce meliu qudm arte, ſed naturæ ipſi ars inerit. Illud prorſus O. ratoris, ſe cire ubi quoq; genere compoſitionis ſi uten/ dum. Ea duplex obſeruatio, altera quæ ad pedes reſer/ tur, altera quæ ad comprehenſiones, quæ effictintum tacisũ quod ex pedibus,& de ijs prius. Diximus igitur eſe Graci ofs⸗ membra, circuitus Inciſum(quantum mea ſert oh ur erie ſenſus non expleto numero concluſus, pletiſ pars membri. Tale eſt enim quo Cicero utitur: Dom ubi deerat, at habebas. Pecunia ſuperabat, at r b iind 3 r. er gao +— morationg, aus reiuulum Nreſenti aln 4* 2 ſatu deagu . * auuth, digu 4 er ehinggn edie ſmonna nunifiſſe.uj tipermn Naii 4 eneun. Qrn. mpefttoenin an 9, kc Ininukaa zeſe Aiſabn aprt quiſen kiu gübnr weiyi winen blummm ſeutio len l anunchenſon pmnu. Dixin Kujjmn(uunt aoleio uneroc dcinquol bis. kaxiu Jſaſm Cua a 4 nn t ſtu an nendt 4 315 inhorreſcere. Membratim plerunq; narrabimus, aut ORATOR. LIBER IX. 59 Fiunt autem etiam ſingulis uerbis inciſa, ut: Diximus, teſtes dare uolumus, Inciſum eſt, diximus. Membrum Maenbele autem eſt, ſenſus numeris concluſus, ſed à toto corpo/ 8 re abruptus,& per ſe nibil eſficiens. Id enim, O calli/ dos homines, perfectum eſt, at remotum à cæteris uim non habet, ut per ſe manus,& pes,& caput: † Os eſt excogitatum, quando ergo incipit corpus eſſe? cum uenit extrema concluſio: Quem quæſo noſtrum feſellits id uos ita eſſe ficturos? quam Cicero breuißi- mam putat:(ltaq; ferẽ inciſa& membra mixta ſunt,& b concluſionem utique deſiderant. Periodo plurima no/ Per iodus& mina dat Cicero, ambitum, circuitum, comprehenſio- Sinsnem, nem, continuationem, circumſcriptionem. Genera eius duo ſunt: Alterum ſimplex, cum ſenſus unus longiore ambitu ciucumducitur: Alterum, quod conſtat mem- bris,& inciſis, quæ plures ſenſus habent. Aderat iani- tor carceris,& carnifex prætoris,& reliqua. Habet periodos membra minimum duo. Medius numerus ui- detur quatuor, ſed recipit frequenter& plura. Modus eius à Cicerone, aut quatuor ſenarijs uerſibis, aut ipſi- us ſpiritus modo terminatur. Præſtare debet, ut ſenſum concludat, ſit aperta ut intelligi poßit, nõ immodica ut memoria contineri. Membrum iuſto longius, tardum, breuius' inſtabile eſt. Vbicun acriter erit& inſtan- ſtabile eſt ter pugnaciter dicẽdum, membratim cæſimq́; dicemus. Nam hoc in oratione plurimum ualet, t adeoq́; rebus alioqui accõmodanda cõpoſitio, ut aſperis aſperos etid nume/ ros adhiberi oporteat, et cum dicente æque audientem O rẽ exco⸗ gitatam . P z ipſas 340 M. FAB. QVINT INSTIT. ipſas periodos maioribus interuallis, et uelut laxioni nodis reſoluennus, exceptis quæ non docendi gratiuſei tðmunibus ornandi narrantur, ut in verrem Proſerpinæ rapiu. Hec enim lenis et fluens cõtextus decet. Periodos apte proœæmijs maiorum cauſarum, ubi ſolicitudine, con- mendatione, miſeratione res eget. Item omnibuulo/ cis,& in omni amplificatione, ſed poſcitur tum auſte ra, ſi accuſes, tum ſuſa, ſi laudes. Multum er in epio/ gis pollet. Totum autem adhibendum est, quo ſit an/ plius compoſitionis genus, quum ludex nõ ſolum t tenet, ſed etiam eaptus eſt oratione, et ſe eredit aioni er uoluptate iam dueitur. Hiſtoria non tam finitoum meros, qudm orbem quendam, contextumq́; deſimat. Nanq; omnia eius membra convexa ſunt, quonimlu- briea eſt, ac fluit, ut homines qui manibus inuicem ab- pugnãtius prehenſis, gradum firmant, continent& continentur. Demonſtratiuum genus omne ſuſiores habet, liberosq; numeros. Iudiciale& concionale, ut materia uarium eſt, ſic etiam ipſa collocatione uerborum: ubiiam no- bis pars ex duabus(quas modo feeimus) ſecunda traui da eſt. Nam quis dubitat alia lenius, alia concitatiuia. lia ſublimius, aliax pugnacius, alia gratius, alia grauiꝰ eſſe dicenda Grauibus, ſublimibus, ornatis, longus ma gis ſyllabas conueniret lta ut lenia Fhatium ſublimi t ornata claritatem quoq; uocum po ſcant, potiui, quim bhis contraria. Magis laudarem, breuibus argumenia, partitiones, iocos,& quicquid eſt ſermoni magis jim Le. Itaq; cõponemus proœmi, uariẽ atq; ut ſenſuu eůu poſtulabit. Negʒ enim acceſſerim celſo,qui enan b ORATOR. LIBER IN. 34 dam huic parti formam dedit,& optimam compoſiti- onẽ eſſe procœmij, ut apud Aſinium dixit: Si Cæſar es omnibus mortalib, qui ſint, ac fuerint, poſſet huic cau- ſe diſceptator legi, non quiſquam te potius optandus nobis fuit. Non quia negem hoc bene eſſe compoſitum, ſed quia legem hãc eſſe componendi in omnibus prin- cipijs recuſem. Nam iudicis animus uariẽ præparatur. tum miſerabiles eſſe uolumus, tum modeſti, tum acres, tum graues, tum blandi, tum flectere, tum ad diligenti- am hortari. Hæc ut ſunt diuerſa natura, dißimilem con ponendi quoq; rationẽ deſiderant. An ſimilibus ciee ro uſus eſt numeris in exordio pro Milone, pro Cluen tio, pro Q Ligario:? Narratio ferè tardiores, atque(ut ſic dixerim) modeſtiores deſiderat pedes, et nominibus maxime miſtos. Na et uerbis, ut ſæpius preſſa eſt, ita in terim inſurgit, ſed docere,& infigere animis res ſem/ per cupit, quod minimè feſtinantium opus eſt. Ac mihi uidetur tota narratio conſtare longioribus membris, breuioribus periodis. Argumenta acria,& Texcitata, citatt pedibus quoq; ad hanc naturam accommodatis, uten-/ tur. Nõ tamen ita ut trochæis, quæ celeria quidem, ſed ſine uiribus ſunt. Verum quamuis ſint breuibus lonęis- que mixta, non tamen plures longas quam breues ha- bentia. llla ſublimia, fpatioſas clarasq́; uoces habent, amant amplitudinem. Dactyli quoque ac pæones eti- amſi maiori ex parte ſllabis breuibus, temporibus ta- men ſatis pleni. Aſpera contra, iambis maximè conci- ſub ktantur, non ſolum quod ſint ẽ duabus modo ſyllabis, e- oq; frequentiorẽ quaſi pulſum habent, quæ res lenitat 8. contraria 942 M. EAB. QyINT. INSTIT. contraria eſt, ſed etiam quòd omnibus partibus inur, Lunt,& à breuibus in longas nituntur, et creſcunt ie chorei deoq; meliores choreis, qui a longis in breues cadut. Summiſſa, qualia in epilogis lentas& ipſa et minus e clamantes exigunt. Vult eſſe Celſus aliquam et ſupeni orem compoſitionem, quam ſi quidem ſciremas, doce- ꝑronũciatio remus, ſei ſit neceſſe et tarda et ſupina. Verum niſica Sneuaadar nerbis atgue ſententijs per ſeſe id queritur ſatis oduſ eſſe non potorit. Deniq; ut ſemel finiam, ſie ſere copo. nendũ, quo modo pronunciandũ erit. An non in proc mijs plerunque ſubmißi, niſi cum in accuſatione conci tandus eſt ludex, aut aliqua indignatione compléiu‘ in narratio ne pleni atq; expreßir in argumẽtis citgti atq; ipſo etiam motu celeres ſumusut in locizac deſci ptionibus faſi ac fluentes, in epilogis lmu geiecti perfracli& inſracti? Atqui corporis quoq; motibus ſua ue- motus dam tempora,& ad ſigna pedum, non minus ſaltatio. b ni, quam modulationibus adhibet muſica ratio tnume numeror ros. Quid non uox rad actus accõmodatur naturæ ip/ ius ſarum de guibus dicimus rerum? Quo minus iminm in pedipus orationis cum debeant ſublimia ingreii le⸗ nia duei, acria currere, delicata fluere. Itaq; ubi cſtne/ Tumorem ceſſe,affectamus etiam. Tumor rerum etiam ſpõdeis ex atq; iambis maximi continetuur Hypero- THdroargus ſceptra mihi liquet pelob. argus At ille comicus equẽ ſenarius, queng rochäici uo. ant, pluribus choreis, qui trochæi ab alijs licuntun Pyrrhichius quidẽ decurrit, ſed quatumiteleritatu 7 bet, tantum grauitatis amittit: u ORKRATOR. LIBER IN. 343 Quid igitur ficiame non eamene nunc quidem? Aſpere uerò e& malẽ dictum, etiam in carmine iam dixit etiam n öis craſſatur: in carmine Kalteſechh a hn Quis hoc poteſt uidere? quis poteſt patit iãbis craſ/ un unſen en diiſi inpudicus,& uorax,&æ aleoe ſantur Hedtmdn eiaſs l. 1n uniuerſum aũt ſi ſit neceſſe, urã potius at aſpe rii re feu eu vam compoſitionem malim eſſe, quàm effœminatam et daizſer eneruem, qualis apud multos,& quotidie magis laſci⸗ muuunitit uimus. Seilicet in tonoru modis ſaltitantes. Rc ne tam bona quidem ulla erit, ut debeat eſſe continua, et ideo eoſdem ſemper pedes ire. Nam& uerſificandi Tgenus modus eſt, unam legem omnibus ſermonibus dare,& id cii ma nifeſta affectatione, cuius rei maximè cauenda ſuſpicio eſt, tum etiam tædium ex ſimilitudine ac ſatietatem ere at. Quod que eſt dulcius magis perdit, amittit que& fidem,& affẽctus, motus que omneis, qui eſt in hac cu⸗ radeprehenſus: nec poteſt ei eredere, nec propter eum dolere, et iraſci ludex, cui putat hoc uacare. Ideoq́; ini/ tia quædam quaſi ſoluenda de induſtria ſunt, quædam ita maximi laboris, ne laborata uideantur. Sed neque longioribus qudùm oportet hyperbatis cõpoſitioni ſer uiamus, ne quæ eius gratia fecerimus, propter eã feciſ- ſe uideamur. Et certẽ nullum aptum atq́; idoneum uer⸗.. bum † prætermittemus gratia lenitatis. Neq; enim erit bromitte⸗ ullum tam difficile, quod non commodeè inſeri poßit, mus. niſi quod in euitandis eiuſmodi uerbis non decorem cõ poſitionis quærimus, ſed facilitatem. Non tamen mira bor Latinos magis indulſiſſe compoſitioni, quam Atti cos, quamuis minus in uerbis habeant uarietatis, et gra *. liæ. 344 NM. FAB. QVINT. INSTIT. tiæ. Nec uitium dixerim, ſi Cicero à Demdſthene pi⸗ lulum in hac parte deſciuit. Sed quæ ſit differentia no. ſtri græciq́; ſermonis, explicabit ſummus liber. Cpo- ſitio(nam finem imponere egreſſo detinatum modun uolumini ſeſtino)debet eſſe honeſta, iucunda, uaria. f- ius tres partes, ordo, cõiunctio, numerus. Ratio in aii flione, detraclione, mutatione, uſu pro natura rerun, quas dicimus. Cura magna, ut ſentiendi at; 1οqueni prior ſit. Dißimulatio euræ præcipua, ut numeri ſpo te fluxiſſe, non accerſiti& eoactieſſe uideantuu- AM. EAB. CVINT. LIBRI Noni ſmnis.— Mr FABII QVIN⸗ TILIANI INSTITVTIONVM Oratoriarum Liber X. uerborum. Cap. J. DD HAEc eloquendiprecs pta ſicut cognitioni ſunt neceſ⸗ ſaria, ita non ſatis aluim lien VWai ualet, niſt illis firma quædam Fcilitas, quæ apud Græcos Aeu 1 nominatur, acceſſerit, ad quam ſribendo pluu an legendo, aut qicendo conſeratur, ſolere quæri ſcio. Quod eſſet dile gentius nobis examinandũp ſi qualibet earu rerũ boſe mus una eſſe contenti: Verum ita ſunt inter heaihas a Dn. desſiutelg A⁴ aus explichi nponere et ſe ben do ciuncinn de i ieni anaaß uen wne eſie naiia 8 b à Crur J dan ſu. † AAIl A IWenryr at nuirmlierk u b A has 2 da Ari G. 6RATOR LIBER N. 543 & indiſereta omnia, ut ſi quid ex his defuerit, fruſtrà ſit in eeteris laboratum. Nam neque ſolida atqʒ robu- rectore fluit. Qui autem ſcierit quo ſint quæque modo dicenda, niſt tanquam in procinetu paratam quidem ad omnes caſus habuerit eloquentiam, uelut clauſis the ſauris incubabit. 1on autem ut quicque præcipue ne- ceſſarium eſt, ſie ad effiiendũ Oratorem, maxime pro tinus erit momenti. Nam cim ſit in eloquẽdo poſitum Oratoris officium, dicere ante omnia eſt, atque hic ini- tium eius artis ſuiſſe manift ſtum eſt: proximam deinde imitationem, nouißimam ſcribendi diligentiam. Sed ut perueniri ad ſumma niſi ex principijs non poteit, ita procedente iam opere, minima incipiunt eſſe quæ pri- ma ſunt. Verum nos non quo modo ſit inqituendus O. ratorhoc loco dicimus: nâ id quidem aut ſatis, aut cer- tè uti potuimus, dictum eſſ, ſed ut athleta qui fomneis iam perdidicerit à præceptore t numeros, quo genere omnis exercitationtis ad certamina præparandus ſit. Igitur nimiruns eum qui res inuenire& diſbonere ſciet, uerba quoque Ita & eligendi& collocandi rationem perceperit, inſtru amus quæ in oratione dicere ficereq́; optimè quam fu- quædã parandæ, quibus uti ubicunque deſideratu erit, poßit, ea cõſtant copia rerum ac uerborũ. Sed res pro⸗ priæ ſunt cuiuſq; cauſæ, aut paut is cõmunes, uer ba iin uniuerſas parada, quæ ſi rebus ſingulis eſſent ſingula, minorẽ curã poſtularent, nam cuncia ſeſe cũ ipſis pro Anas ut ſi qui ſle xus eiſden ſia fuuerit unquam eloquentia, niſi multo ſtylo uires ac deſuerint ceperit,& citra lectionis exemplum labor ille carens eilimé poßit. Nõ ergo dubiã eſt quim ei uelut opes ſint 546 M. FAB. QVINT. INSTIT. tinus rebus offerent. Sed cùm alijs ſint alia aut magij propria, aut magis ornata, aut plus efficientia, aut me lius ſonantia, debent eſſe non ſolum nota omnia ſedin promptu, atq; ut ita dicant, in conſpectu, ut cum ſe iuli cio dicentis oſtenderint, facilis ex his optimorum ſite- Danat eos lectio. † Equidem ſcio quoſdam collecta, quæ idẽ ſigni qui in ſno ficarent uocabula, ſolitos ediſcere, quo facilius& o-- nimis colli curret unu ex pluribus,& cum eſſent uſi aliquo, ſim gen dis et e. ue intra ſpatium rurſus deſideraretur, effugiende nſG diſcendis titionis gratia ſumerèt aliud, quo idem intelligi poſet multum o/ quod cum eſt puerile, et cuiuſdã infelicis operæ, tune- peræ po- tiam utile parum, turbà enim modõ congregat, e us nunt. ſine diſcrimine occupet proximum quodque. Nobis au iem copia cũ iudicio paranda eſt, uim orandi, nonci- Longe ali- culatoriam uolubilitatem ſbectantibus:id autem conſe⸗ ter legit quemur optima legendo atq; audiendo. Nonſolume- hunc perio nim nomina ipſa rerũ coęnoſcemus hac cura, ſed quid dã uetuſtus quoq; loco ſit aptißimũ, omnib. enim ſere uerbis, pre/ codex,& ter pauca quæ ſunt parum uerecida, in oratione locus ipſe aldus, eſt. Nã ſcriptores quidẽ iamborũ ueterisq́ʒ comœliæ, unde nõ du etiam in illis ſæpe laudatur, ſed nobis noſtrũ opus in/ bitamus, tueri ſatis eſt. Omnia uerba exceptis de quib. dixi ſunt quin ab no alicubi optima:nam& humilibus interim ey uulgan/ terico hic bus eſt opus,& quæ nitidiore in parte uidentun ſordi- locus ſit cõ da, uhi res poſcit, proprie dicitur. Hæc ut ſciamus,at- uerſus. que eoru non ſignificationẽ mocdo, ſed formas etià men interim ſurasq́; norimus, ut ubicunq; erunt poſita, conuenli- tueri. niſt multa lectione atq; auditione aſſequi nõ poſſumun zum omnem enim ſermonẽ areeusprinſteniyt ,„, eohter cpaalteth ui aiſat Habipak a, nri ouſems eeni ennbenm urzmumaill m uttimdon aluſäu a ſea DMiaursee cung unihl 8 1 nenudohem 4 ennpedellm dnk. atuenlä 6 KRATOR. LIBER X. 347 propter quod infantes d mutis nutricibus iuſſu regum in ſolitudine educati, etiamſi uerba quædã emiſiſſe tra- duntur, tamẽ loquendi facultate, cauerit. Sunt aut alia huius naturæ, ut idem pluribus uocibus declarẽt, ita ut nihil ſignificatiõis, quo potius utaris, inter ſit, ut enſis et gladius: alia quæ etiamſi propria rerũ aliquarũ ſint nomina, erus tamẽ quaſi ad eundè intellectũ ferun tur, ut ferrũ et mucro: nà per abuſionè ſicarios etià om nes uocamus, qui cædè telo quoeunque cõmiſerint: alia circuitu uerborum plurium oſtendimus, quale eſt: Et pᷣreßi copia lactis. plurima uerò mutatione figuramus: Scio, non igno ro,&: non me fugit, nõ me præterit, et quis neſcitè ne- mini dubium eſt · Sed etiam exproximo mutuari licet. nam e intelligo,& ſentio& uideo, ſæpe idem ualent quod ſcio, quorum nobis ubertatem ac diuitias dabit le ctio, ut his non ſolum quomodo occurrerint, ſed etiam quomodo oportet, utamur. Nõ ſemper enim hæc inter ſe idem faciünt, nec ſicut de intellectu animi rectè dixe. rim, uideo, ita de uiſu oculorum intelligo, nec ut mucro gladium, ſic mucronẽ gladius oſtẽdit. Sed ut copia uer- borum ſic paratur, ita non uerborum tantum gratia le gendum uel audiendum eſt. Nam omnium quæ cunq́; do traditur artibus, cum eo qui diſcit perductus eſt, ut in. telligere ea ſine demõctrante,& ſequi iam ſuis uiribus poßit: quia quæ doctor præcipit, Orator oſtẽdit. Alia uerò audientes, alia legentes magis adiuuant. Excitat qui dicit ſpiritu ipſo, nec imagine et ambitu rerum, ſed A. rebus Apudueteres telũ pro qui⸗ buſcunq; ar⸗ mis ferẽ& ꝗ bus lædere quem& qui bus defende⸗ re hoſtiũ unim Inobis poſ⸗ ſemꝰ, accipie batur. Nä ut ait Iuriſperi⸗ tus,& eius ſi gnificatio la= tiſsimè pate⸗ bat. cemus, hæc ſunt exempla potentiora etiam ipſis quæ 348 M. EAB. QVINT. INSTIT. rebus incendit: uiuunt enim omnia& mouentur, exci/ pimusq́; noua illa uelut naſcentia, cum fauore ac ſolidàä tudine: nec fortuna modoõ iudicij, ſed etiam ipſorum qui orant, periculo afficimur. Præter hæc uox, et actio de- cora, ctomodabit quid quiſq; locus poſtulabit. Pronin. ciandi uel potentißima in dicendo ratio,& ut ſemeldi cam, omnia docet. In lectione certius iudici, quod au- dienti frequenter, aut ſuus cuique fauor: aut ille laudan tium clamor extorquet: pudet enim diſſentire,& uelut tacita quadam uerecundia inhibemur plus nobis creds re, cum ey interim uitioſa pluribus placeãt:& corro gatis laudentur etiam quæ non placent: ſed econtrari quoqʒ accidit, ut optime dictus gratiam grauaiulicia non reſerat lectio libera eſt, nec actionis impetutranſ currit, ſed repetere ſæpius licet ſiue dubites, ſiue memo riæ penitus affigere uelis. Repetamus aut et tractemus, ex ut cibos manſos ac prope liquefactos dimittimus, quo ficilius digerꝗtur: ita leckio nõ cruda, ſed multa te atione mollita, et uelut cöfecta memori⸗ imitationiih tradatur, ac diu non niſi optimus quiſc& quicrelen tem ſibi minime fallat, legendus eſt, ed diligeter& pe ne ad ſeribendi ſolicitudinẽ: nec per partes modo ſcru/ tanda omnia, ſed perlectus liber utiq; ex integroreſu- mẽdus, præcipueq́; oratio, cuius uirtutes frequenter ea induſtria quoq; occultatur. Sæpe enim præparat, i ·Ü atq; in pri⸗ ſimulat, in ſidiatur orator, Treaqʒ a prima parte attidi ma. Aicit quæ ſunt fortè in ſumma profutura,itagh ſuo loc minus placẽt, adhuc nobis quare aicta ſint ignoranli- bus, ideoq; erii cognitis omnibus, repetẽda. Mas . 1n nooi un Dur me Mcdhlar a A⁴ Ci öuſuß eu A fonm. ſuna 2 d dt.l nletima 5 da. ,u lu aimu 1 dalun nzattgaten apuhh aduntücn a ha ratiſſglmum an ſamm imn gae unpla a pti ipin dug a ſuli — a htah en ſepu lcſue an knan rrrali begeumn a Anu, ſsc ehethuß diun, rar. ulcianöc ur aeiräftun b nanſithize n fätn enendhe rer rf demn 4 dcall 95 uun. num e. GRATOR. LIBERR X. z45 iitiliſeimum, noſſe eas cauſas quarũ opiniones in manus fumpſerimus, et quoties continget utrinq; habitas lege re actiones, ut Oemoſthenis atq; Aeſchinus inter ſe cõ- trarias. Et Ser. Sulpitij, atq; Meſſalæ, quorũ alter pro Aufidia, cõtrà dixit alter. Et Pollionis et Caßij reo à/ ſpernate aliasq; plurimas. Quinetiã ſi minus pares ui⸗ debuntur zaliquæ tamẽ ad cognoſcendam litium qæſtio nem recle requirẽtur, ut cõtra Ciceronis oratiões: Tu- beronis in Q. Ligariũ, et Hortenſij pro verre. Quin- etid eaſdẽ cauſas, ut quiſq; egerit, utile erit ſcire: na bro domo Ciceronis dixit Calidius,& pro Milone oratio nem Brutus exercitationis gratia ſeripſit, etiaſi egiſſe eũ Cor. Cel ſus alſo exiſtimat:& Pollio ac Neſſala de- fenderũt eoſdẽ: Et nobis pueris inſignes pro voluſeno Catulo, Domitij Afri, Criſpi Paßieni, Decimi, Lælij o- rationes ferebatur. Neq; id ſtatim legẽti perſuaſum ſit, omnia quæ t magni autores dixerit utiq; eſſe perfeca: omnes nã& labuntur aliquãdo,& oneri cedunt, et indulgẽt igeniorũ ſuorũ uoluptati, nec ſemper intẽdiit animos & nonnunquãà fatigantur, cum Ciceroni dormitare in terim Demoſthenes, Horatio uerò etid Homerus ipſe uideatur. Summi enim ſunt, homines tamen, acciditq; his, qui, quic quid apud illos repererũt, dicedi legẽ pu reper itur tat, ut deteriora imitètur: id enim eſt facilius, ac ſe abi- dẽ ſimiles putant, ſi uitia magnorii à conſequantur. Mo. deſte tamen,& circũſpecto iudicio de tantis uiris pro- nunciandum eſt, ne quod oleriſqh accidit, damnẽt quæ onatltz,e ſt neceſſe eſt in alterd errare partem, omaia eorum legentibus placere, qudm multa diſpli/ ie ſpicers 2 cers nn zzo M. EFAB. QVINT. INSTI7. cere maluerim. Plurimum dicit Oratori cöſerre Theo⸗ pbraſtus lectionè poetarũ, mult iq; eius iudiciũ ſequun tur, neq; id immeritò: nàq; ab his et in rebus ſpiritusi in uerbis ſublimitas, et in affe ctibus motus omnis, et in perſonis decor petitur, præc ipueq́; uelut attrita quo/ tidiano acu forèſt ingenia, optime rerũ taliũ bladitis reparatur, ideoq́; in hac lectione Cicero requieſcẽdum putat. Meminerimus tamen non per omnia Poetas eſſe Oratori ſequẽ qos, nec libertate uerborũ,nec licentia 1 guraru, kotumq; illud ſtudioru genus oſtentationi com paratũ,& præter id quod ſolã petit uoluptatè, eamq; etia fingendo non falſa modõ, ſed etiam quædã incredi bilia ſeclatur, patrocinio quoq; aliquo iuuari, quol al⸗ ligata ad certã pedum neceßitatẽ non ſemper proprijt uti poßit, ſed depulſum recla uia neceſſarid ad eloquẽ di quædã diuerticula cöfugiat. Nec mutare quædam mo dò uerba, ſed extendere, corripere, conuertere, diuidere cogãtur: nos uerò armatos ſare in acie,& ſummis de reb. decernere, et ad uictoriã niti decet. Neq; ego arma ſqualere ſitu ac rubigine uelim, ſed fulgorem ineſſe qui terreat, qualis eſt ferri, quo mẽs ſimul uiſusq perſtru/ gitur, nõ qualis auri, argẽtiq; imbellis, et potius haben⸗ Hinoria. di periculoſus. Hictoria quogq; alere orationẽ quodam molli iucundoq́; ſucco poteſt: uerum& ipſaſic eſtle- genda, ut ſciamus pleraſq; eius uirtutes Oratonie eui tandas, eu enim proxima Poetis, et quodammodo car- mẽ ſolutũ eſt,& ſcribitur ad narrandũ, non ad prob intuitum dũ, totãq; opus non ad actã rei pugnac; bre etaſes ad memoriam poſteritatis,& ingenij famã cõponiiu 74 ideoq; un Qrn Lnn iei0 wani mili ) us etn afenh 4 duun,, gr eche A ſiinzenia, i i, Sdeclcee ani⸗ u umentn dat erlbetihne a luidunige ergeh un fllnü flt 1 urrcciu augij 2 Ipein rrgtuen tun riuuun ries mman gi mntti lutiua nauäm utee uinar rinſäf tir punäͤſm anceti HMtri aop dl z Furtkuen ujeiig aumm nrun Doets gpiur dinm nirus,Ci nuud dimh h ät 1 T — ORATOR. LIBER X. 5Sr ideoq́;& uerbis remotioribus,& liberioribus figuris narrandi tædium euitat. Itaq; ut dixi, neq; Salluſtiana breuitas qua nihil apud aures uacuas atq; eruditas po- teſt eſſe perfectius, quod occupatum uarijs cogitationi bus iudicem,& ſæpius ineruditum captanda nobis eſt: neque illa T. Liuij latea ubertas ſatis docebit eum qui non ſpeciẽ expoſitionis, ſed fidem quærit. † Auod di/ Addo quod cere fortius adeo, quia M. Tullius ne Thucydidem q́ui/ 1333 liue dẽ, aut Xenephontem utiles Oratori putat, quaàquam tium in uita illuus bellicum canorem, huius ore Muſas eſſe locutas xenapnon- exiſtimet. Licet tamè nobis in digreßionibus uti uel hĩ/ 3 Korico nonnunquam nitore, dum in ijs, de quibus erit quæ ſtio meminerimus nõ athletarum toros ſed militũ lacertos, nec uerſicolorem illam, qua Demetrius Phale rius dicebatur uti, ueſtem, bene ad forenſem puluerem facere. Eſt& alius ex hiſtorijs uſus, et ijs quidem maxi mus, ſed non ad præſentem pertinens locum, ex cogni- tione rerum exemplorumq́;, quibus in primis inſtru- ſtus eſſe debet Orator: nec omnia teſtimonia expectet allitigatore, ſed pleraq́; ex uetuſtate diligenter ſibi co- gnita ſumat, hoc potentiora, quod ea ſola criminibus, odij,& gratiæ uocant. A philoſophorum uerò lectio- ne ut eſſent nobis multa petenda, uitio fictum eſt Ora- torum, qui quidẽ illis optima ſui operis parte ceſſerũt. Nam e de iuſtis, boneſtis, utilibus, quæq́; ſunt iſtis cõ traria, et de rebus diuinis maxime dicunt, et argumen- tantur acriter,& altercationibus atq́; interrogationi bus Oratorẽ futurum optime Socratici præparat. Sed his quoq; adhibendã eſt ſimili iudicium, ut etià cum in C. 3 rebus „ „e M. FAB. QVINT INSTIT. rebus uer ſemur ijſdem, non tamen eandem eſſe conai, tionẽ ſciamus litium ac diſpatationum, fori& aui- torij, præceptorä e periculorũ. Credo exacturos ple roſq cum tanti eſſe utilitatis in legendo iudicemus, ut id quoq; adiungamus operi, qui ſint legendi, quæ in au ditore quoq; præcipua uirtus, ſed perſequi ſingulosin finiti fuerit operis, quippe cimm in Bruto M. Tullius tot millibus uerſuum de Romanis tantum Oratoribus lo- quatur,& tamen de omnibus ætatis ſuæ, quibus cum uiuebat, exceptis Cæſare atq Marcello, ſllentium ege/ rit: quis erit modus ſi& illos,& qui poſttea fuerunt,ct Græcos omnes,& philoſophos, et Poetas perſequi ue- lim? Fuerit igitur breuitas illa tutißima, quæ eſtapud Liuium in epiſtola ad filium ſcripta, legendos Demo- ſthenem atg; Ciceronem, tum ita ut quiſq; eſſet Demo- ſtheni& Ciceroni ſim limus. Non eſt tamen diſſimu- landa noſtri quoq; iudicij ſumma. Paucos enim, uel po tius uix ullum ex his qui uetuſtatẽ pertulerit, exiſtimo poſſe reperiri, qui iudicium adhibẽtibus non allaturus ſit utilitatis aliquid. Cum ſe Cicero ab illis quoq; uetu⸗/ ſtußimis autorib. ingenioſis quidẽ, ſed arte carentibus plurimũ fateatur adiutũ. Nec multo aliter de nobis ſen quol enim tio, † quotus enim quiſq; inueniri tam emens poteſt ꝗ in ueri qui ne mmina quidem alicuius certæ fiducia partu me- tate tumẽs moriam po ſteritatis ſperauerit? Qui ſi qui eſt, inty 4 potẽsq́; ne primos ſtatim uerſus deprehendetur,& citius nos di- eete. Si- Al, mittet, quam ut eius nobis magno temporis letrimẽto aus leait. conſtet experimenti. Sed nõ qu cquid ad aliqua partẽ aruu ſeientie pertinet protinas au beistam ein ehnſn a Drur a iſſem, nontane un ac iipata. e 0 dericulanj ietltasn 4 zmacperiaſ eadu⸗ urtu „ 3 2 1a uppe angf 7 m ce Ronaßta an, nen de enniges an, aCcſarchun ame wiuſ U uug Aar nau luhi 1. ti ds itun ſapt, ag. Lwrun mäite au! ran in lna None r uitj inn Ni ris aunfunm ant 4 auttun chheit ad Cin ſeecnch ogriſtsqulh ſ dui Necmuli an aſz meninl uum dtuuu cent rubyrehenten n 1us ubü mtgnd ni elö gu 4 auaaße f 8 ORATOR. LIBER. X. 593 de qua loquimur, accõmodatum eſt. Verum antequans de ſingulis loquar, pauca in uniuerſum de uarietate o= pinionũ dicenda ſunt. Nam quidam ſolos ueteres legen dos putant, neq́ in ullis alijs eſſe naturalẽ eloquètiam, ey robur uiris dignum, arbitrantur: Alios recens hæc laſciuia deliciæq́;,& omnia ad uoluptatem multitudi- nis imperitæ compoſita delectant. Sunt etiam qui re/ clum dicendi genus ſequi uolunt. Alij preſſa demum& tenuia,& quæ minimum ab uſu quotidiano recedant, ſand,& uerè àttica putant. Quoſdam elatior ingenij uis,& magis concitata,& plenatſpiritus capit. Sunt ſpurcitijs & leuis, e nitidi& compoſiti generis non pauci a- matores: de qua differentia diſſeram diligentius, cum de genere dicendi quærendum erit. Interim ſummatim quid à qua lectione petere poßint, qui cöftrmare facul. tatem dicendi uolunt, attingam. Paucos enim qui ſunt eminẽtißimi excerpe in animo eſt. Eacile eſt aut ſtudio ſis qui ſint his ſimilimi iudicare:ne qui ſquam queratur omiſſos fortè aliquos eorũ quos ipſe ualde probet. Fa- teor enim plures legendos eſſe, quam qui àme nomina buntur. Sed nuc genera ipſa lectionũ q́uæ præcipuè cõ uenire intẽ dentibus, ut Oratores fiunt exiſtimẽ, perſe qudr. Igitur ut Aratus à loue incipiendi putat, ita nos iusò: ae ee ritè cœpturi ab Homero uidemur. Hic enim, quemad/ tueεa. modũ ex oceano dicit ipſe animũ, uim, ſontiũq; curſus initiũ capere, omnibus eloquẽtiæ partibus exẽplum et ortã dedit. Hunc nemo in magnis rebus ſublimitate, in paruis proprietate ſuperauerit. Idem lætus ac preſſus, iucadus, ac grauis, tum copia tum breuitate mirabilis, . 4 nec 3 4 M. FAB. VINT. INSTIT, nec poetica modò, ſed oratoria uirtute eminentißimu. Nam ut de laudibus, exhortationibus, conſolationibus taceam, nonne uel unus liber, quo miſſa ad achillemle Zatio cõtinetur, uel in primo inter duces illa cötentio, uel dictæ in ſecundo ſentẽtiæ omnis litis ad conſilioni explicant artes? Affectus quidẽ uel illos, ue mites bos concitatos, nemo erit tam indoctus, qui nõ in ſua pote- ſtate hc autore habuiſſe fateatur. Age uerg, nõ utriuſ que operis ingreſſus in pauc ißimis uerſibus legẽ proa miorum non dico ſeruauit, ſed conſtituit? Nam ey be/ neuolum autorẽ inuocatione dearũ, quas præſidere u tibus creditum eſt,& intentum propoſita rerumma/ gnitudine,& docilem ſumma celeriter cõprehenſi fi⸗ cit. Narrare uerdò quis breuius, quàm qui mortem nun- ciat Patrocli? quis ſignificantius poteſt, quam qui cu- retum, Aętelorumq́; prælium exponit, lam ſimilituli. nes, amplificationes, exempla, digreſeus, ſigna reru,& argumẽta, cæteraq́; probandi ac refutati, ſunt ita mul ta, ut etiam qui de artibus ſcripſerunt plurima earum rerum teſtimꝑnia ab hoc poeta petant. Nam epilogus quidem quis unquam poterit illi Priami rogatis Achil lem precib.æquari? Quidꝰ in uerbis, ſenteijs figuris diſpoſitione totius operis nnne humani ingenij modi excedit, ut magni ſit uiri, uirtutes eius nõ æmulatione, quod fieri non poteſt, ſed intellectu ſequi. Verũ hicom nes ſine dubio,& in omni genere eloquentiæ proculd Heroicos ſe reliquit: Epicos tamen præcipue, uidelicet quis cla riſſima in materia ſimilis comparatio eſt.Rarò aſſu/ git Heſiodus, magnaq; pars eius in nominibus e 2 lfioraman ardentaiaan rlunus lier a rulin rnann 4 3 als fnteian a lan ventttan un 4 NAn außm. ſeruui ſalcn 2 nuusctunetkuri, an . n uupr 0 dim ſanncaſert nuͦtraiusun a futu or 84 ne preumexpon anhaü de aerriigng 9 ruaticrrit u rruu ſriſemm uoae eaham in zurrtilbn r. Lit nunh eu gpers rannehu A dun, Artutes Furk el neltä u— — trruinlb ohe e ¹ Wr. ORATOR. LIBERX. 55 pata, tamẽ utiles circa præcepta ſentẽtiæ lenitasq; uer. borum,& Fõpoſitionis probabilis: daturq́; ei palma expoſitiõis in illo medio genere dicendi. Contr in Antimacho uis Antimachus, e grauitas,& miniméè uulgare eloquentiæ genus, ha⸗ bet laudem. Sed quamuis ei ſecundas ferẽ Grammatico rum conſenſus deferat,& affectibus,& iucunditate, & diſpoſitione,& omnino arte deficitur, ut planè ma nife No appareat, quanto ſit aliud proximum eſſe, ali- ud ſecundum. Panyaſim ex utroque miætum putant, in Panyafis. eloquendo neutrius æquare uirtutes, alterum tamen ab eo materia, alterum diſponendi ratione ſuperari. Apol Apollo/ lonius in ordinem à Grammaticis datum non uenit,¹s. quia Ariſtarchus atgue Ariſtophanes Poëtarum iudi- ces, neminem ſui temporis in numerum redegerut, non tamen contemnendum edidit opus, æguali quadam me diocritate. Arati materia motu caret, ut in qua nulla Aratur uarietas, nullus aſfectus, nulla perſona, nulla cuiuſ- quam ſit oratio, ſuficit tamen operi cui ſe parem ere/ didit. Admirabilis in ſuo genere Theocritus, ſed Muſa Tneoeritus. illa ruſtica& paſtoralis, non forũ modò, uerum ipſam etiam urbem reformidat. Audire uideor undiq; conge- rentes nomina plurimorum Poëtarum. Quid:? Hercu. lis acla non bene Piſandros. Quide Nicandrum fruſtra ſecuti Macer atq; Vergilius? Quide Euphorionem fru ſtra tranſibimus? quem niſi probaſſet Vergilius, idem nunquam certé conditorum Chalcidico uerſu carmi/ num feciſſet in Bucolicis mentionem. Quid:? Horatius fruſtra Tyrtæum Homero ſubiungit? Nec ſanè quiſ/ quam eſt tam procul à cognitione eorum remotus, ut s Aoß ö 36 M. EAB. QVINT. INSTIT. non indicem certè ex bibliotheca ſumptu transferrein libros ſuos poßit. Nec ignoro igitur quos tranſeo, ne- utiq; damno, ut quid dixerim in omnibus utilitatis ali- quid, ſed ad alios iam perfectis conſtitutisq́; uiribus n- uertemur, quod in cœnis grandibus ſæpe facimus, i¹ cum optimis ſatiati ſimus, uarietas tamen nobis ex ui, lioribus grata ſit. Tunc e elegid uacabit in manusſi . mere, cuius princeps habetur Callimachus: ſecundu Calheene. confeßione plurimorum Philætas occupauit. Sed dun aſſequimur illam firmam, ut dixi, fůcilitatem, optini aſſueſcendum eſt,& multa magis quaàm multorumle- ciione formandus e ducendus et color. Itaque ex tr- bus receptis, Ariſtarchi iudicio, ſcriptoribus iambo- rũ, ad&iꝝν maximè pertinebit unus Archilochus, Sum ma in hoc uis elocutionis, cuùm ualidæ, tum breues ui- brantesq ſententiæ, plurimum ſanguinis atꝗ neruo- rum, adeò ut uideatur quibuſdam quod quoquã minor eſt, materiæ eſſe, non ingenij uitium. Nouem uerò Ly- Pindarus. ricorum longe Pindarus princeps ſpiritu, magnificen- tia, ſententijs, figuris, beatißimus rerum uerborumq; copia, ex uelut quodam eloquentic fiumine, propter Steichorus. quæ Horatius nemini credit eum imitabilem. Steſicho rus quam ſit ingenio ualidus, materie quog oftèiunt maxima bella,& clarißimos canentẽ duces,& Eplc carminis onera lra ſuſtinentem: reddit enim perſoniz in agendo ſimul loquendoq́ debitam dignitatem, acſt tenuiſſet modiũ, uidetur æmulari proximus Homerum potuiſſe, ſet redundat atq effunditur, quol ut ettre⸗ Keexus. prehendendum, its copia uitiumeſt. Alaæui uea dn r n. cnex hibli 8 „ lale* ſuafim — Lrhun de au 8* rermi A le derfechn, at. neg „ een ua. lnn 1 nanhen Jun ims mai ſmusun a lai uſtt. unc Ga uumi mcedi nubeh i(auus ewonahl ai Wnſrauch uigt mes Tuung uuun g ürndge n näerdiutkn, ven herinchitn n. utucxunä ans in urne, Anunſ an Tmnrr uin mti euu aii irs etau aia ues a Sunaqettan an irisuilichn T deidnases euiyiann eienat ORATOR LIBERN. S57 operis aureo plectro meritò donatur, qui tyrannos in- ſeckatus, multum etiam moribus confert, in eloquendo quoque breuis& magnificus& diligens, plurimumq́; ⁊Homera ſimilts, ſed in luſus& amores deſcendit, ma Horatio joribus tamen aptior. Simonides, tenuis alioqui ſer/ altior moni proprio,& iucunditate quadam cõmendari po- teſt, præcipua tamen eius in cammouenda miſeratione uirtus, ut quidam in hat eum parte omnibus eiuſdem operis autoribus præfert. Antiqua comœdia cum ſin Antiqua co/ cer illã ſermonis Attici gratiã propè ſola retiet, tum Mdechs. facundißimæ libertatis, etſi eſt in ſectandis uitijs præ- cipua, plurimum tamen uirium etiam in cæteris parti- bus habet. Nam& grandis,& elegans,& uenuſta,& neſcio an illa, poſt Homerum tamẽ, quem ut Achillem ſemper excipi par eſt, aut ſimilior ſit Qratoribus, aut ad Oratores faciendos aptior. Plures eius autores, Ari ſtophanes tamen& Eupolis, Cratinusq́; præcipui. Tragœdias primum in lucem Aeſchylus protulit, ſub- ſchylus. limis& grauis e grandiloquus ſæpe uſq; ad uitium, ſed rudis in pleriſque e incompoſitus, propter quod correctas eius fabulas in certamen deferre poſteriori- bus Poetis Atheniẽſes permiſere, ſuntq́; eo modo mul- ti cgronati. Sed longẽ clarius illuſtrauerunt hoc opus Sophocles atque Euripides, quorum in diſpari dicen- Sophactes- di uia, uter ſit Poeta melior, inter plurimos quæritur, Buripides. idq; ego ſanè, quoniam ad præſentem materiam nihil pertinet, iniudicatum relinquo. Illud quidem nemo nõ fateatur neceſſe eſt, ijs qui ſe ad agendum comparent, utiliorem longe fõre Euripidem, nanq; is& in ſermo- lle⸗ 5s M. FAB. QVINT. INSTIT. ne, quod ipſum reprehendunt, quibus grauitas,& co, thurnus, et ſonus Sophoclis uidetur eſſe ſublimior, ma gis accedit oratorio generi, et ſentẽtijs denſus, et in bi . uc à ſapientibus tradita ſunt, penè ipſis par, et ini- ciuiliter cendo, ac reſpondendo, rcuilibet eorum qui fueruntis ro diſerti, comparadus. In affectibus uere cum omni- bus mirus, tum in his qui miſeratione conitant, ficil præcipuus. Hunc& admiratus maxims eſt, ut ſepete- Menander. ſtatur,& ſecutus, quanquã in opere diuerſo, Menan/ der, qui uel unus, meo quidem iudicio, diligèter leciu, ad cuncta quæ precipimus, effingenda ſufficiat. Itao. mnem uitæ imaginem expreſit, tanta in eo inueniendi copia& eloquendi facultas: ita eſt omnibus rebuper ſonis, affectibus accommodatus. Nec nihil profedo ui/ Cnariſij derunt, qui orationes, quæ Chariſi) nomine edunturià: orationes. Menandro ſcriptas putant. Sed mihi longe magis Oæ- rator probari in opere ſuo uidetur, niſi forté aut ila leckos mala iudicia, quæ m pierzas, Cuuisss, TLocros ha/⸗ bent aut meditationes in Pſophode,& Nomothete, Hypobolimæo, nõ omnibus oratorijs numeris ſunt ab ſolutæ. Ego tamen plus adhuc quiddam collocaturum eſſe declamatoribus puto, quoniam iſs neceſſe eſtſe- eundum conditionem contruerſiarum plures ſubire perſonas, patrum, filiorum, maritorum, militum,nu/ ſticorum, Liuitum, pauperum, iraſcentium, precatium, mitium, aſperorum, in quibus omnibus mirt ruſtoditur d hæc poe“ab hoc Poeta decor. Atque ille quidem omnibus eiuſ⸗ e decor dem operis authoribus abſtulit nomẽ, e fulgore quo- b dam ſu alaritatis tenebras obouxit. Habẽi Knuach C K 4T1 OR. LIBERX. 559 quoq; Comici, ſi cum uenia legantur quædam quæ poſ ſis decerpere,& præcipuè Philemon, qui ut praui ſui Philemon. temporis iudicijs Mænandro ſepe prælatus eſt, ita con b ſenſu tamen omnium meruit credi ſecundus. Hiſtor. eſſe am multi ſcripsere præciarè, ſed nemo dubitat longe 3 duos cæteris præſerendos, quorum diuerſa uirtus lau- dke dem pens eſt parem con ſecuta. Denſus,& breuis, A⁴⁵& ſemper inſtans ſibi Thucydides. Dulcis& candi- Thucydides 3 dus& effuſus Herodotus. Ile concitatis, hic remiſ⸗/ Hersdotus. ſis affe ctibus melior: ille concionibus, hic ſermonibus. Me ui, hic uoluptate. Theopompus his proximus, ut Theopõpus, in hiſtoria prædictis minor, ita Oratori magis ſimilis, ut qui antequam eſt ad hoc opu ſolieitatus, diu fuerit Orator. Philictus quoque meretur qui turbæ, quamuis philiſtus. ſatsw b bonorum poſt eos authorum eximatur. imitator Thu- eſn eydidis,& ut multo infirmior, ita aliquatenus luci- r 9 9. dior. Ephorus, util ſocrati niſum, calcaribus eget. Cli- Ephorus. felann tarchi probatur ingenium, fides infamatur: Lõgo poſt Ciitarchus. urmi ſtt 4 interuallo temporis natus Timagines, uel hoc ipſo pro Timagines. babilis, quòd intermiſſam hiſtorias ſcribẽdi induſtria, noua laude reparauit. Xenophon non excidit mihi, ſed inter philoſophos reddendus eſt, Sequitur Oratorum ingens manus, ut cuùm decem ſimul Athenis ætas una tulerit, quorum longè princeps Demoſthenes, ac penè Demo⸗s lex orãdi fuit, tanta uis in eo, tam denſa omnia, ita qui ſthenes. buſdam neruis intenta ſunt, tam nibil otioſum, is dicen di modus, ut nec quod deſit in eo, nec quod redundet, inuenias. Plenior Aeſchines& magis fuſus,& gran/ Reſchines. diori ſimilis, quo minus ſtriclus eſt, carnis lanen plus — habet, Sée M. PAE. QVINT. INSTIT. habet lacertorum minus. Dulcis in primis& acunu Hiyperides. Hyperides, ſed minoribus cauſis, ut nõ dixerim utilior, Lyũas. magis par. His ætate Lſias maior ſubtilis aiq́; elegit & quo nihil, ſi Oratori ſatis ſit dicere, quæras perß/ 8 clius, nihil enim eſt inane, nihil accerſitu, puro tamen Iſocrates. Fnti quam maęno flumini propior. Iſocrates in diuer/ tomptus ſo genere dicendi nitidus& compoſitus,& pala ite qudm pugnæ magis accommedalus, omnes dicendi ue- neres ſectatus eſt, nec immerito, auditoriſs enim ſe, non iudicijs cõpardrat. In inuentione ficilis, honeſti ſtuuo ſüs, in compoſitione adeò diligens, ut cura eius repre- hendatur. Neque ego in his de quibus ſum loculus has ſolas uirtutes, ſed has præcipuas puto, nec cæteros pa- rum fuiſſe magnos. Qulinetiam Phalereum illud be- Hrnrtns. metrium, quanquam is brimus inclina ſV eloquentiam dicitur, multũ ingenij habuiſſe& facundi, fiteor: uel ob boc memoria dignum, quod ultimus eſt ſere ex àt/ ticis, qui dici poßit Orator, quem tamen in ilo medio genereé dicendi praæfert omnibus Cicero. Philoſopho- rum ex quibus plurimum ſe traxiſſe eloquentieæ Mar- Pnts. cus Tullius confitetur, quis dubitet platonem eſſe præ cipuum? ſiue acumine diſerendi, ſiue eloquendi ficul tate diuina quadam& Homerica multum enim fupra proſam orationem, et quam pedeſtrem Græciuocant, ſurgit, ut mihi non hominis ingenio ſed quodam Del⸗ phico uideatur oraculo inſtinctus. Quid ego comme⸗ Xenopken. morem Xenophontis illam ucunditatem ina ffecta- tam, ſed quam nulla poßita ffectatio conſequiout yſe finxiſſe ſermonem Gratiæ uideaniut. Et quod ir nc 3 Anaonbus leuel)ſiag Forcor ſctine a 4 li 41 ameſtinane 1i a unc umi rign e e tusgt tcemau, An nihg a, wcan neriu eder at dl . 5 Necpus 7 aufun pimn. Luxxerfe uſ 7 d Tpuun zululn aretdur, anu unmnb(t ann annn ſeranſ an anier, auistubite mn Umt 1 niuus. Dal 4 ehe ezuückgal u 4 ytim arul emneſcent d nunC bHonenit. an 1 1 um taum gete ih mmnäöingn ag wrruonrftnäu t voddnd Am ue in unulbpo gtaßtt maduculan a GRATOR LIBERN. 56 ½ ricle ueteris comoliæ teſtimonium eſt. in hunc tranſ= ferri iuſtißimè poßit, in labris eius ſediſſe quaãdam per ſuadendi deam. Quiid reliquorum Socraticorum ele⸗ gantiam? quid Ariſtotelem? quem dubito ſcientia re. Nlſioteles⸗ um, an ſcriptorum to pia, an eloquendi ſuauitate an muentionum acumime, ac uarietate operum clariorens Mhenns n le diuinus, ut ex eo nomen quoque traxiſſe dicatur. Mi nus indulſere eloquentiæ Stoici ueteres, ſed cum hone- ſta ſuaſerunt, tum in colligendo, probandoq́;, quæ in/ ſtituerant, plurimum ualuerunt, rebus tamen acuti ma gis qudm id quod ſanè non affectarunt, oratione ma- gnifici. Idem nobis per Romanos quoque authores or 24 do ducendus eſt. Itaque ut apud illos Homerus, ſic apud nos Vergilius auſpicatißimum dederit exordium, o/ Vergilius. mninmenim generis poetarum, Græcorũ, noſtrorum/ que haud dubiè proximus. Vtar enim uerbis ijſdem, quæ ex Afro Domitio iuuenis accepi, qui mihi interro ganti, quem Homero crederet, maximè accedere, ſecun dus, inquit, eſt Vergilius, propior tamen primo qudm tertio. Bt hercle ut illi naturæ diuinæ cœleſti atq; im- mortali ceſſerimus, ita curæ& diligenti, uel ideo in hoc plus eſt, quod fuit ei magis elaborandũ. Et quanto plus eminèᷣtioribis uincimur, fortaſſe æqualitate pen= ſamus, cæteri omnes oue ſequẽtur. Nam Macer& Lu cretius legendi quidem, ſea. non ut opoue, id eſtscorpus eloquentiæ faciant. Elegantesen ſua quiſq; ma teraa, ſed alter humilis, alter difficilis. Ar. ²cinus Varro in his Atracinus, per quæ nomò eſt aſſecutus, interpre deris alieni, nõ fer- putem. Natma in Theophraſto tam eſt eloquendi nitor il Thesihra, 9 96 M. FAB. QvINT. INSTT. ſpernendus quidem, uerum ad augendam facultateiſ Ennius. dicendi parum locuples. Ennium ſicut ſacros uetu/ ſtate lucos adoremus, in quibus grandia& antiquan bora, iam non tantam habent ſbeciem, quantam rel⸗ Lionem. Propiores alij, atq́; ad hoc de quo loquimu, Ouidius. magis utiles. Laſciuus quidem in heroicis quoq; Oui/ dius,& nimium amator ingenij ſui, laudandus tamen parcius T partibus. Cornelius autem Seuerus etiamſi uerſifica. tor quàm Poeta melior, ſi tamè, ut eſt dictum, ad exen plar primi libri bellum Siculum perſeripſiſſet, uendia Sed eum ret ſibi iure ſecundum locum. Varenum conſummaii Varenus mors immatura non paſſa eſt, puerilia tamen eiusm⸗ dò opera& maximam indolem oſtendunt,& mirabi lẽ, præcipue in ætate illa recti generis uoluntatè Mul, anl Val. Flaccus. tum in Valerio Flacco nuper amiſimus. Vehemens& ere ai hoeteeunirgeniem ale deßeftit ne yſamſnetu⸗ Pedo. te maturum. Rabirius& Pedo non indigni cognitione Lucanus. ſ acet. Lucanus ardens& concitatus,& ſententij Germanicus. ves Ar ec⸗ Cteai ba⸗ 1— clarißimus, et ut dicam quod ſentio, magis Oratoribus qudm Poetis imitandus. Hos nominauimus, quia Ger- manicum Auguſtun ab in titutis ſtudijs deffe xit cura terrarum, parumq́; dijs uiſum eſt, eſſe eur maximum un eleuatus Poetarum: Quid tamen ipſis eius operious, in quæ do nato imperio iuuenis ſucceſſerat, ſub umius, doctiuso- mnibus dæniq; numeris præſtan, us? Quis enim canè- ret bella melius qudm quiſis gerit? quem preſiiente ſtudijs deæ proprius au airent? cui mai aperiat uiu ærtes familiare nume a Mineruas Dicẽthæe lleniuß⸗ tura ſecula, n' nc enim cæterarum fulgore ünun Rnd W futn, uerun mlaplez duni 4 wn aaig in ntanam haben dhires dlj uztl Lſcuus 1 nan mntor eenj ernelius utma 7„55 6 4 Raa nelor ſm, u⁴ ranun ban 1ſ, eruunaiſeckgur unmndaenet a pa enea uncigae erenummif i. vrus eigſfi alurus T eunnn. eu cun F cnei. euun auiſai, u. Snaau Rosnmt uaiu d ntu un ven iuimh uunn hbns 1¹ mui ſerſctt. mrigreftuy an „F ſteni ria luanai g mnud inn? erus llinena 6RATOR. LIBER NX. 62 laus iſta præſtringitur. Nos tamen ſacra literarum co- lentes feres Cæſar, ſi non tacitum hoc præterimus,& Vergiliano certè uerſu teſtamur: Inter uictrices hederam tibi ſerpere lauros. Blegia Græcos quoq; prouocamus, cuius mihi ter- ſus atque elegans maximè uidetur autor Tibullus. Sunt Tibvlius. qui Propertium malint. Ouidius utrogq; laſciuior, ſicut Pro bettins, durior Gallus. Satyra quidè tota noſtra eſt, in qua pri- mus mſignem laudem adeptus Lucilius. Quoſdam ita Lucilins. deditos ſibi adhuc habet, ut eum non eiuſdem modò adhuc ha/ operis autoribus, ſed omnibus Poëtis præferre non du bet amato⸗ bitent. Ego quantum ab illis, tantum ab Horatio diſſen res tio, qui Luciliũ fluere lutulentum,& eſſe aliquid quod tollere poßis, putat: nam& eruditio in eo mira,& li. bertas, atque inde acerbitas,& abugde ſalis. Multo eſt terſior, ac purus magis Horatius:& ad notandos hô- Horatius. minum mores præcipuus. Multũ et ueræ gloriæ, quam uis uno libro Perſius meruit. Sunt clari hodie quoque, Perſus. er qui olim nominabuntur. Alterum illud etiam prius ſatyræ genus, ſed nõ ſola carminum uarietate miſtum, condidit Terentius Varro, uir Romanorum eruditißi/ Ter. Varro- mus, plurimos hic libros& doctißimos cõpoſuit, pe- ritißimus linguæ latinæ,& omnis antiquitatis:& re- rum græcarum noſtrarumq́;, plus tamẽ ſcientiæ colla. turus quam eloquentiæ. Iambus non ſanè à Romanis celebratus eſt, ut proprium opus à quibuſdam interpo ſitus, cuius acerbitas in Catullo, Bibaculo, Horatio, Catullus. quanquam illi Epodos interuenire non reperiatur: At Bibaculus. Lꝰricorum idem Horatius ferè ſolus legi dignus: nam R& 36 4 M. FAB. QVINT. 1NSTIT. er inſurgit aliquando,& plenus eſt incunditatis e rratia,& uariſs feguris,& uerbis ſelitißimẽ᷑ audax Cæſias Baſſ. Si quem adijcere uelis, is erit Cæſius Baſſus, quem mu- p er uidimus, ſed eum longè præcedunt ingenia uiuen- Accius. tium. Tragœdie ſcriptores ueterum Accius atque eu- P aeuuius. cuuius clarißimi, grauitate ſententiarum, uerbonu pondere, e autoritate perſonarum. Cæterum nitorit ſumma in excolendis operibus, manus magis uiderip teſt temporibus quam ipſis defuiſſe: uirium tamen ac uindicare eio plus tribuitur. Pacuuium uideri docliorem, qu Naus. eſſe docti affectant, uolunt. lam Varus cuilibet Gre/ corum comparari poteſt. Ouidij Medea uidetur nufi oſtendere quantum uir ille preſtare potuerit, ſt inge⸗ nio ſuo imperare, quam indulgere maluiſſet. Eonn Pomponius quos uiderim longe princeps Eomponius ſecũdus, qu 1 6 ecundus. ſenes parum Tragicum putabant, eruditione, ac nito⸗ e præſtare confitebantur. In eomedia maximeẽ claudi- i melius, Sti camus, licet Varro dioat MNuſas, aelijtstolonis ſenten lonis. tia, Plaut ino ſermone loquuturas fuiſſe, ſi Latmelogu Plautus. uellent: Lieet Cæcilium ueteres laudibus ferant: Licell Terentia. Terentij ſeripta ad Scipionem Aphricani neſerantur, i quæ tamen ſunt in hoe genere elegantißima,& plus ai adhue habitura gratiæ, ſt intra uerſus trimetro: ſtetf. ſent. vix leuem cõſequimur umbram, adeò ut mibiſer⸗ nu mo ipſe Römanus nõ recipere uideatur ilumſolu con- ceſſam Atticis venerem, quando tam ne greciqui- dem in alio genere linguæ obtinuerint. Togatis excer AKanius. lit Afranius, utinamq́; non inquimsſſet argumet⸗ bur⸗ rorum faxdis amoribuu, mores ſuosſ us. aeiita anr hun anelluü⸗ 1e aſene lans logu RATOR. LIBER. X. 563 non ceſſerit Sræcis, nec opponere Thucydidi Sallu- ſtium uerear, nec indięnnetur ſibi Herodotus æquari T. T.Linias. Liuium, cùm in narrando miræ iucunditatis, clarißi/ mique candoris, tuw in concionibus, ſuprà quàm enar rari poteſt, eloquentemi Itaq;, dicuntur omnia cum re⸗ bus, tuon perſonis accommodata. Sed affectus quidem, præcipueq́; eos qui ſunt dulciores, ut parcißimè dica, nemo Hictorico rum cõmendauit magis. Ideoq́; immor talem illam Lalluſtij uelocitatẽ, diuerſis uirtutibus con ſecutus eſt. Nam mibi egregiẽ dixiſſe uidetur Seruilius Seruil. No⸗ Nouianus, pares eos magis quàm fimiles: qui& ipſed nus- nobis auditus eſt clari uir ingenij,& ſentètijs creber, ſed minus preſſas quam hiſtoriæ autoritas poſtulat, quam paulum ætate præcedens eum Baſſus Aufiditts, Naſus Auß, egregie utiq; in libris belli Germanici præſtitit, genere dias. ipſo probabilis in omnibus, ſed in quibuſdam ſuis ipſe uiribi minor. Supereſt adhue& exornat ætatis no. ſtræ gloriam uir ſeculorum memoria dignus, qui olim nominab itum, nunc intelligitur. Habet t amatores, nec immeritò, ut libertas, quanquam circumciſis quæ di- xiſſet ei nocuerit, ſed elatum abunde ſpiritum,& au- daces ſententias deprehendes etiam in his quæ manent. Sunt& alij ſcriptores boni, ſed nos genera deguſta- mus, non bibliothecas excutimus. Oratores uerò, uel præcipue latind eloquètiam parem facere græcæ poſ- ſunt: nam cuicunq; eorum Ciceronem fortiter oppoſue rim. Nee ignoro quãtam mihi concitem pugnam, cum præſertim id non ſit propoſiti, ut eu Demoſtheni cõpæ rem hoc tẽpore: neq; enim attinet,cum Demoſthenem . R 2 1 imitatores 366 M. FAB. QVINT. INSTIT. in primis legendum, uel ediſcendum potius putem. Quorum ego uirtutes pleraſque arbitror ſimiles, con⸗ ſilium, ordinem diuidendi, præ parandi, probandi ra/ tionem, omnia denique quæ ſunt inuentionis. In elo- quẽdo eſt aliqua diuerſitas: denſior ille, hic copioſior: ille concludit adſtrictius, hic latius: pugnat ille acumimt ſemper, hic frequenter& pondere:illi nihil detrahi po teſt, huie nihil adijci: curæ plus i illo, in hoc nature. Salibus certẽ,& commiſeratione, qui duo plurimum affctus ualent, uine imus. Et fortaſſe epilogos illi mos ciuitatis abſtulerit, ſed& nobis illa quæ Attici miran. tur, diuerſa Latini nominis ratio minus permiſerit in epiſtolis quidem, quanquam ſunt utriuſque, nulls con- tentio eſt. Cedendum uerò in hoc quidem, quòt ꝗ llle prior fuit,& ex magna parte Ciceronem, quantus eſt Ubertate fecit. Nam mihi uidetur Marcus Tullius cum ſe totum ad imitationem Græcorum contuliſſet, effinæiſſe uim Demoſthenis, copiam Platonis, iucunditatem lſocra- tis. Nec uerò quod in quoq́; optimum fuit, Audio con- ſecutus eſt tantum, ſed plurimas uel potius omnes ex ſeipſo uirtutes extulit mmortalis ingenij beatiß nat ubertas. Nõ enim pluuias, ut ait Pindarus, aqudi toli⸗ git, ſed uino gurgite exundat, dono quodom prouiden- tiæ genitus, in quo totas uires ſuas eloquentia experi- retur. Nam quts docere diligentius, m ouere uehemen- tius poteſtecui tanta unquam iucunditas a ffut u pſa illa quæ extorquet, impetrare eũ credas, et eim traſſ uerſum in ſua ludicem ſerat, tamen ille non rapiu- deatur, ſed ſequi lam in omnibuus quæ qirit:un 2 ucfeCit n rr Aarru. rncnah a ſeli deenh ua ocßtinu durnau nnortali 68, M it!u un andit,dont Plü guresſtus eäülgemu i aumua neir afe un frrt, tun d mn a ORATOR. LIBER N. 367 tvritas ineſt, ut diſſentire pudeat, nec aduocati ſtu⸗ dium, ſed teſtis aut ludicis afferat fidem. Cum interim hæc omnia, quæ uiæ ſingula quiſ quam intentißima cu ra conſequi poſſet, fluunt illaborata:& illa qua ni/ hil pulchrius auditu eſt oratio, præ ſe fert tamen ſeli= cißimẽ facilitatem.· Quare non immeritò ab homini- bus ſuæ ætatis regnare in iudicijs dictus eſt: apud po- ſteros uerò id conſecutus, ut Cicero iam non hominis, ſed eloquentiæ nomen habeatur. Hunc igitur ſpecte- mus. Hoc propoſitum nobis ſit exemplum. Ille ſe pro- feciſſe ſeiat, cui Cicero ualde placebit. Multa in& ſi= nio Pollione inuentio, ſumma diligentia, ade ut qui/ buſdam etiam nimia uideatur,& conſilij,& animi ſa- tis, à nitore& iucunditate Ciceronis ita longè abeſt, ut uideri poßit ſeculo prior. At Meſſala nitidus& can didus,& quodammodo præ ſe ferens in dicendo no/ bilitatem ſuam, uiribus minor. C. uero Cæſar ſi fro tan tum uacaſſet, non alius ex noſtris cõtra Ciceronem no minaretur, tanta in eo uis eſt, id acumen, ea concitatio, ut illum eodem animo dixiſſe quo bellauit, appareat. Exornat tamen hæc omnia mira ſermonis, cuius pro- prie ſtudioſus fuit, elegatia. Multum ingenij in Cælio, & præcipueè in accuſando, multa urbanitas, dignusq; uir cui& mens melior,& uita longior contigiſſet. In neni qui Cælium praferrent omnibus, inueni qui ci/ ceroni crederent, eum nimia ctra ſe calumnia uerum ſanguinem perdid ſſe. Sed et& ſancta,&* grauis o/ ratio,& caſtigata,& frequenter uehemens quoq;. Imi zutor autem eſt Atticorum, fecitq́; illi properata mors 3 iniu⸗ Aſinius P e4- lio. Mefffala⸗ C. Cæfar. Ceælius. Caluum breuis 368 M. PAB. QVINT. INSTiF. iniuriam ſi quid adiecturus, non ſi quid detracturusſi- ger. Lalpltin. it. Et Seruius Sulpitius inſignem non immerit ſinam tribus orationibus meruit. Multa, ſi cium iudicio lega/ Bsr. 1.„ 4. ris uirtutibus colorem& grauitatem orationis adie/ ciſſet, ponendus inter præcipuos foret. Nam er inge- nij plurimum eſt in eo,& acerbitas mira,& urbani- tus eius ſumma, ſed plus ſtomacho qudm conſilio de- dit: præterea ut amari ſales, ita frequenter amaritui ipſa ridicula eſt. Sunt alij multi diſerti, quos perſequi Demnitins. lõgum eſt. Eſt eorum, quos uiderim, Domitius ſerei Iul. Atrican». Iulius A fricanus longè præſtantißimi. Verborumu/ te ille& toto genere dicendi præferendus, e quemis locare numero uelerum thabere non timeas. Hic concitatior, ſed in cura uerborum nimius,& compoſitione non/ nunguam longior,& translationibus parum modi/ Trachallus. cus, Erant clara er nuper ingenia, nam& Trachal- lus plerunque ſublimis,& ſatis apertus flit:& quem uelle optima crederes, auditus tamen maior: nam& uocis, quantam in nullo cognoui, felicitas,& pronun- ciatio uel ſcenis ſufeclura,& decor: omnia denique Vibius Cri. ei quæ ſunt extra, ſuperſuerunt: Et Vibius Criſpus ſpus. compoſitus,& iucundus, delectationi natus, pruuatz Tul. Secũaus. tamen cauſis quàm publigis meliar. Iulio geeundo— longior contigiſſet æta, clarißimum proftc namen Oratoris apud poſtęros fõret. Adieciſſet enim utque adiſciebat cætexis uirtutibus ſuis, quod deſiqeranipo- teſt, id eſt autem ut eſſet multo magis pugnax, er ſe/ pius i curam rerum ab elocutione reſbiceret, cetenm 4 4„ Calkius Se? tur, dabit imitatione digna Caßius Seuerus: quiſiceie vrripni oſat dgeun ſereripo⸗ oerſe eter 4 ORATOR LIBER X. 369 interceptus quoque magnum ſibi uendicat locum. Eæ eſt facundia, tanta in explicando quod uellet gratia, tam candidum,& lene,& ſpecioſum dicendi genus, tanta uerborum etiam quæ aſſumpta ſunt proprietas, tanta etiam in quibuſdam ex periculo petitts ſignifica⸗ tia. Habebunt qui poſt nos de Oratoribus ſcribent, ma gnam, eos qui nunc uigent, materiam uerè laudandi. Sunt enim ſumma hodie, quibus illuctratur forum, inge nia: Nanqʒ& conſumari iam patroni ueteribus æmu/ lantur,& eos iuuenum ad optima tendentium imita- tur ac ſequitur induſtria. Superſunt qui de philoſo/ pbhia ſcripſerunt, quo in genere paucißimos adhuc elo- quentes literæ Romanæ tulerunt. Idem igitur M. Tul/ lius, qui ubiq;, etiam in hoc opere Platonis æmulus ex/ titit. Egregius uerò multoq́; quàm in orationibus Bru quam in o- tus ſuffecit ponderi rerum, ſcias eum ſentire quæ dieit. rationib us Seripſit non parum multa Cornelius Celſus, Scepticos præſtatior ſecutus, non ſine cultu ac nitore. Plancus in Stoicis re- Brutus. rum cognitione utilis. In Epicureis leuis quidem, ſed 4 non iniucundus tamen autor eſt Cautius. Ex indu/ Nd erat in fria Senecam in omni genere eloquentiæ uerſatum ueterl exs⸗ dictuli, propter uulgatam falſò de me opinionem, qua plari. damnare eum, e inuiſum quoq́; habere ſum creditus. Quod accidit mihi, dum corruptum, e om nibus ui/ tijs fractum dieendi genus, reuoeare ad ſeueriora iudi.- eia contendo: cuùm autem ſolus ſerè hic in manibus a- doleſcentium fuit, quem non equidem omnino cona/ bar excuters, ſed potioribus præferri non ſinebà, quos ille non deſtiterat inceſſere, cum diuerſi ſibi cõſcius ge R 4 nerls ſtnil aqua lium — 9ẽ NM. FAB. QVINT. INSTIVT. neris placere ſe in dicendo poſſe, quibus illi blaceren diffideret. Amabant autem eum magis quam imitaban, tur, tantumq́; ab eo defluebant, quantum ille ab anti- quis deſcenderat; foret enim optandum pares, ac ſal- tem proximos illi uiro fieri, ſed placebat propter ſoli uitia,& ad ea ſe quiſque dirigebat effingenda, quæ po- terat. Deinde cum ſe iactaret eodem modo dicere, 8e- necam inſamabat, cuius& multæ alioquin& magne uirtutes fuerunt, ingenium facile& copioſum, pluri/ mũ ſtudij, multa reri cognitio, in qua tamẽ aliquand ab his quibus inquirenda quædam mandabat, deceptu eſt. Tractauit etiam omnem fermé ſtudior materum. Nam ey orationes eius,& Poëmata,& epiſtole,& dialogi feruntur. In philoſophia parũ diligès, egrtgius tamen uitiorum inſectator fuit: multæ in eo claræq; ſen tentiæ, multa etiã morum gratia legẽda, ſed in èeloquen do corrupta pleraq;, atq; eo pernitioſißima, quodab/ undant dulcibus uitijs. Velles eum ſuo ingenio dixiſſe, alieno iudicio. Nam ſi aliqua contempſiſſet, ſi parum concupiſſet, ſi non omnia ſua amaſſet,ſi rerum bonde ra minutißimis ſententijs non fregiſſet, cõſenſu potius eruditorum qudm puerorum amore comprobaretur. Verum ſic quoq́; iam robuſtis, er ſeueriore genereſa- etis firmatis, legendus uel ideo, quòd exercere potes utrinq; iudicium. Multa enim, ut dixi, probanda ieo, multa etiam admiranda ſunt, eligere modd curæ ſit, quod utinam ipſe feciſſet. Digna enim fut ila natura quæ meliora uellet, uæ quod uoluit eſfecit. 9 19 uenu ſenanß anluiſe, ſuucenn mipenn ORATOR. LIBER X. 371 De lmitatione. Cap. II.. X his cæterisq;; lectione dignis autoribus,& uer/ Eorum ſumenda copia eſt,& uarietas figurarũ,& componendi ratio, tum ad exemplum uirtutũ omnium mens dirigenda. Neq; enim dubitari poteſt quin artis pars magna contineatur imitatione:nã ut inuenire pri mum fuit, eſtq́; præcipuũ, ſic ea quæ bene inuenta ſunt utile ſequi. Atq; omnis uitæ ratio ſic cõſtat, ut quæ pro bamus in alijs, facere ipſi uelimus. Sic literarũ ductus, ut ſcribendi fiat uſus, pueri ſequũtur: ſic muſici uocem docentium, pictores opera priorum, ruſtici probatam experimento culturam, in exemplum intuẽtur. Omnis deniq; diſciplinæ initia, ad propoſitũ ſibi præſeriptã foͤrmari uidemus. Et hercle neceſſe eſt, aut ſimiles aut dißimiles bonis ſimus. Similẽ rarò natura præſtat, fre- quenter imitatio. Sed hoc ipſum, quod tato faciliorem nobis rationẽ rerum omniũ facit, qudm fuit his qui ni- hil quod ſequerẽtur habueruut, niſi cautẽ& cum iudi- cio apprehenditur, nocet. Ante omnia igitur imitatio per ſe ipſa non ſufficit: uel quia pigri eſt ingenij con/ tentum eſſe his, quæ ſint ab alijs muenta. Quid enim futurum erat temporibus illi;, quæ ſine exemplo ſue/ runt, ſi homines nihil, niſi qusd iam cognouiſſent, ſa/ ciendum ſibi aut cogitandum putaſſent: nempe nihil fu iſſet inuẽtum. Cur igitur nefas eſt reperiri aliquid a no bis, quod antè nõ fuerit? An illi rudes ſola mentis natu- ra ducti ſunt in hoc, ut tã multa generarẽt, nos ad quæ rendum non eo ipſo concitemur, quòd certè ſcimus in- geniſſe eos qui quæ ſierit? Et um illi, qui null cuiuſ- a R 5 uam — b7 „z:· HK. FAB. QVINT. INSTIT. aAn galtiupät quam rei habuerunt magiſtri, plurima in poſteros tr ſulqi diderint, nobis uſus illarum rerum ad eruendas alis oliuiund non proderit, ſed nihil habebimus niſi beneficij alie- tau ſtiamd nis Quemadmodum quidam pictores in id ſolum ſiu; huuan dent, ut deſcribere tabulas mẽſuris ac lineis ſciant. Yur nuuſgflan Pe etiam illud eſt, contentum eſſe id conſequt quod ini taujde 72 teris: nam rurſus quid erat futurum, ſi nemo plus effæ. lun uſäun eiſſet eo quem ſequebatur? Nihil in Poctis ſupra Liai ſunſtaniſi Andronicum:nihil in hiſtorijs ſupra Pontificum anns licäglatn les haberemus: ratibus adbuc nauigaremus: non eſſetpi Wen druſe ctura, niſi quæ lineas modò extremas umbraæ, quam cor raiuuügtůg pora in ſole feciſſent, circumſcriberet. Ac ſi omniaper laj ſaͤran cenſeas, nulla ſit ars qualis inuenta eſt, nec intra mi-æ- Aljauhi tium ſtetit, niſi Forte noſtra potißimum tempora dam⸗- le ſeguin namus huius infelicitatis, ut nune demũ nibil reſcat, Aiinmulaiue nibil autem creſcit ſola imitatione. Quod ſt prioribus enjßmuſtrzi adijcere ſas nos eſt, quomodo ſperare poſſumus ulum uipuaun Oratorem perfectumt cuùm in his, quos maximos ad- lu htui bhue nouimus, nemo ſit inuentus, in quo nihil aut deſi/ Cüt funenn G deretur, aut deprehendatur. Sed etiam qui ſumma non liiiuſau ê appetent, contendere potius quam ſequi debent: nam atänrenga qui agit ut prior ſit, förſitan, etiam ſi non tranſierit, mnpiieng qquabit. Eum uerò nemo poteſt æ quare, cuius ueſtigijt mn iuue ſibi utiq; inſiſtendum putat: neceſſe eſt enim ſ emper ſir uiauge poſterior qui ſequitur. Adde qudd plerunque ficilius ma A non res eſt plus ſacere quam idem, tantam enim difficultatem Aii uüige que ſimili. habet ſimilituio, ut ne ipſc quidem naturs in hoc i aNſahau nuæ uidean eualuerit, Tut non res ſimplicißim e, quæq́; pares ma- Ser. xinze uideantur, diſcrimine aliquo diſcernantur. 2u. 4 d.— 4u0 Um 1 b„ 23 ORATOR. LIBER X. 373 quod quicquid alteri ſimile eſt, neceſſe eſt minus ſit eo quod imitamur, ut umbra corpore,& imago ſicie,& actus hiſtrionum ueris affectibus. Quod in orationi- bus quoque euenit: nanque his quæ in exemplum aſſu- mimus, ſubeſt natura& uera uis. Contraà, omnis hi- tatio ficta eſt,& ad alienum propoſitum accommo- datur. Quo ſit, ut minus ſanguinis ac uirium declama/ tiones babeant, quam orationes, quod in illis uera, in his aßimulata materia eſt. Adde, quòd ea quæ in Ora- tore maxima ſunt, imitabilia non ſunt, ingenium, tin- uentio, uis, facilitas,& quicquid arte non traditur. I- deoqᷓ plerique cim uerba quædam ex orationibus ex⸗ cerpſerunt, aut aliquos compoſitionis certos pedes, ngẽtioni⸗ facilitas mirè à ſe quæ elegerunt effingi arbitrãtur, cum& uer ba intercidant inualeſeantq́; temporibus, ut quoruna certißima ſit regula in conſuetudine, eaq́; non ſua natu ra ſint bona aut mala: nam per ſe ſoni tantum ſunt, ſed prout opportunè proprieq́;, aut ſecus collocata ſunt, ex cõpoſitio cuimm rebus accõmodata ſit, tum ipſa uarie tate grauißima. Quapropter exactißimo iudicio cir- ca hac partem ſtudiorum examinanda ſunt omnia. Pri mum quos imitemur:nam ſunt plurimi, qui ſimilitudi- nem peßimi cuiuſq;& corruptißimi concupierũt: tum in ipſis quos elegerimus, quid ſit ad quos effieiendum ls. comparemus. Nam magnis quoque autoribus inci⸗ dũt aliqua uitioſa,& à doctis, inter ipſos etiam mutuò reprehenſa, atque utinam tam bona imitantes dicerent melius, qudm mala peius dicant. Nec uerò ſaltẽ his qul BHus ad euitanda uitia iudicij ſatis ſuit, ſufficiat imaginẽ ulre 574 H. FAE. QVINT. IMSTrir. pMHI uirtutis effingere,& ſolam, ut ſic dixerim, cutẽ, uel bo ahteränlie tius illas Epicuri figuras, quæ à ſummis corporibus di aaiſu eit effluere. Ho autẽ his accidit, qui nõ introſpectu pe iaitunst nitus uirtutibus, ad primum ſe uelut aſpectũ orationis uuteuꝗ; optarunt,& cum his felicißime ceßit imitat io, uerbis ſa onrun atq; numeris ſunt non multum differentes, uinn dicenli inigni atque inuentionis non aſſequuntur, ſed bler unq; decli. 09 nant in peius,& proxima uirtutibus uitia compre- inuchen hendunt, fiuntq́; pro grandibus tumidi, preßis exiles, giigkegne HPFᷣrtibus temerarij, lætis corrupti, compoſitis exultan⸗ ai arqili Adeoq́; tes, ſimplieibus negligentes. t Hdeoq; quæ horride atta a uauuin incõpoſite quidlibet illud frigidi et inane extulerunt, Penhu uun antiquis ſe pares eredunt. Qui carent cultu at; ſentẽ- unbuuzg iijs, Atticis ſcilicet, qui præcißis coneluſionibus obſen Üünakkntz ri, Salluſtium atq; Thucy lidem ſuperant:triſtes ac leln güir äht ni Pollionem æmulantur: otioſi ac ſupini,ſt quid modõ t imienua langius circum duxerunt, iurant ita M. Ciceronè locu⸗ n sainehn turum fuiſſe. Nouerã quoſdam, qui ſe pulchre expreſ- HMu 1 ſiſſe genus illud eœleſtis huius in dicendo uiri ſibi uide rſuna rentur, ſi in elauſula poſuiſſent. eſſe uiſeatur. èrgo hri aiuuſa, mum eſt, ut quod imitaturus eſt quiſque intelligat, C& iſutun,e quare bonum ſit ſciat, tum in ſuſcipiendo onere conſe u prſauun. lt ſuas uites. Num quæ lam ſant inimitabilis, quibus n aut inſirmitas naturæ non ſufficiat, aut diuerſias repu Na gZgunet. Nec cui tenue ingenium erit ſola uelut hrtia I a in ſai 3 ſabtilitatis abrupta, cui fortẽ quidem ſe indomitum,-more ſubli- rpg mitatis& uim ſuam perdat,& elegantiam quam eu- nüſaur, pit, non aſſequstur: nihil eſt enim tam—— uan eadaßen H R, e cun mollis dut ſtunt. Aig ego ili receptoriêi ſi. ihe Lnr. diiſ o Prien anyn. ren innti dn nubel⸗ . 1 1 alunſi ameegnſ. drzeuskäi aniſſtlütt niiſſasl duunnh n e, nniſi n meunſun dit eonſuffei i enznume n h uimſeind d ayrlu, C A uleſtei de uan u. 333 h ichama⸗ 1 ORATOR LIBERN. 575 in Hituerq in libro ſecundo, ⁊credidi nõ ea ſola docen- tradi da eſſe, ad quæ quẽq; diſcipulorũ natura compoſitum uideret: nam is& adiuuare debet quæ in quoq; eorum inuenit bona,& quantuũ fieri poteſt, adijcere quæ de- ſunt,& emendare quædã& mutare. Reclor enim eſt aliehori ingeniorii atq; formator. Difficilius eſt enim naturam ſuam fingere, ſed ne ille quidem doctor, quà/ qud omnia quæ recta ſunt, uelit eſſe in ſuis auditoribus quam plenißima:in eo tamen cui naturam obſtare uide rit, laborabit-d quoq; uitandi, in quo magna pars er⸗ rat, ne in oratione Poetas nobis& Hiſtoricos, in illis operibus, Oratores aut declamatores imitandos pute- mus. Sua cuiq́; propoſita lex, ſuus decor eſt. Nec comœ dia in cothurnos aſſurgit, nec cõtra, tragœdia ſocco in greditur. Habet tamen omnis eloquentia aliquid cömu ne, id imitemur quod cõmune eſt. Etiam hoc ſolet incõ⸗ modi accidere his qui ſe uni alicui generi dediderit, ut ſi aſperitas his placuit alicuius, hanc etiam in leni ac remiſſo cauſarum genere non exuant: ſi tenuitas auk nuditas in aſperis grauibusq́; cauſis ponderi rerum pa rũ reſpondeant, cum ſit diuerſa non cauſarũ modò in- ter ipſas conditio, ſed in ſingulis etiam cauſis partiuns, ſintq; alia leniter, alia aſperé, alia tõcitate, atia remiſ⸗ ſe, alia docendi, alia mouendi gratia dicenda. Quorum omnium dißimilis atq; diuerſa inter ſe ratio eſt. ltaque ne hoc quidẽ ſuaſerim, uni ſe alicui propriè quem per omnia ſequatur, addicere. Longe perfectißimus Græ- corum Demoſthenes, aliquid tamen aliquo in locome- lius alij. Plurima ille, ſed non qui maximè imitan dus, & —————. btnn h Tlarauime 376 M. FAB. QVINT. INSTIT. ey ſolus imitandus eſt. Quid ergor non eſt ſatis omnia ſic dicere quemadmodum M. Tullius dixit? Mihi qui- dem ſatis eſſet, ſi omnia conſequi poſſem. Quid tamen noceret, uim Cæſari, aſperitatẽ Cælij, diligètiam Pola lionis, iudiciũ Calui quibuſdam in locis aſſumere? dam præter id quod prudẽtis eſt, quod in quo hearun eſt, lamen ſi poßit ſuum facere, ttum in tanta rei diſficultate un intuentes, uix aliqua pars ſequitur. Ideoq́; cum totum exprimere quẽ elegeris, pene ſit homini inconceſſum, 2☛— 4 4* 8 pluriu bona ponamus ante oculos, ut aliud ex alio he- reat,& quo quieque loco oonueniet, aptemus. Imi⸗ tatio autem, nam ſæpius idem dicam, non ſit tantum in uerbis, illuc intendenda mens, quantum fuerit illi ui⸗ ris decoris in rebus atque perſonis, quod conſilium, quæ diſpoſitio, qudm omnia, etiam quæ delectationi ui deantur data, ad uictorià ſpectent. Quid agatur proæ mio, quæ ratio,& qudm uaria narrandi, quæ uis pro- bandi ac reſellendi, quanta in affeclibus omnis generis gjuamq; mouendis ſcientia, Tqquantaq́; laus ipſa popularis, uti- litatis gratia dſſumpta, quæ tum eſt pulcherrima cum ſequitur, non cuùm arceßitur. Hæc ſi peruiderimus, tum uerè imitabimur. Quxi uerò etiam propria his bona ad iecerit, ut ſuppleat quæ deerant: circicidat, ſi quid re- dundabit, is erit, quẽ quærimus, perfeclus Orator, quẽ nunc conſummari potißimum oportebat, cùm tanto plura bene dicendi exempla ſuperſunt, quam illis quĩ adhue ſammi ſant, contigerunt. Nam erit hæc quoque laus eorum, ut priores ſupereſſe, poſteros docuiſſe di/ cantur. 1 QAs uu mn mdaas u aun ul ligenii luaeimlne Tulut an huujuſ h gaeſ ienihn Keſeſts e ſe ſenn Frguo iai Rgeguiman aitukesnam liranüten lepezuelnſe 4 lſin an iſgeimuan wm pan, un eming mneumenne, 1 aaülgen ſeahmeen u amung, münia daa ach 16 Neu Riaga — —— / 6RATOGR LIBER N. 77. Quis modus ſcribendi ſit. Cap. IIl. T hæc quidem auxilia extrinſecus adhibentur, in his E. it quæ nobis ipſis paranda ſunt, ut laboris, ſie uti⸗ litatis etiam longẽ plurimu affert ſtylus. Nec immeri- t6 M. Tullius hunc optimum eſfectorem ac magiſtrum dicendi uocat, cui ſentẽtiæ perſonam L.Craßi in diſpu⸗ tatio nibus, quæ ſunt de Oratore aßignando, iudicium ſuum cum illius autoritate cõiunxit. Scribendum ergo quam diligentißimè& quam plurimum. Nam ut ter- * 5 ra altius effoſſa generandis alendisq́; ſeminibus fæcũ⸗ dior fit, ſic profectus non à ſummo petitus, ſtudiorum fructus& fundit uberius,& fidelius continet. Nam ſi ne hac quidem conſcientia, illa ipſa ex tempore dicen- di ficultas inanem modò loquacitatem dabit,& uerba in labris naſcentia: Ilic radices, illie fundamenta ſunt. Ilic opes uelut ſanctiore quodam ærario conditæ, un⸗ de ad ſubitos quoq; caſus, cum res exiget, pro rantur. vires faciamus ante omnia quæ ſufficiant labori certa- minum, et uſu non exhauriantur. Nihil enim reri ipſa natura uoluit magnum effici cito, propoſuitq́; pulcher nmo cuique operi difficultatem, quæ naſcendi quoqus hane frcerit legem, ut maiora animalia diutius uiſceri- bus parentum continerentur. Sed quũ ſit duplex quæ⸗ ſtio, quomodo& quæ maxime ſcribi oporteat, iam hinc ordinẽ ſequar. Sit primo uel tardus, dum diligens ſt)lus. Quæramus optima, nec protinus offer ẽtibus ſe er pãdera ſingulorum texaminqdda, pot ſubeat ratio co 8 callo; * habendus adhibenda et examind gaudeamus. Adbibeatur iudiciũ inuẽtis, diſpoſitio pro da Poſi ſuß batis. Delectus enim rerum uerborumq́; agendus eſt, cat ratio locãda. 3 78 MI. FAB. QVINT. INSTIT. 61 collocãdi, uerſenturq́; omni modo numeri. Nõ ut quod b fe wardi que ſe proſeret uerbum, occupet locum, quæ quidem uiulan ut diligentius exequamur, repetenda ſæpius erunt ſeri iu ſiſtyui ptorum prox ima. Nam præter id quod ſio melius iun- Kgunndih guntur prioribus ſequentia, calor quoq ille cogitatio, anſunuumz nis, qui ſcribendi mora refrixit, reeipit ex integro ui, dur. res, et uelut repetito ſpacio ſumit impetũ, quod in certa ii haülif 7 mine ſaliendi fieri uidemus, ut conatũ longius petant, unagnui & ad illud quo contenditur ſpacium, curſu ferantuu. nahasntil utq́; in iaculado brachia reducimus,& expulſuri tele, Fanmte ul neruos retrò tendimus. Interim tamẽ ſi fuerit flatus, di iſenlatnnus da ſunt uela, dum nos indulgentia illa non fallat: omnin weuunn enim noclra dum naſcuntur, placent, alioqui nec heribe muuch rentur. Sed redeamus ad iudicium,& retractemus ſu- ieſankein ſpectã facilitatem. sic ſcripſiſſe Salluſtiũ accepimus, Cæ ano ſli „ 4.— 11— ſanè manifeſtus eſt etiamt ex ipſo opere labor. vergilii i lnng quoq; paucißimos die cõpoſuiſſe uerſus, autor eſt Va- tlnin ajätelkanng rus. Oratoris quidẽ alia conditio eſt, itaq; hac moram e hneäiſ e ſolicitudinẽ uitijs impero. Nam primum hoc coni tuendũ, hoc obtinendã eſt, ut quam optime ſcribamus, fuienai celeritatem dabit conſuetudo, paulatim res ſe ficilius ſ duwonni octendet, uerba reſpondebunt, cõpoſitio ſequetur, cun- uuminang cta deniq; ut in fimilia bene inctituta in officio erunt. Kn garzlin Summa hæc ec rei, citòͦ ſcribendo non fit ut bene ſeri⸗ Unſetn aæ prouide hatur: bene ſeribendo fit ut cito. Sed tum maxlmeicum ſi nnu amus eſfe/ facultas illa contigerit, reſictamus„ Lt prohibeamus rüasan rätes equos efferentes equos, quos frenis quibuſdam Deeeam äiheage penis, qui · Quod non tam moram faciet, quàm nouos inpetu⸗ 4 arſtn us coerc. bit. Neque enim rurſus eos qui robur n uhP en 1 4 4 uiemat figen, drriwu a pu. nutunt 2 daiele tmmnat za ernägme m rumßlea mitſti as ddudichn a 1 uſ. erpiſſte tmag kaimaßſbe agmnü tecoefſſen abrhi⸗ urandtioa uncnorm rpnaNen mbhech nüchuqun ltiem nſucuid, ge a heilu nniebun ot Knalhw an⸗ disbeneint ih venn aßſeent dakrfi⸗ dee e ameam üeamu 6RATOH. LIHER x. Fecerint, ad infelicem calumniandi ſe pœnam alligan/ dos puto. Nam quomodo ſufficere officijs poßit ciuili- bus, qui ſingulis alionum partibus inſeneſcat:? Sunt au tẽ quibus nibil ſit ſatis, omnia mutare, omnia aliter di cere qudm occurrit, uelint: increduli quidem, e de in- genio ſuo peßime meriti, qui diligentiam putant facere ſibi ſcribendi difficultatem. Nec promptum eſt dicere utros peccare ualidius putẽ, quibus omnia ſua placẽt, an quibus nihil. Accidit enim ingenioſis adoleſcẽtibus frequenter, ut labore conſumantur,& in ſilentiũ uſq; deſcendant nimia benè dicendi cupiditate. Qua de re memini narraſſe mihi lulium Secidum illum æqualem meum, atq; à me, ut notum eſt, familiariter amatu, mi- ræ facundiæ uirum, infinitæ tamen curæ, quid eſſet ſibi ã patruo ſuo dictum. Is fuit Iulius Florus in eloquen- tia Galliarum, quoniam ibi demum exercuit eam prin/ ceps, alioquin inter paucos diſertus, et dignus illa pro pinquitate. Is cum Secũdum ſcholæ adhuc operatu tri ſtem forté uidiſſet, interrogauit quæ cauſa frontis tam P adductæ: nec dißimulauit adoleſcens, tertiũ iam diem eſſe, ex quo omni labore materiæ ad ſcribendum deſti- nataà non inueniret exordium, quo ſibi nõ præſens tan tum dolor, ſed etiam deſperatio in poſteri fieret. Tum Florus arridens: Nunquid tu, inquit, melius dicere ui⸗ õperani ud Uantem obducta quàm potese lta ſe res habet, curandũ eſt, ut quim opti mè dicamus, dicendum tamen pro facultate: ad profe- ctũ enim opus eſt Ktudio, nõ indignatione. Vt poßimus autem ſeribere etiam plura& celerius, non exercita- 8 etiam tio modo præſtabit, in qua ſine dubio multum eſt ſed ſeriben. tia ualet. Satis apparet ex eo, quod hanc 3geo M. FAB. QVINT. INSTIT. etiam ratio, ſi non reſupini ſpectatesq́; teclum, et cogi tationem murmure agitantes, expectauer imus quid ob ueniat, quid res poſcat, quid perſonam deceat, quod ſit tempus, qut ludicis animus mtuiti, bumano quddam/ modo adſeribendum acceſſerimus. Sic nobis& initia, et quæ ſequuntur, natura ipſa præſcribit. Certa ſunte. nin pleraq;,& niſi coniueamun in oculos imcur runt- Ideoq́; nec mdocli, nec ruſtici diu quærunt unde inci/ piant, qus pudendum eſt magus, ſi d icultatẽ facit do/ ctrina. Non ergo putemus ſemper optimum eſſe quod latet, ne immuteſcamus alioquin, ſi nihil dicendum u-. deatur, niſi quod non inuenimus. Diuer ſum eſt huic eo rum uitium, qui primo decurrere per materiam ſtylo quam ueloeißimo uolunt,& ſequentes calorem ac im. Srluæ. petum ex tempore ſcribunt, hanc ſyl uam uocant. Re- petunt deinde,& componunt quæ effuderan, ſeduer- ba emendantur& numeri, manet in rebus temerè con geſtis quæ fuit leuitas. Protinus ergo adhibere curam rectius erit, atq; ab initio ſic opus ducere, ut cæladum, non ex integro fäbricandum ſit. aliquando tamen affe ctus ſequemur. in quibuu ferẽ plus calor, quam diligen ſeribendi ne- tium gligentià damno, quod de illis dictadi delicijs ſentiam. Nam in ſtylo quidem, q́uàlibet properato, dat aliquam cogitationi moram, non conſequens celeritatem eiu manus: ille cui dictamus, urget, atque interim pudet e- tiam dubitare, aut reſiſtere, aut mutare, quafi cõſcum noſtræ infirmitatis timentes. Quo fit, ut nõ rudia tan tum& fortuita, ſed impropria interim, dum ſola ſt conne⸗ —1 0&¹! netedſe Paümara, ſiimilegia tiirilru Rachmint näntaa Knmcinna gaütnudg r un Rnegueteef nifte. Re upesösdan fetſealſu Ktüfenuynn. äßun ſi mruhiari, äi ſimaian beiſgmn 1 iniſunze fu taüem liſgecau icfütſtun d' ace ni riiunen neſenats Reſennain ianſid mn au, aeada 3 W 9 ſepnße m a „tame, 44 9 dite ke ag 9 dif cdinm in parra , teenſui Keteine, nun (un wenmu 1 hiie enbct ahtnann. ruthn kent. Ne anpauhu n iltun unni num nnrtereton 2.. Huhut dn ercr Hnuuſteepu nt ie rianunſt. dn en 8. ltelse da „Solce Haligu in qulhe*— 4 ein 7, 1n chnſ i 3, gucäe anas arget, ii äͤſ areiſtere, d 8 9*. umen n n Annohn„' Gh ORATOR LIBER X ASNs tonnectendi ſermonis cupiditas efluant, quæ nec ſeri⸗ bentium curam, nec dicentium impetum conſequantur. At idem ille qui excipit, ſi tardior in ſcribẽdo, aut in- ertior in legendo uelut offenſator fuerit, inhibetur cur ſus, atq; omnis quæ erat conceptæ mentis intentio, mo ra et interdum iracundia excutitur. Tum illa quæ t; ap. tiorem animi motum ſequuntur, quæq́; ipſa animum quodammodo concitant, quorum eſt iactare manum, torquere nultum, ſimul uertere latus,& interim obiur gare: quæq; Perſius notat, cum leuiter dicendi genus ſi gnificat. Nec pluteũ, inquit, cædit, nec demorſos ſapit ungues. Etiam ridieula ſunt, niſi cum ſoli ſumus. Deni- incertio: altiorem que ut ſemel, quod eſt potentißimum, dieam, ſeeretu ſecrerum ꝗ; in dictando perit. Atq́; liberum arbitris locum,& qud diclado cõ altißimum ſilentium ſcribentibus maximè conuenire nemo dubitauerit, nõ tamen protinus audiendi qui ere dũt aptißima in hoc nemora ſyluasq́;, quod illa cœli li- bertas, locorumq́; amœnitas ſublimem animum et bea- tiorem ſpiritum parent: mihi certè iucidus hie magis, quàm fludiorum hortator uidetur eſſe ſeeeſſus, Nam il la ipſa quæ deleclant, neceſſe eſt aduocent ab intentio- ne operis deſtinati. Neq; enin ſe bona fide in multa ſi= mul intendere animus totum poteſt, et quocunq; reſpe verit, deſinit intueri quod propoſitum fuerat. Quare ſyluar amænitas,& præterlabètia flumina, et inſpi/ rantes ramis arborũ auræ, uolucrũq́; cantus, eSt ipſa la te circumſpiciendi libertas ad ſe trahunt, ut mihi remit peti atq li. lere potius uoluptas iſta uideatur cogitationem quam Vide pitar- intendere. Demoſthenes melius, qui ſe in locum e; quo chum in uua, 8 32 nulla 4 3 ult tat un daungiſi luunaiuxii unbzfüſä hm zuünt 382 M. FAB. QVINT INSTIT. nulla exaudiri uox, et ex quo nihil proſpici poſſet, re condebat, ne aliud agere mentẽ cogerent oculi. Ideoq́; lutubrantes, ſilentium nockis,& clauſum cubiculu,& teclos lumen unum uelut rectos maximè teneat. Sed eumin omni ſtudiorlm genere, tum in hoc præcipuẽ bonaus. i letudo, quæq́; eam maximeè præſtat frugalitas neceſ- 1 kuſuſ ſaria eſt, cum tempora ab ipſa rerum natura ad quie- ri ajii tem refectionemq́; nobis data, in acerrimum laborem 1 luco⸗ co nuertimus, cui tamen nõ plus irrogandum eſt, quum 3 ſatne quod ſomno ſupererit, aut deerit. Obſtat enim diligen⸗ ſa dcatch tiæ ſcribendi etiam fatigatio,& abundeé, ſi uacet, lucis naamgtun ſpatia ſufficiunt, occupatos in noctem neceſitas agit. ei hnim⸗ Fſt tamen lucubratio, quoties ad eam integri ac refecti tamtiahu uenimus, optimum ſecreti genus. Sed ſilentium& ſee laterit ceſſus,& undiq; liber animus, ut ſunt maxime optan⸗ di lunuud da, ita non poſſunt ſemper contingere. ldeoq; non ſta/ Rünemain tim ſi quid obtrepet, abiſciendi coices erht,et deplo⸗ uſepxlin randus dies, uerum incommodis repugnandum,& hie Uoraniſe fuciendus uſus, ut omnia quæ impedient, uincat inten-⸗ lnügga ipſum tio, quam ſi tota mente in opus t ſuum direxeris, nibil ungowejan b eorum quæ oculis uel auribus incurſant, ad anim per lchwmiunan An uerò ueniet. rAn non frequenter etiam fortuita hoc cogitai. jſes tio præſtat, ut obuios non uideamus,& itinere deerre Riuſniaui must Non conſequemur idem ſi et uoluerimussaon eh äſagiii indulgendum cauſis deſidiæ, nam ſt non niſi refecli,no ertinm niſi hilares, non niſi alijs curis uacantes ſtudendi exi- da 4 ſimauerimus, ſemper erit propter quod nobis ignoſcs Kändn mus. Quare in turba, itinere, conuiuijs, uel concione ingiai etiam, faciat ſibi cogitatio ipſa ſecretum · Gha b neniögian agaa e abjeia aagb gengel anu ORATOR. LIBER X. 585 quin fiet, eum in medio ſoro tot circunſtantibus iudi- eijs, iurgijs fortuitis etiam clamoribus, erit ſubitò con tinua oratione dicendum, ſi particulas quas ceris man damus, niſt in ſolicitudine reperire non poſſumus: pro pter quæ idem ille tantus amator ſecreti demoſthenes in littore, in quo ſe maximo cum ſono fluctus illideret, meditans conſueſcebat concionum fremitus non expa⸗ ueſcere. Ila quoq; minora, ſed nibil in ſtudijs paruum aſi, non ſunt tranſeunda, ſcribi optimè ceris, in quibus b HNcilima eſt ratio delẽdi, niſt forte uiſus infirmior mem branarum potius uſum exiget, quæ ut iuuant aciem, ita crebrõ relatione quoad intinguntur calami, morantur manum, et cogitationis impetum frangunt. Relinquen dæ autem in utrolibet genere contrà uacuæ tabellæ, in quibus libera adijciendi ſit excurſio. Nam interim pi- gritiam emendandi anguſtiæ ficiunt, aut certè nouo- rum interpoſitione priora confundant, Ne latas quidẽ ultra moeum eſſe ceras uelim, expertus inuenẽ ſiudio- ſum alioguin, prælongos hahuiſſe ſermones, quia illos numero uerſuum metiebatur, iaq; uitiũ quod frequen- ti admonitione corrigi non poterat, mutatis codicibus eſſe ſublatum. Debet uacare etiam locus in quo noten/ tur, quæ ſcribentibus ſolent extra ordinem, id eſt ex a- lijs qudm qui ſunt in manibus loci, occurrere. Irrum/ punt enim optimi nonnunquam ſenſus, quos neque in ſerere oportet, neq; differre tutum eſt: quia interim ela buntur, interim mie moriæ ſuæ intentos, ab alia inuen- tione declinant, ideoq́; optime ſunt in depoſito. § 3 De psz M. F M. FAE. QVINT. 1NSTIT. a De Emendatione. Vb Auumudts kReuran nueſtnu ep iiuui mwunnn lümiumde nfi duna dhuan ll Chſſan BAäſelon ii Cuntie ditegaenr niſh aſnhe . i hs TIep, Abh Bhgen 1 1 38 3 1 8 4. 1 np udie ge art te lerrun ln Raugen d ſaalan ſt.Rekennn 2 hanta ͤmern eetal eaaenie * s ſecgae 3 Q e tone C AE'pfemmek un hhku- rpuuun dan kunhdt lureſeguwig en t tj dululhh a prelhi ., ucucecrt an Thu ue, ORATOR. LIBBR. X. 385 Que ſcribenda præcipue ſint. Cap. V. KRoxumam eſt ut dicamus, quæ præcipue ſeribenda Pezn. Hoc exuberantis quidem eſt operis, ut explice- mus quæ ſint materiæ, quæ prima aut ſecunda, aut dein ceps tractanda ſint, nam id facium eſt etiam primo Li⸗ bro, quo puerorum,& ſecundo, quo iam robuſtiorum ſiuiijs or linem dedimus, ſed de quo nunc agitur, unde copia facultas maxime ueniat. Vertere græca m Læ tinum ue eres noſtri Oratores optimi iudicabant. Id ſe L. Craſſus in illis Ciceronis de Oratore lubris dicit factitaſſe Id Citero ſua ipſe perſona frequẽtißimẽ præ cipit. Quin etiam libros Platonis atq; Xenephõtis e didit hoc genere tralatos. Id Meſſalæ placuit, multæq́; ſunt ab eo ſcriptæ ad hunc modum orationes, adeò ut cm KIyperidus pro Phryne dihicilima Komanir een deret, Bt manifeſta eſt exercitationis 5* 32 1 GC 4 LA ſubttlitste conte huiuſce ratis: nam ey rerũ copia Græci abundant.& pluriu urtis a eloquentiam intulerunt: et hos tranſ· ſerentibus, uerbis uti optimis licet: omnibus enim uti- mur noſtris. Figuras uerò quibus maximè ornatur ora tio, multas ac uarias excogitandi etiam neceßitas quæ- dam eſt: quia plerunqus à Gr æcis Romana diſſentiunt. Sed et illa ex latinis conuerſio, multum et ipſa contule rit. Ac de carminibus quidẽ neminem credo dubitare: uo ſolo genere exercitationis dicitur uſus eſſe Sulpiti us. Nam& ſublimis ſpiritus attollere orationẽ poteſt, E uerba poetica libertate audaciora non præſumunt e eandem propriè dicendi facultatem, ſed et ipſis ſenten tijs adijcere licet oratorium robur, et omiſſa ſupplere, 5 b 586 M. EAB. WINT. INSTIT. & effuſa ſubſtringere. Req́; ego næapdo eſſe inter- acgewmſan pretationem tantum uolo, ſed circa eoſdem ſenſus cer-i iieagu tamen atq; æmulationem. Ideoq́; ab illis diſſentio, qui zn tftal uertere orationes latinas uetant: quia optimis occupa⸗ tit, Nanih tis, quicquid aliter dixerimus, neceſſe ſit eſſe deteriuu. mum i Nam neque ſemper ad deſperandum, aliquid illis qus 1 lüſt dicta ſunt melius poſſe reperiri. Neque aded ieiunam lhi ae pauperem natura eloquentiam fecit, ut una de rebe linit n mutus ne dici niſi ſemel non poſsit, niſi frtè hiſtrionum tmu nburniu tu cirea uoces taſdem uariare getus poteſt, orandim. Ac mi noruis, ut aicatur aliquid, poſt quod in eadem mate- auiiiuuj ria nihil dicendum ſit. Sed eſto, neque melius quod in- yiußcimi uenimus eſſe, neque par, eſt gertè proximus locut, An lit Wan uerd ipſi non his ac ſæpius de eadem re ducimus, et qaui micnnum dem continuas nonnunquam ſententiaseniſi forté con. fuſteuſi tendere nobiſcum poſſumus, cum alijs non poſſumus. in hei Nam ſi uno tantum genere bene diceretur, fis erat exi⸗- unuſimu ſtimari præcluſam nobis a prioribus uiã, nunc uerò in feuatiu- numerabiles ſunt modi, plurimæq́; eddem uiæ ducunt. mſanuna Sua breuitati gratia, ſua copiæ, alia traslatis uirtus, a- unſs uſig lia proprijs. Hoc oratio recta, illud figura declinats uWhonlin commẽdat: ipſa deniq; utilißima eſt exercitationi difft Aſcumn, cultas. Quid: quod autores maximi ſic diligentius co⸗ uuus,ſ gnoſcuntur. Nõ enim ſeripta lectione ſecura tranſcur= ijſaiunii rimus, ſed tractamus ſingula& neceſſariò introfpici- iahnulim, mus,& quantum habeant uirtutis, uel hoc ipſo copno. pniiſ ſcimus, quod imitari non poſſumus. Nec aliena tantun iul transferre, ſed etiam noſtra pluribus modis tractare ai proderit, ut ex induſtria ſumamus ſententias quaſdun, 19 iunn I and n banteinui n hah niun doſlam ae wicle mutrapl 8 nih giuan 1 4 9RATOR LIBER X. 367 eas que uerſemus quim uumeroſißime, uelut eadem ce ra aliæ atque aliæ formæ duci ſolent: Plurimum autem parari facultatis existimo ex ſimplicißima quaque ma teria. Nam in illa multiplici perſonarum, cauſarum, temporum, locorum, dictorum, ſactorum diuerſitate, ficilẽ deliteſcet infirmitas, tot ſeundique rebus, ex qui bus aliguã apprehendas offẽrentibus. Uud uirtutis in/ dicium eſt, fundere quæ natura contracta ſunt, augere parua, uarietatem ſimplicibus, uoluptatem expoſitis ſimilibus dare,& beneè dicere multa de paucis, in hoc optimẽ f⸗ cient infinitæ quæſtiones, quas uocari isu diximus, quibus Cicero iam princeps in Republica, exerceri ſo⸗ lebat. His confinis eſt detructio& confirmatio ſen- tentiarum: nam cum ſit ſententia decretũ quoddam at- quæ præceptũ: quod de re, idem de iudicio rei quæri pꝑ teſt. Tum loci communes, quos etiam ſeriptos ab Orar toribus ſeimus: nam qui hæc recta tantum,& in illos flexus recedẽtia copiosẽ tractauerit, utiq; in illis plu/ cõpoſitiõs res recurſus recipientibus, magis abundabit, eritq́; in omnes cauſas gratus, omnes enim generalibus quæſtio nibus conſtant. Nam quid intereſt, Cornel. Trib. pleb. quòd Codicem legerit, reus ſit: an quæramus uioletur ne maieſtas, ſi magiſtratus rogationem ſuam populo ipſe recitauerit? Milo Clodium rectẽ ne occiderit, ue- niat in iudicium. an, oporteat ne inſidiatorem interſi/ ci, uel pernicioſum reipub. tiuem, etiamſi non inſidie- tur? Cato Martiam honeſtene tradiderit Hortẽſio: an, conueniat ne res talis bono uiro? De perſonis iudica- tur. ſed de rebus contenditur. Declamationes uerò qua § 3 les 69s M. ·AB. QVINT. INSTIITT. L les in ſcholis Rhetorum dicuntur, ſi modoò ſunt adue/ ranifihu ritatem accommodatæ,& orationibus ſimiles, nõ tan maluuin tum di adoleſcit proſt ctus, ſunt utilißimæ, quæ inuen. münielene tionem er diſpoſitionem pariter exercent, ſed etiuim rni gwin cum eſt conſumatus, ac iam in ſoro clarus. Alitur enim ailinng atque eniteſcit uelut pabulo lætiore fucundia,& aßi- num ul dua contentionum aſperitate fatigata, renouatur. Qua àl uimſe propter Hiſtoriæ nonnunquam ubertas in aliqua ex,/ tmlin ercendi Ktyli parte ponenda,& dialogorum liberta/ lhſin te geſtiendum. Nec carmine quidem ludere contra- w daw rium fuerit, ſicut athletæ remiſſa quibuſdam tempori-' inun bus ciborum atque exercitationum certa neceßitate, nuntaſſa ocio,& iucundioribus epulis reficiuntur. Ideoq; mi, Ulinneniu hi uidetur Marcus Tullius tantum intuliſſe eloquentis ui mfaͦ lumen, quod in hos quoque ſtudiorum ſeceſſus excur, iſpo eim rit. Nam ſi nobis ſola materia ſuuerit ex litibus neceſſa iſlaſoli eſt, deteratur fulgor, e dureſcat articulus,& ipſe ile iniqune mucro ingenij quotidiana pugna retun datur. Sed quẽ⸗ ſtinſſa admodum fprenſibus certaminibus exercitatos, et qua- mſaaxfejn ſi militantes reficit ac reparat hæc uelut ſagina dicen/ 0) tig di: ſie adoleſcentes non debent nimium in falſa rerum ladthauln imagine detineri,& inanibus ſimulachra uſque aded, alnlnum ut difficilis ab his digreſſus ſit, aſſuefteri: ne ab illa, in maini qua propè conſenuerint umbra, uerad ſerimma uelut tſulln quendam ſolem, reförmident. Quod accidiſſe etum uuſtanu Portio Latroni, qui primus clari nominis poſſeſor rbi, ge fuit, traditur: ut cùm ei ſummam in ſcholis opinionem Aiſuinenn Obtinenti cauſa in foro eſſet oranda, impense petierit, uimuun uti ſubſellia in baſilicam transferentur. lia illi cœlun meulas nouil mint. C„el u minu cu unst V na unmmi in neſet oran. lanaſfn i ioen V 4 tien V 8 ORATOR LIBER X. 89 nouum fuit, ut omnis eius eloquentia cõtineri tecto ac parietibus uideretur. Quure iuuenis qui rationem in- ueniendi eloquendiq́; præceptoribus diligenter acce perit, quod non eſtꝰ imfiniti operis, ſi docere ſciant,& finitt exercitationem quoq; modicam fuerit conſecutus, O- ratorem ſibi aliquem, quod apud maiores fieri ſolebat, deligat, quem ſecuatur, quem imitetur, iudicijs inter/ ſit quamplurimis,& ſit certaminis cui deſtinatur fre⸗ quens ſpectator: tum cauſas uel eaſdem quas agi audie? rit, ſtylo& ipſe componat, uel etia alias, ueras modò, er utrunq; tractet. Et quod in gladiatoribus fieri uide mus retiarijs exerceatur: ut feciſſe Brutũ diæimus pro Milone, melius hoc quam reſcribere ueteribus oratio- nibus, ut fecit Ceſtius contra Ciceronis actionem habi tam pro eodem, cum alteram partem ſatis noſſe non poſſet ex ſola defenſione. Citius autem idoneus erit iu- uenis, quem præteptor coegerit in declamando quam ſimilimum eſſe uerilati,& per totas ire materias, qua- rum nunc facilima& maxime fauorabilia decerpunt. Obſtat huic, quod ſecundo? Libro poſui, frequens tur/ ba diſc pulorum,& conſuetudo claſßium certis diebus audiendarum, nonnihil etiam perſuaſio patrum, nu- merantium potius declamationes, qudm æſtimantium. Sed quod dixi primo, ut arbitror, Libro, nec ille ſe bo- nus præceptor maiore numero, qudm ſuſtinere poßit onerabit:& nimiam loquacitatem recidet, ut omnia queæ ſunt in controuerſia, non ut quidam uolunt, qua in rerum natura dicantur. Et uel longiore potius die⸗ rum ſpatio laxabit dicendi neceßitatem, uel materias 1, 99o M. PAB. QVINT. INSTIT. diuidere permittet: una enim diligèter effecta plus pro derit, quam plures inchoatæ, et quaſi deguſtatæ. pro- pter quod accidit, ut nec ſuo loco quicquam ponatur: nec illa quæ prima ſunt ſeruent ſuam legem, iuuenibus Hloſculo omnium partium in ea quæ ſunt dicturi cong rentibus. quo fit, ut timentes ne ſequentia perdant, pri- ora confiundant. 1 De cogitatione. Cap. VI. Phoxim ſtylo cogitatio eſt, quæ& ipſa uires ab hoe taccipit,& eſt inter ſcribendi laborem, extempora- lemq förtumam media quædam,& neſcio an uſus fre- quentißimi. Nam ſeribere nec ubiq; nec ſemper poſſu- mus, cogitationi temporis ac loci plurimum eſt. Hæe paucis admodum horis magnas etiam cauſas comple- ditur. Hæc quoties intermiſſus eſt ſomnus ipſis noctis tenebris adiuuantur. Hæc inter medios rerum actus ali quid inuenit uacui, nec otium patitur. Necuerd rerum ordinẽ modo, quod ipſum ſatis erat, intra ſeipſa diſpo- nit: ſed uerba etiam copulat, totamq́; ita contexit ora/ tionem, ut ei nihil præter manum deſit. Nam memoriæ quoq; plerunq; inhæret fidelius, quod nulla ſcribenai ſecuritate laxatur, Sed ne ad hane quidem uim cogiten ii di perueniri poteſt, aut ſubitò, aut cit. Nam primum facienda multo ſt)lo forma eſt, quæ nos etiam cogitan tes ſequatur: tum aſſjumendus uſus paulatim, ut pauc primum cõplectamur animo, qucæ redii fideliter 33 ſint. mox per incrementa tam modica, ut onerariſe la- bor ille non ſentiat, augenda uſu& exereitatione mu a continends eſt, que quidem maxima ex parle nene 68¹ uctbzi- dſitenl mmanſ langenſi i Kat mamnleh lrten mcgend mmifiſei armaadee untene airſcyet uluz uger marn 4 tmen ücinne C ietoehha n ſcräend nnmſc er dtuna dmhmumn drſcingt malh. euuhaun zeter nman 1 a miſi 6RATOR. LIBER NX. z9 ria eonſat, ideoq́; mihi aliqua in ilum locum dißferen da ſunt. Eoͦ tamen peruenit, ut is cui non refragetur in⸗ genium, acri ſtudio adiutus, tantum conſequatur, ut/ tiam quæ cogitarit, quæq;́; ſcripſerit, atque edidicerit, in dicendb fidem ſeruent. Cicero certè&ræcorum Me⸗- trodorum Scep ſium,& Eriphylum Rhodium, noſtro rumã́j Hortenſium tradidit quæ cogitauerant, ad uer- bum in agendo retuliſſe. Sed ſi fortẽ aliquis inter dicen dum effulſerit extemporalis color, non ſuperſtitiose excogitatis demum eſt inbærendum. Neque enim tan= tum habent euræ, ut non ſit dandus& fortunæ locus, cüm ſepe etiam ſeriptis ea quæ ſubitoͤ nata ſunt, inſe- rantur. Ideoq́; totum hoc exereitationis genus ita inſti tuendum eſt, ut e digredi ex eo,& redire in id facilẽ poßimus. Nam ut primum eſt domo⸗ fferre paratam di cendi copiam e certam: Ita reſutare temporis mune- ra, longe ſtultißimum eſt. Quare cogitatio in hoc præ paretur, ut nos fortuna decipere non poßit, adiuuare poßit. Id autem ſiet memoriæ uiribus, ut illa quæcom- plexi animo ſumus, fluant ſecura, non ſolieitos& re- pieientes,& una ſpe ſuſbenſos recordationis, non ſi- nunt prouidere, alioquin uel extemporalem temerita- tem malo, qudm malè cohærentem cogitationem. Pe/ ius enim quæritur retrorſus: quia cũ illa deſideramus, ah alijs auertimur:& ex memoria potius repetimus, quàm ex materia. Plura ſunt autem, ſi utrunq; quæren dum eſt, quæ inueniri poſſunt, quam quæ inuenta ſunt. Quem z9 M. PAB. QVINT. INSTITU 0l Quemadmodum extemporalis ficultas paretur, ernmii E& continuetur. Cap- VII. HA uxmn M Aximus uerò ſtudiorum fructus eſt,& uelut pre- rigi mium quoddam amplius longi laboris, ex tempo- uyen re dicendi ficultas: quam qui non erit conſecutus, mes uualumi quidẽ ſententia ciuilibus officijs renunciabit,& ſolam aunubi ſcribendi facultatem potius ad alia opera conuertet. ſagügugu Vix enim bonæ fidei uiro conuenit auxilium in publi/ alnepxc tum polliceri, quod in præſentißimis quibuſq; pericu⸗, a iend lis deſit:intrare portũ ad quem nauis accedere, niſi le- mum di nibus uentis, uecta non popit. Siquidem innumerabilen zeltauen accidunt ſubitæ neceßitates, uel apud magiſtratus, uel tiiſtin repræſentatis iudicijs, cõtinuò agẽdi. Quarum ſi quu, euiggug non dico cuicunq; innocentium ciuium, ſed amicorum wau dc propinquo rum alicui euenerit, ſtabit ne mutus e ia unfuntn ſalutarem petentibus uocem, ſtatimq́; ſi non ſuceurra lueuſn tur, perituris, moras e ſeceſſum ey ſilentium quæret, qu hin, dum illa uerba fibricentur,& memoriæ inſidant, e MMaim t uox ac latus præparetur? Quæ uerò patitur hoc ratio elſetega ut quiſquã ſit Orator imparatus ad caſus? Quid, cim taſ aduerſario reſpondendum erit, fiet? Nam ſæpe ea que à eüne opinati ſumus, e contrà quæ ſeripſimus, fillunt, w liſnſeim tota ſubitò cauſa mutaturꝭ atqeue ut gubernatori ad in⸗/ n ui curſus tempeſtatum, ſic agenti ad uarietatem cauſa- naj rum ratio mutanda eſt. Quid porro multus ſtylus& aßidua lectio,& longa ſtudiorum ætas ficit, ſi manet eadem quæ fuit incipientibus difficultas:? berijſſe profe a ſi confitendum eſt, præteritum laborem, ciiſempe- niian mdem laborandum eſt. Neq; ego hoc ago, ut ex tempore 8 8 dicer quam zuin us a I en dotiusat, leiuuro conus f adinprefanß* deniaigent or eßti rn th ael raccettuma dciaeneri, bnwem, ue farſlme uner, Inm dtr Cleuer ninpceuba in fauumeiizie e wurigaeſ niuumeme R, ſegenti e idp ih eg hden un cietüudf an. 1§cgtg 32 aien — GRATOR. LIBER N. 995 ſicere malit, ſed ut poßit. id autem maximẽ hoe modo conſequemur: Nota ſit primum dicendi uia: neq; enim prius cõtingere curſus poteſt, quam ſcierimus quò ſit. & qua perueniendum. Nec ſatis eſt, non ignorare quæ ſint cauſarum iudicialium partes, aut quæſtionum or- dinem recte diſponere, quanquam icta ſunt præcipua: ſed quid quoque loco primum ſit, quid ſecundum, atq; ac deinceps quæ ita ſunt natura copulata, ut mutari, aut interuelli ſine confuſione nõ poßint. Quiſquis au- tem uiam diſcet, ducetur ante omnia rerum ipſa ſerie uelut duce, propter quod homines etiam modicè exer/ citati, facilimè tenorem in narrationibus ſeruãt. Dein- de quid Lehuen quærant, ſcient, nec circumſpecta/ bunt, nec offerẽtibus ſe aliunde ſenſibus turbabuntur, nec conſundent ex diuerſis orationẽ uelut ſaliẽtes hue illue, nec uſquam inſictentes. Poſtremòͦ habebunt mo- dum& finem, qui eſſe citra diuiſtonem nullus poteſt. Expletis pro facultate omnib. quæ propoſuerint, per- ueniſſe ſe ad ultimum ſentient. Et hæe quidem ex arte: illa uerò ex ſtudio, ut copiam ſermonis optimi, quem- admodum præceptum et, comparemus. Multo ac fide, li Cylo ſie foͤrmetur oratio, ut ſcriptorum eolorẽ eti quæ ſubitò effuſa funt, redtant: ut cim multa ſcripſeri mus, etiam multa dicamus. Nam conſuetudo& exerei tatio facilitatem maximè parit: quæ ſi paulũ intermiſ- ſa fuerit, non uelocitas illa modò tardatur, ſed ip ſeini coit, atque concurrit. Quanquam enim opus eſt natu- rali quadã mobilitate animi, ut dum proxima dicimus, ſtruere ulteriora poßimus, ſemperq́; noſtram uocem 11 1 354 R. FAB. QVyINT. INSTiT. 6ʃ** prouiſa e formata cogitatio excipiat, uix tamen aut Bhe Fran natura, aut ratio in tam multiplex officium diducere miliſen animum queat, ut inuentioni, diſpoſitioni, elocution=i, llaem ordini uerborum rerumq́;, tum his quæ dicit, quæ ſub- linnauie iuncturus eſt, quæ ultra ſpectanda ſunt, adhibita uocit, lariü nn pronunciationis, geſtus obſeruatione, una ſufficiat. 1i urgſihin ge enim præcedat, oportet intentio, ac præ ſe res agat ri 1 quantumqᷓ dicendo cõſumitur, tantum ex ultimo pro, ina vogetur: ut donec perueniamus ad finem, non minu uikquh B proſpectu procedamus, qudm gradu, ſi non interſiſten eteush tes offenſantesq́; breuia illa atq;ʒ conciſa ſingultatim Rügean modo eiecturi ſumus. Eſt igitur uſus quidam irrationa/ nreii a bilis, qudm Graci anrov tisu uocant, qua manus in utzerme ſeribendo decurrit, qua oculi totos ſimul in lectione naluan'm uerſus flexusq́; eorum& tranſitus intuentur:& antẽ ſxeulunn ſequentia uident, quam priora dixt᷑runt, quo conſtant migeſan Pirij. miracula illa in ſcenis pilariorum ac uentilatorum, ut uniiuimn Frlssoses. ea quæ emiſerint, ultrᷣ uenire in manus credas,& quà an jazuin iubentur, decurrere. Sed hic uſus ita proderit, ſi ea,de qua locuti ſumus, ars anteceſſerit, ut ipſum illud quod ui in ſe rationem non habet, in ratione uerſetur. Nam mi- hi ne dicere quidem uidetur, niſi qui diſpoſite, ornate, copioſeq́; dicit. Sed nec tumultuarij, nee fortuni ſermo un gpint nis contextum mirabor unquam, quem iurgantibus e-(hiſpeuag tiam muliereulis ſuperfluere uideo. Quem ſi calor ac en ſpiritus tulit,frequenter accidit, ut ſucceſſum ectempo ralem conſequi cura non poßit: deum tunc adfuiſſe, tind cuùm id eueniſſet, ueteres Oratores, ut Cicero dicit, aie, ouiſtiſ bant. Sed ratio manifeſta eſt. nam benè coneepitaſf- p ſinua .2 Sfi giuruß n3 Anrdbo aus ceulitol m Ctranſitu n uannorsc ii dllronm⸗ rounrenma etbiuſtsi 1 unteeſeit doetarttit nülenr, iſ elnecunulh nuer Aaqucm. eriureuit an aun, Ut masgcui an ti tth tlldgod a benm. i ma a riſem 2 nüiee⸗ auialnae eltempo üuie 1 weptal⸗ ffücken 3 au 6RATOR. LIBER NX. 3z9; ctus,& recentes rerum imagines continuo impetu fe- runtur: quæ nonnunquam mora etyli refrigeſcunt, e dilatæ non reuertuntur. Vtiq; uerò cùm infelix illa uer barum cauillatio acceßit,& curſus ad ſingula ueſti/ gia reſtitit, non poteſt ferri contorta uis: ſed ut optim uocum ſingularum cedat electio, nõò continua, ſed com poſita eſt. Quare capiendæ ſunt illæ, de quibus dini, re rum imagines, quas uocari ęav raolas indicauimus, om niaq́; de quibus dicturi erimus, perſonæ, quæſtiones, ſbes, metus, habenda in oculis, in affectibus recipienda. Pectus et enim quod diſertos fĩcit,& uis mètis. Ideoq́; imperitis quoque, ſi modò ſunt aliquo affeclu eonci/ tati, uerba non deſunt. Tum intendendus animus non Hin aliquam rem unam, ſed in plures ſimul continuas: ut ſi per aliqquam rectam uiam mittamus oculos, ſimul o/ mnia quæ ſunt in ea, circaq́;, intuemur, non ultimum tantum uidemus, ſed uſq́; ad ultimum. Adadit ad dicen- dum etiam pudor ſtimulos. Habet& dicendorum ex bectata laus, mirumq́; uideri poteſt, quod cùm ſtylus ſecretò gaudeat, atq; omnes arbitros reformidet, extẽ- poralis actio, auditorum frequentia: ut miles concentu ſignorum excitatur. Nanq;& difficiliorem cogitatio nem exprimit,& expellit dicendi neceßitas,& ſecun. dos impetus auget placẽdi cupido, adeõò pretii omnia ſpectant, ut eloquentia quoq;, quaquam plurimum ha beat in ſe uoluptatis, maxime tamẽ præ ſenti fructu lau dis opinionisq́; ducatur. Nec quiſqu tantũ fidat inge- nio, ut id ſibi ſperet incipienti ſtatim poſſe contingere: ſed ſicut in cogitatiõe præcepimus, ita facilitatè quoq; T ex⸗ 96 M. ESB. WINT. INSTIT. extemporalem à paruis: initijs paulatim perducemus ad ſummam, quæ ner perfici, nec contineri ni ſtuſu po/ te. Cæteri perueniri ed debet, ut cogitatio non utic; tutior melior ſit ea, ſedtutilior, cum hane facilitatem non in Flicitatẽ proſa modo multi ſant conſecuti, ſed etiam in carmint: 8 ut Antipater Sidonius,& Licinius Archias. ereden/ qum enim Ciceroni eſt, non quia noſtris quoq́; tempo- ribus non& fecerunt quidam hoc,& faciant, quod ts men ipſum non tam probabile puto: neque enim habet aut uſum res, aut neceßitatem, quàm exhortandis in hanc ſpem, qui foro præparantur, utile exemplum Ne que uerò tantam eſſe unqquam fiduciam facilitatis ue- lim, ut non breue ſaltem tempus quod nuſquã ſerẽ de/ erit, ad ea quæ dicturi ſumus, deſpicienda ſumamus, quod quidem in iudiciſs ac ſoro datur ſemper. Neqʒ e- nim quiſquam eſt, qui cauſam, quam non didicerit, a/ quoq; gat. Declamatores t quoſdã peruerſaducit ambitio, uk exp quod eſt in primis friuolum ac ſcenicũ uerbum petam, quo incipiant. Sed tam contumelioſos in ſe ridet inui⸗ uidẽtur Tum oſtta controuerfia, protinus dicere uelint: quinetia cem eloquentia:et qui Ktultis eruditi uideri uolunt, ul ti eruditis riudicantur. Si qua tamen fortuna tam ſubi/ tam fecerit agendi neceßitatem mobiliore quoda opus erit ingenio:e uis omnis intendenda rebus, et in pre- ſentia remittendum aliquid ex cura uerborum, iſequi utrunque non dabitur. Tamen& tardior pronuncia tio moras hahet,& ſuſpenſa ac ueluti dubitans oratio, uut tamen deliberare, non hæ ſitare uideamur. Hoc dum egredimur ẽ portu, ſi nos nõdum aptatis ſatis arvſe rennnan nuther Bmnaltgrta 7 ſen ntvrſhü 3 3 iir nan lemſi pongä umanen an tuhen uncuehe 4 muamnmü e oi l dken nyeſe donn⸗ tili Nauani 7 1 ſcy 1 tn Gtarg ſi tilaun ſie klimmd tallge anne uarhfgan ſanbat 4 1 1 b 4 GRATOR LIBER NX. 97 lix aget uentus. Deinde paulatim ſimul euntes aptabi- mus uela,& diſponemus rudẽtes, et impleri ſinus opta bimus. Id potius, qudni ſe inani uerborum torrenti da- re, quaſi tem peſtatibus, quo uolent, auferendum. Sed non minore ſtudio continetur hæc facultas, quàm para tur. Ars enim ſemel percepta non rapitur. Stylus quo- que intermißione paulum, admodum de celeritate per- dit: promptũ hoc e in expedito poſitũ exercitatione ſola continetur. Hac ut ſic optimum eſt, ut quotidie di- camus audientibus pluribus, maximè de quorum ſimus iudicio atq opinione ſoliciti: rarũ eſt enim, ut ſatis ſe quiſq; uereatur: uel ſoli tamen dicamus potius, quam non omnino dicamus. Eſt alia exercitatio cogitandi, totasq́; materias uel ſilentio, dum tamen † dicat intra quaſi dicat ſe ipſum perſequendi, quæ nullo non tempore locoq́; contraſe quando non aliud agimus, explicari poteſt:& eſt in ipſum parte utilior, quàm hæc proxima. Diligentius enim cõ ponitur quam illa, in qua contextum orationis inter/ʒ/ mittere ueremur. rur ſus8t illa prior plus confert, uocis in alia blus firmitatem, oris facilitatem, motum corporis, qui& Prior ipſe, ut dixi, excitat oratorem,& iactationem manus, pedis ſupploſionem, ſicut cauda leones facere diunu. tur, hortatur. Studendum uerò ſemper,& ubiq;. T Ne- Neq́; enim que uerò tam ullus eſt dies occupatus, ut nihil lucra/ fere tiuæ, ut Cicero Brutum facere tradit, operæ ad ſeriben dum, aut ad legendum, aut dicendum rapi aliquo mo- mento temporis poſeit. Siquidẽè C. Carbo etiam in taber naculo ſolebat hac uti exercitatione dicẽdi. Ne id qui- gem tacenddann eſt, quod eidem Ciceroni placet, nullum b 1 2 noſtrum sos M. FAB. QVINT 18§TIT. noſtrum uſquam negligẽtem eſſe ſermonem, quicquil loquemur, ubicunque, ſit pro ſua ſcilicet portione per- Flum. Scribendum certè nunquam eſt magis, quam cum multa dicemus ex tempore. Ita enim ſeruabitur pondus, e intrans illa uerborum ficilitas in altumre ducetur: ſicut ruflici proximas uitis radices amputaãt, mänrtu quæ illam in ſummum ſolum ducunt, ut inſeriores peni aylmun tus deſcendendo firmentur. Ac neſcio an utrunq; cum 4 cura& ſtudio fecerimus, inuicem proſit, ut ſeribendo dicamus diligentius, dicendo ſcribamus ficilius. Scri- bendum ergo, quoties licebit:ſi id nõ dabitur, cogitan- dum: ab utraq; excluſi, debent tamen anniti, ut neq; de prehenſus Orator, neq; litigator deſtitutus eſſeuides. tur. Plerunq; autem multa agentibus accidit, ut maxi/ mẽ neceſſaria& utiq; initia ſcribant: cœtera, quæ do- mo afferunt, cogitatione complectatur, ſubitis ex tem/ pore occurrant. Quod feciſſe M. Tullium cõmentarijs ipſius apparet: ſed feruntur aliorum quoq́;, inuenti ſorte, ut eos dicturus quiſq; compoſuerat,& in libros digeſti: ut cauſarum quæ ſunt aciæ 4 Seruio Sulpitio, cuiuus tres orationes extant. Sed hi de quibus loquor commentarij, ita ſunt exacti, ut ab ipſo mihi in memo⸗ riam poſteritatis uideantur compoſiti. Nam Ciceronis ad præſens modò tempus aptatos libertus T)To con/ traxit. Quos non ideo excuſo, quia nõ probent, ſed ut ſint magis admirabiles. In hoc genere prorſus recipio panc breuem annotationem, libellosq;; qui uel manu le neantur, et ad quos interim reſpicere fis ſit. lu quod ſit in his Lænas præcipit, diſplicet mihi, quam kaibſaunt um⸗ à Dyr in tzlgäten ancer te mna ler tempone il lerhonn, A amui msei mman nciproxingu un ſolumch mentur, Aen rinuh miem zeſt 8 48G Garentoſenb. an h gi liadiéſun u gg iß aehentum u ne ltigtiora en nulatgentil an ig miüſmän dn tone conpleae we feſenn ruuurdonn aiſtzonguſ maus ſmntct gctut. d ſur accintd niksnurcon in * 34 2 lech Im/ amtärſ 8 lnuenti üibros OCRATOR. LIB ER XI. 599 ſummas ſiue in cõmentarios& capita conferre. Facit quæ ſcripſe enim& diſcendi negligentiam hæc ipſa ſiducia,& la- rimus, uel cerat ac deformat orationem. Ego autẽ ne ſcribendum in ſummas, quidem puto, quod ſimus memoria proſecuturi. Nam ſiue in com t, ut reuocet nos cogitatio ad illa ela⸗ mentarios, hoc quoq; accipi borata, nec ſinat præſentem fortunam experiri. Sic an ceps inter utrunq; animus æſtuat, cim& ſcripta per- dit, e& non quærit noua. Sed de memoria deſtinatus eſt proximo libro locus, nec huic parti ſubiungèdus: quia ſunt alia prius nobis dicenda. M. PAB. QVINT. Ll- bri Decini finis. M FABII QVIN⸗ TILIANI INSTITVTIO/ num Oratoriarum Liber XI. Præfatio,& de aptè dicendo. Cap. I. Arata, ſicut ſuperiore libro continetur, facultate ſeriben- /ai cogitandiq́;,& ex tempo.- re etiam cum res poſcet oradi, bpproxima eſt cura, ut dicamus apte, qua uirtutem elocutionis quartã Cicero demõſtrat: quæ que eſt, meo quidem iudicio, maximè neceſſaria. Nam cum ſit ornatus orationis uarius& multiplex, conue- niatq; alius alij, niſt fuerit accõmodatus rebus atq; per Tr 3 ſonis, goo M. FAB. QVINT. INSTIT. ſonis, non modõ nõ illuctrabit eam, ſed etiam deſtruet, Er uim rerum in contrarii uertet. Quid enim prodeſt, rſſe uerba& latina,& ſignificantia,& nitida, figuris etiã numerisq́; elaborata, niſi cum his in quæ ludicem duci formariq; uolumus conſentiant? Si genus ſublime dicendi paruis in cauſis, limitatumq́; grãdibus, lætum triſtibus, lene aſperis, minax ſupplicibus, ſummiſſum 84 en, G concitatis, trux atq; uiolentum iucundis adhibeamuss ut monilibus,& margaritis, ac ueſte longa, quæ ſunt ornamenta fœminarum, deformentur uirienec habitus triumphalis, quo nibil cogitari poteſt auguſtius, femi nas deceat. Hune locũ Cicero breuiter in tertio de Or⸗ tore libro perſtringit: neque tamen uideri poteſt quic/ quam omiſiſſe, dicendo non omni cauſæ, nec auditori, nec perſona, nee tempori congruee orationis unũ;e nus, nec ferẽ plurihus in Oratore eadem. Sed illicL. Craſſus, cimm apud ſummos Oratores hominesq;; erudi tißimos dicat, ſatis habet partẽè hàc uelut notare inter agnoſcentes. Et hie Cicero alloquens Brutum, teſtatur eſſe hec ei nota, ideoq́; breuius à ſe dici, quanquam ſit fuſus locus, tracleturq́; à Philoſophis latius. Nos inſti- tutionem profeßi, non ſolum ſcientibus iſta, ſed eliam diſcentibus tradimus, ideoq́; paulo pluribus uerbi de- et haberi uenia. Quare notum ſit nobis ante omnis, quid conciliando, Iocendo, mouendo iudici conuenial, quid quaq; parte orationis petamus. Ita nec uetera, nec translata, aut ficta uerha incipiendo, narrando, argu- mentando, tractabimus: neq́; decurrẽtis contexto nito pe circuitus ubi diuidenda erit cauſa,& in Tuueſe ... 2.. 4 2 8. Liriges⸗ bbeenhun, arluſe Hikeng unrouê mantmane ungerhe Fſetuuui Uitagse aungah an ſere aurnt ſ neuam e uſtren intnnin al u tnn Aelüten aDnr. uc biten aneriã tert, E ſontm drat, niſan nus conſanten* uſs linäea a 86, nnax da 3, urperii’, u u rur, izbrnen icegianipot n. Cierobna mie regue tenen a d donenoniet an aühwi aden emguen ni aun Orctorees anas Ortunn utzerteharn Cunn doqneu na Pitcn ui drüuiſ tr. tſi rä dhicſhd a 1 unſounſeen an un ußpall da Wurewun athemn beninut denen lin OKRATOR. LIBER XI. Ses eirigenda, neque humile, atque quotidianum ſermonis genus,& compoſitione ipſa diſſolutum epilogis dabi naus nec iocis lachrymas, ubi opus erit miſeratione, ſie cabimus. Nam ornatus omnis non tam ſua, quàm rei. cui adhibetur, conditione conſtat: nec plus refert quid dicas, quam quo loco. Sed totum hoc apte dicere, non elocutionis tantã genere conſtat, ſed eſt cum inuentio- ne cömune: Nam ſi tantum habent etiã uerba momen⸗ tum, qudato res ipſe maius? Quarum quæ eſſet obſerua tio, ſuis locis ſubinde ſubiecimus. Illud et diligentius docendum, eum demum dicere aptẽ, qui nõ ſolum quid expediat, ſed etiam quid deceat inſpexerit. Nec me fu- git pleruuq; hæc eſſe coniuncta. Nam quod decet, fe- rẽ prodeſt, neq; alio maeis animi iudicum conciliari, aut ſt res in contrarium tulit, alienari ſolent. Aliquàdo tamen ey hæc diſſentiunt. Quoties autem pugnabunt, ipſam utilitatem uincet quod decet. Nam quis neſeit ni hil magis profuturum ad abſolutionem Socrati fuiſſe, quam ſi eſſet uſus illo iudiciali genere defenſionis,& oratione ſummiſſa conciliaſſet ludicum animos ſibi, crimenq́ʒ ipſum ſolicite redarguiſſet? Veruùm id mini- me eum decebat, ideoq́; ſic egit, ut qui pœnaà ſuam ho- noribus ſummis eſſet æſtimaturus. Maluit enin uir ſa/ pientißimus quod ſupereſſet ex uita ſibi perire, quàm quod præteriſſet. Et quando ab hominibus ſui tempo- ris parum intelligebatur, poſterorum ſe iudicijs reſer- uauit, breui detrimento iam ultimæ ſenectutis æuum ſe culorum omnium cõſecutus. Itaq; quamuis Lyſias, qui Etums in dicendo præſtatiſeim us habebatur, defenſionè unus 1 4 4 illi 602 KM. FAB. QVvINT. 1NSTIT. illi ſcriptam obtuliſſet, uti ea uoluit, cùm bonam qui⸗ dem, ſed parum ſibi conuenientem iudicaſſet. Quo uel ſolo patet, non perſuadendi, ſed bene dicendi finem in Oratore ſeruandum, cùm interim perſuadere deforme ſit. Non fuit hoc utile abſolutioni, ſed(quod eſt maius) homini fuit. Et nos ſecundum communem potius lo/ quendi conſuetudinem, quam ipſam ueritatis regulam D“ diuiſione hac utimur, ut ab eo quod deceat utilitatem ſepar emus: niſi fortè prior ille Africanus, qui patria cedere, quam cum Tribunopleb. humilimo contendere luiſſe. Aut Pub. Rutilius, uel cum illo pene Socratico genere defenſionis eſt uſus, uel cum reuocantem eum P. Sylla manere in exilio maluit, qui ſibi maxime con- duceret neſciebat. Hi uerò parua illa, quæ abiectißimus quiſq; animus utilia credit, ſi cum uirtute conferantur, deſbicienda iudicauerunt, ideoq́; perpetua ſeculorum admiratione celebratur. Neq; nos ſimus tam humiles, ut quæ laudamus, inutilia credamus. Sed hoc qualecũ- que diſcrimen, rarò admodum euenit. Cæterũ idem fe- rè, ut dixi, in omni genere cauſarum& proderit de cebit. Eſt autem quod omnes,& ſemper, e& ubiq; per- ſuadere ac dicere honeſtè, honeſteq́; facere deceat, con traq́; neminẽè unqua ullo in loco turpiter. Minora ue/ plura talia r6, quæq́; ſunt ex medijs, t plerunq; ſunt talia, ut alijs — ſint cõcedenda, alijs nõ ſint. Aut pro perſona, tẽpore, loco, cauſa, magis ac minus, uel excuſata debeant uice- ri, uel reprehendenda. Cum dicamus autem de rebus aut alienis, aut noſtris, diuidenda eſt ratio raunje ... cl⸗ de innocentia ſua maluit, inutiliter ſibi uidetur conſu- 6 lamͤpleu mniſäui gre ſrerhue do ſalmn nuuutſalm / üllöz nu gahufß tiegſäe b nunolme u maion uentbuni eelheguln Rrr inbni am imm lu ſeitonſi dacuier Ci iurmaby,, 5 g geg 3 fenunn unlypin leuiumn Kiſm ai mamauni ſaützaad derixauu liengai iiasgudſ mu ut Ahinan à W. le, utietuhn lcenuenimen„ uacenti ſel 4 weum inteng liſis, ulein„unn eun, ünß; an ulnn dur, degzunſ mitz uilgelumu an qadec, vrrſte beneſt dn Wecheh aialo nlocol an läort/ nei,, iplen a ldli uü ſnt. Au a Wkechke crinusuelt untlüle mau. Cumc wn uitent da Kumit 84 mier I ORATOKR. LIBBR XI. 603 ſciamus pleraq; neutro looo cuenire. In primis enim omnis ſui uitioſa iactatio eſt, eloquẽtiæ tamen in Ora- tore præcipue, affertq́; audientibua non fiſtidium mo- do, ſed plerunq; etiam odium. Habet enim mens noſtra natura ſublime quidda et erectu, et impatiens ſuperio- ris. ldeoq́; abiectos aut ſubmittentes ſe libenter alleua- mus, quia hoe facere tanquà maiores uidemur, et quo- ties diſceßit æmulatio, ſuecedit humanitas. At qui ſe ſu pra modum extollit, premere ac deſpicere creditur, nee tam ſe maiorem, qudm minores cæteros facere. Inde in uident humiliores: nam hoc uitium eſt eorum, qui nes cedere uolunt, nec poſſunt contendere, rident ſuperio. res, improbant bonos. Pleruq; uerò deprehendas arro gantium fallacem de ſe opinionẽ, ſed in ueris quog; ſuf. ficit conſcientia. Reprehenſus eſt in hac parte non me diocriter Cicero, quanquam is quidem rerum a ſe ge- Karü maior, qudm eloquẽtiæ fuit in orationibus utiq; iactator. Ac pleriiq; illud quoq; nõ ſine aliqua ratione fecit. Aut enim tuebatur eos, quibus erat uſus adiutori- bus in opprimenda coniuratione, aut reſpondebat inui diæ, cui tamen nõ fuit pav, ſeruatæ patriæ pœnà paſſus exilium, ut illorũ quæ egerat in conſulatu frequẽs com memoratio poßit uideri non gloriæ magis, quàm defen ſioni data. Eloquentia quidem cum plenißimaà diuerſæ partis aduocatis cõcederet ſibi nunquà in agẽ᷑do immo dicè arrogauit. Illio ſuut enim:Si quid eſt in me ingenij iudices, quod ſentio quam ſit exiguũ. e: Nd quo mi- nus ingenio poſſum, ſub ſidio mihi diligentià cõparaui. Quinetiã contra Q. Cæcilium de accuſatore in Verrs T 5 conſti⸗ 1 od M. FAB. QVINT. INSTIT. MN consdituendo, quamuis mullum eſſe in hoc quoque mo⸗ intlozunt menti, uter ad agendum magis idoneus ueniret, dicen- uualni di tamèẽ facultatem magis illi detraxit, qudm arrogaui ülp enie ſibi, ſeq; non conſecutũ, ſed omnia feciſſe ut po ſet an Rnunhu conſequi, dixit. In epictolis aliquàdo fimiliariter apul luwidkii amicos, nõnunqudà in dialogis, aliena tamè perſonaue huubßign rũ de eloquentia ſua dicit. Et apertè tamen gloriarine lndin tund ſcio an ſit magis tolerabile, uel ipſa uitij huiꝰ ſimplicj inhuig tate, qudm illa iactatione peruerſa, ſt abundas opibus daznlnimm pauperem ſe neget, nobilis obſcuru, et potens infirmi, beliune quam ſi ſe diſertus imperitum planè& infantẽ uocet V nuului Ambitioſißimũ gloriandi genus eſt etiam deridere. Ab doc hulni alijs ergo laudemur. Nam ipſos(ut Demoſthenes ait) pleinuiſ erubeſcere etiam cum ab alijs laudamur, decet. Neque uuugini hoc dico nõ aliquando de rebus à ſe geſtis Oratori eſe ſtinai dicendum, ſicut eidem Demoſtheni pro Cteſiphonte, u quod tamen ita emendauit, ut neceßitatem id facienti uuugann oſtenderet, inuidiamq́; omns in eum regereret, qui or unung ſe coẽgiſſet. Et M. Tullius ſæpe dicit de oppreſſa con- ie gulſſſ iuratione Catilinæ, ſed modo id uirtuti ſenatus, moda un prouidentiæ deorum immortalium aßignat, plerun- tfaibeii gue contra inimicos atq; obtrectatores, plus uendicat iudhia ſibi. Erat enim tuenda cũ obijcerentur In carminibus manni utinã peperciſſet, quæ nõ deſterunt carpere maligni: kabunyn Cedant arma togæ, concedat laurea linauæ-&, ulbuſtin O fprtunatam natam me Conſule Roman. ſ e i Et louem illum à quo in concilium Deorum aduo/ ati ſi catur,& Minerud quæ eum artes edocuit, quæ ſibi ile timrii ſecutus guedam Græcorum exempla permiſerat, Ve/ upii —4—J——=—=—4—=““ſ—8—8ſ“ſſſe alui, una di jini ORATOR. LIBER. XI. g05 rum eloquentiæ ut indecora iactatio, ſie nonnunquam concedenda fiducia eſt. Nam quis reprehendat hæc? quid putemsẽ contemptum ne mes non uideo nec in ui- ta, nec in gratia, nec in rebus geſtis, nec in hac mea me- diocritate ingenij, quid deſpicere poßpit Antonius. Et paulo poſt apertius: An decertare mecum uoluit con/ tentione dicendi? Hoc quidem beneficium eſt. Quid e/ nim plenius? quid uberius, quàm mihi pro me& con- tra Antonium dicere? Arrogantes ey illi, qui ſe iudicaſ ſe de cauſa, nec aliter affuturos fuiſſe proponunt. Nam er inuiti ludices audiunt præſumẽtem partes ſuas, nee hoc Oratori cõtingere inter aduerſarios, quòd Pytha- goræ inter diſcipulos contigit, poteſt: Ipſe dixit. Sed i- ſtud magis minus ue uitioſum eſt pro perſonis dicẽtiu. Deſenditur enim aliquatenus ætate, dignitate, autorita te, quæ tamen uix in ullo tanta fuerint, ut non hoc affir mationis genus temperandum ſit aliqua moderatione, ſicut omnia in quibus patronus argumentum ex ſeipſo petet, quod fuiſſet tumidius, ſi criminis loco eſſe negaſ ſet Cicerg, equitis Romani eſſe filium ſe defendente. At ille fecit hoc etiam ſauorabile, coniungendo cum iudi/ eibus dignitatem ſuam. Equitis autem Romani eſſe ſi- lium, criminis loco poni ab accuſatoribus, neq; his iu⸗ dicatibus oportuit, nec defendentibus nobis. Impudès, tumultuoſa, iracunda, actio omnibus indecora, ſedu quiſq; ætate, dignitate, uſu præcedit, magis in ea repre hendendus. Videas autem rixatores quoſdam, neq; Iu⸗ dicũ reuerẽtia, neq́; agèẽdi more ac modo contineri. Ex guo ipſo mẽtis habitu manifeſtũ ſit, tam in ſuſcipiðdi. 5 Suän 6o M. FAB. QVINT. INSTIITT. Pre ſe ſert quam in agendis cauſis nihil penſt habere. kproferte⸗ ulliinii nim mores plerũq; oratio, et animi ſecreta detegit. Iee tauitih ſine cauſa Græei prodiderunt, utuiuat, quenque etum mitlſi bh dicere, bumiliora illa uitia, ſubmiſſa adulatio, afectata deſhtäm ſeurrilitas in rebus ac uerbis parũ modeſuis ac pudies eai Wüele uilis pudor, in omni negocio neglecla autoritas, que gim ſoen ut blandi ri ferè accidunt his, qui nimium†aut blandi eſſe, aut ridi wnanſi diculi eſſe culi uolunt. Ipſum etid eloquentiæ genus alios aliud d arr uolunt cet. Nam neque tam plenum, e erectum,& audax, Aul diſen & percultum ſenibus conuenerit quàm preſſum,& btuil mite,& limatum:& quale intelligi uult Cicero etiam, iunſeyei cum dicit orationem ſuam cœxpiſſe caneſcere, ſicutue- patmiſ Hibus quoq; non purpura coccoq́; fulgentibus iluæ/ eltiiunu tas ſatis apta ſit. jn iuuenibus& uberiora pauld, etpe uyuman ne periclitatia feruntur. At in ijſdem ſiceum ey ſolici aittenſt tum,& cõtractum dicendi propoſitum, plerunq; affe, un uujſa clatione ipſa ſeueritatis inuiſum eſt, quando etiam mo uuſſna rum ſenilis autoritas immatura in adoleſcentibus cre/ janſtinni ditur. Simpliciora militares decẽt. Philoſophiã ex pro wnijtyſ feſſo(ut quidam faciunt) oſtentantibus, parum decori aumüc ſunt pleriq; oratiõis ornatus, maximeq́; ex affeclibus, unungi quos illi uitia dicũt. Verba quoq; exquiſitiora,& com iinugun poſitio numeroſa tali propoſitio diuerſa. Non enim ſo iitiul lum illa lætiora, qualia à Cicerone dicuntur: Saxa at; ſ Ninn ſolitudines uoci reſpondent, ſed etiam illa quanquam ſeiſtaa plena ſanguinis. Vos enim iam Albani tumuli, atque antsag luci, uos inquam imploro atque teſtor, uosq́; Albano- ii ultan rum obrutæ aræ, ſacrorum populi Rom. fociæ e æ- a lamaen quales, non conueniant barbæ illi atq; triſtitiæ. ๠84 Uän ciui uſg nihüpe orttiaeten a.) nütenaat 1 uutic ſn c uerdina 2 ni iexrein 4 ui nimiunta etla dgueni mname du comeneri ualeiuell unapſ nri cccah nuenibu gn nar. inſe ireni empo uet nuſhen⸗ innaurtitac luteresdecit. unt egtentent cmas, nc vebsgo uüprypeſti uu CLrro zendent, ſe mwenmün aro ctgut in enm by uotbcrhei u aun telluun vauar anummo an burte/ pexpwo dan utkeori an ſfüäbu, aat 44 daul 34 Ce Bt-A4 OCRATOR. LIBER XI. 607 eiuilis uereq́ʒ ſapiẽs, qui ſe nõ ocioſis diſputationibus, ſed adminiſtrationi Reipublicæ dediderit, à quo lõgißi me icti qui Philoſophi uocatur, receſſerũt: omnia quæ ad efficiẽdum oratione quod propoſuerit ualent, liben ter adhibebit, cimm prius quod honeſtum ſit, efficere in animo ſuo conſtituerit. Eſt quod princeps deceat, alijs non conceſſeris. mperatorum ac triumphalium ſepa- rata eſt aliqua ex parte ratio eloquẽtiæ, ſicut Põpeius abunde diſertus rerum ſuarum narrator,& hie qui ello ciuili ſe interfrcit Cato, eloquens ſenator fuit. ldẽ dictum ſepe in alio liberum, in alio furioſum, in alio ſis perbum eſt. Verba aduerſus Agamemnonem d Therſi/ te habita reddentur:Da illa Diomedi, alijs ue cui pari, magnum animum ferre præ ſe uidebuntur: Ego te, in- quit, conſulem putem L. Craſſus Philippo, cum tu me non putes ſenatorem? Vox honeſtißimè libertatis, non tamen ferres quencunque dicentem. Negat ſe magni facere aliquis Poëtarum, utrum Cæſar ater an albus Pomo ſit, inſania. Verte, ut idem Cæſar de illo dixerit, arrogantia eſt. Maior in perſonis obſeruatio eſt apud comicos tragicos;. Multis enim utuntur, uarijs. Eadeni&x eorum qui orationes alijs ſcribebat, fuit ra- tio,& declamantium eſt. Non enim ſemper ut aduoca- ti, ſed plerunq; ut litigatores dicimus. Verumetiam in his cauſis quibus aduocamur, eadem differentia dili/ genter ect cuſtodienda. Vtimur enim fictione perſona- ru,& uelut ore alieno loquimur, dandiq́; ſunt his qui- bus uoeem accommodamus, ſui mores. Aliter enim P. Clodius, aliter Appius Cæcus, aliter Cæcilianus ille, ali er Gos H. EAB. CVINT. INSTIT. ¹* ter Terentianus pater fingitur. Quid aſperius lictort eiani Verrist Vt adeas, tĩtum dabis. Quid fortius ilos cuin uul inter ipſa uerberum ſupplicia una uox audiebatur, ci- ui ani uis Romanus ſum. Quam dignæ Milonis in peroraio bi Wim⸗n ne ipſa uoces eo uiro, qui pro Republica ſeditioſumci. tun ruun uem toties cõpeſcuiſſet? quiq́;ʒ inſidias uirtute ſuperaſ. ſiä unug ſet? Denique non modò quot in cauſa, totidem in pro, li ſluie ſopopœia ſunt uarietates, ſed hoc etiam plures, quod Tanichoc in his puerorum, fœminarum, pupillorum, mutarum Wuttenp etiam rerum aßimulamus affẽ ctus, quibus omnibus de- antume betur ſuus decor. Eadem in his pro quibus omnibus a- ut tilunj gemus, obſeruanda ſunt. Aliter enim pro alio ſæpe di- m uüuee cendum eſt, ut quiſq; honeſtus, humilis, inuidioſun ſi⸗ krpuni uorabilis erit, adiecta propoſitorum quoque,& ante- gelanm actæ uitæ differentia. Ilucundiſßeima uerò in Oratore hu iutin manitas, facilitas, moderatio, beneuolẽtia. Sed illa quo in eniſ que diuerſa bonum uirum decent, malos odiſſe, publica nynin uice cõmoueri, ultum ire ſcelera& iniurias,& omnis iina ut in initio dixi, honeſta. Nec tantam quis, et pro quo, nuqauy ſed etiam apud quem dicas, interet. Facit enim er ſor- ins udi tuna diſcrimen,& poteſtas, nec eadem apud princi- Huſuuima lantum pem magiſtratum, ſenatorem, priuatum tamen libe= ilntue rum ratig eſt, nec eodem ſono publica iudicia,& arbi ⸗ yeli trorum diſceptationes aguntur. Nam ut orantem pro ſimeaſa capite ſolicitudo deceat,& cura,& omnes ad ampli- iinayini fcadum orationem quaſi machinæ, ita in prauis rebus nſijyei iudicijsq́; uana ſint eadem. Rideaturq́; meritò qui apud aiſt&s diſceptatorem de re leuiſcima ſedès dicturus, utatur il? dortan Ciceronis cõſeᷣßione, non modoò ſeanimo eemnu Wüiuſag ſe à D n 14 lum dcn 4— lieplaun 4 u um e, Lüha 3 nche perne „du pi ſin la ge nacöag 94 1 † U dttten ſethp ¹ 4 4 rin* an argm umu 12 ₰ Tileao urrr dkrent rirſekug nenni e Neetant am proche, üraintetek um ihef⸗ doieſs,ua antnii⸗ ſrutnn,h anhaiht. vin ſnoßt dmicc enestzuntar. unt deno cai, Ca i ahl⸗ nauftmach an ſtuüelt um Rüit da Kqüthe .—— eaiiuſt i Jhutnä WMe — ,1canol a —— RATOR LIBER NXI. Se* ſed etia corpore ipſo perhorreſcere. Quis ueroͤ neſciat quin aliud dicendi genus poſcat grauitas ſenatiora, aliud t aura popularis(cum etiã ſingulis iudicantibus non idem apud graues uiros, quod leuiores, non idem apud eruditum, quod militarem ac rusticum deceat) ſitq; nonnunq uam ſummittenda& contrahenda ora- tio, ne Judex eam uel intelligere, uel capere non poßit. Tempus quoque ac locus egent obſeruatione propria. Nam et tempus tum lætum, tum triſte, tit liberum, tum anguſtum eſt. Atqui ad hæc omnia eomponendus Ora tor, et loco publico priuato ne, celebri an ſecreto, alie na ciujtate an tuazin catris denique an fõro dicas, in- tereſt plurimum, ac ſuam quieque foörmam, e propriũ quendam modum eloquẽtiæ poſcit. Cuům etiam in cæ⸗ teris actibus uitæ non idem in foro, cura, campo, ibea- tro, domi facere cõueniat,& pleraq; quæ natura non ſunt reprehendenda, atq ideo interim ſunt neceſſaria alibi quà mos permiſerit, turpia habeãtur. lud iã dixi muss, quanto plus nitoris& cultus demon Kratiuæ ma. teriæ, ut ad delectationẽè audientium compoſitæ, qum quæ ſunt in aclu et cötẽtione, ſuaſoriæ iudicialesq́; per mittant. Hoc adhuc adijciendi, aliqquas etiam quæ ſunt egregiæ dicendi uirtutes, quo minus deceant, effici con ditione cauſarum. An quiſquam tulerit reum in diſeri- mine capitis, præeipue qui apud uictorẽ& principem pro ſe ipſe dicat, frequèti traslatione, fictis et repetitis ex uetuſtate uerbis, cõpoſitione quæ ſit maximè à uul- gari uſu remota, decurrentibus periodis, quam lætißi= mis iocis ſententijsq́; dieentem? Nõ perdant hæe omnia neceſſa 6ie M. FAB. QVINT. INSTITä At neceſſarium periclitanti ſolicitudinis colorem, peten/ dumq; etiam innocentibus miſericordiæ auæiliũ. Com moueatur ne quiſquam eius fortuna quem tumidum, ac anaie Inſticor ale- ſut iactantem, et ambitio ſum inſtitorem eloquentiæin ſorinlm t—...... 11 ſ Cicero e aneipiti ſorte uiddeut?nõ, imd oderit rerum uerba aucu- nuamu Tucade Ga pantem,& anxium de fama ingenij,& cui eſſe diſero decſ clonem fuiſſe.. 2 ¹. Vo atcẽt. quitin uacet. Quod mire M. Cælius in defenſione cauſæ quus unn Fui uat alem reus de ui fuit, comprehendiſſe mihi uidetur: NRe cuiue. ai geii ha eet ia.„5; 3 3 1 gaſſe iermr. Ktrum, atq; etiam omnium qui ad rem agẽdam adſunt, mgplu mens uultus moleſtior, aut uox immoderatior aliqua, launtim LeCletn 7u; nämriqi aut denique, quod nimium eſt, iactantior geſtus fuſſe a ouune uideatur. Atqui ſunt quædam acliones in ſatisaclione, niter deprecatione, confeßaione poſitæ. Sententiolis nefluen dum erit? epiphonemata, aut enthymemata exorabüt: non quicquid meris adijcietur affectibus omnes eorum un aan diluet uires,& miſerationem ſecuritate laxabit? A Le, ſarſciun ſi de morte filij ſui, uel iniuria(quæ morte ſit grauior) b feiltau anttpon dkcyrisc dicendum patri fuerit, aut in narrando gratiam ilam mite expoſitionis, quæ cõtingit ſermone puro atq; ailucido uutzzhe quæret breuiter ac ſignificater, ordinem rei protuliſſe luelnas contentus, aut argumenta diducet in digitos,& propo dn u ſitioni ac partitionum captabit leporè? Et ut plerũq amur in hoc genere moris eſt, intẽtione omni remiſſa losua ſnn tur? Quo fugerit interim dolor illetubi lachrymæ ſub⸗ annab iterint? unde ſe in medium tam ſecura obſeruatio ar- haiß tium miſerit? Nõab exordio uſq; ad ultimum uocẽ con- ſaii, ſ tinuus quidam gemitus,& idem triſtitie uultus ſerua⸗ u beni bitur: Siquidem uolet dolorem ſuum etiam in audites transfandere, quem ſi uſquam remiſerit, in animum iu lüenuug .„ dican. ſa h Rant) ſolieine rutbumſen ſ uam eiun ſm ütioſima enö indalh niefinaan drehenüiſen naa dor atzoxi numef in an nuetemadhio u a one pofte. an nute utenth) tiſcietr ßft 1 nrionenſer an. dlaaunuſue a muu) t, utinaene nmiln nztſemonet an zäluit dufia,e an pouuſe nents lithcet an G foo unccgthil btgkig gef. ntion ſticgu drn volort dan uſ meiuntanſ meſttlch⸗ aunäouſhe aptte. eacimt dbsſme antolorenſt in laumm V aigumn Thnuna 3 D 1 da. 6 KATOR. LIBRR XI. 611 licantium nõ reducet. Quod præcipue declamantibus (neque enim me pœnitet ad hoc quoque opus meum, et euram ſuſeeptorum ſemel adoleſcentium reſpicere)cu/ ſtodiendum eſt, quo plures in ſehola fingũtur affectus, quos non ut aduocati, ſed ut paßi ſubimus. Cum etiam hoc genus ſimulari litiu ſoleat, cum ius mortis à ſena/ tu quidam, uel ob aliquam magnam inſelicitatem, uel etiam pœnitentiam petunt, in quibus non ſolum canta ret quod uitium t peruaſit, aut laſciuire, ſed ne argu- Per ſuaſit mẽtari quidem, niſi mixtis, et quidem ita, ut in ip ſa pro batione magis emineant, affe ctibus decet. Nam qui in- termittere in agendo dolorem poteſt, uidetur poſſe eti- am deponere. 8eſcio tamen an huius de quo loquimur, decoris cuſtodia maxime circa eos, contra quos dici⸗ mus, examinada ſit. Nam ſine dubio in omnibus ſtatimi Aerutztor eſt accuſationibus hoc agendum eſt, ne ad eas lubenter de/ de i Foſſate⸗ ſcendiſſe uideamur.: Ideoq́; mihi illud Caßij Seueri non ritd iele ef⸗ 1* 4 ert, ait Sene⸗ mediocriter diſplicet: Dij boni uiuo,& quo me uiuere ca. Qui uerò iuuet, Aſprenatem reum uideo. Non enim iuſta ex cauſ- accuſat. ſed „. ad id grauatè ſa uel neceſſaria uideri poteſt poſtulaſſe eum, ſed qua/ a2dmodum de dam accuſandi uoluptate. Præter hoc tamen, quod eſt ſcẽdit, calũni commune, propriam moderationem quædam cauſe de tacile euita⸗ ſiderant. Quapropter& qui curationem bonorum bit. patris poſtulabit, doleat eius ualetudine,& quamli/ bet grauia filio pater obiecturus, miſerrimam ſibi o- ſtendat eſſe hanc ipſam neceſßitatem, nec hoc paucis modò uerbis, ſed toto colore actionis, ut id eum non dicere modo, ſed etiam uerè dicere appareat. Nec cau- ſanti pupillo ſie tutor iraſcitur unquam, ut non rema/ 3 V neant 4 en M. FAB. QVINT. INSTIT. on neant amoris ueſtigia,& ſacra auædam patris eiume ſaeund moria. Iam quomodo contra abdicantem patrem, que- yſtüße rentem uxorem, agi cauſam oporteret, in libro, ut arbi iinindi tror, ſeptimo dixi. Quando etiam aduocati uoce utide nflunge ceret, quartus liber, in quo proœmij præcepta ſunt, c" nie iin tinet. Eſſe e in uerbis quod deceat, aut tuupe ſit, nemi ea iſtu ni dubium eſt. Vnum iam igitur huic loco, quod eſt ſa- nun gan nè ſummæ difficultatis, adijciendum uidetur, quibus w poſ modis ea quæ ſunt natura parum ſpecioſa, quæque non ſuudohi dicere, ſi utrumlibet eſſet liberum, maluiſſemus, non itſſi Lealho d tamẽ ſint indecora dicentibus. Quid aſperiorem hahe. lulmig uocatione fi⸗ re frontem, aut quid aures hominum magis reſpuunt dikda m er un uAm cum eſt filio filij ue aduocatis in matrè peroran. ſtiman aum:? Aliquando tamen neceſſe eſt, üt in cauſa Cluen- MAaüab tij habiti. Sed non ſemper illa uia qua conitra Saſtam ci zareuds cero uſus eſt, non quia non illa optime, ſed quia pluri, neue mum refert, qua in re,& quomodo lædat. Itaque ilas ſun cüm filij caput palam impugnaret, fortiter fuit repel- un lenda. Duo tamẽ quæ ſola ſupererãt, diuine Cicero ſer. na bean uauit. Primum ne obliuiſceretur reuerẽtiæ, quæ paren iiia tibus debetur:deinde ut repetitis altius cauſis, diligen- tißimè oſtenderet, quam id quod erat in matrem dictu i tgetu rus, non oportet modò fieri, ſed etiam neceſſe eſſet Pri⸗ u uau ma quæ hæc expoſitio fuit, quan quam ad bræſentem rüt quæſtionem nihil pertinebat, aded in cauſa difficili at lnieene que perplexa, nihil prius intuendum credidi, Thtans Rdia quid deceret. Fecit itaqʒ nomen parentus non 8 Hnas ul fun dioſum, ſed ipſi in qua dicebatur. Poteſt tamẽa 5 lannne do mater& in re leuiore, aut minus infe ta cotr⸗ 6 Urama G6RATOR. LIBER XI 3 ſtare, tum lenior atꝗ; ſummißior decebit oratio. Nam & ſatisfaciendo, aut noſtram minuemus inuidid, aut e/ tiam in diuerſum eam trans ſeremus, etſi grauiter dole ro filium palam fuerit, credetur abeſſe ab eo culpa, fiet que ultrò miſerabilis. Auertere quoq in alios erimẽ de cet, ut fraude aliquorum concita credatur,& omnia nos paßuros, nibil aſperè dicluros teſtandum, ut etiam ſi non poſſumus non conuiciari, nolle uideamur. Eti ſiquid obijciendũ erit, officiũ eſt patroni, ut in filio in uito, ſed fide cogẽte ficere rœredatur. ita poterit uterq; ducatur laudari quod de matre dixi, de utroq; parente accipien los eaſo Ai eſt. Nam inter patres etiam filiosq́;, cum interueniſ, paterni: qua eemenaheie ltt aun ſamradhrquag erehir den in quitatibus cuſtodiendũ eſt, ut inuiti,& neceſſarid, e nim eſi ut ii barcè iudicemur dixiſſe, magis autè aut minus, ut cuiq us dndlu in berſonæ debetur reuerẽtia. Eadẽ pro libertis aduerſus le e Tobee batronos obſeruantia,& ut ſemel plura complectar, eum aihiene nunquã decebit ſic aduerſus tales agere perſonas, quo“ modo contra nos agi ab hominibus conditionis eiuſdẽ iniquo animo tuliſſemus. Præſtatur hoc aliquando etiã dignitatib. ut libertatis noſtræ ratio reddatur, ne quis nos aut petulantes in lædendis his, aut etiam ambitio- ſos putet. ltaq; Cicero, quaquam erat in Cotta grauiſ/ ſimẽ dicturus, neque aliter agi P. Oppij cauſa poterat, longa tamen præſatione excuſauit offtcij ſui neceßita- tem. Aliquado etiam inferioribus, præcipueq́; adoleſc tulis parcere, aut mederi decet. Vtitur hac moderatiõe cicero pro Cælio contra Atracinum, ut eum non ini-- mice corripere, ſed penè patriè monere uideatur. Nam 2& — 614 M. FAB. AGVINT. INS TIT.) & iuuenis,& nobilis,& non iniuſto dolore uenerat lanle ad accuſandum. Sed in his quidem in quibus uel iudici, laangze uel etiam aßiſtentibus ratio noſtræ moderationis pro. iozuim b bari debet, minor eſt labor, illic plus difficultatis, ubi iunscie Offenſionis ipſos contra quos dicimus, ueremur offendere. Duæ ſi. rſtki meun eri⸗ mul huiuſmodi perſonæ Ciceroni pro Murena diceni I ſſas gendus, obſtiterunt, M. Catonis Seruijq́; Sulpitij, quam decen- tumm ter tamen Sulpitio cum omnes conceßiſſet uirtutes, ſci-. entiam, petendi conſulatus ademit. Quid enim aliud eſ hei win ſet, quo ſe uictum homo nobilis, et iuris antiſtes magis ret? Vt uerò rationem defenſtonis ſuæ reddidit, cum ſe ſtuduiſſe petitioni Sulpitij contra honorẽ Murenæ, non idem debere, accuſationi contra caput diceret: Quam molli autem articulo tractauit Catonem: Cuius naturam ſumme admiratus, nõ ipſius uitio, ſed Stoice te ſectæ, quibuſdam in rebus factam duriorem uideri uo/ bin lebat, ut inter eos nõ forenſem contentionẽ, ſed ſtudio- Kianttmn ſam diſputationem crederes inc idiſſe. Hæc eſt proſeeiz tuſogu ratio, et certißimuũ præceptorũ genus, illius uiri obſer- dm uatio, ut cum aliquid detrahere ſalua gratia uelis, cõce atohhn das alia omnia, in hoc ſolo uel minus peritum, quamin rexgta cæteris, adiecta, ſi poterit fieri, etiam cauſa, cur ita ſit, übeimi uel paulo pertinaciorem, uel creduli, uel irati, uel in. ſßtin At Ariſtote/ pulſum ab alijs. Hoc illis commune remedium eſt, ſtin ktadnn les aitheinie tota actione æqualiter appareat non honor modd, ſed tesnohſ aupriyt perinus, cenlietpe en ſeega mum eſſe pu- 2, 2, 7, lulcun tauit, audare etiam charitas: præterea cauſa ſit nobis iuſta ſic iſcen lUlguüm laudauum ui qi, neq; id modteraté tantum ficiamus ſed etiam neceſ, me ſarid. Diuerſum ab hoc, ſed ficilius, cuùm hominum, aut Knih al ioꝗui turpium, aut no bis inuiſorum, quædam fucia Aleguehe laudan⸗- ORATOR. LIBER XI. 65 laudanda ſunt. Decet enim rẽ ipſam probare in qua, licet licunq́; perſona. Dixit Cicero pro&abinio,& P. Vati nio, inimicißimis antea ſibi hominibus,& in quos ora tiones etiam ſcripſerat. Verum cauſa iuſta fit ftendo, nõ ſe de ingenij fama, ſed de fide eſſe ſolicitã: Difficili- or enim ratio in iudicio Cluentiano fuit, cum Scaman ei drum neceſſe haberet dicere nocẽtem, cuius egerat cau ſam: Verum illud elegantißimè, cuùm eorum à quibus ipſe productus eſſet preces, tum etiam adoleſcentiam ſud excuſat, detracturus alioquin plus autoritatis, ſi in cauſa præſertim ſuſpecta, ſed eum eſſe qui temerè nocẽ tes reos ſuſpiceret, fateretur. Apud iudicem uerò, quod aut propter alienum commodum in cauſa quam ſuſce/ perimus, aut ſuum ut perſuadendi ardua ratio, ita di- cendi expeditißima. Fiducia enim iuſtitiæ eius, non cau ſe, nihil nos timere ſimulabimus. Ipſe erit gloria inſlã 3 dus, ut tanto clarior futura ſit fides, ac religio in pronuũ ciando, quanto minus uel offenſcæ, uel utilitati ſuq in. offenderit dulſerit. Hoc modo& apud eos à quibus appellatum erit(ſi fortẽ ad eoſdem remittẽtur)adijcienda ratio uel neceßitatis alicuius, ſi id cauſæ cædit, uel erroris, uel ſuſpicionis. Tutißimum ergo pœnitentiæ confeßio,& ſatisfactio culpæ, perqucendusq́; omni modo ludex ad iræ pudorem. Accidit etiam nonnunquam eandem cau ſam de qua pronunciauit, ut cognoſcat iterum tum il/ lud quidem commune, apud alium nos iudicem diſpu- taturos de illius ſententia non fuiſſe. Neq; enim emen- dari ab alio quàm ipſo fas eſſe. Cæterum ex cauſa ut quæque permittet, aut ignorata quædam, aut defuiſſe V 3 teſtes, 4 4 6 ,9 M. FAB. OVINT. INSTIT. 6 ſe teſtes, aut quod timidißimè& ſi nibil aliud blani mnachm fuerit, dicendum eſt, patronos non ſatis ſeciſſe. zuecur⸗ anuungt ret etiam ſi apud alios ludices agetur, ut ſecunda aſſe ſunv tione, aut in Centum uiralibus iudicijs duplicibus par. uluiſſt te uicta, decentius erit, quoties contigerit ſeruare iudi⸗ aien)u cum pudorẽ, de qua re latius in probationu loco dici dinni eſt. Poteſt euenire, ut in alijs reprehendenda ſint, qua nuun ipſi fecerimus, ut obijcit Tubero QALigario, quod im qultene dui Africa fuerit Et ambitus Tquidam damnati recuperan augeſui adc dignitatis gratia, reos eiuſdem criminis detulerũt, piic ut in ſcholis luxuriatem patrè luxurioſus ipſe iuuenis iainf accuſat. Id ꝗᷓ decẽter fieri popit, equidẽ nõ inuenio, niſ runtaai aliquid reperiatur quo interſit perſona, ætas, tempus, Hyſhie cauſa, locus, animus. Tubero iuuenè ſe patri hæſiſſeiä- uüi duisn lum à ſenatu miſſum, non ad bellum, ſed ad frumentum uüukaut ut ut pri- coemendum ait, fut primum licuerit à partibus receſ luialun mum ſi ſe: Ligarium& perſeueraſſe,& non pro Cn. Pom- haauem p eio, inter quẽ& Cæſarem dignitatis fuerit cõtentio, i ſeudi Color produ cum ſaluam uterq́; Rem publica uellet, ſed pro lubaat- eun man dae eneas que Afris inimieiſaimis bopulo Romano ſtetiſſe. Cæte iſiga eim eſſe po⸗ ram uel facillimum eſt ibi aliend culpam accuſare, ubi keaheri d ae Alia fateris tuã. Verum id iam iudicis eſt, non actoris. Quod düttt 0 iu oratione, ſi nulla contingit excuſatio, ſola colorem habet bni, ha ihne 3 tentia. Poteſt enim uideri ſatis emendatus, qui in odiu lug an eorum in quibus errauerat, ipſe conuerſus eſt. Sunte- umnenh nim quidam qui hoc natura ipſa rei non indecens f 7 buwai ciunt, ut cum pater ex meretrice natumm, qusd ametme iſ retricem in matrimonium, abdicat. Scholastica mate- caxant ia, ſed non quæ non poitſ acci dere. Hic igitur hnſe irinnui anchn irteſtgeſſ a an uer iueniſ an jei nnmm laent aam. Juanſ 171 m Un. ſem ignitti manio, anälcnlt dn a pepladen a Ca dicledal aa,u imulchth asdl riſcio olca aut r, uin ſtuem müßtli uurt, pſecs 4 e⸗ uurdipfet en anvetien dan ene un Bdtk da tüt uißcaitn a mh ' ORATOR. LIBER. XI. 6⁴ ½ non deformiter dicet, uel quòd omnium ſit uotum pa. rentum, ut honeſtiores quam ſint ipſt liberos habeant. Nam ex filia nata meretrix eam mater pudicam eſſe uoluiſſet. vel quod humilior ipſe ſuerit(licet enim hoe dicere) uel quòd non habuerit patrem qui moneret, quin eo minus faciendum filio fuiſſe, ne reuocaret do- mus pudorem, et exprobraret patri nuptias, matri pri oris uitæ neceſtitatem, ne denique legem quandam ſuis quoque ſubinde liberis daret,& credibilis erit etiam propria quædã in illa meretrice kurpitudo, quam nuns hic pater ferre non poßit. Alia præterea. Neque enim nunc declamamus, ſed ocendimus nonnunquam poſſe ipſis incommodis dicentem bene uti. Mlic maior æſtus, ubi quis pudẽda queritur, ut ſtuprum, præcipuè in ma ribus, aut os profanatũ, nõ dico, ſi loquatur ipſe(nam quid aliud ei quim gemitus ac fletus,& execratio ui/ tæ conueniat? ut ludex intelligat potius dolorem, illum quàm audiat) ſed patrono quoque per ſimiles affectus eundem erit, quia hoc iniuriæ genus uerecundius ineſt paßis quam auſis. Mollienda eſt in pleriſq; alio colo- re aſperitas orationis, ut Cicero de proſeriptorũ libe/ ris fecit: Quid enim crudelius, quam homines honeſtis barẽtibus ac maioribus natos à Republica ſubmoueris Itaq; durum id eſfe ſummus ille tractandorum animo- rum arlifex confiletur, ſed ita legibus Syllæ t cohære con pe ſtatum ciuitatis affirmat, ut his ſolutis ſtare ipſa nõ poßit. Aſſecutus itaq; eſt, ut aliquid eorum quoque cauſa uideretur facere cõtra quos diceret. Illud etiã in tineri iocis monui, quã turpis eſſet ſortunæ inſectatio,et ne Turpis nae v in teſte 4 61¹8 M. FAB. QVINT. INSTIT. — Demo/ in totos ordines, aut gentes, aut bopulos petulantiain Khen hene, nullus„„; 2,„ 4 propter fortu curreret. Sed interim fides patrocinij cogit quædam de lirtutes ne aut naturę uniuerſo genere aliquorum hominum dicere„uel liber„. incõmodum,, 4, 7,„„ ccſubi fubeanari aut finorum, uel militu, uel publicanoru, uel ſimiliter alio lveiſ ontemmi de rum, in quibus omnibus commune remedium eſt, ute; rrnieuſ bet:& qui in b 1„ i eu'wat nac re oen. Tuæ lædunt, non libenter tractare uidearis, nec in om- ileiſt dãt quim ſint nia impetum facias, ſed in id quod expugnandum eſt, 35 eSeniofi has& reprehendens, alia laude compenſes. Similites cupi uni ia quam pro dos dicas eſſe, non mirum, quod periculorũ ac ſangui· 3 Penſirimoss nis maiora ſibi deberi præmia putent, eoſdem petulan/ nafecut tes,& hoc fieri quod bellis magis qudm paci aſſueue- iiuili rint. Libertinis detrahenda eſt autoritas, licet his teſti monium reddere industriæ, per quã exierint de ſeruitu te. Quod ad natiões externas pertinet. Cicero uaris de tracturus Græcis teſtib. fidẽ, doctrinã his cocedit ac li/ K teras, ſeq; eius gè᷑tis amatorem eſſe profitetur. Sardos Nhmuu contemnit, Allobrogas ut hoſteis inſectatur, quorũ ni. hil tunc cum diceretur, parũ aptum, aut remotum cura decoris fuit. verborum etia moderatione detrahi ſolet, ſi qua eſt rei inuidia, ſt aſperum dicas nimium ſeuerum, noiacnn iniuſtum perſuaſione labi, pertinacè ultra modũ tena- nu gret cẽ eſſe propoſiti, plerunq; uelut ipſos coneris ratione üimn uincere, quod eſt mollißimum. Indecorũ eſt ſuper hee Kuuch omne nimiũ, ideoq́; etiam quod natura rei ſatis aptum 8 eſt, niſi modo quoque temperetur, gratiam perdit.-u? uieheſa ius rei obſeruatio iudicio magis quodam ſentiri, qudm mnonii præceptis tradi poteſt, quantum ſatis ſit, e quantun taltpue recipiat aures. Non habet hæc res menſuram,& qua- Gonh, ſi pondus, quia ut in cibis alia alijs magis aupen co kenm Hf. 3 Wr. 48. lbentes at 1 Tum homim r 9n 1 Kld abs cofnn 9 r uh comnae I enter racaeg ſet nilgan 4 ul de. un aoißen hemupun n lelnngg— uteſauer a diie berque 393p terna pertine bSeudi nucrentſſn sutheſfiſß vci cama neii noleraii ichenmät elidi perüntes ea uuh: asnun.lut dan ctun gaodnt ie enpentur, uuonsgu eh auntm nudethecras ucii dlus her 2 10 anü hun un untm G GM⸗ u. dan 4 Me be aungim V I ORATOR. LIBER XI. 6 ½½ Adijciendum etiam breuiter uidetur, quod ferè dicendi uirtutes diuerſißimæ, non ſolum ſuos amatores habe/ ant, ſed ab eiſdem ſepe laudẽtur. Nam Cicero quodam loco ſeribit i eſſe optimum, quod cuùm te facile credi- deris conſequi imitatione non poßis. Alio uerò non ſe it egiſſe, ut ita diceret, quomodo ſe quilibet poſſe conſe deret, ſed quomodo nemo. Quod poteſt pugnare inter ſeuideri. Verùm utrunq; ac meritò laudatur. Cauſa e- nim modo diſtat, quia ſimplicitas illa, et uelut ſecuritas inaffe ctatæ orationis, mirè tenues cauſas decet. Maio- ribus illud admirabile dicendi genus magis cõuenit. In utroq; eminet Cicero, ex quibus alterũ imperiti ſe poſ- ſe conſequi credent, neutrum qui intelligunt. De Memoria. Cap. II. M Emoriam quidam naturæ modò eſſe munus exiſti- mauerunt, eſtq; in ea non dubiè plurimum, ſed ipſa excolendo, ſicut alia omnia, augetur,& totus de quo diximus, adhuc inanis labor, niſi cæteræ partes hoc ue lut ſpiritu continentur. Nam e omnis diſciplina me- moria conſtat, fruſtra que docemur, ſi quicquid audi- mus, præterfluat,& exẽplorum, legum, reſponſorum, dictorum, beneq́; factorum, quæ uelut quaſdam copias, quibus abundare, quas que in promptu ſemper habere debet Orator, eadem illa uis repræſentat. Neque Imme ritd theſaurus hic eloquẽtiæ dicitur. Sed nõ firmè tan. tum continere, uerumetiam citò percipere multa actu- ros oportet, nec quæ ſcripſeris modò iterata lectione complecti, ſed in cogitatis quog rerum ac uerhorum contextum ſequi,& quæ ſint ab aduerſa parte dicta . V z memi⸗ Memoriz elo quentiæ thea ſaurus. 660e ANM. PFAB. QVINT. INSTIT. meminiſſe, nec utique eo quo dicta ſunt ordine refuta- re, ſed opportunis locis ponere. Quid extemporalis oratio? non alio mihi uidetur mentis uigore conſtare. Nam dum alia dicimus, quæ dicturi ſumus intuenda ſunt. Ita cum ſemper cogitatio ultra id quod eſt lon/ atatem gius quærit, quicquid interim reperit, quodammodo apud memoriam deponit, quod illa quaſi media quæ, dam manus acceptum ab inuentione tradit elocutioni. Non arbitror autem mihi in hoc immoraàdum, quid ſit quod memoriam faciat, quanguam plerique imprimi gyris quædam ueſtigia noſtro animo, quæ uelut in † ceris anulorum ſigna ſeruentur, exiſtimant. Neque ero tam Ea alit quæ moriam fieri putem. Eius autem quod ad animum ad animum pertinet, magis admirer naturam, ſubitò res ueluſtas pertinent, tanto ex interuallo repetitas reddere ſe& oſſerre, nec magis ad/ tantum requirentibus, ſed etiam ſponte interim, nec ui mirere. gilantibus, ſed etiam quiete compoſitis magis, eoq́; il- la quoq; animalia quæ carere intellectu uidemus, me- minerunt& otofſa t,& quamlibet longo itinere di ducta, ad aſſuetas ſibi ſedes reuertuntur. Quid? non Vſres& effe hæc uarietas mira eſt exeidere proxima, uetera inhæ- Ememeris. peres heſternorũ immemores acta pueritiæ recordaris Quidt quod quædã requiſita ſe occultat,& eadem for tẽ ſuceurrunt, nec manet ſemper memoria, ſed aliquan do etiam redit. Neſciretur tamen quanta uis eſſet eius, quanta diuinitas illa, niſi in hoc lumen orandi uim ex- tuliſſet: non enim rerum modoò, ſed etiam uerborum ordimem præſtat, nec ea pauca contexit, ſed durat h 6 ſinmin denditat n iiruiu dein l Ahlii tuette,no ei ſerbin credulus, ut quaſi habitu tardiorem firmioremq́; me/ duontſ Rttaih lonorne Noriesn duis aheg Giluai riucãpe Aanudai iſtem ORATOR. LIBER NI. G bẽè in infinitum,& in longißimis actionibus prius au- diendi patientia, quàm memoriæ fides deficit. Quod tnn, geei e ipſum argumentum eſt, ſabeſſe artem aliquam uua Tnaef de coglttun riq; ratione naturam, cum idem docti facere, illud indo zütnund cti e inexercitati non boßumus. Quanquam inuenio lpent, a 4 bud Platonem obſtare memoriæ uſum literara, uide- am ö nuan licet quod illa quæ ſeriptis repoſuimus, uelut custodi- mnhiaße re deſinimus,& illa ſecuritate dimittimus. Nec dubi- . um eſt qgin plurimum in hac parte ualeat mentis intẽ⸗ uac, fuß tio,& uelut acies luminum à proſpectu rerum quas in ubvann, 4 K⁵s tuetur, non auerſa. Vnde accidit, ut quæ per plures di- rerr ali 1 es ſcribimus ediſcendi cauſa, cogitatione ipſa contine- wecutmiorn at. Artem autem memoriæ primus oſtendiſſe dicitur Eader pra- a. kis amn gimonides, cuius uulgata fibula eſt, cim pugili corona§idi Gero. nnr tumnm, an to carmen, quale cõponi uictoribus ſolet, mercede pa/ enpetinmim im cta ſcripſiſſet, abnegata ei pecuniæ pars eſt, quod more ftaune anh umu Poetis frequentißimo digreſſus in laudes Caſtoris& guit ennuſti aaui Pollucis exierat, quapropter partem ab hus capere, petete lecoeeitelet un quorum facta celebraſſet, iubebatur,& perſoluerunt. c galh dndh ut traditum eſt. Nam cum eſſet grande conuiuium in ſtismmun wiu honorem eiuſdem uictoriæ, atq́; adhibitus ei cœnæ&i/ daileege anttü, monides nuncio eſt excitus, quod eum duo iuuenes e- mnnsai aabi guis aduecti deſiderare maiorem in modum dicebãtur, Wmaftußan u& illos quidem non inuenit. fui ſe tamẽ gratoꝛ erga ſe⸗ utſman a exitu cõperit. Nam uix eo limen egre ſo,triclinium i-. ewumg hen lud ſupra conuiuas corruit, atque ita contudit, ut non conſudi Sabe uua. ra mod6 oppreſſorum, ſed membra etiam omnia re- Lorina guirentes ad ſepulturam propinqui nulla nota poſſent Kre nodb, d enjuwum a giſcernere, Tu Simonides dicitur memor ordinis quo — Luiſg 9 b b 622 M. PFAB. QVINT. INSTIT. 1 quiſq; diſcubuerat, corpora ſuis reddidiſſe. EKtaukem kanq magna inter autores diſſenſio, Glauco ne Caryſtionan ianlii Leocrati, an Agatharcho, an Scopæ ſeriptum ſit id car Hmiuuah men,& Pharſali fuerit hæc domus, ut ipſe quodam lo. atenth co ſignificare Simonides uidetur, atque àpollodoru, üdete & Eratoſthenes,& Euphorion, et Lariſſeus Euryp). Ahauuut lus tradiderunt, an Cranone ut Apollas Callimachuun, Inluua quem ſecutus Cicero hanc fumam latius fudit. Scopam b ſchltu nobilem Theſſalum perijſſe in eo conuiuio conſtat, ad axjid jſeitur ſororis filius, putant e& ortos pleroſque ab ilo alie Scopa, qui maior ætate fuerit: Quanquam mihi totum pafen Tackariae, di idetur. Neq; omnino huius in TFndariHi de Tyndaridis fibuloſum uidetur. Neq; on b— conten 4 Cxſor et Pol rei meminit uſquam Poeta ipſe, profectò non tacitu- luax. us de tanta ſua gloria. Ex hoc Simonidis facto nota- tiuſe tum uidetur iuuari memoriam ſignatis animo ſedibus, uie idq́; credere ſuo quiſq; experimento. Nam cum in loca 2 aliqua poſt tẽ pus reuerſi ſumus, non ipſa agnoſcimus i Win tantum, ſed etiam quæ in his fecerimus reminiſcimur, pm berſonæq́; ſubeünt, nonnunquam tacitæ quoq; cogita. nizin tiones in mentem reuertuntur. Nata eſt igitur, ut in ble airiuſ — riſq;, ars ab experimento. Loca diſcunt quam maxime i ins ſbacioſa, multa uarietate ſignata, domi forte manà; Anin nobile ey in multos diductam receſſus. In ea quicquid nota- müiſ bile eſt, animo diligenter affigitur, ut ſine cunctatione getu ac mora parteis eius omneis cogitatio poßit percur/ ana rere. Et primus hic labor eſt, non herere in occurſu. mug mi Plus enim quam firma debet eſſe memoria, quæ aliam P xe memoriam adiuuet. Tum quæ ſcripſerunt, uel cogita- neit a tione complectuntur,& alio ſino quo nohene nnann d WNr n G eardore ä 4 an iſenſo d. u rarrſſimg, u mnuſinu eulüfmn an ſemx, weruunt. Net u til b vornungumtt ee ernio.LAdli nn ltan ORATOR. LIBER XI. 6:½ notant: quol eſſe uel ex re tota poteſt, ut de nauigatio- ne, militia, uel ex uerbo aliquo. Nam etiam excidentes, unius admonitione uerbi in memoriã reponuntur. Sic autem ſignum nauigationis, ut ancora militiæ, ut ali. quid ex armis. Hæc itaq; digerunt, primum ſenſum uel locum ueſtibulo quaſi aßignant, ſecundum atrio, tum impluuia circumeunt, nec cubiculis modõ, aut exedris, Exedræ. ſed ſtratis etiam, ſimilibusq; per ordinem committũt. Hoc facto cum eſt repetenda memoria, incipiũt ab ini- tio loca hæc recenſere,& quod cuiq; crediderunt, re- poſcunt,& eorum imagine admonentur:ut quamlibet multa ſint, quorum meminiſſe oporteat, fiant ſingula connexa quodam choro, ne errent eoniungentes prio- ribus ſequentia ſolo ediſcendi labore. Quod de domo dixi& in operibus publicis,& in itinere longo, ut ur bium ambitu,& picturis fieri poteſt. Etiam fingere ſi⸗ bi has imagines licet. Opus eſt ergo locis, quæ uel fin- guntur, uel ſumütur, imaginibus, uel ſimulachris, quæ utiq; fingenda ſunt. Imagines notæ ſunt, quibus ea quæ ediſcẽèda ſunt, notamus, ut quomodo Cicero dicit, locis pro cera, ſimulachris pro literis utamur. Illud quoque ad uerbum ponere optimum fuerit. Locis eſt utendum multis, illuſtribus, explicatis, modicis, interuallis: ima- gmibus aliquid agentibus, acribus, inſignitis, quæ oc/ autem currere celeriterq́; percurrere animum poßint. Quo magus miror quomodo Metrodorus in duodecim ſi- gnis, per quæ Sol meat, trecenos& ſexagenos mue/⸗ nerit locos, uanitas nimirum fuit atque iactatio circa memoriam ſuam, potius arte quàm natura gloriantis. Eal i- 8 N. FaAt. QVINT 1NSTIT. Equidem hæe ad quædam brodeſſe non negauerim, 4 daum,lü ſi rerum nomina multa ber ordinem audita reddenda mm fint. Nanque in his quæ didicerunt loci TeDe naht res luat⸗ ilas, menſam, ut hoc utan, in uestibulo, in atrio„ num, etſie ætera: deinde relegentes, auen ſt. nbe ſuerint. Bt for ſitan in hoe ſunt adiuti, qui auclione tineß miſſa. qui cuig; uenditiſſent, efi n genen ernn ſahe tabulis reddiderunt. Quod præ Kitiſſe Hortenſium 4⸗ aei tunt. Minus idem proderit in ediſcendis, quæ Aationts ſauml 1 erpetuc erunt. Nam ey ſenſus non fanaem eehn er ug quam res habent, cum alterum fingenaum ſit, 7 9- nin q di en ſermo„um kamen utrunq commonet. Sed ſneni⸗ Ls agi his alicuius papiti uerborum contextus eadem arte quomo 3 5* aruu habitu prehendetur? Mitto quod quædam nullis 4 buune hiſ dun nin ſignificari poſſunt, ut cerie coninnckion ee H. omni. drha entm ſane, ut qui notis ſeribunt, certas ne, ue ſmeij ugn um,& loca ſcilicet infinita, per quæ zee⸗ 5 exbli. uinute quinque contra Verrem ſecundæ actionis 1 4 5 aun centur, ut memimerimus etiam omnium qua 5 pof⸗ eha torum, non ne impediri uidem eorũ quæ die 7 9 odo unfukf, ſum neceſſe eſt quplici memoriæ curas dehn zu u aigß abij conſli Hoterunt copulata fluere, ſi propter ſingula eraen⸗ diſe, aeAcoe ſingulas fo᷑rmas reſp iciencdum ier deareoes quos o go e,e Scegſius, ie quo modo duri, Met habeant, ſia aichu Cicero dicit uſos hac exersitatione, ſibi ha 3 ke dhs iitnn nos ſimpliciora tradamus. ae ae errhieae eiiſe memoria fuerit oratio, proderit Per bahtee ſint per⸗ mra borat enim maxime onere)& bæ bartes a aifingun diurag exiguæ, alioquin nimis multæ erunt,& ea diſtin b ata; an doc ſunah wendidh len 1 m.Cwotgnt a rainiin ao ſaſune 1, Aclemfe Weennones ſe nanexugeckme ltsglggen negcerdecogne rati cruüutan rtiriu ege ſererſeenlecci emu enmenni hetri qutenen ale nenonea uiſuen, ſpu nhiaetument u voloci dhe crrrüitcton ruums. Si run odenj n nen Cht 31 nuͦts en di i A⁴ c d zom. ſtrin eztepü 1 un itenn) V uub. A. ſehtdt e Gnu daoh,gu aM 1 1 Kkendt G llen r tde V ai nn t% 6 KA4TOR LIBERKR XI. 6* atq eoncident. Nec utique certum imperauerim mo/ qum, ſed maxime ut quiſque finietur locus. Ni ſortẽ tam ſit numeroſus, ut ipſe quoque diuidi debeat. Dandi ſunt certi quidam termini, ut contextum uerborum, qui eſt difficillimus, continuet crebra meditatio, par⸗ tes deinceps ipſas repeStitus ordo cõiungat. Non eſt in⸗ utile quo ſscilius hæreant᷑aliquas apponerè notas, qua rum recordatio commonedt& quaſi excitet memo- riam. Nemo enim ferè tam infeliær, ut quod cuique loco ſignum deſtinauerit, neſciat, ut ſi erit tardus ad hoc, eo quoq; adhuc remedio utatur, ut ipſæ excitent notæ. b Hinc eſt ex illa arte non inutile:tattendere ſigna ad altentus ad eos qui exciderunt ſenſus, ancoram, ut ſuprd poſui, ſi eos exci⸗ de naue diceudum eſſet: ſpisulum, ſi de prælio. Mul/ dãt ſenſus ,,, ſ„due ir 1;„enn, De annulis tum enim ſigna faciunt,& ex alia memoria uenit alia, aeenem dis ut cim translatus annulus uel alligatus commoneat nomuila Pis nos cur id fecerimus. Hæc magis adhuc aſtringunt, nlus- qui memoriain ab aliquo ſimili transſerunt ad id quod continendum eſt, ut in nominibus, ſi Fabius forteè ſit te nendus, referamus ad illum Cunctatorem, qui excidere non poteſt, aut ad aliquem amicum, qui idem uocetur, quod et facilius in apris,& in urſis,& Naſone, aut Criſpo, ut id memoriæ affigatur, unde ſunt nomina. Origo quoque aliquando declinatorum tenendi magis cauſa eſt, ut in Cicerone, Verrio, Aurelio, ſi debetmſe miſceri ri. Mud neminem non iuuabit, ijſdem quibus ſcripſerit 1 ceris ediſcere. Sequitur enim ueſtigijs quibuſdam me- moriam,& uelut oculis intuetur non paginas modò, ſed uerſus prope ipſos, qui tum dicit ſimilis legenti. Iaus exerceai tradenduzs ns M. FAB. QVINT. INSTITIT. litera lam uerò ſi t litura, aut adiectio aliqua, aut mutatis 1 hu interueniat, ſigna ſunt quædam quæ ituentes errare ludu⁰ non poſſumus. Eſt ratio, ut illi de qua primum locutuu fulii ſum, arti non dißimilis, ita(ſi quid me experimenta do tane cuerunt)e expeditior&æ potentior, ediſcere tacitt. 1 lae dam id quoqʒ eſt quod tum erat optimum, ſi non ſub- irent uelut otioſum animũ plerunq; aliæ cogitationes, ie propter quas excitandus eſt uoce, ut duplici motu iu/ ** 4 uetur memoria, dicendi& audiendi. Sed hæc uox ſis Rbite egat hoc tio ond Apul. it. lo⸗ modica,& magis murmur. Qui autem legente alioe- mun propt qiſcit, in parte tardatur, quòd acrior eſt oculorũ quam Ae de nenamae aurium ſenſus: in parte iuuari poteſt, quod cuùm ſemel duſar phthegmata. ſt. q Dah 2 aut bis audierit, continuò illi memoriam ſuam experio lonmi ri licet,& cum legente contendere. Nam eæ alioqumn tl id maxime faciendum eſt, ut nos ſubinde tentemus, quiu lertmn, continua lectio,& quæ magis,& quæ minus hærent, uim æqualiter tranſit. In experiendo, teneas ne,& maior anm intentio ect, e nibil ſuperuacui temporis perit, quo e, Naiii”p tiam quæ tenemtus repeti ſolent: ita ſola quæ exciderũ Vi gunne retractatur, ut crebra reiteratione firmètur, quanquãà enechmn ſolent hoc ipſo maximẽ hærere, quod exciderunt. llul ulkeiſ ediſcendo ſcribendoq́; commune eſt utriq;, pluriaum leſa cõferre bonam ualetudinem, digeſtum cibum, animum dlgnue cogitationibus alijs liberum. Verum in his quæ ſeripſi ledunn mus complectendis multum ualent, e in his quæ co/ auleſ gitamus continendis prope ſol, excepta, que potſßi; u1 ma eſt, exercitatione, diuiſio& compoſitio. Nam qui Kmaah recte diuiſerit, nunquam poterit in rerum ordine errs.- tianſ re. Certa ſunt enim non ſolum in dirigendis Lusbbi ſaa „ oane ailn k. Nepeinht anfnaut nüiceruniten antgor⸗ unpei centitſ uaaalei nittniigte nn 6 uccme here u lui u omnutt alhnm trio conſtitutus, cum tantũ ille ualebat aliernus? Etiam OCRATOR. LIBER XI. 627 bus, ſed etiam in exequendis, ſi modoò recté dicimus pri ma ac ſecunda,& deinceps, cohæretq́; omnis rerũ co- pulatio, ut ei nihil nec ſubtrahi ſine manifeſto intelle- Luſu uode- clu, nec in eri poßit. An uerò Scæuola in luſu duode- hãc zuſut 81 cim ſeruporũ, cum prior calcul promouiſſet, eſſetq; tenuus caleu uictus, dum rus tendit, repetito totius certaminis ordi nõ aũt mul ũ ne, quo dato erraſſet, recordatus rediſt ad eum, qui abiimulis ett 1 97.„„quem ho⸗= cum luſerat, isq́; ita factũ eſſe confeſſus eſt, minus idem die dupuicatũ ordo ualebit in oratione, præſertim totus noſtro arbi- neaunnm ap quæ beneè cõpoſita erunt, memoriam ſerie ſua ducent. Nam ſicut facilius uerſus ediſcimus qudm proſam ora/ tionem, ita proſam uinctam quam diſſolutam. Sic con- tingit, ut etiam quæ ex tempore uidebantur effuſa, ad uerbum repetita reddantur, quod meæ quoque medio. critatem memoriæ ſequebatur, quando interuentus ali quorum, qui hunc honorem mererentur, iterare decla- mationis partem coegiſſet. Nec eſi mendacio locus, ſal uis qui interfuerunt. Si quis tamen unam maximamq́; Wiile præce- ame artem memoriæ quærat, exercitatio eſt, et labor, Hermaxenes multa ediſcere, multa cogitare, et, ſi fieri poteſt, quoti- etiam com/- die, potißimum eſt. Nihil æquè uel augetur cura, uel ne mendlar gligentia intercidit. Quare& pueri Katim, ut præce- bi, quamplurima ediſcant,& quæcunq; ætas operam iuuandæ ſtudio memoriæ dabit, deuoret initio tædium illud,& ſcripta& lecta ſæpius reuoluendi,& quaſi eundem cibum remandendi. Quod ipſum hoc fieri po- teſt leuius, ſi pauca primum,& quæꝰ tædium non afft odium rant, ccœperimus ediſcere, tum quotidie adijcere ſingu- X los 25 M. EAB. QVINT. INSTIT. 5 los uerſus, quorum acceßio labori ſenſum incrementi innebi dc nõ afferat, in ſummam ad infinitum uſqque perueniat. tten eyl Et poetica prius, tum Oratorum, nouißimt᷑ etiam ſolu reuliuh tiora numeris,& magis ab uſu dicendi remota, qualiu iius d ſunt luriſconſultorum. Difficiliora enim debent eſe ibe gi quæ exercent, quo ſit leuius ipſum illud in quod exer/ ſeiym cent, ut Athletæ ponderibus plumbeis aſſuefaciuntma Vitanſe nus, quibus uacuis& nudis in certamine utendum eſt. guine Non omittam etiam quod quotidianis experimentis de iſäpr prehenditur, minimè fidelem eſſe paulo tardioribus ingi ingenijs recentem memoriam. Mirum diclu eſt, nec in nirtun, promptu ratio, quantum nox interpoſita afferat fir⸗ ſuſebne mitatis, ſiue quieſcit labor ille: cuius ſibi ipſa fitigatio ſmia obſtabat, ſiue maturatur ac coquitur, ſeu firmißimae- nu uele ius pars eſt recordatio, quæ ſtatim referri nõ poterãt, qus contexuntur poſtero die, confirmatq́; memoriam idem allimn. illud tempus, quod eſſe in cauſa ſolet obliuionis. Etiam 8 illa præueloæ ferè cito effluit,& uelut præſenti ofhicio minu ſuncta, nihil in poſterum debeat, tanquam dimiſſadi- eyund ſcedit. Nec eſt mirum magis hærere animo, quc diu= eaiun An ad nerba tiuis affixa ſint. Ex hac ingeniorum diuerſitate natadu mulhca ees edüſeenas hitatio eſt, an ad uerbum ſit eliſcendum dicturu, an ſüſi uim mod rerum atque ordinem complecti ſatis ſit, ie ultta quo ſine dubio non poteſt in uniuerſum pronunciari. lſany Nam ſi memoria ſuffragatur, tempus non deſſt nul- inenn la me uelim ſyllaba effugiat: Alioquin etiam ſeribere galden ſit ſuperuacuum. Idq; præcipuè à pueris obtinendum, inzi atque in hanc conſuetudinem memoria exercitatione lhiaa redigenda, ne nobis diſcamus ignoſcere: lleogieti, ün ua e42 I. 35 nrn cceßio lho 4 nat infu 4 wimOratoun n. Dugiabſiä a 1 Gerum. Djftau au 2. zunnm zerinte rafß kalüorile: auu aaz twur ccergain inie⸗ ruid, ge ftin ui gen Sras eis e rii ſamuͦ* 1 GKATOR. LIBER XI 623 moneri,& ad libellum reſpicere uitioſum, quod liber- tatem negligentiæ fac it, nec quiſquam ſe parum tene- re iudicat, quod ne ſibi excidat, non timet. Inde inter- ruptus actionis impetus,& reſiſtens ac ſalebroſa ora- tio,& qui dicit, ediſcenti ſimilis: etiam omnem bene ſcriptorum gratiam perdit, uel hoc ipſo quod ſcripſiſ- ſe ſe confitetur. Memoria autem facit& prompti in- genij famam, ut illa quæ dic imus, non domo attuliſſe, modo ſed ſibi protinus prompſiſſe uideamur, quod& Ora. ſumpſiſſi tori,& ipſi cauſæ plurimum confert. Nam& magis miratur,& minus timet iudex, quæ non putat aduer/ ſus ſepræparata.Ideoqᷓ; in actionib. inter præcipua ſeruandum eſt, ut quædam etiam quæ optime uinxi- mus, uelut ſoluta enunciemus,& cogitantibus nonni- quam,& dubitantibus ſimiles quærere uideamur quæ attulimus. Ergo quid ſit optimi, neminem fiigit. Si ue- rò aut memoria natura durior erit, aut nõ ſuffragabi. tur tempus, etiam inutile erit ad omnia ſe uerba alliga. re, quum obliuio unius eorum cuiuslibet, aut deformem hæſitationem, aut etiam ſilentium inducat. Tutiusq́ multo, comprehenſis animo rebus ipſis, libertatem ſi- bi eloquẽdi relin quere. Nam et inuitus perdit quiſq;,id quod elegerat uerbum, nec facile reponit aliud, dum id quod ſcripſerat, quærit. Sed ne hoc quidem infirmæ me moriæ remedium eſt, niſt in his qui ſibi facultatem, ali- Phan dicendi ex tempore parauerunt. Qudd ſi cuiu- runq; defuerit, buic omittere omnino totum actionum laborem:ac ſi quid in literis nalet, ad ſcribendum po- tius ſuadebo conuertere. Sed hæe rara infelieitas erit. X 2 Ceæle⸗ ldq́; iunxX imus indicat 630 M. FAB. GQVINT. INSTIT. Cæterum, quantum natura ſtudioq́; ualeat memoria, ſuoh b uel Themiſtocles teſtis, quem unum intra annum opti- ſipuit Vide Plin. mê loquutum eſſe Perſice conctat, uel Mithridates, ci huiũ duas& uiginti linguas, quot nationibus imperabat, traditur notas fuiſſe: uel Craſſus ille diues, qui cum A/ ſa preeſſet, quinq; Græci ſermonis differetias ſiete- ul 1 Plnih⸗. nuit, ut qua quiſq; apud eum lingua poſtulaſſet, eadem uli Hunc eſſe pu itis ſihbi redditu ferret: uel Cyrus, quem omnium militi ti uo Anad Auem kenuiſſe ereditu eſt nomina. Quin ſemel audios quem tels Rketori libet multos uerſus, protinus dicitur reddidiſſe Theo, a ſcripta. Jqectes. Dicebatur etiam eſſe nune qui ficerent, ſed mihi aelmu nunqud ut ipſe intereſſem, contigit: habenda tamenſi; laat des eſt uel in hoc, ut qui crediderit,& ſperet. ſemo De Pronunciatione. Cap. III. ulee PRonaeſatio pleriſq; actio dicitur, ſed prius nomen a uoce, ſequès à geſtu uidetur accipere. Nanq; actio- 8— 4— 8 “———-— 2————. 8““ 3 ö— . 8 ' umm tüum nem Cicero alias quaſi ſermonem, alias eloquentiam 53 De Orat 3. quandam corporis dicit. Idem tamen duas eius partes uliſt Len quæ ſunt eædem pronunciationis, uocem atq; mo Wyxcii tum. Quapropter utraq́; appeliatione indifferẽter ui nnho licet. Habet autem res ipſa miram quandam in oratio. Vilßi nibus uim ac poteſtatem. Neq; enim tam refert qualii bolin ſint, quæ intra noſmetipſos cõpoſuimus, quã quo mo/ alon do efferantur. Ram ita quiſq; ut audit, mouetur. Ma- na re neq; probatio ulla quæ modò uenit ab Oratore,tam layn frrma eſt, ut non perdat uires ſuas, niſi adiuuetura ſſe- uliſß ueratione dicentis. Rffeęctus omnes langueſcant neceſ⸗ 1 al ſe eſt, niſt uoce, uultu, totius prope habitu corporum uügn ardeſcant. Nã cum hac omnia fecerimus/felices un Uniſu X in Vur r Man attneſut 34„, atu aenmn ſeraitecan— macciaione. C 2 Jeiſg ciollin dan glen dgekukewr na zi⸗ guß emam,, unmim wäci. lientane an dett eun grotuntitit dn 4h rrrac tppdlei a eu erwiipſennm en hh ruen. Ießn ahtaut ufetiſach 87 lle ORATOR. LIBER XI. 6** ſi noſtrum illum ignem iudex conceperit, nedum eum ſupini ſecuriq; moueamus, ae non ex ibſe noſtra oſci- tatiõe ſoluatur. Documẽto, ſunt uel ſcenici actores, qui & optimis poetarũ tantum adijciunt gratiæ, ut nos in finité magis eadem illa audita qudm lecta delectent,& uiliimis etiam quibuſdam impetrant aures, ut quibus nullus eſt in bibliothecis locus, ſit etiam frequẽs in thea tris. Quod ſi in rebus quas fictas eſſe ſcimus, et inanes, tantum pronunciatio poteſt, ut iram, lachrymas, ſoli- citudinem afferat, quanto plus ualeat neceſſe eſt ubi et credimus? Equidem uel mediocrem orationẽ commen- datam uiribus actionis affermauerim plus habituram eſſe momenti, quàm optimam eadem illa deſtitutam. i quidẽ& Demoſthenes quid eſſet in toto genere dicen di ſummũ, interrogatus, pronunciationi palmã dedit, eidemq; ſecundũ ac tertium locum, donec ab eo quæri deſterit, ut eam uideri poßit non præcipuam, ſed ſolam iudicaſſe, Ideoq́; ipſe tam diligenter apud Andronicum primum Cic. in Orat. Hypocritem ſtuduit, ut admirãtibus etiam eius oratio nem Rhodijs, nõ immeritò Aeſchines dixiſſe uideatur: Quii ſi ipſum audiſſetis? Et M. Cicero unã in dicen- do actionem dominari putat.* Hac Cn. Lentulum plus opinionis conſecutum quam eloquentia tradit. Eadem C. Gracchũ in deflenda fratris nece, totius populi Ro. lachrymas coneitaſſe, Antonium& Craſſum multum ualuiſſe, plurimũ uerò Q. Hortenſium, cuius rei fides eſt, quod eius ſeripta tanium intra fimam ſunt, qui diu princeps Oratorum, aliquando æmulus Cicero- nis exiſtimatus eſt, nouißimè quoad uixit ſecundus: ut 2 z appa⸗ „ audiſſent Val. lib. G. tit.10. quam olim princeps g6a M. PAB. QVyINT. INSTIT. appareat blacuiſſe aliquid eo dicète, quod legentes no inuenimus. Et hercle cum ualeant multum uerba per ſe,& uox propriam uim adijciat rebus,& geſtus mo. tusq́ ſignificet aliquid, profectò per fectũ quiddam fie- ri, cuim omnia coierint, neceſſe eſt. Sunt tamen qui ru/ dem illam, et qualem im petus cuiuſq; animi tulit, actia nem iudicent fõrtiorem,& ſolam uiris dignam, ſed no alij ferẽ, quam qui etiam in dicendo curam& artem, 63 dlero omuü & nitorem,& quicquid ſtudio paratur, ut affectata. et parum naturalia ſolent improbare, uel qui uerbori atq; ipſius etiam ſoni ruſticitate, ut L. Cottam dicit ci- cero feciſſe, imitationem antiquitatis affectant. Verüm illi perſuaſione ſua fruantur, qui hominibus ut ſint o- ratores, ſatis putant naſci, noſtro labori dẽt uenid, qui nihil credimus eſſe perſectum, niſi ubi natura cura iu, uetur. In hoc igitur non contumaciter conſentio, pri/ mas partes eſſe naturæ. Nam certè bene pronunciare non poterit, ui aut in ſcriptis memoria, aut in his qua ſubitoᷣ dic enda erunt, facilitas prompta deſuerit, nec ſi inemendabilia oris incommoda obſtabunt. Corporis etiam poteſt eſſe aliqua tanta deformitas, ut nulla ar- te uincatur. Sed ne uox quidem niſt liberalis actionem habere optimam poteſt. Bona enim firmaq́;, ut uolu⸗ mus, uti licet, mala uel imbecilla ey inhibet multa, ut inſurgere,& exclamare,& aliqua cogit ut ſummitte/ re, deflectere,& raucas fauces, ac latus fitigatum de⸗ ſormi cantico reficere. Sed nos de eo nunc loquamur, cui nõ frutrà præeipitur. Cùm ſit autem omnis aclio, gstdixi, in duas diuiſa partes, uocem geſtumq́;, vannu ecyund deh, on piuu brutnu immua. onnih, Auutp eem dlip titpe tist, n halſ edein ihaiie( Cſteue bronie Fugſ n. neſ 4 Iendetusaa tum in aienz m „ udo 32 eert inpmhn angei nutticiatsut!l u T unconumtett uli/ e. Knaes mulire ſrpuünmuh unücus Fliasgonh um eeſ vennolt t 5 zutana kßn an l⸗ ur zülmul un kunm e GKRATOR LIBBER XI. 633 alter oculos, alter aures mouet, per quos duos ſenſus omnis ad animum penetrat affectus, prius eſt de uoce dicere, cui etiam geſtus accommodatur. In ea prima ob ſeruatio eſt qualem habeas: Secunda, quo modo utaris. Natura uocis ſpectatur quatitate& qualitate. Quan.- titas eſt ſimplicior. in ſumma enim grandis aut exigua eſt, Sed inter has extremitates mediæ ſunt ſpecies,& ab ima ad ſummam, ac retroͤ, multiſunt gradus. Qua- litas magis uaria eſt. Nam eſt& candida,& fuſca, er plena, er exilis,& lenis,& aſpera,& contracta, fuſa,& dura,& flexibilis,& clara,& obtuſa. Spi ritus etiam longior breuiorq́;. Nec cauſas cur quicque eorum accidat, perſequi propoſito operi neceſſariume eſt, eorum ne ſit dißferentia in quibus aura illa conci- pitur, an eorum per quæ uelut organa meat, an ipſt propria natura, an prout mouetur, lateris, pectoris ue firmitas, an capitis etiam plus adiuuet: Nam opus ec omnibus, ſicut non oris modò ſuauitate, ſed narium quoq;, per quas quod ſupereſt uocis tegreditur. Dul- egeritur ecis tamen eſſe debet non exprobans ſonus. Vtendi uo/ ce multiplex ratio. Nam præter illã differentiam, quæ eſt tripartita, acutæ, grauis, flexæ, ium intentis, tum re mißis, tum*elatis, tum inferioribus modis opus eſt, inflatis ſpatijs quoque lentioribus ac citatioribus. Sed hiſipſis media interlacent multa:& ut facies, quanquã ex pau cißimis conſtat, infinitam habet di fferentiam, ita uox, er ſi paucas quæ nominari poſſunt, continet ſpecies, propria cuique eſt,& non hæc minus auribus, qudm oculis illa dignoſcitur, Augentur autem ſicut omnium, X 4 ita 634 HM. FAB. QvINT. INSTIT. ita uocis quoq́; bona, cura,& negligentia minuunlur. Sed cura non eadem Oratoribus, quæ phonaſcis cõue- nit, tamen multa ſunt utriſq; communia, firmitas cor/ poris, ne ad ſpadonum,& mulierum,& ægrorum exi litatem uox noſtra tenuetur, quod ambulatio, unctio, ueneris abſtinentia, facilis ciborũ digeſtio, id eſt, fruga litas præſtit. Præterea ut ſint fauces integræ, id eſt, lenes molles ac leues, quarum uitio& frangitur,& obſcu ratur,& exaſperatur,& ſcinditur uox. Nam ut tibiæ eodem ſpiritu accepto, alium clauſis, alium apertis ſo- ramimibus, alium non ſatis purgatæ, alium quaſſe ſo- num reddunt: ita fauces tumentes ſtrangulant uocem, obtuſæ obſcurant, raſæ exaſperant, conuulſer fractis fmunt organis ſimiles. Finditur etiam ſpiritus obiectua. ſbiritus liquo, ſicut lapillo tenues aquæ, quarum'fluctus etiam b ſi ultra paulum coit, aliquid tamen caui relinquit poſt idipſum quod offenderat. Humor quoq; uocemut ni- mius impedit, ita conſumptus deſtituit. Nam er fati- gatio corpora non ad præſens modò tempus, ſed etiam Nin futurum afficit. Sed ut communiter& phonaſcis, & Oratoribus neceſſaria eſt exercitatio, qua omnia conualeſcunt, ita curæ non idem genus. Nam neq; cer/ reſpirandũ ta tempora ad*ſpatiandum dari poſſunt tot ciuilibus officijs occupato, nec præparare ab imis ſonis uocem contendere a ſummos, nec ſemper à contentione concedere licet uel conqui cum pluribus iudicijs ſepe dicendum ſit. Ne ciborum ocere quidẽ eſt eadem obſeruatio. Non enim tam molli tene- raq́; uoce qudm forti ac durabili opus eſt. Cuům omnes letia altißimos ſonos leniãt cãtu oris, nobi* . abere . 60 heniſ Füügo l — ureach oeiut mureſ cereautm müeni dhiur, — 3 Fdanc habeih umul ſchit t utinſß b lunier tutung Necxtre dosst gh autteit mu ſtare ſem ſnecuſe rineuoc Auie ul aunm, iiſir acſala aqen euaiu urfi eunolh anetfim ernmi m ulſſi cſt etert un dümi niieng amihan/ undn n chlh redem 4 contenti. telut 7 lieene n tuhnn o, Won dan dlen⸗ urddil 7 buda u 6 Amurg aaum. OCRATOR LIBER XI. 685 afpere ſint concitateq́; dicenda,& uigilãdæ noctes,&r ſuligo lucubrationum bibenda,& in ſudata ueſte du- randum. Quare uocẽ delicijs nõ molliamus, nec imbua mur ea cõſuetudine, quæ duratura non ſit, ſed exercita tio eius talis ſit, qualis uſus, nec ſilentio ſubſidat, ſed ſir metur cõſuetudine, qua diffieultas omnis leuatur. ESdiſ cere autem quo exercearis, erit optimum, nã ex tempo ve qicenti auocatur cura uocis, ile qui ex rebus ipſis e eipitur, affectus,& ediſcere quàm maximè uaria, qua & clamorem,& diſputationem,& ſermonsẽ, et flexus habeãt, ut ſimul in omnia paremur. Hoe ſatis eſt, alivoo quin nitida illa, et curata uox, inſolitum laborem reen ſabit, ut aſſueta gymnaſijs& oleo corpora, quamlibet ſint in ſuis certaminibus ſpecioſa atque robuſta, ſi mili tare iter faſcesq;,& uigilias impares deficiant,& quæ rant unctores ſuos, t ludumq́; ſudorem. Illat tamen in nudum hoc operæ præcipi quis ferat uitandos ſoles atq́; uen/ quidem tos, et nubila etid ac ſiccitates. Ita ſi dicendum in ſole, aut uentoſo, humido, calido ue die fuerit, reos deſere- mus? Na crudum quidem, aut ſaturũ, aut ebrii, aut eie- cto modòᷣ uomitu, quæ cauenda quidem monent, decla- mare neminem qui ſit mentis compos, puto. Illud nor ſine cauſa eſt ab omnibus præceptum, ut parcatur ma xime uoci in illo à pueritia in adoleſcentiam tranſitu quia naturaliter impeditur: non, ut arbitror, propter calorem, quod quidam putauerũt(nam eſt maior ina-⸗ lijs)ſed propter humorem potius. Nà hoc ætas illa tus geſcit. ltaq; nares etiam, ac pectus, eo tempore tumens, atque omnia uelut germinant, eoq́; tenera,& iniuria X z obnoxia. 636 M. FAB. QVINT. INS TIT. 6 obnoxia. Sed ut ad prgpoſitum redeam, iam confirma⸗ ſume tæ conſtitutæq́; uocis genus exercitationis optimã du⸗ ntv co, quod eſt operi ſimilimum, dicere quotidie ſicut aii nulun mus. Nam hoc modo non uox tantum confirmatur,; latus, ſed etiam corporis deceus,& accõmodatus ora- in tioni motus componitur. Non alia eſt autem ratio pro luia nunciationis, quam ipſius orationis. Nam ut illa emen. Auviſ data, dilucida, ornata, apta eſſe debet: ita hæc quoq; e- luſ mẽdata erit, id eſt, uitio carebit, ſi fuerit os facile, expla Rioput natum, iucundum, urbanum, id eſt, in quo nulla neque tinm ruſticitas, neq; peregrinitas reſouet. Nõ enim ſine cau. di ſe dicitur barbarum, græcum ue. Nam ſonis homines, Huin ut æra tinnitu dignoſcimus. Ita fiet illud quod Enniuus Probat, cum dicit ſuauiloquenti ore Cethegum fuiſſe,(i nõ quod Cicero in his reprehendit, quos ait latrare, néè ln agere. Sunt enim multa uitia, de quibus dixi, cũ in qua/ uii dam libri parte puerorum ora foõrmarem, opportunius 9 — — Tatus in ea ætate facere illorum mentionem, in qua em? imusb dari poſſunt. ltaqʒ ſi ipſa uox primũ fuerit(ut ſic dica) aiiſ ſana, id eſt nullum eorum de quibus nunc dixi, pauie⸗ illauit tur incommodum: deinde non ſubſurda, rudis, imma/ qunp nis, dura, rigida, uaria, præpinguis, aut tenuis, inanis, aiditi acerba, puſilla, mollis, effœminata: Spiritus nec bre/ ſusciſu uis, nec parũ durabilis, nec in receptu difficilis. DiluciI uiiyu da uerò erit pronunciatio, primii, ſi uerba tota exege/ geilm rit, quorũ pars deuorari, pars deſtitui ſolet, pleriſq; ex ui nii tremas ſyllabas nõ proferẽtibus, du prioru ſono indul- gent. Vt autẽ eſt neceſſaria uerborum explanatis, its Din Omnes computare,& uelut annumerari liieras n hin, 1 npnim aaii 1 4 . 24n S eRATOR, LIBER. XI. 657 ſium er odioſum. Nam e uocales frequentißimẽ coe/ unt,& conſonantium quædam inſequente uocali dißi- mulantur, utriuſq; exemplum poſuimus: Multum ille& terris. vitatur etiam durior inter ſe congreſſus, unde pel- lexit,& collegit, et quæ alio loco dicta ſunt. Ideoq́; lau Latur in Catullo ſuauis appellatio literarum. Secundũ eſt, ut ſit oratio diſtincta, i eſt, ut qui dicit,& incipiat ubi oportet,& deſinat. Obſeruandum etiam quo loco ſuſtinen us, et quaſi ſuſbendendus ſermo ſit, quod S&ræ ci xεοενα σον uel vooασοαν lel vwos ‿ ocant, quo deponendus ſuſpenditur: Arma uirumq́ʒ eano- Quia illud uirum, ad ſequentia pertinet, ut ſit uirũ, Troiqæ, qui primus ab oris. Et hic iterum.Nã etiamſi aliud eſt unde uenit quãm quo uenit, non diſtinguendum tamen, quia utrunq; eo- tem uerbo continetur, uenit. Tertio Italiã quia interie ſtio eſt, fito profugus, et continuum ſermonem, qui fi- ciebat, ltaliam, Lauinaq́; diuidit. Ob eandemq́; cauſam: quarto profugus, deinde Lauinaq́; uenit littora, ubi iaà erit dictinctio, quia inde alius incipit ſenſus. Sed in ip- ſis etiã diſtinctionih.tẽpus aliãs breuius, aliãs longius dabimus. Intereſt enim ſermonẽ finiat, an ſenſum. Ita- que illam diſtinctionem Littora, protinus altero ſpiri- tus initio inſequar, cum illuc uenero. Atq; altæ mœnia Romæ. Deponam,& morabor,& nouum rurſus exordiũ ſiciam. dunt aliquando& ſine reſtiratione quædam — morcs 638 M. FAB. QVINT. INSTIT. moræ etiam in periodis, ut in illa: In cœtuuerò poào. negotium publicum gerens, magiſter equiti, e cæte, niiiti ra:multa habent membra. genſus enim ſunt alij ataue alij,& ſicut una cireuductio eſt, ita paulum morandi ieſ in his interuallis, non interrumpendus eſt cãtextus, e uii ecõtrari ſpiritum interim recipere ſine inteilectumo hiiſij ræ neceſſe eſt, quo loco quaſi ſurripiẽdus eſt, alioquin ſt inſcitẽ recipiatur, nõ minus afferat obſcuritatis, qua ud ie uitioſa diſtinclio. Virtꝰ aũt diſtinguedi fortaſſe ſit par ua, ſine qua tamen eſſe nulla alia in agendo poteſt. Or⸗ nata eſt pronunciatio, cui ſuffragatur uox facilis, ma, poß na gna, beata, flexibilis, firma, dulcis, durabilis, clara, pu uxi erecta ra, ſecaãs aera, auribus ſedẽs. Eſt enim quæda ad auditu edon accõmodata non magnitudine, ſed proprietate ad hoc tim uelut tractabilis, utiq; habẽs oẽs in ſe qui deſiderantur uniin ſonos ſiue intẽtiones, quæ toto, ut aiut, organo inſtruũ ſuund cta, cui aderit lateris firmitas, ſpiritus cum ſpatio perti ntuutſe nax, tũ labori nõ facil ceſſurus., Neq́; grauißimus autei V intai in Muſica ſonus, nec acutißimus orationibus conuenit. umeid Nã̃ e hic parũ clarus, nimiumq́ plenus, nullum affer. aunh re animis motum poteſt,& ille prætenuis& immodi. yſid cæ claritatis, cum eſt ultra uerũ, tũ neq; proniciatione lulöp Hlecti, nec diutius ferre intẽtionẽ poteſt. Nã uox‚ ut ner mu iin uii, quo remißior, hoc grauior& plenior, quo tenfior, nuiui Hi quoque hoc tenuis& acuta magis eſt. Sic ima uim non habet, in dũ augẽda ſumma rumpi periclitatur, medijs igitur utendũ ſonin, uuta intentione hiq; cũ augẽda intètio eſt, excitadi: cum ſummittẽda, hinrme excitandi, ſunt temperandi. Nam prima eſt obſeruatio rectè pro as en tum ſub= nũciandi æ qualitat, ne ſermo ſubſulitt mparib ſpaſſ enn 4 7* 4 täosin am h eunu aui ris gru aaueri ſeue, anua Vinacht amohen E le a ul. ueriſi uun näiotep nach m 8 66 6 OCRATOR. LIBER XI. 639 ae ſonis, miſcẽs löga breuibus, grauia acutis, elata ſum mittendi mißis, et in æqualitate horũ omnil, ſicut pedum claudi ſunt tempe cet ſermo. Secunda uarietas eſt, quæ ſolũ eſt proniicia- randiq;. tio. Ac ne quis pugnare inter ſe putet æqualitatẽ et ua- rietatẽ, cum illi uirtuti contrariũ ſit uitiũ inæqualitas, huie qui dicitur aeuaadir quaſi quidam unus aſpectus. Ars porrò uariãdi cm gratiam præbet ac renouat au res, tũ dicentẽ ipſa laboris mutatione reficit, ut ſtandi, ambuladi, ſedẽdi, iacẽdi uices ſunt, nihilq́; horum pati unum diu poſſumus. llud uerò maximum(ſed id paulo poſt tractabimus) quod ſecundum rationẽ rerã de qui. bus dicimus, animorũq́; habitus, cõformanda uox eſt, ne ab oratione diſcordet. Vitemus igitur illã quæ Græ/ ceè ²nreia uocatur, una quædam ſpiritus ac ſoni in⸗ tentio, non ſolum ne dieamus omnia clamos, quod in- ſanum eſt, aut intra loquendi modum, quod motu ca- ret, aut ſubmiſſo murmure, quo etiã debilitatur omnis intètio: ſed ut ijſdem partibus, ijſdemq́ affẽctibus, ſint tamen quædã non ita magnæ uocis declinatione, prout aut uerborum dignitas, aut ſententiarũ natura, aut de- poſitio, aut inceptio, aut traſitus poſtulabit, ut qui ſin gulis pinxerunt colori bus, alia tamẽ eminentiora, alia reductiora fecerunt, ſine quo ne mẽbris quidem ſuas li⸗ neas dediſſent. Proponamus enim nobis illud Cicero- nis in oratione nobiliſima pro Milone principium, non ne ad ſingulas pene dictinctiões, quamuis in eadẽ ſacie, tamẽ quaſt uultus mutandus eſteEtſi uereor ludi- ces, ne turpe ſit pro fortißimo uiro dicere incipientem timere. Etiamſi eſt toto propoſito cõtractum atq ſub⸗ 640 M. FAF AvINT. INSTIT. 0 miſſum, quia& exordium eſt,& ſolliciti exordin ta, tilei men fuerit neceſſe ect aliquid plenius& erectius, dun vſbiul dicit: Pro fortißimo uiro dicere, quam etſt uereor,ę i,eſ turpe ſit, et timere. lam ſecunda reſpiratio increſcat o- düites bortet,& naturali quodam conatu, quo minus pauidę lantts dic ĩmus quæ ſeqzuuntur,& quo magnitudo animi Mi- oße M onis oſtéditur. Miniméq; deceat, cum T. Aninius ipſe(tüut magis de Reip.ſalute ꝗ de ſua perturbetur. Deinde qua enn ſi obiurgatio ſui eſt: Me ad eius cauſam parẽ animi ma ſtundu gnitudinem afferre non poſſe. Tũ inuidioſtora: Tamen aqui hæe noui iudicij noua forma terret oculos: Ila ueròii baot bene apertis(ut aiũt)tibijs. Qui quocunq; inciderii, reimi . ueterem conſuetudinẽ fori, et priſtum morẽ iudicio⸗- uuſti deſiderant rum requirunt: Nam ſequens latũ etia atq; fuſum eſt tenil 8 Non enim corona cõſeſſus ueſter cinctus eit, ut ſolebak. ſ tien Quod notaui, ut appareret nõ ſolũ in membris cauſe, un hi ſed etia in artieulis eſſe aliquã prondciandi uarietatt, ſuteſ ſine qua nihil nec minus, nec maius eſt. Vox autè ultr dnriſ uires urgèda nõ eſt. N et ſuffocata ſepe, et maiore ni W ſu minus elara eſt, et interim eliſa in illũ ſonũ erumpit, uu, nu tui Græci iνοube nomè ab immaturo galloru cantude dbyſi derũt. Nec uolubilitate nimia cõfundẽda quæ dicimus, uiiſi qua et diſtinctio perit et affectus, et nõnunqua etiduer muit ba aligua ſui parte fraudantur. Cui contrani eſtuitiů hun Aavs peraie, nimiæ tarditatis. Nam et difficultatè inueniẽdi fitetur, nerſun Heedn et ſegnitia ſoluit animos, et in quo es aliquidi tempori nyie 2d elepſydras bus præ finitis aquà perdit. Promptum ſit os, non bra⸗ 3äad eebannu ceps:moderati, non lentã. Spiritus quoq; nec crebrsz nani Lr. e ue ceptus eöceqat ſententia, nec eonſq; trabatur, un. üni — — nſß ittat ealegn aancitu — attrnait am lule iagfeu temdſe dien. actifa ihütier, eer Knt a htun wü.ö an Hnt” eri. H A. wean dei un a 1. etih 84— ¹„ 1 6G6RATOR LIBER XI. 644 eficiat. Nam et deformis eſt conſumpti illius ſonus,& reſpiratio ſub aqua diu preßi ſimilis, et receptus longi or, e& non opportunus, ut qui fiat nõ ubi uolumus, ſed abi neceſſe eſt. Quare lõgiorem dicturis periodum col ligendus eſt ſpiritus, ita tamẽ, ut id neq; diu, neq; cũ ſo⸗ no faciamus, neq; omnino ut manifeſtũ ſit reliquis par tibus optimeè inter iuncluras ſermonis reuocabitur. Ex ercendus aũt eſt, ut ſit quam longißimus, quod Demo/ ſthenes ut efficeret, ſcandens in aduerſum rcontinua- concinebas bat qudm poſſet plurimos uerſus. Idẽ quo facilius uer/ ba ore libero exprimeret, calculos lingua uoluẽs dice- re domi ſolebat. Eſt interim et longus, et plenus,& cla rus ſatis ſpiritus, non tamen firmæ intentionis, ideoq; tremulis, ut corpora quæ aſpectu integra neruis pari ſuſtinentur, id Græci gsᷣν νe uocant. Sunt qui ſpiritum cum ſtridore per raritatẽ dentiũ non recipiunt, ſed re⸗ ſorbent. Sunt qui crebro anhelitu,& introrſum etiam claré ſonate, imitẽtur iumẽta onere et iugo laboratia. Quod affectant quoq; tanqua inuẽtionis copia urgea⸗ tur, maiorq́; uis eloquẽtiæ ingruat, quã quæ emitti fius cib. poßit. Eſt alijs cõcur ſus oris,& cũ uerbis ſuis collu ctatio: lam tußire et expuere crebro,& ab imo pulmo ne pituita trocleis adducere, et oris humore proximos Trocleis ad ſbargere,& maiorẽ partẽ ſpiritus in eloquẽdo per na dsecte rioe res eſfundere, etiaſi nõ utiq; uocis ſunt uitia, quia tamè quãto labore propter uocẽ accidũt ᷑potißimũ huic loco ſubijciatur. aia ant naun Sed quodciq; ex his uitiũ magis tulerim, qud quo niic b. equcãt ſpu maximè laboratur in cauſis omnib. ſcholisq́; cantandi 3 Nel ain ꝙ inutilius ſit an fœdiusneſeio, Quid enim minꝰ Ora cemodi ſre tori ————— 64 M. FAB. QVINT. INSTIT. dlnmn e unt tori conuenit, quàm modulatio ſcenica, et nonniquam Juntn aler ebriorum, aut commeſſantium licẽtiæ ſimilis: Quidue rroclea. Eſi rͦ mouendis afféctubus cõtrarium magis, quaàm cum da lendum, iraſcendum, indignand, cõmiſerandi ſit,non u. ſolum ab his affeclibus, in quos inducẽdus eſt ludex re= aut? troclea rota putea- 8 lüned cedere, ſed ipſam fori ſanctitatem ludorũ talariũ licen- ii tia ſoluere? Nam Cicero illos ex Lycia& Caria rheio res penè cantare in epilogis dixit. Nos etiam cantandi ſeueriorẽ paulò modũ exceßimus. Quiſqua ne nõ dico de homicidio, ſacrilegio, parricidio, ſed de calculis cer te atq; rationib. quiſqud deniq;, ut ſemel finia in lite cã tat? Quod ſi omnino recipiendũ eſt, nihil cauſce eſt eur nõ illã uocis modulationẽ fidibus ac tibijs, imò meber, cules, quod eſt huic deformitati proprius, cymbali ad Nön ne cui iuuemus. Facimus tamen hæc libenter. † Nam nec cui/ quam qua ſunt iniucunda quæ cantaàt ipſi,& laboris in hoc, quam in agèẽdo minus eſt. Et ſunt quida ſecundi alia ui tæ uitia, etiã hac ubiq; audiẽdi quod aures mulceat, uo- luptate ducatur. Quid ergo: nõ et cicero dicit eſſe ali quẽ in oratione cantũ obſcuriorẽ? Et hoc quodã natu- initio rali uitio uenit. Octẽdã nõ multo poſt, ubi et quatenus recipiendus ſit hic flexus, et cãtus quidè, ſed(quod ple. riq; intelligere uolunt) obſcurior. Iã enim tẽpus eſt di- cendi quæ ſit apta pronunciatio, quæ certe ea eſt, que his de quib. dicimus, accõmodatur, quod quidẽ maxima ex parte præſtaàt ipſi motus animorum, ſonatq́; uox ut ſeritur. Sed cum ſint alij ueri affectus, alij ficti& imita ti, ueri naturaliter erupunt, ut dolẽtiũ, iraſcentiũ, indi ꝛnantiũ, ſed carẽt arte, ideoq́; nõ ſunt diſciplinæ tral 1 tions ai dun i, 4 5 enin po di, luncni uerve hauahun lo ur centii ceutiſo thrähu tusust eipul ciconſen kaatino iah etge ſelnatz bn ewo lgiun 1 Wr. 4. ultinſe 4 la iimit 4 äh. i Sſrg a hliu auäiigaut antth lezeitt aänſedh Vſarinà ſa. anönulo au geng Mdtcdu ad ghigt. ſ. voiusah athettt 0' eniſ t e ni runa Amü 1 then 4 6 KAT OR. LIBER XI. 642 tione formadi. ContrA qui effingitur imitatione, artẽ habent, ſed hic carent natura, ideoq́; in his primum eſt bene affici,& concipere imagines rerum,& tanquam ueris moueri, ſic uelut media uox, quem habitum à no/ bis acceperit, bunc iudicu animis dabit. Eſt enin men/ tis index,& uelut exẽplar, ac totidẽ quot illa mutatio nes habet. † Itaq; lætis in reb. plena, ſimplex,& ipſa Ideoq; quodamodo hilaris fluit. At in certamine erecta totis uiribus,& uelut omnibus neruis intenditur. Atrox in ira,& aſpera ac denſa,& reſpiratione crebra. Neque enim poteſt eſſe löõgus ſpiritus, cum immoderatè effun- ditur. Paulum in inuidia faciẽda lètior, quia nõ ferè ad a* banc niſt inferiores confugiunt. At in blandiendo, fatẽ do, ſatisfaciẽdo, rogando, lenis& ſubmiſſa: Suadẽtium et monẽtium, et pollicẽtium, et cõſolantiũ grauis: in me tu e uerecidia contracta: adhortationibus fortis, di- ſputationibus teres, miſeratione flexa et flebilis et con ſulto quaſi obſcurior, at ingreſßsionibus fuſa,& ſecuræ claritatis, in expoſitione ac ſermonibus recta& inter acut ſonum et grauẽ media. Attollitur aũt coneitatis affectibus, cõpoſitis deſcẽdit, pro utriuſq́; rei modo al- tius uel inferius. Quid aũt quiſq́; in dicèdo poſtulet lo cus, paulũ differa, ut de geſtu prius dica, qui et ipſe uo- ci conſentit,& animo c ea ſimul paret. Is quantũ ha- beat in oratore momẽti, ſatis uel ex eo patet, quod ple- raq; etiã citra uerba ſignificat. Quippe nõ manus ſolũ ſed nutus etiã declarat noſtra uoluntatem,& in mutis pro ſermone ſunt, et ſalutatio frequẽter ſine uoce inte! ligitur, atq; afficit, et ex uultu ingreſſuq; pſpicitur ha- YI'itus ani/ 6 644 M. FAB. GilRx. I1NSTIT. uns bitus animoru, et animaliã quoq; ſermone carètiũ irs, gedui lætitia, adulatio,& oculis,& quibuſdam alijs corpo. b rutuii ris ſignis deprehenditur. Nec mirum, ſi iſta quæ tamen ii nui in aliquo poſita ſunt motu, tantũ in animis ualẽt, cim na pictura, tacens opus,& habitus ſemper eiuſdem, ſicin int imos penetret affectus, ut ipſam uim dicendi nonn quam ſuperare uideatur. C ontra, ſi geſtus ac uultusab hvehil voüni Aianus oratione diſſentiãt, triſtia dicamus hilares, affirmemus miimi aliqua renuentes, non autoritas modò uerbis, ſed etiam geind fides deſit. Decor quoqʒ à geſtu atq; motu uenit. Hdeo- aayn que Demoſthenes grande quoddam ſpeculum intuens t,n componere actionẽ ſolebat. Adedò quamuis fulgor ile anun ſiniſtras imagines reddat, ſuis demum oculis credidit, ij 3 quod efficeret. Præcipuũ uerò in actione ſicut in cor/ rätn pore ipſo, caput eſt, cuim ad ipſum de quo dixi decorẽ, niaeiü tum etiã ad ſignificationẽ decoris illa ſunt, ut ſit primo ſ ina rectũ& ſecundũ naturã. Nam et deiecdo humilitas, G tnſen ſupino arrogatia, et in latus inclinato languor,et pre- wani duro, ac rigète barbaria quædã mẽtis oſtenditur. Tum qmem accipiat aptos ex ipſa actiõe motus, ut cã Sestu cOeole duag det, et manibus ac lateribus obſeqquatur. Aſpecius enun inun ſemper eodẽ uertitur quo geſts, exceptis quæ autdans uimn re, aut cõcedere, aut à nobis remouere oportebitutide fin 1 iud uultu uideamur auerſari, manu repe llere: nuli SODijtalem terris auertite peſtem. Nhmth Haud equidem tali me dignor honort. iß Significat uero plurimis modis. Nã præter aunuei, dngſ venuendi, cofirmandiq; motus, ſunt et uerecudic etaa ili bitationis,& admirationis, ma gnationis oi,e,, d un eau ui 44 mamis ahu de 3, a än. Tuas gat e ah Rraätt.44 dn fhagr kenin unhe 1 anaiſ an 1 aein tan an ſtpn er ſnt tanksc nlaarielte un tte ruaelin ut In 12p 12een ke urinine ee he 99 4 ä ncionän t SRATOR LIBER XI. 644 unes omnibus. Solo tamẽè eo facere geſtũ ſcenici quo que doctores uitioſum putauerãt. Etiam frequens eius nustus nõ caret uitio, adeò iactare id, et comas excutien tẽ rotare, phanaticũ eſt. Dominatur alit maximè uul/ Vultus. tus. Hoc ſupplices, hoc minaces, hoc bladi, boc triſtes, hoc hilares, hoc erecti, hoc ſubmißi ſumus, hoc pendẽt pomines, bunc intuéẽtur, hunc ſpectant etiã antequam omues dicamus, hoe quoſdam amamus, hoc odimus, hoc pluri ma intelligimus. Hic eſt ſepe pro omnibus uerbis. lta- que in his quæ ad ſcenam componuntur fabulis, artifi- ces pronunciandi à perſonis quo que affecius muluan- tur, ui ſit Niobe in tragœdia triſtis, atrox Medæa, at- tonitus Aiax, truculentus Hercules: In comœ dijs“ ue- quoq́; rò præter aliam obſeruationem, qua ſerui, lenones, pa ra ſiti, ruſtici, milites, meretriculæ, ancillæ, ſen es auste- ri ac mites, juuenes ſeueri ac luxurioſi, matronæ, puel- læ, inter ſe diſcernuntur. Pater ille cuius præcipuæ har tes ſant, quia interim concitatis, interim lenis eſt alte- ro erecto, altero cõpoſito eſt ſupereilio, atq́; id oſten= dere maxime latinis actoribus moris eſt, quod cum his quas agunt partibus, congruat. Sed in ipſo uultu plu- rimum ualent oculi, per quos maximè animus emanat, Oculi. ut citra motum quoque,& hilaritate eniteſcant ey tri ſtitia qusddam nubilum ducant. Quinetiam lachrꝰ- mas his natura mentis indices dedit, quæ aut erum- pint dolore, aut leætitia manant. Motu uerò intenti, remißi, ſuperbi, torui, mites, aſperi fiunt, quæ ut actus bopoſcerit, fingentur. Rigidi uerò& extenti, aut lan- güidi,& torpentes, aut ſtupentes, aut laſciui,& mobi 1 2 les. — ———— ————“. b 8 . 4 ——— 645 M. FAB. WVINT. INSTITL les, aut natantes,& quada uoluptate ſuffuſt,aut im-, & ut ſic dicam, uenerei, aut poſcètes aliquid, pollicen lude tes ue nonnunquam eſſe debebunt. Nam opertos com. 5 in preſſos ue eos in dicendo quis niſi plane rudis e ſtul.· Oreai tus habeatr Et ad hæc omnia exprimenda in palpebru uiij etiam& in genis eſt quoddam ſeruiens his ministeriũ- nis ultum& ſupercilijs agitur. Nam e oculos formã turſa aliquatenus,& fronti imperat. His contrahitur, attol lu- 4p litur, demittitur, ut nulla res in ea plus uæleat. Sanguis uubni ille qui mentis habitu mouetur,& cum infirna uere- Wuagq cundia cutem accipit, effunditur in ruborem, cum me- Hunii turefugit, abit omnis,& pallore frigeſcit, temperatus tinſi remedium quoddam ſerenum efficit. vitium in ſuperci Guuln liſs, ſi aut immota ſunt omnino; aut nimium mobilia, Auenſ aut ine qualitate(ut modo de perſona comica dixera) knos 1 dißident᷑, aut cõtra id quod dicimus finguntur. Etenint eiſui cotractis triſtitia, diductis hilaritas, remißis pudor o- 2. Ktenditur. Annuendi quoq; renuendi ne ratione dimit- Kne nares. tuntur, aut alleuatur. Naribus labrisq́ nõ ſere quicqui luuit decenter oſtendimus, tametſi deriſus, contemptus,faſti kuhet dium ſignificari ſolet. Nam& corrugare nares, ut No Hunur ratius ait,& inflare,& mouere,& digito inquietart, mete et impulſu ſubito ſpiritũ excutere,& diducere ſepius, lunni & plana manu reſupinare, indecorum eſt, cum emun, uitt Tabra. ctio etia frequẽtior non ſine cauſa reprehendatur. La- lui- bra& porriguntur malè,& ſcinduntur, et at⸗ingun iun n tur,& diducuntur,& dentes nudant, et in latus ac pe; uliii nè ad aurẽ trahuntur, et uelut quodã factidio replican⸗ mnm tur,& pendent,& uocẽ tanti altera parte dimittunt. bußn Lam- n an à Vnr f. hada 4 dus mnent am lni. crusloti äene ntſinſt ai h Rm Cco ih pnoantt eaaſttah tieratm amſeu aſ na uſe a litudines uoci reſpõdèt, ex patiatur in latus, et ipſa quo ORATOR. LIBER XI 64/ Lambere quoq; ea& mordere, deforme eſt, cùm etiam in efferendis uerbis modicus eſſe eorum deheat motus. Ore enim magis quam labris loquendum eſt, Ceruicem Ceruix. rectã oportet eſſe, non rigida, aut ſupinã. Collũ diuer- Sollum- ſa quidẽ, ſed pari deformitate ey contrahitur ey tendi tur, ſed denſo ſubeſt e labor, tenuaturq́; uox ac fatiga tur. Affixi pectori mentu, minus glaram et quaſi latio Mentum. rem preſſo gutturæ facit. Rumerori rarò decès alleua- Humeri. tio atq contractio eſt. Breuiatur enim ceruix, et geftũ quendã humilẽ atq; ſeruilẽ,& quaſi fraudulentu facit, cum ſe in habitu adulationis, admirationis, metus fin/ gunt. Brachij moderata prolectio, remißis humeris at/ Brachia. que explicantibus ſe in proſerenda manu digitis, conti nuos& decurrentes locos maximè decet. At cum ſpe- cioſius quid, uberiusq; dicẽdũ eſt, ut illud: Saxa atq́; ſo dãmodo ſe cũ gectu ſundit oratio. Manus uer ſine qui Plangs. bus trũca eſſet actio ac debilis, uix dici pote quot mo tus habeant, quum penè ipſam uerboru copiam perſe- quantur. N cæteræ partes loquẽtem adiuuàt, hæ(pro pẽ eſt ut dicã)ipſæ loquutur. An nõ his poſcimus? pol. licemur? uocamus? dmittimus? minamur? ſupplica- musè abominamur: timemus: interrogamus: negamus: gaudiã, triſtitiam, dubitationẽ, conſeßionẽ, pœniten- tiam, nodũ, copid, numerum, tempus oſtendimus? Non eædẽ cõcitanteinhibent: ſupplicatꝰ probant? admiran- tureuerecidãtur? Non in demõſtrandis locis atq; per/ ſonis aduerbiorum atq; pronominũ obtinent uicems et uerbori ut in tanta per omnes gente⸗ nationesq; linguæ diuer,& præno- b 1 ſita⸗ minum s4s M. PAB. QVINT. INSTIT. ſitate, hic mihi omnium hominum communis ſermo ui- deatur. Et hi quidẽ de quibus ſum locutus, cũ ipſis uo. cibus naturaliter exeunt geſtus, alij ſunt qui res imita⸗- ſi tione ſignificant, ut ſi ægrũ tentatis, uenas medici ſini litudine, aut citharœdum formatis ad modi percutien/ tis neruos manibus oſtẽdas, quod genus quã lõgißima in aclione eſt fugiendum. Abeſſe enim plurimũ a ſalti⸗ guuij tore debet Orator, ut ſit geſtus ad ſenſus magis quàm ia ad uerba accõmodatus, quod etiã hiſtriõibus paulò gra ſand uioribus ficere moris fuit. Ergo ut ad ſe manũ referre, apn cum de ſe ipſo loquatur,& in eũ quẽ demõſtret intète ſa re, et aliqua his ſimilia permiſerim, ita nõ effingere ſta a 16 tus quoſdã, et quicquid dicet, oſtendere. Neq; id inma⸗- iſ 1 nibus ſolũ, ſed in omni geſtu ac uoce ſeruãdum eſt. Non tiuqe enim aut in illa periodo: Stetit ſoleatus Prætor populi ina Rom. inclinatio incũbentis in mulierculam Verris ef usr 1 fingèda eſt, aut in illa: Cædebatur in medio fro Meſſe imu næ, motus laterä qualis eſſe ad uerbera ſolet torquen- an dus, aut uox qualis dolore exprimitur, eruenda: Cum a mihi comœdi quoque peßime facere uideatur, qui eiã un ſt iuuenem agant, cum tamen in expoſitione, aut ſenis 5. ſermo, ut in H)driæ prologo, aut mulieris, ut in Geor, onii go, incidit, tremula uel effœminata uoce pronunciant. ii Aded in illis quoq; eſt aliqua uitioſa imitatio, quorum fußt ars omnis cõſtat imitatione. Eſt aut geſtus ille maximé i cömunis, quo medius digitus in pollicem contrahitun agn explicitis tribus, et principijs utilis, cum leni in utrag; dan partẽ motu modice prolatus ſimul capite atq; humeri vſar ſeuſim ad id quo manus feratur, obſ Leusdaneizah 3 I 4..4 4r. llichgſen 35 ixcw mtl de Setiſa da hpeni besum an rüh „Ceteur an welle biſecdm du lertapn atl d deßnefe aufat i tinenin atuſti nroeot 9 AleTeni dan whun tuücun al um lhunne MKano. haud uigins en 8 AMun 8. M 1 ORATOR LIBER XI. 645 narado certus, ſed tum paulo productor, et in expro exp brando,& coarguendo acer atq; inſtans. Longius e- nim partib. his& liberius exeritur. Vitiosè uerò idem ſiniſtrum quaſt humerum petẽs in latus agiſ olet, quan quam adhuc peius aliqui tranſuerſum brachium proſs⸗ runt,&& cubito pronunciàt. Duo quoq; medij ſub pol/ licem ueniit, e eſt hic adhuc priore geſtus inſtantior, principio e narrationi non accommodatus. At cum tres contracti pollice premuntur, tum digitus ille quo uſum optimè Craßu Cicero dicit, explicari ſolet. 1s in exprobraudo& indicando, unde ei nomè eſt, ualet,& alleuata ac ſpectante humerum manu paulumi nelina- tus affirmat. Verſus in terram& quaſi pronus urget, etſi aliquado pro humero eſt. Idem ſummo articulo u trinque leniter apprehenſo, duobus modicè curuatis, minus tamen minimo aptus ad diſputandum eſt. Acri- us tamen argumentari uidentur, qui medium articu- lum potius tenẽt, tanto cõtractioribus ultimis digitis, quanto priores deſcenderunt. Eſt& ile uerecundæ a- ctioni aptißimus, quo quatuor primis leuiter in ſum. mum coeuntibus digitis non procul ab ore, aut pecto- re fertur ad nos manus,& deinde prona ac paululum prolata laxatur. Hoc modo cœpiſſe Demoſthenem cre do in illo, pro Cteſiphonte timido dimiſſoq́; princi/ pio ſic formatam Ciceronis manum, cum aiceret: 8* quid eſt in me ingenij ludices, quod ſentio quam ſit exiguum. Badem aliquatenus liberius deorſum ſbe- ctantibus digitis colligitur in os,& ſuſius paulò in di/ uerſa reſoluitur, ut quodammodo ſermonem in ipſum I 4 proferre V 660 M. FAB, QVINT. INSTIT. proferre uideatur. Binos interim digitos dictinguimut, ſpvttut ſed non inſerto pollice, paulum tamen inferioribus in/ cepta⸗ tra ſpectantibus, ſed ne illis quidẽ tenſis qui ſupra ſunt. iub Duo interim extremi palmam circa ima pollicis pre-— munt, ip ſe prioribus ad mediios articulos iungitur, inte nntio run quartus obliquè reponitur, interim quatuor remiſ i ſis magis quam tenſis pollice intus inclinato, habilem i in latus demonſtrando, aut diſtinguendo, quæ dicimus, tap manum facimus, cum ſupina in ſiniſtrum latus, prona mm puentium in alterum fertur. Sunt et illi breues geſtus, cum ma- upus s leuiter pandata, qualis uomentium eſt, parui in- uusſe teruallis,& ſubaſſentientibus humeris mouetur, ma- uli ximẽ apta, parcè& quaſi timidẽ loquentibus. Eſtat, iuns mirgtioni conueniens ille geſtus, quo manus modite hweſ fnupinata, ac per ſingulos à minimo collecta digitos re- un deunte flexu ſimul explicatur atque conuertitur. Nec piint uno modo interrogàtes geſtum componimus, pleruq; leatm tamen uertentes manum, utcunq́; cõpoſita ect, pollici uanſ proximus digitus, mediumq́; qua dexter eſt, unguem biius pollici ſummo ſuo iungẽs, remißis cæteris, eſt et appro altan bantibus,& narrantibus,& diſtinguentibus decorus. ſeu Cui non dißimilis, ſed cõpreßis tribus digitis, quo nune ue Græci plurimum utuntur, etiam utraq́; manu quoties ſiili enthymemata ſua geſtu, uelut cornu tondunt cæſim. ulum Manus lenior promittit, e aſſentatur, citatior horta guſin tur, interim laudat. Ect& ille urgens orationem geſtus laut uulgaris magis ꝗᷓ ex arte, qui cõtrahit alterno celeri; augn motu, et explicat manum. Eſt et illa caua, et rara, et ſu⸗ cilnn pra humeri altitudinem elata, cum quodam not, 2 falis or a⸗ Vm 1 T lxli qit rüuria ariis ia maj ciz eraud, ai hili dnud a ußa P nenſt bu gäſt un läpreüm um utut nur, tim n ghis h, zchta 24 Ccſn abintn ic len er 7 dät a cdeit an kſtai aa 9 14 dn W Rauuom 8 h LIBER XI. 65 ORATOK. hortatrix manus„à peregrinis ſcholis iam propè᷑ re- tamen cepta. Tremula ſcenica eſt. Digitos cum ſummi coie- runt, ad os referre, cur quibuſdam diſplicuerit, neſcio, Nam er id leuiter admirantes,& interim ſubita indi- gnatione uelut paueſcentes,& deprecantes facimus. Quin compreſſam etiam manum in ſignum poniten tiæ, uel iræ, pectori admouemus, ubi uox uel inter den. tes expreſſa non dedecet: Quin nunc agamsquid faci- am? Auerſo pollice demonſtrare aliquid receptum ma gis puto qudm Oratori decorum. Sed cum omnis mo- tus ſex partes habeat, ſeptimusq;́ ſit ille qui in ſe redit. orbis, uitioſa eſt una circumuerſio, reliqui ante nos& dextra!æuaq́;, et ſurſum uel deorſum aliquid oſtẽdunt. In poſteriora geſtus non dirigitur, interim tamen ue/ lut reijci ſolẽt. Optimè ait manus à ſiniſtra parte inci pit, in dextra deponitur, ſed ut deponere nõ ut Ferire ui deatur, quanguam& in fine interim cadit, ut citò ta- men redeat,& nonnunquam reſilit uel negantibus no bis, uel admirantibus. Hic ueteres artifices illud recte adiecerunt, ut manus cum ſenſu& inciperet,& dopo. neret. Alioquin enim aut ante uocẽ erit geſtus, aut poſt uocem, quod eſt utrunque deförme. In ilo lapſi nimia ſubtilitate ſunt, quod interuallum motus tria uerba eſſe uoluerunt, quod nec obſeruatur, nec fieri poteſt, ſed illi quaſi menſuram tarditatis celeritatisq́; aliquã eſſe uo. luerunt, nec immerito, ne aut diu ocioſa eſſet manus, aut, quod multi faciunt, actionem continuo motu con⸗ ciderent. Aliud eſt quod ey fit frequentius,& magis fallit. Sunt quædam latentis ſermonis percußiones, e. 4, M. PAB. QVINT. 1NSTIT. quaſi aliqui pedes, ad quos plurimorum geſtus cadit, ut ſit unus motus, Nouum crimen: alter, C. Cæſar:ter. 1 lemus tius, Et ante hunc diem: quartus inauditum, deinde pro 1 pinquus meus. Et ad te O. Tubero detulit. vnde id quo kun que fluit uitium, ut iuuenes cum ſeribunt geſtu præmo. caſura dulati cogitationẽ ſic cõponant, quomodo fcauſa ma- nus ſit. Inde& illud nitium, ut geſtus qui in fine dexter unn eſſe debet, in ſiniſtram frequèter deſinat. Melius illid, I 1 cuͦm ſint in ſermone omni breuia queædam membra, ad huß quæ ſt neceſſe ſit, recipere ſpiritum liceat, ad hæc ge- ſum diſponere, ut puta: Nouum crimè C. Cæſar habet per ſe finem quendam ſuum, quia ſequitur coniunctio. Deinde: Et ante hunc diem iuauditã, ſatis circum ſcri- ptum eſt. Ad hæc cõmodanda manus eſt, idq́; dum irru pit, erit prima et cõpoſita aclio. Ad ubi iam calor eam concitauerit, etiam geſtus cum ipſa orationis celeritate crebreſcet. Alijs locis citats, alijs preſſa cõuenietpro⸗- n nunciatio. Ma tranſcurrimus, cgerimus, abundamux aai nfringi feſtinamus, ac inſtamus, inculcamus, rinſigimus. Pluß fenn euus autem affectus habent lentiora. Ideoq́; Roſcius cita- 3 tior, Keſopus grauior fuit, quòd ille comœdias, hic tre- ſen gœdias egit. Eadem motus quoque obſeruatio eſt.ltag u 1 in ſabulis iuuenum, ſenum, militum, matronarum, gra- ui uior ingreſſus eſt. Serui, ancillæ, paraſiti, piſeatores ci- n tatius mouentur. Tolli autem manum artifices ſupru oculos, demitti infra pectus uetant, adeò a capite eam un petere, aut ad imum uentrem diducere, uitioſum habe„ tur. At ſiniccram intra humerum promouere, ultra n nnn Lecet, ſed cuͦm auerſantes in leud partẽ uelut rofa Jag auerſ duer8 enoM banit men a, na aang 1u. Aui. 6 torn Aym. e hunim Nounpcri ndammut nm 14did. Mu Mulg eunpſtor uts hgr⸗ nus gain alecn niort. We e ut galil tus p un nim, an ancllept i Auteum. 4 4 Kaus uln h atren dla ani, bumenm duosplan a, n crinen.* ducrtun an Cüa 1 1 Ponanen a um ateh 9. Temneterth i niörauug iſr 4 1 sled a 6KRATOR. LIBER XI. 5z lemus mand, ſiniſter humerus proferendus, ut eum ca- pite ad dexteram ſerẽte conſentiat. Manus ſiniitra nun quam ſola rectè geſtum facit, dextræ ſe frequenter ac- ommodat, ſiue in digitos argumenta digerimus, ſiue auerſis in ſinictru palmis abominamur, ſiue obijcimus aduerſas, ſiue in latus utrumq; diſtendimus, ſiue ſatisſa cientes, aut ſupplieantes. Diuerſi autem ſunt i geſtus, ſiue ſubmittimus, ſiue adorantes attollimus, ſiue aliquæ qemonſtrationi, aut inuocationi protendimus: Vos A1 bani tumuli atque luci. Aut Gracchanum illud: Quo me miſer eonferam? quo me uertam? in Capitolium ne? at fratris ſanguine redundat, an domum? ma/ trem'ne ut miſeram lamentantemq́ uideam,& abie/ Aam? Plus enim affectus in his iunctæ exhibent ma/ nus. In rebus paruis, triſtibus, mitibus, breues, ma/ gnis, lætis, atrocibus, extenſiores ſunt. Vitia quoque exleri earum ſubijcienda ſunt, quæ quidem accidere etiam ex- ercitatis actoribus ſolent. Nam geſtum poculum po- ſcentis, aut uerba minantis, aut numerum quingen- torum pollice flexo efficientis, quæ ſunta quibuſdam ſcriptoribus notata, ne in ruſticis quidem uidi. At Autt in ut brachio exerto introſpiciatur latus, ut manum 4/ lius ultra ſinum proferre non audeat, alius in quan= tum patet longitudo, protendat, aut ad kectum erigat, aut repetito ultra læuum humerum geſtu, ita in ter- Lum flagellet, ut conſiſtere poſt eum parum tutum ſit, aut ſiniſtram ducat orbem, aut temerè ſparſa manu in proximos effundat, aut cubitu utrunq; in diuerſum la- tus uentilet, ſæpe ſcio eurnire. Solet eſſe et pigra, et 32 - kid⸗. 654 M. FAB. QVINT INSTIT. hida, e ſecanti ſimilis, interim uncis etiam digitis, au A capite deiſciatur, aut eadem manus ſupinata in ſupe- riora iactetur. Pit& ille habitus, qui eſſe in ſtatuis pa. cificator ſolet, qui inclinato in humerum dextrum ca- pite, brachio ab aure prætenſo, manum infeſto pollicc extendit: qui quidem maxim placet his, qui ſe dicere ſublata manu iackant. Adijcias licet eos, qui ſententias b uibratis digitis iaculantur, aut manu ſublata denun/ ciant. aut, quod(per ſe interim recipiendum eſt)quo- ties aliquid ipſis placuit, in ungues erigũtur: Sed uitio r ſum ia faciunt, aut digito quanto plurimuũ poſſunt ere. ¹ cto, aut etiam duobus aut utrag; manu admodum ali- quid portantium compoſita. His accedunt uitia nõ na- turæ, ſed trepidationis cum ore concurrente rixari, ſi memoria fefellerit, aut cogitatio non ſuffragetur, qua ſi fiucibus aliquid obſtiterit, inſonare in aduerſum, ter gere nares, obambulare ſermone imperfecto, reſiſtere ſubito,& laudem poſcere ſilẽtio, quæ omnia perſequi ui propè infinitum eſt. Sua enim cuique ſunt uitia. Pectus ac uenter ne proijciantur obſeruandum. Pandant enim poſteriora,& eſt odioſa omnis ſupinitas. Latera cum Procu etuan lalion geſtu conſentiant.Facit enim aliquid ey totius corpo;/ iij, ris motus, ades ut Cicero plus illo agi, quàm manib.ip ſis putet. Ita enim dicit in Oratore: Nullæ argutiæ digi torum, non ad numerum articulus cadens, trunco ma- gis toto ſe ipſe moderans, e uirili laterũ fleckione. Fee mur ferire, quod Athenis primus feciſſe creditur Cleõ, E uſitatum eſt,& indignantes decet,& excitat audi torem. Ideoq́; in Callidio Cicero deſiderat. Non fun . inguait 6 RATOR. LIBER XI. 655 inquit percuſſa, non fœmur, quãquam, ſt licet, de fron te diſſentio. Nam etiam complodere manus, ſcenicum eſt,& pectus cædere. Illud quoque rarò decebit, caua manu, ſummus digitis, pectus appetere, ſi quando noſ=- metipſos alloquamur, cohortantes, obiurgantes, miſe- rantes, quod ſi quando fiet, togam quoq; inde remoue- re non decebit, In pedibus obſeruantur ſtatus& in/ Pedes. ceſſus. Prolatoò dextero ſtare,& eandem manum ac pe- dem proferre, deforme eſt. in dextrum incumbere inte- rim datur, ſed æquo pectore, qui tamen comicus ma- gis quam oratorius geſtus eſt. Male etiam in ſinictrum pedem inſictentium dexter, aut attollitur, aut ſummis digitis ſuſpenditur. Varicare ſupra modum,& in ſtan- do defrme eſt,& accedente motu propè obſcœnums. Procurſio opportuna, breuis, moderata, rara cõuenit etiam& ambulatio quædam propter immodicas lau- dationum moras, quanquam cicero rarum inceſſum, neq; ita longum probat. Diſcurſare uerò,& quod Do mitius Afer de Sura Manilio dixit, ſatagere, ineptiſi Manlio mü. Vrbaneq́; Flauius Virginius interrogauit de quo dam ſuo Antiſoſphiſte, quod milia paſſuum declamaſ/ ſet. Præcipi& illud ſcio, ne ambulantes auertamur à iudicibus, ſed ſint obliqui pedes ad concilium nobis re ſpiciẽtibus.lId fieri iudicijs priuatis non poteſt. Verum & breuiora ſint ſpacia, nec auerſi diu ſimus. Interim tamen recedere ſenſim datur. Quidam& reſiliunt, quod eſt planè ridiculum. Pedis ſupploſio ut loco eſt opportuna, ut ait Cicero, in cõtentionibus aut incipiè- dis, aut finiendis, ita crebra& inepti eſi hominis,& de, nit bcum ia 6 d 1 t citat au aual- luen ala cent xne inpel funt denti ſtu⸗ V — 68 HM. FAB. AVINT. INSTIT. deſinit iudicem in ſe conuertere. Eſt ey illa indecori in dextrum ac læuum latus uacillatio alternis pedibus 3 inſiſtentium. Lon gißimè fugienda mollis aclio, qualem ſ in Tit)yo Cicero dicit fuiſſe. vnde er ſaltationis quod- ſap Tirras. dam genus Tit)us eſt appellatum. Reprehendenda ę 48 illa frequens& concita ta in utra nq; bartem mutatio, li V Prætore quam in Curione patre itriſit,& C. lunius quærens 3 Elintre quist in lintre loqueretur, et C. Sicinius. Nam cum aßi f 9 dente collega, qui erat propter ualetudinem& deliga nu tus,& pluribus medicamentis propter dolorem ar- un tuum delibutus, multa ſe Curio ex more iactaſſet:&un haia quam inqquit, Octaui, collegæ tuo gratiam referes, qui niſi fuiſſet, iſthic hodie te muſcæ comediſſent. lactan/ tur e humeri, quod uitium Demoſthenes ita dicitur eniendaſſe, ut cum anguſto quodam pulpito ſtans di- ceret, haſta bumero dependens immineret, ut ſi calo/ re dicendi uitare id excidiſſet, offenſatione illa commo neretur. Ambulantein loqui ita demum oportet, ſiin cauſis publicis, in quibus ſunt multi iudices, quod di- cimas, quaſi ſingulis inculcare peculiariter uelimus. reſt Ulud uerò refrllendum, quod quidem reiecta in hu- gendum merum toga, cum dextra ſinum uſque ad lumbos ꝛe- 3 auxerunt, ut ſinictra geſtum facientes, ſpactentur C da fabulentur, clim etiam leuam reſtringere prolata lon⸗ ed gius dextra ſit odioſum. Vnde moneor ut ne dd qui- 36 dem tranſeam ineptißime fieri, cuùm inter moras lau i 4 dationum, aut in aurem alicuius loquuntur, aut cuns 9 odalibus iocantur, aut nonnũquam ad librarios ſuos dut ita reſpiciunt, ut ſportulam dictare uideantur- dus 1 ... 17 Eala n utra, n hare mnſt a, eretur etCt du. rugregtsu 3 4, uinentif enc. äſeCmoer an colege iuo etemſceto a. h dutum Dem a iikei vaiſi goun dtepentein aduſtan riiſee aff 4 tm eaild aattli da ſatzuli analkgeße dn W i un, olh eerſum atn pirune 4 aleunthſ 2 tſen u tbme gen, arer dicci 1' ut nonii an mulend W 1 9- 6; 2 AA N K ORATOR LIBER XI. 64 nari ad ludicem cum docezs, atq; ſi id de quo loquaris ſit obſcurius decet. Incumbere aduocato aduerſis ſub- ſellijs ſedentt, contumelioſum eſt. Reclinari etiam ad ſuos& manibus ſuſtineri, niſi planè iuſta fatigatio fatigatis eſt, delicatum, ſicut palam moneri excidentis, aut lege re. Namque i his omnibus& uis illa dicendi ſoluitur, frigeſcit affectus,& ludex parum ſibi præſtari reue- rentiæ credit. Tranſire in diuerſa ſubſellia parum ue/ recundum eſt. Nam& ·Caßius Seuerus urbane aduer- ſus hoc facientes lineam popoſcit. Etſi aliquando con/ citaté itur, nunquam non frigidè reditur. Multa ex his quæ præcepimus, mutari neceſſe ect ab his qui dicunt apud tribunalia. Nam& uultus erectior ut eum apud quem dicitur ſpectet,& geſtus, ut ad eundem tendens elatior ſit neceſſe eſt, et alia quæ occurrere etiam m tacente omnibus poſſunt. Itemq; ab his qui ſedentes a/ gent.(Nam et fere fit hoc in rebus minoribus,& iſdem impetus actionis eſſe non poſſunt)& quædam uitia fiunt neceſſaria. Nam& dexter pes à læua ludicis ſe dentis proferendus eſt,& ex altera parte multi ge⸗ ſtus neceſſe eſt in ſiniſtrum eant, ut ad iudicem ſpe- dtent. Equidem pleroſque& ad ſingulas elauſulas ſen- tentiarum uideo aſſurgentes ſibi,& nonnullos ſubin/ de aliquid etiam ſpaciantes: quod an deceat, ipſi uide- rint, cum id faciunt, non ſedentes agunt. Bibere aut e- tiam eſſe inter agendum, quod multis moris fuit,& eſt quibuſdam, ab Oratore meo procul abſit. Nam ſi quis aliter dicendi onera perferre non poßit, non ita miſe/ uum eſt nõ agere, potius; multo quam et operis et ho minuns „ * 6. es M. FAE. Qyiar INST. minum contemptum fateri. Cultus non eſt propriu 11 herde in ore Oratoris aliquis, ſed magisin Oratore conſpicitur. Quare ſit(ut in omnibus honeſtis debet eſſe) ſplendi- guſn dus& uirilis. Nam& toga,& calceus,& capilluu b Rrtogt tam nimia cura, quam negligentia ſunt reprehenden,/ anui da. Ett aliquid in amictu quod ipſum aliquatenus ten. duüne porum conditione mutatum eſt. Nam ueteribus nulli ſ ſain nus perquam breues poſt illos fuerunt. ltag etam ge, c ſtu neceſſe eſt uſos eſſe in principijs eos alio, quorum iin, brachium ſicut Græcorum ueſte continebatur. Sed nos tns de præſentibus loquimur. Cui lati claui ius non erit, itu lii eingatur, ut tunicæ priorib. oris infra genua paulum, upl poſterioribus ad medios poplites uſq; perueniant: Nà klij V infra mulierum eſt, ſupra Centurionum. Vt purpure nteliu recte deſcendant, leuis cura eſt. Notatur interim negli- ren gentia. Latum habentium clauum modus eſt, ut ſit pau einê lum cinclis ſubmißior. Ipſam togam rotundam eſſe, eæ ſl apté cæ ſam uelim. Aliter enim multis modis fiet enor- ſiug miis. Pars eius prior medijs cruribus optime termina- ęmei tur poſterior eadem portiõe altius quàm cinctura. Si/ quoi nus decentißimus, ſi aliquando ſupra imam togam ſue inna rit, nunquam certè ſit inferior. Ille qui ſub humerode, uluſ xtro ad ſiniſtrũ obliquè ducitur, uelut balteus, nec ſtrã tumeth gulet, nec fluat. Pars togæ quæ poſtea imponitur, ſitin nu, ferior:nam ita& ſedet melius,& continetur. Subdu- frin cenda etiam pars aliqua tunicæ, ne ad lacertum in aclu dexle redeat, tum ſinus inijciendus humero, cuius extremam nuedc amidꝰ fiet oram reieciſſe non dedecet. Operiri autem humerum ltleu⸗ anguſtior cum toto iugulo non oportet. Alazhui tamih 5 ſt, ſ n fieni G a nnee 445 nüu tonci 5 a0ugt n Lanreglgenn ugutpſ nuatmnet — — nuruͤmii a. despeplüuſ„au adrsCenbrot m aur e.Jo a g erun aum an r hlrtgm a Urrainuli anhtcpr. miſantu aamn⸗ enüedin aan dücundeſ ti ufrarll admt, du uin an t uge quche a utmeune ap au tunics, adlal ſcadubs a une 6 A 6RATOR. LIBER XI. 659 enguſtus,& dignitatem quæ eſt in latitudine pectoris, perdet. Sinictrum brachium eouſque alleuddum eſt, ut. quaſi normalem illum angulum faciat, ſuper quod ora ex toga duplex æqualiter ſedeat. Manus nõ impleatur annulis, præcipuè medios articulos non tranſeuntibus, cuius erit habitus optimus, alleuato pollice& digitis leuiter inflexis, niſi ſi libellum tenebit, quod non utiq; captandum eſt. Videtur enim fateri memoriæ diffiden- tiam,& ad multos geſtus eſt impedimento. Togam ue Tos:- teres ad calceos uſque demittebant, ut Græci pallium. Idq́; ut fiat, qui de geſtu ſcripſerunt circa tempora il- la, Plotius Nigidiusq́; præcipiunt. Quo magis miror Plinij Secundi docti hominis,& in hoc utiq; libro pe- nè etiam nimium curioſi perſuaſionem, qui ſolitum id ficere Ciceronem uelandarum uaricum gratia tradit, cum hoc amiælus genus in ſtatuis eorum quoque, qui poſt Ciceronem ficerunt, appareat. Palliolum ſicut ſa/ Kias quibus crura ueſtiuntur,& fõcalia,& aurium li Lgamenta ſola excuſare poteſt ualetudo. Sed hæc ami ⸗ cdlus obſeruatio, dum incipimus, procedente uerò actu iam penè ab initio narrationis ſinus ab humero recte uelut ſpõte delabitur, et cùm ad argumẽta ac locos uen tum eit, reijcere à ſiniſtro togam, deijcere etiamſi hæ⸗ reat, ſinum conueniet. Læuam à faucibus ac ſummo pectore abducere licet. Ardent enim iam omnia,& ut uox uehementior, ac magis uaria eſt, ſic amictus quo- que habet actum quendam uelut præliantem. Itaque ut læuam inuoluere toga,& incingi, peneè furioſum eſt 4 ſinum uerò in dextrum humerum ab imo reijcere, 2 ſolu⸗ Sso M. EAB. CVINT. INSTIT. ſolutum ac delicatum eſt, fiuntq́; adhuc peius aliqu, treni ita cur laxiorem ſinum ſiniſtro brachio non ſubijcia; uius mus? Habet enim acre quiddam atq; expeditum,& ca. antun lori cõcitationiq;; nõ inhabile. Cum uerò magna pars ani eſt exhauſta orationis, utique efflante fortuna penẽ o- iui mnia decent, ſudor ipſe& fatigatio,& negligentior nise amictus,& ſoluta ac uelut labens undique toga. Quo anni magis miror hanc quoq; ſuccurriſſe Plinio curam, ut ug ita ſudario frontem ſiccari iuberet, ne eomæ turbaren⸗- anne tur, quas componi poſt paulum, ſicut dignum erat, cut grauiter e ſeuerè uetuit. Mibi uerò lleæ quoque tur- Hnu batæ pra ſe ferre aliquid affeęctus,& ipſa obliuione cu ꝗ& ræ huius commendari uidentur. At ſi incipientibus, iin aut paulum progreßis decidat toga, non reponere eam ancj prorſus negligentis aut pigri, aut quo modo debeat a- nau miciri neſcientis eſt. Hæc ſunt uel illuſtramẽta pronun inne ciatiõis, uel uitia, quibus propoſitis multa cogitare de iij quis bet Orator. Primum † quid, apud quos, quibus præ., ſulii ſentibus ſit ackurus. Nam ut dicere alia alijs,& apud aaio alios magis conceſſum eſt, ſic etiam fucere. Neque ea/ aen dem in uoce, geſtu, inceſſu, apud principem, Senatun, populum, magiſtratum, priuato, publico indicio, po- ſtulatione, aclione ſimiliter decent. Quam dißeren. tiam ſubijcere ſibi quiſque qui animum intenderit, po- inſa teſt, tum qua de re dicat,& efficere quid uelit. Reiqus- druplex obſeruatio eſt. vna in tota cauſa. Sunt enim triſtes, hilares, ſolicitæ, ſecuræ, grandes, puſille, ul dangg uix unquam ita ſolicitari partibus earum debeamus ut non ſummæ meminerimus. Altera quæ eſt 4 äſe ug reh⸗ n Whr f. ten fan* iun inſtohn nhittmaf wnnkchit. C 5* dui ni 6 ridl beſſt 4 dec dtga 1 culul 26 haß ſemſ en, vlcniuims n, apotaim, 24 kelal. Nlühlaer 4 d n zui ſeiun mrn nuitun. 3 n. sakluwge me apigiaug an llerſatull an ma zuüugnpſt a unts auicat Mahe Naudee C achſctim au aeu, pun ain an prut dal müiter dan ull 1 ) OCRATOR. LIBER XI 663 ſerentia partii, ut in proœmio, narratione, argumen- tatione, epilogo. Tertia in ſententijs ipſis, in quibus ſe cundum res&* actus uariantur omnia. Quarta in affe clus uerbis, quorum ut eſt uitioſa ſt efficere omnia uelimus, imitatio, ita quibuſdam niſi ſua natura redditur, uis o. mnis aufertur. Igitur in laudationibus(niſi ſi funebres erunt) gratiarum actione, exhortatione ſimilibusq́; læ ta& magnifica& ſublimis eſt actio. Funebres con/ eiones, conſolationes, plerunque cauſæ reorum, triſtes ac ſubmiſſæ. in ſenatu conſeruanda autoritas, apud po. pulum dignitas, in priuatis modus. De partibus cauſæ, e ſententijs, uerbisq́; quæ ſunt multiplicia, pluribus dicendum. Tria autem præſtare debet pronunciatio, conciliet, perſuadeat, moueat, quibus natura cohæ/ ret, ut etiam delectet. Conciliatio ſerè aut commenda- tione morum, qui neſcio, quomodo ex uoce etiam atq; actione pellucent, aul orationis ſuauitate conſtat. Per- ſuadendi uis aſſeueratione, quæ interim plus ipſis pro bationibus ualet: An iſta(mquit Callidio Cicero) ſi Vtrunq; in uera eſſent, ſic Ate dicerenturt&: Tantum abeſt, ut ruro Cie. inflammares noſtros animos, ſomnum iſto loco uix te- nebamus. Fiducia igitur appareat,& conſtantia, uti-- que ſi autoritas ſubeſt. Mouendi autem ratio, aut in re preſentandis eſt, aut imitandis affe ctibus. Ergo cùm Iudex in priuatis, aut præco in publicis dicere de cau/ ſa iuſſerit, leniter conſurgendum, tum in componen/ leuiter da toga, uel ſi neceſſe erit, etiam ex integro inijcien- da duntaxat, in iudicijs(apud principem enim,& v giſtratus, ac tribunalia non licebit) paulum eſt com 2. 2 moran⸗ 66 M. EFAB. QVINT. INSTIT. morandum, ut& amictus ſit decentior,& protinus aliquid ſpatij ad cogitandum. Etiam cum ad iudicem nos cõuerterimus,& conſultus permiſerit dicere, non euni protinus eſt erumpẽdum, ſed danda breuis cogitationi iiinm mora. Mirè enim auditurum, dicturi cura delectat,& auri Iudex ſe ipſe componit. Hoc præcipit Homerus vlyſ. ag ſis exemplo, quem ſtetiſſe oculis in terram defixis, im, motoq́; ſceptro, priuſq́uam illam eloquentiæ procel- lam e ſtunderet, dicit. In hac cunctatione ſunt quedam aie non indecentes ut appellant ſcenici)moræ: caput mul iri cere, manum intueri, infringere articulos, ſimulare co fg nati, ſuſpiratione ſolicitudinem fateri, aut quod quen/ que magis decet, eoq́; diutius ſi ludex nondum intendit animum. Status ſit rectus, æqui& diducti paulum pe- minimo des, uel procedens tm imo ſiniſter, genua recla, ſie momento tamen, uel nõ extendantur. Humeri remißi, uultus ſeue rus, non mœtus, nec ſtupens, nec languidus. Brachia latere modicẽ remota, manus ſiniſtra, qualem ſupra uuen demonftraui, dextra cuùm iam incipiendum erit, pau, teni lum prolata ultra ſinum, geſtu quammo deſtißimo, ue⸗ leri lut expectans quado incipiendi ſit. Vitioſa enim ſunt, pron illa intueri lacunaria, perfricare faciem,& quaſi Im- aoni probam facere, tendere confidentia uultum, aut guo ſit tiimg magis toruus, ſupercilijs aſtringere, capillos àfronte hiſas contra naturam retro agere, ut ſit horror ille terribi- fme lis, ium id quod Græci frequẽtißeimè faciunt, crebrò di lile gitorum labiorumq́; motu cõmentari, clarèexcreare, uni pedem alterum longé proferre, partem toge ſiniſtra ſtun tenere, tare diductum, uel rigidum, uel ſupin, uelin- u- cu- 1Vr didu ſte A. lalum, Ni A latr an an h arrnurk a wli du zauſtit ethrn lannigig aahja) — ungeaa e, acpieſt atbuſt, gefumſ ank⸗ ecarften agu dlh bug p cſen ORATOR. LIBBR XI. 663 euruum, uel humeris, ut luctaturi ſolent, ad occipitium ductis. Procœmio frequenti gimẽ lenis conuenit pronun ciatio. Nihil eſt enim ad cõciliandum gratius uerecun- dia, non tamen ſemper. Nec enim uno modo dicuntur exordia, ut docui. Plerunq; tamen& uox temperata, ac geſtus modeſtus,& ſedens humerotoga, er late- rum lents in utranque partem motus, eodem ſpectanti- bus oculis, decebit. Narratio magis Tprolatam manum brolatu ma amictum recidentem, gectum dictinctum, uocem ſermo. nu amietã, ni proximam, ac tantum apertiorem, ſonum ſimplicem recidentem frequentißimè poſtulabit in his duntaxat: Q. igitur Li geſtum, uo garius, cim eſſet adhuc nulla belli ſuſpicio,& A. Clu- cem ſermo entius habitus pater huiuſce. Aliud in eadem poſcent un broxi- affectus uel concitati, Nubit genero ſocrus, uel flebiles, mã, ac iam Conſtituitur in foro Laodiceæ ſpectaculum acerbum tu acriore. & miſerũ toti A ſiæ prouinciæ. Maximeè uaria et multi plex actio eſt probationum, Nam proponere, partiri, interrogare, ſermoni ſunt proxima,& contradictio/ nem ſumere. Nam ea quoq; diuerſa propoſitio eſt. Sed baæc tamen aliquando irridentes, aliquando imitantes pronunciamus. Argumentatio plerunq́; agilior,& 4- crior,& inſtantior, conſentientem orationi poſlulat etiam geſtum, id eſt, fortem celeritatem. Inſtandum qui buſdam in partibus,& denſanda oratio. Egrepiones ſere lenes,& dulces,& remiſſæ ut raptus Proſerpinæ, Siciliæ deſcriptio, Cn, Pompeij laus. Neque enim mi. eſt rum, minus habere cõtentionis ea quæ ſunt extra qu ſtionem. Mollior nonnunquam cum reprehenſione di/ uerſæ partis imitatio: Videbar uidere alios intrantes, V. 3 alios 664 M. FAB. QVINT. INSTIT. alios autem exeuntes, quoſdam ex uino uacillates. vbi non diſßidens d uoce permittitur geſtus, at quoq́; inu- tranq; partem tenera quædam, ſed intra manus tame, & ſine motu laterum translatio. Accedèdi ludicis plu uma res ſunt gradus. Summus ille,& quo nullus eſt in Oor- Fiu⸗ tore acutior: Suſcepto bello Cæſar, geſto iam etiamer barte magna. Prædixit enim: Quantum potero uoc contendam, ut populus hæc Romanus exaudiat, Pau- anſ lum inferior,& habès aliquid etia iucunditatis: Quid enim tuus ille Tubero in acie Pharſalica gladius age- ani bat? Plenius adhuc& lentius, ideoq́; dulcius: In cœtu uero populi Romani negocium publicum gerens. Pro- i ducenda omnia, trahendæq́; tum uocales, aperiendæi; ſunt fauces, pleniore tamen hæc canali fluunt: vos Al. bani tumuli atque luci. Nam cantici quiddam habent, ſolitudines ſenſimq; reſupina ſunt. Saxa atque ſolicitudines uoci reſpondent. Tales ſunt illæ inclinationes uocis, quas ꝛnuicem Demoſthenes atq; Aeſchines exprobrant, nõ ĩdeo improbandæ. Cum enim uterque alteri obijciat, palam eſt utrunque feciſſe. Nam neque ille per Mara/ thonis& Platearum,& Salaminis propugnatores t lo ſono iurauit, nec hic Thebas ſermone defleuit. Eſt his diuerſa uox,& penè extra organum: cui Græcino men amaritudinis dederunt, ſupra modum ac pene na- nii turam uocis humanæ acerba. Quin compeſcitis uo-- nte cem iſtam indicem ſtultitiæ, teſtem prauitatis. Sed id gekli quod excedere modum dixi, in illa parte prima eſt. len Quin compeſcitis. Epilogus, ſi enumerationem rerun oiii Aeſignat habet, † deſiderat quandam conciſorumc etinhe lienn. uſentlend ageu ruici 4ſt a alii „(naunn aaljiu efeſ dan mek, m C llm nu ie rigſ ud miatan adei diru ip an tu wartt. C— Alu. Lliis, Kul un üri, i md Heguſt Wlſen —-9 a OCRATOR. LIBER XI. 665 nem: ſi ad concitandos iudices eſt accommodatus, ali- quid ex his quæ ſuprà dixi: ſi placandos, inclinatam quandam lenitatem: ſi miſericordia commouendos, fle xum uocis& flebilem ſuauitatem, qua præcipue fran- gũtur animi, quæq́; eſt maximẽ naturalis. Nam etiam orbos uiduasq;; in ipſis funeribus canoro quodam mo- do proclamantes. Hic etiam fuſca illa uoz, qualem Ci- cero fuiſſe in Antonio dicit, mirè faciet. Habet enim in ſe quod imitemur. Duplex eſt tamẽ miſeratio, altera cum inuidia, qualis modò dicta de damnatione Philo/ dami: Altera cum deprecatione demißior. Quare e- h tiamſt eſt in illis quoq; cantus obſcurior, in cœtu ue- rà populi Romani. Nõ enim hæc rixantis modo dixit, er: vos Albani tumuli. Neq; enim quaſi inclamaret, aut Fdeteſtaretur, locutus eſt, tamen infinito magis illa teſtaretur flexa& circumducta ſunt: Me miſerum, me infelicem. Et: Quid reſpondebo liberis meis?&: Reuocare tu me in patriam potuiſti Milo per hos, ego te in eadem patria per eoſdem retinere non potero? Et cum bona C. Rabirij uno ſeſtertio addicit: O meu miſerum acer- bumq; præconium. Illa quoq; mirẽ facit in peroratio- ne uelut deficientis dolore,& fatigatione confrſio, ut pro eodem Milone: Sed finis ſit: neq; enim præ lachry- mis iam loqui poſſum. Quæ ſimilem uerbis habere de. bent etiam pronunciationem. Poſſunt uideri alia quo/ que huius partis atq; officij, reos excitare, pueros attol lere, propinquos producere, ueſtes laniare, ſed ſuo lo- co dicta ſunt. Et quia in partibus cauſæ etia alijs eſt ua rietat, ſatis apparet accommodandam ſententijs ipſis Z 4. pro. 666 HM. EAB. QVINT. INSTIT. pronunciationem, ſicut oſtendimus. Sed uerbis quoq;, quod nouißime dixeram, non ſemper, ſed aliquando. ſoui At An non hec miſellus&r pauperculus, ſubmiſſa atque uffi elatio contracta. Fortis& uehemens,&*latro, erecta eC auii concitata uoce dicenda ſunt:? Accedit enim uis& pro,/ iud prietas rebus tali aſtipulatione, quæ niſi adſit, aliul uuut uox, aliud animus oſtèdat. Quid quod eadẽ uerba mu⸗- bl tata pronunciatione ucrskefatmane exprobrant, allr negant, mirantur, indignantur, mterrogant, irrident, ei eleuzant? Aliter enim dicitur: Tu mihi quodcunque hoc unn egni. Et: Cantando tu illum: Et: Tu ne ille Aeneas?Et. ilul Meq; timoris. Argue tu Drance. Et ne morer, intraſe eun quiſq;, uel hoc, uel aliud quod uellet, per omnes affe/ qu ctus uerſet, uerum eſſe quod dicimus, ſciet. Vnum iam innc his adijciendum eſt, cum præcipus in actione ſpeſte, gæu tur decorum, ſæpe aliud alios decere. Eſt enim latens and quædam in hoc ratio,& inenarrabilis,& ut uere di;/ ui ctum eſt, caput eſſe artis decere quod facias, ita inee um ſine arte eſſe, nec totum arte tradi poteſt. In quibuſ- iun dam uirtutes non habent gratiam, in quibuſdam uitis li ipſa delectant. Maximos actores comœdiarum Dey un metrium& Srtatoclem placere diuerſis uirtutibus ui qihm dimus. Sed illud minus mirum, quod alter deos,& iu; uuni uenes,& bonos patres, ſeruosq́;,& matronas,& gra uuni ues anus optime, alter acres ſenes, callidos ſeruos, pra uiũn agitatiora ſitos, lenones,& omnia“ agitatoria melius. Fuit enim iui b natura diuerſa. Nam uox quoq; Demetrij iucundior, iiui illius acrior erat. Annotadæ magis proprietates, que uini transſerri non poterant, manus iactare,& dui aA Sh Desorum à Vmr tar enin wm, ꝛunſ ad nags Dudeneng aulſuntega pautione, iſelu Og de ncent⸗ mügnen, E Ccltur. M wilundt deel Draa tleuudän i, cin Ntaj ealud dlosa d nexor kans uamg uan gietd Went grcimm lannos tac xim plicnei au ran. on ſenusc, r gres ſene ani gitct nurſu „Anetädem 4 dirra, nal ORATOR. LIBERXI. 667 exclamationes theatri cauſa producere,& ingredien egrediendo do uentum concipere ueſte,& nonnunquã dextro late re facere geſtus, quod neminẽ aliũ præter Demetrium decuit, Nanq; in hæc omnia ſtatura& mira ſpecie ad- iuuabatur. Illum curſus& agilitas,& uel parum con- ueniens perſonæ riſus, quẽ non ignarus rationis popus lo dabat,& contracla etiam ceruicula, quicquid horiẽ alter feciſſet, fœxdißimu uideretur. Quare norit ſe quiſ- que, nec tantum ex communibus præceptis, ſed etiam natura ſua capiat conſilium formandæ actionis. Neque illud tamèẽ eſt neſas, ut aliquem uel omnia uel plura de- ceant. Huius quoq; loci clauſula ſit eadem neceſſe eſt, quæ cæterorum eſ, regnare maximè modum, None/ nim comœdum eſſe, ſed oratorem uolo. Quare nec in geſtu perſequemur omnes argutias, nec in loquendo di Kinctionibus, tẽporibus, effictionibus moleſte utemur, ut ſi ſit in ſcena dicendum: Quid igitur faciam: non Ex Runus eamẽ ne nune quidem, cum accerſor ultro? An potius 1 ita me comparem, Non perpeti meretricum contume- lias? Hic enim dubitationis moras, uocis flexus, uarias manus, diuerſos nutus actor adhibebit. Aliud oratio ſa pit, nec uult nimiũ eſſe condita. Actione enim conſtat, non imitatione. Quare nõ immeritò reprehẽditur pro nunciatio uultuoſa, et geſticulationibus moleſta,& uo eis mutationibus reſultãs. Nec inutiliter ex Græcis ue, teres tranſtulerunt, quod ab his ſumptum Lenas p- à nobis pilius poſuit, eſſe hanc inotioſam actionem. Optimè iocoſam igitur idem, qui omnia Cicero præceperat, quæ ſuprà ex Oratore poſui. Quibus ſimilia in Bruto de M. An- 3 tonio 2 6es M. FAB. QVINT. INSTIT. tonio dicit. Sed iam recepta eſt actio pauld agitatior, quee E iam exigitur,& quibuſda partibus conuenit, itatu u men temperãda, ne dum actoris captamus elegantien Ijſt Perdamus uiri boni& grauis autoritatem. oga e M. FAB. QVINT. LI- un bri undecimi finis a 5 3 b aij Mr FABII QVIN⸗ a TILIANI INSTITVTIO/ Wan num Oratoriarum Liber XII. ea trchi Entum eſt ad patrem operis de- ia 2 Kinati longe grauißimam. Cu- ans ius equidẽ onus, ſi tantum opi/ e ione prima concipere potuſ. viſ ſem, quanto me premi ferens ſen , eio maturius conſuluiſſem uires ☛ meas, ſed initio pudor omitten- di quæ promiſeram, tenuit: mox quaquam per ſingula quoq; partes labor creſceret, ne perderè quæ iam eff- oll kua erant, per omnes difficultates animo me ſuſtentaui. maior qᷓ un Quare nune quoq; licet maiori qudàm unquam mole quã moles premar, tamen proſpicienti finem, mihi conſtitutue premat uel deficere potius qudm deſperare. Fefellit autẽè quod mnitium à paruis ceperamus:mox uelut aura ſolicitan. tamen te prouecti longius dum tantum nota illa,& pleriſ/ qut ABII An NI INST M. rttoriann! u Lws ſdi aha xnitnerz a 1 ORATOR LIBERXII. 669 que artium ſcriptoribus tractata præcipimus, nec ad- huc a littore procul uidebamur,& multos circa uelut ijſdem feruentis eredere auſos habebamus. lam cum e/ loquendi rationem nouißimè repertam, paucißimisq́; tentatam ingreßi ſumus, rarus qui iam procul à por- recitatam tu receßiſſet, reperiebatur. Poſtquam uerò nobis ille quem inſtituebamus Orator, à dicendi magiſtris dimiſ ſus, aut ſuo iam impetu fertur, autt maiora ſibi auxilia matura ex ipſis ſapientiæ penetralibus petit, quàm in altum ſi mus ablati, ſentire cœpimus. Nunc cœlum undique& Ex Vergil- undiq; pontus. Vnum modo in illa immenſa uaſtitate cernere uidemur M. Tullium, qui tamen ipſe, quamuis tanta atq; ita inſtructa naue, hoc mare ingreſſus, con/ trahit uela, inhibetq́; remos,& de ipſo demum genere dicendi, quo ſit uſurus perfectus Orator, ſatis habet di cere. An noſtra temeritas etiam mores ei conabitur da re,& aßignabit officia. Ita nec antecedentem conſequi poſſumus,& longius eundum eſt. Vt res feret, proba- bilis tamen cupiditas honeſtorum, e tutioris qudaciæ eſt tentare, quibus paratior uenia eſt. Non poſſe Oratorem eſſe niſi uirum bonum.(ap.I. It ergo nobis Orator, quem inſtituimꝰ, is qui à M. Catone finitur, uir bons, dicẽdi peritus. Verũ id qd' e ille poſuit prius, et ipſa natura potius ac maius eſt, utiq; uir bonus, id nõ eo tantũ, ut ſi uis illa dicẽdi ma- quod liti inſtruxerit, nihil ſit publicis priuatisq́; rebus per nicioſius eloquẽtia, nosq́; ipſi qui pro uirili parte con ferre aliquid ad facultatem dicendi conati ſumus, peßi Ms 670 M. PFAB. QVINT. INSTIT. mẽ mereamur de rebus humanis, ſi latroni compare- mus hæe arma, non militi. Quid de nobis loquor:Re, rum ipſa natura in eo quod præcipue indulſiſſe hom, ni uidetur, quoque nos à cæteris animalibus ſeparaſſe, non parens ſed nouerca ſuerit, ſi facultatem dicend, ſ ciam ſcelerum, aduerſam innocentiæ, hoſtem ueritatis inuenit. Mutos enim naſci,& egere omni ratiõe ſatius fuiſſet, quaàm prouidẽtiæ munera in mutuam pernici: conuertere. Longius tendit hoc iudicium meum. Ne- que enim tantum id dico, cum qui ſit Orator, uirum bonum eſſe oportere, ſed ne ſuturum quidem Orato/ rem, niſi uirum bonum. Nam certè neque intelligen- 1 tiam conceſſeris his qui propoſita honeſtorum ac tur- i cum pium uia, peiorem ſequi malint, neq; prudentiam qu in grauißimas frequenter legum, ſemper uerum male cõſcientiæ pœnas à ſemetipſis improuiſo rera exitunn duatur. Quod ſi neminẽ mali eſſe niſi ſtultũj eunden, non modoò a ſapiẽtibus dicitur, ſed uulgo quoq́; ſemper eſt creditum, certè nõ fiet unquam ſtultus Orator. Ad- de quod ne ſtudio quidem operis pulcherrimi uacant mens, niſj omnibus uitijs libera poteſt. Primũ quod in eodem pectore nullũ eſt honeſtori turpiumq́; conſor, tiũ,& cogitare optima ſimul& deterrima, nõ magh eſt unius animi, quam eiuſdẽ hominis bonũ eſſe acma. lum. Tum illa quoq; ex cauſa, quod mentem tantæ rei intentam uacare omnibus alijs etiam culpa carentibus curis oportet. lta demum enim libera, ac tota nulla di- ſtringente, at que aliò ducente cauſa ſpectabit ii ſolum agrorunt ad quod accingitur. Quod ſi corporum nimis 9 1 1. M 1 „ ve iurſn aag u hetnnqun nuijſs lienaß ai Eeſboneſto andn unneiſſ he 84 garaſos duhn nuöusaljß a ata zumenin! a dbucenten 4 e.Lolſis u 6RATOR. LIBER XII. 67½ e ſolicitior rei familiaris diligentia,& uenandi uolus ptas,& dati ſpectaculis dies, multum ſtudijs auferunt (huic enim rei perit tempus quodcunque alteri datur) quod putamus fäcturas cupiditatẽ, auaritid, inuidiam:? quaru impotẽtißimæ cogitationes ſomnos etiam ipſos, et illa per quietem uiſa perturbant. Nihil eſt enim tam occupatum, tam multiforme, tot ac tam uariſs affecti- bus conciſum, atq; laceratum, quàm mala mens. Nam & cum inſidiatur ſpe curis, labore dictringitur,& Præ iam ciim ſceleris compos fuerit, ſolicitudine, pœniten- tia, pœnarum omnium expectatione torquetur. Quis inter hæc literis, aut ulli bonæ arti locus? nõ hercle ma gis quam frugibus in terra ſentibuis ac rubis occupata. Age, non ad perferendos ſtudiorum labores neceſſaria frugalitas. Quid ergo ex libidine ac luxuria ſpei? on præcipue acuit ad cupiditatem literarum amor laudiss Num igitur malis eſſe laudem curæ putamust lam hoe quis non uidet, maximam partem orationis in“ tractu tractaias æqui boniq́; conſiſtere? Dicet ne de his ſecundi debi- 3 tam rerũ dignitatem malus aiq; iniquus? Denig; ut ma ximam partem quæſtionis eximam, demus id quod nul lo moddo fieri poteſt, idem ingenij, ſtudij, doc rina, peſ⸗ ſimo atque optimo uiro, uter melior dicetur Orators nimirum qui homo quoq; melior. Non igitur unquam malus idem homo,& perfectus Orator. Non enim per fectum quicquam quo melius eſt aliud. Sed ne more So craticorum nobiſmetipſis reſponſum finxiſſe uidea- mur, ſit aliquis adedò cõtra ueritatem obſtinatus, ut au- deat dicere eodem ingenio, ſtudio, docirina præditum nih lo 6, M. FAEB. QVINT. INSTIT. nibilo deteriorẽ futurũ Oratorem malum uirum quim bonum. Cõuincamus huius quoq; amentiam. Nam hoc orationem certe nemo dubitabit, omnem Oratorem id agere, ut Iudici quæ propoſita fuerint, uera& honeſta uidean- tur. Vtrum hoc facilius bonus uir perſuadebit, an ma⸗ lus? Bonus quidem& dicet ſæpius uera atque honeſtas Sed etiam ſi quando aliquo ductus officio(quod accide ſii re, ut mox docebimus, poteſt) falsò hæe affirmare cona uns bitur, maiore cum fide neceſſe eſt audiatur. At malis ntu hominibus ex contẽptu opinionis,& ignorantiarecti bir nonnunquam excidit ipſa ſimulatio. Inde immodeite ohf proponunt, ſine pudore affirmat. Sequitur in his que feun certum eſt effici non poſſe, deformis pertinacia& ir. tan ritus labor. Nam ſicut in uita, t in cauſis quoque ſpe; ipt improbas babent. Frequenter autem aceidit, ut his etil ſeyes uera dicentibus fides deſit, uideaturq́; talis aduocatus Kan malæ cauſæ argumentu. Sunc de his dicendum eſt, que uubo 4 mihi quaſt conſpiratione quadã uulgi reclamari uiden un tloe ias in ui tur. Orator ergo Demoſthenes non fuit? Atqui malun aine 2 Plurarchi.„irum accepimus. Non C iceror?atqui huius quoq́; mo/ Lun res multi reprehenderunt. Quid agam:? magna reſpon⸗ æun ſt inuidia ſubeunda, mitigandæ ſunt prius aures. Mihi glie enim nec Demoſthenes tam graui morum dignus uile Aiiu tur inuidia, ut omnia quæ in eum ab inimicis congeta Ulo, ſunt credam, cùm& pulcherrima eius in Repub. conſt auͤ lia, e finem uitæ elarũ legã. Nec M. Tullio defuiſſe ut- uni deo in ulla parte ciuis optimi uolutatẽ. Teſtimonio eſt u actus nobilißimè cõſulatus, integerrimè prouincia adæ prni miniſtrata,& repudiatus uiginti uiratus,& aaſin ddge enl3⸗ wm 4 1Oratenng 6“ uin auge 2 vonnem O. 7An iufrint aen m ianu 4 4 e dictt ſep u 3eu 49 uus poteſ)ale 4 ie reeſeeſ 49 tihu piniong dipſ inug un uinesffmd ab inzuentera aih der eeftt, lilkt n an rennt. il aucſt ningenteß abin erstin gra an uhi’ nigue n en un G 1 g dulcbernn ae drikgi Na th hhi ORATOR. LIBER XII. 673 bellis, quæ in ætate eius grauißima inciderũt, neq; ſbe, neq; metu declinatus animus, quo minus optimis, id eſt Reipublicæ ſe iungeret. Parũ fortis uidetur quibuſdã, quibus optime reſpondit ipſe, non ſe timidu in ſuſcipi- endis, ſed in prouidẽdis periculis, quod probauit mor/ te quoq; ipſa qua præſtatißimo ſuſcepit animo. Quod ſi deſuit his uiris ſumma uirtus, ſic quærẽtibus, an Ora tores ſuerint, reſpondebo quomodo Stoici, ſi interro- gentur, an ſapiens Zeno, ac Cleantes, an Chryſippus, ipſi reſpondeant, magnos quidem illos ac uenerabiles, non tamen id quod natura hominis ſummũ habet, con ſecutos. Nã& Pythagoras non ſapientem ſe, ut qui an te eum fuerunt, ſed ſtudioſum ſapientiæ uocari uoluit. Ego tamen ſecundũ cõmunem loquendi cõſuetudinens ſæpe dixi, dicãq; perfectum oratorem eſſe Ciceronem, ut amicos& bonos uiros,& prudentißimos dicimus uulgò, quorum nihil niſi perfecte ſapienti datur. Sed cum proprie, et ad legẽ ipſam ueritatis loquendũ erit, cum quærà Oratorem, quem& ille quærebat. Quan- quam enim ſtetiſſe cum in faſtidio eloquentiæ fateor, ac uix quid adijci potuerit inuenio, fortaſſe inuenturus quid adhuc abſciſſurum putem fuiſſe. Nam fere ſic do⸗ Cti indicauerunt, plurimũ in eo uirtutũ, nonnibil fuiſſe uitiorũ, et ſe ipſe multa ex illa iuuenili abundatia coẽr cuiſſe teſtatur, tamen quando nec ſapientis ſibi nomen minimẽ ſui cõtẽptor aſſeruit,& melius dicere certe ds ta longiore uita,& ætate ad ſe cõponendũ ſeueriore ſecuriort potuiſſet, nõ malignè crediderim defuiſſe ei ſummã illa, ad quà nemo, ppius acceßit. Et licebat ſi aliter ſentirẽ, fortius 674 M. FAB. QVINT. INSTIT. De oratore fortius id liberiusq́; defendere. An uerò M. Antonius en perfecio. neminem ſe uiſum eloquentẽ, quod tanto minus erat, hun proſeſſus eſt, ipſe etiam M. Tullius quærit adhuc eum, ail ex tantum imaginatur ac fingit, ego nõ audeam dicere ini aliquid in hac quæ ſupereſt æternitate inueniri poſſe, ani eo quod fuerit perfectius? Traſeo illos qui Ciceroniae iye Demoſtheni ue in eloquẽtia quidem ſatis tribuit, qul ai 1 quam ne ipſi Ciceroni Demoſthenes ſatis uideatur eſſe tiſe 3 berſectus, quẽ dormitare interim dicit, nec Cicero Bru auc to Caluoq́;, qui certe compoſitionem illius etiam apud an ipſum reprehendunt, nec Aſinio utriq; qui uitia oratio eln nis eius etiam inimicè plaribus in locis inſequuntur. Cé im cedamus ſanè(quod minime natura patitur)repertum uiii eſſe aliquem malum uirum ſummẽ diſertum, nihilo ta, uh men minus Oratorem eum negabo. Nam nec omnibus qii qui fuerint manu prompti, uiri fortis nomen conceſſe⸗ nuii rim, quia ſine uirtute intelligi non poteſt frtitudo. An un ei qui ad defendendas cauſas aduocatur, non eſt opus fi⸗ ſci de, quam nec cupiditas corrumpat, nec gratia auertat, ani nec metus frangat, ſed proditorem transfugam, pre- uy uaricatorem, donabimus oratoris illo ſacro nomine? i Quodà ſi mediocribus etiã patronis conuenit, hæc que(ue uulgò dicitur bonitas, cur non Orator ille, qui nõdum niſſ fuit, ſed poteſt eſſe, tam ſit moribus quam dicendiuir- nri tute perfectus? Non enim forenſem quandam inſtitui- un mus operam, nec mercenariam uocem, nec(ut ſberio äin ribus uerbis parcamus) nõ inutilẽ ſanè litiũ adiuocatũ, nung quem deniq; cauſidicum uulgò uocant, ſed uirum cum nm ingenij natura præſtatem, tum uer tortnleanin, luet —— — — tereintei g, cne onpoſti 4 un zeraſnd nice tearibusu a g. ddminine nah muna ſunn eren eum regd nn granpti un rureinteliim niscuſc’auur uus cermmdd 4, fiprodten lnömus orc nis ttipam us, ar non unſi mon eneiin dreſ ah mancrum Buamuulgot a 4 an: mi I — e u 6KRATOR. LIBBRR XI. 6 5 artes penitus mente complexum, datum tandem rebus humanis, qualem nulla antea uetuſtas cognouerit, ſin- gularem, perfectumq́; undiq́;, optima ſentientem, opti- 9. meq́; dicentem. In hoc quota pars erit, quod aut inno- centes tuebitur, aut improborũ ſcelera compeſcet, aut in pecuniarijs quæſtionibus ueritati cõtra calumniam aderit? Summis ille quidem in his quoq; operibus fue- rit, ſed in maioribus clarius elucebit, cum regenda ſena tus conſilia,& popularis error ad meliora ducendus. An non tälem quendam uidetur finxiſſe Verg. quem in ſeditione uulgi iam fices& ſaxa iaculantis modera- torem dedit animi? Tũ pietate grauẽ ac meritis ſi forte uirũ quẽ Conſpexere, ſilent, arrectisq́; auribus adſtãt. Habemus igitur ante omnia uirũ boni, poſt hac adie/ cit dicendi peritum: Ile regit dictis animos& pectora mulcet. Quide non in bellis quoq; idẽ ille uir, quẽ inſti- tuimus, ſi ſit ad prælium miles cohortandus, ex medijs ſapientiæ præceptis orationẽ trahei? dã quomodo pu gna meuntibus tot ſimul metus laboris, doloris, poſtre mo mortis ipſius exciderint, niſi in eorum locum pie- tas, e fõrtitudo, et honeſti præſens imago ſucteſſerit:s Quæ certe meliits perſuadebit alijs, qui prius perſuaſe rit ſibi. Prodit enim ſe, quàlibet cuſtodiatur ſimulatio, nec nunquam tanta fuerit eloquendi facultas, ut non ti tubet ac hæreat, quoties ab animo uerba diſſentiũt. Vir auẽt malus, aliud dicat neceſſe eſt quàm ſentiat. Bonos nunquà honeſtus ſermo deficiet, nunquam rerum opti marum(nam ijdem etiam prudentes erunt) muentio, quæ etiamſi lenocinijs deſtituta ſit, ſatis tamen natu- 2 A4 ra 676 M. FAB. QVINT. INSTIT. ra ſua ornatur, nec quicquam non diſertè, quod hone- Ke dicitur. Quare iuuentus, imò omnis ætas(nequet/ nim rectæ uoluntati ſerum et tempus ullum)totis men tibus huc tendamus, in hoc elaboremus, forſan& con- ſummare contingat. Nam ſt natura no prohibet, ey eſ⸗ ſe uirum bonum, ey eſſe dicendi peritum, cur non ali- quis etiam unus utrunq; conſequi poßit? cur autem nõ uf ſe quiſq; ſperet fore illum aliquem? ad quod ſi uires in 0 genij non ſuffécerint, tamen ad quem uſq; modum pro fun etiam ceſſerimus, meliores erimus ex utroq́;. Hoc' certe pror ft ſus eximatur animo, rerum pulcherr imam eloqut᷑tia 3 cum uitijs mentis poſſe miſceri. Facultas dicendiſi m malos incidit,& ipſa iudicanda eſt malum: priorese- nim illos facit, quibus contingit. Videor mihi audire à quoſdam(nec enim deerũt unquaã qui diſerti eſſe quam 4 boni malint)illa dicentes: Quid ergo tantum artiseſſ in eloquentias cur tu de coloribus,& difficilium cau/ Jarum defenſione, nonnihil etiam de conft ſſo loquutuu es, niſi aliqquado uis& facultas dicèdi expugnat ipſfem mu ueritatè? Bonus enim uir nõ agit niſi bonas cauſas, ea porr etia ſine doctrina ſatis per ſe tuetur uexitas ipſa. Quibus ego cùm de meo primum opere reſbondero, etiam pro boni uiri officio, ſi quando eum ad defenſio- i nem nocentium ratio duxerit, ſatisfaciam. Pertraula/ re enim quomodo aut pro falſis, aut etiam pro Hiniuſtis aliquando dicatur, non eſt inutile, uel propter hoc ſo⸗ lum, ut ea facilius& deprehendamus& refellamu, quemadmodum remedia melius adhibebit, cui nots quæ nocent ſuerint. Neque enim Academici, 97 3 14 88 u aai hoc elcho A inn ttmend ores erinuserh un uno nm 2 ispoſenſem anan. P pſcuieas an. Fühn muß ihi min twritug chi udeene. G Wat ara tecoonh iu ne wmüllein un bus C ſculs ug namurruͤtz ah al bcrnt ſcuß uht an ee neo orih u GRATOR. LIBER XII. 577 2½4 utranq diſſerunt partem, non ſecundum alteram ul- uunt. Neq; Carneades ille, qui Romæ audiente Cenſo- rio Catone, non minoribus uiribus contra iuſtitià dici tur deſeruiſſe, qudm pridie pro iuſtitia dixerat, iniut ipſe uir fuit. Verum& uirtus quid ſit, aduerſa ei mali- tia detegit, et æquitas fit ex iniqui contemplatione ma nifeſtior,& plurima contrarijs probantur. Debent er g0 Oratori ſic eſſe aduerſariorum nota conſilia, ut ho ſtium im peratori. Verum er illud quod prima propo- ſitione durum uidetur, poteſt eſſe ratio, ut uir bonus in defen ſtone cauſæ uelit auferre aliquando iudici uerita offẽrre tem. Quod ſi quis à me proponi mirabitur(quãquam non eſt hec mea proprieẽ ſententia, ſed eorum quos gra uißimos ſapientiæ magiſtros ætas uetus credidit) ſic iu dicet, pleraq; eſſe, quæ non tam fictis, qudm cauſis eo- rum uel honeſta fiant, uel turpia. Nam ſi hominem oc- tidere ſæpe uirtus, liberos necare nonnunquam pul/ cherrimum eſt, aſperiora quædam adhuc diclu, ſi com/ munis utilitas exegerit, facere conceditur, ne hoc qui⸗ dem nudi eſt intuendum, qualem cauſam uir bonus, ſed etiam quare,& qua mente defendat, Ac primum con/ cedant mihi onanes oportet, quod Stoicorum quoque aſperrimi confitentur, facturum aliquando bonum ui- rum, ut mendacium dicat,& quidem nonnunquam leuioribas cauſis, ut in pueris ægrotantibus utilitatis eorum gratia multa fingimus, multa non facturiv pro. pronuncia mittimus, ne dum ſi ab homine occidendo gra ſator a= mus tertendus ſit, aut hoſtis pro ſalute patriæ fallendus, ut hoc quod alids in ſeruis quoque reprehendendum eſ, 6 763 M. EAB. QVINT. INSTIT. ſit alias in ipſo ſapiẽte laudandi. Id ſi cõſtiterit, mulla iam uideo poſſe euenire, propter quæ Orator bene ſiſ nlt cipiat tale cauſæ genus, quale remota ratione honeſts non ſuſcepiſſet. Nec hoc dico, quia ſeueriores ſequi pla cet leges pro patre, fratre, amico, periclitatibuus, tamet ſi non mediocris hæſitatio eſt, hinc iuſtitiæ propoſta imagine, inde pietatis, nihil dubij relinquamus. Sit ali, quis iſidiatus tyrãno, atq; ob id reus, utrum ue ſaluũ eum uolet is qui à nobis finitur orator? an ſi tuendum e⸗ ſuſceperit, non tam falſis defendet, quàm qui apud iudi ie ces malam cauſam tuetur. Quid ſi quædam benefaca damnaturus eſt iudex, niſi ea non eſſe facta conuicer/ mus, non uel hoc modo ſeruabit Orator non innocen⸗ un tem modd, ſed etiam laudabilem ciuem? Quid, ſi que/ 1 dam iuſta natura, ſed conditione temporum inutilia i uitati ſciemus? Non ne utemur arte dicendi bona qu- dem, ſed malis artibus ſimillima? Ad hoc nemo dubi- At tabit, quin ſi nocentes mutari in bonam mentem ali quid quo modo poßint, ſicut poſſe interdum conceditui,ſel uos eſſe eos magis e Republica ſit quam puniri. Sili- Lueat igitur oratori futurum bonum uirum, cui uers obijcientur, nõ id aget, ut ſaluus ſu? Da nunc ut crini- ne manifeſto prematur dux bonus,& ſine quo uinee- re honeſte ciuitas non poßit, non ne ei communu utii tas Oratorem aduocabit? Certe Pab. Corn. Rufinum, alioqui& malum ciuem,& ſibi inimicum, tamen quia utilem ſciebat ducem imminente bello, palam conſu- lem ſuffragio ſuo ſecit, atq; id mirantibus qubuſtan ſpondit, A ciue ſe ſpoliari malle, quam ab hoſteuun OKRATOR. LIBER XII. 679 Ita hic ſi fuiſſet Orator, non defendiſſet eundem Rufi⸗ num, uel manifrſti peculatus reum? Multa dici poſſent ſimilia, ſed uel unum ex his quodlibet ſufficit. Nõ enim hoc agimus, ut iſtud illi, quem fõrmamus uiro ſit ſepe faciendum, ſed ut ſi talis cocgerit ratio, ſit tamen uera finitio, Oratorem eſſe uirum, dicendi peritũ. Præcipe- re uerd ac diſcere quomodo etiam probatione diffici- lia tractentur, neceſſe eſt. Nam frequenter etiam opti⸗ me cauſe ſimiles ſunt malis,& innocens reus multis ueriſimilibus premitur. Quo fit, ut eadem actionis ra- tione defendendus ſit, quaſi nocens eſſet, lam innume- rabilia ſunt bonis cauſis malisq́; communia, leſtes, li⸗ teræ, ſuſpiciones, opiniones. Nõ aliter aiit ueriſimilia, qudm uera et cõfirmantur& reſellãtur. Quapropter ut res feret, flecletur oratio, manète honeſta uolutate. Cognoſcenda eſſe orgtori quibus mores for⸗ mentur. Cap. II. 1 vando igitur Orator eſt uir bonꝰ, is aũt citra uir Quutem intelligi non poteſt, uirtus etiaſi quoſdaã im petus à natura ſumit, tamẽ perficiẽda doctrima eſt, mo yes ante omnia Oratori ſtudijs erunt excolendi, atque omnis honeſti iuſtiq; diſciplina pertractanda, ſine qua nemo nec uir honus eſſe, nec dicẽdi peritus poteſt: niſi fortẽ accedamus his, qui natura cõſtare mores, et nihil adiuuari diſciplina putant: ſcilicetut ea quidẽ, quæ ma nu fiunt, atq; eorum etiam contemptißima, confitean. tur egere doctoribus, uirtutem uerò, qua nibil homini quoad deos immortales propius accedere datum eſt, obuiam& illaboratã tantũ qui nati ſumus habramus. 1 A4 3 Abſti⸗ ,8o RM. FAB. QVINT. INSTIT. Abſtinens erit, qui id ipſum quid ſit abſtinentia ignor rit? Et fortis, qui metus doloris, mortis, ſuperſtitionn ſeum nulla ratione purgauerit? Et iuftus qui æqui bonig tractatum, qui leges, quæ natura ſunt omnibus dateꝑ dAli quæq́; propriè populis& gentibus cõſtitutæ, non eru wii ditiore aliquo ſermone tractarit? O qud iſtud parũ pu/ tant, quibus tam facile uidetur. Sed hoc tranſeo, de quo lun nemmem, qui literas uel primis(ut aiunt)labris degu- dllie ſtarit, dubitaturũ puto, ad illud ſequens reuertar, ne di in cendi quidem ſatis peritũ fre, qui non e naturæ uim auc omnẽ penitus perſpexerit,& mores præceptis ac ra/ tione förmarit. Neq; enim fruſtra in tertio de Orato⸗ re libro L. Craſſus cuncta quæ de æquo, iuſto, uero, bo ils no, deq́; his quæ ſunt contrapoſita, dicuntur, propria ſt eſſe Oratoris affirmat, ac Philoſophos cum ea dicen- dii di uiribus tuentur, uti Rhetorum armis, non ſuis. Idem nin tamen cõfitetur ea iam eſſe a philoſophia petenda, ui/ ſin delicet quia magis hæc illi uidetur in poſſeßione earun(q rerum fuiſſe. Hinc etiam illud eſt, quod cicero pluri- ts bus libris,& epiſtolis teſtatur, dicèdi facultatẽ ex in, cc tim is ſapientiæ fontibus fluere, ideoq́; aliquadiu præce am ptores eoſdem fuiſſe morum atq́; dicendi. Quapropter uc hæc exhortatio mea non ed pertinet, ut eſſe Oratormm philoſophum uelim, quado non alia uitæ ſecta longiuus ſui d ciuilibus officijs, ati; ab omni munere oratoris re- ſie ceßit. Nã quis Philoſophorum aut in ludicijs frequens, in aut clarus in cõcionibus fuits Quis deniq; in ipſa quam am maximè pleriq; eorum uitandum præcipiunt Reipub. ia adminiſtratione uerſatus eſt? Atqui ego illũ quem u an —. ane tracdith 6 rleeuiietn.N 3 naulpnnih al dnu äihiſ K uhmiäe, a nexerit In 1 deß eun fah an. acanci quet aba ſatontr nnſ 1 1 ſrnt, khib 1. zdkhetmm anſſi uimmeſe glil aba aaerintenn ana Sutöa fliereit c üft iſwrmaß fn nes wneo pert a lha in aülo non dilh vnnuitandu an. 6KRATOR. LIBER XII. 682 tuo, Romanum quendam uelim eſſe ſapientem, qui non ſecretis diſputationibus, ſed rerum experimentis atqus operibus uerè ciuilem uirũ exhibeat. Sed quia diſert ab his qui ſe ad eloquenti cõtulerunt ſtudia ſapientiæ non iam in aclu ſuo, atq; in hac fõrti luce uerſantur, ſed in porticus& gymnaſia primũ, mox in cõuentus ſcho larum receſſerunt, id quod eſt Oratori neceſſariũ, nec a dicendi præceptoribus traditur, ab his petere n imi- rũ neceſſe eſt, apud quos reman ſit. Euoluendi peſſitus autores, qui de uirtute præcipiunt, ut Oratoris uita cũ ſcientia diuimnarum rerum ſit humanarumq́ cõiuncta. Que ipſe quato maiores ac pulchriores uiderentur, ſi ſeilicet illas rhi docerent, qui etiam eloqui præſtatißime poſ⸗ ſent. Vtinamq; ſit tempus unquam, quo perfeckus ali- quis, qualem optamus, Orator hanc partẽ ſuperbo no mine& uitijs quorundã bona eius corrumpentili inui ſam uendicet fibi, ac uelut rebus repetitis in corpus e- loquentiæ adducat. Quæ quidẽ cũ ſit in tres diuiſa par tes, naturalẽ, moralem, rationalem, quæ tandẽ non eſt cũ oratoris opere cõiuncia? Nam ut ordinem retrôͦ a- gamus, de ultima illa, quæ tota uerſatur in uerbis, ne- mo dubitauerit, ſi& proprietates uocis cuiuſq; noſſe, & ambigua aperire, et perplexa diſcernere,& de ſal/ ſis iudicare,& colligere ac reſoluere quæ uelis, orato⸗ rũ eſt, quanqud ea nõ tã eſt minuté atq; cõcisè in actio nibus utendum, quàm in diſputationibus, quia non do- cere modò, ſed mouere etiam ac delectare audientes de bet Orator, ad quod impetu quoque& uiribus ac de- eore eſt opo, ut uis amniũ maior eſ altis ripi, multoq; Aa 4 gur/ ss M. FAB. QVINT. INSTIT. nci nent Selll tu, dt chper lit, ia u hui cauſ tiij üü- equi luon tumr oraii cauſarũ, ut ſuperiorib. libris diximus uarietate, cil alis hu cõiectura quærantur, alia in finitionibus cõcludantur, ueln alia iure ſummouedtur, uel transferatur, alia colligan. aine tur, uel ipſa inter ſe cõcurrat, uel in diuerſum ambigui- un tate ducantur, nulla ferè dici poteſt, cuius non parte in uoqus aliqua tractatus æqui& boni reperiatur. pleraſq ue/ ſ, rò eſſe quis neſcit, quæ totæ in ſola qualitate cõſiſtants lan In cõſilijs uerd, quæ ratio ſuadendi eſt ab honeſti quæ⸗ iihr ſtione ſepoſita? Quinetiã illa pars tertia, que laudan-;o di ac uituperandi officijs continetur, nape in eteian or rec sFocciſiotalr 90 mntionibu dA 3each Actazueto,iu au, li uenüica An d8, C ſcäss 34 enet.lacßt apd mund lris in au i uen lun ſini anu uea xeltrem icpag. ſecäarri,u uam ORATOR. LIBER XII. 68 recti prauiqᷓ; uerſatur. An de iuſtitia, fortitudine, abſti- nentia, temperantia, pietate nõ plurima dicet Orator? Sed ille uir bonus, qui hæe non uocibus tantum ſibi no ta, atq; nominibus aurium tenus in uſum linguæ per- ceperit, ſei qui uirtutes ipſas mente complexus, ita ſen tiet, nec in cogitando ita laborabit, ſed quod ſeiet uere dicet. Cum autem ſit omnis generalis quæ ſtio ſpeciali potentior, quia uniuerſo partes continentur, non utiq; accedit parti quod uniuerſum eſt: profecto nemo dubi/ tabit generales quæſtiones in illo maxime Ktudiorũ mo re uerſatas. Iam uerò cum ſint multa proprijs breui/ busq; comprehenſionibus finienda, unde etiam ſiatus cauſarũ dicitur finitiuus, non ne ad id quoq; inſtrui ab Talijs qui plus in hoc ſtudij dederunt, oportet? Quids his nõ quæſtio iuris omnis aut uerborum proprietate, aut æqui diſputatione, aut uoluntatis ciectura cõtineturs quorum pars ad rationalem, pars ad moralem tracta- tum redundat. Ergo natura permixta eſt omnibus iſtis oratio, quæ quidem oratio eſt uerẽ. Nà ignara quidem buiuſce doctrinæ loquacitas erret neceſſe eſt, ut qua uel nullos, uel falſos duces habeat. Pars uerò naturalis cum eſt ad exercitationẽ dicẽdi tanto cœæteris uberior, quanto maiore ſpiritu de diuinis rebus quam humanis loquendũ eſt, tum illam etiam moralem, ſine qua nulla eſſe, ut docuimus, oratio poteſt, totam complectitur. Nam ſi regitur prouidentia mundus, adminiſtrada cer tè bonis uiris erit Reſpub. Si diuina noſtris animis ori- o, tendendum ad uirtutem, nec uoluptatibus terreni gorporis ſeruiendum. An hoc non frequẽter tractabit . Ad 5 Ora/ 684 M. PAB. QyINT. INSTIIT. Orator? lam de augurum reſpõſis, religione deniq; a- lu. mni, de quibus maxima ſæpe in ſenatu conſilia uerſata nos funt, non exit ei diſſerendum? Siquidem(ut nobis pla=* auſ cet) futurus eſt uir idẽ ciuilis. Quæ deniq; intelligi ſh- tiul tem poteſt eloquentia hominis optima neſcientis? Hær ai H ratione manifeſta non eſſent, exemplis tamen crede, dai remus: Siquidem er Periclem, cuiuts eloquentiæ etiaſt aui nulla ad nos monimenta uenerunt, uim tamen quan=- ti dam incredibilem cum hiſtorici, tum etiam liberrimum tione genus hominum comici ueteres tradunt, Anaxagoræ ſei philoſ⸗ ophi phyſici conſtat auditorem fuiſſe,& Demoſthenem in⸗ In Orat. principem omnium Græciæ Oratorũ dediſſe operam gu Platoni. Nam M. Tullius non tantum ſe debere ſcholis un” rhetorum, quantum Academiæ ſpatijs, frequenter ipſe pf teſtatus eſt. Neq; ſe tanta in eo unquã fudiſſet ubertas, iu ſt ingenium ſuum concepto fori non ipſius rerũ natu, ſm ræ finibus terminaſſet. Verũ ex hoc alia mihi quæſtio au exoritur, quæ ſecta conferre plurimum eloquètiæ poſ. om ſit, quanquà ea non inter multas poteſt eſſe contentio. nun Nam Epicurus in primis nos à ſe ipſe dimittit, quiſu- alg gere omnem diſciplinam nauigatione quamuelocißi- eu mè iubet. Neq; uerò Aristippus ſummum in uoluptate un. corporis bonum ponens ad hunc nos laborem adhor- oa patronus tentur. Pyrrho quidem quas habere in hoc opere bar iu⸗ k tes poteſt, cui iudices eſſe apud quos uerba ficiat,& ul reum pro quo loquatur,& ſenatum in quo ſit dicenda lus ſenteutia, n li quebit? academiã quoq́; quidam utilißi tah mam credunt, quod mos in utranq; partem diſſeren sti dd exercitationem forenſium caufarum proxime un u 1 prum reſ citeni 9 tntemeo an nerptoh a he verĩe un conſerre A mn nre mike aua pricidpe arah nensathu amach ezeſſe idu a erh n e caden iih Änos iät 4 i5 mſun ne diſcedere. Oratori uerò nihil eſt neceſſe in cuiuſqua . ad uirtutem uiam deliget. Exercitatione quidem utetur 6RATOR. LIBER XII. 685 dat. Alijciunt loco probationis, quod ea præſtantißi- mos in eloquẽtia uiros ediderit. Peripatetici ſtudio quo que ſe quodã oratorio iactant. Nam theſes dicere exer- citationis gratia, ferè ab his eſt inſtitutum. Stotci ſicut copiam nitoremq́; eloquentiæ ferè præceptoribus ſuis deficiſſe concedant, neceſſe et, ita nullos aut probate acrius, aut concludere ſubtilius contendunt. Sed hæc in ter ipſos qui uel ſaeramento rogati, uel etiam ſuperſti- tione conſtricli, nefas ducũt à ſuſce pta ſemel perſuaſip 8 8☛ iurare leges. Maius enim eſt opus, atq́; præſtantius ad quod ipſe tendit, e cuius ect uelut candidatus, ſiqui/ dem eſt futurus tum uitæ, tum etiam eloquentiæ laudle perfeclus. Quare in exemplum bene dicendi ficundißi mum quenq; proponet ſibi ad imitandi, m oribus uers formandis qudm honeſtißima præcepta, rectißimaq́; q94 omni, ſed tamen erit plurimus in maximis quibuſq; ac natura pulcherrimis. Nà quæ poteſt materia reperiri ad grauiter copioſeq; dicẽdum magis abundans, qudm de uirtute, de Repub. de prouidentia, de origine animo rum, de amicitia? Hæc ſunt quibus mens pariter atque oratio inſurgant, quæ uerè bona, quæ mitigent me/ tus, coërceant cupiditates, eximant nos opmionibus uulgi, animumq́; ccœleſtem. Neq́; ea ſolum quæ tali- exiſtine bus diſciplinis continentur, ſed magis etiam quæ ſunt tradita antiquitus, dicta ac ficta præclarè& noſſe,&r animo ſemper agitare conueniet. Quæ profectò nuſ/ quà plura maioraq́; quam in noſtræ ciuitatis monimẽ/ 53. tis 686 M. FAB. QVINT. INS TIT. tis reperientur. An fortitudinem, fidem, iuſtitiam, contt nentiam, frugalitatem, cõtemptum doloris ac mortii melius alij docebunt, quam Fabritij, Curij, Reguli, De- cij, Mutij, alijq́; innumerabiles? Quantum enim Græci præceptis ualent, tantũ Romani(quod eſt maius)exè. plis, tantum quod non cognatis id è rebus admoneri, qui non modo proximum tempus, lucemq́; præſentem n intueri ſatis credat, ſed omnem poſteritatis memorid, ſatium uitæ honeſtæ,& curriculum laudis exiſtimet. Hinc mihi ille iuſtitiæ hauſtus bibat, hinc ſumptà liber tatẽ in cauſis, atq; conſilijs præſtet. Neq; erit perfectu Orator, niſi qui honette dicere& ſciet& audebit. Neceſſarium luris ciuilis Oratori eſſe NKientiam. Cap. III. Vris quoq; ciuilis neceſſaria huic uiro ſcictia eſt, 1 morum ac religionũ eius Reip. quam capeſſet. Nam i qualis eſſe ſuaſor in conſilijs publicis priuatis ue pote ii rit, tot rerum quibus præcipusè ciuitas continetur ins rus? Quo autem modo patronum ſe cauſarum non fal- ſõ dixerit, qui quod eſt in cauſts potentißimum, ſita¹b altero petiturus, penè non dißimilis his qui poctarun ſeripta pronunciant? Iam quodãmodo mandata per/ feret,& ea quæ ſibi à ludice credi poſtulaturus eſhalie na fide dicet, eæ ipſe litigatium auxiliator egebit auxi sustem lio. Quod ut fieri nonnunquà minore incõmodo poſ ſit, cum domi præcepta& compoſita,& ſicut cæters quæ in cauſa ſunt, in diſcen do cognita ad iudicẽ perfe⸗ ret, quid fiet in his quæſtionibus quæ ſubitò inter ipſus sctiones naſci ſolent?nõ deformiter reſpectet,& ſu. 4 neanſiſſt Ana uprerpue oto datron n aieſm caſ ene aon aß ae an guc aibice cn ſelugäim uununau u aapuc ch udſcenuo 1 aefioni zülfn a ORATOR LIBER XII. 687 ſub ſellia minores aduocatos interrogett Psteſt aut ſa⸗ tis diligenter accipere quæ tum audiet, cum ei dicenda ſuntt aut fortiter affirmare, aut ingenue pro ſuis dice- re? Poßit in actionibus. Quid fiet in altereatione, ubi occurrendum continuò, nec libera ad diſcendum mora eſt Quid ſt fortè peritus iuris ille non aderit? Quid ſi quis non ſatis in ea re doctus, falſum aliquid ſubiecerit: Hoc enim eſt maximũ ignorantiæ malum, quod credit eum ſcire qui moneat. Neq; ego ſum noſtri moris igna- rus, oblitus ue eoruũ, qui uelut ad arculas ſedent,& tela agentibus ſubminiſtrant, neq́; idem Sræcos quoq́; ne/- ſcio fackitaſſe, unde nomen his Pragmaticorũ datũ eſt. Pragmatici Sed lõquor de Oratore, qui nõ clamorem modò ſuum aus Panat cauſts, ſed omnia quæ profutura ſunt, debet. Iiaq́; eum uocant. nec inutilem, ſi ad horam fortè cõſtiterit, neq́; in teſta- tionibus faciẽdis eſſe imperitum uelim. Quis enim po- tius præparabit ea, quæ cum aget, eſſe in cauſa uelit: Niſi fortẽ imperatorem quis idoneum credit in prælijs quidem ſtrenuum& fortem,& omnium quæ pugnæ poſcit artificem, ſed neq́; delectus agere, nec copias cõ- trahere atq́; inſtruere, nec proſpicere commeatus, nec locum capere caſtris ſeientem, prius eſt enim certè pa⸗ rare bella quàm gerere. At qui ſimilimus huic ſit ad- uocatus, ſi plura quæ ad uincendũ ualent, alijs relique rit: eum præſertim hoc quod eſt maximè neceſſarium, non tam ſit arduũ quam procul intuentibus fortaſſe ui deatur. Nanq; omne ius qudd eſt certum, aut ſeripto, aut moribus conſtat. Dubium æuitatis regula exami- nandũ eſt. Quæ ſeripta ſunt aut poſita in more ciuita- 145, 68s A. EAB. QVINT. INSTIT. tis nullam habẽt difficultatem: cognitionis ſunt enin, non inuentionis: at quæ cõſultorum reſponſis explica= tur, aut in uerborũ interpretatione ſunt poſita, autin dbus recti prauiq; diſcrimine: Vim cuiuſq; uocis intelligere, ui aut commune prudentium eſt, aut proprium Oratoris, Ni æquitas optimo cuiq; notißima eſt. Nos porrò& bo/ num uiram,& prudentem in primis Oratorem puta- mus, qui quum ſe ad id quod eſt optimũ natura direxe. rit, non magnopere cõmouebitur, ſi quis ab eo conſul. tus diſſentiet, cuùm ipſis illis diuerſas inter ſe opiniones tueri conceſſum ſit. Sed etiam ſi noſſe quid quiſq; ſenſe- rit, uolet, lectione opus eſt, qua nihil eſt in Kudijs mi- nus laborioſum. Quod ſi plerique deſperata facultate agen di ad diſcendum ius declinauerunt, quàm id ſcire hu Nclle eſt Oratori, quod diſcunt qui ſua quoq; confeßio pos Neq; ne Oratores eſſe nõ poſſunt? Verum e M. Cato cum in dicendo præſtantiſsimis, tii iuris ſuit idem peritißi- mus. Et Scæuolæ Seruioq́; Sulpitio cõceſſa eſt etidhi- cundiæ uirtus. Et M. Tullius non modò inter agendum nunquam eſt deſtitutus ſcientia iuris, ſed etiam compo nere aliqua de eo cœperat, ut appareat poſſe Orato- rem non diſcendo tantum iuri uacare, ſed etiam docen- do. Verũ ea quæ de moribus excolendis, ſtudioq́; iurii præcipimus, ne quis eo credat reprehendenda, quol multos cognouimus, qui tædio laboris quem ferre ten- dentibus ad eloquentia neceſſe eſt, confugerint ad hee diuerticula deſidiæ, quorum alij ſe ad album ac rubri eas tranſtulerunt, et formularij, uel, ut Cicero ait, leu aentes lei quidem eſſe maluerunt, tanquam utiliora t Sian ⸗ — neciſtler neerpreta 4 etameſta u ih votißims*—4 lituich An rcinouchit ipfis lis u, Keletianſ 45 puseft qu Lolſiple ad nius ieclin aua moldſcan aee öpoſſante“ 1 aota, an kenuo dalh ſi. 1nd e nen ſeientit A u rpertt, it a unum urt ag, enerbde m in ageocrelit mhubſt ſuteii 1 auimerſe ih n nurun d amulinj 4 enn tan a d 6RATOR. LIBBR NXI. 65 tes ea quorum ſolam facilitatem ſequebãtur, alij pigri⸗ tiæ arrogantio ris, qui ſubitò fronte cõficta, immiſſaq́; barha, uelut deſpexiſſent oratoria præcepta, paulũ ali quid ſederunt in ſcholis Philoſophoru, ut deinde in pu Alico triſtes, domi diſſoluti, ca ptarent autoritatem cõ- erorum. Philoſophia enim ſimulari pote, atid on poteſt. ce ſariam Oratori cognitionem Hiſto- riarum. Cap. IIII. † N primis uerò abundare debet Orator exem plorum L copia, cum ueterum tum etiam nouoru, aded ut non ea modò quæ cõſcripta ſunt hiſtorijs, aut ſermonibus, nelut per manus tradita, quæq́; quotidie aguntur de/ beat noſſe, uerum nt es quidem quæ ſunt d clarioribus poètis ficta, negligere. Nam illa quidem priora, aut te- Aunmoniori, aut etiam iudicatorũ obtinent locum. Sed hæc quoque aut uetuſtatis fide tuta ſunt, aut ab homi⸗ nibus magnis præceptorum loco ficta ereduntur. Sci/ at ergo quamplurima, unde etiam ſenibus autoritas ma ior eſt, quòd plura noſſe e& uidiſſe creduntur, quod Ho merus frequentißimè teſtatur. Sed non eſt expectan- da ultima ætas, cum ſtudia præſtent, ut quantum ad co- *†ℳ AKäA 5 E, bemHn * 8 gnitionem pertinet rerum, etiam præteritis ſeculis ui⸗ xiſſe uideamur. Qus ſint Oratoris inſtrumenta. Cap. V. H Aec ſunt quæ me reddituruũ promiſeram inctrumen La, non artis ut quidam putauerunt, ſed ipſius Ora toris. Hæc arma habere ad manum horum ſcientia de- bet eſſe ſuccinclus, accedente uerborum figurarumq́; Hcili 690 H. PAB. QVINT. INSTIT. ſacili copia,& inuentionis ratione,& diſponendi uſu & memoriæ firmitate, et actionis gratia. Sed plurimi ex his ualet animi prætatia, quam nec metus frangat, nec exclamatio terreat, nec audictium autoritas ultr debitam reuerentiam tardet. Nam ut abominanda ſunt contraria his uitia confidentiæ, temeritatis, improbita tis, arrogantiæ, ita citra conſtantiam, fiduciam, fortitu dinem, nihil ars, nihil ſtudi, nihil proſectus ipſe pro. fuerit, ut ſi des arma timidis& imbellibus. Inuitus me bercule dico(quonid& aliter accipi poteſt)ipſam ue- recundiam, uitiũ quidem, ſed amabile,& quæ uirtutes fieilimè generet, eſſe interim aduerſam, multisq;; in 56 dra minene nüſul Tita gene ne derim primot uuu tum eu umeli libum cauſa fuiſſe, ut bona ingenij ſtudijq; in lucẽ nõ prolata, ſitu quodam ſecreti conſumerentur. Sciat autem ſi qui hæc forte minus adhuc peritus diſtinguendi uim euuſ/ que uerbi legat, non probitatem àme reprehendi, ſel uerecundiam, quæ eſt timor quidam reducens animum ab his quæ facienda ſunt. Inde cõfuſto,& cœpti pœni- tentia,& ſubitum ſilentium. Quis porroò dubitet uitiſ aſſeribere affectũ, propter quem facere honeſté pudel? Neq; ego rurſus nolo eum qui ſit dicturus,& ſolicitu ſurgere,& colore mutari,& periculũ intelligere: que ſi non accident, etiam ſimulanda erunt, ſed intellectus bie ſit operis, nõ metus, moueamurq́;, nõ concidamus. Optima eſt autem emendatio, uerecundiæ fiducia,& quamlibet imbecilla frõs magna cõſcientia ſustinetur. Sunt& naturalia, ut ſuprà dixi, quæ tamen& cura u uantur, inſtrumenta, uox, latus, decor, quæ quidem tan tum ualent, ut frequenter fimã ingenij faciant. Habut O/ Denof antegi ſeden ſer guh lautaus Nec bfe Luldet conten tur ineu breueii woeini ainnih i n üetimt Pi ſmhee ſu en uban zi ihlt numC h R netu noue aau cendttio, a il⸗ 7 fu ng a 6KATOR LIBER XII. 691 Oratores ætas noſtra copioſiores, ſed cum diceret, e- minere inter æquales Trachalus uidebatur, ea corpo- ris ſublimitas erat, is ardor oculoru: frontis autoritas, geſtus præſtantia, uox quidem nõ ut Cicero deſiderat, pene tragaædoru, ſed ſuper omnes, quos ego quidem aus derim tragœædos. Certè cum in baſilica Iulia diceret primo tribunali, quatuor auũt iudicia, ut moris eſt, co- gerentur, atq; omnia clamoribus fremerent,& audi- tum eum,& intellectum,& quod agentibus cæteris cõ tumelioſum fuit, laudatum quoq; ex quatuor tribuna- libus memini. Sed hoc uoti eſt,& rara felicitas: quæ ſi non adſit, ſans ſufficiat ab his quibus quis dicit, audiri. Talis eſſe debet Orator,& hæc ſcire. Quod ſit incipiendi cauſas agere tem- pus. Cap. VI. Gendi autem initium ſine dubio ſeciidum uires cu iuſq; ſumendum eſt, neq; ego annos definiam, cm Pemoſthenem puerum admodum actiones pupillares habuiſſe manifeſtum ſit: Caluus, Cæſar, Pollio, multum ante quæſtoriam omnes ætatem grauißima iudicia ſu- ſceperint. Prætextatos egiſſe eoſdem ſit traditä. Cæ ſar Auguſtus duodecim natus annos auiam pro roſtris laudauerit. Modus mihi uidetur quidam tenendus, ut neq; præpropereè diſtringatur immatura frõs,& quic quid eſt illud adbuc acerbum proferatur. Nam inde& contemptus operis innaſcitur,& fundamenta iaciun- tur impudentiæ,&(quod eſt ubiq; pernicioſißimum) præuenit uires fiducia. Nec rurſus differendum eſt ty/ rocinium in ſenectutem. Nam quotidie metus ereſcit, 8 maiuuq; populares quo ſdam 89 M. EAB. QVINT. INSTIT. maiusq́; fit ſemper quod auſuri ſumus:& dum delibe- ſioalh ramus quado incipiendum ſit, incipere iam ſerum eſt Quare fructum ſtudiorum uiridem,& adhuc dulcem promi decet, dum& uenia,& ſpes eſt,& paratus a- uor,& audere non dedecet,& ſi quid deſit operi ſup- plet ætas: et ſi qua dicta ſunt iuueniliter, pro indole ac- cipiitur, ut totus ille Ciceronis pro Sex. Roſcio locus Quid enim ta cõmune quâm ſpiritus uiuis, terra mor/ luctus tuis, mare flactuantibus, littus eiecis? Quæ cum ſer nenz9 & uigintti natus annos, ſummis audientiũ clamoribus dixerit, deferbuiſſe tẽpore, et annis liquata iam ſenior idem fatetur. Et hercule quantumlibet ſecreta ſtulia contulerint, eſt tamẽè proprius quidam ſori profectus, dißimilis alia lux, alia ueri ᷑ diſcriminis facies, plusq́; ſi ſeparee, uſus ſine doctrina, quàm citra uſum doctrina ualeat. Ideoq́; nonnulli ſenes in ſchola facti ſtupent nouitate cuùm in iudicia uenerunt,& omnia ſuis exercitationi/ bus ſimilia deſiderãt. At illic& iudex tacet,& aduer- ſarius obſtrepit,& nibil temereè dictũ perit, e ſi qui tibi ipſe ſumas, probandum eſt,& laboratam conge- ſtamq; dierum ac noctium ſtudio actionem aqua defi- eit,& omiſſo magna ſemper flandi tumore, in quibuſ/ dam cauſis loquendum, quod illi diſerti minime ſciunt. Itaq; nonnullos reperias, qui ſibi eloquẽtiores uidean tur, quam ut cauſas agant. Cæterum illum quem luue/- nem tenerisq́; adhuc uiribus nitentem in forum deduxi mus,& incipere quammaxime facili ac fluorabili cau ſa uelim, ferarũ uti catuli molliore præda ſaginantur, er non utiq; ab hoc initio continuare operam, et u ſipih oeurii unſie peri aumiu runt no do elor nuſu diguun Hhreuep Dach deecni a o nulb aliquen es 1 ſp ſcelenj conirtl miciue llicamc ne nice morer. ſunha ad. at uſui 0 xenia atetttet g iiſmtu a le Ciceron 9 unezuin a, nübas, lit ane mnes ſunn at. etipore,t anne hercule au mepropru n füſcrinin 4, uimct un enes in ſcho than zerunt, C—h ra. Atülec Cubltent Annf vaenmt a tu dun tu Anat kuſedef n aim uoli lu npenus gu gm. C. W bac urbun uucon anum ſt 4 6 ennan ſe ſit pugna, er in quam rem ſtudendum ſit, refici atq; re — † 1 1 3 Inctumol GRATOR. LIBER XII. 693 nio adhuc alendo callũ inducere, ſed iam ſcientem quid uocari, Sic& tyrocinij metum dum facilius eſt audere, tranſierit, nec audiendi facilitatem, uſq́; ad cõtemptum operis adduxerit. Vſus eit et hac ratione M. Tullius& cum iam clarum meruiſſet inter patronos, qui tum e⸗ rant, nomen, in Aſiam nauigauit, ſeq́j& alijs ſine du. bio eloquentiæ ac ſapientiæ magiſtris, ſed præcipue ta men Apollonio Moloni, quem quoq́; audierat Rhodi, rurſus reformandum, ac uelut recoquẽdum dedit. Tum dignum operæpretium uenit, cum inter ſe congruunt præcepta& experimenta. b Que in ſuſcipiendis cauſis Oratori obſer⸗ uanda ſint. Cap. VII. Ow9 ſatis in omne certamen uirium fecerit, prima Zei cura in ſuſcipiendis cauſis erit. In quibus defen/ dere quidem reos profectò qudm facere uir bonus mal- let, non tamen ita nomẽ ipſum accuſatoris horrebit, ut nullo neq; publico neque priuato duci poßit officio, ut aliquem ad reddendam rationè uitæ uocet. Nam& le/ ges ipſæ nihil ualent, niſi autoris idonea uoce munitæ, er ſi pænat ſcelerum expetere ſas non eſt, propè eſt ut ſcelera ipſa permiſſa ſint,& licẽtiam malis dari certé contra bonos eſt. Quare neq́; ſociorum querelas, nec amici uel propinqui necem, nec erepturas in Rempu- blicam cõſpirationes inultas patietur Orator, nõ pœ- næ nocentii cupidus, ſed emendandi uitia, corrigẽdiq́; mores. Nam qui ratione traduci ad meliora non poſ⸗ ſunt, ſolo metu continentur Itaq; ut accuſatorid uitam 85 21 uiuere, 694 M. EAB. QvINT. INSTIT. uiuere,& ad deferendos reos præmio duci, proximum onco latrocinio eſt, ita peſtem inteſtina propulſare, cũ pr- tueriſc pugnatoribus patriæ comparaãdum. Ideo principesin ſaßſ Republica uiri non detractauerunt hanc officij parte, Guimn creditiq; ſunt etiam clari iuuenes obſidem Reipubliceæ abhm dare malorum ciuium accuſationè, quia nec odiſſe im/ Nunqi probos, nec ſimulantes prouocare, niſi ex fiducia bo- berll ne mẽtis uidebantur. ldq́; cumm ab Hortenſio, Luculli, üßim Sulpitio, Cicerone, Cæſare, plurimis aliſs, tũůutroque auto Catone fuctũ eſt, quorũ alter appellatus eſt ſapiens, al- le guo ter niſi ereditur fuiſſe, uix ſcio cui reliquerit, huius no; uum d minis locũ. Naq; defendet omnis Oratot, idemq́; por. herſi tum illum eloquentiæ ſuæ ſalutarem, non etiam piratis farii patefaciet, duceturq́; in aduocationem maximeè cauſt. alaron Quoniam tamen omnes qui non improbe litigabunt, teinſ quorũ certè bona pars eſt, ſuſtinere nõ poteſt unus, ali duch quid etiam cõmendantium perſonis dabit,& ipſorum taſtp qui iudicio decernẽt, aut optimi cuiuſq; uoluntate mo. tiee ueatur: nanque hos e amicißimos habebit uir bonu. lidk Submouendum uerò eſt utrunq; ambitus genus, uel po aunpr tentibus contra humiles uenditandi operam ſuam, uel uniſſ illud et iam iactantius, minores utiq; cõtra dignitaten hſayn attollendi. Nõ enim fortuna cauſas uel iuſtas uel impro. autten bas ficit. Neq; uerò pudor obſtat, quo minus ſuſceptà, nlhe cum melior uideretur lite, cognita inter diſcendũ mi/ 3 lu quitate dimittat, cum prius litigatori dixerituerum. aigmo Nam& in hoc maximum ſi æqui iudices ſumus, benef nüuung cium eſt, ut non fallamus uana ſpe litigantẽ: neq; enim eim ze 8.. 4.„ 5 nan dignus opera patroni, qui non utitur conſilio. Et certe nonſ . non 3m us nese mteſtma au kcnpaakh a aenenn na ORATOR. LIBER XII. 695½ non conuenit ei quem Oratorem eſſe uolumus, iniuſta tueri ſcientem. Nam ſi ex illis quas ſupra diximus cau- ſis falſum tuebitur, erit tamen honeſtu quod ipſe faciet. deuns e Gratisne ei ſemper agendum ſit, tractari poteſt. Quod naeaſcea. ex brima ſtatim fronte dijudicare imprudentium eſt. lapnga Nam quis ignorat, quin id longẽ ſit honeſtißimu, ac li- i beralibus diſciplinis,& illo quem exigimus animo di quem in lo gnißimũ, non uendere operam, nec eleuare tati beneſi- quendo exi cij autoritatẽ? Cum pleraq; hoc ipſo poßint uideri ui= gimus lia, quod precium habent cæcis hoc, ut aiunt, ſatis cla- rum eſt, nec quiſquam qui ſufficientia ſibi(modica aut hæc ſunt) poſeidebit, huc quæſtum ſine crimine ſordiis fecerit. At ſi res familiaris amplius aliquid ad uſus ne/ ceſſarios exiget, ſecundum omnes ſapientium leges pa? tietur ſibi gratiam referri, cum& Socrati collatum ſit ad uictum,& Zenon, Cleantes, Chryſippus mercedes d diſcipulis acceptauerint. Neque enim uideo quæ iu. ſtior acquirendi ratio, qudm ex hsneſtißimo labore, et ab his de quibus optime meruerint, quiq́; ſi nihil inui- cem præſtent, indigni fuerint defenſione. Quod quidẽ non iuſtum modò, ſed neceſſarium etiam eſt, cum hæc ipſa opera tempus ue omne alienis negocijs datum, fi- eultatem aliter acquirendi recidant. Sed tum quoq te- nendus eſt modus ac plurimũ refert,& à quo accipiat, & quantum,& quouſq;. Paciſc èẽdi quidem ille pirati- e, a cus mos, et imponentiuũ periculis precia procul abomi angruuli* nalda negotiatio etiam à mediocriter improbis aberit, unnſic a 61 cum præſertim bonos homines bonasq́; cauſas tuenti — n non ſit metuendus ingratus, qui ſi futurus, malo tamen afiun Bb; ile 696 M. FAB. QVINT. INSTIT. 0 ille peccet. Nihil ergo acquirere uolet Orator ulms hitron quam ſatis erit, ac ne pauper quidem tanquam merce. ialli dem accipiet, ſed mutua beneuolentia utetur, cum ſcit duo ſe tanto plus præſtitiſſe, quia nec uenire hoc beneficũů iſenan oportet, nec perire. Deniq; ut gratus ſit, ad eum mag Gtent pertinet qui debet. d batr Que in diſcendis cauſis Oratori obſeruan/'bru- aa ſint. Cap. VIII. tenti PNoxiha⸗ diſdẽdæ cauſæ ratio, quod eſt Oratoris fun Unum. t damentum. Neq́; enim quiſquam tam ingenio tenui nulana reperietur, qui cum omnia quæ ſunt in cauſa diligenter auntii cognouerit, ad docendum certe iudicem non ſufficiat. ijßuii Paucißimis ged eius rei tpaucißima cura eſt. Nam ut taceam dene⸗ anniſ gligentibus, quorum nihil refert ubi litium cardo uer/ lre 44 tatur, dum ſint quæ uel extra cauſam ex perſonis ac einaaa communi tractatu locorum occaſionem elamandi lar. nuuin giantur, aliquos& ambitio peruertit, qui partim tan. lunti quam occupati, ſemperq; aliud habentes, quod antẽa/ noliera gendum ſit, pridie ad ſe uenire litigatorem, aut eodem mlcnt matutino iubent, nonnunquam etiam inter ipſa ſubſel beum, lia didiciſſe ſe gloriantur: partim iactantia ingeniput: oſe e res citò accepiſſe uideantur, tenere ſe er intelligerepe doneni ne prius qudm audiant mentiti, cum multa,& diſerte kenere ſummisq; clamoribus, quæ neq; ad iudicem, neq; ad li. lümin ſuadentes tigatorem pertineant, decantauerunt, bene ſudantes, beniem beneq; comitati per fõrum reducuntur. Ne illas qui⸗ on dem tulerim delitias eorum, qui doceri amicos ſuos iu- deſe bent, quanquam minus mali eſt, ſiLilli ſaltem rectẽ di⸗ eata gant recteq; doceant. Sed quis diſcet tam benẽ quim lugni . palnas Um 691 anan e rqapergi 4 V aubenauole 4 deigug aiscuſto 4„ nt. Cc, h Fanbiiog ani en 3 aiſeuene ürau ununun ai hunar:da iſf dieintur,A u tp. bentmenit asuff zas gue ſet ap ath. „ 4 3 innm 34 gunm, aß nus mält ih 1 OCRATOR. LIBER XII. patronus? Quomodo autem ſequeſter ille,&r me⸗ dia litium manus,& quidam interpres impendet æ quo animo laborem in alienas actiones, quum dicturus ipſe non ſit? Peßimæ uerò conſuetudinis, libellis eſſe contentum, quos componit aut litigator, qui confugit ad patronum, quia liti ipſe non ſufficit, aut aliquis ex eo genere aduocatorum, qui ſe non poſſe agere confi- tentur, deinde faciunt id quod eſt in agendo difficil- limmum. Nam qui iudicare quid dicendum, quid dißi/ mulandum, quid declinandum imitandum ue, fingen- dum etiam ſit, poteſt, cur non ſit Orator, quando quod dificilius en facit? Hi porrò non tantum nocerent, ſi omnia ſcriberent, uti geſta ſunt. Nunc conſilium& co lores adijciunt,& aliqua peiora ueris, quæ plerique cum acceperunt, immutare nefas habent,& uelut the/ mata in ſcholis poſita cuſtodiunt. Deinde reprehen- duntur,& cauſam quam diſcere ex ſuis litigatoribus noluerunt, ab aduerſarijs diſcunt. Liberum igitur de- mus ante omnia his, quorum negotium erit, tembus ac locum, exhortemurq́; ultro, ut omnia quamlibet uer- boſe,& unde uolent t repetita ex tempore exponant. repetito Non enim tam obeſt audire ſuperuacua quàm ignora- tempore re neceſſaria. Frequenter autem& uulnus,& reme- dium in his Orator mueniet, quæ litigatori in naturã partem habere momentum uidebantur. Nec tanta ſit acturo memoriæ fiducia, ut ſubſcribere audita pigeat. Nec ſemel audiſſe ſit ſatis, cogendus eadem iterum di- cere, ac ſæpius litigator, non ſolum quia effugere ali- qua prima expoſitione potuerũt, præſertim hominẽ, B 4 697 quod / s9s N. FAB. QvINT. INSTTT. H quod ſæpè euenit, imperiti, ſed etiam ut ſciamus ane ſerline dem dicat. Plurimi enim mentiuntur, e& tanquam non Auost doceant cauſam, ſed agant, non ut cum patrono, ſedut auſe cum ludice loquũtur. Quapropter nunquam ſatis ce anu dendum eſt, ſed agitandus omnibus modis,& turban- iuni dus,& euocandus. Nam ut medigis non apparentia Leoain modò uitia curanda ſunt, ſed etiam inuenienda quæ la umili tent, ſepe ea ipſis qui ſanandi ſunt occulentibus, ita al peſi- accipiat uocatus plura quàm oſtenduntur, aſpiciat. Nam cum Nun 9 atis in audiẽ do patientiæ impenderit, in aliam rurſus uli ei perſonam tranſeundum eſt, agendusq́; aduerſarius, napa proponendum quicquid omnino excogitari cõtrà po. uun teſt, quicquid recipi in eiuſmodi diſceptatione natura. cam Interrogandus quam infectißeime, ac premendus. Nam hiipy dum omnia quærimus aliquàdo ad uerum, ubi minime uien expectauimus, peruenimus. In ſumma, optimus eſtin anng diſcẽdo patronus incredulus: Promittit enim litigator uteul omnia teſtem, populum, paratißimas conſignationes, 1 ipſum denique aduerſarium quædam non negaturun. Ideoq; opus eſt intueri omne litis inſtrumentum, quod 1 uidere non eſt ſatis, perlegendum erit. Nam frequen-. tißimẽ aut non ſunt omnino quæ promittebantur, aut idien minus continent, aut cum alio aliquo nocituro permi- ama xta ſuut, aut nimia ſunt, e fidem hoc ipſo detracturan, ſeenm quod non habent modũ. Deniq; linum ruptum, auttur auteni bata cera, aut ſine agnitione ſigna frequenter inueni- neanac es, quæ niſi domi excuſſeris, in foro inopinata deci- an pient, plusq́; nocebunt deſtituta, quam non promiſa iiu, nocuiſſent. Multa etiam quæ litigator nibil ad cauſen inal 1.. 3 per 1 42 D 4 aerü*¾ leaud dichat n0 d. epn Nratus omn benan lee ſtt 30 zuſenmüſ ealentie ind fanun ueguit omn diin eiuſme ih uminfeidſ us aligua 4 a emennus. uncreuulu: Jpulun d4. ueſcimn g nueriomnel un deriegent eiemunu W atemdlic h aun,C i anoli Den nne guitone 9 4 anoſtenan 1 ORATOR. PIBERNXII. 599 pertinere crediderit, patronus eruet, modo per omnes quos tradidimus argumentorum locos eat, quos ut cir⸗ cumſpectare in agendo,& attentare ſingulos minimẽ conuenit, propter quas diximus cauſas, ita in diſcendo rimari neceſſariũ eſt, quæ perſonæ, quæ tempora, quæ loca inſtituta, inſtrumenta, cæteraq; ex quibus nõ tan- tum illud quod eſt artificiale probationis genus colligi poßit, ſed qui metuendi teſtes quomodo ſint refellendi. Nam plurimum refert inuidia reus, an odio, an contẽ- — ptu laboret, quorũ ſere pars prima ſuperiores, proxi- ma pares, tertia humiliores premit. Sis cauſam perſcru tatus, propoſitis ante oculos omnibus quæ proſint no ceant ue: tertiam deinde perſonam induat ludicis, fin- gatqʒ apud ſe agi cauſam,& quod ipſum mouiſſet de eadem re pronunciaturũ, id potentißimum apud quem cunq; agetur exiſtimet,& ſic eum raro fallet euentus, aut culpa iudicis erit. Que ſeruanda in agendis cauſis Ora- oori ſint. Cap. IXN. ve ſint in agendo ſeruada, toto ſerè opere execu- ti ſumus, pauca tamen propria huius loci, quæ nõ tã dicendi arte quàm offĩcijs agendi continentur, attin gam. Ante omnia, ne(qued pleriſq; accidit) ab utilita- te eum cauſæ præſentis cupido laudis abducat. Nam ut gerentibus bella exercitus non ſemper per plana& a- mgna ducendus eſt, ſed adeundi plerunq; aſperi colles, u aaſers a uh expugnandæ ciuitates, quamlibet preeiſis boſte ma impofſte hct u tibus aut operum moles dificiles: ita oratio gaude- rupibus „ dhit zuidem occaſione Matius decurrendi, et æquo con/ lætius 1 B5 5 eh⸗ * — 7oo M. FAB. AyIHNT. INSTIIT. greſſa campo, totat uires populariter explicabit: atſſ lämat iuris anfra ctus, aut eruendæ ueritatis latebras adire co ficum getur, nõ obequitabit, nec illis uibrantibus cõcitatisq; tuihu ſentent ijs uelut mißilibus utetur, ſed operibus,& cuni iiſei culis,& inſidijs, et occultis artibus rem geret. Quæ o-⸗ Hhaid mnia nondum fiunt, laudantur, ſed ciumm facta ſunt, un⸗ circuj de etiam minus cupidis opinionis, plus fructus uenit. uuau Nam cum illa dicendi uitioſa iactatio inter plauſores daüſi ſuos detenuit, reſurgit ueræ uirtutis fortior fama, nec ciiur. iudices à quo ſint moti dißimulant,& doctis creqitur, uteu nec eſt orationis uera laus, niſt cuim finita eſt. Veteri, ari bus quidem etiam dißimulare el oquentiam fuit moris, lagu idq́; M. Antoniu⸗ præcipit, quo plus dicentibus fidei, iiuu minuusq́; ſuſpectæ aduocatorum inſidiæ forent. Sed il- Aam la dißimulari quæ tum erat, potuit: nondum enim tan. aate, tum dicendi lumen acceſſerat, ut etiam per obſtantiae- un ſan rumperet. Quare artes quidem,& conſtlia lateant, eq ndi quic quid ſi deprehenditur, perit. Hactenus eloquentia naer ſecretum habet. Verborum quidem delectus, grauilas ren ſententiarum, figurarum elegantia, aut noõ ſunt, auta; fnſo Parent, ſed uel propter hoc ipſum oſtentanda nõ ſunt, aini quod apparent: aut ſi unum ẽ duobus eligendum, cau- ſuzu ſa laudetur potius quàm patronus. Finem tamen hune äAtiu præſtabit Orator, ut uideatur optimam cauſam opti/ null' mẽ egiſſe. Illud certum erit, neminem peius agere, uume quam qui diſplicente cauſa placet, neceſſe eſtenim ex/ quidi tra cauſam ſit quod placet. Nec illo fiſtidio labora- raſe bit orator, non agendi cauſas minores, tanquam in- ciet frs eum ſint, aut detractura ſit opinioni minus lbeni⸗ a- . Mnulrecl a. feapit, a 4 1 uocatorum 8 Tch dol cetſmata a nis quem, mütan deni ronmn qui eennclegm der hoc dſt nii ſuame du abn ninatron nuteuturo nun gi, teusſäplaa 1 2 dlurt. N e ri u 1 dakuuſito⸗ aM ORATOR. LIBER XII. lis materia. Nam& ſuſcipiendi ratio iuſtißima eſt, of⸗ ſicium, e optandum etiam ut amici quamminimas li. 601 tes habeant,& abunde dixit bené, t quiſquis rei ſa- qus tisſecit. At quidam etiã ſi forte ſuſeeperint negotia pau 16 ad dicendum tenuiora, extrinſecus adductis ea rebus circumliniunt, ac ſi defecerint alia, conuicijs implent uacua cauſarum, ſi contingit, ueris ſi minus. fictis, mo- ao ſit materia tingenij, mereaturq́; clamorem dum di- ingenu citur. Quod ego adeo lõge puto ab Oratore perfecto, ut eum ne uera quidem obiecturũ, niſi id cauſa exigit, credam. Ea ett enim prorſus canina, ut ait Appius, e- loquentia, cenſuram maledicendi ſubire, quod facien⸗ tibus etiam male audiendi præſumenda patienda eſt. Nam& in ipſos fit impetus frequenter qui egerunt, et certẽ patroni petulatiam litigator luit. Sed hæc mino- ra ſunt ipſo illo uitio animi, quo maledicus d malefico non diſtat, niſi occaſtone. Turpis uoluptas& inbuma na,& nulli audientium bono grata, 3à litigatoribus qui dem frequenter exigitur, qui ultionem malüt, quàm de fenſionem. Sed neque alia multa ad arbitriù eorum fa⸗ cienda ſunt. Hoc quidem quis hominum liberi modõ ſanguinis ſuſtineat, petulans eſſe ad alterius arbitriu: Atqui etiam in aduocatos partis aduerſæ libenter non nulli' muehutur, quod niſi fortè meruerint, et inhuma⸗ num eſt, reſpellu communium officiorum, ey cum ipſi qui dicit inutile(nam idem iuris reſpõſuris datur) tum cauſe contrariũ, quia planè aduerſarij fiunt,& inimi ci, et quantulũcunq; his uirium eſt, cotumelia augetur. Super omnia perit illa quæ plurimi Oratori,& auto b ritatis, ¹ uindicdtur nos R. 4 B. QVINT. INSTIT. ritatis,& fidei affert modeſtia, ſi à uiro bono in rabu· lam latratoremq́ conuertitur, compoſitus non ad ani mum ludicis, ſed ad tomachum litigatoris. Prequenter lgio etiam ſpecies libertatis deducere ad temeritatem ſolet, onſen non cauſis modo, ſed ipſis quoq; qui dixerunt pericu- ledich loſam. Nec immeritoᷣ Perieles ſolebat optare, ne quod den ſibiuerbũ in mentem ueniret, quo populus offendere⸗ ſay tur. Sod quod ille de populo, id ego de omnibus ſentio, crrun qui tantundẽ poſſunt nocere. Nam quæ fortia du dicun Uuntur tur, uidebantur, ſulta cum læſerunt, uocantur. Nune ſenbe quia uarium ferẽ propoſitum agẽtium fuit,& quorun alun dam cura tarditatis, quorundam facilitas temeritatis gien erimine laborauit, quem credam fore in hoc Oratoris i ei modum, tradere non alienum uidetur. Afferet ad dicen tioe! dum curæ ſemper quantum plurimum poterit, neque dhepd enim ſolum negligentis, ſed& mali,& in ſuſcepta cau Inſlan ſa perfidi ac proditoris eſt peius agere quam boßit..· ue deoq́; ne ſuſcipiendæ ſunt quidem cauſæ blures, qu-m lia, quibus ſuffeclurum ſe ſeiat. Dicet ſeripta quàm res pa ſant tietur plurima,& ut Demoſthenes ait, ſi continget& ſculpta. Sed hoc aut primæ«ctiones, aut quæ in publi. cis ludicijs poſt interiectos dies ddtur, permiſerint. At cuùm protinus reſpondendi eſt, omnia barari non poſ ieo ſunt, ade ut paulo minus promptis etiã noceat ſer⸗/ narret pſiſſe, ſi alia ex diuerſo qudm opinati ſuerůt, oceurre- nots rũt. Inuiti enim recedut Apræparatis,& tota actione reſpiciũt, requiruntq; num aliquid ex illis interualiis, atq; ex tempore dicendis inſeri poßit, quod ſi fiat, non cohæret, nec commiſſuris mod, ut in opere male ünr. f CRATOR. LIBER XII. 703 cto hiantib. ſed ipſa coloris inæqualitate detegitur, ita nec liber eſt impetus, nec cura contexta,& utrungꝗue alteri obtat. Na enim quæ ſcripta ſunt, retinẽt animiũ non ſequuntur. Itag; in his actionibus, omnil(ut agrico læ dicunt)pede ſtandum eſt. Nam cum in propoſitione ac refutatione cauſa conſiſtat, quæ noſtræ partis ſunt, ſcripta eſſe poſſunt, quæ etiam reſpõſurum aduerſariis certum eſt(eſt enim aliquaãdo certum) pari cura refel/ luntur. Ad alia unũ paratum afferre poſſumus, ut cau- ſam bene nouerimus, alterum ibi ſumere, ut dicentem ſummo⸗ aduerſarium diligenter audiamus. Licet tamen præco- bere gitare plura,& animum ad omnes cauſas componere, idq; e tutius ſtylo, quo facilius& omittitur cogita- tio,& trafertur. Sed ſiue in reſpondendo ſuerit ſubito dicendum, ſiue quæ alia ita exegerit ratio, nunquà op/ preſſum ſe, ac deprebenſum credet Orator, cui diſcipli na& ſtudium& exercitatio dederit uires etiam faci- litatis, quemq́; armatum ſemper ac uelut in procinctu ſtantem non magis unquam in cauſis Oratio, quam in rebus quotidianis ac domeſticis ſermo deficiet, nec ſe i l unquam propter hoc oneri ſubtrahet, modoͦ ſit cauſæ tnecndhe hit aiſcendæ tempus, nam cætera ſemper ſeiet. De genere dicendi. Cap. X. vpereſt ut dicam de genere orationis. Hic erat᷑ pro 8 poſttus à nobis in diuiſione prima locus tertius: na ita promiſerã me de arte, de artifice, de opere dicturi. Cum ſit autẽ rheStoris atq; Oratoris opus Oratio, plu. resq;; eius formæ, ſicut oſtendam, in omnibus his et ars ett, et artifex, plurimũ tamen inuicem differunt, nec ſo . um 6043. M. PAB. QyINT. INSTIT. lum ſpecie, ut ſignu ſigno,& tabula tabulæ, et actiont Hiion actio, fed genere ipſo, ut à Græcis Tuſcanicæ ſtatuæ, luston & Aſianus eloquens Attico. Suos autem hæc operunm Theon. genera quæ dico, ut autores, ſic etid amatores habent, iineu atque ideo nondum eſt perfectus Orator, ac neſcio an im dd ars ulla, non ſolum quia aliud in alio magis eminent, intu- ſed quod non und omnibus fõrma placuit, partim con⸗ iffaſi ditione uel temporum, uel locorum, partim iudicio cu- ttruſe iuſq; ac propoſito. Primi quorum quidem opera non fidila uetuſtatis modò gratis uiſenda ſunt, clari pictores fu⸗ fct. iſſe dicuntur Pohygnotus atque Aglaophon, quorum euiqu- ſimplex color tam ſui ſtudioſos adhuc habet, ut illa pro uihlc pẽ, rudia ac uelut futuræ mox artis primordia, maxi- ne ſon bræferatur mis, qui poſt eos extiterunt, autoribus præferant pro pleu prio quodam intelligendi, ut mea opinio ſert, ambitu. quegre Zeuxis Poſt Zeuſis atq; Parrhaſtus, non multum ætate diſtan gena- 3 tes(Circa Peloponeſia ambo tempora:nam cum bar- cumeni rhaſio ſermo Socratis apud Xenophontè inuenitur) feinà plurimũ arti addiderunt: Quorũ prior luminũ umbra Lcin rumq́; inueniſſe rationẽ, ſecundus examinaſſe ſubtiliua Ohmg lineas traditur. Nam Zeuſis plus membris torporis de citeiſ dit, id amplius atq; auguſtius ratus, atq; ut exiſtimant, narſe Homerum ſecutus, cui ualidißima quæque forma etian hun& in ſemiis placet. Ille uerò ita circumſcripſit omnia, Demen ut eum legumlatorem uocent, quia deorum atque he- ſmi roum effigies, quales ab eo ſunt traditæ, cæteri tan/ meiund han ita neceſſe ſit, ſequuntur. Floruit autẽ circa Phi⸗- uhmno lppum, et uſq; ad ſucceſſores Alexandri, pictura præ- langn eipue, ſed ex diuerſis uirtutibus: nam eura Vretoeeh7 dlioqui 2 ratio Naiauſentt e Nolusatgae 4 ſifutioſoß 1 * auremox rüennta ch Teni,utt aas Pmrdaſtun ua. nefunot m mmmennt, h u 6RATOR. LIBER XII. 705 ratione Pamphilus ac Melanthius ficilitate Antiphi- lus concipiendis uiſionibus(quas eavracias locant) Theon Samius, ingenio& gratia, quam ipſe in ſe ma- xime iactat, Apelles eſt præſtantißimus. Buphrano- rem admirandum facit, quod et cæteris omnibus ſtudijs inter præcipuos, et pingendi fingendiq́; idem mirus ar tifex fuit. Similis in ſtatuis differentia: nam et duriora, et Tuſcanicis proxima Calon atq; Egeſias, iam minus Calo frigida calamis, molliora adhuc ſupradictis Myron ſecit. Diligentia ac decor in Polycleto ſupra cæteros, cui quanquam à pleriſque tribuitur palma, tamen ne nihil detrahatur, deeſſe pondus putant. Namut huma. næ formæ decorem addiderit ſupra uerum, ita non ex- pleuiſſe Deorum autoritatè uidetur, quin ætatè quo- que grauiorem dieitur refugiſſe, nihil auſus ultra leues genas. At quæ Polycleto defuerunt, Phidiæ atque Al- cameni dantur. Phidias tam dijs qudm hominibus ef/ ficiendis melior artifex ttraditur. In ebore uerò lon/ creditus gè citra æmuli, uel ſi nihil niſt Minerua Athenis, aut Olympium in Elide louem feciſſet, cuius pulchritudo adieciſſe aliquid etiam receptæ religioni uidetur, adeò maieſtas operis Deum æquauit. Ad ueritatem Lſip- pum er praxitelem accepiſſe optime affirmant. Nam Demetrius tanquam nimius in ea reprehẽditur, ey fuit ſimilitudinis qudm pulchritudinis amantior. in oratio ne uerò ſi ſpecies intueri uelis, totidem penè reperies ingeniorum, quot corpornm formas, ſed fuerunt quæ- dam genera dicendi conditione temporum horridiora, alioquin magnam iam uim ingenij pre ſe frrẽtia. Hime 2 ſu it „os HM. PAB. QVINT. INSTIITIT. ſunt Lælij, Africani, Catones, Sracchiq;, quos tuliadà annec Polygnotos uel Calones appelles. Mediam illam for. auſſ mam teneat L. Craſſus, Q. Hortenſius. Tum deinde ef aImic Hloreſcat non multum inter ſe diſtantium tempore Oorx qum torum ingens prouentus, hinc uim Cæſaris, indolè ceæ. uomi lij ſubtilitatem Callidij, grauitatem Bruti, acumen sul aνei pitij, acerbitatem Caſoij, diligentiam Pollionis, dignits nnij tem Meſſalæ, ſanctitatem Calui reperimus. In his etia eauato quos ipſi uidimus, copiam Senecæ, uires Africani, ma- tram turitatem Afri, iucunditatem Criſpi, ſonum Trachali, ſuere elegantiam Secundi. At M. Tullium non illum habe⸗ uiue mus Euphranorem circa plurium artium ſpecies pre. ſegu ſtantem:ſed in omnibus quæ in quoque laudantur, emi- iuita nentißimum, juem tamen& ſuorum homines tempo⸗ ꝗin rum inceſſere audebant, ut tumidiorem. Et Aſianum, et eerant redundantem,& in repetitionibus nimium,& in ſali- hexſa bus aliquando frigidũ,& in compoſitione fractum,et iiſe ultantem, ac pene(quod procul abſit)uiro molliorem. ꝗu Poſtea uerò quàm triumuirali proſcriptione conſun. ranunn ptus eſt, paſsim qui oderant, qui muidebant, qui æmuls iahai bantur, qui adulatores etiam præſentis potentiæ, nõòne iinm ſponſurum inuaſerunt. e tamen qui ieiunus à quibuſ. ꝗun da atq; aridus habebatur, nõ aliter ab ipſis inimicis ma uui le audire, qudm nimijs floribus et ingenij affluentiapo aune tuit, filſum utrunq;, ſed tamen illa mentiendi propior occaſio. Præcipue uerò preſſerunt eum qui uideri At/ ticorum imitatores cupiebant. Hæc manus quaſi qui/ lot buſdam ſacris initiataut alienigenam, et uirum ſuper⸗ ꝛun ſtitioſum, euinctumq́; illis legibus inſequebatur. viß donte rinnepetiic dan iu,Cin n gaim ſbi mumiri Fl giotertnt, auui leenesetimn anrii Dbedeur m15 uu’ us ſdtim G6RATOR. LIBER NXII. 707 nune quoq; aridi,& exucti, et exangues. Hi ſunt enim qui ſuæ imbecillitati ſanitatis appellationẽ, quæ eſt mæ ximẽ contraria, obtendant: qui quia clariorem uim elo quentiæ uelut ſolem ferre non poſſunt, umbra magni nominis deliteſcunt, quibus quia multa,& pluribus lo eis Cicero ipſe reſpondit, tutior mihi de hoc diſſerendi breuitas erit. Et antiqua quidem illa diuiſio inter Atti- cos atque Aſianos fuit, cum hi preßi& integri, con- tra inflati illi& inanes haberentur, in his nihil ſuper flueret, illis iudicium maximè ac modus deeſſet. Quod quidam, quorum& ⁊ Santra eſt, hoc putant accidiſ/ ſe quod paulatim ſermone Græco in proximas Aſiæ ciuitates influente:nondum ſatis periti loquendi, ficun diam concupierint, ideoq́; ea quæ proprie ſignari po⸗ terant, circuitu cœperint enunciare, ac deinde in eo perſeuerauerint. Mihi autem orationis differentiam fe ciſſe,& dicentium e audientium naturæ uidentur, quod Attici limati quidem& emuncti, nihil inane aut redundans ferebant. Aſiana gens tumidior alioqui& iactatior, uaniore etiam dicendi gloria inflata eſt. Ter- tium mox qui hæc diuidebant, adiecerunt genus Rho- dium, quod uelut medium eſſe, atq; ex utroq́; mixtu uo lunt. Neq; enim Atticè preßi, neque Aſiane ſunt abun. dantes, ut aliquid habere uideantur gentis, aliquid au- toris. Aeſchines enim qui hune exilio delegerat locum, intulit eò Kudia Athenarũ, quæ uelut ſata quædam cœ lo terraq́ʒ degenerant, ſaporem illum Atticum peregri no miſcuerunt. Lenti ergo quidem ac remißi, non ſine pondere tamen, neq; fontibus puris, neque torrentibus (Ce turbi/ ſatyra hos M. FAB. QVINT. INSTIT. ſentibus turbidis, ſed lenibus ſtagnis ſimiles habentur. Nem tiecl z iitur dubitauerit longe eſſe optimũ genus Atticorun, tu in quo ut eſt aliquid inter ipſos cõmune, id eſt iudieu nulp acre terſumq́;, ita ingeniorum plurimæ formæ. Qua- dnun propter mihi falli multũ uidẽtur, qui ſolos eſſe Atticos ſiquo credunt tenues,& lucidos,& ſignificantes, ſed quadi reni eloquentiæ frugalitate contẽtos, ac ſemper manum in/ auuhe tra pallium continentes. Nam quis erit hic Atticus? ſie Mens Loyſias, hunc enim amplectuntur amatores iſtuus nomi ſbeni nis modum. Non igitur iam uſque ad Coccum,& An- meng rocidẽ remittemur. Interrogare tamẽ uelim an Iſocra⸗ tiui tes Attice dixerit, nihil enim tã eſt Lyſiæ diuerſum ne⸗ auli gablt? At eius ſchola principes Oratorã dedit. Quæ- exieni ratur ſimilius aligd, Hyperides Atticus? certé. At pluu auie indulſit uoluptati: Traſeo plurimos, Lycurgu, ariſto, ſentia gitona, e his priores Iſeum, Antiphontem, quosut quein homines inter ſe genere ſimiles, differentes dixeris ſpe, autule cie. Quid ille cuius modò fęcimus mentionem Aeſchi' ſitione nes?non ne his latior, et audientior, et excelſior? Quil drec⸗ deniq; Demoſthenes? Nonne cunctos illos tenues et ci tionen cumſpectos ſublimitate, ui, impetu, cultu, compoſiti dleip juperauit? non inſurgit locis? non figuris gaudel? non iitn translationibus nitet? non oratione fĩcta dat tacẽtibu: tun,‚a uocems non illud iuſiurandum per cæſos in Maralbo- eiuſh ne ac Salamine propugnatores Reipublicæ ſatus mani minibi feſto docet præceptorem eius Platonem fuiſſe? Quem uoiil ipſum, num Aſianũ appellabimus, plerüq; inſtinciis d Lopyn uino ſpiritu uatibus comparandum? Quid Pericleaſt qulli milẽ ne credimus Lſiacæ gracilitati, què fulminibu, æsriſe 1 aerm. 3. a gniß 3 1 peſſ r9 1 aicnier ſos 44 1nermg elitin a 1 rute contetg 7 nentes. Ncn** n aplecin 11 achirim w lMeroe an nibilenim ae gichpert Aua u.Dſe ph i viere ſſenn 49n ner init p us wolo er u u leer etult ae ereseNönnet di aa niuteui, e afrzi locs i aüet'ton ch aimndn 64 rorugratch tra⸗ cum cuu W ht dumpm CRATOR. LIBER XII. 709 et eœleſti fragori cõparant comici, dum illi conuician tur? Quid et igitur, quod in his demum qui tenui ue/ cur nula per calculos fluunt Atticum ſaporem putent? lbi demum thymum reddere dicant? Quos ego exiſtimo, ſi quod in his finibus uberius inuenerint ſolum fertilio remn ue ſegetem negaturos Atticà eſſe, quod plus qudm acceperit ſeminis reddat: Quia hanc eius terræ fidem Menander eludit. Itaque nunc ſi quis ad eas Demo- ſthenis uirtutes, quas ille ſammus Orator habuit, ta- men quæ defuiſſe ei, ſiue ipſius natura ſiue lege ciutta- tis uidentur, adiecerit, ut affectus concitatius moueat, audiam dicentẽ, non fecit hoc Demoſthenes: e ſi quid exierit numeris aptius, foortaßè non poßit, ſed tamẽ ſi quid exierit, non erit Atticum? Melius de hoc nomine ſentiat, credantq́; Atticè dicere, eſſe optimè dicere. At- que in hac tamen opinione perſeuerantes Græcos ma gis tulerim, Latina mihi facundia, ut inuentione, diſpo ſitione, conſilio, cæterisq́; huius generis artibus ſimilis Eræcæ, ac prorſus diſcipula eius uidetur, ita circa ra- tionem eloquendi uix habere imitationis locum. Nan- que ipſis eſt ſtatum ſonus dulcior, quando& iueun- durior dißimat ex Græcis literas non habemus, uocalem alte- ram, alteram conſonantem, quibus nullæ apud eos dul cius ſpirant, quas mutuari ſolemus, quoties illorum no minibus utimur. Quod cum contingit, neſcio quomo- do hilarior protinus renidet oratio, ut in Zephyris, Zopyris que, quæ ſi noſtris literis ſcribantur, ſurdum quiddã,& barbarum efficiẽt ſonum, et ueluti in locum earũ ſuccedit triſtes et horridæ, quibus Græcia caret. 2 Ce 2 Nam * 716 A. FAB. CVINT. INFTI T. Nam illa quæ ſexta eſt noſtrarũ penẽè non humana uo cee, uel omnino non uoce potius inter diſcrimina den- tium efflanda eſt, quæ etiam elem uocalem proximan cccipit quaſſa quodamodo. utiq; quoties aliquam con- Frangit, ut ſonantem frangit, multo fit horridior. Aeolicæ quoꝗ in hoc ipſo literæ qua ſeruum ceruumq́; dicimus, etiam ſi formad fragit mul⸗ nobis repudiata eſt, uis tamẽ nos ipſa perſequitur. Du i ta fit horri ras& illa ſyllabas fcit, quæ ad eoniungendas demum ——— dior. ſubiectas ſibi uocales eſt utilis, alids ſuperuacua, ut e/ Nõ erat iu quos ac equum ſcribimus, cum ipſe etiam uocales due ueteri codi efficiant ſonum, qualis apud Græcos nullus eſt, ideoq; ce hæc di/ ſcribi illorum literis non poteſt. Quidè quod pleraque io. nos illa quaſt mugiente litera elidim us m, qua nullum cludimus Græce uerbũ cadit? At illi viucudã, et in fine præcipus 1 uaſi tinnientẽ illius loco ponunt, quæ eſt apud nosrs rißima in clauſulis. Quid quod pllabæ noſtræ in bi, aan teram, et d innituntur: adeò aſpereè, ut pleriq; non anti quißimorum quidem, ſed tamen ueterum mollire ten- tauerint, non ſolũ aduerſa pro aduerſis dicendo, ſedet in propoſitione b literæ abſonã& ipſam f ſubijciẽdo. Sed accẽtus quoq́; cum ridore quodam, tum ſimilitui- ne ipſa minus ſuaues habemus, quia ultima llaba nee acuta unquam excitatur, nec flexa circumducitur, ſel Mt in grauẽ, uel duas graues cadit ſemper. Itaq; tantot ſermo Græcus Latino iucũdior, ut noſtri Poetæ quoti. es dulce carms eſſe uoluerũt, illorũ id nominibus exor nẽt. His illa potẽtiora, quod res plurimæ carẽt appels tionibus, ut eas neceſſe ſit trasferre aut circuire, etium in bis quæ denominata ſunt, ſumma paupertasin ealk —. 405 „ utitoſtra Anwce dotüng eaimein an denc- uig dulo gtthof lcrun dt Kustanän a zici, ae⸗ deeſt uilt C nuls cput runonpoteſß 4 denelitert bektil’ ue Lusloco pon Qailh nar ddeu im, fatam Teheedn eli buere üſa db cumritore ih u 7 uesbbemus rrtuar, ner⸗ sgu Kc unuuäüc ſeuober 7 rurt od pſtet aurjut, ORATOR. LIBER XII. 731 nos frequentißime reuoluit,at illis non uerborum mo- do, ſed linguarum etiam inter ſe differentium copia eſt. Quare quia à Latinis exigit illam gratia ſermonis At tici, det mihi in eloquendo eandem iucunditatem et pa rem copiam. Quod ſi negatum eſt, ſententias aptabi- mus his uocibus quas habemus, nec rerum nimiã tenui⸗ tatem, ut non dica pinguioribus, fortioribus certe uer- bis miſcebimus, ne uirtus utraq; pereat ipſa confuſio- ne. Nam quo minus adiuuat ſermo, rerum muentione bugnandum eſt. Senſus ſublimes uarijq́; eruantur. Per- mouendi omnes affectus erunt. Oratio translationum nitore illuminanda eſt. Non poſſumus eſſe tam graci- les? ſimus fortiores, ſubtilitate uincimur? ualeamus põ⸗ dere. Proprietatis penes illos eſt certior copia? uinca⸗ mus ingenio. Græcorum etiam minora ſuos portus ha- bent, nos plerũq; maioribus uelis moueamur, ualidior ſpiritus ſinus noſtros tendat, non tamen alto ſemper ſe remur:nã e littora interim ſequẽda ſunt. Illis facilis ꝑ quælibet uada acceſſus, ego aliquid non multo tamẽè al tius in quo mea cymba non cõſidat inueniã. Neq; enim ſt tenuiora hæc ae preßiora Græci melius, in eoq́; uin- eimur ſolo,& ideo in comœdijs non cõtendimus, pror ſus tamẽ omittenda pars hæc orationis, ſed exigẽda, ut optimè poſſumus, poſſumus aut rerum& modo& iu dicio eſſe ſimiles, uerborũ gratia quam in ipſis non ha bemus extrinſecus condienda eſt. An non in priuatis, & acutus,& non aſper, et nõ indiſtinctus, et nõ ſupra modi elatus M. Tullius? nõ in M. Callidio inſignis hæee uirtus:? nõ Scipio, Lælius, Cato in eloquẽ do uelut Atti Cr 3 ci Ro. zu M. FAB. QVINT. INSTIIT ci Romanorum ſuerũts Cui porrò non ſatis eſt quoſ ſe melius nihil poteſt Adhuc quidam nullam eſſe natu. ralem putant eloquentiam, niſi quæ ſit quotidiano ſer/ moni ſimillima, quo cum amicis, coniugibus, liberi, ſeruis loquimur, contenti promere animi uoluntatèni i hilq; accerſiti& elaborati requirentes, quic quid huc ſit adiectũ, id eſſe affectationis,& ambitioſe in eloqus quyl do iactatiæ, remotum à ueritate, fictumq́; ipſorum gra ſoſu tia uerborum, quibus ſolum à natura ſit officium attri- guoo butũ ſeruire ſenſibus, ſicut athletarũ corpora etiaſi ua bus lidiora fiant exercitatione,& lege quadam cibora,nã lug tamen eſſe naturalia, atq; ab illa ſpecie quæ ſit conceſſn adho hominibus abhorrere. Quid enim, inquiit, attinet ir/ eiſe cuitu res oſtendere,& traslationibus, id eſt, aut pluri purte bus, aut alienis uerbis cum ſua euiq; ſint aßignata no- agere mina? Deniq; antiquißimũ quẽq; maxime ſecundu na. iyſo turà dixiſſe contendũt, mox Poetis ſimiliores extitiſſe, equii etiamſi parcius, ſimili tamè ratione falſa et impropris denaͦ uirtutes ducentes. Qua in diſputatione nonnihilueri auii eſt, ideoq́; non tam procul, quam fit à quibuſdaã recedẽ nuete dum à proprijs atq; cõmunibus. Si quis tamè, ut in ilo denu loco dixi, compoſitionis ad neceſjaria quibus nibilmi anſat nius eſt, aliquid melius adiecerit, non erit hac calumnia gradu reprehendendus. Nam mihi aliam quandam uidetur hs allun bere naturam ſermo uulgaris, aliam uiri periti acelo,/ ſntqu quentis oratio, cui ſi res indicare modo atis eſſet, nihil uean ultra uerborũ proprietatè elaboraret, ſed cum debeat u delectare, mouere, in plurimas animũ audientis ſpecies piuti Ampellere, utetur his quoq́; adiutorijs, quæ ab euhulut detk Ludzerain* cheäcioni, 4 otum uerita 4 ubuſelm 24 fidun ficnra Aa 6 urds cinf niig nigußii in in,gal 4 ORATOR LIBER XII. 78 nobis conceſſa natura. Nam& lacertos exercitatione conſtringere,& augere uires& colorẽ trahere natu/ rale eſt. ldeoq́; in omnibus gentibus alius alio facundi- or habetur, et eloquẽdo dulcis magis. Quod ſi non eus niret, omnes pares eſſent, et dem omnes deceret. At lo quuntur& ſaluant perſonarũ diſcrimẽ, ita quo quiſ. ſeruand que plus efficit dicẽ᷑do, hoc magis ſecundum naturæ e/ loqquentia dicit. Quapropter ne illis quidẽ nimiũ repu gno, qui dandũ putant nõnihil eſſe temporibus atq; au ribus, nitidius aliquid atque affectatius poſtulantibus. Itaq; non ſolũ ad priores Catonem Gracchosq́ʒ, ſed ne ad hoc quidem Oratorem alligandum puto. Atq; i ſe/ ciſſe M. Tullium uideo, ut ctim omnium utilitati, cum partem quanda delectationi daret, cum et ipſam ſe rem agere diceret(agebat autẽ maximè litigatoris. Na hoc ipſo proderat quod placebat. Ad cuiꝰ uoluptates nihil equidẽ quod raddi poßpit inuenio, niſi ut ſenſus nos qui agt dem dicamus plures. Neq; enim fieri poteſt ſalua tra- ctatione cauſæ et dicendi autoritate, ſi crebra hæc lumi na et continua fuerint, nõ inuicè offecerint. Sed me ha- ctenus cedentẽ nemo inſequatur ultra, do tempori, ne“ nigra craſſa toga ſit, nõ ſerica, ne intonſum caput ſit, non in toga adus atq; anulos totũ comptu, cm in eo qui ſe non ſectum ad luxurid ac libidinem referat eadẽ ſpecisſiora quog; ſint quæ honeſtiora. Cæterũ hoc quod uulgò ſententias uocamus, ueteribus præcipueq́; Græcis in uſu non fuit: pud Ciceronẽ enim inuenio dum rẽ contineant, et co pia tnõ redundèt, et ad uictoria ſpectent, quis utile ne/ dum get? Feriunt animu,& uno ictu frequẽter impelunt, et Ce 4 ipſa „ N. FAE. QviNr. IMNSTIT. Alleckione ipſa breuitate magis hærent,& dictione perſuaden AN ſant qui hec excitatiora lumina etiam ſi dicerepe mittant, à componendis tamen orationibus excluden/ da arbitrentur. Quocirca mihi ne hic quidem locusin kactus eſt omittẽdus, quod plures eruditorũ aliam eſe dicendi rationem, aliam ſcribendi putauerunt, ideoq; in agẽdo clarißimos guoſdam nihil poſteritati manſu- risq́; mox literis reliquiſſe, ut Periclem& Demadem. Cie. in Brut. Rurſus alios ad cõponendum optimos, actionibus ido- nneos non ſuiſſe, ut Iſocratem. Præterea in agendo plus impetus poſſe plerũq;, et pestitas uel paulò licentias uo luptate. Cõmouendos enim eſſe, Iocedosq́; animos in- peritorũ. At quod libris dedicatur,& in exẽplum edi- tur, terſum ac limatũ, et ad legem ac reguld cõpoſitun eſſe oportere, qui ueniat in manus doctorum, e iudi, ces artis habeat artifices. Quin ilii ſubtiles, ut ſimiles, ac multi perſuaſerunt magiſtri ⸗updsνa dicedo, inti uxæ ſcribẽdo eſſe altius tradiderunt. Mihi unum atg idem uidetur bene dicere, ac bene ſcribere, neque aliud eſſee oratio ſcripta quàm monumenti actionis habite. Itaq; nullas non, ut opinor, debet habere uirtutes, diro non uitia: nam imperitis placere aliquado quæ uitioſa ſunt ſcio. Quo different igitur? quod ſi mihi des conſi- lium iudicũ ſapientu, per qudm multa recida ex oratio nibus, non Ciceronis modo, ſed etiam eius, qui eſt ſtri- ctior multo Demoſthenis. Neq; enim affectus omnino mouendi erunt, nec aures delectatione mulcende, cum etiam proœmia ſuperuacua eſſe apud tales Ariſtoteles exiſtimet. Non enim trahẽtur his illis ſapiẽtes, proprie 1 laserineſ Aa lluri tedica A ci ttadlege agin mitunn n aißee dun h eni ntgzitei a in taliuttit aahan dcene icben gex imun nonu mul uepnor, ieh Adan weriisplace nann Fertiztn. a in ni ga un an üts nbas Ne Kr aer arasdelee a ug vpeurue ain an gaur ancn b ORATOBR. LIBER NXII. 7 ½ ey ſignificanter rem indicare probatione colligere ſa. tis eſt. Cum uerdò iudex detur aut populus, aut ex popis lo laturiq; ſententiã indocti ſepius, atq́; interim ruſti ci, omnia quæ ad obtinendũ quod intẽdimus, prodeſſe credemus, adhibenda ſunt, eaq́; etiam cùm dicemus pro menda,& cum ſcribimus, ut doceamus quomodo dici oporteat:an Demoſthenem mallẽ ſic egiſſe, ut ſcripſit, aut Ciceronem, aut eos præſtantißimos Oratores aliæ qudm ſcriptis cognoſcimus? Melius egerunt igitur an peius? Nam ſi peius, ſic potius oportuit dici ut ſeripſe/ runt: ſi melius, ſic oportuit ſcribi ut dixerunt. Quid er go ſemper ſic aget Orator ut ſcribit? ſi licebit, ſemper: quod ſi impediat breuitate tempora à iudice data, mul- tũ ex eo quod potuit dici, recidetur, editio habebit om- nia. Quæ autem ſecundi naturã iudicantiũ dicta ſunt, non ita poſteris tradẽtur, ne uideãtur propoſiti fuiſſe, non temporis:nam id quoq; plurimum refert, quomo- do iudex audire uelit, atq; ei uultus ſæpe ipſe rectus eſt dicentis, ut Cicero præcepit. Ideoq́; inſtandum his quæ placere intellexeris, reſiliendũ ab his quæ nõ recipien- tur. Sermo ipſe qui facile iudicẽ doreat, optandus. Nec id mirum ſit, cum etiam teſtium perſonis aliqua muten tur:prudenter enim, qui cuùm interrogaſſet rullicum te ſtem an Amphiona noſſet: Negante eo, detraxit aſpi⸗ rationem, breuiauitq́; ſecundã eius nominis ſyllabam, er ille eñ ſic optime norat. Huiuſmodi caſus eficiunt, ut aliquando dicatur aliter quam ſcribatur, cum dice- re quomodo ſcribendum ſit, non licet. Altera eſt diui/ ſio, quæ in tres partes& ipſa deſcendit, qua di 716 M. FAB. QVINT. INSTIT. poſſe etia recte dicẽdi genera inter ſe uidentur. Nang unum ſubtile, quod ievis uocant: alterum grande atc robuſtum, quod constituunt apuottertium alij medium ex duobus, alij floridu, nanq; id adæεεν appellant, ad diderunt, quorum tamen ea ferè ratio eſt, ut primũ do- admonendi cendi, ſecundum tmouenqdi, tertium illud utrocunq́; no mine delectandi, ſiue aliud inter cõciliandi præſtare ui detur officium. In docendo aut acumen, in conciliando lenitas, in mouendo grauitas uideatur. Itag; illo ſubtili præcipue ratio narrandi probandiq́; cõſiſtet, ſed quod etiam detractis cæteris uirtutibus ſuo genere plenum. Medius hic modus& translationibus crebrior, e fi/ guris erit iucundior, egreſsionibus am œnus, cõpoſitio ne aptus, ſententijs dulcis, lenior tamen, ut amnis luci- dus quida eſt,& uirentibus utrinq; ſyluis inumbratus. At ille qui ſaxa deuoluat,& pontem indignetur, e ri pas ſibi ſaciat, multus& torrens iudicemuel nitentem cõtra feret, cogetq́; ire quà rapit. Hic Orator e defun flos excitabit, ut Appium Cæcu, apud hunc ey patria ipſa exclamabit, aliquandoq́; Ciceronè in oratione cõ- tra Catilinam in Senatu alloquetur. Hic& amplifica tionibus extollet orationem,& ui ſuperlationũ quoq; ſubti erigel: Quæ charꝰbdis tam uorax,& oceanus mediuu mi ſidius ipſe. Nota ſunt enim iam ſtudioſis hæc lumina. Nic deos ipſos in congreſſum prope ſuum ſermonemqʒ deducet: Vos enim Albani tumuli, atq́; luci: Vos, inqud Albanorum obrutæ aræ, ſacroru populi Ro. ſociæ& æquales. Bic iram, bic miſericordiam inſpirabit. Hic di cet:Te uidit,& fteuit,& appellauit,& per vnf 9 ————— GCRATOR. LIBER XII. 7 fectus tractatur. Hic itaq; illuc ſequetur, nec doceri de⸗ ſiderabit. Quare ſi ex tribus his generibus neceſſarid ſit eligend unum, quis dubitet thunc præferre omni/ hoe bus,& ualidißimũ alioqui,& maximis quibuſq; cau- ſis accommodatißimu Nam& Homerus breuem qui⸗ dem* amoris iucunditatem,& propriam(id enim eſt animi non errare uerbis)& carentẽ ſuperuacuis eloquẽtiam Menelao dedit, quæ ſunt uirtutes generis illius primi. Et ex ore Neſtoris dixit dulciorem melle profluere ſer monẽ, qua certe deleclatione nihil fingi maius poteſt. sed ſummam aggreſſus, nt in Vloſſe acundiam, magni tudinem illi iunxit, cui orationem flumini niuibus hy- bernis auclo,& copia uerborum, atq; impetu parẽ tri buit, cum hoc igitur nemo mortalium contendet, hunc ut Deum homines intuebuntur. Hanc uim e celerita- 0 r, egrepion 81 ulci lenit ana Drntbusu lute h tem in pericle miralur Eupolis, bac fulminibus Ariſto Cum tu phanes cöparat, heæc eſt uera dicedi ficultas. Sed neq; teaingt hnd his tribus quaſt förmis incluſa eloquentia eſt. Nam ut eten(eci u inter gracile, ualidumq;, tertium aliquid conſtitutum abachc hn eſt:ita horum interualia ſunt. Atq́; inter hæc ipſa mi- inter ſe alea eh xtum quiddam ex duobus medium eſt eorum. Nam& nalia ſubtili plenius aliquid atque ſubtilius,& uehementi re mißius atq; uehementius inuenitur, ut illud lene aut a- ſcendit ad fortiora, aut ad tenuiora ſummittitur, ac ſie propè innumerabiles ſpecies reperiiitur, quæ utiq; ali quo momsto inter ſe differant, ſicut quatuor generali- ter uẽtos à totidẽ mũdi cardinib. accepimus flare, cum Lenkra d3 interim plurimi medij eorũ, uarietate regionum ac flus mini proprie deprehenduntur. Eadéẽq; Muſicis ratio e 0 4 T 7¹8 M. FAB. QVINT. INSTIT. eſt, qui cùm in cithara quinq́; conitituerunt ſonos, plx auzl rima deinde uarietate complent ſpatia illa neruorun, fuſ atq; his quos interpoſuerunt, in ſerunt alios, ut paucl hai illi tranſitus multos gradus habeant: Plures igitur etiã guet eloquentiæ facies, ſed ctultißimũ quærere ad quam te-/ ornn curus ſe ſit Orator, cum omnis ſpecies, quæ modòre- lſfã non cta non eſt, habeat uſum atq; id ipſum omne ſit orato eu ris, quod uulgò genus dicẽdi uocat, Vtetur enim ut res eicu exiget, omnibus nec pro cauſa modo, ſed& pro parti dera bus cauſe. Nam ut non eodem modo pro reo capitis, q́n & in certamine hæreditatis,& de interdictis ac ſpon⸗ no” ſionibus, et de certa re credita dicet, ſententiarum inſe juei natu& concionum,& priuatorũ conſiliorum ſerua- bit diſcrimina, uitam ex differentia perſonarũ, locorů- temporumq́; mutabit, ita in eadem oratione alitercon eiliabit, nõ ex ijſdem partibus iram ey miſericordian(ii petit, alias ad docendum, alias ad mouendum adhibebit artes. Non unus color proœæmij, narrationis araumen un torum, egreßionis, peroratiõis ſeruabitur. Dicet idem grauiter, ſeuerè, acriter, uehementer, concitate, copio- ſe, amare, comiter, remi ſſe, ſubtiliter, blàde, leniter, dul citer, breuiter, urbane, nõ ubig ſimul, ſed ubicũq par ſibi ſic fiet, tã id propter quod maximè reptus ei uſus orationis, ut dicat er utiliter,& ad efficiendum quod intendit, pstenter, tum laudem quoq́; nec doctorũ mo- do, ſed etiam uulgi conſequetur. Ealluntur enim pluri- mum, gui uitioſum& corruptum dicendi genus, quod aut uerborum licentia reſultat, aut puerilibus ſentẽtio lis laſciuit, aut immodico tumore turgeſcit, aut nau CRATOR. LIBER XII. 713 bus loeis hacchatur, aut caſuris, ſi leuiter excutiantur, floſculis nitet, aut præcipitia pro ſublimib. habet, aut ſpecie libertatis inſanit, magis exiſtimant, populare at que plauſibile. Quod quidẽ placere multis nec infici⸗ or, nec miror. Eſt enim iucundioris ac fauorabilis qua/ liſcũq eloquẽtiæ,& adducit animos naturali uolupta te uox omnis, neq; aliunde illi per fora atque aggerem circuli, quo minus mirum eſt, quod nulli non agentium parata uulgi corona eſt. Vbi uerò quod exquiſitius di- ctum accidit auribus imperitora, qualecunq; id, quod mod ſe ipſi poſſe deſperent, habet admirationem, ne- que immeritò: nam ne illud quidem facile eſt, ſed euane ſcunt hæc, atque moriuntur comparatione meliorum, ut lana tincta ſucco citra purpuras placet: ac ſi cõtu/ ſucco leris etiam lacernæ, conſpectu melioris obruatur, ut Ouid.ait. Si uero iudicium his corruptis acrius adhi= beas, ut ſuccinis ſulfura iã illud quod fefellerat, exuat buecinis mentitum colorem,& quadam uix enarrabili fædita/ purpura te palleſcat. Luceat igitur hæc citra ſolem,& ut que dam exigua animalia igniculi uidentur in tenebris. De nique mala multi probant, nemo improbat bona. Neq; uerò omnia iſta de quibus locuti ſumus, Orator opti- me tantum, ſed etiam facillimẽ faciet. Neque enim uis ſumma dicendi eſſet admiratione digna, ſi infelix uſ; ad ultimum ſolitudo perſequitur, ac Oratorem mace⸗ rat&x coquit, ægrè uerba uertentem,& perpendendis coagmentandisq́; eis intabeſcentẽ. Nitidis ille& ſub- limis& locuples, circumfluentibus undiq; eloquentis copijs imperat. Deſinit enim in aduerſa niti, qui per. Pompis uenit 720 M. FAB dvixT. TNSTII. uenit in ſummum: Scandenti circa ima labor e, cet Nen rum quantum broceſſeris, mollietur: rdiues e lætiusſp prin lum. Et ſi hæc quoq; iam leuius ſuprexa perſeueranti.(uo euerteris bus Audijs euaſerit, inde fruclus illabo vati offerunt ſe n ſe,& omnia ſonte proueniit, quæ tamè quotidie niſi decerpantur, areſcunt. Sed& copia habet modum, ſi- ne quo nihil nec laudabile, nec ſalutax eeſt et nitor ille cultum uirilem,&i inuentio iudicium. Sic erunt magna non nimia, ſublimia nõ abrupta, fortia non temeraria, ſeuera non triſtia, grauia non tarda, læta non luxurio ſa, iucunda non luxu diſſoluta, plena non tumida. Simi lis in cæteris ratio eſt. Tutißima fere per medium uia, quia utriuſq; ultimum uitium eſt. Quæ podd finem ſtudia. Cap. Xx. Is dicendi uirtutibus uſus Orator in iudicijs, conſi⸗ Hin concionibus, ſenatu, in omni ideniT officio bo. ni ciuis finem quog; dignum,& optimo uiro& ope- re ſanctißimo faciet, non quia prodeſſe unquam ſatis ſit,& illa mente atq; illa facultate prædito non conue niat operis pulcherrimi quam longißimum tempu ſed quia decet hoc quoque proſpicere, ne quid peius quam fecerit ficiat. Neque enim ſcientia modò con- 4 it Orator, quæ augetur annis, ſed uoce, latere, fr/ mo mitate, quibus frachis, aut imminul s ætate ſeu ualetu; dine cauendu m eſt, ne quid in Or. unn n qeſthe- Feun,ue inter ictat fati gatuas, dnaaue dicet parumaudi- puacq ri ſentiat, ne ſe quærat priorẽ. Vidi ego lon ae omnii ſenti 2iee mihi cognoſcere contigit ſummũ Oratorem Do⸗ fens mitium A frum, ualde ſenẽ, quoiidie aliquid ex ea quam Conſ meruu/ — 8 3. 3 . ⸗ earguenit. Jean. 1el latuhit a 43 Rimentonf 49 nn np 4, Nait n. miſtut Ka detk Tuiſß n zumuitum H. d ſren ſue aet, ꝛonaa nunl at lite an demi u Arnn ie foßze h uu. Neme u eugehr en un utnt 4 aufu nnd 81 u 8 5 An 1T 2 OCRATOR LIBER XII. 72 meruerat autoritate perdentem, cum agente illo, quem principem fuiſſe quondam fõri non erat dubium, alij (quod indignum uidebatur) riderent, alij erubeſce- rent, quæ occaſio illi fuit dicendi, malle eum deficere qudm deſinere. Neque erant illa qualiacunq; mala, ſed minora. Quare antequd in has ætatis ueniat inſidias, receptui canet,& in portum integra naue perueniet: neq; enim minores eum cum id fecerit, ſtudiorum fru/ ctus proſequẽtur. Aut ille monimenta rerum poſteris, aut L. Craſſus in libris Ciceronis deſtinabat, quærenti- bus tradet, aut eloquentiæ componet artem, aut pul- reddet cherrimis uitæ præceptis dignum os dabit. Frequenta- bunt uerõ eius domum optimi iuuenes more ueterum, er ueram dicendi uiam uelut ex oraculo petent. Hos il e foörmabit quaſi eloquentiæ parens,& ut uetus guber nator, litera& portus, et quæ tempeſtatũ ſigna, quid ſecundis flatibus, quid aduerſis“ ratis poſcat, docebit: non humanitatis ſolum communi ductus officio, ſed a- more quodam operis. Nemo enim minui uelit id in quo maximus fuit. Quid porrò eſt honeſtius, quàm docere quod optimẽ ſcias? ic ad ſe Cælium deductum à patre Cicero profitetur, ſic Panſam, Hircium, Dolabellam in morem præceptoris exercut, quotidie dicens audi- ensq́;. Ac neſeio an eum tũc beatißimũ credi oporteas fore, cùm iam ſecretus& conſecratus, liber inuidia, procul d contentionibus famam in tuto collocarit,& ſentiat uiuus ed quæ poſt fata præſtari magis ſolet, ue. nerationẽ,& quid apud posteros futurus ſit, uidebit. Conſcius ſum mihi, quantũ mediosritate ualui, quæq́; anled ratun ——õõ⅞;¾————— —,—————— 2 1 3 3 — 8 8 5* rr·— *————=—————— ee—. 2 e K r—— 6——— 5i M. FAB. QVINT. INSTIT. antea ſcierim, quæq́; operis huiuſce gratia potuern inquirere, candide me atq; ſimpliciter in notitiam eo. rum ſi qui fortẽ cognoſcere uoluiſſent, protuliſſe, at id uiro bono ſatis eſt docuiſſe, quod ſcierit. Vereor t- men ne aut magna nimium uidear exigere, qui eundem uirum honum eſſe,& dicendi peritum uelim, aut mul- ta, qui tot artibus in pueritia diſcẽdis moru quoq; pre uin cepta,& ſcientiam iuris ciuilis, præter ea quæ de elo- quentia tradebatur, adiecerim, quiq́; hæc operi noſtro neceſſaria eſſe crediderim, uelut᷑ pondus rei perhorre- in Kcant, ac deſperent ante experimẽtum. Sed hi primum ingenij renuncient ſibi, quanta ſit humani generis uis, quam 4u potens efficiẽdi quæ uelit cum maria tranſire, ſiderum curſus numerosq́; cognoſcere, mundum ipſum penè di. metiri, minores, ſed difficiliores artes potuerint. Tun cogitent quantam rem petant, quamq; nullus ſit hoc propoſito præmio labor recuſandus. Quod ſi mente cõöceperint, huic quoq; parti faciliuus accedẽt, ut ipſum iter, neq; imperuium, neq́; ſaltem durum putent. Nam id quod prius, quodq́; maius eſ, ut boni uii ſimus, uo luntate maxime conſtat: quam qui uera fide induerit facile eaſdem quæ uirtutem docẽt, artes accipiet. Neq enim aut tam perplexa, au tam numeroſa ſunt, qus premunt, ut non paucorum admodum annorum inten tione diſantur: longam enim facit oberam quod repu/ gnamus. Breuis eſt inſtitutio uitæ honeſtæ beate;ſt credas. Natura enim nos ad mentem optimam genuit, adeoq́; diſcere meliora uolentibus promptum eſſ, ut uere intuẽti mirum ſit illud magis, malos eſſe tam nul tos· ſeg ürmd 35 un puniit, ß umunicii cerr adieceri 408 niem,1e anteerde r nune ſth guerwliteu aguſan ſaltffeil im Mfen detan 8 egon m nme Win aoih nuu ain kendc: aa 1 4 aerren 5 wpkeu, 44 uantl an pacmd e 2 6RATOR. LIBER XII. 743 los. Nam ut aqua piſcibus, ut ſicca terrenis, eircumfu- ſus nobis ſpiritus uolucribus cõuenit, ita certè facilius eſſe oportebat ſecundum naturam quam cõtra eam ui. uere. Cætera uerdò etiam ſi ætatem noſtram non ſpatio ſeneclutis, ſed tempore adoleſcentiæ metiamur, abun⸗ corpore a- de multos ad diſcendum annos habẽt. Omnia enim bre doleſcentia uiora reddet ordo,& ratio& modus. Sed culpa eſtin 1. 4 præceptoribus prima, tlibenter detinentibus puerum, quam liben partim cupiditate diutius exigendi mercedulas, partim ter detinẽt ambitione, quo difficilius ſit quod pollicentur, partim quos occu- etid inſcitia tradendi uel negligẽtia:proxima in nobis, Pauerunt qui morari in eo quod nouimus, ᷓ diſcere quæ nõum ſeimus, melius putamus. Nam ut de noſtris potißimum ſtudijs dicam, quid attinet tam multis annis, quanquam in more eſt plurimorum(ut de his à quibus magna in hoc pars ætatis abſumitur, tacea declamitare in ſcho/ la,& tantum laborisiin rebus falſis eonſumere, cum ſa tis ſit modico tempore imaginem ueri diſcriminis,& dicendi leges comperiſſe? Quod non dico, quia ſit un- quam omittenda dicendi exercitatio, ſed quia non ſit in una eius ſpecie conſeneſcendum. Cognoſcere enim, & preæcepta uiuendi perdiſcere,& in fõro nos experi- ri potuimus, dum ſcholaſtici ſumus. Dicendi ratio ta- lis, ut nõ multos annos poſcat: quælibet enim ex his ar tibus, quarum prius habui mentionẽ, in paucos libros contrahi ſolet, adedò infinito ſpatis ae traditione õpus non eſt. Reliqua eſt, quæ uires eitò facit conſuetudo, re rum cognitio quotidie creſcit,& tamen multorum ad reuas librorũ neceſſaria lectio eſt, quibus aut rerũ exem- ℳ⁴ 924. M. FAB. QVINT. INSTIT. pla ab hiſtoricis, aut dicendi ab Oratoribus petuntut iu⸗ Philoſophorum quoq; cõſultorumq́; opiniones, ſicuti quo alia uelimus legere, neceſſarium eſt. Quæ quidẽ poſut. V mus omnia, ſed breue nobis tempus nos fecimus, quan- tulum enim ſtudijs impertimur? Alias horas uanus ſa. lutandi labor, alias datum fabulis otium, alias ſpectatu la, alias cõuiuia trahunt. Adijce tot genera ludendi, et inſanam corporis curã. Trahat inde peregrimatio, ru- ra, calculorũ anxiæ ſolicitud ines, multæ cauſæ libidi- nẽ, et uinum, et flagitioſus omni genere uoluptatũ ani mus, ne ea quidem tẽpora idonea, quæ ſuperſunt. Que ſt oinnia ſtudijs impenderentur, iã nobis longa ætat;et abunde ſatis ad diſcendum ſpatia uiderentur, et diurns Htenti tantum cõputantibus tempora,& noctes, quarũ bonas iu 1 pars omni ſomno longior eſt, aliuuarẽt. Nunc cöputa dihi mus annos, non quibus ſtuduimus, ſed quibus uiximui. Nec uero ſi geometræ et Grammatici, tæterarũi; arii- um profeſores omnem ſuam uitã quamlibet long⸗ fue rit, in ſingulis artibus conſumpſerunt, ſequitur,ut plu res quaſdam uitat, ac plura diſcẽda deſideremus. Neq; ilii didicerunt hæc uſq; in ſenectutem, ſed ea ſola didi⸗ ciſee cõtenti fuerunt, ac tot annos in utẽdo non in per. cipiendo exhauſerunt. Cæteruùm ut de Homero tateſ ſifie ääͤääͤͤ⅓. 4 1 3. — 3 4—.,———. 3““ 8— 8 1 3 3. Qͤͤͤͤͤee“ am, in quo nullius non artis aut perfecta, aul certè nõ nun dubia ueſtigia reperiitur, ut Elium Hippiam tranſed, len, qui nõ liberaliũ modo diſciplinarum pra ſe ſcientiam lunt tulit, ſed ueſtem& anulum, crepidasq;, quæ omniams“ ad quæ hu ſua fecerat, in uſu habuit, atque itaque ſe præpa- rauut, ne cuiut alterius ope egeret, ne ue ullius rei ꝗa- glis mtipexiit n Uſernan h nar andu tenpo dee o onziureſ a xiuhd wni attett Gr 4* onuu eanſar b napurtt Ehle berserſa a etote an aſmn(a d ir ls wacti wiu ORATOR LIB ER XII. 735 gias quoq; ſummæ ſenectutis id quærere auditores, de quo quiſq; uellet iubeat. Quæ tandem ars digna lite- ris Platoni defuit? Quod ſeculis Ariſto. didicit, ut nõ ſcilicet ſolum quæ ad Philoſophos atq; Oratores pertinèt ſci- entia complecteretur, ſed animaliũ ſatorumq́; naturas omnes perquireret: illis enim hæc inuenienda fuerunt, nobis cognoſcẽda ſunt. Tot nos præceptorib. tot exẽ. plis inſtruxit antiquitas, ut poßit uideri nulla foͤrtè na ſcẽdi ætas felicior quam noſtra, cui docẽèdæ priores e- laborauerunt. M. Cenſorius Cato idẽ Orator, idem hi- ſtoriæ conditor, idem iuris, idem rerum ruſticarum pe ritißimus fuit, inter tot operas militiæ, tantas domi cõ tentiones, rudi ſeculo, literas græcas ætate iam declina ta didicit, ut eſſet hominibus documento, ea quoq; pen cipi poſſe quæ ſenes concupiſſent. Quam multa penẽ omnia tradidit Varro: Quod inſtrumẽtum dicendi M. Tullio defuit? Quid plurastcum etiam Corn. Celſus me diocri uir ingenio, non ſolũ de his omnibus conſcripſe rit artibus, ſed amplius rei militaris,& ruſticæ etiam, ret medicinæ præcepta reliquerit? dignus uel ipſo pro Non eſt in poſito, ut eum ſciſſe omnia illa eredamus: At perficere ueteri cod. tantũ opus arduum eſt,& nemo perfecit. Ante omnia ſuffteit ad exhortationem ſtudiorum, non cadere in re rum naturam, ut quicquid non eſt fuctum, ne fieri qui- dem poßit, cum omnia quæ magna ſunt atqʒ; admirabi- lia, tempus aliquod, quo primum efſicerentur, habue- rint. Quantuns enim poeſis ab Homero& Vergi-⸗- lio, tantum faſtigium accepit eloquentia à Demo/ ſthene atque Cicerone, Denique quic quid eſt opti Dd 2 nunt. 736 M. FAB. QVINT. INSTIT. mum, anté non fuerat. verumetiam ſi quis ſumma de ſperet(quod eur faciat, cui ingeniu, ualetudo, ficultas, præceptor non ecerunt?)tamen eſt, ut Cicero ait, pul- chrum in ſecundis tertijsq́; cõſiſtere, Neq; enim ſi qui imbecillis Achillis gloriam in bellicis conſegui non poteſt, Ais cis aut Diomedis laudem aſpernabitur: neque qui Ho/ meri, non Tyrtei. Quinimo ſi hane cogitationem ho- mines habuiſſent, ut nemo ſe meliorẽ fore eo qui opti- mus fuiſſet, arbitraretur, hi ipſt qui ſunt optimi, no u/ iſſent. Necque poſt Lucretiũ, ac Macrum Vergilius, nee poſt Craſſum& Hortèſium Cicero, ſed ne alij poſtea uicerint Verum ut tranſeundi ſpes non ſi magna, tai- men eſt dignitat ſubſeqquẽdi. An Pollio& Meſſala, qui iam Cicerone arcem tenente eloquentiæ agere cœpe- runt, parum in uita dignitatis habuerunt: paru ad po ſteros gloriæ tradiderunt? Alioqui peßime de rebusbu manis perductæ in ſummum artes mererentur, ſi quol optimum fuiſſet, defuiſſet. Adde quod magnos modi quoq; eloquẽtia parit fructus: ac ſi quis hæ ſtudiauti litate ſola metiatur, penẽ illi perfectæ par eſt. dethe⸗ rat difficile, uel ueteribus, uel nouis exemplis palämſ cere, nõ aliunde maiores honores, opes, amicitias, lau- dem præſentem, futurà hominibus contigiſſe, ſi tamen digna literis eſſet, ab opere pulcherrimo, cuius tradl. tus atq; ipſa poſſeßio plenißimam ſtudijs gratiam re- ſert hanc, minorem exigere mercedem, more eorũ, qui i ſe non uirtutes, ſed uoluptatẽ, qus fit ex uirtutibus peti dicunt. Ipſam igitur orandi maieſtatem, qua nihil Dij immortales melius homini dederunt,& qua remy b 4 uupoifucu iu ur zeneil Kei Marcelle Victori, qui OKRATOR. LIBER XII. 7* ia muts ſunt omnia,& luce preſenti,& memoria po⸗ ſteritatis carent, toto animo petamus, nitamurq́; ſem⸗ per ad optima, quod facientes, aut euademus in ſum⸗ mum, aut certe multos infra nos uidebimus. Habes bus præcepta dicendi pro uirili parte adiuuari poſſe per nos uidebantur, quorum co- gnitis ſtudioſis iuuenibus ſi non magnam utilita tem afferet, at certe, quod magis petimus voonam uoluntatem. M. FAB. QVINTILIANI jinſtitutionum Oratoria- rum finis. Dd 3 9 M⸗ 728 1 OMNIVM EORVM QVAE APVD rAB. QVINTILIANVM TRACTANT tur, per Libros& Capita/, Elenchus. LI BRI PRIMI. vVemadmodu prima Elementa tradẽda ſint cap. ˖vtrum utilius domi, an in ſcholis erudiantur pu⸗ eri cap. 11 Qua ratione puerorum ingenia dignoſcantur, e quo modo tractanda ſint cap. 111 De Grammatica cap. iiIr De Literis& eorum poteſtate cap.v De Partibus Orationis cap. v Declinare in primis nomina& uerba ſeire oportere pueros& genera noſſe cap,vit De uerbis& uerbalibus cap.vint De uirtutibus& uitijs Orationis cap.ix Cuiuſmodi uerbis ſit utendum cap.x De Conſuetudine cap.xi De Crithographia cap.xij De Lectione pueri cap.xii De Officio Grammatici& quæ primordia ſint dicn d cap. xirlI An Oratori futuro neceſſaria ſit plurium artiumſc/ entia cap.xv De Muſica& eius laudibus cap.xvi Commodam Geometriam Oratori cap.xXVi De prima pronũciatiõe et geſtꝰ inſtitutiõe ca.xviit An plura eodẽ tẽpore doceri prima ætas poßii ber 1 Ortbons 4O anß Of g0 neſtund 1 d — 1 1NDE N. X— LIBRI SECVNDI. Quando Rhetori ſit tradendus puer cap. De moribus& officijs præceptorum cap. ir An protinus præceptore optimo ſit utendum cap.1 1⸗ De primis apud khetorem exercitationibus cap.iii1 De Lectione Oratorum, hiſtoricorum, apud Rheto- rem cap.v Qui primi legendi cap.vx De Diuiſione cap.vir De Ediſcendo cap.vi1T An ſecundũ quiſq ingenij docẽᷣdu⸗ ſit naturã cap.x De Diſcipulorum officio cap.x De Viilitate e ratione declamandi cap.x t An artis neceſſaria cognitio ſit cap. xiT Quare ineruditi ingenioſiores uulęò habeatur ca. xiif Quis modus ſit in arte cap. x I111 Diuiſio totius operis cap.x v Quiid ſit Rhetorica& qui eiu⸗ finis cap.xvr An utilis ſit Rhetorica cap.x vir An Rbhetorica ſit ars cap. xVIII(XIX Ge neralis diuiſio artiũ, et ex quibus ſit Rbetorica ca. vtrã plus conferat eloquentiæ ars an natura cap. xx An uirtus ſit Rhetorica cdp.xxL Quæ ſit materia Rhetorices cap. xxI1 LIBRI TERTII. b De Scriptoribus artis Rhetoricæ cap.: Quod initium Rhetorices cap. 11 Quinqʒ; eſſe partes Rhetoricæ cap. 11 Tria eſſe genera cauſarum cap. 11 11 4 Quibus 1INDEN. Quibus contineatur omnis ratio dicendu ap. v. Quid ſit Katus cap.vi Vnde ducatur Status& Reus, an aclor Ktatů faciat ca. Quot e qui ſtatus cap.vIi(vrr De Demonſtratiuo, quod conſtat laude& uitupera- tione cap. ix De ſuaſoria ſeu deliberatiua& proſopopœia cap.x De partibus cauſarum iudicialium cap.x r De Generibus iudicialium controuerſiarũ cap.xi Quid quæſtio& quæ ſit ratio, iudicatio, continens, quatenus neceſſaria ap.XIII LIBRI vaRrT., De Exordio cap.i De Narratione b cap.ij De Egreßione cap. 11t De Propoſitione cap.liI De Tartitione ap.v NIBRIQVvINTI. De probationibus inartificialibus cap. De Præiudicijs cap.11 De Rumore& fims cap. 11t De Tormentis cap. 111t De Tabulis Cap. De lureiurardo cap.vr- De Teſtibus cap.vI De Probatipne axtificiali cap.VIII De Signis cap. IX De Argumentis cap.* De Exemplis en INPDEX. De uſuͦ argumentorum edp.x It De refutatione cap.xi11 Quibus. conſtet Epichirema,& quomodo refellatur LIBRI SEXTI. cap.XIII1 De concluſione ſeu peroratione cap. i Adhuc de Affẽctibus mouendis cap.ir De Diuiſiõe aſfectuum,& quomodo mouẽdi ſint cap. PeRifſſſ p.IInn(urr De Altercatione cap.v De ludicio e Conſilio b cap.vr LIBRI SEPTIHT. De Diuiſione in uniuerſum, ſeu diſpoſitione cap.⁊ De Diſpoſitione cap.ix De Coniectura cap.ixt. De Einitione gap. 111 T De Qualitate cap.v De Actionis quæſtione cap.vx PDe Statu ex ſcripto& uoluntate cap.vxx De Contrarijs legibus cap. vIIT De S)llogiſmo, ſeu ratiocinatione cap.i x De Ambiguo, ſeu Amphibologia cap.x Que ſit inter Ktatus cognatio,& quæ diuerſitas cap. LIBRI OGUTAVI.(XI Que in Elocutione ſectanda cap.i De Perſpicuitate cap.it De Ornatu cap. 11 De amplificatione cap. IIIp. De Seneribus ſententiarum cap. v 1 cAPITVR. LIBRI NONI. In quo differant figuræ à tropis cape De figuris ſententiarum cap.ii De figuris uerborum cap.inj De Compoſitione cap. III LIBRI pelMr. De Copia uerborum cap. De lmitatione cap. 11 Qui modus ſcribenai ſit cap.Ir De emendatione cap. I1112 Qus ſeriben la præcipue ſint cap.v De Cogitatione b cap.vi Quemadmodi extẽporalis facultas paretur& conti/ LIBRI VNDECGIMI.(unuetur cap. vi Præfatio, e& de aptè dicendi capa De Memoria cap.Il De pronunciatione cap.i LIBRI DvopEclMl. Non poſſe Oratorem eſſe, niſi uirum bonum caß. Cognoſeẽda eſſe Oratori quib. mores cõferũtur ca.it Neceſſariam luris ciuilis eſſe Oratori ſcientid cap.iii Neceſſariam Oratori cognitionẽ hiſtoriarũ cap.iiij Quæ ſint Oratoris inſtrumenta cap. Quot ſit incipiendi cauſas agere tempus cap.vi Que in ſuſcipiendis cauſis Orat. obſeruãda cap. vrt Queæ in diſcẽdis cauſis Orat. obſeruada ſint ca.vrt Que ſeruanda in agendis cauſis Oratori ſint cap. x De genere dicendi cap.x Quie poſt finem ſtudis eap.XI RERVM ucrtiperdi ni i wor ee 1 1 3 kucine 1 un gon Drunatſel mih axscuis ir HIS LIBRIS lium Index. A Abdicationum formæ 380 abuſio quando neceſſaria 406. academici 684. accentus tres 39 accius 564 accuſator cur in perorati- one minus utatur affecti bus 343 accuſatio mutua qualẽ or dinem deſideret 343 actio indecora 60 actio probationum eſt ua ria& multiplex 663 actionis quæſtio 385 actionis duæ ſunt partes 630 in aclu omni duas res ſpe- ctare oportere 118 xuοαν 4⁰06 &ℳAaνε˖- quid 410 aduerſarij argumèẽta quo packto diluenda 325 adulterij quæ ſtiones 367 æſchilus 97 eſchines 559 RERVM ACVERBORVM IN M EMOGRABI⸗ æſchines quo dicendi gens re uſus 608 æſopus an fabularum pri- mus autor 3ʃ½ ætas laboris tolerantior quæ ſit 82 quo Aetatis tẽpore pueri ſint inſtituendi Katim u ætatum diſtributio 5 afer Domitius quales li- bros ediderit 374. affectus quo pacto mouen d 333 affẽctus cur quidam ab O- ratoris officio exeluſe/ runt 266 affectui ſpecies duæ 360 affectuum uis& natura 259 affectibus per totam cau- ſam locus eſt 388 afranius 564 Ariο quid 208 alcæus 556 allegoris 452 allegoria quando fiat eni 2n⸗ 4⁸ INDE X. altercatio quibus conſtet 389 amictus mutatio 6y; b amphibologia er ambigu um 3 amphibologia fit uarijs modis 392.393 amphibologiarum ſoluti- onees 93 amphibologia omnib. mo dis uitanda 4 amphibologia uitada 520 amplificandi et minuendi eadem ferẽ ratio 433 amplificatio maxia pars Epilogi 357 amplificatio in nomine 429 amplificatio quatuor ge- neribus conſtat 430 amplificatio in adiuncto uerbo 43³⁰ Aaut a‿auos 347 analogia unde orta ſit r Araa-yia ſimili recte ſubij⸗ citur 315 anaſtrophe 456 anima cur immortalis 935 apophaſis animus diſcẽ᷑tis quo pacj ſoleat recreari 80 animi præſtantia 685 annuli multi in manib. no habendi 659 Ayrardadlauↄe 307 Srredux& quid dicatur Græcis 377 antongris de vlyſſe uerba r) 1 anthiteton, ſeu contentio multis fit modis Sio xyria ſupa 358360 aerhavi quale defenſio- nis genus 377 arrira poni 510 antimaclus 55 antinomia 388 Arriæ iο⁵α 311 antiqua comœdia 557 antiquitatis in oratione uirtus 4 ½ arrigas/ucsa 375 antonij deſcriptio 22s antonomaſia quid 449 ariagie quid 274 apollonius 555 „ apoſiopeſis 4 81. 505 f ſs ArAluf 1NRDEX ir̃atus 555 archimedes excellens geo metra 76 argumẽtandi ratio à Dia- leclicis ſumitur 99 a argumentum quid ſi ſit 285 argumèti nomẽ quam la- te ſumatuu 283 argumenti ſi ſignificatio ua ria 284. argunienta à Cicerone in duas diuiduntur bastes 380 argumentorii genera 30¹ argumentorã diuiſio 287 ariſtippus 684 ariſtoteles 561 ariſtoteles Alexandri pæ- dagogus 12 ars quid ſit 139 ars dicendi quibus conſtet 120 ars memoriæ quid ſit 62² 1 artẽ memoriæ, primus o- ſtendit Simonides 621 arte multa cur opus ſito⸗/ ratori 676 artes ſine adiuuante natu. ra, nihil ualent artium diuiſio aſiani oratores aſyndeton 505 aſinius Pollio g6 aſpaſia Xenophontis u/ xor 313 atracinus 561 attẽtum iudicem quæ faci/ ant 220 atticum dicendi genus o/ btimum 707 attici Romanorum 7ia auerſio 476 auguſti d ictum 278 auium in alendis ſœtib. mi ra ſolertia 105 autoritas in conſilijs plu- rimum ualet 183 Barbᷣariſmi quib.& quot modis fiant 25 baſſus Aufidius 565 beneuolentia auditori un de comparetur 2s bibaculus „ 140 4 r 563 bonum uirum quæ conſe⸗ uantur commoda 675 br.⸗ 1as reuitas in oratione quan do laudetur 4²8 brutus 969 C cæai diſcentes non opor- tere,& cur 25 cælius 567 cæris ſcribendum 583 C. Cæſar 567 cæ ſius Baſſus 564. Aant αν 4¹⁹ aad a quid 422 aanρ& fälſi diſerimen 4 ²½ callimachus 856 caluus 367 carmina eſſe. ſcribenda 588 carneadis diſputatio 677 eaßius ſeuerus 568 caſtoris& Pollucis præ/ Kigiæ 622 Kard α8 406 aar dx xαᷣνσννε quõ differat 4 metaphora 449 ea⸗Asoi quando neceſſa ria, 45⁰ ratius 569 1IN D E XI cato eloquẽs ſenator 6oj catones ſapientes 694 catullus 363 cauſa quid ſit 18; de Cauſa priꝰ an de perſo na dicendum ſit, ambigi- tur 365 cauſa ſimplex que 206 cauſa cõiuncta quæ ibid. cauſa ſi füerit mala, quid agendum 222 cauſam unam plures hahe re quæſtiones,& iudica tiones 208 cauſarum genera quinquc 221 cauſarũ genera quales nu meros deſiderent 340 cauſas omnes, nõ in omni/ bus perſonis ualere 364 in omnibus cauſis, quadri partita eſt ratio 1do d cauſis probationes 364. Xeog otia quid Xeipovouta utρᷣeανουνιe◻νεννed raſou 164 chriſippi dictum 40 378 eicer eicer au dicern opt icer ſes 60⁰3 euere tor cicen pr eicel eilet 83 a 15 d „ 2 857 n 1 22 2 a 54 m u1 49 1 n 1 1 86 Sdn nns 5 1.1 uuo Pann 668 A halui ore/ eu m 406 r 7 48 V 4ʃ⁴ 41 1N D eicero perfeclus orator qualiter cenſendus 673 cicero Academicis dedit operam 684 cicero immodicus rerũ à ſe geſtarum laudator 603 eicero au ſit habẽdus ora tor cicero latinæ eloquentiæ princeps 366 cicero laudatur 311 citero in hypotheſibus et energijs mirus artifex 424. ticeronis laus 152.366 ciceronis carmina 604. ciceronis Demoſthenisq́; comparatio 565 eiceronis diſcipuli 722 ciceroni ſumma defuit elo quentia 672 eiceroni, quod fuerit riſus affectator, num ſit dan- dum uitio 367 ciceronem erroris ſui nõ pudet 177 clitarchus 559 coaceruatio 504 communicatio 672 E N. cogitatio& eius utilitas 590 b quid 4²³ collocatio apta 525 comarum turbatio 660 cõmẽtarij Ciceronis 598 473 cõparatio quibus uijs du- catur 361 comparatio à figuris ex/ cluditur 49*⁸ cõparationis ſpecies 30¹ cõpoſitio delectat, et mo- uet affectus 516 compoſitio qualis eſſe de- beat,& partes eius 544 compoſitio& diuiſio me moriam iuuant 626 in Cõpoſitione omni tria ſunt neceſſaria 518 conandi meliora, rationes 51 conchilium ex quo piſci= um genere 23 confirmationes unde pe⸗ tantur 279 cõgregatio uerbon 5os cõgregatio ſenſuum ibid. eonie⸗ 1 NDENX. 42 9 coniectura quas habeat quæſtiones coniectura animi 357 cõiectura a præteritis pri mum dicitur 362 couiecturæ diuiſio 356 coniugata 300 coniuncta propoſitio, plu res quæſtiones& ſtatus habet 4; eonſilium quid 340 ecõſilio ubi ſit potißimùum locus 340 conſuetudo certißima lo/ quendi magiſtra 48 conſummatio 4⁰⁹* continens quid Ciceroni uideatur 209 contra figuras quomodo reſpõderi oporteat 489 cdtrouerſia in cauſa quo pacto indaganda 344 in contyouerſia una plu- res poſſunt eſſeſquæſtio- nee 156 conuerſio ex latinis utilis 585 conuitlſs abſtinendum or 356 corax artium antiquißi⸗ mus ſeripter vᷣo cornelia eloquètißimaſu. ie 9 cornelius 962 cornelius Celſus 569 cornelius Tacitus 56 credibiliũ argumentorum tria genera 286 Aruri 208 criſpus Salluſtius in belo lugurthino& Catilina. rio, quali principioſit dql uſus 192 tultus effœminans 40i cultus oratoris 65* ß decens uincit utile oi declamandi utilitas ni declamandum quando ſt puero 84 dec lamatio quid ſit 113.335 declamationum utilitas 587 dedocere grauius eſtonus quam docere 89 defendere difficilius quam 3½ aecuſare deſe⸗ 8 n aſo g dau 4* rhu m u- 3 igen 2 * iiefendere, quam ficere reos præſtat 693 defenſio cur accuſationi eſt difficilior 322 defenſionis quot genera 377 definitionis Hatus, eſt trã lationis pars 137 dei diffinitio 369 dei quo paclo laudandi 1286 ceivwoi⁵ 1 363 delectantia quæ ſint 419 in deliberando quæ argu/- menta plurimum uale/ ant 289 deliberatiuum genus an ſemper utatur procæmio 191 deliberatiuum genus qua. le proœmium deſideret 192 deliberatiuiũ genus quan- do utatur narratiõe 291 dementiæ iudicia 38² demetrius 560 demonctratiu genus Ro- mani negotijs inſerue/ runt 185 1 NKDEX. demonſtratiuũ genus Ari ſtoteles& Theophra- ſtus, à parte negociali re mouerunt 185 in dem onſtratiuum genus tres poſſunt Katus cade re 190 demõſtratiuã genui, pro- œmii habet liberi 192 demõſtratiuum genus cur ita dicatur 159 demonſtratiuũ genus dici tur laudatiuum 159 in demonſtratiuo genere qualem ſermonem uolue rit eſe Theophraſtus 202 demoſthenes 559 demoſthenes in pronun/ ciatione literæ, labora uit 77 demoſthenes ut qudàm lon gißimum haberet ſpiri= ti,& facilius utrba ex primeret, quid fecerit 641 demoſthenes an ſ t Ora/ tor habendus 972 demoſthenes Græce elo/ Ee quen/ 4 1N DE X. juentiæ princeps 366 ſit eodem mods 74 demoſthenes quado actio dictantes reprobat 580 nes habere inceprit 691 oinb numerũ quidà lati. demoſihenes quo docendi nis addiderunt 4² genere ſit uſus 608 aifficilia, quæ pulchra demoſthenes Platoni de- ſunt 377 dit operam 684 diluere quo modo ſingu/ depoſiti furti quæſtiones la, quoq; loco oporteat 367 345 deprecatio an ueniat in iu diſci eodem tempore, num dicium,& ubi habeat lo multa& uaria poßint cum 379 709.G 80 deſperandum non eſſe,& diſertos facit pectus,& eius rationes 723 uis mentis 695 Fetractatione ficlæ figu- diſpoſitio, Rhetorices et ræ 5os bars 104 Dialeclica cauillatrix 37¹1 dißimulatio 472 dialecticæ partes duæ dißipata 300 341 diſertus, ſt non fuerit bo/ gialecticæ uſus 682 nus, nec orator eſt cen⸗ dialecticam ad Oratorem ſendus 674 pertinere 681 diſponendi præcepta 395 dialy ſis 305 diſpoſitionis neceßitas diallage 503 34:2 dicacitas quid 370 diſpoſitio quid? 343 dicendi genus quando ua- dißimulatio quid 383 rietur 608 diſſolutio quid 5os dicẽdi genus triplex 716 diuiſio a partitione quid dicedum e ſcribẽdum an differat 95 diui⸗ dem bal gotan 5 508 1 PLaoni ke. 7 684 m Aetionen murnittiiu 1S habeat o 79 noneſe, C res 73 2 nie t 1- 10 culurir — s 141 Ordtenn 68 2 68 ail pe c8 .—— Aluiſio 104.343 diuiſio& compoſitio me moriam iuuant 626 Pocere tantum Oratoris eſſe officium guidam pu tauerunt 266 domitiani Auguſti laus 213 domitij Marſi laus 387 domitius Afer 568 Dubitatio 473 Ediſcendi tres modi 6z6 ediſcere aliena quid pro- ſi t 106 ediſcere an ad uerbum res oporteat 6²⁸ Egreßio, ſiue exceſſus, cauſæ pars eſſe non po/ teſt 204. egreßio quid 257 eiudiva quid 1 313 Elemẽta ab AriKtotele de- cem poſita 169. ab alijs nouem ibidem elocutio Khetorices eſt Pars 204 elocutio difficillima 401 elocutio uitioſſ 402 I NPDEX. in elocutione quæ optima 40: in elocutione que ſpectan da 4⁰5 eloquens nemo 4or. 674 eloquentia quinque rebus conſtat 155 eloquentia ſine admiratio ne, inanis eſt 4¹ ½ eloquentia quo pacto cõ. paretur 545 eloquentia naturalis, an aliqua ſit 7 u eloquentiæ comparandæ ratio 404. eloquentiæ fiducia 604. eloquentiæ genus alios a. liud decere 606 eloquentiæ dißimulandæ mos 700 ad eloquentiam natura ne plus conferat an doctri- na 64 eloquentiã non miſceri cu uitijs mentis 676 eloqui quid ſit 401 Emendandi ratio 584 fi/ nis, ibidem Ee emen- 1 ND EX. emendatio in pueris qua. epicurus 64 lis eſſe debeat 93 epilogi pronunciatio qua emendationis partes 584 lis 664 emphaſis ad orationis or epiphonema quid 438 natum pertinet 408 epitheton quid,&x quifre emphaſis duæ ſpecies quèter eo utantur 451 4²⁸ Errant interdum doctißi- emphaſis quando ſit figu- mi 549 r« 483 Ethice tota Oratoris eſt ax enuæsiuνιꝙνέν⁵ꝙνϑρ in 682 aurudp 159 ethici autores ſunt legen- Ennius 562 di 681 enthimema a83& quid etymologia à Cicerõe no. ſit 4 38 tatio dicta 53,& eius entbymema, Syllogiſmus uſus bbidem eK RKhetoricus 74 etymologiæ finitio infir/ enthymema,& eius ſpe- ma 344 cies 335 etymologiæ apud orato- enthymematis quod opti⸗ res raræ 344 mü uideatur genus 336 ab Euentis ut ducantur ar Epanodos,& eius modi gumenta 199 49⁸ euphorion 5'5 ephorus 359 euripides 7 drixei νμα 283 Exclamatio 474 epicherima, uel Rhetori- excur ſioni quando ſitlo/ ca argumentatio quot cus 256 habeat partes 336 exemplum quilſit 309 epicherema in quo diffe. exempla rerum quomodo rat à Syllogiſmo 338 diluenda 32 V exem⸗ exordij partes duæ 309 exhortatio ad oratoriam 676.7²7 exordium ei, qui uelit dice re, quo modo formandũ ſit 224 221 exordio cur utantur Ora- tores 2¹5 exordio abſoluto, ad pro- bationẽ uel expoſitionẽ tranſeundum eſt 228 in exordio quid uitandum 216 in exordio quibus uerbis utendum non ſit 223 exordia uitioſa quæ 221 expoſitionum falſarũ ge- nus duplecx 247 P Fabius tres generales ſta- tus ponit 178 Fabius mortem filij ſui de plorat 343 fabij ad deos inuocatio 283 frbrieij nobile facinus, ac dictum 678 INDEX. exempla unde petantur fabula quid 92 fäbularum uis 311 facetum quid 370 facilitas docendi ex tempo re, quomodo compare/ tur 592.593 à facili& fauorabili cau. ſa incipiendum 693 facti gusſtio 356.359 falſt, quæſtiones 367 Fictorum argumentorum exempla 30²2 fiduciæ bona 690 figura quid 460 figura quid,& eius genus 4⁶²⁴ figura quomodo accipien da 461 figuræ partes duæ 462 figuræ non receptæ nomi ne figurarum, quæ ſint 512.7 figurarum cognitio,& u- us ualde neceſſarius 469 figurarum diuerſitas 585 figurari mẽtis laus 483 figuras non eſſe plurimas 464 Fz⸗ 1NDEN. ſiniendum quo pacto ſit genera cauſcrum txia eſſe 393 diſtributione probatur finis Rhetoricæ nõ eſt per 158 Fuadere 136 genera cauſarum cur qui- finis oratori quis præſtã dam plurima poſuerint dus 700 158 finitio quid ſit,& qualis genera dicendi uaria 369 7⁰7 finitio uitioſa 373 genera iudicialiũ contro- finitio quomodo euerta/ uerſiarum quc 206 tur 372 in generibus cauſc,, aliter finitionis quæ ſtiones 370 cogitadum, aliter dicen/ finitioni quæ ſint ſubiecta dum eſt 205 29 geometria neglecta ali- firmamentũ quid uideatur quado damnũ adfert 76 Ciceroni 209 geometriæ diuiſio 73 Flauij autoritas 38ꝙ geometriæ certitudo 74 Fœcunditas in adoleſcen- geometriæ, diſcentibus te laudatur 93 qu ſit utilitas 74 Formicarum natura 313 germanicus Auguſtus G 56562 Gallus 563 genus in dicendo quis ſi Generalis quæſtio, ſpecia adhibendus 77 li potentior 683 gecdus capitis 644 uul- genus 293 tus 6 45. oculorum ibi/ genus dicendi triplex dem lachrimaru ibid. 7¹6 pͤalpebrarũ 646. gena⸗ genera cauſarum tria eſſe vũ ibid. Supereiliorũ ib )„ Aaaria ibid labrori ibid. eer, nund ih nn 6 1 68 24 4, u Ns „. 33 tnan dna e 1 amtuch Aärs ceruicis 64 ⁷. colli ibid. bumerorũ ibid.brachio rũ ibid. manuũ ibidem. 650. Oratoris 64 8. di/ gitorum ibidem 649 geſtus mutandi ratio 657 geſtus& laudes eius 643 geſtuum uitia geſtus pedum e eius uitia 655 Tsae Græcis quid dica tur 14 Gradatio 504 græcis literis puer in pri- mis inſtituendus 26.& cur 3 10 græcis latina fluxerunt 10 1 gramatica latinis dicitur literatura 85 grammalica quam latè pa teat 27.& eius laus ibi/ grammaticæ profeßio in duas partes diuiditur 86 INDEX. 653 grammatici officium 20 gratis non ſemper agen- dum 6595 H H litera ne ſitan nota 48 b Herodotus 559 heſiodus 555 heſiodus fabularum pri- mils autor 3¹½ Hippocrates ſuã errorem fatetur 177 hiſtoria quid ſi 92 hiſtoria quid conferat O- ratori,& cur legenda 550 hiſtoriæ contextus qualis eſſe debeat 540 hiſtoriarũ cognitio Ora/ tori neceſſaria 689 hiulcum quid 521 Homeri laus 553 homeri in diſponẽdo mos 396 4&ε⁶π ον 509 4⁴αιιοιι⁴ανν 509 honeſtum ab utili nõ ſepa randum 603 e 4 hone⸗ 1ND honeſta, uulgus non ſem- per putat utilia eſſe i9t horatius 563 bortenſij filia eloquẽs fuit 9 hyallage quid 447 hyperbaton 4 55 hyperbole fit multis mo/ dis, et quibus 4 56.457 hperbole quado ſit ur- tu 45⁸ hyperides 560 vdbeos 161 oporbſu 5 478 1aciatio ſui eitoſe 603 nibici ccœlibes cur dican- tur 54 mitandi gui ſint vz imitatio in quibus conſſ/ ſtat 576 ꝛmitatio periculoſa 7 imitatione artis pars ma· gna continetur 571 ꝛmitationi duo neceſſaria 574 immutatio quid,& duan. do contingat 42 Inartificiales brobatioe E X. quæ 267 inciſum quid 38 inductionis exemplum 308 inductionis natura 309 indulgentia in pueris ual- de pernicioa 1s ineruditi cur ingenioſio- resuulgò habeadtur us inge nij ſignum, in pueris quod ſüiet 23 ingenia puerorum ab ini- tio non ſtatim obruen. da 22 ingenia quo tẽpore res f⸗ cilius percipiant 8* ingrati actio 383 iniuriarum aclio 3s; intentionis quæſtio 386 ad intẽtionem ſimplicem quo pacto reſbondẽͦdum b 346 interrogationis modi ua. ri 47⁰ inſinuationi quando ſitin exordijs locus 222 in ſinuatione muanda ſit opus 233 inſtrumenta oratoris 689 in/ Hualo tur.. Reeſtw. aan ½ jnuentio Rhetorices pars 204 inuidiæ detrahendæ ratio 618 Iudicatio 208 Ironia, uel illuſio 454 ironia, multis fit modis 480 ironia ſchema,& figura, quid differant inter ſe 479 Iſocrates 560 Iocratis laus 108 Iſocratis de partibus Rhe toricæ opinio 159 124ευαιx 3509 2boxotia 482 1S quid 360. quale di- cendi genus deſideret 36* Iudex quo pacto cõeilian- dus 217 iudiciale genus duobus cõ ſtat officijs 204. Iadiciale genus habet par tes quinq; 204 iudicialium cauſarum diui ſio 40⁰0 iudicij mores ſunt Orato/ 1INDBX. ri cognoſcendi 227 iudicium à conſilio guid dider: 40 iulius Africäànus 568 iulius ſecundus 568 iunctura membrorum in/ ciſorumqᷓ 513 iunctura compoſitionis 540. iurandi apud ueteres for/ ma b 345 iuris dubij quæſtiones 389 iuris quæſtio ad oratorem pertinet 683 iuris ciuilis ſcientia orato ri neceſſaria 686 iuſiurandunm 269 Lacerna purpurea 719 lælij filia patre eloquen- tior fuiſſe dicitur Latina acundia nõ poteſt æquare græcam multis de cauſis 7⁰9 laudis ne cupido ab utili/ tate abducat 699 laus iudicum, beneuolos a cit 18 9 laus hominum unde pe- Ee 5 tatu X katur 187 lectionis quæ ſit ratio 345. legationis malæ geſtæ a. ctio 383 legis ſunt genera tria,& quid de his poßit quæri 99 legis poteſtas 386 legis gu Kiones, uel ſtat⸗ ſunt quatuor 386 leges contrariæ 388 leges duplices 390 leges pares colliduntur multis modis 389 leonides Alexandri regis pædagogu⸗ 10 Libellis indoctorum non eſſe utendum 697 licentia 475 lis iniqua dimittenda S4. literarum inter ſe cogna⸗ tio 29 litigator patienter audi- endus 697 liuiana uberkas lackea ,551 2„ liuius ã pueris cur ſit ma- 1INDEX. xime legendus 103 Locus quid 287 locus Ciceronis de figurij recitatus 464 locorum communiumuti⸗ litas 343 Lucanu:m 562 lucilius 563 lucretius 562 luſus nonnulli puerorum ingenia acuunt 25 Lyſias 360 5 M 4 „Acer 361 M n⸗ 4²2 mala, pertinacius inbæ/ rent, bonis 9 marci Horatij laus a1o materia Rhetorices quæ ſit, uariæ opiniones 144 materia Dialeclices quæ ſit 246 utyado on in o- innes cauſas cadere 241 ueiuoi 4 ² membratim quando nar/ randum 339 membrorum, uel aana qui 10 ashi tenan zun n wch 1 W 4 ½ A Pn 9 4 1 eug ai- SAn t 97 4.* 1 s La n 4 b 80 19 1 quĩd 539 Memoria in paruis tena- cißima 11 memoria præcipue firma tur exercitatione 15 memoria optima& inſi- gni qui fuerint præditi 630 memoria quomodo augea tur 6³39 memoriæ duplex uirtus 23 memoriæ debili quomodo ſuccurrendum 6²9 memotiæ ats guæ ſit opti mMd 627 memoriæ artem primus oſtendit Simonides 62 memoriæ uires,& effe- ctus 260 memoriæ præcepta per Fabium 624 memoriæ utilitas 61 9 menander 538 mendacium dicere inter- dum licere 677 mens mala, quanta ſit pe- KNis§7½ 1 NDENX. mentienti quæ cõſideran- dæ 247 meſſala 567 meſſala qualibus proæ- mijs plerunq; uſus zus urrdauis quid 497 ut raßon 500 ε⁊dའquid 450 metaphoraa à ſimilitudie quid differat 444. metaphora eur ſit reper/ t4 446 metaphoræ quot ſint mo- di 444 asragdο 7 uid 379 metonymia quid 447 pro Milone nobilißima Ciceronis oratio 639 Aεανσι 482 miſerationis in peroratia nem uis 351 miſerationẽ mauere nolen ti, quid faciendum 366 Moderatio cauſari qua/ rundam propria on modeſtia oratori neceſſa- ria 70³3 modus in omnibus regnat 667 modi modi quæ bona 726 turoropia quid, er in pro- nunciatione uitãda 639 moralia ab Oratore tra- ctanda eſſe 681 mores non ſola natura cõ ſtant 679 morum diſcrimen 607 moris in ſenatu aclio 384 mouendi affectus ratio 661 Muſicæ laulke 68 N „Arrandum non ſem. N per eo ordine quo res geſta eſt narrandi ordo& forma 246 narratio quid ſit 235 narrationis diuiſio 229 narratio qualis eſſe debe/ dt 9² narratio breuis quæ 237 narratio credibilis 239 narratio non ſemper adhi benda 2²29 narratio afeclus ſuſcipit 251 INDEX. 246 narratio quo paclo ſit ue. nuſtanda 252 narratio aperta quando fiat 236 narrationis& probatio- nis diſcrimen 24 5 narrationis plures par- tes à Cicerone ponuntur 24² uarrationis tres ſpecies 92 narrationis partes tres 235 narratidis partes duas po ſuit Ariſtoteles 23 narrationis pronunciatio qualis 66;3 narrationis fictæ uſus 232 in narratione quæ cauen- dad 249 naruitionum duæ ſpecies . naturale homini quid ſits nauta, ſi fluctibus abripia tur, num aſſequatur fi- nem propoſitum ¹36 Neſtoris eloquentia 777 Nicander 555 voiua 43⁸ nomin⸗ ma ae m a ä nihüs nt unſwati rii 1 Mum 6, 1 1 2 1INDEX. nomina quot modis com- ponantur 47 Numerus in fine domina. tur 526 numerori in oratione dif ficultas 528 numeros quidam latinis tres poſuerunt 42 de numeris in oratione 533 0 O'urzatione qui non corrigitur, nec pla/ gis fit melior 2 obliqua allocutio 476 obſcuritas in uerbis quot fiat modis 4⁰²⁸ obſcuritas in contextu, e tõtinuatione ſermonis, plures modi 4⁰⁸ obſcœna eſſe uitanda 408 Officiũ diſcipuli erga præ ceptorem 110 6εοαναάꝙν Xν 421 ⁊voαodia lat inis nõ con ceſſa 48 Onomatopœia 449 Operis huius diuiſio 6 opiniones de legendis au toribuus 353 Orator quid ſit 4 orator qualis eſſe debe- at 6 orator tria præſtare de- bet 160 orator unam eloquentiæ ficiem ne ſequatur 7¹18 orator ſit ſapiens 682 orator qualis quantusq́; ſit 574 orator nullus inuẽtus per fretus 572 orator quid ſit 669 oratoris officium 399 oratoris officium in qui- bus uerſetur 158 oratoris inſtrumenta 689 oratoris officia 673 oratori plurima cogitan. da, quid apud quos,&c. 660 oratori uerba fingere li- cet 4¹⁸ oratori qui fins ſeruan/ dus 60² oratorem non ſolum de re dubia poſſe dicere 185 ord 1 ND vratorem foͤre non poſſe, qui uir bonus non ſit 670 in oratore quæ requiran- tur oratoriæ utilitaus 727 orandi facultas conſumi/ tur, natura, arte, exerci- tatione 160 bratio oratoris& Rhe- toris opus eſt 703 oratio totidem generibus corrumpitur, quot orna tur 422 oratio ſyllogiſmos Diqle- cticos reſpuit,& cur 341 oratio mores,& animi ſe creta detegit 606 oratio interdum ſubmittẽ da A15 oratio omnis conſtat re- bus e uerbis 160 vratio, alia uincta, ſoluta alia 518 oratio perfecta quæ ſit de monctratur ſimilitudine 9 E X. oratio corrupta in quibui conſiſtat oratio omnis tribus eſſ prædita uirtutibus, et to tidem uitijs 34 orationis ſunt duo genera 143— orationis ſingulæ partes quales numeros deſide- rent 542 orationis excolendaæ uarij modi 4²9 orationis uitia quæ 4˙9 b orbicularis forma perſe- clißima eſt 74 oris in pronunciando di⸗ ſpoſitio 640, item ſpiri- tus, ibidem ornatus affert Oratoriad mirationem 4 u ornatus quo conſtet Sol ornatum quid 4²½ ᷣpbotaaa quid G 4⁰ Ouidius 862 P Aciſcendi morem eſt P piraticum 695 haci. ibidem participiori natura quæ 34. partitio quid 260 partitio diſpoſitionis eſt ſpecies 204 partitio etiam ultra tres propoſitiones poteſt ex INDEX. pacuuius 564 tendi 264 wzpaßonis idkura 3uz partitio quæ mala paraphraſis quid 586 262 waßtxſaois 257 bartit io Ciceronis pro barentheſis quid 497 c Cluentio,& Murena, wdεινειον cut id 508 mala 26 2 barium cõtrariorum gra- pᷣartilionis utilitas tia 508 264. we 476 partitionis conditiones ſi Paronomaſia 506 Ae leges 365 bartes quinq; hat Rheto wase quid 260 ricæ 133 patronus cur maximéè in partes Rhetoricæ duas peroratione utatur afè- Anaximenes ponit ctibus 348 158 Pedo 564 partes oratio nis ueteri⸗ pedum ſyllabæ& nomina bus tres poſite 32ꝛ 330 partes Rhetoricæ, quidã pedum geſtus,& eius ui- opera Oratoris dixere, cia 655 56, quidam elementa, ⁴αεερα 422² periodus& eius nemina 539— x„Nol⸗ qiputatio 370 pericles Anaxagoræ au- ditor 684 periclis uotum 70 3 1NDBX. periclis in dicendo uis de perſonis quæſtiones 709 380 peripatetici 6s; perſpicuitas prima elo/ periphraſis quid ſit quentiæ uirtus 99 455 perſpicuitatis uirtutes& periſſologia 4 55 forme 4¹⁰⁶ permißio 474 perſuadere non eſt finis peroratio quod dicendi Rhetoricæ 136 genus deſideret perſuaſio ſui ipſius per/ 36) nittioſa eſt 3 peroratio qualis eſſe de- Phalereus 560 beat 347 dHauraciug uis& uſus peroratio in duabus rebus 364 poſita eſt 34 7 Philætas 856 perorationibus quando philemon 559 pluribus utendum 358 philiſtus 559 perſiuz 563 philoſophi latini qui de perſona prius, an de 369 cauſa dicendum ſit, du- ε⁴αο 4⁰ʒ bitatur 365 phyſica oratoris eſt 683 perſonarum quomodo ha Pictores clari qui fuerint benda ratio 614 704 perſonarum decorum in pindarus comcœdijs 607 piſander perſonarum non triplex pituita curi tantum ratio eſt r5,& Plancus quo pacto in exordijs plato trackandæ 216 platonis, 55 ta dica 54 569 560 diſcendi cauſa, pere⸗ peregr inatio 82 Plautus 564. *tova u⁵ quando uicium 4 21 *νν νeius modi Soi Pœnitentiæ color 616 Poetarum mos in exor/ dijs ſuorum poematum 213 poetarum leclio Oratori plurimum confert 550 gi77„ 600 pohßndeton 303 pompeius diſertus rerum ſuarum narxator 607 pomponius ſecundus 664. Pronunciationem, in toto dicendi genere ſummam eſe dicit Demoſthenes 631 præcepta minus ualent quàm experiments 102 1.NDE X. bus eſſe debeat 87 bræceptori optimo num puer ſtatim ſit traden- dus 89 præiudiciorum uis in tri- bus generibus uerſatur 26) de præmijs nueſſiones 380 breſe criptionis queæſtio 3⁰3 præſumptio 472 probabile genus dicendi quod ſit ſit 4¹ probatio artificialis qui- bus partibus conſtet 280 probationis diniſto 26 7 probationes finitionibus proximæ quæ 344. probationum diuiſio 280 xpiuubis 471 proœmium, non nouißi- me, ut quidã putat, ſcri- bendum 205 recepior qualis mori/ praæmium quid iißfrat Ff 4 iper⸗ 1IND à peroratione 349 procœmium ab Epilogo in quo differat 219 proœmij pronunciatio qualis eſſe debeat 663 proœxmij modus 226 an Proœmio ſubijciatur narratio 233 procœmiorum figuræ 226 pronunciatio in pueris qualis debeat eſſe 76 pronunciatio debet tria præſtare 661 pronunciatio, ex natura ſit an ex arte 93² pronuncistio dilucida quando ſuerit 6 pronunciatio ornata quæx ronunciationis partes eitus laus E383 m p ronunciatione quæ ui anae 639 ropertins 563 E X. 1 propoſitio quid 168 propria uerba quid 47 proprietas quot modis ac clplatur 4⁰⁶ „a⁵ννα 3½ proſopopœiæ ubi uttles 35² proſopopœiæ quatum or nent orationem 475 protagoras, quas putet partes Rhetorices eſſe 158 pudenda quomodo queri — oporteat 617 puer, domi ne rectius an in ſcholis erudiatur 17 b puer quando ſit traden- dus Rhetori 85 puerum coturnicum ocu- los eruente Areepagitæ damnant 282 Pyrrho 67 pyrrhus à muliere inter/ fectus 310 pythagoras philoſopbus 673 619 Pytha- eans eſ 3 hadt 45 a h 56 5 4 na auut üe a a h i Hu „ 6 A zmuge ia umi 4 en 1 dn 3 uuls 81 4 . 2 1 1 24 18* 1 1 pythagoreorum mMos 516 Dar quid 207 Pheſeä finita quid 161 Aem infinita duæ 162 quæſtio omnis, aut in re aut in perſon:. 4279 quæſtio in genere iudi/ ciali duplex ex 207 Lueſtio ha, natura haſ primma 35s quæſtionis uariæ appel- lationes 207 ex quæſtione cauſ ſtatus neſcitur 207 quæſtiones aut ſunt in ſeri pto, aut in non ſcripto 160. quæſtiones aut ſunt fi- nitæ aut infinitæ 161 meſtionum diuiſt io 400 1INDEX. qualitatis qiuiſto, 0, eiuſ. demq́; queſtiones 376 quincunx 4 ¹1²2 quintiliani pater 0s R RAbirius 56 D ratio quid 207 ratiocinatio Ciceroni quia fit 28 4 ratiocinatio qualis ſit 590 ratiocinationis cum fini- tione coniunctio 390 b ratio cinationis bea. 391. refutatio dupliciter acci. pitur,& quartum in cauſis habet locum 22 2 reipublicæ leſ⸗ aclis 833. repetitio omnium antedi⸗ ctorum 399 reprebendere quo pacto Fſ 2 opor/ 1 NPE X oportek 618 quing 83 reprehendendi quæ fece- rhetoricæ initium ſeuori⸗ ris ratio 616 go 5 153 repudij iniuſti actio rhetoricam, latini orato/ 384 iam uel oratricem dixe rerum imagines quid pro- re 0 hiat 395 rhetoricam qui ſcripſe- reſpondendi figura 47i rint 150 rhetori puer quando com rhetoricen, non eſſe ar⸗ mittendus es tem, quibas argumen- rhetori in docendo quid tis probent quidam,& maxime ſit proprium borum ſolutio us 101 Gum rhetorica qul 369 ridiculi diuiſiones rhetorica ex quorum ar- 37. 1O tium numero ſit o⸗ riſus unde oriatur 27³ r iſus quas habeat uirtutes 14o rhetorica, ſit ne urrtus 3066 noi r4aa riſus uis 365 rhetorice, ſicut reliquis ar riſus præcipuẽ in natur⸗ tibus, certus eii finis& occaſione poſita propoſitus 368 b 136 rhetorice duplicem ha riſum mouere apud iudi⸗ ces difficile 366 G bet intelleclium e cur 367 120 n rubor œli quid preſagi/ rhetoricæ partes ſunt at nG 255 188 b Saleius aleius Baſſus 362 S ſalluſtiana breuitas 32r ſaluſtij in ſeribendo dili/ gentia 578 ſalſum quid.& quibus ma ximè proprium 369 ſapientiam oratori pro/ priam 680 ſcelera conſilium non ha- bere 365 ſchema, quando ſolcciſ⸗ mi uitium ſubeat 44 ſehems quid proprie 4⁶² ſchemata Aifwe ſunt duo- rum generum 493 qui ſciuerunt plurima 7²⁵ W ſcribendum e dicendum an ſit eodem modo 714. ſeribere quomodo opor- eat 377 Neribere diligenter, quam habeat utilitatem 977 qui ſeripſerunt plurima 1 1„ ſcripti& uoluntatis quæ ſtio 386 ſeriptimaleficij actio ber ſcripto quomodo occur- ratur 387 ſecreta loca quatenus pe- tenda 2us⸗ quæ ſecta eloquentiæ plus confſerat 684. ſedentium geſtus 657 ſeneca 85069 ſenſus oculorum, eſt auri- um acrior 626 ſententia quid ſit 436 ſententie multa genera 43³7. ſententiæ orationis lumi- na 44* ſententiarum deſtructio er confirmatio 587 9.39 Ff 3 ſenten⸗ 1 ND E X. ſententiarum ornamenta 4⁶8⁸ ſenum qucloritas 689% 5 b ſeria partitur Marſus in tria genera 387 ſermo quibus rebus con- ſtet 4 ſermo felicißimus ſeruilius 56 5 ſeruilius Sulpitius 568 ſeuerus 362 ſigna, non ſunt argumen⸗ 00 ta 280 ſignorum diuiſio 280 guudᷣa 8 80 ſimilitudo nonnunquam nallit,& in ea quid conſiderandum 313 ſimilitudinis in oratione uirtus 4²³ ſimiliuũ ratio quadruplex 508s ſimulatio . 474 ſimulatio quid 353 ſimulatio ſe prodit 67s ſimonides 537 ſimonidis fabula en ſolicitudinem eſſe ſimulan dam 690 ſolitaria uita cur futuro Oratori fugienda 20. ſocrates qua argumenta. tione ſit potißimum uſus 308 ſocratis ſapientia 69o0 ſolgciſmus quando cõtin 2at 41 ſolœciſmi tria genera 42 ſolccciſmi uitium quomo- do deprehendatur 43 ſomnijs nihil probatur 248 ſophoeles 97 ſecies 2933 :aei; Abd ſtatuu 12 vu enn. ——— — A Ld 1 NDENX. Natus cur ita dicatur ſtoici 685 164. quid ſit 156. ſuadendi pattes quot ex quibus condet 194 ibid. in ſuadendo& diſuaden/ ſtatus quot,& qui do tria ſpectanda ſunt 170 193 ſtatus tres à Cicerone ſuadentis perſona conſi- ſunt facti 137 deranda 199 ſtatus tantum eres eſſe ge⸗ ſuaſorium genus quos nerales, natura indicat admittat ſtatus 180 191 Katus unde ducatur ſuaſorium genus cir- 166 ea quæ uerſetur ſtatus caufarum in ge/ 191 b nere iudiciali 682. ſuaſorium genus qui pu- Deliberatiuo ibidẽ. tant iudiciali in to- Demonſtratiuo tum eſſe contrarium er 683 rant 201 Kuatus, quibus alijs no/ ſuſtentatio 474 minibus uocetur Pynechdoche quid 164 447 ſtatuum cognatio Pnechdoche 50s exr diuerſitas eul,x⁵ν 208 254 guooiαuασε 506 ſteſichorus 556 ſollogiſmis ubi ſit locus ſtilus optimus dicendima 341 b 2 giſter 377 Hlua quid 580 . Ff 4 T. Ta⸗ R INDEX T ds quid 8 T bul⸗ 269 doat ad exer itationem ram aruvit 4²⁰ Siahd mirẽ Haciunt Tixuitia quid 280 enans duplex acceptio 5 leaaas Luid iiferat tenpori ſubtilis diuiſio no utilitas 537 29 thucydides 559 kerentius 663 thy ſias Siculus artium terentius varro 563 autiquißimus ſeriptor teſtamenti aclio 150 384. tibullus 563 teſtes 271 timagines 559 teſtimonia diuina imantis piekura us 78 timothei in docendo con- teſtium duo enera ſuetudo 90 273 1 titus Liuius 565 theocritus ss togæ forma 658 theodoreus unam par- topographis 478 tem narrationis ſacit tormenta 269 25 trachallus 568 theophraſtus 4035,561 tranſgreßiones in compo Iheophraſtus Ariſtote/ h tione uitandæ lis diſcipulus 132 hochre pluribus modis theopompus»z9 tractanda Sis 161§86 Deeen. translate nei tur hn tun Jus 3⸗ tran 4 tran 4 rop 4 tto 1 4 3sa Snſ Litiau Dri 13 1 1 Ar V 59 SA at penlae laus 8 quid ſit 443. de ao tropi à figuris in quo diffe rant 443 tulliues turpia ut decora fiant 612 turpium laudandi ratio 6 14. tutelæ actio 383 tyrtæus 555 45⁵9 troporum uſus e loci 569 1N DE X. ranslata uerba lua dican b V tur 47 Valerius Flaccus 6 translats ubi probentur ualetudo memoriæ condu 48. cit 626 translatio ſecunda pro; uarices ciceronis 6ss priorum ſpecies ueneni dati;— 14 4⁰⁷ 368 translationis Katus ſub uenuſtum quid 369 qualitate continetur uerbi intelleckus duplex 337 eſt 35 tranzlationis lex 6 laudenda oratio 4⁵ 497, ſunt dupliciu 44. uerborum diſferentia luæ 366 uerbori figuræ quot mo⸗ dis ſiant 49⁸ uerecundia quando uici- um 693 uergilius 564 uertendi ratio 585 uertenda Græca in Lati/ num 585 uibij Criſpi laus 3zꝛ uibius criſpus 568 uirginij error 218 uirtus ſecundum natu/ Ff S5 ram ram eſt 724. uirtus doctrina perfici. tur 679 kirtutis laus 679 Kirtutes dicendi quaſdam non ſemper desere 608 uirtutum exempla in Ro- maniis 686 uiſionum uis& uſus 365 nita honeſta fawilis acqui- ſitu 7²³⁸ nitia orationis enumeran tur 4¹⁹ kocis natura, duabus re- Hus ſpeckatur 6533 uortex quid 4⁰7 kAox uiud blenius alit mu⸗ it rss 44 1 N DE x. uox ulira uires non urgen da eſ 640 urbanitas quid 369 urbanitatis definitio 368 urbes quo pacto lauden- tur 190 uſus doctrina potior e 692 X Xenophon 539.36⸗ Z. Zenonis de Rhetorica& Dialectica iudicium 143 Zeuſis pictor 7⁰⁴ ſirxua 297 I R⁴ 1 5, 4³9 Xi * . ——.... — 4 —— EHenteehee ————