*

6
ee

*
. 4.
ͤ

ke 140
4
1(0⸗
lop cr
Ca 44
4
5 „ — S 1 34 — 5 — .
a
di
2
f
—

TINI E SOCIETAIE 1 IES v,
co M M ENTARXTORV M T1N LIBRV M 6ENESLIS.
A capite vigeſimo quinto, vſque ad quinquage- ſimum;& finem Libri.
Hic porrs quartus Tomus, præter copioſam verborum,& ſententiarum Moyſis expoſitionem, continet centum& vndecim principales Diſputationes. Editio alter), plurimis mendieaihh Præcedoys ſcatehat, repurgata, 16 NG CCc9 KCA22 4. 5., b,
8 ſh„.*—, S 8 1 A8 u G
A
LY ǴDY N
b AbVD HORATIVM CARDON. äcW.
P ERMISSV SVPEEIORVYV M.

Seminar für Philosophie
der
—
Dunus Liebig-I U Sun
h, 8.
I
9 66 &⸗ 5411
3 4.-ͤ— . 3 ä““ 9 “ 1 „.— — ₰ 8 8 1— H
———— 3— 4 8 5 4— 4
lii eſſe
eümia!
agehi Katrir ſtulic dime, doniune cipli qulico Naconi dt s r oll din

“
§. R. E. REVERENDISSIMO E I
KutVSRIsS11 CARDINALI
EIT B 1BLIOTHECARIO APOS TOLIGO,
„ENEDICTVS PEREKII S,§..
Sr. multa: in te lunt, Cardinalis II- 8 luſtriſſime, à quibus verè potes, ac lu- AS culenter, copioſéque laudari: vnum Ttamen illud, quod crebro, de te, ho- S minum ermoc celebratur, tantieſt, Mvtvel ſolũ, ampliſſimis tuis laudibus atis efſe poſsit. Tu enim inſignem eruditionem cum eximia integritate morum, ſingularique animi mode- ſtia& pietate ita miſcuiſti,& quodammodo adæqua- 4 ſti:vt virtusne an doctrina in te præponderet, difficile
ſtt iudicium. Rara profectò ſocietas,& admiranda ma- ximè, mũlque veneranda ſcientiæ atque innocentiæ
coniunctio: hæc nempe conſummatam in Chriſtiana diſciplina ſapientis viri laudem continet. Hoc igitur quaſiconiugio quodam probitatis& doctrinæ, id tu, Baroni optime atque doctiſsime, aſſecutus es, vt& præ ſtabilis virtus tua, propter adiunctam ſapientiam, ma- iori etjam honore ac veneratione colatur:& excellens
A 2

ſcientia, quæ obnoxia multorum inuidiæ atque obtre-
morum ſuauitate condita,& præſtantium virtutũ or-
nata comitatu, amorem tibi omnium& reuerentiã cCô-
cilier. Ac me quidem huius reicontemplatio& admi- ratio impulit, vt tibi potiſsimum inſcriberem quartam hanc, extremàmque Commentariorum meorum par- tem, in quatotius libri Geneſis Expoſitioni quaſi faſti- gium impoſui. Sed præterea fuit altera quædam cauſa, grauior etiam apud me atque efficacior. Scio te, lectio- ne ac meditatione ſacrarum literarum mirificè dele- ctari:& hoc amplius, in eo ſtudio perdiligenter& aſsi-
dus verſari, atque ita excellere, quaſi non aliud vnquàã
ſtudium colueris. Teſtes ſunt Annales tui, omnem iam per orbẽ Chriſtianum celebrati, atque omni deinceps æuo celebrandi: qui vt multiiugi ſcatent eruditione: ita exquiſitis diuinæ Scripturæ ſententijs, doctiſque plu- rimorum difficilium locorum interpretationibus exu- berant: Ex quo facile eſt intelligere, quantum præſtarę in hoc ſtudio potueris, ſi ad hoc pręcipue, iſto ingenio, & induſtria, curãque incumbere voluiſſes. Cõfido igi- tur, hoc, quod nunc ad te defero meorum ſcriptorum munuſculum, dupliciter gratum tibifuturum. Etenim continet ſacrarum hiſtoriarum quæ in primis memo- rabiles atque illuſtres ſunt, dulciſsimam, maximéêque frugiferam cognitionem, cuius te cupidiſsimum eſſe noui: ideémque ab homine, tui iam pridem amãtiſsimo, datum eſt: haud ſane par meritis& dignitati tuæ: ſed quantum certè maximum, in pręſens, ſtudia noſtra fer- re potuerunt. Vale.
dationibus eſſe folet, quòd in te mira ſit ingenij ac
AVCTOR
— ——
*
h Jm⸗
Clamn mem ei tlaboru guſtwi uhrun qudê Inttraun ejhan
vior⸗

a Tit lc lu.
64⁄ u-
tuar Geme aidann Bſan Vee b E ditum opuus,nec minus laborioſo, quam lon- go ſtudio curaqus conféclum. Ier namque
in Komana G ve do eum librum publice ſum interpretatus:
& Commentariis einslibri componendis, limandi ſque, atque in lacem edendis, ndecim annos impendi. Ac niſi vererer, ne for- to laborum commemoratio, commendatio quædam operis,& quaſi Ieditatio cuipiam eſſe ideretur: narrarem tibi, Lector, in horum molitione ũ ommentariorum, quoti es mihi quantum- b què deſudandum fuerit: ingenti ſape tædio ſuſceptæ prouincia: interdum etiam non ſine pænitentia inſtituti operis, atque eius perficiendi 22 abſoluendi deſperatione.. erum benignus E mi ſericors Deus, mirò noſtram tum animi, tum corporis 4 tatem adi uate nouos identidem exſafcitaur impetus animi, a- lacritatẽmque ac vigorem ſubinde redintegrans, quo teytwn
ſcribendi curſum, ad metam ſue conſtanter perſe aqueremur.
Acnos quidom nec tam longinqui temporistæderet, nec pænite-
A 3

. Mach..
—
rir iot tantorumque laborum, ſi operis abſolutio,& præſtantiæ libri, quem hiſce Commentariis interpretati ſumus, G aliorum
expebtationi,& noſtro conſilio, Totégae reſponderet, Sedenim
dlignitatem& quaſi pretium operis Rquod eius tamen pretium
fuerit)ero ac prudenter aſtimabunt homines hac in arte, ſtu- diòque ſacrarum litterarum periti ac perfecti. Sciat porrò Le- itor,(ommentaria noſtra in caput 49. Geneſis, ante ſex annos, fub titulo lib. de Benedi c. Patriarch- oniuncté cum ſecundo To- mo ſommentariorum noſtrorum in Geneſim euulgata, nuc de- nuo d nobis recognita& aucta, in hoc quarto Tomo‚ſuum in lo-
cum videlicet, propriâmque ſedem&ſſe reępoſita. Quòd ſi diuina
gratia, qua nobis adhuc in ſcribendo benugnè adfuit, aliquor
deincꝰps annos in commentandi& ſcribendi ſtudiio ae labore
nos itidem fouere,& adiuuare pergat: breui dabimus in publi-
cum duos Tomos Electarum diſputationum: alterumad ſacrã Scripturam Veteris Toſtamenti, alterum ad Noui pertinètem, & zrumque maxima iam in parte confectum. Sed quia neſci mus quid nobi⸗ expediat, quid ve de nobis ſtatuerit, ſuh cuius nutu vitæ noſtræ momenta decurrunt, ſurpare iuuat ilam fortiſbimi Ducs ſanclique viri Iudæ Ma- chabai plenam pietatis ſententiam: Sicut fuerit voluntas in cœlo, ſic fiat. Vale.
2 e
Commer Nqxcad
NTe

er 1, „ ⁵ 7 7 d 2 1u 8
8
d-
1 NDFB X
COPIOSISSIMVS DISpPVTATIONVM ET VSTIO-
NVM, RERVM QVE OMNIVM MEMORABI-
lium, quæ in hoc quarto Tomo tractantur. Eſt autem Index hic digeſtus,& diſtinctus per viginti ſex capita, quæ in his Commencariis explicantur, id eſt,; à capite vigeſimo Juirto⸗ — vlque ad uinclsagelimum, Lfnen libfit.
Notæ porr numerbrum adiefte hnic Indici,indicant numeros appof ltos in magine ad Connekaniaf 1 ſ. ngulotum Capitum.
CkPVT VIGESIMVM INTVM 6 ENESILS.
Continet nouem Disputationes
V K᷑RNA M ætas
martura& ido- nea ſit coniu- gio; tam in viro quàm in fœmi o na, ſecundum ſſ Heſiod, Pla- tonem Aroteſem. num. 3. Cur Moſes tam multa de lacob, de Iſaac verò perpauca ſcriplerit⸗ 2.
PRIMA DISPVTATToO.
(* IVR complures i in veteri Teſta- mento pernobiles fermſias uerint Kteriles...
W Iſaac precatus Deum ſit pro
ſterilitate vxoris ſuæ:& hic opinio diſcutitur B. Chryſoſtomi. 6. Cur Iſaac tanto tempore ſterilem ex pertus vxorem, non alteram du- xit: ſicut ob eandemn cauſam A- braham duxit Agar. 7 Quodnam ſit acetrimnum vxori a- moris erga virum ſuumi incitamẽ- tum ſecundùm Ariſtotelem. Ibid. An Iſaac ob monogamiam, præferẽ- dus ſit Abrahæ„qui duas limul v- Xores habuit. Gum generatio lacob à Deo Prondi. ſa,& ipſe eſſet prædeſtinatus, quo- modo dicitur, ea, propter Ilaac preces;, fuiſſe diuinftus conceſſa: & an prædeſtinatio„& prouiden- tia

1 N D tia Dei, humanis& naturalibus
mediſs adiuuert
Cualis fuerit illa colliſio mutua la- ra le nomine Idumæorũ, denorari Ro-
coh& Eſau in vtero matris. 12. An ille motus infantium in vtero, fuerir naturalis, an ſupernaturali modo factus. 13, Qualis exercitatio corporis vtilis, ex ſententia bus pregnantibus. 15.
rcvubA DISPVTATIO.
A D quem locum, ſiue ad quam 4 perſonam iuerit Rebecca„vt Deum conſuleret;& qualis fuerit illa conſulendi ratig; Variæ Au- SCtorum expoſitiones,& Spinio- nes. 16.
2
TERTIA DISPVTATTO. E quatuor modis conſulendi Deũ per Prophetas, per ſom- nia, per ſortes, per Sacerdotes ſiue Ephod. 20.& ſequentibus.
De triplici affectione animi, qua prę- parabantur Prophetæ, vt prophe- ticum ſpiritum diuinitus accipe- rent. 22.
De modo, quo reſpõdebat Deus per Ephod Sacerdotale, ſiue pontifi- cale. 25
De mirabili fulgore lapidũ, qui erant in rationali, ex quo prænoſceban-
tur futura:& quando iſtud mira- culum ceſſauerit in populo He- bræo, ex Ioſepho 2 5.& 26.
Supradictos quatuor modos conſu-
lendi Deum, deſijſſe ante Macha- baæorum principatum. 26. Cur lapides pretioſi, qui erant in ra- tionali, dicti ſint Vrim& Thu- mim:& cur dictum ſit Rationale, xR Græce ꝓν☛... 25.
. 9.10.11.
Ariſtotelis, ſit mulieri-
ti Auguſtini.
Reiſcitur fabula Hebræorum, aien- ium quaties prophetæ in Scri pdu. ra vaticinantur contra 1 dutnæos,
Manoc. 29. Allegorica expoſitio hiſtoriæ lacob, & Eſau, cùm dicitur, Maior ſeruiet
minori! ſecundùm Auguſtinum&
KRupertum. z0., 31.3 2. Cur Deus per totum orbem diſpergi voluerit Iudæos, egregia ratio Bea . o. Cur mali plures fint, quàm boni, prę- clara diſputatio Nazianzeni. 33. Conflictum Iacob& Eſau in vtero, figuram fuiſſe concertationis bo- norum,& malorum in Eccle ſia,& vitiorum, ac virtutum in animo cuiuſque, diſpuratio Auguſtini& Origenis. 32.& 34.
OQvAKRTA DISPVTATIO.
D' germano ſenſu& intellectu
eorum verborũ S. Pauli, qui- bus in Epiſtola ad Romanos capit. 9 tractat hunc locum Geneſis de Iacch& Efau valdè copioſa& vtilis diſputatio. 36. lacob non ob præuiſa bona eius me- rita futura, electũ eſſe à Deo. 38. Aduerſus Originem, dſerentem ani- mas hominum fuiſſe in exordio mundi omnes creatas;& propter peccata, quæ tunc egerunt fuiſſe detruſas in corpora. 39. Tribus modis Fſau ſeruiuit fratri ſuo lacob, ex ſententia B. Thomæ 40.
Quatuor clariſſima præcipuæ dile-
Ctionis Dei erga Iacob argumen-
QVINTA DISPVTATIO. D) R an lacob fuerit ſan-
ctificatus in vtero matris ſuæ.
2* nb 4
„
SEXTA
8 m, w
61114 Yoſci nerta KG vnc. 4 vmteſe 4 Aum. hal cie lacb&k k. amn ſeolu rnyoraid 3 gur Kde 4 fulto eis
AiDaulus cit- rehectue
Plectio lac cis te
dadder 5EP
NI
11Lex!
wlurpan 6 am ſt 1. Vnde com to Daul 8 lectoru (ecüch
Dißun ſtcidor tandun Lbum lhar du an bi Emkel Aagon
Ane

un A nimo 4 1 z i& TI). &K clecu 18 am qui- Lom d 1pit. m(rsde 36. dona mae-
SRXTA DISDVTATIG.
—
Vo ſenſu B. Paulus locum hunc
Geneſis de lacob& Eſau cita- ucrit ad Romanos 9. hiſtoricòne, an myſtico: nũ reſpectu vitæ æter- næ an reſpectu bonorum tempo-
ralium. 43. Si Paulus citauit locum Geneſis de Iacob& Eſau ſecunduùm hiſtori- cum ſenſum,& reſpectu bonorũ temporalium, quomodo id con-
gruat& deſeruiat conſilio& pro-
poſito eius. 44.
Si Paulus citauit eum locum Geneſis
reſpectu electionis ad vitam æter- nam, non citaſſe eum hiſtorico, ſed myſtico ſenſu. 45. Electio lacob,& reprobatio Eſau, cuius rei myſterium& figuram
habuerint. 46.
SEPTIMA DISPVTATIO.
N Pauli argumentatio ducta
ex Iacob& Eſau exemplo, ſi
vſurpata ſit ſecũdũ ſenſum myſti-
cum ſit valida. 47- Vnde compertum eſſe potuerit Bea- to Paulo, Iacob fuiſſe figuram e- lectorum, Eſau aurem reproborũ ſecũdùm myſticum ſenſum prin- cipaliter intentum à Spiritu ſan-
cko.. 48.
Diſputatur, quiſnam ſenſus myſticus ſit idoneus& validus ad argumẽ-
tandum. 49.
Quibus modis cognoſci queat, ſensũ aliquem myſticum fuiſſe à Spiri- tu Sancto principaliter intentum. Ibidem.
Conſenſus Patrum vtentium ſenſu aliquo myſtico in argumentando,
& probando quidpiam, declarat
INDEX.
fuiſſe eum principaliter intentum
à Spirito Sancto. 50.
Vter ſenſus præſtabilior in explican-
da ſcriptura iudicari debeat, hiſto-
ricus an myſticus. 52.
De piloſitate Elau:& copia pilorum in homine, cuius rei ſit indicium.
53.
Detribus nominibus, Eſau, Edom,&
Seir, quibus in ſcriptura appellari ſolet frater ipſius Iacob. 55. De naturali modo egrediendi ex vte-
4
ro matris, ex Ariſtotele, Varrone,
& Plinio. 556. Diſputatur de ſignificatione nomi- nis Iacob.
“ Quid ilfa retentio plantæ Eſau, facta
à lacob, ſignificaret. 58. Venator& venari, ſæpius in malam partem vſurpari in Scriptura. 59. uanto in honore fuerit amtiquitus ſtudium venandi& agriculturæ. 61. Quid in Scriptura ſignificet vocabu- lum Siraplex. 62. Pulchra B. Gregorij diſputatio alle- gorica ſuper diuerſitate ingenio- rum,& morum Eſau& Iacob. 64. Breuis diſputatio in Genethliacos. 66. De ſimplicitate victus antiquorum hominum. 68. An edulium lentis Iacob, fuerit ex genere lentis Ægypriacæ apud ve- teres admodum celebratæ, ſicut ſentire videtur S. Auguſtinus. 69.
OCTAVA DISPVTATIO.
A Iacob peccauerit, inducendo Eſau ad vendendum ſibi ius primogenituræ, cum ei adiũctum eſſet ſacerdotium, præſertim autẽ tam vili pretio. 1. Refellitur traditio Hebræorum aien- — B
1

———————᷑—᷑—ÿO—BęO·⸗;O:—ꝛO—
1INDEX.
tium, Iacob pfætet edulium lẽtis, aliud quoddam ingens pretiũ de- diſſe pro venditione primogeni- turæ. 74. Breuis diſputatio num ante legẽ Mo- ſis, omnes primogeniti eſſent ſa- cerdotes. 76. Quid in Scriptura ſignificet vox pro
fanus,& verbum profanare. 79. NoONA DISPVTATIO.
Vale,& quantum,&quotuplex fuerit peccatum Eſau in ven- denda primogenitura. 81. De quinque vel ſex peccatis Eſau. 82. Pulchra diſputatio S. G regorij de ſex modis peccandi per intemperan- tiam Gulæ. 82.83. Eſau duodecim in rebus præfigura- uit reproborum hominum inge- nia, mores, ſtudia, exitus denique ac fines. 85.
——————
CAPVvT XXVI.
IN fuerit idem rex Abi- melech, qui nominatur in hoc libro cap. 20.&
De cauſis fertilitatis& ſterilitatis ter
ræ Egypti. 5. De varijs modis prouidentiæ pei cir- ca ſeruos ſuos. 7.
Quatuor Abrahæ eximia merita, ob quæ Deus tot, tantaque promiſit ei ac ſemini eius. 3.9. An maiora fuerint merita Abrahæ, quàm Iſaac:& de excellentia me- ritorum, in his qui fuerunt E unda- tores,& tanquam Patriarchæ reli- gioſorum Ordinum. 9.
Qualis fuerit ille iocus& luſus Iſaac
cum Rebecca, ex quo Abimelec cognouit eſſe vxorem eius. 12. Exempla clariſſimorum virorum, qui recreandi animi gratià, etiam ad pueriles ludos& iocos deſcende- runtrt. 14. Allegoria ſuper luſu& ioco Iacob cũ Rebecca. 15. De centuplo meſſis prouentu, qui contigit Iſaac, an fuerit naturalis, an ſupra naturam,& miraculo aſ- ſignandus. 1 8.& ſequentibns. Diſputatur, feſtinatam opulentiam, neo eſſe inculpatam, nec diuturnã; & irem inuidioſam, atque odioſam, eſſe ſolere. 21. Neminem ſubitò fieri optimum, ſed per gradus quoſdam,& incremẽ- ta. 22. Pulchra Origenis diſputatio allego- rica ſuper illo centuplo prouentu Iſaac. 23. Diſputatur de malo Inuidiæ: pulchra Inuidiæ deſcriptio ex Ouidio,& quàm cæca ſit inuidia. 24. 25. Aquarum copia,& agriculturam,& rem pecuariam,& omnes propèe- modum humanæ vitæ partes con- tinet, præſertim in Paleſtina, ex Plinio. 25. Origenis diſputatio Allegorica ſuper puteis factis ab Iſaac in terra Pa- leſtinorum. 30. Allegoria Origenis ſuper iurgijs& rixis inter Palæſtinos& paſtores Iſaac propter aquam. 34 B. Gregorij præclara diſputatio tro- pologica ſuper foſſione puteorum
Iſaac. 36. Cur Deus omnium, dictus ſit pro- priè, Deus Abraham. 38.
Quanta ſit gratia diuinæ protectio- nis& aſſiſtentiæ quam Deus ex- hibet Sanctis:& de quatuor mo- dis diuinæ protectionis. 48.
De
— 3„—
Pruäa üihu
Dekaclirte cd
zemg
auluulem 0 mme co. Kläsult uꝛnictiß run decut
pine pec
mus, Kdl
49. Laici me uiuum, g tionem: Hedteie ndo Cumher vicisl Demuli mocdlitat legoria l Nnomin laplu Th dem fil R uere dcere e Krit kgreßa tota hi ædicat canes! Neheretie bl. lonni te teles em hroue aC. Qud.

Anelet waau =mad ende-
14. 6 1 ob cũ
15. d 12!, qui t maralis, l Mroal- m G. p 12 lam, e mnirnä; ue Hiam, a1. di 11 led 68 m. 22, ura— cgo- plo Dentu 23 uc Gh ex e⸗d la. 8 2ſ. nccul an,& omne pe⸗ x Da 123D- Pals ii e 1). legs She
ac in eba-
30.
uper us K
nos& 8 oles m. 4 4 diſp 10- None] Saul
356. zictu ro⸗ 8 38
o⸗
quam 1 1 ⸗ de qud 9 oDi. 40 tion b he
xemplo Iſaac. 43. Erudita diſpuratio Origenis allegori- ca, quo pacto rex Abimelec figu- ram geſſerit Philoſophorum,& ſapientum huius mundi. 45 Breuis diſputatio de varijs ſignifica- tionibus, quas in ſcriprura habet vocabulum Pacis. 456. Conuiualem ſocietatem& hilaritatẽ maximè conducere ignoſcendis delictis, inſtituendis, aut reſarcien- dis amicitijs,& ſinceritati animo- rum declarãdæ: contra quam tur- piſſimè peccauit Alexander ma- gnus,& alij quidam Imperatores.
47
An Latini melius appellauerint Con-
uiuium, quam Græci Compota- tionem:& cur tam Græci quàm BHebræi epularem conuictum, 4 porando appellauerint. 48. Cur inuentor vini, vocatus ſit ab Eth- nicis Liber. B ibid. De multiplici opportunitate& com- moditate temporis matutini. 49. Allegoria Origenis ſuper conuiuio
Iſaac. 50. De nomine vrbis Berſabeæ. 51.
Lapſus Thoſtati circa tempus mortis Sem filij Noe. 57. De reuerentia, qua gener& nurus colere debẽt ſocerum,& ſocrum, ex Ariſtot. 59. Egregia diſputatio allegorica ſuper tota hiſtoria Iſaac, uperti. 56. Prædicatores Euangelij, eſſe tãquam canes Domini. o.
De hereticis vexantibus Catholicos.
61. In omni tempore contra nouas hæ- reſes emergentes Chriſtus excita- uit nouos Doctores& propugna- tores Catholicæ doctrinæ. 61. Qualis eſſe debeat ratio bene& con-
A
. A ——
1NDEX.
De facilitate condonandi iniurias e-
ignè allegorizandi ſacras hiſto- rias. 62.
—
CAPVT XXVII.
DISPVTATIONES OCTO.
E ſexdecim incommodis ſenectutis. 2.& ſequẽt. PExemplum viuaciſſimæ ac vegetiſſimæ ſene- utis in Paulo Concordienſi, di- ſertiſſimis verbis enarratum à B. Hieronymo. 3z. Perfectam eſſe Philoſophiam, afſi- duam mortis meditationem. 4. De varijs modis,& generibus vena- tionum,& quodnam eorum fit optimum, auctore Platone. 5. Cur Iſaac benedictur' filio ſuo Eſau, requiſiuit ab eo prius cibatum ex venatione. 8. Pro ſpiritualibus bonis acceptis, red- di debere temporalia, pulchra B. Auguſtini diſputatio. 9. Allegorica Ruperti diſputatio in Prę latos Eccleſiaſticos, parum ſincer? beneficia& dignitates Eccleſia- ſticas diſpenſantes. 10. Egregia B. Ambroſij documenta& præcepta in diligendis tractandiſ- que filijs, valdè parentibus obſer- uanda. 12. Diſputatio, quam deteſtabile ſit cri- men,& atrociter à Deo ſæpe vin- dicatum, filios eſſe iniurioſos& contumelioſos aduerſus parentes; de quo præclara traditur Platonis doctrina,& admodum memora- bile exemplum à B. Auguſtino proditum. 14. De duplici ſpecie ſimplicitatis& in- nocentiæ, ex B. Baſilio. 16. Super eo quod lacob aſſumpſit habi- 1 B 2
—

1 NR D E X.
tum Elſau, vt benedictionem pa- tris præriperet, quadruplex tradi- tur allegorica expoſitio, Hyppoliti martyris, Ambroſij, Auguſtini,& Gregorij. 17.
PRIMA DISPVTATIO.
N peccauerit Iacob, cùm indu- tus veſtibus Eſau, videri vo- luit patri ſuo eſſe Eſau. 20. Iacob nihil in illa ſimulatione habi- tus peccaſſe, communis Patrũ ac Theologorum aſtruitur ſententia.
2 22ͤ.. Bonam eſſe& vtilem nonnullam ſi- mulationem,& deceptionem in loco,& in tẽpore, quomodo pro-
ber S. Chryſoſtomus. 23. Diſputatio Thoſtati pro de fenſione lacob. 24.
De quinque ſpeciebus ſimulationis à Scoto traditis. 25. De quadruplici ſpecie ſimulationis & fraudis ſecundùm ipſum Au- ctorem. 26.
SEkcVvNDA DISPVTATIO.
N ſit tolerabilis eorum ſenten- tia, qui arbitrantur lacob eſſe mentitum patri ſuo, nec peccaſſe tamen, quia ſit aliquod mendaciũ inculpabile,& laudabile. 29. Diſputatio Platonis, quod omne mẽ-
dacium ſit indecens arque inutile
Deo, non tamen hominibus. 29. Exponitur ſententia Origenis de mendacio nonnumquam licito.
31. Quid de mendacio ſenſerit Chryſo- ſtomus& Caſſianus 32.& 33. Iſtas opiniones refellit Auctor, tripli- citer probans omne mendacium per ſe eſſe malum. 35.
——
Ad quem finem& vſum data ſit ho-
mini facultas loquendi,& inſtitu- ta ſint verba. 36.
Quanta virtus ſit hominis, eſſe vera-
cem ex Ariſtotele,& Pithagora. Diſputatio, an obſtetrices Aegyptia- cæ propter mendacium quod di- xerunt, perdiderint mercedem vi- tæ æternæ,& ſolùm promerueririt temporalem, vt ſignificat B. Gre- gorius. 38. vſque ad 42. An mendacium officioſum poſſit eſ- ſe meritorium boni cuiuſpiam tẽ- poralis apud Deum. Peſtilens Darij Perſarum
1. Regis de mendacio ſententia.
42⸗
TERTIA DISPVTA TIO.
Nlacob ſit quidem mentitus,
ſed quia fecit id ex reuelatio-
ne& inſtinctu Dei, nihil peccaue- rit, vt quibuſdam viſum eſt. 43. Probatur euidenter, Deum, nec au- ctorem, nec præceptorem nec ſua ſorem mendacij eſſe poſſe. 44.
QVARTA DISPVTATIO.
N probanda ſit opinio multo-
rum, aientiũ lacob eſſe men- titum,& peccaſſe venialiter. 45. Pręter B. Virginem, de nullo Sancto- rum certò dici poſſe, per totam vi- tam, eum numquam peccaſſe ve- nialiter, ſententia B. Auguſtini,& doctrina Tridentini Concilij. 47
QVvINTA DISPVTATIO.
Eclaratur& defenditur com-
munis Theologorum ſenten-
tia, quæ lacob vindicat ab omni mendacio. 49.
Diſputa
—
——— N—— d— 4——— ͤͤ—
„
3—
yjxaman 1 deret puic earh Neve CM Dodder 1 Vndicar c Foleuron 9 nobrn Enrtumne lee (aMlxerudip peluxe unn Jreuo,p lumüml lus lacodlnem dlaudap. recoſar cm dini vjih min nauoner VWnane Kud prar⸗ quæ. Cur llaa lorare darur,e Cur Deu benecd

n mserint 2 d Gre-.
a lontel. m sie tẽ-
41. t. de
42.
rEm.
m Writus,
ex ara uio- nb cage⸗ lun. 43. Deul. rau- torei m rfla
boll 44. 1TA
pini u lto- cob Men⸗ enial aa,5.
null u2 co⸗ e,pet onll- im pe Ie- 3. Au Nii,& ai Co 7
fendin ul-
ggotul Men
5 dicat NGn
1 ta
rN D Ev.
Diſputatur, an lacob iure habere de- beret primogenituram Eſau, quia eam ille vendiderat ipſi 50.& ſeq.
Cur Doccores tantopere conati ſunt vindicare Iacob ab omni menda- cio. 53.
Soluunturomnia argumenta eorum, qui probare conati ſunt, lacob mentitum eſſe,& peccaſſe venia-
lirter. 54·
Conſuetudinem eſſescripturæ, ap-
pellare vnum hominem nomine alterius, propter inſignem quam- piam ſimilitudinem quam gerit il- lius. 54.
Iacob ſine mendacio dixiſſe: Ego ſum Sau dupliciter oſtenditur. ibid.
Anexcuſari poſſit à mendacio lacob,
cum dixit patri ſuo: feci ſicut præce- piſti mibi:& rurſus, Comede de ve- natione mea. 56. Quinque regulæ ad cognoſcendum & iudicandum, quæ ſint in Scri- ptura pro mendacijs habenda,& quæ non. 57. Cur Iſaac tactus maximè iudicio ex- plorare voluit, an qui ſecum loque- batur, eſſer Eſau. 59. Cur Deus ſit paſſus decipi Iſaac circa benedictionem lacob, Quxæſtio Damaſi Papę,& reſponſio B. Hie- ronymi. 61.
De variis modis, quibus prophetarũ ſpiritus tangitur,& afficitur, ex B. Gregorio. 62.
Cur voluit Deus, vt Iacob per dece- ptionem patris,& non apertè ac ſimpliciter benedictionem pater- nam obtineret. b 63.
De antiquitate moris, vt primariæ
perſonæ pretioſis veſtibus induan- tur. 64. Cõſuetudo ſacrorum Prophetarum, & ſanctorum ſcriptorum, vt earũ
rerum vtantur ſimilitudinibus, in
quibus vitam exercuerunt. 65. Super illis verbis Iſaac, Qdor filij mei, ſicut odor agri pleni, diſputatur qua- lis ſit,& quantæ ſuauitatis odor a- gri:& quando terra ſuaulſſimè o- leat,& ſuper hoc pulcherima Bea- ti Gregorij& Ambroſij allegori- ca expoſitio. 67.68. Quntuor bonorum genera, per bene- dictionem Iſaac eſſe promiſſa la- cob,& poſteris eius. 71. Cur Iſaac in benedictione filij ſui la- cob, ſolius meminerit roris, tacens imbres, niues, ac vétos& calorem celeſtem. 772. Quante vtilitatis fuerit in terra Pa- ſeſtina defluxus roris, vt pote in qua non niſi duobus anni tempo- ribus ferè plueret: vnde frequen- ter in Scriptura nominatur imber temporaneus& ſerotinus. 72. Qus ſint bonę ac fœcunde terrę,&, vt vocat ſcriptura, pin guis, ſigna. 73. De mira ſocietate& quaſi coniugio quodam cęli ac terrę ad procrean- da omnia ſublunaria: quod veteres poëte per louem ac Iunonem fi- gurarunt, ſic interpretante B. AXu- guſtino. 74. Multiplex interpretatio allegorica il- lius benedictionis, quam Iſaac cõ- tulit in Iacob.). Conſuetudo eſt ſcripturæ in dandis promiſſionibus, promittere aliqui- bus magna quæpiam bona, quæ nõ ipſis, ſed multo poͤſt tempore, alijs præſtanda ſint,& cur id fiat. 77. Diſpuratio Philonis de quadruplici eſtaſi. 8o. Vocabulum Doli,& apud profanos, & apud ſacros ſcriptores indiffe- renter vſurpari in bonã atque ma- lam partem. 83. Vtrum benedictio, quam Iſaac dedit

Jacob, putans eſſe Eſau, propter errorem perſonæ, cenſeri deberet
valida. 84. SEPTIMA DISPVTATIO.
C* Iſaac tantopere recuſauerit
benedicere Eſau. 85.,
Cur Iſaac non poterat benedicere duobus filijs ſuis lacob;& Eſau, cum lacob benedixerit duodecim
filijs ſuis. 86. Vtrum Abrahã benedixerit filio ſuo Iſaac. 87.
Cur anriquitus tanti fieret benedi- ctio paterna:& an cuiuslibet pa- tris benedictio æqualem vim ha- beret. 88.
OCTAVvA DISPVTATIO.
* Moſes dicens, lacrymis Eſau permotum Iſaac, benedixiſſe illi, contraria ſcripſerit B. Paulo aienti ad Hebræos 1 2. Eſau non inueniſſe pœnitentiæ locum, quã- quam cum lacrymis inquiſiſſet eam. 91. An ex iſta ſententia Pauli poſſet in- ferri, poſſe in hac vita eſſe peccatũ aliquod impœnitibile, atque irre- miſſibile. 92. Quid in Scriptura ſignificet verbum pœnitere,& vocabulum Pœnitéẽ-
tlæ. 94. Qualia fuerint ingenia& mores Idu- mæorum, ex loſepho. 96.
Egregia diſputatio Philonis, quòd iiprobis melius ſit eos ſeruire bo- nis, quàm dominari illis:& ſuper eadem re, præclara Ambroſij& Baſilij doctrina. 97.98.
Idumæi quandiu permanſerint ſub iugo ludęorum& quoties illis ſer- uterint. 4 100.
1 NDE X.
Quando Idumæi dominati ſunt Iu-
dæis. 101. De duplici genere Iratorum hominũ ex Ariſtotelis ſententia. 105.
CAPVT XXVIII. Decem Diſputationes.
PRIMA DISPVvTATIO. NNlocus, in quo Iacob vi dit ſcalam, fuerit mons NMoria, in quo poſtea æ- dificatum eſt templum
Thoſtatus. 4. SECVNDA DISPVTATIO.
Vr Iacob& incomitatus,& pe- des atque omnium ferè rerum inops miſſus ſit in Meſopotamiã. 10. uomodo talis profectio Iacob in Meſopotamiam figura fuerit deſ- cenſus filij Dei in terram ex B. Au- guſtino. 11. Hoc exemplo paupertatis Iacob pul- chre diſputat Philo qualis vitæ ra- tio deceat ſtudioſum virtutis,& ſapientiæ. 13. Diſpuratio allegorica Beati Gregorij Dper hiſtoria Iacob in itinere dor mientis in terra, capite ſuper lapi- de poſito:& quòd nomen Somni tribus modis vſurpetur in Scriptu- ra. 14. Explicatur copioſè ac diligenter lo- cus libri Sapientiæ pertinens ad hanc hiſtoriam Iacob. 17.
Latinum interpretem verbüũ Hone-
ſtare, nonnumquam ponere pro locupletare& ditare. 16. TEIRTIA
ſiip gaabu vuios diui prorerum Dwoilips c dus proc ts, fotti arigt e foritet, re (nodo Inredus manls, Kerc Dtædana vin⸗ Admiait Angel Quiaſce um pe⸗ Dominms ei quic i proui han W. Tala P. man
Quomo genel Proui- ktudi tonürr
UA
d

15 lu. 0l. Aeinü a).
dn
„
91
0 dsb vi ne a rons 51 Mee- At mum umunt
de at
4
TIAN,
itat eepe⸗ mt 2
II. is Iac dell- ualis mica- vin an&
1z ⸗ ceati„aorij in iti tdot ite ſu epl-
———— ———— 5 4 ... 8. 4 1
TERTIA DISPVTATIO.
Væ fuerit propria& primaria ſignificatio eius ſcalæ, quam
vidit in ſomnijs Iacob. 18. Quomodo ſcala illa figura fuerit di- uinæ prouidentie. 19.
Simile huius ſcale videri, quod Poete finxerunt de lIouis catenaꝗ. 19.
Varijs gradibus illius ſcalæ ſignificari varios diuine prouidentiæ modos pro rerum ipſarum varietate. 20.
Duo illius ſcale latera ſignificabant
duas prouidentiæ Dei proprieta- tes, fortitudinem,& ſuauitatem: Attingit enim à fine vſque ad finẽ fortiter,& diſponit omnia ſuaui- ter. 21. Quomodo mala, quæ cernuntur tam in rebus tã naturalibus, quàm hu- manis, cohærere queant cum per- fectiſſima Dei prouidentia. 21. Præclara B. Dionyſij de ſuauitate di- uinæ prouidentiæ ſententia. 22. Adminiſtros diuinæ prouidentiæ eſſe Angelos. 23. Quid aſcenſus& deſcenſus Angelo- rum per ſcalam ſignificaret. 23. Dominus in culmine ſcalæ innixus ei, quid ſignificaret. 25. An prouidentia mundi à ſolo Deo proueniat, an ex alijs quoque re
bus. 26. Falſa Platonicorum de prouidentia mundi opinio refellitur. 26.
Quomodo viſio illius ſcalæ, pręter
generalem ſignificationem diuinę prouidentiæ, propriè pertineret ad Eruditionem,& cõſolationem,& confirmationem ipſius Iacob. 27.
QVARTA DISPVTATIoO.
E duabus allegoricis interpre- tationibus illius ſcalæ; quarũ
1 NDEX.
altera pettinet ad incarnationem filij Dei, altera ad Chriſti Eccleſiã. 29. Scala illa figura fuit generationis, ſi- ue genealogiæ Chriſti Domini, quam Matthæus& Lucas deſcri- pſerunt: Cuius ſcalæ gradus, fue- runt generationes& perſonæ in Chriſfi genealogia memoratæ. Latera ſcalæ, quibus infixi tenen- tur gradus, ſunt Dei miſericordia & veritas. Inferior ſcalæ pars hæ- rens in terra,& ſuperior attingens cœlum, præfigurabant duas Chri- ſti naturas, diuinam& humanam. Deus faſtigio ſcalæ innixus, ſigniſi cabat diuinitatem humanitati v- nitam. Angeli aſcendentes, erant qui ferebant ad Deum preces& deſideria Patriarcharum& Pro- phetarum de aduentu Meſſiæ: de- ſcendentes Angeli erant, qui ora- cula Dei deferebant ad homines, pertinẽtia ad Chriſti myſteria. 29. uemadmodum 5. Auguſtinus ean- dem ſcalę allegoriam paulò diuer- ſiùs, ſed doctè interpretetur. 30. Allegoriam ſcalæ pertinentem ad Chriſti Eccleſiam, quemadmodũ tractet& explicet Caietanus. 32.
QyviNTrA DIsSPVTATIoO.
D Tropologica illius ſcalæ in- terpretatione, ſecũdùm quam oſtenditur ſcalam illam fuiſſe fi- guram Euangelicæ perfectionis, & diſciplinæ religioſæ. 22. Cur diſciplina religioſa affimiletur ſcalæ. Ibidem. Duo latera huius ſcalæ, eſſe fidem& opera: ſiue verbum Dei,& ſacra- menta: ſiue duo illa moralis Philo- ſophiæ præcipua capita, ſuſtine, & abſtine. Gradus ſcalæ, eſſe . varias

1 N PD varias gratiarum& virtutum ſpe- cies, ſiue tria genera ſtudentium virtuti,& Deo ſeruientium, Inci- pientes dico, Proficientes,& Per- fectos. 3 2.
Angelorum per ſcalam aſcenſus& deſcenſus, denotabat duplicem Sanctorum in terris vitam, Con- templatiuam,& Actiuam. Neque eſt viſus in illa ſcala angelus quiſ- quam aut reſidens, aut ſubſiſtens: quod in ſtudio vitæ perfecte ne- ceſſe ſit aut proficere, aut deficere,
vrt pulchrè oſtendit S. Bernardus.
33- Latera ſcalæ facit Sanctus Bernardus aſperitatem vitæ,& humilitatem mentis. Cur autem ſpiritualis diſ- ciplina cõparetur aſcenſui per gra- dus ſcalæ, egregiè declarat B. Ber-
nardus. 34.
gicut primus aſcẽſus illius ſcalæ erat receſſus à terra, ita primus gradus diſciplinæ virtutis, eſt declinare à vitiis& cupiditatibus terrenis,& hoc diſertè docet Baſilius. 3 5.36. Traduntur ab Auctore decem gra- dus ſcalæ ſpiritualis, per quos aſ⸗ cendendo, peruenitur ad culmen erfectionis euangelicæ, ac religio
ſæ. 37.& ſequentibus.
SEXTA DISPVTATIO.
F nuoee& perpenduntur
eiuſdé ſcalæ interpretationes,
à Philone traditæ. 38. Scala Iacob inſtabilitatem& viciſſi- tudinem ſignificabat rerum hu- manarum:& in huius rei Symbo- lum Dyttacus ſcalam in templis dicauit donarij loco, vt imago eſſet volubilitatis fortune.* 41.
Cum Deus ſit vbique locorum, cur
certa quædam loca propriè Deo
E X. ſacrata ſint,& in veteri& in nouo teſtamento. 1 4². De differentia cognitionis Dei per fi- dem, à cognitione Dei per donum contemplationis, pulchra diſputa- tio B. Gregori. 43. Quod dixit Iacob, Verè Dominus eſt in loco iſto,& non eſt alius hic niſi domus Dei,& porta Cali: præclarè docet S. Bernardus id multo iu- ſtius& congruẽtius in ſacra Chri- ſtianorum templa dici poſſe. 46.
S EPTIMA DISPVTATIoO.
Ote eo quod fecit Iacob erigen-
do lapidem in titulum,& vngẽ-
do ipſum. 49. Quatuor ſignificationes in ſcriptura huius vocis, Titulus. 49
OCTAVA DISPVTATIO.
Nrectè fecerit lacob, oleo lapi- dem vngendo,& an talis vn- ctio fuerit apud Ethnicos viſitata. 71. De duplici oleo ſacro, cuius eſt in Eccleſia vſus. 51. Exponuntur octo proprietates Olei propter quas tam frequens& va- rius eſt in rebus ſacris Olei vſus, fuirque olim in veteri Teſtamen- to. 54.
NoONA DISPVTATIO.
NBethel,& Luza fuerint duæ
A vFrbes loco& ſitu diſtinctæ. 56.
S. Hieronymus mutauit ſententiã de
tribu, in qua erat vrbs Bethel. 56.
Excutitur opinio Andreæ Maſij de
vrbe Bethel. 57.
Srétia Auctoris de vrbe Bethel. 5 9.
U
DIGI
1 Xvotun ſtyiqur gu e ſiobes CE nodis nomen Da- oari. Nuts Ethmi baul mes elle hom
lec.
idein 5 Quss par duerite Devibu dela Hand Antiqui erat y dulem mus ill neun, ſoet dente, A dun don

— nouo 1. Kaf. Snum ſputa- 3. Ainu 7 aeclarè lunoiu- a anohri- 3 h 46.
1 o.
un S eé- 49. 81 Uptura 49 TIE. cod— hpi- & 2 Fyn- nico VF tata.
4 51. drict 5/Olei equ iet Ya- ris( llus,
eri 1 Fnen-
poribus Bethauen;& quando id nomen ei fuerit impoſitum:& an reuera fuerit aliquis locus Betha- uen, diſtinctus à Bethel. 60.
DECIMA DISPVTATIO.
A& Nyotum quod lacob fecit deo MNanedngue laudabile: ſu- per qua re tractãtur quatuor quę- ſtiones. 2 61.
Quot modis ſumatur in Scriptura
nomen Panis ex ſententia B. Gre- gorij. 65. Multis Ethnicorum teſtimonijs pro- batur, mediocritatem facultatum, eſſe homini tutiorem,& melio- rem. 66.67.
CAPVI XXIX. SFex Diſputationes. PRIMA DISPVTATIoO. N lacob honeſtè ac de- corè fecit, in publico Rachelem oſculando. 1.
2 De ſex oſculorum gene- ribus in Scriptura traditis. 2.
1—
15 8
8 4 4 7
„₰— — 3
Quas partes corporis oſculari mos
fuerit olim,& cur. 4. De tribus generibus hominũ in Ec- cleſia Chriſti, pulchra diſputatio Sancti Auguſtini. 6.
Antiquitus mnolere frumenta, opus
erat viliſſimarum mulierum. 7. Qualem ſententiam habet Hebraiſ mus ille frequens in Scriptura, Os meum,& caro mea,& quid ſigni-
ficet caro,& ſanguis,& commu- nicare carni,& ſanguini. 8.
De duplici genere lippitudinis, au- ctore Celſo:& pulchra diſputatio
1NDE X. Cur BZethel dicta fit poſterioribus tẽ-
Sancti Gregorij de lippitudine& albugine ſpiritul. 10.
SECVNDA DISPVTATIO.
Ecelaratur mos antiquus con-
trahédi matrimonia per coë- ptionem, vt vir& mulier ſe inuicẽ emerent. A II. Quomodo Latinus Interpres non- nunquam poſuerit verbum fodere pro emere. 12.
Varia quondam Gentium conſuetu-
do circa dotes matrimoniales. 13. Quando fuerit confectum matrimo- nium inter Iacob,& Rachel initio prioris ſeptennij an in fine. 15, Pulchra diſputatio allegorica Ruper- ti quod ſeruitus Iacob pro haben- da vxore Rachel, figura fuerit Chriſti& Eccleſiæ eius ſpõſæ. 16.
TERTIA DISPVTA TIO.
V Tuß amor, quo lacob tanto- pere dilexit Rachelem, fuerit immoderatus, atque culpabilis. 16. Quomodo ſeptem anni ſeruitutis vi- debantur pauci dies ipſi Iacob prę amoris magnitudine: cùm ingens atque vehemens amor, ſit impa- tiens moræ. b 17. An pulchritudo corporalis, ſit verum bonum atque expetendum. 16. Cõuiualis nuptiarũ celebritas, quàm fuerit apud veteres tam Ethnicos, quam ex populo Dei, ſolemnis. 12. b Deſcribitur magnificentia nuptialis conuiuij Alexãdri Magni,& prin- cipum eius. 2 2. Quemadmodũ Plato minuerit ſum- ptus nuptialium conuiuiorum. 22. b Cur mos erat apud Veteres, ſponſam C—

I N D
veſpere in domum viri ducere. 8 23..
An Lia peccauerit, ingrediens ad Ia- cob, cuius ſe ſciebat non eſſe vxo- rem:& quàm multiplex& graue fuerit peccatum Laban, id iuben-
tis facere Liam. 24.2 5.
AvARTA PDISPVTATIO.
Vi fieri potuerit vt lacob per totam noctem nullo modo cognouerit Liam, diſcernens eam ARachele. 26. An excuſatio Laban petita ex con- ſuetudine illius regionis, in qua maiores filias oportebat priùs da-
re nuptui quàm minores; fuerit
probabilis. 27 Qupt dies antiquitus duraret cele- britas nuptiarum. 29.
QyINTA DISPVTATIo.
AXA tetragamia Iacob fuerit lici- ta,& honeſta. 30.
An polygamia ſit contra naturam. 32.
Tribus modis dici poſſe concubitum carnalem eſſe contra naturam. 3 2.
SEXTA DISPVTATIO.
N vnius femine cum multis vi-
ris carnalis coniunctio, fuerit aliquando licita& honeſta. 35. Probatur octo rationibus, cõiugium vnius fœminæ cum multis viris nunquam fuiſſe licitum. 35. Allegoria S. Auguſtini,& Gregorij, & Ruperti ſuper coniugio Iacob cum duabus ſororibus. 36.
BA b CaAbvVI XXX.
Quatuor diſputationes.
Rriplex genus& ratio zeli. 1. Quaæ ſint cauſe ſterilita- tis mulierü ſecundùm Ariſtotelem. 4. De quatuor clauibus, quas Hebræi philoſophantur ſolum Deum ha- bere. 1 5. Etiam ethnici,& in primis Plato, agnouit fœcunditatem muliebré, & generationem liberorum, vt ſin gulare Dei munus, ei maximè fer- ri acceptum oportere. 6. Ridicula Romanarum mulierum ſu- perſtitio, vt fœcundari poſſent. 6. In coniugio lacob cum duabus an- cillis, quid lateat myſterij ſecundũ Auguſtinum& Rupertum. 7. Phraſis illa Hebraica(parere ſuper genua ſua) quam habeat ſententiã.
9
PRIMA DISPVTATIO.
D virtute& natura Mandrago- ræ. b 9. Deſcriptio Mãdragoræ,& virtutum, & eile cuum eius, ex Dioſcoride. 9. Quid Plinius de Mandragora tradi- erit,& cùm Plinius& Dioſcori- des eadem multifariam tradant, diſputatur, vtrum Plinius ſumpſe-
rit ex Dioſcoride. 10. Quid de Mãdragora prodiderint Ga- lenus,& Auicenna. 10.
Mira tradidiſſe S. Epiphanium de vir tute Mandrangoræ in Elephantis.
11. Quid nam B. Auguſtinus compertũ
habue
labverit ber gideRNboe Mandtagor Carbythagdr verit Sur Sententi cla ie od Dellatagee nunclli rnls
uiocs entet aöüigle bte aaKexpl Nachagoran, nuletumfo xruricen
1KId. OMlrferat aa Keff (omolo! dotuetit q KAAdAo Tempo N gnitum ad totiuj lqgie lac
4
Qunraing
bonus. (wiapud) daſenter mos ila uptodi An keddar profnl lacraru Origen
tino. A lgni wboni Cſtnomi Kiotur Nno b häed duoda
Juand

— 7.
eratio
1. 4 4 1.. rilita- gdum
i silato, a mndré, 0 mnurrün ater- Sim lu- 3. Det. 6. 4 dasan- e 2 undü dc n 7.
34 4*
(AA ſuper 3
cat Mantia.
Suidæ,& Khodogini,& Matthioli de Mandragora opinio. 12.& 13. Cur Pythagoras Mandragoram voca- uerit Antropomorphon. 13. Sententia Oleaſtri de Mandragora, minimè probanda. 14. De Mandragora opinio Rabbinorũ, & Franciſci Georgij& Sixti Se- nenfis. 14. Auctoris ſententia de Mandragora, quinque Propoſitionibus cõpre- henſa& explicatuaa. 15. Mandragoram per ſe non conducere mulierum fœcunditati: poſſe tamẽ per accidens multum ptodeſſe. 17.& 18.
Quæ ſit vera natura,& proprietas,&
virtus,& effectus Mandragoræ. 19. Quomodo lacob plenèe latisfacere potuerit quatuor vxoribus in red- dendo debito. 21.22. Tempus Natiuitatis loſeph bene co- gnitum, quaſi quædam Clauis eſt,
ad totius propemodum Chrono- logiæ Iacob nortitiam aperiendam.
24.
Quanta in gratia ſit apud Deum vir
bonus. 1 b 25. Cyri apud Xenophontem obſeruan- da ſentẽtia, fieri non poſſe, vt do- mus illa bene adminiſtretur, quæ improbis vtatur ſeruis. 325. An verbum Augurandi ſit omnino profanum;& à tractatione rerum ſacrarum planè remouendum, ex Origene, Theodoreto,& Augu- ſtino. 26.
. Quid ſi gni ficaret apud veteres, Ho-
mo boni pedis. 27.
Quid nomine Domus ſignificetur in
Scriptura,& apud Ariſtotelem,& Xenophontem. 28. Pulchra Ruperti allegoria ſuper eo, quod dixit Iacob: luslumn eſt vt ali- quando prouideam domui meæ. 28.
b 1NDP E x. habuerit de mandragora. 1I1.
Quæ ſit germana ſententia illorum verborum, Reſpondebit mihi cras iuſtitia mea. Et quòd, Reſpondere, idem valet in ſcriptura, atque red- dere cuipiam quod meritum,& debitum eſt. 35.
SECVNDA DISPVTATIO.
„ N laudari poflit iuſtitia Iacob
in co quod egit cum Laban, per illud diuerſicolorum virgarũ inuentum, multo fœcundiorem faciendo gregẽ ſuu.ʒ 8.& ſequen. Super illis verbis: Cunctum autem gre- gem vnicolorem tradidit in manu fi- liorum ſuorum: Diſceptatio cũ per- multis Hebraizantibus in defen- ſtonem Latinæ lectionis, quæ eſt hoc loco. 4²„
TKRRTIA DISPVTATIO.
NXN quod fecit Iacob, vt ad vir-
A garum multicolorum obtu- tum, pecudes generarent verſico- lores fœtus, id fuerit miraculum diuinæ omnipotentiæ, an effectus, & opus naturæ. 47. Intentus aſpectus in aliquod illuſtre obiectum, aut vehemens imagi- natio, quantam vim habeat in cor- pus humanum,& in ea, quæ in ipſo ſunt,& ſuper hac re memora- bile refertur exẽplum,& lepidiſſi- mi verſus Thomæ Mori martyris. 51.
Quod factum eſt in pecudibus lacob ex aſpectu virgarum, id fuiſſe ſim- pliciter naturale; ſecundùm quid autem;minime. 51.
QvARTA DISPVTATIO. AVAINA M ſit phyſica ratio,
‿‿☛‿ quæue cauſa naturalis, cur pe-
cudes in obtutu virgarum multi-
C 2

——ÿ——.
——
1 ND E X.
colorum concipientes, genuerint 8— fœtus ſimiles virgarum coloribus. DISPV T A T10.
53- b„ Aquarum potu mutari colorem pe- S furto idolorum Labã, facto cudum, ex Ariſtotele,& Varrone. à Rachele. 3⸗
Quid ſignificet vox Teraphin ſatis
§3. Egregia Diſputatio Marſilij Ficini, frequens in ſcriptura. 3.& ſequẽt.
quòd anima per vehemẽtẽ imagi- Hiſtoria quam refert Thoſtatus de
nationẽ vel affectum, habeat vim capite per artẽ necromantiæ facto demutãdi, varièque afficiendi cor- ab Alberto magno, quod redde- pus non modo proprium, verùm bat reſponſa conſulentibus:& àB. etiam alienum. 54. Thoma Aquinate, diſcipulo eius
Quarenus,& in quibus, imaginario confractum eſt. 4. vehemens poffit corpus mutare, Quo animo Rachel furata ſit Idola ex S. Thoma. 56. parris ſui:& an ipſa tunc coleret
Quam rationem tradat Thoſtatus, idola, diſputatio inter auctores. cur vehemens imaginatio generã- 5.& 8.
tis fœtum ſimilem faciar rei ima- Solere ſcripturam appellare nonnun
ginatæ. 57. quam aliquid tale, non quia tale
Super eadem iſta re docta Franciſci ſit, ſed quia videatur,& putetur ta- Valleſij diſputatio. 58. e. Quando maximè imaginatio gene- Diſceptatio Catherini aduerſus Ca- rantis, fœtum afficiat,& cur id ra- jetanum, an Rachel fuerit tunc in- rò contingat. 59. fidelis:& an coniugium inter fide-
Quis dicatur primi temporis con- lem& infidelem, ſit vetitum iure ceptus ouium,& quis ſerotinus. naruræ:& defenditur Caietanus.
61. 9. vſque ad 12.
Super hac hiſtoria de virgis poſitis à Super iſto furto Rachelis, allegorica Iacob, commemoratur pulcherri- Beati Gregorij tractatio. 12. ma Beati Gregorij Diſputario al- Nomen fratris in ſcriptura quatuor legorica. 63. modis accipi. 13.
De obſeruatione,& cautione adhi- Cur Deus in ſcriptura ſæpe dicatur benda in exponendis ſacris libris timor& terror hominis. 14.15⸗ nunc ſecundùòm hiſtoriam,& aliâs Deus dicitur in Scriptura aliquando ſecũdùm myſterium, perutile do- eſſe talis non propriè, ſed vel effe- cumentum B. Gregorij. 5z. ctiuè, vt cum dicitur eſſe lux& ſa-
lus hominis:vel obiectiuè, vt cùm dicitur eſſe ſpes& patientia,& ex- pectatio hominis. 15. Diſceptatio amœna& erudita ſuper monte Galaad. 16.& ſequent.
CAPVTXXXI.
VNA DISPVTATIO.
vVid ſignilicet illud quod dixit lacob, Mutauit mer CApPVT
cedem meam decem vici-
hautio 4 peberos. b Duodecim oſtinis
5 Cu lacobt ſ(aum Eſ lpibrüpe nus api accidet Dhad
PR
f
u. Tnactato Darrur tueruf to,no

rin l equtt. Aotus de 1 mn facto 1deedde- t K& B. gtslo eius
1 4 n im Idola n a
moleret
à Mhes.
I snnn ne nia tale & angeurta⸗ àd aus Ca- Ku mrmcin⸗ 1 ter lide-
dt Be tut a tanus,
elie orica Aat 12.
ripe— 2 uatuof
3. ra1 Pplicatur bmit 14.1 ptut 8 quando drid, b3 el effe ture 1& ſa- biec utiyrcum cpat a Kex⸗
15. Let din ſupet
9 PVI
S facd
Duodecim variæ ſignificationes præ
TINDEN
CAüGVTXXXII.
QVINVE DISPVTrATIONES.
ETVS ſententia Patrum, AVWV d ſuum quæque
(Cés Angelum habeat præſidem, vnde ſit pe- tita. Obſeruatio de vſu comparatiui apud
Hebræos. 4.
poſitionis(In) vſitatæ in ſcriptura
8 5 6— Cur lacob tantopere timuerit fratrẽ
ſuum Efau. 6.
Epicteti præclara Diſputatio, quate- nus ſapienti timor, citra rulpam, accidere queat. 9,
De fluuio veltorrente laboch. 10.
PRIMA DISPVTATIO.
4 N qui luctatus eſt eum Iacob, fuerit Angelus an filius Dei. 11
Tractatur opinio multorum veterũ Patrum aientium eos, qui appa- ruerunt Sanctis in veteri teſtamẽ- to, non fuiſſe propriè Angelos, ſed filium Dei; quæ tamen refellitur ab Auctore. 12.& 1z. Eum, qui luctatus eſt cum Iacob. fuiſ- ſe Angelum, non autem filium Dei. 14. Qui apparuit in Rubo Moyſi, no Deus, ſed Angelus propriè fuit. 14.
Egregia B. Gregorij diſputatio, cur
qui apparuerũt Patribus, aliquãdo dicantur Angeli, interdum autem Deus. 15.
Eũ, qui apparuit in mõte Sina Moyfi,
fuiſſe Angelum. 16.
Notabilis ſententia& doctrina Beati
Dionyſij Areopagitæ, QOmnes vi- ſiones& reuelationes ante Chriſti aduentum quibuſcumque Patri- bus factas, eas non fuiſſe imme- diatè à Deo profectas, ſed opera, & miniſterio Angelorum pera- ctas.. 17.
sECVNDA PISFVTATIO.
A Nlucta illa lacob fuerit corpo- ralis, an ſpiritualis:& an cum Angelo bono, an cum Diabolo. 20 De antiquitate certaminis luctę apud veteres,& in eo, de vſu arenę Nili. 290.“ Origenes,& B. Hieronymus, putarũt lacob fuiſſe luctatum cum malo Angelo. 21. 22. De variis ſtudiis& moribus Dæmo- num; quibuſdã ſeruientibus amo- ribus,& rebus amatoriis: aliis iras & furores,& bella commouenti- bus,& inter homines odia conci- tantibus ex B. Hieronymo. 21. Figmentum Hebræorum, Diabolum in ſpecie Eſau, luctatum eſſe cum lacob. 22. Probatur luctam illam Iacob fuiſſe corporalem,& cum bono A ge- lo. 23.& 15 Verbum, Dirigere, quid ſignificet in ſcriptura. 26
TERTIA DISPVTArTIoO.
Vomodo intelligẽdum ſit An- gelum non potuiſſe luctando ſuperare ſanctum lacob. 27. An quod Angelus nõ poſſet in lucta ſuperare lacob, fuerit fictio quæ- dam& ſimulatio Apgeli, an vera impotentia. 28.
—

MNaAME. X. b
Tractatur quæſtio de neruo fœmo-
ris Iacob percuſſo ab Angelo. 30.
uandiu claudicatio Iacob; ex per-
cuſſo neruo durauerit. 32.
QVARTA DISPVTATIO.
E allegorico& tropologico il- D lius luctæ Iacob cum Angelo tractatu, ex Philone,& B. Augu- ſtino. 33.34 ·
De tribus gradibus hominum co-
gnoſcentium Deum, pulchra diſ-
putatio ex Philone. 33. Super eadem lucta, eximia diſputatio S. Gregorij tropologica. 36. In exercitio vitæ contẽplatiuæ, quãto magis ſpiritus eleuatur& vegerta- tur, ranto magis carnem deprimi
S& debilitarrrt. 36. Mirabilem in exercitio contempla- tionis ſentiri viciſfirudinem profi- ciendi& deficiendi, ex B. Grego- De Contemplationis dulcediue,& efHeacitdate.. 7. Qur Angelus properabat diſdedere à Iacob, aſcendente Aurora. 39.
Non eandem eſle rationem imponẽ- di nomina Angelis, quæ eſt neceſ-
ſaria in hominibus. 40. S. Hilarius putauit Angelum illum cum lacob luctatum, fuiſſe filium Dei:& ſuper eo mira eius oratio.
Quomodo intelligendum ſit, quod 1 3 1 8 diit Iacob, ſe vidiſle Deum facie
ad faciem. 43. Quid ſit in ſcriptura videre, vel loqui facie ad faciem. 43.
De abſtinentia Iudæorum ab eſu ner- ui, propter neruum lacob. 45.
QVINTA DISPVTATIO.
D E germana& propria ſignifica-
tione nominis Iſrael, quod no-
men impoſitum fuit lacob. 46. Variè B. Hieronymum ſcripſiſſe de
interpretatione nominis Iſrael 47. Exponitur opinio multorum Patrũ,
interpretantium nomen Ifrael, vi- rum videntem Deum. 50.
CAPVT XXXIII.
VNICA DISPVvTATIO.
vVibus artibus quibüſve
rebus alienati,& irati
homines placari,& cõ-
ciliari ſolent. 1. De quinque modis exterioris adora- tionis. 2.
An Iacob dicens fratri ſuo Eſau, Vidi Faciem tuam; quaſi viderim vultum Dei:de mẽdacio, ſimul,& de adu- latione reprehendendus ſit. 3.
DdSPVTATIO.
S'e eo quod dicitur, lacob emiſ- 9 ſe partem agri centũ agnis, vbi pro agnis eſt Hebræa vox(Cheſi- ta)ſuper qua voce magna eſt inter Auctores diſceptatio. 12.
CXPDVT XXXIIII
DVA DISPVTATIONES.
otépore euenerit raptus
G
(Dinæ:& num ante ven- — b
Quantum ſit malum, mulierem eſſe curioſam,& vagabundam. 4.
—
Quid ſit in ſcriptura, loqui ad cor. 5.
Super
——
z9e lis eidi
natius cum Jluncitß: 3 Gregor Drodatul, 3 ccdanſ & ahaulj rurnäKb Vrmne k ebre miocitcul Lud Mbrxos lobsflide xscelem vaitos(ed änd coalg louu Heb
referi
„XIMA
( Næba A d cumcl cicum
§ECVN.
A Nülj dich Luinum ln donere, dane, Dlſccnaai §mmeor
A. Ohnak
RvN

50.
us un fülye at irati a0 encö-
t. 1. rio n. zora- 2.
2E ijidi ern as tum A, 8 do- dus 2 3.
T11 Dℳ
rlat ⸗dail- a dwi 1v— jel- agn Renter .. I 1.
IND E X. CAbV.
Super illis verbis, Conglutinata eſt ani-
ma eius cum ea, triſtemque deliniuit blanditijs: Tropologica diſputario B. Gregorij. 6. Probatur, dolum, quo vſi ſunt filij la- cob cum Sichimitis, fuiſſe malum,
& culpandum,& hoc contra opi-
nionem Hebræorum. 8. Vtrum ante legem Moſis illicitum eſſet Hebræis inire matrimonium cum incircumciſis.. Apud Hebræos, etiam ante legem MNoſis fuiſſe proprias quaſdam le- ges,& ceremonias, rituſque à peo traditos; ſed litteris& ſcriptis mi- nimè conſignatos. 9.
loſephus Hebræus arguitur infideli-
tatis in referẽdo ſacras hiſtorias. 1 1.
—
PRIMA DISPVTAT IO.
Veæ ſit Phyſica ratio& cauſa,
cur tertio die poſt factam cir- cumciſionem, grauiſſimus dolor
circumciſis acciderit. 12.
S EBCVNDA DISPVTATIO.
N fllij Iacob in faciédo cædem
Sichimitarũ peccauerint. 14. Latinum Interpretem nonnumquam ponere verbũ defendere pro vin- dicare. 14. Diſceptatio, quomodo ludith laudet Simeon à cæde Sichimitarum, de
qua lacob infrà c. 49.vehementer
eum accuſauit. 1 5.& ſequent. Octo vel nouem peccata filiorum la-
cob circa cædem Sichimitarum. 18.
Egregia Plaronis ſententia de modo
& menſura in vlciſcendo ſeruan- da. 21. Opinio Ruperti aientis Dinam fuiſ- ſe vxorem Iob, excutitur. 22.
XXXV. QyATVOR DISPVTATIONES
MNillis verbis: Locutun eſt 43 Deuu ad Iacob: fac altare
Deo, qui apparuit tibi,
123
quando fugiebas Eſau, ſi-
gnificatum fuerit myſter ium Tri- nitatis, vt cenſet Hilarius. 3. Conſuetudo fœripturæ& linguæ He- brææ, vt aliquis de ſe ipſo loquens, tamquam de tertia perſona loqua- tur. 2. Exemplo Iacob doceri nos, quid a- gere debeamus in rebus aduerſis. 5. Que fuerint illa ldola, que apud ſuos reperit lacob. 6. Cur Idola, Iacob appellauerit Deos
alienos.. Cur Iacob ſuos iuſſerit mutare veſti- menta. 8.
Terebinthi arboris deſcriptio. y. Quam mirabiliter peus hoſtes popu- li ſui terrore immiſſo, profligare ſit ſolitus. 12. Super defoſſione idolorũ, quam fecit JIacob, pulchra Kuperti Allegoria.
13. Quomodo Debbora nutrix Rebec- cæ, fuerit in comitatu lacob,& quàm fuerit annoſa. 14. Quid ſignificer apud Auctores no- men Nutrix,& Nutricius,& quãti momenti ſit eorum munus ad edu cationem puerotum, ex Platone
& Chryſippo. 15
Cur Moſes narrauerit mortem Deb-
boræ& tacuerit mortem Rebec- cæ pulchra Ruperti Allegoria. 16.
pRIMA DISPVTATIO.
3 D impoſitione nominis Iſrael;
& quomodo dicatur hic b fuiſſe

1NDEX. fuiſſe impoſitum nomen lſraelcci id ante decem annos impoſitum yARTA DIsPVTATID.
fuiſſe, legatur ſupra Geneſis. 3 2.19 NMos eſt Scripture, eaſdem promiſſio L) Srdrrane cum Lyrano
nes vel prædictiones, vel res alias ſuper origine nominũ Ephra-
ſemel iam datas,& commemora- ta,& Bethler. 42. tas;poſtea diuerſis temporibus tã- Liam aliquanto tempore eſſe mortuã quam nouas denuotradere. 25. poſt obitum Rachelis. 44.
Cur Iacob erexerit titulum ſuper ſe-
pulcrum Rachelis. 4 5. Quis locus fuerit Turris Gregis. 46. (* lacob poſt impoſitum ſibi Cuius ætatis fuerit Ruben, cum vio-
SECVNDA DISPVTATIO.
nomẽ Iſrael, frequẽtius poſtea lauit nouercam ſuam. 47.
appellatus ſit nomine Iacob: cùm Cur Beniamin numeretur inter filios ..—. 9 X
tamen ei dictum fuerit, Non voca- Iacob, natos in Meſopotamia, cùm
beris vltra Iacob‚ ſed Iſrael erit nom? natus ſit in terra Chanaam. 48. tuum. 26. Exponitur Chronologia totius vitæ
Explicatur conſuetudo ſcripturæ di- Iſaac. 50. centis rem quampiam vel perſonã
appellatum iri certo aliquo nomi- CAPVI XXXVI
ne, quo tamen propriè numquam
Fers eſt appellata. 30. Mos ſacræ ſcripturæ circa verba fu- TRES DISPVTATIONES. turi temporis. 4013f.
Vando primu iuerit Eſau habitatum in Monte Seir. 2.
An Bethel, quæ nominatur in hoc ca- pite, fuerit Hieruſalem, vt placuit
Thoſtato. 32.33.
—
TERTIA DISPVTATIO. PRIMA DISPVTATIO. Trum Ana fuerit primus au- ctor& inuentor generationis
34— mulorum. 3.& ſequent.
Viciſſirudo atque alternatio bonorüũ Anam non fuiſſe primum inuentorẽ
O n eo, quod dicitur, Iacob ve- niſſe tempore verno Ephratam.
*
& malorum in hac vita, ſolennis generationis mulorum: ſed eorum eſt mortalibus, atque vtilis. 38. generationem ab exordio vſque De cauſis difficultatum& dolorum, mundi fuiſſe. 7. qui mulieribus in pariendo con- Rupertus putauit generationem mu- tingunt. 4139. lorum eſſe contra naturam,& ve- Specioſa nomina imponere filijs, cu- titam lege Dei. 7. ræ fuiſſe veteribus. 40. Probatur generationem mulorum uid ſit vocari filium dexteræ, quod eſſe ſecunduùm naturam. 8.
ſonat nomen Hebræum Beniamin. Diſputatur vtrum miſcere inter ſe a- nimalia diuerſæ ſpeciei, fuerit pro-
41. priè contra legem Moſis. 9.
SECVN
3469N:
nel draan turqpnd Drrupnio umi dot.
gemopi
lo file Teua opinic cen. polle lod. Qum opin Abarü, Ia(enni Chrjloſt dotetus, quenib Moaxcar dreor kueri Exanin⸗ trum, Flu. kapodlitu tetptet lob, v 1 genere drodaur ſe deſ mͤad

rro.
— lyrano AEphra. 42. monnid 1 4. lruuper ſe⸗ ͤ45. 1 Ps. 4. umio. u 47.
et— Dter filios 1 51nia, cuͤm
at 14. 48. glm ius vitæ Fo.
1
——OH——
4 1 IVI. AàID E.
tim im rit Elau um ai Monte 8 9 2⸗
vIIT.
erit maus au- ntor unsationis uet.. imu r zentore orut eorum l Wdue 7. ener m mu⸗ a nat& ve⸗
onem un lorum
atural. . A4- nilcet Mr n veciei tp
00; an el
sicvyNpDA pispvrATIoO.
A NB. ob fueri ex genere Eſau, an ex ſtirpe Nachor fratris A- braham; ſuper quo tractãtur qua- tuor opiniones. 10. Prima opinio Hebræorum& 5 Hie- ronymi, fuiſſe Iob ex ſtirpe Na-
chor. 4 I O. Secunda opinio Rabbini Salomonis Iob fuiſſe Chananæum. 10.
Tertia opinio Caietani, aientis nihil certi poſſe ſciri de genere& ſtirpe Iob. 11.
Quarta opinio eſt communis veterũ
& Patrũ, Iob fuiſſe de ſtirpe Eſau.
Ita ſentit Ariſteus, Athanaſius, Chryſoſtomus, Auguſtinus, Theo dorerus, S. Gregorius. 12.& ſe- quentibus. Diſcutitur prima opinio, quæ eſt He- bræorum,& S. Hieronymi, quòd fuerit Iob ex ſtirpe Nachor. 15.
Examinatur communis ſententia Pa-
trum; quod Iob fuerit de ſtirpe Eſau. 16. Expẽditur Scriptura ſeptuaginta In- terpretum, quæ eſt ſub finem libri Iob, Vbi traditur ipſum fuiſſe de genere Elau.. 17. Probatur multis argumẽtis Iob fuiſ-
ſe de ſtirpe Eſau, in quam ſenten-
tiã diſcedit etiam Auctor 18.19. TERTIA DISPvTATIo.
E tẽpore in quo vixit Iob. 20. Seuerus Sulpicius,& Rabbi Sa lomon,& S. Hieronymus viden- tur facere eum ſinchronon,& æ- qualem Moſis. 21. Expenditur opinio S. Gregorij aien- tis foruiſſe Iob tempore Iudicum Hebræi populi. 22.
INDEX.
Videtur Ariſtęus, facere Iob ſupparẽ Iacob, dicens eum filium fuiſſe E- ſfau: idemque ſentire videtur quo- dam loco S. Hieronymus. 20. Auctor putat lob fuiſſe circa id tem- pus, quo lacob cum omni familia ſua deſcendit in Aegyptum. 23. Iob vixiſſe annos ducentos decem& ſeptem:& perueniſſe vſque adæ- tatem Moſis: immo poſt eius ortũ vixiſſe octoginta duos annos. 23.
CAPVT XXXVII. Aorun dISvV TAr 10NES.
A Keconiü Sancti loſeph ex B. Ambroſio,& ab iplſo Auctore. 1. Cur de ſolo loſeph om- nium filiorum lacob Moſes tam copioſè,& accuratè ſcripſit. 2-
PRIMA DISPVTATIO.
D E diſſonãtia, quæ eſt inter Lati- nam,& Græcam lectionem ſuper ætate Ioſeph. 4. Cur tam diligenter Moſes expoſuerit
0
xætatem loſeph. 8.
8 ECVNDA DISPVTA TIO.
Vodnam fuerit crimen illud peſſimum, de quo Ioſeph ac-
cuſauit fratres ſuos. 10.12. Ioſeph recte ac laudabiliter acouſaſſe
fratres ſuos apud patrem. 16. Quando& cur omittenda ſit frater- na correctio aliquorum. 17.
TERTIA DISPVTATIO. N principalis cauſa cur lacob præ cęteris filijs diligeret lo-
5

1I NDE X.
ſeph, fuerit quòd eum in ſenectute genuiſſet. 18. An verè dictum ſit, Ioſeph fuiſſe na- tum in ſenectute patris ſui. 19. Cur filij nati in ſenectute, cariores
fint parentibus. ao. Qualis fuerit tunica illa polymita Io- ſeph. 26.& ſequent. Philonis allegoria ſuper veſte poly- mita Ioſeph. 28. B.Gregorij ſuper eadem veſte, tropo- logica expoſitio. 29.
VA RrTA DISPVTATIO.
D E inuidia fratrum Ioſeph aduer
ſus ipſum. 30. Quantum bonum ſit fraterna bene- uolentia,& concordia. 30.
Cur inter fratres& amicos interdum atrociora, quàm inter extraneos odia excitentur ſecundùm Ariſto-
telem. I 4 1 31. Quatuordecim proprietates Inuido- rum. 3 2.& ſequent.
Inuidiam ſimilem eſſe Ophthalmiæ: Inter bruta, odia eſſe poſſe, nõ au- tem inuidiam: odium aliquando iuſtum eſſe poſſe, inuidiam nun-
quam:nimio proſperitatis exceſſu, obrui inuidiam: Inuidos odiſſe etiã ſuos benefactores, pulchra Baſilij oratio: Inuidi torméèntũ, eſſe pro- ſperitatem aliorum; ſolatium ve- rò, calamitatem,& miſeriam: In- uidos ſæpe multum prodeſſe his, quibus inuident: Quantum inui- dia noceat inuidenti, egregia Baſi- lij diſputatio: Inuidiæ comitem& pediſſequam eſſe multiformem ſi- mulationem: Inuidia& animum & corpus hominis notabiliter fœ- dari& affligi: Remedium Inuidiæ eſſe contemptum bonorum tem- poralium, pulchra diſputatiòo Gre- gorij& Baſilij.3 3.& fequent.
Somnia Ioſeph, quid prefigurauerint de Chriſto. 42.
An loſeph narrando ſomnia ſua, quæ
gloriam eius præſignabant, pecca- uerit per inanem gloriamn, breuis
Diſputatio. 43.44. QVINTA DISPvTAMT 10.
— N:œum loſeph narrauit ſomnia ſua, tũc viueret mater eius Ra- chel:& quando eum pater,& ma- rer eius adorauerint 45.& ſeq. Diſpuratio B. Gregorij de ſex cauſis ſomniorum. 5. Excuritur opinio S. Ambroſij, qui excuſare videtur peccatum filiorũ Iacob aduerſus loſeph. 59. Diffenſionem malorum hominum inter ſe, non parum aliquando pro deſſe bonis viris. 62. Egregia oratio Ruben ad fratres pro Siberatione loſeph, quam refert lo ſephus. 63. Ab exordio vſque mundi, ſuam cui- q; Sanctorum fuiſſe crucem. 64. Qualis fuerit ciſterna, in quam de- miſſus eſt Ioſeph. 64. De Gente& regione Iſmaelitarũ. 67.
SEXTA DISPVTA TIO.
N oſeph venditus ſit Madiani- A tis, an Iſmaelitis, an vtriſque ſimul. 71.& ſequent. Cur Iſmaelitæ,& Madianitæ, dicti ſint Arabes, ſiue Ethiopes. 73.
SEPTIMA DISPVTATIO. E pretio, quo loſeph venditus
eſt: an argéteis vel aureis:& an vigimi, vel viginti quinq ue, vel tri-
ginta venditus ſit.. 75 Examinatur ſententia loſephi tradé- tis
— ⅛
1 loſegb mins:& do Kminx, tes. unveraſtf lepd wid Litivwät rubti Drean ric ial cite uiesdauc Nou&mila, qynio Kuc 2u Kcob dl llios de eo ſe Outiolacob Rpuadar n. Veiti occil incarofs Noau SCl N denot dendl auctor Quænam caulam licio, Drofugon doloris
üüpur
00
Vpe 9 ⅔ Iofere derip eum in dme, kdade Vedrz ünn Cär

4 imnia , aRa. PA«ma- 15.
d= cauſis 3 ſ, qui ca iliorũ bb.„.
machum
ligt e pro
61. aàf as pro Tuat atlo
1A ndi, Æicui- cruc r 64. ‚ine amde- 69. (mad.67.
vTAI eus ſits Jiani- s, a Slque
M. adian= Aicti
thiop.73.
pVTA 12
oſeph dentus
IN DE xX.
eis loſeph eſſe venditum viginti minis:& de diuerſitate drachmæ, & minæ, ſecunduùm varios aucto-
res. 76. An vera ſit Hebræorum opinio, Io- ſeph ter eſſe venditum. 77.
Iuſtinum hiſtoricum narrando hiſto-
riam loſeph.tripliciter erraſſe. 38. Præclara oratio Ruben, cum reuer- ſus ad ciſternam non inuenit ihi Ioſeph, auctore Philone. 79. Noua,& mira, ſed minime probabilis opinio Ruperti diſcutitur. 83. An lacob aliquando reprehenderit filios de eo quod fecerant in lo- ſeph. 84. Oratio Iacob deplorantis interitum, vt putabat, Ioſeph, auctore Philo- ne. 85. Veſtis occiſi lulij Cæſaris, quantum
in furorem concitauerit populum
Romanum. 6. Sciſſio veſtium quid apud Hebræos denotaret:& quòd idem mos ſcin- dendi veſtes fuerit apud Perſas, auctore Herodoto. 87. Quænam Gentes olim,& quam ob cauſam induebantur ſacco, ſiue ci- licio. 88. Profuſionem lacrymarum, non leue doloris eſſe leuamentum, pulchra diſputatio S. Baſilij. 90.91.
OCTAVvA DISPVTATIO.
8 Vper Hebræa voce(Sceol) quam Latinus Interpres Infernum,& Inferos reddere ſolet: an ea vox in Scriptura nunquam ſignificet lo- cum inferorum vbi detinentur a- nimæ; ſed tantummodò foſſam& ſepulchrum cadauerum, vt putant Hebræi,& quidam Chriſtianorũ nimis hebraizantium, Et præterea Caietanus, Pagninus, Vatablus,
Albinus, Eugubinus. Sed ante omnes, noſtri temporis Hæretici. 92.& ſequent. b Probatur multis rationibus,& aucto- ritate Septuaginta Interpretum,& Paraphraſis Chaldaicæ,& Sacto- rum Patrum, multorumq; aucto- rum,& compluribus Scripturæ teſtimonijs, vocẽ Sceolſiue(In- fernus) ſæpenumero in Scriptura ſignificare ſolere locũ inferorum, vbi detinentur animæ defuncto- rum. 96.& ſequent. Diſputatur an in Scriptura nomen Animæ nonunquã ſignificet cor- pus, fiue cadauer, vt quidam malè docti opinati ſunt. 102.
Egregia diſputatio Genebrardi in
Hereticos noſtri temporis, ſuper illis verbis Pfalmi. 15. Non dere- linques animam meam in Iuferno. 103.
NONA DISPVvTATIO. D' Phutiphare Eunucho& ma- giſtro militum, qui emit lo- ſeph. 108. Quomodo ille Eunuchus eſſe potue Trit, cum habuerit vxorem,& filiã. 109. 1 De varijs generibus Eunuchorum,& de duplici fine caſtrandi homines. 110. Sententia Pauli Eginetæ de varijs modis eunuchizandi homines. 110. Quãdo fuerit origo Eunuchiſmi. 110. Exponũtur octo Eunuchorum olim apud Principes munera& mini- ſteria. 111. Eunuchos non carere ſenſu& libidi- ne voluptatis venereæ, S. Auguſti- ni diſputatio. 112. An ille Phutipharemptor Ioſephi fuerir Magiſtet militum, an Preę- fectus Coquorum Pharaonis. 114. D 2

———
—— ——
—yͦ3
1 N D
Super iſto Phutiphare emptore Io- ſeph, pulcherrima Philonis alle- gorica diſpuratio. 118.
Super eadem re tractatus allegoricus & tropologicus S. Ambroſij. 119. 120.
CAPVTXXXVIII.
Sex Di ſputationer. PRIMA DISPVvTATIO.
Vod narrat Moſes hoc capite de cõiugio Iudæ cum Chananæa mulie-
re;& item de inceſtu
eius cum nuru ſua Thamar, quo tempore contigerit;num ante, an poſt venditionem Ioſeph. 2.& ſe- quentibus.
Quantum temporis interfluxerit in-
ter venditionem loſeph,& ingreſ-
ſum lacob in Egyptum. 2.
S ECVNDA DISPVTATIO.
Vper illis verbis: Fuit Her primo-
8 genitus Iudæ nequam in conſpcetu
domini,& ideo ab eo occiſiu eſt. 9.& ſequentibus.
Quodnam fuerit peccatum Her. An
quod dicitur, Mollicies,& immũ-
dicia:& quomodo tale peccatum
vocetur contra naturam:& de va- rijs modis peccãdi contra naturã, àB. Thoma expoſitis. 9.& 10.
TERTIA DISPVTATIO.
— Ha peccaſſe quinq; modis. 1I. Quid ſit illud tam frequens in-
Scriptura, In conſpettu Dei, vel, Co-
ram Deo. 1². Qualis mulier fuerit illa Thamar, ex Philone. 13⸗
E X.
De peccato alterius filij Iudæ, qui d- ctus eſt Onan. 14.
De lege ſiue more antiquo, vt vxor defuncti viri ſine liberis, nuberet
fratri eius. 14.15. Vter fratrum peior fuerit, Her, an O- nan, diſpuratur. 17.
An fabula de ortu Erichthonij origi nem habuerit ex ſacra hiſtoria Onan. 19.
QVARTA DISPVTATIO.
E peccato concubitus Iudæ cũ D nuru ſua Thamar. 20. Quomodo intelligendum ſit Tha-
mar fuiſſe iuſtiorem quàm Iudam. 21.
Egregia diſputatios. Auguſtini, quod Thamar quærendo concubitũ Iu- dæ, licèt tantùm cupiditate prolis, multum tamen peccauerit. 23.
tiam per mala hominum facta pro- phetari& ſignificari futura bona olim gerenda. 24.
Diſcutitur opinio S. Ambroſij G Chryſoſtomi, qui ſignificare vi- dentur Thamar& ludam nõ pec- caſſe. 20.
à 0◻
„
QVINTA DISPVTATIO. AN iuſta fuerit ſententia ludæ damnãtis ipſam Thamar pœ- na ignis. 30. An ludas legitimam poteſtatem ha- buerit damnandi& puniẽdi Tha- mar. 30. Cur Thamar propter fornicationẽ, cuius accuſata fuerat apud ludam, damnata ſit ab eo pœna combu- ſtionis. I. Futilis& falſa traditio Hebræorum reijcitur, qui Thamar dixerunt fuiſſe filiam Sacerdotis Melchiſe- dech. 31. An
aenilbe calabaut 1 tium. zo fuerttinch Mcauu- 1 lum conllels Iigad par OuünSerhu Lremnicll k
811T4
INFlego ntioni
do Chr) Chülloylü
M
caltitatis Quttuor 1 Kupene Loeglentun loſerh, Nükoreli dedeer Lret Quo tem caſtitas poſt ein jer 60, leeauer a Be „aaro, Dhnde r Nan koraan klr.

duia
4
VXxOr uberet
— 14.15.
t zanO. 1. t 0 origi à uſſtoria .
o.
bi adæ cũ ar 20. lut Tha- qu radam. 1 vgi n quod ron Auä lu- ldit molis, aue) 13. wm pro- u HE bom 24. ſign Soi vi⸗ ludal ies pec- *
49⸗
pvI?. ſentè ludæ
,—“ 8
1N DE xX.
An crimen illud 1 hamar, de quo ac- cuſabatur, poſſit appellari adulte-
rium. 32. An fuerit iniquum, damnare Thamar vna cũ filio quẽ vtero gerebat. 35.
Explicatur Romanorum, Athenien-
ſium, Aegyptiorum lex, de ſuppli- cio mulieris grauidæ differendo vſque ad partum eius. z6. uid in Scriptura ſignificet coccum, & vermiculus:& ibi lapſus Tho- ſtari. 38.
SEXTA DISPVTATIoO.
E allegorica expoſirione gene- rationis Phares,& Zare, ex Ire
neęo, Chryſoſtomo, Theodoreto, Cyrillo, Iſidoro,& Kuperto. 40.
CAPVT XXXIX.
Rudita diſputatio ge lau⸗ dibus Caſtitatis Ioſeph.
Quatuor inſignes virtutes Ioſeph, ex Ruperto. 2. Luculentum præconium ſanctitatis
loſeph, ex S. Auguſtino. 3. Ariſtotelis ſententia, qualis merces
debeatur ſeruis,& de eorum victu
X veſtitu. 5. Quo tempore euenerit tentatio illa caſtitatis Ioſeph, id eſt, quandiu poſt eius venditionem. 8. Super eo, quod loſeph dixit Domine ſuæ auerſando eius ſtuprum, pul- chra Beati Gregorij moralis diſ- putatio. 13. Plenior oratio Ioſeph recuſantis ſtu- prum Dominæ ſuæ à Philone ora-
toria arte egregiè compoſitarefer- tüur. 14.
2
Præclara diſputatio de tribus quaſi vinculis quibus Sancti viri tenen- tur aſtricti,& cohibentur à peccã-
do. 17.& ſequent.
Memorabilis oratio B. Baſilij de timo re diuini iudicij, quo animus ho- minis à peccandi cupiditate vehe- menter reuocatur. 18.
Exaggeratio virtutis loſeph„tam cõ- ſtanter repugnantis libidini Do- minæ ſuæ. 20.
Oratio Dominæ loſeph, ſollicitantis ipſum ad flagitium, auctore loſe- pho. 21.
Ingens eſſe incitabulum libidinis ſo- litudinem,& ſecretum loci, veterũ teſtimonijs oſtenditur. 22.
Sentétia Beati Hieronymi, vel ipſum mulieris tactum, quaſi contagio- ſum,& venenatum quid, eſſe viro fugiendum. 25.
Oratio loſeph, multis rationibus re- uocare conantis Dominam ſuam Aturpi propoſito, Auctore Ioſe- pho. 24.
Philonis pulchra diſputatio allegori- ca, multis valdè vtilibus ſcatẽs do-
cumentis, ad ciuilium rerum admi niſtrationem pertinentibus, ex hac hiſtoria Ioſeph deprompta. 25.
Eiuſdem hiſtoriæ allegorica expoſi-
tio Ruperti ad Chriſtum& ſyna-⸗
gogam pertinens. 26. Præconium virtutis Ioſeph, ex San- cto Ambroſio. 27.
Oratio Dominæ loſeph accuſantis ipſum apud maritum, auctore Io- ſepho. b 228. Cur Dominus loſeph credens tenta- tam ab eo fuiſſe vxoris ſuæ pudici- tiam, non iuſſerit eum occidi, diſ-
putatio Chryſoſtomi. 29.
Quid in carcere paſſus ſit Ioſeph:&
quàm vtilis fuerit his, qui erant in carcere, tum exemplo vitæ, tũ ſer- D 3

monibus ſuis, ex Philone. 30. Super carcere Ioſeph Allegor iaRu- perti pertinens ad Chriſtum. 32.
Väto tempore poſtquam Ioſeph coniectus fuerat NMA in carcerem, interpreta- ᷣ☚ tas ſit ipſe ſomnia pin- cernæ& piſtoris. 2. De antiquitate miniſterij pincerna- rum,& piſtorum. 3. Diſcutitur opinio S. Au guſtini, exiſti- mantis peccaſſe Ioſeph, cum ver- ba illa dicit Pincernæ, Memento mei cum tibi bene fuerit, c. 5. Defenditur Ioſeph à peccato. 5. De antiquitate,& atrocitate: atque ignominia ſupplicij Crucis. 9. Quã fuerit antiquus apud varias Gen tes,& ſuperſtitioſus mos celebran- di diem natalem vel ſuum, vel alio- rum. 10. Cur Eccleſia Chriſti trium duntaxat diem Natalẽ celebrer, ipſtus Chri- ſti Domini,& Deiparæ Virginis, & loannis Baptiſte. 11. Super hac hiſtoria ſomniorum pin- cernę,& piſtoris, duplex allegori-
ca diſputatio: vna Philonis, Politi- caʒaltera Ruperti, Theologica. 12. Pulchrè docert Philo, viram hominũ, rêſque mortalium, eſſe ſimillimas ſomnijs. 12. Quemadmodum vir ciuilis, optimus ſit Interpres humanorum ſomnio- rum. 13. Memoratur ſcitum quoddam Plato- nis dictũ, aientis, Hominum ſpes, ſomnia eſſe vigilantium. 12. Quòd illorum duorum, qui erant in carcere, alter liberatus ſit,& reſti- tutus dignitati ſue; alter verò puni
1NDE X.
tus Crucis patibulo; valdè docta diſputatione oſtendit Kupertus fuiſſe id figuram prędeſtinationis, & reprobationis hominum. 14.
—
CAäPVI XLI.
sEX DISPVTATIONES.
Thnicos Scriptores ſapiẽ tiza loſeph tribuiſſe ma- gicis artibus.
ur loſeph nonvltro ex-
poſuerit ſomnium Pharaoni, ante- quam ab eo narraretur: ſicut Da- niel regi Nabuchodonoſor. 4.
PRIMA DISPVTATIO.
A ſomniũ illud Pharaonis fue-
rit propheticum,& ob id ipſe poſſit vocari propheta. 5.
Somnium illud fuiſſe propheticum, nec tamen Pharaonem fuiſſe pro- phetam, ſed interpretem eius Io- ſeph, pulehra diſpuratio ex S. Augu ſtino, Gregorio,& S. Thoma. 5.& ſequent.
11 1. 4.. An illa vbertas ſeptennis EÆgypti,&
item ſterilitas naturaliter, an præ- ter naturam ſit facta. 7.& 8.
SECVNDA DISPVTATIO.
Vr Deus non vnum, ſed duo ſomnia idem ſignificãtia mi-
ſerit Pharaoni. 9. Exponũtur quatuor cauſe cur fruges non purgateę, ſed in ſpicis& mani- pulis conditę, diutius& meliuùs conſeruentur. 10. Quantę principibus curę eſſe debeat publica annona;& de præfectis annonæ apud Romanos. 11. Pro
culsio un mgno Joll ano. Deandcout dadluſen Deduflein De byu 3 15 Oumn cim ubo benc
che ate cl
TEATIA Alüd doni (übre ene vect (pmodo 5- aum alct tonelaun ctor credi
AM
D
0ne.
CVINI NPhᷓ
1L will Amaclit n.
0 wewamc

1 s apiẽ 1 de ma- ut. Aitro ex. hAii ante- tut tAn Da-
T1.
bhar Mos fue- ,& dodwſe etA. 5. e br T cum, nem Me plo⸗ rete 1s lo- atio aaugu 3. Th umz.&
nis 4 Nl:& ralite u„plæ-
ta.*& 5
Procuratio annone quante Pompeio magno gloriæ fuerit;& item Tro-
iano. I11. De antiquitate vſus annulorũ, ſentẽ- tia Plinij excutitur. 16. De duplici vſu anulorum. 16.
De byſfſinæ veſtis vſu,& aurei tor-
quis. 1 17. Quænam olim bonorũ inſignia ho- minibus bene de ſe meritis, prin- cipes dare ſolerent. 18.
TERTIA DISpPVTATIO. Vid ſignificet Hebraica dictio (Abrech) quam Latinus In- terpres vertit,(Genu flectere). 19. Quomodo S§. Hieronymus nonnum-
quam diſcreper à vulgata tranſla-
tione Latina, cuius ipſe tamen au- ctor creditur. 3 19.
QVAKRTA DISPVTATIO.
D E nomine illo(Saluator mũdi) quo Ioſeph vocatus eſt à Pha- raone. 20.
QvINTA DISPVTATIO.
N Phutiphar ſocer loſeph, fue-
rit ille ipſe, qui emerat eum ab
Iſmaelitis,& in carcerem detruſe- rat. 24.& ſequent.
Quænam ciuitas fuerit Heliopolis in
ægypto:& an Phutiphar ſocer Io-
ſeph, fuerit propriè ſacerdos. 27.
SEXTA DISPVTATIO. E æxate triginta annorum, in qua erat Ioſeph cùm eſt præ- poſitus Aegypto- 29. Cur Moſes explicare voluit ætatem, in qua erat Ioſeph, cùm ad tantam
gloriam euectus eſt. 29. Quænam fuerint clariſſima virtutum
Ioſeph inſignia. 70.
INPDEXXX. b
Quænam hominis æras matura& idonea eſſe incipiat regẽdo& do- cendo, pulcherima diſputatio B. Gregorij. 31.52.
Egregia Gregorij ſententia: Quæ mi- raculo fiunt, non eſſe trahenda in exemplum operatrionis. 32.
CapvTI XLII
QVATVOR DISPVTATIONES.
Vr loſeph tandiu non fe- cerit certiorem patrem ſuum de ſtatu ſuo in£- gypto, vel dum erat in
ſeruitute, vel poſtea, cùm fuit in
P
principatu, præclara diſputatio S. Auguſtini. 1.
Ab initio vſque mundi conſueuiſſe
Deum per varias tribulationes ſer- uos ſuos à peccatis purgare. I.
PRIMA DISPVTATIO,
G Vr Ioſeph toties fratres ſuos tũ
.. 5 8 3
verbis, tum factis, durè atque aſperè tractauerit.
8
Quemadmodum exemplo loſeph. Chriſtiani principes tractare de- beant Iudæos ſibi ſubiectos, pul- chra diſputario Ruperti. 7.
Quomodo loſeph non fuerit agnitus à fratribus ſuis,& ipſos ſtatim ipſe
agnouerit. 8. Quod ſit munus exploratorum ho-
ſtilis terre. 9. Qunm ſit, naturaà loci, Ægyptus inac-
ceſſa,& vndique munita. 10.
sEovNDA DISPVTATIoO. Nexcuſari à mẽdacio poſſit lo- ſcph, cùm dixit fratribus ſuis: Exploratores eftis. II. Variæ

₰
Variæ expoſitiones quomodo illa verba dicens loſeph non ſit mẽti- tus. 12.
TERTIA DISPVTATIO.
N verba illa, quæ dixit Ioſeph fratribus ſuis: Alioquin perſa lutem Pharaonis exploratores estis,
contineant periurium. 15. Egregia B. Thomæ doctrina de du- plici modo iurandi. 17.
Cur loſeph, fratres ſuos in carcere af- Hlixerit tribus diebus,& non pluri- bus, vel paucioribus. 20.
Cur Simeon potiũs, quàmalius qui- libet fratrum retentus fuerit à Io-
ſepho in Aegypto. 22. QvARTA DISPVTATIO-
E præcipuo quodam effectu Tribulationis, qui eſt aperire, atque illuminare oculos animæ: Super illis verbis: Meritb hac pati- mur, quia peccauimus in fratrem no- ſtrum.&c. 23.& ſequentibus. Quibus rebus in Scriptura celebratis comparari& aſſimilari queat Tri- bulatio. 23. Tribulatio triplicem parit cognitio- nẽ, Dei, noſtri,& huius müdi. 24. Exponũtur tres modi vocationis ho- minum ad Deum, ſecunduùm Caſ- ſianum: quorum primus eſt Apeo, ſecundus per hominem, tertius ex neceſſitate, ſiue per Tribulationẽ, quod genus vocationis eſt multo frequentiſſimum. 25.& 26. Qualem ſui cognitionem afferat ho- mini Tribulatio. 27. Egregia Plinij ſententia, qua docet v- tilem animo eſſe afflictionem cor- oris. 27. Qualem& quam multiplicem huius
1I1NDEX.
mundi noritiam efficiat Tribula- tio: docens vanum eſſe,& fallacẽ, & inſtabilem& amarum,& pra- uum. 28.& ſequentibus. Præclara Gregorij ſententia de Va-
nitate mundi. 29. De inſtabilitate mundi. 30. Comparatio mundi cum mari. 30. De amaritudine mundi. 31. Vnde Cognoſcatur euidenter Mun-
di amaritudo. 31.
Tria genera malorũ quæ vigent præ- cipuè, maximéèque regnant in mũ-
o. 33. Pulcherrima ſimilitudo Damaſcen i qua inſignis ſtultitia amatorum huius Mundi arguitur. 34.
CAPVT XLIII. DV£ DISPVTATIONES.
— Vlchra diſputatio B. Gre- 8 gorij de virtute Diſcre- tionis, quæ doctoribus, CX rectoribus aliorum apprimè neceſſaria eſt. 1. Cõſuetudinem eſſe Scripturæ, quod ex alicuius facto ſequitur, etiam
ſi præter eius con ſilium& volũta- tem, attribuere nihilominus illi. 4. Cur Iacob dilectum ſuum Beniamin nõ credidit ipſi Ruben, ſed Iudæ. 7.
PRIMA DISPVTATIO.
Spe Cõuiuio quod fecit loſeph fratribus ſuis. 12. De conuiuiis, apud veteres Romanos celebraris quæ vocabantur cha- riſtia. 12. Quanta fuerit apud veteres Roma- nos erga ſeniores reuerentia iunio- rum in conuiuiis. 13.
Cur
car Egfdel ſebræotu- Vtet mOd anl an accund De cosften vius, 9 bo 2o omero; rzulobe innconc frmo un 1is, bnd Epunts gees eader Cucocd in min qunc fraresſuo Wert Der &. Curjdict: tes eis Odueus Neidumi in Sct
SEey
T Alde tatie nsltin
bpienr
cM

= Tribal.
— kallacd, — 3& pra.
—
29.
1 30.
umnti. zo. i 31. u nar Mun-
3.. l Went præ-
renuinmü⸗
33. dg— maſceni tti= atorum itu 3 4.
XII. ATO s.
liſpq. Gre⸗ evin*diſcre- quæ oribus, oribi a vorum aeſt. I. Scrip an quod
ſequ ut eriam
2 de Va.
ſiliu W olüta- lhilot rabilli. 4. ſuus&⁴ aiamin
uben Pudæ.].
TN D I xX. Cur Egyptij auerſabantur conuiuia
Hebræorum. 14. Vter mos antiquior fuerit, ſedendi ne an accumbendi in conuiuiis. 15. De conſuerudine dandi partes con- uiuis,& mittendi etiam abſenti- bus. 16. Quo numero partes datæ fuerint fra
tribus loſeph:& de numero fercu- lorũ in conuiuiis apud veteres. 17.
Vter mos antiquior fuerit in conui-
uiis, dandine ſuas cuique conui- uæ partes, an veſcendi in commu- ne ex eadem patina 17 Quomodo intelligendum ſit, Benia- min quinque partibus exceſſiſſe fratres ſuos:& cur Ioſeph ita præ- tulerit Beniamin aliis fratribus. 19. & 20.
b Cum dicit Scriptura Ioſeph& Fra-
tres eius fuiſſe inebriatos, an talis cbrietas fuerit culpabilis. 22. Verbum inebriandi dupliciter accipi
in Scriptura. 22.
sECyNDA DISPVTATIoO. Aldè erudita,& copioſa diſpu- tatio Philonis, an omnis ebrie- tas ſit in vitio,& omnino fugienda ſapienti. 24.
cAPVT XLIIII. G
PVK DISPVTATIONES.
ꝑVur loſeph furti calum- niam ſtruxerit aduer-
fuerit olim probroſum ſcy-
conuiuiis. 3. De antiquitate& honore ſcyphorũ apud Veteres. 4⸗
PRIMA
DISDVTATIO.
b Vomodo inrelligen dum ſit Io- ſeph augurari ſolirum in ſey-
phò argenteo. 5.& ſed. De duplici ſignificaꝛione vocis Au- gurari, vel Augurium. 6. Quanta eſſet Augurum auctoritas a- ud Romanos.(6. Cur Ariſtoteles ſternutamentum vo- cauerit augurale ſgnum. 7. Quemadmodum Aegyptij ſolerent per ſcyphos augurari. 8.
De variis ſpeciebus magiæ:& de ſu- perſtitioſa quadam diuinatione, vel potius fabuloſa, quæ in fonte Ceretis,& Paliſcorum exerceri ſolebat. 8.
SECVNDA DISPVTA TIO.
XN Ioſeph dicens non eſſe ſimi- lem ſui in augurandi ſcientia, mentitus ſit,& ſe ipſum infama- uerit: exponunſtur octo opiniones. 9.& ſeq. Verba illa Ioſeph de ſua in auguran- do ſcientia, quatuor modis à men- dacio vindicari poſſe. 16.
CAPVT XILV.
Ratio, qua Ioſeph mani- feſtans ſe fratribus vſus eſt, auctore Philone. Doctè 8. Thomas diſ- purat, cur qui timent, conriceſ- cant. I. Cur dolentes, clamare ſoleant; timẽ- tes autem ſilere, ex Ariſtotele. 1. An gaudium Acgypriorum de aduẽ- tu fratrum Ioſeph fuerit verum, an ſimulatum. 4. Quàm ſit Aulicis familiaris ſimula-

1 ND EX.
tio,& diſſimulatio. 4. Quibus rebus vitetur inuidia,& com paretur beneuolentia eorum, qui- bus cum viuitur. 5. Quomo do ivtelligẽdũ ſit illud, quod dixit Pharao fratribus Ioſeph, Ego dabo vobis omnia bona Aegypti. 6. Cur loſeph abeuntibus fratribus ſuis dixit. Ne iraſcamini in via. 8. Quid ſit illud quod dicitur de Iacob, vbi reſciuit de vita& gloria fili ſui Ioſeph. Reuixit ſpiritus eius. 9. Figmentum Hebræorum, propheti- cum ſpiritum non manere in ho- minibus triſtibus& dolentibus, ſed in lætis& alacribus. 12.
CaAPVT XLVI. DVAæÆ DISPVTATIONES.
dudie nboue Iacob in- trauft Æłgyptum, cœpta A eſt ſuperſtitio gyptio- rum circa cultum Bouis, qui voca- batur Apis: vbi multa de iſto Bo- ue,& ſuperſtitione. 2. Vnde factum ſit, vt Hebræi recèns egreſſi ex Agypto, caput vituli a-
Vqtore§. Auguſtino,
dorauerint. 2. Quis locus fuerit, qui vocatur hoc capite puteus iuramenti. 3.
Cur eum locum præcipuè adierit Ia- cob, vt conſulerer Deum de pro- fectione ſua in Rgyptum. 4.
Quomodo dixit peus lacob; Ego deſ- dam tecum illue, cùm ipſe ſit im- mobilis& vbique locorum. 7.
De antiqua conſuetudine claudendi oculos morientibus:& vt id fieret à maximè coniunctis& dilectis morienti. 8.& 9.
PRIMA D 18PVTATIO. E nominibus eorum, qui vnà D cum Iacob intrauerunt 2y- ptum. 10. De quadam diſcrepantia inter hunc locum& alterum in priori libro Paralipomenõ ſuper filißs Simeo- nis. 10. Cur inter intrantes Rgyptum nume- rentur Her,& Onan, filij luda, qui multo ante mortui fuerant I1. Cur inter intrãtes£gyptum memo- rentur filij Phares, qui multis poſt annis nati ſunt. 12. Cur per amicipationem memoren- tur filij Phares potiùs, quàm Zare, & Sale. 13. Quomodo intelligendum ſit, trigin- ta tres poſteros Iacob ex Lia in- traſſe Egyptum. 14. De diſcrepantia, quæ videtur eſſe in- ter lectionem Hebraicam,& Lati- nam à Græca, circa poſteros Ben- jamin. 15. Cur Septuaginta Interpretes plures enumerarunt poſteros Ioſeph, quàm habeat Hebraica,& Latina lectio. 16. Notabilis admiratio& dubitatio S. Auguſtini ſuper numero poſtero- rum loſeph,& Beniamin, tradito à Septuaginta Interpretibus. 18. Quomodo Moſes priùs dicat intraſ- ſe ſexaginta ſex Aegyptũ,& mox ſubiungat fuifſe eos Septuaginta. 19.
sECvNDA DISPVvTATIO. D E diſcrepantia, quæ videtur eſſe hoc loco, lectionis Græcæ à
Latina& Hebraicazhabet enim il-
la Septuaginta quinque intraſſe Aegyptum, cũ tamen Latina& He braica lectio habeat tantuùm Se-
ptuaginta. 20. Diſcuti
pikwirtoh isgepruad numeruih uce Oum dt 4 0S l ixeea velirb astm K lyeth db'lucs inen de nn He Cuid§4og. Lwwero polt 48 do zabröler dohepto rem in! qunge Nopid uge lum Moce citere 46. Elemote coner rrion CuMol vrrar uag denn cac run Mirum gatic mine Rfellar detho deg dui duul i

wi vnà =u ag).
4
10. =ar hunc ri lidro 1 dimeo- 1. Dinume- 8 1 ida, qui dra II. pt a nemo- ui Mtis poſt 12. memnoren- 8 1t uare, lun Rrigin⸗ coh K eiain- 714. idei hnſe. dca n Lari- 0m Ben- 15. terg Saylures kero⸗ A leph, aica, Matina 15. c du asbto S. merc uq eto- iami uns litoà cetit 2* 18. ds d mntal- egyp mox 05 A ginta.
8
Diſcutitur opinio Eugubini, damnã-
tis Septuaginta,& reijcientis illum
numerum Septuaginta quinque tamquam mendoſum. 20.
Quam ſit abſurdum vel S. Stephanũ,
vel S. Lucam falſam ſeptuaginta interpretationem, vel in docendo, vel in ſcribendo eſſe ſecutos. 20. Expenditur ſententia B. Hieronymi ſuper hac quæſtione:& cur San- ctus Lucas ſequi maluerit tranſla- tionem Septuaginta, quàm Scri- turam Hebraicam. 21. Quid S. Auguſtinus ſenſerit ſuper il- Jo numero Septuaginta quinque, poſito à Septuaginta Interpreti- bus. 22. Auctoris ſententia ſuper iſta diſputa- tione probantis nullum eſſe erro- rem in illo numero Septuaginta uinque. 24. Prpeis locuendo non fuiſſe niſi 4. xaginta ſex, qui cum lacobingreſſi ſunt Aegyptum. Cum ergo dicit Moſes fuiſſe ſeptuaginta, id tripli- citer exponi, atque intelligi poſſe.
26.
Eſle morem Scripturæ, quod propriè
conuenit patribus, id etiam filijs ratione patrum attribuere. 27. Cur Moſes inter eos, qui cum lacob intrarunt Aegyptum, memorauit aliquot nondum tum natos:& cur potius de poſteris Beniamin,& Iu- da, quàm de poſteris Leui, vel alio- rum. 28.29. Mirum exemplum numeroſæ propa- gationis poſterorum ex vno ho- mine viuente. 30. Refelluntur tria inſignia errata Ma- nethonis vetuſti ſcriptoris rerum Aegyptiacarum, ſuper Hebræis, qui intrarũt&ᷣ gyptũ cũ lacob. 30. Cur loſeph vehemẽter cupiebat fra-
tres ſuos haberi paſtores ab Æ-
Laus artis& vitæ paſtoralis:& de pri-
1*
gyptuis.
ma origine ſeruitutis inter homi- nes, ex S. Auguſtino. 32.
Cur Ioſeph tantopere cuperet tradi
fratribus ſuis ad habitandum terrã Geſſen. 33. Cur Aegyptij deteſtarentur paſtores outum. 35
——Q—:——-—
CAPVT XLVII. SEX DI PVTATIONES.
— .= N. . N. 8
Vm dicitur lIoſeph intro-
duxiſſe ad Pharaonem extremes quinque fra- trum fuorum, variè diſ- putatur inter auctores, quid per il- lud(extremos)intelligere oporteat.
PDRILIMA DISPVTATIO.
O Meran verbis lacob, Dies pere- grinationis vita meæ centum tri- ginta annori ſunt parui& mali. 2. Habitatores terræ vocari in Scriptu- ra non iuſtos, ſed peccatores, ex ſententia B. Hieronymi. 2. Qur lacob ſuam præcipuè vitam ap- pellauerit peregrinationem. 3. Ex eo quod lacob intrans Aegyptũ fuit centum triginta annorum, quinque res colligi ad ſacrã Chro- nologiam pertinentes. 4 Cuius ætatis fuerint fratres Ioſeph, cùçm lacob venit in Aegyptum. 4. Decem labores& afflictiones Sancti Patriarchæ lacob. 7. Verè competit in omnes mortales, quod de ſe dixit lacob: ſunt enim omnium dies pauci& mali:& hic
de variis malorum generibus, qui- bus vita mortalium obſeſſa& op- preſſa eſt. 7.
b EB 2

—————õ—————
An terra Rameſſes, fuerit eadem atq; terra Geſſen. b 8. Non ſolos Hebreos habitaſſe in terra Geſſen, ſed mixtos Aegyptiis. 8.
sECVNDA DISbDVTATIO. E immunitate ſacerdotum Ae- gypti. 9⸗ Imitandum eſſe Chriſtianis principi- bus exemplum Pharaonis tam re- uerenter& liberaliter tractantis ſacerdotes; ſuper quo multorum ſententiæ memorantur. 9. Cur ſacerdotibus Aegyptiorum data fuerit immunitas,& victus ex pu- blico: nempe propter famam pro- bitatis,& ſapientiæ eorum:& vt expedito ac libero animo rebus ſacris vacarent. 10. Pulchra oratio Cheremontis de pre- ſtantia veterum ſacerdotum Ae- gypti, quam refert S. Hieron. 10. Ariſtoteles facere videtur inuentores Mathematicarũ, Aegypti ſacerdo- tes. 11. Multa Herodotus& Diodorus pro- diderunt de immunitate& multi- plici doctrina veterum Aegypti ſacerdotum, quæ hic memorãtur. 11.
Memorabilis ſententia B. Thomæ ad commendandam ſacerdotum im- munitatem pertinens. 12. An fuerit iuſta lex, quàm tulit Ioſeph Aegyptijs, vt quintam partem fru- gum, tributi annui nomine pen- derent Kegi. 13. Egregia B.Gregorij diſputatio tropo- logica ſuper verbis illis, quæ lo- ſeph dixit Aegyptiis, Accipite ſemi- na, ſerite agros, vt fruges habere poſ⸗ ſitis. 14.
TERTIA DISpPVvTATIO. E Chronologia totius vitæ S. lacob. 15.
1 NDEX.
Quoto anno poſt diluuium,& poſt orbẽ conditum natus ſit lacob. 15. Diluuium Ogygis apud Græcos an- tiquiſſimum,& celebratiſſimũ cõ- tigiſſe eo tempore, quo tempore Iacob verſabatur in Meſopotamia.
„ 17. Animaduerſio in Iulium Africanũ,
aientem in ætate Moſis contigiſſe
diluuium Ogygis. 18. In ætate Iacob ingens viſum eſſe di- citur in cœlo portentũ: Stella nã- q; Veneris, vila eſt mutaſſe colorẽ, magnitudinem, figurã,& curſum; ſicut auctoritate Varronis confir- mat S. Auguſtinus. 19. Mors Iacob quot annis præceſſerit egreſſum Hebræorum ex Aegy- pto,& ortum Moſis. 20.
QVARTA DISPVTATIO. Vr Iacob tam curioſus,& ſolli-
citus fuerit ſepulturæ corporis
ſui in terra Chanaam. 21. Fertur antiquam fuiſſe traditionem Sanctis Patriarchis perſuasã, m ul- tos de his viris Sanctis, qui ſepulti erant in terra Chanaam, reſurre- cturos fuiſſe cum Chriſto:& ideo Patriarchas illic maximè optaſſe ſepeliri. 21. Allegorica diſputario B. Auguſtini ſuper eo, quod Iacob tantopere concupiuit ſepeliri corpus ſuum in terra Chanaam. 2.
QVINTA DISPvTA TIO. Nhomini Chriſtiano ſepultura corporis ſui, vel aliorum ve- ementer optanda,& ſolicitè cu- randa ſit. 2 3. Celebres aliquot ſentẽtiæ illuſtrium Auctorum Ethnicorum de non anxiè curanda ſepultura corporis ſui. 24. 81
iiffiu to gedäam ehe mgime iu ioJ.Nugl
511¹
tlacn b) Arbr ſcbbeg Aluulſ eluitcyut uidddorauet echuicapa nes Cur koob pe cfelr col man Dol neon aeo iuln Waamnavot N. A vinga 3 Quod ka gr lol Hom’! &Leon §31. Vnde na ledionis Rccttut: wiatr loci 1 at fenter eptur §Luc nchorig, dione! dcc⸗ kyradtn Ner äü Leihn ſelcen

pold * nd. 15. [2os an. ncö. mpote 6* Dtamia.
n Micanü,
1 gStigille
88. i erlle di- ü lla nä-
ut oloré,
d irſum,
er a:onfir-
y. is Mellerit um legy- 20.
7TI. ola Soli- it 39 zpotis. m. 1!1. ſe tr übonem gerſi nul- ti, q Apulti aam BM ntte⸗ hriſt rideo xim u Staſſe 21. B. aulſtini cob wpele cor amuum
22.
„vTr. P.
gendam ſepulturam defunctorum, maximè iuſtorum, erudita diſputa- tio B. Auguſtini. 26.
SEXTA DISPVTATIO.
8 E diſcrepantia lectionis Græcæ D ALatina& Hebraica ſuper il- lis verbis extremis hui capitis. 47: Adorauit Iſrael Deum, conuerſus ad lectuli caput. 27. Quid adorauerit lacob conuerſus ad lectuli caput, quimque expoſitio- naes. 28. Cur lacob petens à filio ſuo Ioſeph
ſepeliri corpus ſuum in terra Cha-
naam, non fuerit contentus ſim- plici promiſſione eius, ſed exegerit ab eo iuſiurandum. 29. Examinatur lectio Greca, que ſic ha- bet, Adorauit Iſrael ſummitatem virga eius. 3z0. Quod lacob adorauerit faſtigit Vir- gæ loſeph, ſententia fuit Chryſo ſtomi, Theodoreti, Adriani papæ, & Leontij, imò ipſius B. Pauli. 31.
& 32. Vnde nata ſit tanta diuerſitas Græcæ lectionis ab Hebraica& Latina. 3 2. Excutitur animaduerſio S. Hierony- mi in tranſlationem Græcam hu-
ius loci. 33.
Iuſta reprehenſio Eugubini, irreue- renter, indignéque loquentis de Septuaginta Interpretibus,& de S. Luca. 34. Auctoris ſententia de concilianda le- ctione Græca cũ Latina ſuper hoc loco.ͤ 35, Expenditur documentum quoddam §. Hieronymi affirmantis Euan- geliſtas& Apoſtolos teſtimonia Scriprturæ veteris teſtamenti, citaſ-
ſe ſecundùm Hebraicam lectionẽ
IN D E XN. Siſuppetat facultas, non eſſe negli-
& ſenſum; vbicumque Græca diſ- crepant ab Hebraicis. 37.
CAPVT XLVIII. Duæ Diſputationes.
PRIMA DISPVTATIO.
vrlacob volens benedi-
(cere Ephraim& Manal-
Aſe, commutauerit manus ..— uper eos in ſimilitudinẽ
crucis. 1.
Cur inter filios illorum Patriarcha- rum ferè poſteriores prepoſiti ſunt prioribus: cuius rei quadruplex ex ponitur ratio myſtica. 1.& 2.
Quinque in Scriptura percelebres
tranflationes rerum valde inſigniũ ab vna perſona ad aliam non ſine myſterio. 3⸗
Cur dextera habeatur potior& ho- norabilior, quàm ſiniſtra, cauſa na- turalis ex Ariſtotele. 4-
Octo ſignificationes huius vocis(dex
tera jin Scriptura notabiles. 5. Apud veteres Perſas, auctore Xeno- phonte, honoratior ducebatur ſi- niſtra, quàm dextera. 3 Commutatio manuum lacob ſuper Ephraim& Manaſſe, ſiguram ex- preſſit Sanctæ Crucis:& tunc pri- muͤm præfigurata inuenitur San- cta Crux, quantum videlicer ad ſi- militudinem,& figuram eius. 8.
SECVNDA DISPVTATIO.
Væ fuerit illa pars, quam lacob extraordinariam dedit filio
ſuo lIoſeph: an ea fuerit vrbs Si- chem, an pars agri eius,& quomo- do cam partem Iacob acquiſiuerit
E 3
—

arcu& gladio, tredecim expoſitio nes. 9.& ſequent.
Paraphraſis Chaldaica per arcum&
gladium, interpretatur preces& obſecrationes ad Deum: vbi oſtẽ- ditur preces Sanctorum, rectè ap- pellari Arma. 13. probatur partem illam, quam Iacob dedit filio ſuo Ioſeph, non fuiſſe vrbem Sichem: ſed fuiſſe partem agri, quam ipſe ante multos annos emerat àfilijs Hemor. 18.19. Cur oſſa loſeph ſepulta fuerint in par te illa agri, quam emerat lacob à
filijs Hemor. 19. Cur in Scriptura perfrequens mẽtio fiat arcus,& gladij. 20.
Illud, quod dixit lacob, In gladio& arcu meo, ſi non propriè dixit, ſed ſiguratè ac Metaphoricè, tribus id modis exponi poſſe. 21.
——-——
CAPVT XLIX.
OYATVORDPDECIM DISPVTATIONES.
Licèt compluribus omiſſus per erro- rem fuerit titulus.
pPRIMA DISPVTATIO.
S N nouiſſima verba, quæ S. 4 1. 6S, locutus eſt lacob filij
N(uis, vocari debeant Be- nedictiones, vt vulgo appellãturzan Prophetiæ. 1.& ſeq. De veteri quodam libro, qui inſcri- bebatur Teſtamentum duodecim Prophetarum. 4. De antiquo more, quo patres, appro- pinquante morte filijs ſuis benedi- cere ſolebant. 4. Vtrum humanus animus appropin- quante morte, fiat diuinior& prę- ſagus futurorum. 6.
IN D E X. Quale genus prophetię fuerit id, quo
Iacob prædixit futura filijs ſuis. 8.
SECVNDA DISPVTATIO.
4 N in Scriptura, cum dicuntur,
nouiſſimi dies, per eos intel- ligere oporteat ſemper tempus Meſſiæ aduentus vel prioris vel poſterioris. 8.& ſequent.
TERTIA DISPVTATIO.
(m Iſidoro Peluſiota, qui ſcri- ptis prodidit Iacob fuiſſe di- uinitus repente captum obliuione eorum, quæ prædicere volebat de vẽturo Meſſia filijs ſuis;& alia pro alijs dixiſſe illis, præter opinionem ſuam. 10.
PRIMA PROPHETIA. DPE RVvBEN. r dicarur Ruben eſſe fortitu-
do patris ſui,& principiũ do-
loris eius. 11. De octo prærogatiuis primogenito- rum ante legem Moſis. 14. Quid ſignificet, Ruben effuſum eſſe ſicut aquam. 16.
An fuerit contra chariratem, patrem imprecatum eſſe mala filio ſuo. 18. Quanta fuerit turpitudo& deformi- tas peccati Ruben. 19.
QVARTA DISPVTATIO.
N maledicta, quibus Iacob de- fixit filium ſuum Ruben,: per- tineant ad hiſtoriam inceſtus eius cum nouerca ſuazan potiuùs ad cæ- dem Saluatoris noſtri factam à lu-
dæis, vt contendit probare S8. Am-
broſius. 20.
De
——
Jedlegetio— hoius hiohe aatuot docu
aex hac
De mcoplc
8 Jucs' 5* CDA
d4 KlM
un lo ( 15& um, Quogodo lac Süceonem degueum feninalod Cur NolesD deäicende hui dimes inderti MWe erün gogam Moralbc periu luſtitixi
TERT
Nektu Reid. Dexatxi cum, Diceptan Lacinl tendus
VAR
Vom d ela d hr
de Ch

— id, qno ;(uis. 8.
rio.
tmicuntur, P—os intel⸗ 1 2 tempus zoris vel 46.—
Xo.
ſi uiſcri⸗ ach aſſe di= dtd Hliuione lce e ebatqde ſu E ali pro eter Ieionem
1o0.
drAAIk
den Tortitu- Kpr. Btiũ do-
11. s pri wrrvito⸗ loſis 14. bene Auum elle
1 16. ritatt, rattem mala 21 uo. 18. wudo? formi- n. 19.
De allegorico,& tropologico ſenſu huius propehetiæ. 1 Quatuor documenta moralia deprõ- Pta ex hacprophetia de Rubé. 24.
I N D E N
ſummo Dontificec. 54.
21. Cur Apoſtoli& prophetæ dicanlur
oculi Eccleſiæ pulchriores vino. 64.
De multiplici differentia interaquam Cur Paſtores,& Doctores Eccleſiæ
& alios liquores. 26.
SECVNDA PROPHETIA
DE SIMEONE ET LEVI.
nis& Leui in cæde Sichimi- tarum. 26. Quomodo lacob tantopere inculcet Simeonem de cæde Sichimitarũ, de qua eum laudare videtur Sãcta femina ludith. 27 Cur Moſes Deuteronomij. 3 3. in be- nedicendo aliis tribubus, ſoli tri- bui Simeon benedictionem non- impertiuit. 34⸗ Myſtica expeſitio huius prophetiæ perrinẽs ad Chriſtum& ad Syna- ogam. 377 Moralis doctrina de reprimendo ap- petitu vindictæ, etiam quem zelus
Qa fuerit iniquitas Simeo-
iuſtitiæ incitat. 38.
TERTIAPROPHETIA.
De præſtantia& vtilitate huius pro- phetiæ. 39. De varia interpretatione illarum vo- cum, Sceptrũ, Dux,& fœmur. 45. Diceptatio de voce(Shiloh) pro qua Latinus interpres vertit( qui mit-
tendus eſt.) 46
QVARTA DISPVTATIoO.
Vomodo Meſſias dicatur fuiſſe
expectatio gentium, cum ipſe
ellet ignotus Gentibus. 48.& ſeq.
Myſtica explanatio huius prophetiæ
de Chriſto,& de Eccleſia,& de
comparentur dentibus lacte can-
3ERNXTA DISPVTATIO. Vantum temporis efluxerit, ex .... 2* quo lacob edidit hoc vatici- mum vſque ad defectionũ Iudaici principatus,& vſque ad ortum Chriſti Domini. 62. De quadriformi regimine populi Hebrei ſub Ducibus,& Iudicibus, & Regibus,& Pontificibus,& quandiu quodlibet iſtorum dura- uerit. 63.
SEPTIMA DISPVTATIO. Duerſus Iudæos impudenter negãrtes, concludi ex hac pro phetia Iacob, iam veniſſe Mefſiã, 654.& ſequent.
Diſcutiuntur ſex interpretationes, quibus Iudæi conantur obſcurare ac peruertere claram& rectam huius prophetig ſententiam. 6 5& ſequentibus.
An cum dicitur, Nõ defciet ſeptrum de Iuda, vox ſceptrum ſiue virga, ſignificet virgam Tribulationis& oppreſſionis. 65.
An iſtis verbis ſignificetur, poſt ad- uentum Meſte numquam defe- cturum ſceptrum in Iuda:non au- tem quod nũquam deficiet vſque ad Meſſiæ aduentum. 66.
An eriam nunc in aliquibus regioni-
bus habeat tribus Iuda principatũ in populo Iudaico. 66. An vox(Shiloh) pro qua Latinè eſt, Qui mittendis eſt, ſignificet in hoc loco vrbem Shiloh. 68. An

1 ND E X.
ca. 92.& ſequent.
Si hæc prophetia cõmuniter& vni- uerſè pertinet ad populum He- bræum, cur ea ſpecialiter applicata
expectabo Domine, exponũtur octo interpretationes. 1 2 5.& ſegqꝗ. Sdampſonem decem tebus fuiſſe figu- ram Meſſie. 129. VNDE
An illud, Qui mittendus eſt, denotet ſit tribui Iuda. Ibid. b 195 hoc loco regem Nabuchodono- Cur nec Chriſtus Dominus, nec A- 680 ſor. 69. poſtoli, nec Euangeliſtæ vmquam zerb An hæc prophetia de tribu Iuda fue hoc vaticinio lacob vſi ſint: cum b N w rit tantuͤm conditionalis, non au- eo vaticinio tempus Meſſiæ aduẽ- gf 9 tem abſoluta& ſimpliciter certa. tus euidenter demonſtretur. 105. 5 m 0. 8 Qhant⸗ tempore principatus in po- OQVARTA PROPHE TIA een pulo Hebręo fuerit penes proprios DE zABVLON. SAI eius gentis principes. 7273. Quot annis tribus Iuda imperium in N vrbs Sidon terminus fuerit populo Hebræo tenuerit. 73. ſortis Zabulon. 108. NEhbi Aliquot inſignia terræ, quàm poſſe- 11 ncem ocrAvA DISPVTATIo. dit tribus Zabulon. 109. Msgia e Vomodo veritati huius prophe Cur maritimæ Gétes, ferè magis ſint it tie reſponderit euentus. 72. vitioſæ, quàm mediterranæ. 110. De nolek d Super hac quæſtione exponũtur no- Allegorica interpretatio huius pro- aotngee uem opiniones: Prima Euſebij Phetiæ pertinens ad Eccleſiam h Cæſarienſis, Diodori,& Hugonis. Chriſti. 111. Dermenar Secunda B. Cyrilli Alexandrini. luopbein Tertia Lyrani, Thoſtati,& Dio- QVINTA PROPH ETIA. nyſij Carthuſiani. Quarta Gene- DE ISSACHAR. AMM brardi. Quinta, quorundam Re- centiorum. Sexta, Pauli Burgen- D' amœnitate& abundantia ſis, Galatini, Anij& Lucidi. Septi- campi Eſdrelon, qui erat in F* ma Caietani. Octaua, Cani. Nona, tribu Iſſachar. 114. 2 quã ſequitur Auctor,& fuit mul- Expoſitio myſtica huius prophetiæ torum vererum Patrum. 74.:vſque continens magnę vtilitatis& cõ- NON. adIoc. ſolationis ſeruorum Dei documẽ- D . ta. 119. NoNA DISPVTATIO. b T SEXTA PROPHETIA. te. A N Machabæi paternum genus D E DAN. pui duxerint ex tribu Iuda. 81.& gun ſequentibus. Omplanen eodem, quo Hercu- ſtesl ₰ lem, floruiſſe ſeculo; maioraque tione DECIMA DISPVvTATIoO- illius fuiſſe facta, quàm poëtarum llegor N hæec prophetia poſſit ver?& de hoc mendacia. 121. pdeti⸗ 1 commodè intelligi& exponi Cur tribus Dan, vel ipſe Sampſon iß. non propriè tantùm de tribu luda, comparetur colubro. 123.124. Sd in vniuerſum de Gente Iudai- Illorum verborũ lacob, Salutare tui Nn
4

i. , nec A. = mquam m: cum ſraduö. ur. 10z.
AETIA 1 S. 1 i Aus fuerit 2 108. Dupoſſe. 1 109. ,= agss lint lt= r. 110. at M ius pro- aAL cer III.
DPIBTIA.
CHR
& Mandantia
telot letat in
114. uius ang hetiæ vtili un& cõ- mDeubt umẽ-
119.
OpIAelA.
SAN
gem Hetcu⸗ 1 1 eculd raque
1
au 1.
r 5 mplon
lam
etarum
1INDEX.
vNDECIMA DüSPVTATIO.
Nde tribu Dan futurus ſit An- tichriſtus:& an hoc vaticiniũ Iacob ſub nomine Dan pertineat ad ipſum Antichriſtũ. 31.& ſeq.
SEPTIMA PROPHETIA.
DE GAbp.
an de tribu Manae. 141⸗ Allegorica expoſitio auius prophe- tiæ. 142. De more& ds cauſis cur ſe homines accingece, vel præcingere ſoleant. 14. Documenta moralia, quę præbet hec
prophetia. 145. OCTAVA PROPHETIA.
DE AS ER.
. Nlephthe fuerit de tribv Gad,
Xplicatur veilis allegoria huius prophetia. 149.
NONA PROPHETIA.
DE NEPHTHALIM.
TA expoſitio huius prophe-
tiæ:& an Barac ludex Hebræi
poopuli, trepidauerit& timoris ar-
gui rectè poſſit in ea, quam in ho- ſtes Hebræorum ſuſcepit expedi- tione. 150. Allegorica interpretatio huius pro- phetiæ pertinens ad Chriſtum. 154. b
DECIMA PROPHETIA. DE IOSEEP H.
Cr loſeph dicatur filius accreſ- cens,& cur pulchritudo cius
lauderur Alacob. b 155.
Quibus rebus loſeph figura Chriſti
fuerit. 157.
Quomodo intelligendum ſit, loſeph
fuiſſe paſtorem,& lapidem. 161.
Quomodo cœlum, ð abyſſus cauſæ
ſint abundantiv rerum, quæ tetra
naſcuntur M 164. uomodo Chriſtus habuerit bene-
Jictionem cœli& aby ſfi:& de du- plici benedictione carnis Chriſti: & quomodo Chriſtus habuerit benedictionem vuluæ& vberum. 165.
De vberibus,& vulua ſponſæ Chri-
ſti, id eſt, Eccleſiæ. 166.
pDvopECIMA DISPVTATIO.
Orn illis verbis, Benedictiones pa-
tris tui, confortatæ ſunt henedictio- nibus patrum eius,& vtrum Iacob plura& maiora promiſſa& dona habuerit à Deo, quàm priores pa- triarchæ. 16 7. vſque ad 16 2.
XI. PROPHETIA. DE BENIAMIN.
13. DISPVTATIO.
Vr Beniamin dictus ſit à Iacob Lupus rapax, mane comedens prædam,& veſpere diuidens ſpo- lia:tractantur quinque interpreta- tiones. 178.& ſequent. Quemadmodum Sancti Patres hanc prophetiam de Beniamin, pulchre accomodauerint ad B. Paulum,
ui fuit ex ea tribu. 182. De fortitudine bellica Beniamitarũ. 185.
Cur illi Patriarchæ tantopere concu-
piuerint corpora ſua poſt mortem ſepeliri in terra Chanaam. 2 ü

14. DISPVvTATIo;O.
Viè ſit Apponi ad patres ſuos;
vel songregari ad populum ſuum, quodm Veteri Teſtamento dicitur de his qu morrtui ſunt.
193.
An verum ſit, quod tradidit Paulus
Burgenſis, neminem iuſtorum ho- minum, qui fuerunt ante Abrahã, ſtatim poſt mortẽ deſcẽdiſſe recta in Limbum, non prius expiatum igne purgatorio. 196.
CAPVT L. PRIMA DISPVTATIO.
EE ratione ſepeliendi mor- tuos apud veteres Ægy- —pptios. f. An mos fuerit apud ve- teres Hebræos cadauera condire aromatibus. 2. De ratione condiendi cadauera apudl Egyptios ex Herodoto,& Dio- doro. 3. Cur Aegyptij defunctorum corpora non cremauerint. 4. Varij mores Gentium in tractandis mortuorum corporibus. F. De numero dierum, quos condien- dis& ſepeliendis mortuis impen- debant Aegyptii. 6. An Herodotus& Diodorus diſcor- dent à Moſe ſuper conditura ca- dauerum apud Aegyptios. 7.
SECVNDA DISPVTATIO.
E more lugendi mortuos apud Aegyptios:& quomodo in-
IN D E X.
telligendum ſit Aegyptios per ſe-
ptuaginta dies lugere mortuos cõ-
ſueuiſſe. 8. Luctum ſuper mortuis, ſi modicus ſi eſſe laudabilem. 9.
De ſimulato luctu ſuper mortuo,& de Præficis conductis ad complo- randum& eiulandum ſuper mor-
tuum, quarum erat vſus apud Ro- manos:& vnde mos iſte originem abuerit. 10. Quunts tempore lugendi ſint mor- tui, varia Centium inſtituta. 11. Quod Hebæi taortẽ Aaronis& Mo- ſis triginta diebne fleuerint, vnde id didicerint illi ſecundum Ruper tum. 12.
TEKTIA DISPVTATIO.
Vomodo intelligendũ ſit quod dicitur in hoc capite, Iacob fodiſſe ſibi ſepulchrum in terra Chanaam. 13. Quid in Scriptura interdum ſignifi- care ſoleat verbum fodere. 14. Quænam fuerit area Arad. 15. Cur Hebræi planctum illum ſeptem dierum non potiùs fecerunt in Hebron, vbi ſepeliendum erat cor pus Iacob, quàm in area Arad. 16. An laudandus fit apud Chriſtianos Nouendialis luctus mortuorum, dubitatio S. Auguſtini. 17.
QVYARTA DISPVTATIO.
E more ſepeliendi mortuos ex-
tra vrbes:& vtrum ante Chri- ſtianos mos fuerit alicubi ſepelien- di mortuos intra ciuitates. 18.
KRefellitur Thoſtatus, arbirratus ante
Chriſtianos nullo tempore nullà- que in Gente morem fuiſſe ſepe- liendi mortuos intra ciuitates, vi- uorùm
b
1 Nloti fulle a mottoo e Duroliss8 Criaocton Crriil fe tt einthl u nitc Piumangul Eauios e es ddes Nrubſh ljocgum o era cuntal Vnderectiro⸗ u Dbdol
der. Peenmtal lokepwi rittoru.

—psper le. Atuos c. 8 Sdicusſit
9 hrtuo,
der mor. 1 dud Ro-
m. 5 Mint mor- in in. 11.
4& Mo-
1— 3 vnde eu a Ruper 13.
PVK TIo.
zen dlt quod ca ani lacob chr ann terra 13, dren muſignil- nfoo 14. Arac 4 1ſ. n il im⸗ptem ds annnt in end amrat cor nare ⁴ ud. 16. zud d dianos us uuxclotum,
ſtin 17. PVR= 10.
—05 ex-
endi Chu⸗
vtrut r Chr talici Kelien⸗
*
uorumque domicilia. 18. Moris fuiſſe apud Græcos ſepete mortuos extra vrbes, probatur Platonis,& Ciceronis,& Plutar- chi auctoritate. 19. Cur in id ferè conſenſerint Gentes, vt extra domicilia viuorum, mor- tui conderentur. 20. Ertiam antiquitus in more fuiſſe apud Ethnicos ſepeliri mortuos intra vr bes,& ædes. 21. De modo ſepulruræ Aethiopum. 25. Lycurgum voluiſſe ſepeliri morruos intra ciuitatem,& propè templa. 22.
Vnde rectitudo, vel prauitas eorum, quæ abhomine fiunt æſtimari de- bear. 23. Arguitur falſitatis atque infidelitatis
Ioſephus in commemoranda ſacra
hiſtoria. 26.
CENTVNM TIA 0C1 SACK
1INDE X.
QvINTA DISPVTATIO.
D Chronologia vite loſeph. 27.
Ioſeph breuiorem vitam. quam eius maiores, ac fratres vixiſſe,& cur id eicontigerit. 27.
Quatuor mendacia Juſtini hiſtorici ſuper. Patriawha loſeph. 29⸗ Cur loſeph aon mandauit fratribus ſuis„t ſtatim poſt mortem ſuam rpus ſuum transferrent in terrã Chanaam, vt mandauerat lacob
de ſuo corpore. 30. Quo in loco terræ Chanaam ſepulta fuerint oſſa Ioſeph. 31.
An oſſa vndecim Patriarcharum ſint aſportata in terram Chanaam,& condita in Sichem. 32.
De ſepultura corporis Ioſeph. 33.
Fabula Hebræorum ſuper ſepultura
corporis loſeph, quam memorat Hiſtoria ſcholaſtica. 34 ·
SEXAGIN
LOCORVM
S CRIPTVRAE.
Qui hac Quarto Tomo aut propris ſagnantérque trattantur, aut certè tratatu aliarum rerum non paruin ilustrantur. In quo Indice prior nota ſignat numerum capitum Libri Geneſis: posterior autemmumeéros
aadiectos in margine ad Commentarios ſingulo-
lorum Capitum.—
Ex, 3.
Pparuit ei Dominus in flamma ignis, de medio
rubi. 32. 14. ExodaII.
4
Exodi 21. Qui furatus fuerit hominem,& vendideric eum, couuictus noxæ, morte morietur. 40.7 Exodi 23. Miferebor cui voluero,& clemens ero, in
quem mihi placuerit 40.14. Exodi 28. nam& veritatem. 25. 27. 1 T 2
Pones autem in KRationali iudicij Doctri-

1 N D Exodi 32.
Feceruntq. ſibi vitulum conflatilem,& ado rausrunt, atque immolauerunt ei hoſtias 46.2. Leuitici 10. G 19. Vt habeatis cientiam diſcernẽdi inter ſan ctum& profawum 25.79. . Peuitici 17. siquis venatione, vexaucupio cœperit fe- ram, vel auem, quibus veſc iicitum. 25. 60. Leuitics 18. Turpitudinem vxoris fratris tui nõ reuela bis, quia turpitudo fratris tui eſt 38. 13. Leuitic 19. Iumenta tua non facies coire cum alterius generis animantibus 36.9. Leuiticz 21. Non contaminetur ſacerdos in mortibus ciuium. 37.10½,& 10z. Leuitici 21. Ki lippus,ſi albuginem habens in oculo 29.10. Leuitici 22Z2. Omne animal, quod vel contritis, vel tru⸗ cis, ſectis ablatiſque teſticulis eſt, non of- feretis Domino:& in terra veſtra hoc om- nino non facietis. 37.110. Leuitici 26. Nonfacietis vobis idolum,& ſculptile, nec titulos erigetis, nec in ſignum lapidis po- netis in terra veſtra, vt adoretis cũ 28. 49. Leuitici 16. Dabo vobis cælum deſuper ſicut ferrum,& terram æneam. 27,74. Numerorum, cap II. Cõgrega mihi ſeptuaginta vitos de ſenibus Iſrael. 49.8 3.& ſequentibus. Numerorum 12. Ore ad os loquor ei 32. 43. Numerorum 16. Deſcenderüntque viui in infernùm 37.99. Deuteronomij Iʒ. Non arabis in primogenito bouis 41. 12. Deut eronomii 21. Non permanebit cadauer eius in ligno, ſed in eadem die ſepelietur 49. 6. Deuteronomis 22. Incraſſatus eſt dilectus,& recalcitrauit 42, 24. . Deuteronomii 23. Non intrabit Eunuchus attritis vel ampu- tatis teſticulis,& abſciſſo veretro, Eccle- ſiam Domini 37. 110. . Deuteronomij 33. Viuat Ruben,&non moriatur,& ſit paruus in amero. 49.17..
EB́. Deuteronomi] 33. Audi Domine vocem Iudæ,& ad populum ſuum introduc eum: manus eius pugna- bunt pro eo,& adiutor illius contra ad- uerſarios eius erit. 49. 41. Peut eronomii 33. Et Beniamin ait: Amantiſſimus Domini habitabit confidenter in eo; quaſi in tha- lamo tota die morabitur,& inter hume- ros illius requieſcet. 46. 81. Deuteronomui 33. Ioſeph quoque ait, De benedictione Do- mini terra eius, de pomis cæli,& de rore, atque abyſſo ſubiacente,& c 49.174,175. Deuteronomi 33. Latare Zabulon in exitu tuo,&c. 49. 108. Deut eronomij 33.
Lætare Iſſachar in Tabernaculis tuis. 49.
113.
Deuteronomi 33.
Benedictus in latirudine Gad, quaſi leo re-
quieuit, cœpitque brachium& verticem.
46 146.
Deuteronomij 33. Dan, catulus leonis, fluet largiter de Baſan. 49.137. Deuteronomij 33.
Nephtalim abundantia perfruetur:& ple- nus erit benedictionibus Domini: mare& meridiem poſſidebit. 49.153.
Deuteronomij 33.. Benedictus in filijs Aſer: ſit placens fratri- bus ſuis,& tingat in oleo pedem ſuu m, fer- rum& æs calceamentum eius: ſicut dies inuentutis tuæ, ita& ſenectus tua. 49. 148.
Voſue 10.
Stetit ſol in medio cæli,& non feſtinauit occumbere ſpatio vnius diei 47.19. oſue 16.
Solitudo quæ aſcendit de Hierico ad mõ-
tem Betheb,& egreditur de Luza 28.59.
Ioſue vltsmo. Oſſa quoque Ioſeph, quæ tulerant de E- gypto ſepelierunt in Sichem, in parte agri, quem emerat Iacob à filijs Hemor, cẽtum nouellis ouibus. 48.19.
Iudicum 14.
Quod ſi ſolueritis mihi intra ſeptem dies conuiuij, dabo vobis triginta findones,& triginta tanicas 29. 29.
Iudicum 19. Tantum obſecro, ne ſcelus hoc contra na- turam operemini. 29. 32.
I. Reg. cap 9. Qui enim propheta dicitur hodie, vocaba- tur olim videns. 2 5. 21. 1. Regum
4
ſerhiia aas etsi u uwütum de
Nonbadet 3 7 ceobacl ſh
ſc Non üad tantuEpu
lrmanauto Kalbeda ixrda u bo 6 3 n b⸗
18 rit Dauida llczaiwe k
kre rntDan dum 440.
von erexs titalun 4
Irdmne os. Aa WA
dm a Saul
Doſtquan gun Deul de zotam! vit anal 444.
1ende demag
Noolan
qu Deusp gladiu 34 14.
denat
Luhe
eüide
dem de
Opei

ipopdlum
. 4 Pugna.
1
—s Dowiti 42 aliin tha. 1
3 I lione Do. 4 de rore, 4 uun.
21= 4. 108. 1— u4 tais.„9.
1 G* leo re- uu erticem,
7
3 larg tane Balan.
33. derh Moi:& ple-
8DR anmare K
3.
iit; Musfratri- pede num fer. n ein aut dies Cdus 18m 9. 148.
& nc utinauit diei Its
5. 1 ſe H radmö-
udel 8. 9. mo.
ax Sit de E chem autte agl, lijs HEat cetum
9 14. hi intt dies rigintt aanes;
7. I9.
celushe 39 ttana-
41 4
cl
9.* ⸗ turhe 2locaba
. Regum
—
1 ND E X. — 1o5 19.
I. Reg. 16.
Ne reſpicias va eins, neque alritudin? En decies confunditis me 31,1. ſtaturé eius, quoniam abieci eum: Nee iux- Riufer 14C.. ta intuirum hominis ego iudico 48. 2. Nadus e infernus coram illo 37.101.
1. Reg. 18. 4. 10¼ 31. Non habet rex ſponſalia necelſè, niſi tantů Si oſculatus ſum manum meam ore meo, centum præputia philiſtinorum 29.11. quæ eſt iniquitas maxima,& negatio con-
I. Regum 21. tra Deum altiſſimum 3 3.2. Non habeo laicos panes ad manum, ſed 106⁶ 34.
tantum panem ſanctum. 25.79. Quem conſtituit alium ſuper terram: aut I. Regum 21. quem poſuit ſuper orbem, quem fabrica- Et immurauit os ſuum(Dauid) coram eis, tus eſt 28.26. & collabebatur inter manus eorum:& im- Pſalme H.
ingebat in hoſtia portæ, defluebantque Conuertantur peccatores in infernum. 37. faliuæ eius in barbam 27.26. 99.
1 Reg cap. 23 G.30. Pſalmo I.
Dixit Dauid ad Abiathar ſacerdotem, ap- Non derelinques animam meam in infer- plica ad me Ephod. 25.24.25. no, nec dabis ſanctum tuum videre corru-
1 2. Reg. cap. I. ptionem. 37.100. præcepit Dauid)vt docerent filios Iuda ar- Pſalmo 15. cum. 48.20. 5 Delectationes in dextera tua. 48.. 2. Regum 18. 4 Pſalmo 20.
Abſalon erexerat Hbi, cum adhuc viueret, Dextera tua inueniat omnes, qui te ode-
titulum. 28.49.„ runt, 48. 5. 3. Regum 19. Pfalmog;g. Et omne os, quod non adorauerit eum, oſ- Immittet angelus Domini in circuitu ti- culans manum. z. 2ã.. mmaentium eum,& eripiet eos 32.1.
1. Paralipomenon c. 4. Pſalmo 38. Filij Simeon, Namael,& Iamin, ladib, Aa- Aduena ego ſum,& peregrinus ſicut om- ra Saul. 46.10. naes patres mei. 47.2.
2. Paralipomenon 23.. Pſalmo 40.
ſtatus eſt, orauit Domi- Non declines cor meum in verba malitix,
Poſtquam coangul 1 ad excuſandas excuſationes in peccaris.
num Deum ſuum,& egit pœnirentiã val- dè coram Deo patrum ſluorum& cogno- 39.20.
uit Manaſſe, quòd Dominus ipſe eſt beus. Pſalmo 43. 42.24. Non in arcu meo ſperabo,& gladius meus Tobia y. non faluabit me. 48.20. Ego(Raphael Angelus) ſum Azarias Ana- Pſalmo ⸗. niæ magni filius. 27.55. riuſquam intelligerẽt ſpinæ veſtræ Rha- Tobiæ 12. num. ſo. 15. Ego ſum Raphael Angelus, vnus ex ſeptẽ... Pſalmo 72. qui adſtamus ante Dominum. 2.19. Exiſtimabam vt cognoſcerem, hoc labor Iudit.. eſt anre me donec intrem in Sanctuarium Deuspatris mei Simeon, qui dediſti illi Dei,& intelligam in nouiſſimis eorum. gladium in defenſionem alienigenarum. 25.85S.„ 34.14. Pſalmo 74 195b. 3. Viſitaſti terram,& inebriaſti eam 43.21 Pereat dies, in qua natus ſum 40 11. Pſalmo 77. 10 5b. 3. Imple facies eorum ignorantia,& quærent
Quare exceptus ſum genibus? cur lactatus nomen tuum Domine 49.18.
vberibus 30. 8. Pſalmo 78. poſuerũt morticinia ſeruorum tuorũ, eſcas
I05. 1 4.
Homo natus de muliere, breui viuens tẽ- volatilibus cæli, carnes ſanctorum tuorum pore, repletur multis miſerijs 47.7. beſtijs terr&,& nõ erat, qui ſepeliret 47.25. Iob 14. Pſalmo do Operi manuũ tuarũ porrige dexterã 43. 5. Accipite pſalmum,& date vpana 27.9.
3

I N D E X.
Pſalmo roo. Qui loquitur iniqua, non direxit in con- ſpectu oculorum corum. 32. 24
Pſal mo 10o0,⁴ 1
Dixit Dominus Domino meo, ſede à dex tris meis 48.5. b Pſa lmo I13. In exitu Iſrael de Aegypto, domus lacob de populo Barbaro 43.14.
Pfalmo. ri ſ. Pretioſa in cõſpectu Domini mors Sãcto- rum eius. 47. 25.
Pſalmo. 118. Bonum mihi quia humiliaſti me, vt diſcã iuſtificationes tuas 42.26.
Pſalmo. 118. Confige timore tuo carnes meas, à iudicijs enim tuis timui. 39. 18.
Pſalmo 138. Si aſcendero in cœlum tuillic es, ſi deſcen- dero in infernum, ades 37. 104.
Prouer biorum 3.
Lögitudo dierum in dextera eius:& in ſini- ſtra illius diuitiæ& gloria 48.9. Proue rbiorum 4. Vias, quæ à dextris ſunt nouit Dominus, peruerſæ vero ſunt quæ à ſiniſtris 48.5. Prouerbiorum 7. Apprehenfümque deoſculatur iuuenem, &c. 26..
Prouerbiwrum 9.
Noli arguere deriſoré, ne oderit te 37. 17. Proverbiorum 15.
Infernus& perditio corà Domino z7. 105. Prouerbiorum 23.
Ne comedas cum homine inuido,& ne deſideres cibos eius. 37. 3 8.
Prouerbiorum 27.
Infernus nunquam implerur. 37.106.
Prouerbiorum 28.
Qui ibſcondit ſcelera ſua non dirigetur. 32.26.
Prouerbiorum 30. Mendicitatem,& diuitias ne dederis mihi: tribue victui meo neceſſaria 28. 66.
Prouerbiorum 30.
Qui fortiter premit vbera ad eliciendum
lac exprimit butirum:& qui vehementer
emungit; elicit ſanguinem: 36 63.
Eccleſiaſt.o.
Cor ſapientis in dextera eius, cor ſtulti in
ſiniſtra illius 48. 6. Eccleſiaſt. x2.
Memento Creatoris tui in diebus iuuen-
tutis tuæ, antequam veniat tempus affli-
ctionis,& appropinquent anni, de quibus
dicas, non mihi placent 27.2.
Canticorum 2. Dextera illius amplexabitur me 48.5. Canticorum 4. Odor veſtimentarum tuorum, ſicut odor thuris, 27.4 1 Canticorum 7. Mandragoræ dederũt odorem z0. 14.& 19. Saplentix 3. Iudicabunt nationes,& dominabuntur po- pulis 25. 85. Sapientiæ y. Quid profuit nobis ſuperbia, aut diuitiarã iactantia, tranſierunt omnia illa tanquam vmbra&c. 42.30. Sapientiæ 7. Cum ſit vna(ſapientiaſomnia poteſt:& in ſe permanens omnia innouat. 18.25. Sapientiæ 10. Hæc(ſapientia)profugum iræ fratris, Iuſtũ, deduxat per vias rectas,& oſtendir illi xe- gnum Dei,& c. 28, 15. Eecleſiaſtici 22. G 38. Super mortuum plora: defecit enim lux eigs, fili in mortuum produc lacry mas,& fac luctum ſecundum meritum eius. 50. 9. Eccleſiaſtics 27. Vaſa figuli probat fornax,& homines iu- ſtos caminus Tribulationis 40.5. Eccleſiaſticz 30. Mortuus eſt pater,& quaſi non mortuus eſſet. ſimilem enim reliquit fibi 38. 11. Eeccleſtaſtic: 30. Videns oculis& ingemiſcens, quaſi ſpado cõplectens virginem,& ſuſpirans. 37. 112. Eccle ſiaſtic; 49. Ioſeph princeps fuit fratrum, Ermamen- tum Gentis, rector fratrum, ſtabilimentum populi 49.162. V 8 Eccleſiaſtici 49. Et oſſa ipſius(Ioſeph)viſitata ſunt,& poſt mortem prophetauerunt. 5o. 35. Iſaiæ I. Si fuerint peccata veſtra vt coccinũ, quaſſ nix dealbuntur 38.;38. Iſaiæ 2. Et erit in nouifſimis diebus præparatus mons domus Domini in vertice montiũ. 49.8.& 10. Iſaiæ 2. Ne dimittas illis peccatum 49.13. Iſaiæ 8. Ipſe eſt pauor veſter, ipſe eſt terror veſter 31.15. 3 Iſaiæ 14.. Quomo do cecidiſti de cœlo Lucifer, qui mane oriebaris, z5.)o. 4. Naiæ
*—=—————
k teverlos ch
,
owune In ud
Trbolaridns 5 44·14
Iſau
3os l0) delce
locdiniiig
4
7
Recc unolhate
Enrtuoet est olten, Kopele 10849144
Schetgnde dl Nornqudrel dicus bonckt
NoChele de1cdcd, nontrng cenſoland eir potum pacte& m
Maltdictac
Not ſobtr adiaat Wwüteat n 9*½
heinagn
„*
nineser necende

48.
1
1½ 1 unturpo. 4
nas diuitiarä tanquam
nJeſt: Kin
9n).
5. is amm is luſtü, F—. eir illi re⸗
212 efe a anim lux luc. aenas,&
tul n. †o.9. & Mbnesiu. 184.
30.
uafſn cortuus nitſ n nl.
0. 4 ens, aup Ipado ſpir anr. II:.
49. 1 tum, um men-
niſtal ufhentum
49. tatal ga boſt
vt d lασ* quaf
diebuu& aratus
a vert ontlu. 1
tum 9* ſeeſtt n cſter
†„qul
14„ cœlo 1
Lais
4 K g.
———jüüÿ—
Laia 20.. Domine in angultia requiſierunt te: in
Tribulatione murmuris, doctrina tua eis. 4 24.
Iſaiæ 38. 4. Reg. 20. Ht reuerſus eſt Sol decem lineis per gra- dus, quos deſcenderat 47.19.
Iſaiæ 40. Loquimini ad cor Hieruſalem 34. 5.
Iſaiæ 40. Quare dicis Iacob,& loqueris Ifrael, Ab- ſcondita eſt via mea à Domino,& à Deo meo iudicium meum tranſiuit. 49. 10. Iſaiæ 59. G Hieremiæ 14.
Peccata noſtra reſponderunt nobis 3o. 36.
1[α 64. pater noſter es tu,& nos lutum,& fictor
noſter,& opera manuum tuarum omnes
n0s 40.14. Iſaiæ 66. Super genua blandientur vobis 30. 8. Ieremiæ 8.& 46.
Numquid reſina non eſt in Galaad, aut mę- dicus non eſt ibi, 37. 69. Ieremiæ 16. Non ſcpslienrurmdeü⸗ plangentur,& non ſe incident, neque caluitium fiet pro eis,& non frangent inter eos lugenti panem ad conſolandum ſuper mortuo,& non dabũt eis potum Calicis ad conſolandum ſuper patre& matre. 50.9. Ieremiæ 20. Maledicta dies in qua natus ſum. 40. 1 1. leremiæ 26. Noli ſubtrahere ab illis verbum, ſi forte audiant,& conuertantur à via ſua mala:& pœniteat me mali quod cogito facere eis 27 94. Exschielis 18. Anima, quę peccauerit, ipſa morietur. 38. 35. Aggæai 2. Et veniet deſideratus cũctis gẽtibus 49.49. Zacharia 8.
In diebus illis apprehendent decem ho- mines ex omnibus linguis gentium,& ap- prehendent fim bria viri Iudæi,& c. 26.714. Malachiæ 1. Iacob dilexi,& Eſau odio habui 25.26.
„I Machabaorum a.
Et repoſuerunt lapides in monte domus,
in loco apto, quoadaſque veniret prophe-
ta,& reſponderet eis 24 26. Machabæsrum F·
Et viri Iuda magnificati ſunt valdè in cõ-
ſpectu omuis 1 7s
E NX.
1. Machabaorum e. G. Nunc reminiſcox malorum, quæ feci in zicruſalem:& cognoui, quia propterea in- uenerunt me mala iſta, 4².24.
Matthas 4.— Terra Zabulon,& terza Nephtalim, via maris trans Iordanem Galileæ Gentium, populus qui ambulabat in tenebris, vidit lucem magnam. 49.109. Matthai 0o.
Eſtote prudentes ſicut ſerpentes,& ſimpli- ces ſicut columbæ. z5. 62.
Matthæi I1.
Ipfe(oannes Bapriſta) eſt Elias 27.74. Matthai 19. Sunt Eunachi, qui de matris vtero ſic nati ſunt,& ſunt Eunuchi, qui facti ſunt ab ho- minibus,& füt Eunuchi, qui ſeipſos caſtra- uerunt propter regnum cœlorum 37. 110. Mathai 42. Tunc duo erunt in agto, vnus aſſumetur, & vnus reliquetur, duæ erunt molentes in mola, vna afſumetur& altera relinquetur. duo erunrt in lecto, vnus aſſumetur,& vnus relinquetur 29. 98. n. Oſculum mihi non dediſti. 29.2. Luca 12. Ne terreamini ab ijs, qui occidunt corpus, & poſt hæc non habent ampliùs quid fa- ciant. 47.23. Lucæ 14. 3 Si quis venit ad me,& non odit patrem ſuum& matrem& vxorem& filios, adhuc autem,& animam ſuam, non poteſt, meus eſſe diſcipulus. 28. 29. Lucæ 16. Factum eſt vt moreretur mendicus,& por- taretur ab Angelis in ſinum Abrahæ. Mor- tuus autem eſt diues,& ſepultus eſt in in- ferno. 47.23. 1 Lucæ 23. Et dixit illi Ieſus, Amẽ dico tibi, hodie me- cum eris in paradiſo 40.15. Ioaunis 2. Soluite templum hoc& in tribus diebus excirabo illud. 27. 5. loanni 4 Dicit ei mulier: Scio quia Meſſias venit, qui dicitur Chriſtus 49. 0O;. ACsr um 2. Neque anima eius derel cta eſt in inferno, nequs elo sids vidin cotrapeionem. 7. 10

—
1 NDEX.
Actorum 7. Mittens auté Ioſeph accerfiuit lacob pa- trem ſuum,& omnem cognationé in ani- mabus Septuaginta quinque. 46.19.& ſeq.
Actorum 23. Et cum hæc dixiſſet(Paulus) facta eſt diſ⸗ sẽéſio inter Phariſcos,& Sadducæos,& ſo⸗ luta eſt mul titudo. 37. 62.
Epiſtola ad Romanos cap.9õ. Cum nondum nati fuiſſent; aut aliquid boni egiſſent aut mali, vt ſecundum cle- Gtionem propoſitum Dei maneret, nocx* operibus, ſed ex vocante dictum eſt ei: quia maior ſeruiet minori. 25. 36.& 43. Ad Romanos II. Sine pcœni tentia ſunt dona Dei. 27.94. Ad Romanos 12.
Non vos ipſos defendẽtes cariſſimi 34.14. Ad Romanos 16.G 2. Corinth. 130. HSalutate inuicem in oſculo ſancto. 29.4.
I. Corinth.]. Auditur inter vos talis fornicatio, qualis
nec inter here ita vt vxorem patris ſui
aliquis habeat. 35. 47 I. Corinth. 13. Videmus nunc per ſpeculum in ægnima- te, tunc autem facie ad faciem. 32.43. 2. Corinth. 4.
Quod in præſenti eſt momentaneum,&
leue tribulationis noſtræ, ſupra modũ in ſublimitate, æternum gloriæ pondus ope- ratur in nobis. 41.29. 1: Ad Epheſios I. Elegit nos ante mundi conſtitutionem, vt eſſemus ſancti& immaculati. 25. 38. Ad Epheſiss. Nolite inebriari vino, in quo eſt luxuria. 43.13. Ad Ephe ſios 6. Induite vos armaturam Dei, vt poſſitis ſta- re aduerſus inſidias Diaboli, induti loricã iuſtitiæ,& c. 48. 13. Exinaniuit ſemetipſum formam ſerui ac- cipiens. z9.16 Ad Philipenſes 2. Humiliauit ſemetipſum, factus obediens vſque ad mortem, mortem autem crucis. 40.9.
2. Ad Lim. 3.
Hoc autem ſcito, quia in nouiſſimis die- bus inſtabunt tempora periculoſa&c. 49.3 Ad Hebraos V.
Nuſquam Angelos apprehendit, ſed ſemen
Abeai⸗ apprehendirt 48.2. Ad Hebræos 3. Videre fratres, vt non obduretur quis ex vobis fallacia peccati 42.32. Ad Hebraos 7 Et(vt ita dictum ſit)per Abraham,& Leui,
qui decimas accepit, decimatus eſt: adhuc
enim in lumbis patris erat, quando obuia- uit ei Melchiſedech. 46 27.& 29. Ad Hebræos. 7. Manifeſtum eſt enim quòd ex Iuda ortus ſit Dominus noſter, de qua tribu nullus al- tari præſto fuit. 48. 79.& 71. Ad Hebraos II. Fide Iacob moriens, ſingulos filiorum. Io- ſeph benedixit,& adorauit faſtigium virge eius. 47. 32. Ad Hebraos 12. Flagellat Deus omnem filium, quem reci- pit 40.5. Ad Hebr aos 12. Nequis ſit fornicator, aut profanus, vt Eſau qui Leoprer vnam eſcam vendidit primo- genita ſua 25 79. Ad Hebræos 12. Non inuenit(Eſau) pœnitentiæ locum quamquam cum lacry mis inquiſiſſet eam 27.91. I. Ioannis cap. r. Quod audiuimus, quod vidimus oculis noſtris,& manus noſtræ contrectauerunt de verbo vitæ, hoc annunciamus vobis. 2759. b Apocalypſis 1. Gratia vobis& pax ab eo qui eſt,& qui e- rat,& qui venturus eſt,& à ſeptem ſpiriti- bus, qui in conſpectu throni eius ſunt. 32. 19. Apocalypſis d. Væ habitatoribus terræ 47 2. Apocalypſis 14. In ore eorum non eſt inuentum meoda- cium. 27.35.
FINIS.
Deh

3
imis die. —&c.49,9
d lemen
—... 4 3
a 2t: adhuc 944 44 dd da ortus at gullus al- J1. 1
10 nm lo. b b IN GENESIM
iem virge b— 1 b—
12] b b.7 0 MIL QVARTI S.
lliu Dm reci... 3 28.
12.„—„“. 1
giof Men Rlan FENX capite vigeſimoquinto.
eu erm“
4 ARGVMENTVM.
b L m De miro duorum Geminorum Iacob& Eſau conceptu, geſtatione in
ytero,& partu: De diuerſitate ingeniorum& morum vtriuſque: Tridi Wrocuis De venditione primogenituræ E ſau ob vnam eſcam lenticul. ecom Meerunt
nciam Mao. S quoque ſunt generationes Iſaac filij VeNs. 19.
& Abraham: Abraham genuit Iſaac, qui 20 cùm quadraginta eſſet annorum, duxit vxorem Rebeccam filiam Bathuelis Sy- 21 ri de Meſopotamia, ſororem Laban. De- 98. 3 Lo precatuſque eſt Iſaac Dominũ pro vxo- 57² A ʒ re ſua, eo quòd eſſet ſterilis: qui exaudi- ²² 4, 1 oda- uit eum,& dedit conceptum Rebeccæ. Sed collidebantur in vtero eius paruuliquæ ait: Si ſic mihi futurum erat, quod ne- ceſſe fuit concipere? Perrexitque vt conſuleret Dominum., Qui reſpondens, ait: Duæ gentes ſunt in vtero tuo,& duo 3 populi ex ventre tuo diuidentur, populuſque populum ſupe- rabit,& maior ſeruiet minori. Iam tẽpus pariendi aduenerat, 24 & ccce gemini in vtero eius reperti ſunt. Qui prior egreſſus Comma in Gen. To. a
151I. wo qui tefui e. & Aſc Sſpititi⸗ onit nl.z:.

2 CcOÖOoMMENTIARIORVM
Us in s hiſpi— nultulime 25 eſt, rufus erat,& tors in morem pellis hiſpidus: vocatùmque nulii
1...„ pro. Hol
eſt nomen eius Eſau. Prortinus alter egrediens, plantam fra- alehn 9 tris tenebat manu:& ideireo appellauit eum Iacob. Sexage- um la G 26 narius erat Iſaac, quando nati ſunt ei paruuli. Quibus adul- b opafetſ
82 1. 1 rulatune
2⁷ tis factus eſt Eſau vir gnarus venandi& homo agricola: Ia- b 1 ... A9 he 2 cob autem vir ſimplex habitabat in tabernaculis. Iſaac ama- iim m .. 1r.„ vnn Mhhen 29 bat Eſau, eo quòd de venationibus illius veſceretur:& Re- unnmm⸗ 21.„AnAt becca diligebat Iacob. Coxit autem lacob pulmentum: audsd. aaſ 0... 1 anudl quem cum veniſſert Eſau de agro laſſus, ait: Da mihi de co- AAen. 31 Ctione hac rufa, quia oppidò laſſus ſum. Quam ob cauſam riuüul 32 vocatum eſt nomen eius Edom. Cui dixit Iacob: Vende mihi ulilm 33 Primogenita tua. Ille reſpondit: En morior, quid mihi prode- Ihaſtal 34 runt primogenita: Ait Iacob: Iura ergo mihi. Iurauit ei Eſau,: sdar & vendidit primogenita. Et ſic accepto pane& lentis edulio, uneh 1 comedit,& bibit,& abijt; paruipendens quòd primogenita nah vendidiſſet. b auuſu * nu Dei 1, Tibusc PRÆFEAIIO. lluen G See 8„4171 conſtat, ortum Tacob non minus quindecim an- zuu!h G” X 5 oᷓ nus priorem Fuiſſé qudm exceſſüm dAbralne. Sexagenarias dihu & enim ci eſſet Iſaac, genuit lacob, vt in hoc capite ſcriptum dn D eßt. Abraham porrò centenarius generauit Iſaac,& vixit tuuer G ad annos vſque centum ſéptuaginta quinque. Quinetiam Iſmahelis mituti .—,—. 3 4. G mors tribus& ſexaginta auni ſubſecuta eſi generationem Iacob. Erat Iihug D enim Iſmahel quatuordecim annis grandior natu qudm Iſaac, ut ex tunun ... 5. cap. 6. G 21. Geueſis colligitur. Si igitur ſexagenarius erat Iſaac, cum laahe genuit Iacob, fuiſſe id temporu Iſmahelem ſeptuaginta quatuor anno- umn rum neceſſe eſt: Vixit autem Imahel centum triginta ſeptem annos. b h h Ceiein Egnla fern Cur igitur, dicet aliquu, Moſes rectum hiſtoriæ ordinem inuertens, prius vnn narrauit mortem Abrahæ& Iſmahelis, quam ortum lacob? In prom- g. tu ruib eſt vVoluit ſcilicet Moſc Henr Tum. h Ptu ratio eſt.oluit ſcilicet Moſes, quam oyſus fuerat ſcribere hiſtoriam der Abrahe, vniuerfam continenti ſerie pertexene vſque ad vltimum, eãq; 9 finita, bistoriam rerum Iacob exorairi. De Iſmahele porrò, quia proge- 74
nies eins non pertinebat ad populum Dei, non alind dicturus erat, niſi I Fniſſe completam in eo promiſßtionem Dei datam Abrahæ,cui promiſſum I erat ſemen Iſmahelus maiorem in modum iri multiplicatum: nec ſölum mu lti
——,————— 9——

7. F6 mihi mi arode- auEſau,
Dd= ulio, rin nita
min Sian- Kera Mnus! ite/ dᷣ aac xi m uselbs m Iac rat 21 Jfaa. c rat rum quat umao- epte N5.
nuert Vus
1,5? W
ihere! Nam Toltin&0;
d
IN GENESIS, Cap. XRNVY. 3 ..„ 5.. f multitudine, verum& nobilitate priveipun, ferocid gentis fere per-
celebre. foc igitur ſtrittim axplicauit Moſes:& ita ſe totum ad histo-
riam Iacob ſultilitecopios?,& diligenter enarrandam contulit. Ergo
4 pparet, figaras, quds vocit, Anticipationus& Poſtpoſitionis, ſiue Reta-
pitulationus,& prap ofteras, quãtum adl ordinẽ temporü marrationes, nò
ſolum hiequentes ſſé in ſcriptis prophetitis ſed in hitovicts etiam non
ꝛur inueniri. Quapropternon ſemperex ordine, quem tenet ſacer&
tanonicus criptor, de ordine temporum E rerum gestarum licet certum
acone judicium. Sed obſeruari oportet, an ſcriptor, quem alioqui recti
ordinur diligentem»atque obſeruanten, eſſe compertum eſtoeius commu- tandi idoneam aliquam,& probabilem cauſam habere potuerit, ſicut habuiſſe Moſem in hoc loco, dictum eſt. b
Sead cur reliquam huius libri partem, quæ viginti quinqut capita continet, omnem fermè conſumpſit Moſes in enarranda historia Iacob, paucis admodum de patriarcha Iſaac commemorati? Ego quatuor eius
Cur Moſes tam multa de Iacob, de
aac verò ta* pauca ſcri-
rei cauſcs poſſum aſfetre. Ac primò quidem, lacob& totius,& ſolius po- plerit.
puli Dei parens fuit: pabuit enim duodetim ftlios, è quibus duodetim
—
Tyihus orte ſunt, vnde vniuerſus Hebraus populus proſeminatus eſt.
Id verd in Iſaac dici non poteſt, alter enim filius eius Eſau, ſator fuit gentus Ddumæorum, quæ ad populum Dei minimè pertinuit. Potius ita-
ue hac ratione, Iacob, Patriarcha fuit Hebræorum, qudàm Maac. Deinde, id factum oſtpropter varios admodum& inſignes caſus acob tam ſe- cundos, quàm aduerſosʒin quibus multarum, ma gnarumque virtutum eins experimenta mul& exempla, ad posterorunm eruditionem, atque zmitat'onemeluxerunt. His adde, quõd lacob pluribus& excellentio- rihus Dei viſionibus honoratus& nobilitatus eſt: Iſaac quippe duas
tantum habuit diuinas viſiones, quæ narrantur capite 26. Geneſis: At Gene 49.
Iacob quinque vel ſex habuit, egregias fanꝰ& admirabiles. Prima ex-
ponitur Gen. 24. Secunda 7.tertia 32. quarta; 5. quinta eodem in loco- ſexta 26. Accedit denique quartà cau ſa, copia ſcilicet atqne excellentia prophetica ſbiritus, quo Tacob, diuino munere, completus& illuſtratus eſt: cuius clarißimum ſpecimen dedit, im proximus mortiquæ omui- dus ac ſingulis filijs ſuis, multa poſt ſecula, euentura erant, mirabili- ter prædixit; eiuſczue pradicta omnia, eueniorum veritas compro-
bauit.
48*

4 COMMENTARIORVM
Iſaac cùm quadraginta eſſer annorum, duxit vx orem
VERS. 20. 64 Rebeccam.
num, virginalem continentiam purè conſeruauit. Neque S enim fas eſt putare, ſanctiſſimum iuuenem, vllam illicitæ Aetas idonea= voluptati operam dediſſe ante coniugium. Commenda- voniugio. tur præterea, exemplo Iſaac, tempus hominis maturum, ætaſque matri- monio tempeſtiua. A qua ætate proximè abeſt xtas, quam Ariſtoteles coniugio præſcripſit, affirmans libro 7. Politicorum, idoneam coniugio ætatem mulieris, eſſe decem& octo annorum viri autem, triginta ſeptẽ. plats. Plato autem libro.de Repub. mulierem vult eſſe viginti annorum, vi- Heſiodus. rum triginta. Heſiodus æsel kνν, tempeſtiuam coniugio ætatem fore G putat, ſi coniuges nec multo minores trigeſimo anno fuerint, nec multo fuerint maiores. Matrimonia igitur nec præcocia, nec ſera nimis eſſe cõ- uenit: magna enim vtrimque proueniunt incommoda, quæ Ariſtoteles
eo quem dixi loco, verè ac luculentè demonſtrat. Aetas porrò Iſaac qua- draginta annorum, reſpondet etati viginti quinque annorum huius tem- M poris;videlicet habita ratione proportionis totius vitæ noſtræ, ad vitam priſcorum illorum hominum: Iſaac quippe annos vixit centum octo- ginta.
mortua eſt centeſimo vigeſimo ſeptimo anno ætatis ſuæ, Geneſ. 23. id eſt, anno Iſaac trigeſimo ſeptimo, ſiquet, triennio poſt exceſſum Saræ, factum eſſe hoc matrimonium. Atque id quidem Rupertus trahit& cõ- uertit in allegoriam, ita ſcribens libro. Commentariorum in Geneſim Rupert; Al- cap. 2. Ergo tribus annis ante nuptias Rebeccæ, Sara defuncta erat. Sic eLenu, proculdubio ante paſſionem Chriſti, qua prædicationis Euangelicæ gra- tiam ille copulauit, tribus annis, à diebus, vel baptiſmo Ioannis, mortua d eſt lex,& prophetiæ, non ſibi, ſed Iudæis, teſtante ipſo Domino, cum di- Matt. 11. Xit: Lex& Propheteæ vſque ad Toannem prophetauerunt. Nam ex quo prę- entem,& teſtimonio Ioannis declaratum Chriſtum filium Dei viui bla- ſphemare cœperunt; reliquit omnis ſanctitas omniſque vita iniquos Ea cœtus corum, eo quòd eſſent Concilium vanitatis,& Eccleſia malignan- tium: præter paucos, qui fidem retinentes Abrahæ, tabernaculum Saræ pſal. ⁷. eſſe meruerunt. De qualibus in pſalmo dicitur: In circuitu eiu; tabernacu- lum eius. In hoc tabernaculum introduxit Iſaac Rebeccam,& accepit v- xorein, id eſt, apertis illorum ſenſibus, immiſit Chriſtus ſpiritualem ſcri- pturarum intellectum,& nouam ſibi inſtituit Eccleſiam. Sic Rupertus. Non ait Rupertus, legem Moylſis triennio ante Paſſionem Chriſti fuiſſe mortuam ſimpliciter: conſtat enim Theologorum omnium ſententia, legalia Moyſi non eſſe mortua, niſi per mortem Domini noſtri; tunc enim obligatio eorum ſoluta eſt, virtuùſque prorſus exinanita. Significat igitur
aloE continentiam iuuenis Ifaac; qui in tam feruida.&, ad libidines procliui ætate, ad quadtageſimum vſque an-
Quoniam autem Sara iam nonagenaria genuit Iſaac, Geneſ. 21.& 4
gem Dec d 9
—
7
ſahet patæ auccor doretus Deusco (one,ſ dentiar
arnen datarar
tenes DW qult prænr fkden lds iſ(o aven uma deyi ddn
5 d
4
rlie

1 da& un ue an. ur Nequt Nim illicita 8 anenda- a matri- n Adoteles es miugio 3 ſeptẽ. alm, vi-
lo m fore
cend ao-
„Ge N⁴=l.&4
„Ge ³ 3. id cceſſi uaræ, stral A* ö- m in melim ncta unr Sic uange Miata- dannis un rtua
mino uodi- am ex urpre- mDe iwibla- ne vit* quos dleſiat e pan. rnacu' t Saæ ueius] atu-
¹
nita.*. ½ lcat tur
—
3 b 3 8
1N GENESIS CAP. XXV. 55 ncredulis& perfdis ludæis, qui Dominunm le- 8,& tot tantiſque miraculis verum Meſſiam recipere noluerunt; ex eo tempore, nec le-
igitur tantuùm Rupertus, i ſum,& teſtimonio loanni teſtatum atque declaratum
gem, nec prophetias quicquam profuiſſe.
pRIMA DISPVTAITIO. 5 uper lis Werbu. b acas eſt Iaac Dominum pro vxore ſua, co quòd VnNs. 21.
eſſet ſterilis: qui exaudiuit eum,& dedit b conceptum Rebeccæ.
Deprec
Ec verba quatuor ferunt quæſtiones. Primam quæſtio- nem ponunt Origenes„Chryſoſtomus,& Theodoretus. 4HM Cur complures in veteri Teſtamento celeberrimi nomi- Cor omplu 6,— 1. res in veteri FP nis fœminæ, clariſſimorum futuræ virorum matres; fue- T. Kamente ‿ꝙ rint naturà ſteriles; nec niſi ſupernaturali poteſtate, ſingu- pernobiles larique Dei munere prolem genuerint: tales fuiſſe legimus in ſacris li- fæminaæ fue- teris, Saram, Rebeccam, Rachelem, matrem Samſonis& Samuelis, Eli- vine ſter lher. ſabeth quoque matrem loannis Baptiſtæ; idemque de Parentibus Dei- paræ Virginis Mariæ traditum eſt. Tres eiuſce rei rationes ex prædictis auctoribus expromptas hic ſtrictim attingam. Primam rationem Theo- doretus Ixxiiij. quæſtione in Geneſim exponit hiſce verbis: Volens Deus componere genus Iſcacliticum, oſtendit illud non naturali ſucceſ ſione, ſed gratià,& fauore ſuo eſſe multiplicandum. Hanc autem proui- dentiam adeptus eſt genus illud, quia Chriſtus Dominus inde ſecundùm carnem naſci debebat. Hæc Theodoretus. Ad præmonſtrandam igitur futuram filiorum nobilitarem, atque claritatem, ſteriles voluit eſſe pa- rentes eorum, quò præſtabilior& admirabilior ipſorum eſſet Leneradſ. Duas alias rationes tan git Chryſoſtomus homilia 49. in Gene im: Vt, in- Chryſaſtos. quit, ex mirabili partu ſterilium fœminarum, iam tunc præſtruereturac præmuniretur fides partui Virginis. Quamobrem& Angelus Gabriel fidem nunciati àſe partus Virginis confirmare voluit exemplo partus Eliſabeth, quæ ſterilis erat. Ecce, inquir, Elizabeth cognata tua ſierilis,& Luc. t. ipfa concepit filium in ſenettute ſua: quia non erin impoſſibile apud Deum om- ne verbum. Exemplum item iſtarum ſterilium fœminarum valuit pluri- mum ad moderandosconſolandõſque animos coniugum ſterilium, vt nec viri propterea contemnerent vxoòres; nec mulieres iniquo animo
fersent ſterilitatem ſuam.
Theodotet as.
6 Altera quæſtio eſt: Ait Moſes, deprecatum eſſe Iſaac Deum pro ſte-
rilitate vxoris. Sed vndenam exploratum& cognitum habuit Iſaac, ſte- MaAtdn b 2 1
₰

Cur Iſaac e Tertia quæſtio: Cum Iſaac vidit ſterilem Rebeccam
ralem ex per-
tus Rebeccd, non alteram. duxit»vxoré, ea re tradunt Hebræi, vt Lyranus,& Thoſtatus referunt
feu Abra bantes eam traditionem. Aiunt Hebræi, ex eo tem
baâ duæxit A- Iar.
Gen. 16.
Futilis opinio Hebraorum. Lyranu⸗ Thoſtatas
Gen. 12.
6 C O M MENTARIORVM
rilitatem eſſe vxoris, ac non ſuam potius? in vtruis enim coniuge tum ſterilitas, tum alia quædam generationis impedimenta eſſe poſſunt. Re- ſpondeo, certũ fuiſſe Iſaac ex diuina promiſſione dara parenti ſuo Abra- hæ, Gen. 21. fibi non defuturam prolem: dixit enim Deus Abrahæ: In aac vocabitur tibi ſemen. Non igitur dubitabat ſe prolem habiturum, ſi- ue ex Rebecca, ſiue ex alia quapiam vxore. Sed enim, quia vehementer amabat Rebeccam, ex ea maximè promiſſam ſibi atque optatam pro- lem ſuſcipere cupiebat. Verùm quando cœpit Iſaac precari Deum pro ſterilitate vxoris,& quandiu in precando perſeuerauit? Chryſoſtomus exiſtimat precari cœpiſſe ſtatim poſt initum coniugium,& totos viginti annos in precando perſeueraſſe: idque argumentatur ex eo, quod Mo- ſes dixit Iſaac fuiſſe quadraginta annorum, cum duxit Rebeccam:& exauditis pro vxore precibus ſuis, genuiſſe prolem, cum iam eſſet ſexa ginta annorum. Chryſoſtomi verba ex homilia 49. in Geneſim, hec ſunt: Non ſtatim, inquit, exauditus eſt Iſaac, nec aſſecutus quod optabat, ſed viginti annos perſeuerauit orans& deprecans Deum,& tunc denique aſſecutus eſt quod deſiderabat. Si enim quadraginta annorum erat, quã- do Rebeccam duxit, ſexaginta verò quandoilla peperit: manifeſtum eſt, quòd viginti annis perſeuerauit orans Deum;& ſic vterum Rebeccæ inhabilem generationi, idoneum fecit. Vides orationis vim, quòd& na-
turam ipſam ſuperat? Sic Chryſoſt. Sed quòd mulier ſtatim poſt con- iugium non pariat, non propterea iudicanda videtur ſterilis. Sed ad id
verè iudicandum, aliquot in coniugio annos præterfluere neceſſe eſt.
Nempe naturale eſt, mulieres maturius quidem nonnullas, ſeriùs verò a-
lias parere. Probabilius igitur dictu fuerit, tranſactis aliquot annis in cõ-
iugio ſine prole, tunc demum Iſaac exiſtimaſſe vxorem eſſe ſterilem„&
pro eius ſterilitate abolenda, Deo ſupplicaſſe; non enim niſi poſt longum
temporis ſpatium, ei ſterilitas vxoris exploratè percepta eſſe potuit. Sed
fuiſſe tamen deprecarionem Iſaac multam& diuturnam, patet ex verbo
Hebræo(hatar) quod eſt hoc loco: ſignificat enim multiplicare, ſiue ver-
ba, ſiue preces: vide ſuper hoc loco Oleaſtrum.
uxit vxorem, ex qua prolem haberet; exemplo ſcilicet patris ſui A hæ, qui propter ſterilitatem Saræ duxit Agar? Friuolum eſt quod ſuper minimè impro- pore quo Iſaac volun- tariè paſſus eſt ſe ligari à patre vt immolaretur Deo ‚fuiſſe eum conſe- cratum Deo,& idcirco non fuiſſe licitum ei accipere niſi vnam vxorem. Quaſi verò, nec Samſon, nec Samuel ex vtero matrum conſecrati Deo, niſi vnam vxorem habere Potuerint. Quid, quòd omnes primogeniti, ſe- cundùm legem Moſis, ſanctificati& conſecrati erant Deo? Sacerdoti- bus quoque, Deo vtique conſecratis, interdictam fuiſſe polygamiã, nuſ- quam legimus? Illud igitur probabilius eſt reſponſum: Abraham non fuiſſe ducturum aliam vxorem, viuente Sara, quam vnicè diligebar, niſi Sara ipſa id ſuaſiſſer,& ad id eum impuliſſet, Geneſ. 16. hoc autem non
fecit
cur non aliam 7 bra-
1
kei Kedece aalttans 8& d carrorun reter tel te prodem coagulmne virum b 1 liersmmord brjel 2m
1 mud 6 mddi Arü dtodte m Alumulete: einmb Küipells Nerue 7 ileikopte is tedant unugu claddler unſler poda envom Genel. hominl gultehd nonex b
in ſtta&
öngn noseei ms ſint c 9 0 omnin m ooſſi nicon. 1 derelar drck⸗ Pädan omän etoe

t e viginti or d Mo- e um:& al kr ttſexa. eli eſunt. d Jσν, ſed tu nique drut 4—, quã. ani Mneſt, Heccx b qul bé' na- tim oon- lis.„eudid eren Mor eſt. 8,ſeri 2rò a- uotat Maco- Leſtei ul,& ſipoſt aoum le po⸗ anzed patet nxido licare. Mfer-
„cur p mciam 7 atris à nora- eſt q„ cupet
minin t pro⸗-
1N GENESIS cAP XXV. 5 fecit Rebecca. Declaratum quoque ea re eſt, fuiſſe Iſaac amantiſſimũ caſtitatis& pudicitiæ: certiſſimamque ſpem& fiduciam habuiſſè, ſe non
coagulum mutui inter coniuges amoris eſt, ſi malier perſuaſum habeart,
Iucdic 13.
.„ X 8 1 ſi 1 1 3 I. Reg. r. carlturum prole; confirmatum maximé Satæ mattis luæ exemplo, quæ d. 12.
præter ſterilitatem, etiam ſenio grauata, nihilominus tamen Dei mune- Quodnam ſit .— 2 re, prolem genuerat. Arctiſſimum porrò vinculum,& vehemens quaſi acerrimu v-
xorij amoei⸗ erga pirit in-
..... virum ſibi maritalem ſeruare fidem; ſuique vnius amore contentum, a- autament um.
lienis amoribus non affici. Quam ob cauſam fertur in Romanorum hi-
ſtorijs, Pompeium Magnum ardentiſſimè dilectum eſſe ab vxoribus Pompeiu⸗ ſuis, quòd inuiolatam eis tori fidem præſtaret. Intellexit hoc,& ſcriptis Magnas.
2*
rodidit Ariſtoteles libro 2. Oeconomicorum: Maximus, inquit, honor eſt ſobriæ mulieris, ſi cernat virum ſuum ſeruare ſibi caſtitatem: nec de vlla muliere alia cogitare, ſed præ cæteris omnibus ſe ab eo diligi. Tanto enim magis ſtudebit mulier, ſe talem præſtare viro, quanto ſe cognouerit & fideliùs& caſtiùs à viro diligi. Sic Ariſtoteles. 8 Neque verò, quia monogamia præſtabilior videtur eſſe polygamia, idcirco præferendum Iſaac putamus Abrahæ: virtutis enim& ſanctita-
Ariſtotet.
An Iſaac ob
mo nogamiam
tis præſtantia aliunde ſpectanda& æſtimanda eſt. Audiat Lector Bea- praferendus tum Auguſtinum in libro xvj. de Ciuitate Dei cap. xxxvj. ea de re præ- ſit Abrahæ 4
clarè diſferentem. Non ideo, inquit, Iſaac præferre debemus Abrahæ, quia ille nullam fœminam præter vnam coniugem nouit. Erant enim proculdubio Abrahæ fidei& obedientiæ merita poriora quàm Iſaac: in tantum, vt propter Abraham dixerit Deus ſe benefacturum ipſi Iſaac, Geneſ. 26. Ex quo licet intelligere, quàm caſtè Abraham fecerit, quòd hominibus impudicis& nequitiæ ſuæ patrocinia de ſacra Scriptura re- quirentibus, videtur feciſſe libidinosè. Deinde, etiam hoc nouerimus, non ex bonis ſingulis, inter ſe homines comparari debere, ſed in vno- quoque conſideranda eſſe vniuerſa. Fieri enim poteſt, vt habeat aliquid in vita& moribus, quiſpiam, quo ſuperet alium, idque ſit longè præſtabi- lius, quàm eſt illud, vnde ab alio ſuperatur. Ac per hoc, ſano veròque iu- dicio, cùm cõtinentia cõiugio præferatur, melior tamẽ eſt homo fidelis cõiugatus, quã cõrinens infidelis. Sed cõſtituamus ambos fideles& bo- nos: etiam ſic profectò melior eſt cõiugatus fideliſſimus& obedientiſſi- mus Dei, quàm cõtinẽés minoris fidei, minoriſq; obediẽtiæ. Si verò paria ſint cætera, continẽtem cõiugatò præferre quis ambigat? Hactenus Aug. 9 Qurta quæſtio: Si futura proles Iſaac, erat à Deo promiſſa Abrahæ; omnino igitur futura erat; ſiquidem fidelis eſt Deus in promiſſis ſuis,& impoſſibile eſt mentiri Deum: cur igitur Iſaac gnarus diuinæ illius pro- miſſionis, tantopere erat ſolicitus& anxius,& quaſi dubius de futura prole? Deinde Iacob prædeſtinatus erat à Deo; ergo generatio lacob, neceſſariò furura erat. Diuina enim prædeſt inatio, eſt immutabilis, vt quæ de abſoluta& efficaci Dei voluntate proueniat, de qua ſola intelli- gendum eſt, quod dixit apud Iſaiam 46. Deus: Conſilium meum ſtabit,& omnis volantas mea fiet. Non igitur prædeſtinatio, aut quod prædeſtinatũ eſt, pendet ex homine, nec ab eo vel iuuari, vel impediri poteſt. Quam- obrem
§. A uguſt.
Cum genera- tis Iacob pro- miſſa eſſet à Deo,& ipſe eſſet pradeſti- natus, qui di- citur ea facᷣta propter preces Iſaac

8 CO MMENTARIORVM b
ite iruri dmod dictum ſità obrem meritò quæritur in hoc loco, quemadmodum verè it à Moſe, Deum propter preces Iſaac, dediſſe conceptum Rebeccæ. Huius quæſtionis duas, breuitate& diſtinctione ſcholaſtica, ſolutiones tradit
Thomas An- Thomas Anglicus in cap. Xxv. Geneſis, ita ſcribens: Cur Iſaac orauit pro Tlicnn. fœcunditate vxoris, cum ſcirer à Deo infallibiliter promiſſam ſibi eſſe
rolem? Dicendum, quòd diuina promiſſio& prædeſtinatio non eua- cuat orationes. Deus enim non promittit aut prædeſtinat talia futura ab- ſolutè,& nullo habito reſpectu ad aliud quippiam: ſed ſub congruis con- ditionibus,& præſuppoſitis debitis diſpoſitionibus. Prædeſtinat igi- tur Deus aliquem finem vel effectum, ſimul etiam prædeſtinans media, per quæ ad talem finẽ poſſit perueniri,& diſponens cauſas ſecundas, per quas effectus ille produci debeat; inter iſtiuſmodi autem media& cau- ſas, ſunt orationes Sanctorum& opera. Poſſet etiam dici, quòd licèt Iſaac eſſet certus ex diuina promiſſione, ſe habiturum prolem, non ta- men erat certus, eam ſe prolem habiturum ex Rebecca; ex qua tamen ſuſcipere filios flagrantiſſimè cupiebat; atque pro ea re Deo ſupplicauit: Sic Thomas.
Primam huius Auctoris ſolutionem, quæ probabilior eſt, ante ipſum 1 0
tractauit accuratiùs S. Thomas prima Parte quæſt. 2 3. art. 8. Diſputans enim, prædeſtinationem iuuari poſſe precibus Sanctorum, ad id proban- dum, affert exemplum hoc Iſaac, ob cuius preces dedit Deus conceptum Rebeccæ: ex illo autem conceptu natus eſt lacob, qui prædeſtinatus fuit. Nec fuiſſet tamen impleta prædeſtinatio, ſi Iacob natus non eſſet. Ex quo apparet, prædeſtinationem, Sanctorum precibus iuuari poſſe. Ve- rùm quia nonnihil in ea re latebat difficultatis, vt eam penitus exhauri- Quomodo Di ret, diſtinctionem hanc ſubiungit. In prædeſtinatione duo eſſe conſide- ama prouidẽ- randa,& ipſam præordinationem diuinam, quæ eſt æterna,& effectum tia& prade- eius. Priori modo, prædeſtinatio, cùm ſit æterna, non poteſt iuuari San- ſtinatio Lche ctorum precibus, quæ ſunt temporales: poſteriori autem modo, iuuari Juu 2 ſe⸗ ata Poteſt, quia prouidentia, cuius pars eſt prædeſtinatio, ſic prouidet effe- rales quàm ctus, vt ad eos producendos, etiam ordinet cauſas ſecundas, ſicut videre humanas iu- eſt in cauſis naturalibus. Quocirca ſub ordinem prædeſtinationis non netur. ſolùm cadit finis& effectus, ſed etiam media& cauſæ ad eos conſequen- dos& producendos ordinatæ. Neque verò Deus ad explendam præde- ſtinationem aut prouidentiam ſuam, propter indigentiam, vtitur adiu- mento hominum vel rerum naturalium; ſed vtitur eiuſmodi cauſis& mediis, tum vt ordinis pulchritudo ſeruetur in rebus: tum vt creaturis quoque dignitatem cauſalitatis communicet. Quoniam verò ſecundæ cauſæ non poſſunt egredi ordinem cauſæ primæ vniuerſalis, ſed ipſum exequuntur; ex eo fit, vt prædeſtinario per creaturas adiuuari quidem poſſit, impediri verò nullo modo poſſit. Hactenus ex B. Thoma.
Hoc ipſum confirmari atque illuſtrari poteſt pulcherrima B. Grego- rij ſententia ex primo libro Dialogorum eius,& capite 8. huc tranſpoſi- ta. Sic autem eo loco ſcribit Gregorius: Obtineri nequaquam poſſunt quæ prædeſtinata non fuerunt: ſed ea quæ ſancti viri orando efficiunt, ita
S. Thomas.
§. Gregor.
PIæ
redefdi tegripte Gipetd qvodes diderel onrabhun nlund rurqlo
ſe rla wnorel diegd ma Naacconid aunbec prquen obrnut
galc
fancku bio. Taditi Gtecu liinge alcpe dc düd te & 0 laie luhßhn eatlo, üchis degtiur dübe duli hehe ag

tum ſud 1=. Huims
nes tradit =cautt pro = ſibi elle 34non eua⸗ :kA Ktura ab⸗ muis con⸗ 1a Sinat igi- ſ meda, aAl= das per aue R cau. dide ddlict rol— non ta- Srtamen Des licauit
reſt 1 iplum 10⁰
tt. 8 dutans wad aohban. eus c aneptum edeh unss fuit. Sno et. Ex uuari 1O. Ve- penit a ehauri- o ch Maufide- na,& a ctum Steſti um San- mo Guuari ic pro Mireffe⸗ das, Iu'idere deſtim Wiis non d eosc uscquen- plené Muræde- dam, ſ* iradiu-
iuſmo uſis&
tum Peaturis am 1+ æ uerſalis Siiplum as adiui rlidem (B. Tho.
perrima frego l
te 8. hut b0 1.
ollund eequaqi N
ant ita dot ant, oran pta
1N GCENESIS CAP. XXV.„
74
prædeſtinata ſunt, vt precibus obtineantur. Nam ipſa quoque perennis
regni prædeſtinatio ita eſtab Omnipotenti Deo diſpoſita;vt ad hoc ele-
cti per laborem perueniant: quatenus poſtulando mereantur accipere,
quod eis Omnipotẽs Deus ante ſecula diſpoſuir donare. Quod profectò videre licetin ipſa Scriptura, quæ narrat dixiſſe Deum Abrahæ: In ſaao vocabiturtibi femen. Et rurſus: Patrem multarum gentium conſtitui te. Et, Be- nedicam tibi,& multiplicabo ſemen tuum ſicut ſtellas cœli:& ſicut arenam ma- ris. Ex quo apertè conſtat prædeſtinaſſe Deum multiplicare ſemen Abra- hæ per lſaac. Et ſcriptum tamen eſt, deprecatum eſſe Iſaac Dominum
Geneſ. ar. G17. Infra aa.
pro vxore ſua,& exauditum eſſe à Deo, qui dedit conceptum Rebeccæ. Infta 27.
Si ergo multiplicatio ſeminis Abrahæ per Iſaac prædeſtinata fuerat, cur Iſaac coniugem, ſterilem accepit, quæ propter preces eius concepiſſe di- citur? Sed nimirum conſtat, quia prædeſtinatio precibus impletur: quãdo
is per quem Deus multiplicare ſemen Abrahæ prædeſtinauetat, oratione obtinuit vt filios habere poſſet. Sic B. Gregorius.
Sed collidebantur in vtero eius paruuli: quæ ait; Si ſic
mihi futurum erat, quid neceſſe fuit concipere?
39 8— 4 4 38 3
us Auguſtinus quæſtione ſeptuageſima ſecunda in Geneſim,& li-
& conterere. Vtriuſque verbi differens ſignificatio apparet in illis verbis Iſaiæ cap. 42. quibus loquens de Meſſia, inquit, Calamum quaſſatum non confringet. Quoniam igitur non planè liquet propria eius verbi ſignifi- catio, idcirco non omnino, inquit Caietanus, certus eſt modus commo- tionis infantium in vtero Rebeccæ:an ſcilicet eſſet motus tanquam cur-
rentium contra ſe inuicem, an in modum pugnantium, an in ſimili-
tudinem inuicem ſe collidentium. Certum tamen eſt, eum morum,
qualiſcumque fuerit, grauiſſimum fuiſſe ac moleſtiſſimum matri:
propterea enim dixit ipla: Sa ſic mihi futurum erat, quiĩd neceſſe fuis gncipere?
Verſu 22.
Auguſtin us.
Hieron) mas.
Oleaſter.
Locus Iſaja. Saeᷣ. 42.
Caietanas.

1 10 CoMMENTARIORVM An ile motus ED quæritur, an ille motus filio Rel fiorum Re- ralis, id eſt, ex natura profectus an verò ſingulariter à Deoeffectus, præ-
— vi ter modum& ordinem naturæ. Fuiſſe eum motum naturalẽ, poſſet quiſ- Eaturals, nec piam fortaſſe opinari, duabus hiſce rationibus adductus. Solet enim vſu- ne. venire mulieribus, vt poſt conceptum, graues quoſdam motus concepti fœtus in vtero ſentiant, vel in dextro latere„vel in ſiniſtroznimirum pro Aristotel. Jarietate ſexus vel maſculini, velfœminini. Ariſtotelis libro 7 de Hiſtoria
Animalium cap. 3.& 4. breuem ea de re ſententiam audiamus: Mares
0
fœtus, inquit Ariſtoteles, magna ex parte circa quadrageſimum diem
ſimum,. Nihil tamen certi in his affirmari licet: multis enim ferentibus fœminam, motus agitur in dextro;& contrà in ſiniſtro gerentibus ma- rem. Pplus etiam motus magna ex parte mas in vtero infert quàm fœ- mina,& celeriùs prodit fœminæ enim partus tardior eſt. Dolor etiam ex fœmina continuus, ſed obtuſior; ex mare acer,& longè moleſtior. Sic Ariſtoreles. Quid igitur mirum, ſi duo ſimul fœtus in vtero, ſicut habebat Rebecca grauem motum& moleſtiam efficerent;cum vel vnus fœtus maſculinus acrem& moleſtum cum agitatione dolorem natura- liter afferat? Deinde naturaliter factum videtur, vt propter anguſtias vte- ri, qui geminos commodè non poterat capere, vnus alterum premeret, commodiorem ſibi locum quærens. Atque hæc dubitari poſſent in hac ſententia.
Verùm contraria ſententia, non ſolùm probabilior, ſed planè vera& certa eſt. Etenim motus ille in vtero, fuit nouus, ſingularis, inuſitatus, præ ter modum& ordinem naturæ, tanquam duorum inter ſe certantium. Nam ſi propter anguſtiam loci eſſet id factum, non vtique lacob, egre- dientis ex vtero Eſau plantam tenuiſſet, quaſi retrahere eum volens ab egreſſu; ſed eum potius extruſiſſet,& egredi coegiſſet, quò ſcilicet am-
plior ſibilocus in vtero relinqueretur Sed quid ego quæro argumenta ad id probandum? cùm certifſimam eius rei fidem ſcriptura ipſa faciat, declarans eum morum eſſe diuinitus factum ad præfigurandum futuras diſcordias& contentiones inter poſteros lacob& Eſau. Siquidem ſuper eo motu filiorum in vtero conſultus à Rebecca Deus, reſpondit: Duæ gentes ſunt in vtero tuo,& duo populi ex ventre tuo diuidentur,& populus po- pulum ſuperabit:& maior ſeruiet minori. Ergo ſi motus ille in vtero, factus eſt ad præfigurandum id quod poſt futurum erat non potuit eiuſmodi motus, vel ex naturali, vel ex humana cauſa proficiſci; ſed ex tali cauſa, -1 quæ prænoſceret futura,& ad ea ſignificanda poſſet ordinare quod age-
bat. Talis cauſa nec eſt natura, vt quæ non agit per intellectum, ordinans ad aliud quod agit; nec eſt homo vel Angelus, quibus, nempe futura, vt
I vocant, contingentia non ſunt nota. Ad hanc fententiam ſpectat quod ſcribit Rupertus lib. 7. Commentariorum in Geneſim cap. 3. Collide- bantur, ait ille, paruuli, non ſtudio contendendi, vel ſcientia certandi, ſiue affectatione vincendi: ſed eodem Dei nutu permoti, quo non ſolùm ir- rationalia pecora, verùm etiam inanimata elementa præſagio futurorum
permo
Rupert us.
dextro potius latere mouentur, fœmmæ autem ſiniſtro⸗circiter nonage-
rum in vtero Rebeccæ, fuerit natu- 13
14
moner
a unte 1uNtA) madati dem R&p
ecruni
ennRtan ipeorü pherle cKporü mWore. diche mmä 9 Ko dan terti ceilc ice Comu rigta Arisel
Dro

— præ. lar quiſ. etn vſu. uncepti ig n pro 74¼ iſtoria m Nares ſig u diem ein A nage- m an nidus 0 i8ma- un fœ⸗ — etiam ge— ſtior. in 2₰ᷣ ſicut zcut ☛ vnus ſoret u ura- angt ivee. ump Maret, oſſet Mahac
— natu-. 1;
Aun a& inufj 1a. pre ſe ca usum. elaco re- um v aAk ab ſcii mm- ero ar. aenta ura 1p nint, andut uras Siquid naper reſpon ai Duc er, En Spe⸗ in vt ⸗ cctus otuit u*& pockt
14
eorum inuidentes. Hæc Kupertus.
IN GENESIS CAP. XXVv. 11
permoueri ſolent, qualia ſæpe iam facta nouimus,& adhuc maiora futu-
ra ſunt, reſtante Domino Luc. 21. Erunt ſigna in ſole, luna,& ſtellis,&c. Sed iuxta myſticum ſenſum, colliſio paruulorum in vtero Rebeccæ, præſi- gnabat id quod in Actibus Apoſtolorum legimus: Gentiles namque ad fi- ꝓ dem& gratiam Chriſti admiſſos, Iudæi propellere contendebant, ſaluii
Luc. 21.
„ 0 Perrexitque vt conſuleret Dominum. b ILLI vp perrexit ſignificat eam ex eo loco vbi erat, conceſſiſſe in alium locum, conſulendi oraculi gratid. Ariſtoteles qui- hotel dem libro 7. Poliric cap. 16. tradit, ſalubre prægnantibus eſ-.
8
deln— Prægnatibas Iſe, ſi exercendi corporis gratia, quoti
die aliquantulum ſpatij quotidianam, conficiantat que huius rei gratia, ſacram aliquam ædem viſant, præſer- ſed modicam tim eorũ Deorũ, qui tuendæ ac proſperandæ generationi prolis humanæ 2 e præeſſe credũtur. Ariſtotelis verba, hæc ſunt: Mulieribus vterũ gerétibus, alubremzcon corporũ eſt adhibenda cura, vt neque deſidia torpeãt, nec cibo vrantur te- traerdò,quie-
nuiore. Quod facile fuerit Le gislatori prouidere, ſi lege ſanxerit, vt ſingu- 17 e. tran- quillitatem
ment:s.
lis diebus ſpatium aliquod, deos, qui generationi præeſſe putantur, vene- randi gratia, conficiant. Mentem autem, contra quàm corpus, tranquillam
ſecuramque gerere conuenit. Sic Ariſtoteles. Verum non ob eam cau-
ſam Rebecca perrexit ad conſulendum Deum: Sed, vt narrat Scriptura,
territa prodigioſa illa filiorum in vtero colliſione, vt ſuper ea re diuinum ſciſcitaretur oraculum& reſponſum. Quare latis miror, quendam hu- meras in ius temporis ſcriprorem, virum ſanè nec indoctum,& valdè pium, in ſuis Gene 5 Commenrarijs prodidiſſe, illam Rebeccæ profectionem non tam diuine
rei graria fuſceptam fuiſſe, quàm quòd prægnantibus commoda& ſalu-
bris eſſe ſoleat nonnulla corporis agitatio,&ad Diuorum ſacra profectio. Pro illo(vt conſuleret Dominum)) Paraphraſis Chaldaica ſic habet: Ab't, vt peteret doctrinam à facie Domini. Paraphraſtes veré Hieroſolimitanus ita vertit. Abilt, vt peteret miſericordiam a Domi- no, in domo vbi conciona- batur Sem.
5 2 SECVN

Gennadius in Catena, in Geneſ.
G Dio dorus.
G Malach. a.
h 54 G Casetahus. V
4 ' lene Gleaſer —
1²2 CO MMENTARIORVM
SECVNDA DISPVTATIO.
Ad quem locum, ſiue ad quam penſonam perrexerit Rebecca,& quemadmodum ronſuluerit Deum.
WS, AInTaNVS vtrumque eſſe putat incertum, cum ne- 16 Aque hic, neque alibi expoſitum ſit à Scriptura. Hebræo- rum opinio eſt, Rebeccam iuiſſe ad Sem filium Noéẽ, quem dtemporis, ſacris præfuiſſe ferunt,& per ipſum ſoli- Ntum eſſe DEV M, conſulentibus, oracula& reſponſa red- dere: cui ſententiæ adſtipulatur Paraphraſtes Hieroſolymitanus, vt ex verbis paulò antè memoratis manifeſtum eſt. Viuebat autem eo tempore Sem; immò vſque ad quadrageſimum octauum, vel quinquageſimum æcatis IJacob annum viram produxit. Aben- eſra ait, Dominum reſpon- ſum dediſſe Rebeccæ per prophetam aliquem, vel per ip ſum Abraham, quem vixiſſe conſtat quindecim annis poſt ortum lacob& Eſau. Olea- ſter ſuper ea re ita ſcribit: Putarem iuiſfe Rebeccam ad ſacrificium offe- rendum Domino,& ibidem à Domino reſponſum accepiſſe, ſicut fecit Abraham. Nec ſollicitus ſis de Sacerdote, quoniam ſine Sacerdote tunc quilibet Domino hoſtias offerebat, vt legimus ſupra de Abraham Geneſ. 15.& infra Geneſ.3 3. de Iacob. Non enim audeo dicere, eam iuiſſe ad Melchiſedech; quia nullum eius rei extat in Scriprura veſtigium. Fortè tunc aliquis erat propheta Domini, à quo fiſcitari poterar; ſed quis ille fuerit ignoratur. Sic Oleaſter. Verùm nos antiquiorum& grauiorum au-
ctorum ſuper ea re ſententias recenſeamus.
Euſebius& Gennadius rradunt, Rebeccam iuiſſe ad montem Moria, 17 & ad Melchiſedec, qui eo in loco Sacerdotem agebat Dei altiſſimi,& tanquam diuinorum arcanorum conſcius& interpres, conſulebatur ab omnibus. Diodorus Tarſenſis purat, Rebeccam recepiſſe ſe in locum ali- uem ſecretum orandi cauſa,& poſt orationem fuiſſe reuelatum ei, quod cire auebat: ſicut accidit Danieli, vt in eius libro, capite nono ſcriptum
§. Chrſaſtom. eſt. Sanctus Chryſoſtomus exiſtimat eam adijſſe Sacerdotes. Sic enim
ſcribit homil. 0. in Geneſim: Quid eſt quod ait: Perrexit vt conſulerer Deminum, nimirum cucurrit ad veram ſcientiam,& feſtinauit ad Sacer- dotem, Dei miniſtrum, per quem latentium ſcientiam volebat diſcere. Et enarrans omnia quæ ſibi contigerant, didicit diligenter omnia, miſe- ricorde Deo, per Sacerdotis linguam detegente ei omnia manifeſtè, & alacriorem eam reddente. Et vide quanta etiam tunc erat Sacerdo- tum dignitas. Nuſquam enim dicit, quòd Sacerdos ei reſponderit, ſed quòd Dominus ei reſponderit; nempe per Sacerdotem. Etenim& alio loco Angelum vocat Sacerdotem diuina Scriptura, monſtrans quòd ea loquatur Sacerdos, quæ inſpirat ac ſuggerit ei diuini Spiritus gratia. Hæc Chryſoſtomus. Theodoretus quæſtione 7 5. in Geneſim arbitratur,
6 4 iuifle
4
uiſe dit uidam( zech pem dem. N her conl lealed, 15 S4h eadenetus Cercdn berchner erbrele jütadlocau ſacwertur ucdncte zäscorom dellletia: netetur dapoller nnd poteteg DaWidoo 19 K 55. 8n hecca Moria tratbe etam m peciem tacue eador dentem ltau duime ti loc ſenter dique preces ſlüme da al
a

nits vNtexr m pore nqdu, mum inut pon⸗ um Adham, &EI lea- rifie offe- le, i amecit
acerd auanc
rahan 2 wel. „eau sie ad ngiun. orte 13 A W ill graule all⸗
onten ria, 17 ei alti atl,& onſule autt ab ſe ink uali= elatun ute uod nono inatum
ſotes. Menim
xit vt& ulleret inauit Acer- volebe— cere. ter om= illle- mnia t tnette, dc crat ⁸. o-
18
1 1N GENESIS CA P. XXV. 13 iuiſſe ad altaria, in quibus ſacrificari Deo à ſanctis Patriarchis ſolebat. Quidam(inquit Theodoretus) Rebeccam adüſſe dieunt ad Melchiſe- dech, nempe Sacerdotem Dei altiſſimi, virum nobilem,& pietate inſi-
nem. Verùm, cum Patriarchæ conſueuiſſent in locis in quibus habita- Pans conſtruere altaria quędam, veriſimile eſt illam, ad vnum ex iſtis ſup- plicaſſe Deo,& ita nouiſſe quæ furura erant. S. Auguſtinus omnes fermè prædictas ſententias complexus eſt; ſuper eadem etiam ipſe quæſtione breuiter diſſerens in libro Quæſtionum in Geneſim, quæſt. 72. Quæritur, inquit Auguſtinus, quõnam abierit Re- becca, vt conſuleret Dominum: non enim erant tunc Prophetæ aut Sa- cerdotes ſecundùm ordinem Tabernaculi vel Templi Domini:niſi fortè
iuit ad locum, vbi aram conſtituerat Abraham. Sed illic, quomodo reſpõ-
ſa darentur, omnino tacet Scriptura; vtrum per aliquem Sacerdotem. quodmcredibile eſt, ſi erat, non fuiſſe nominatum,& nullam Sacerdotũ
aliquorum factam eſſe mentionem. An fortè ibi, cum orando allegaſſent
deſideria ſua ad Deum, dormiebant in eo loco, vt per ſomnium mo-
nerentur? An erant aliqui tales etiam illo tempore homines Dei, in qui-
bus poſſet Deus interrogari? Quicquid horum eſt,& ſi quid aliud, quod me fortè, ne commemorarem, præterierit: mentiri tamen Scriptura non poteſt, quæ dixit, Rebeccam iurſſe ad interrogandum Dominum, atque Dominum reſpondiſſe. Hæc Auguſtinus.
19 Super eadem re Auctor Hiſtoriæ Scholaſticæ in libcum Geneſis cap.
66. enarrans hiſtoriam huius loci, ad hunc modum ſcribit: Dicitur Re- becca iuiſſe ad conſulendum Dominum. Fortaſſe igitur iuit ad montem Moria, vbi Abraham altare fecerat Domino:& immolatis hoſtiis, ſub-
ſtratis earum pellibus incubans, per ſomnium accepit oraculum. Fortaſſe
etiam more Gentium quem viderat apud parentes ſuos in Meſopotamia. ſpeciem Lauri, quam Tripodem dicunt, capiti ſuppoſuit;& ramis arbo- ris, quæ Agnus Caſtus dicitur, incubuit, vt ſic viſiones capitis phantaſti- cas dormiens non ſentirer,& diuinæ reuelationis ritè capax eſſet. Vel vi- uentem adhuc ſummum Sacerdotem Melchiſedech cõſuluit. Quocum- que autem modo id factum ſit, eam bene feciſſe ſatis indicat reſponſum diuinum ei redditum. Sic ille. Ego, ſi in rebus tam incompertis,& incer- tis locus eſt vllus coniecturæ, aut potius diuinationi, propenſior ſum ad ſententiam Diodori, quam ſupra expoſui, Rebeccam ſeceſſiſſe in locum aliquem abditum, remotùmque tanquam quoddam Oratorium; vbi in preces effuſa, diuinum reſponſum ſuper ea re quam ſcire cupiebat, ſtudio- ſiſſimè expetiit. Et velin ſomno, reſi vigilia per interiorẽ illuſtrationẽ
Dei, aut per vocẽ aliquã cœlitus editam,& ad ipſam miſſam, vel per An-
elum quempiam in figura humana cum ea loquentem, Diuinum oracu- um,& reſponſum accepit.
TER
Thesda
§. Aagastie.
Auctor Mlke riæ Scbelaſti=
E.
Auctorus opt- nio.
„.

COMMENTARIORVM
Primus mo- 71. AIIIISNGSTN—— m* 2 r 8.* 3 2 1* dus conſulédi bat populus vel publicè vniuerſus ‚vel priuatim ſinguli, cùm grauis ali-
TERTIA DISPVTATIO.
De quatuor modu conſulenai Deum, olim in populo Hebræo ante Sal- uatoris nostri aduentum, vſitatus atque celebratis.
adiungere bene cum illa cohærentem atque congruentem, ipſam certè per ſe dignam tractatu atque cognitu: in cuius Sexplicatu, ſimul etiam non paucos alios Scripturæ locos il- g* 9 P P P EAluſtrabimus. Legenti ſacras literas manifeſtum fit, ab exor- dio populi Hebræi, fermè ad tempora vſque principarus Machabæorum ſemper in eo populo fuiſſe inſignes aliquos viros ſapientia, pietare, ac ſan- ctimonia, diuinæ ſententiæ ac voluntatis conſcios& interpretes, quos 85 1.* 1 3.. dopn us in rebus maximè arduis& dubijs conſulebat,& per eos diuina 8 2 41. 2. reſponſa ſuper eiſdem rebus accipiebat. Horum primus ac præſtantiſſi- mus fuit Moſes: qui partim ad columnam nubis& ignis, partim intra
xod. 28. 1n. t en Se453 1.... 3 Sanctuarium vbi erat Arca& Cherubin,& Propitiatorium, Deum ſibi
loquentem audiebat, vel vltro edentem oracula, vel reſponſa eorum quæ ſciſcitatus fuerat populus, reddentem, vt in libro Exodi, Leuitici, Nume- rorum Deuteronomij mulrifariam proditum eſt. Verùm quia tantæ con- ſulentium multitudini vnus ipſe ſufficere ac ſatisfacere non poterat, iuſſit
Deus Septuaginta Seniores deligi, quos ipſe ſimili prophetiæ ſpiritu im- plens, voluit quæſtionibus& duditationibus populi ſatisfacere, vt ſcriptũ eſt in libro Numerorum, capite 11. Poſt Moyſen, iſtiuſin odi gratiam& poteſtatem poſuit Deus in ſummo Pontifice Elcazaro, ad quem adire conſulendi gratia voluit Deus, non modò populum, ſed ipſum etiam po- puli Ducem. Lege caput Numerorum 27.
Cęteruùm quatuor obſeruare licet fuiſſe in eo populo nobiles atque in-
ſignes.& ſolemnes Deum conſulendi modos, quos in præſens curſim at- tingam. Primus modus conſ ulendi Deum, erat per Prophetas: hos adi-
8
*
3„ 5.— 5 qua& ardua dubitatio incidebat, quæ humano conſilio& prudentia ex- plicari non poſſet. Exemplum huius rei habes illuſtre in primo libro Re-
11 8— 4 g„ 1 p† 3— 1. 3 2. 85—.* gum capite nono, vbi narrarur hiſtoria Saulis euntis conſultum Samue-
Locus 1. 2
Keg. cap 9.
lem ſuper aſinis quas amiſerat: ſic enim in eo locv ſcriptum eſt: Ecce vir 2 6 8/.,.. 8 7 8„.—„.. 3* 8 Dai oſt in ciuitate ha, vir nobilis: omne quod loquitur, ſine ambiguitate venit:
7
nunc ergo eamus Muc, ſi forte indicet nobis de via nostra ꝑropter quam veni-
mus Et ſubditur: Olim in Iſrael ſic loquebatur vnuſquiſque vadens conſule-
Z Xoccaſione ſuperioris diſputationis, viſum eſt alteram hãc 2
9
27 m„..—. re Deum: Venite,& eamus ad Videntem: qui enim Propheta dicitur hodie, vocabatur olim Videns. Et paulo infra, cum adiiſſent Samuelem,& ſciſcita
3 effent quod volebant; is reſpondit Sauli: Omnia quæ ſunt in corde tuo indicabo tihi. Et de aſinis quas nudius tertius perdidisti, ne ſollicitus ſis, quia 1 Q₰͗᷑Qꝛ o.. 1... 2.
inuentæ ſunt: nec ſolum hoc quod rogatus fuerat, indicauit, ſed præterea
de
zeKegno duntul de Dixi ler emili nid euen ereodk Plierenan Duiekm Kckaln
NI nauemn jelturi galcis l conülcba 4968 ledewab, cta zotum lntegtoga wohtetd te,Hato gii 4! one nocdk büie nume ptume 7 Ak Rgg. 14 necper pridcor tettria nio co ad drulſ taine niluj Gtor! Wonyn Dmil 1 ter d den dan den nt arath
— 11
420

„. te Lal. 4
ti aun hic ¹0 tnentem, me acuius td=cos il- n= dexor. da rorum pi acſan. er 2, quos pe= diuim ac=uniſli s, Taa intra un, ³m fibi- niae uan qur euiti aume- quia ut con- on 5 1er uullit hetid νuim- acen us rriptũ odig unm& ad qi maadire dum arrpo⸗
obile un ue i⸗
eſens uum at- Dhetas 1:8 adi- cum urgis ali. & pr tia ex- orim lto Re- nſulu E ramue- I ece vu wum cce 4 ambit— venit.
fnpue f
8 eA ſule-
2²
1N GINESIS CA P. XNV. 1 de Regno quod ei dandum erat,& alia quædam prædixit. Similia tra- duntur de Ahia Silonire propheta Domini, in 3. Reg. cap. 14. vbi ſic eſt:
Dixit Ieroboam vxori ſuæ: Vade in Silo, vbi eſt Ahias propheta, qui locuta
eft mihi qubd regnaturus eſſem ſuper populum hunc: ipſe enim indicabit tibi quid euenturum ſit puero huic.& mox adiungitur reſponſum prophetæ ſu- per eo de quo fuerat conſultus. Complura huius rei exempla habes apud
Hieremiam cap. 36.& 4 2.& in Helia& Heliſeo in 3.& 4. lib. Reg. apud
Danielem item cap. 2.& 4.
Sedenim, tripliciter affe ctos fuiſſe prophetas animaduerto erga ea de quibus conſulebantur. Nonnumquam prædocebat eos Deus id quod alij conſulturi erant,& ipſos ſciſcitaturi, vt de Samuele,& Ahia Silonite ſu- pradictis locis ſcriptum eſt. Interdum tunc reuelabatur Propheris, cum
conſulebantur, vt de Helia colligitur 4. Reg. 1.& 2.& de Heliſeo 4. Reg.
4. 5.6.& 7. Aliquando Prophetæ neſciebant reſpondere ſtatim vt conſu-
lebantur, ſed aliquantiſper poſt: nimirum excitata priùs& ad Deum ere-
cta eorum mente, vel audiendo cantari Dei laudes, vt accidit Heliſeo, qui interrogatus à tribus regibus de Pruurie aquarum quam eorum exerci- tus patiebatur, pauliſper ſtetit, iuſsitque adduci ad ſe pſaltem, quo pſallẽ- te, afflatus illico prophetiæ ſpiritu, prædixit quod futurum erat, ſicut le- gitur 4. Reg.cap. 3. Vel per multam& feruentem deprecationem arque orationem, adiunctis etiam ieiuniis arque aliis corporis afflictationibus, ſicut legitur de Hieremia in libro eius cap. 42.& de Daniele in eiuſdem libri cap. 9.& 10. Nec ſolùm conſulebantur viri, ſed etiam fœminæ, diui- aum& ipſæ habentes prophetiæ ſpiritum, vti fuit Debbora, de qua ſcri-
ptum eſt ludic. 5.& Holda, vt habes 4 Reg. 23.
23 Alter conſulendi Dei modus erat in vſu per ſomnia, de quo leßitur 1. Reg. 28. Deum à Saule conſultum, nec per Prophetas, nec per ſomnia, nec per Sacerdotes ei reſpondiſſe: reſpondebat autem Deus, vel per pro- pria conſulentium ſomnia, vel per aliorum. Verùm vt iſte modus ritè fie-
Paria Prophe tarum affectis animi erga ea de quibus 66 ſulebantur.
Debbera& Holua fa mi- e vateg.
Secundus mo dus conſulẽdi Deum per so⸗ naa.
ret, tria ſeruanda erant: primò, vt is modus non adhiberetur niſi cùm alia
ratio conſulendi Deum, verbi gratia, per Prophetas aut Sacerdotes, vel non aderat, vel non illis ſuccede bat. Deinde, vt id non fieret niſ in rebus
grauiſſimis,& vehementer vrgentibus,& humano conſilio ac prouiden-
tia inexplicabilibus. Ad hæc, præmitti oportebat ieiunia,& preces ab om- ni ſuperſtitione vacuas. Ad hanc ſententiam pertinet, quod ſcribit Au- ctor Traditionum Hebraicarum in libros Regum, qui nomẽ fert§. Hie-
ronymi. Nam ſuper caput 28. primi libri Regum ita ſcribit: Reſpondebat
Dominus per ſomnia, ſicut Hebræi aſſerunt, eo quòd orando& ieiunan- do poſcebant oraculum ſibi fieri diuinum:& Deus illis per ſomnia reue- labat ea quæ furura erant.
24 Tertius modus conſulendi Deum fiebat per ſortes: quo modo vſus
Tertius me-
eſt Samuel in electione regis Saulis, vt habes 1. Reg. 10.& ipſe Saul,vt aus conſuleds reperiret quis contra præceptum ſuũ mãducaſſet ante veſperam, vt legi- per ſortes. tur 1. Reg. ca. 14.& item Ioſue, vt deprehenderet eum qui peccauerat in 4 des. dn anathemate, vt proditum eſt in libro Ioſue cap. 7. Sedenim hic modus, E* erat

16 COMMENTARIORVM erat ratus, nec in vſu circa criminalia& capitalia, niſi ex certo Dei in- ſtinctu vel etiam expreſſo mandato.
Las conſalen- poribus poſt latam Moſis legem, atque inſtitutum S acerdotium,& Pon-
per Sacer-.. Se jae per tificatum Aaronicum, ſatis frequentatus, fiebat per Sacerdotes,& vt ſcri-
* 4 2 1 Ephod. tura loquitur, per applicationem Ephod. Erat autem Ephod, veſtis pon-
Epbod ponti tificia, quam Latinè dixeris Superhumerale, habẽs lapides pretioſos, qua Feale. tegebat humeros Pontificis,& in pectore habens Rationale iudicij, pan-
in quo erant duodecim lapides prerioſi, trino diſpoſiti ordine, ſingulique habentes nomina fingulorum duodecim Patriarcharum. Huius veſtis& materiam& formã habes deſcriptam Exodi 28. Applicare autem Ephod dicebatur Sacerdos, cum ipſe ſe induebat ea veſte, vt ea ornatus, idoneus & dignus efficeretur diuina oracula& reſponſa accipere. Dicebatur item Sacerdos applicare Ephod ad aliquem, cum indutus Ephod, accedebat ad eum qui conſulendi cauſa ipſum adibat. Habes duo eius rei in I. Regũ clariſſima exempla. Etenim cap. 23. ſic legitur: Eo rempore quo fugiebat Abiathar ad Dauid in Ceilam, deſcendit, Ephod ſecum habens:& dixit Da- uid ad Abiathar ſacerdotem: Applica Ephod:& ait Dauid; Domine Deuu, audinit ſeruus tuus quod diſponat§ aul venire in Ceilam vt euertat Vrben propter me: indica Domine Deus ſeruo tuo, ſi tradent me viri Ceila in manuts eius. Et ait Dominustradent,& c. Et in cap. 30. eiuſdem libri: Et ait Da- uid ad Abiathar ſacerdotem: Applica ad me Ephod. Et applicauir Abiathar Ephod ad Dauid,& conſuluit Dauid Dominum, dicẽs, Perſequar latrunculos hos,& comprehendam eos an non? Dixitque ei Dominus, Perſequereʒ abſque dubio enim comprehendes eos;& excuties pradam.
Bocas I. Re. c. 23. G30
Qupmodo 4.11 4 4 Deus per E- Hebræorum, quæſtionem, ſuper qua conſulebatur Deus, ſeriptam inſeri Phed daret conſueuiſſe plicaturis& com miſſuris Rationalis atque Ephod: poſtea ve- „e„en 10 educi cum reſponſo diuino, ibidem ſcripto. Lege quæ ſuper ea re diſ- p mio. putat Tnoitatus in 28. ca. 1.libri Regum,& item in 21.& 30. cap. eiuſdẽ Ipoſtatas. libri. Sed probabilius eſt, duplici modo id fieri conſueuiſſe: vno modo,
vt Pontifex ſacra illa veſte ornatus, cùm conſulebatur, diuino afflaretur
ſpititu propheriæ, reuelatis ſibi quæ conſulentibus reſpondere debebat.
Atque hoc fieri volẽbat Deus ad commendandam illius ſacerdotij& põ-
tificatus dignitatem; quo ſcilicet ei maior apud omnes fides, honor,& ve- neratio haberetur. Altero modo fiebat per nouum quendam atque inſo- litum ſplendotem emanantem ex pretioſis lapidibus, quos gerebat Pon- G tifex partim in humeris, partim in pectore: quo fulgore, fauſtus ſuſcepti, vel ſuſcipiendi negocij exitus& ſucceſſus portendebatur. De hoc modo nihil proditum eſt in ſacris litteris; ſed Ioſephi rerum lIudaicarum peri- . riſſimi,& grauiſſimi ſcriptoris auctoritatem& ſententiam ſequimur, de iſtiuſmodi miraculo in terrio libro ludaicarum antiquitarum ad hũc me- b„Aie 2 dum ſei bentis:Ex lapillis quos Pontifex in humeris geſtabat(erant au- tem ſardonyches)micabat alter, quoties litatum eſſer, is qui dextrum hu- merum
—
2 2 ⸗ nartas m O uartus modus multo nobiliſſimus& celeberrimus, ac priſcis illis tẽ · 24
num ſcilicet quendam duplicatum vnius palmi,& omnino quadratum,
Sed qua ratione Deus, per iſtum modum dabat reſponſa? Opinio eſt 25
metum o tbus col wirpü in hecdo Goruam ret uu
de Daun n muum dm De cenchante deuarn 3 Fedini
L . Drwac.
abli gats weld 1 n dath Don decit lmiy rertiu uam. ud mude deth dire de ten ſcti llis cunt Mon, kil der tate lir V w tte n

4— Delin.
8— illst. u
e pon- t W ſcri⸗ d 2— is pon⸗ bt los,qun lei Hij pan- 0 Krratum, nen ulique Hüa veſtis& nal loneus Dic w item hod edebat us 1— Regũ ere wiehat e mit Da- t,Do ᷑ Deu, t eue erben
i Cei utuanus libri uεt Da- dicau& iathar
ſe: 1 Gnodo, diuinc Natcetur
oondet zedar
acer ⁸ α&⁵p
des,h&w- 1n10⸗
an
1IN GENESIS, CAP. XXV. — 2 1*& 0
merum occupabat:tantuùmꝗ. fulgorem emittebat, vt procul etià intuen-
tibus conſpiceretur: idque præter naturam ſuam& conſuetudinem. Se
mirabilius eſt quod nunc dicturus ſum. Per duodecim gemmas, quas.
17) quaſi fatidico
fulgore lapi- dum qui erãàt in Rationali.
in pectore Pontifex inſutas Eſſeni(id eſt Rarionali)geſtas; in bello vi- ckoriam prænunriare Deus ſolebat. Nam priuſquam exercitus ſe moue- ret tantus fulgor ex eis emicabat,vt toti populo facilè innoteſceret, adeſ-
ſe Deum, opèmque& auxilium ſuum inuocantibus eſſe laturum. Qua-
propter Græci, quotquot A noſtra religione non abhorrent, cum hoc mi- raculum pro compertiſſimo habeant, eſſena vocant A⁴ννα, hoc eſt, ora-
culum. Deſiit tam Eſſen, quàm Sardonyx fulgorem emittere, annis du-
centis antequam hæc commentaremut, irato Deo propter legum ſuarum
præuaricationem. Hæc loſephus.
26 Sed in iſtis Ioſephi verbis duas res lectori conſiderandas eſſe cenſeo. Primuen apertè indicat loſephus modum illum monſtrandi futura per fulgorem lapidum qui erant in Rationali, non fuiſſe generalem, nec per- tinuiſſe ad prædictionem quarumlibet rerum futurarum; ſed in rebus rantum bellicis locum& vim habuiſſe, valuiſſeq. ſolùm ad portenden- dum belli exitum arque ſucceſſum. Quocirca modus hic rarior erat ſu- perioribus, minũſq. celebris. Deinde ait Ioſephus, miraculum illud ful-
goris lapidum ceſſaſſe ducentis annis ante id tempus, in quo ſcribebat
ipſe libros Antiquitatum ludaicarum. Hos porrò ducentos annos ſi præ-
—
Expenditur ſententia Io- ſephi circa ceſ ſationem illius
miraculi.
eisè accipiamus; neceſſe erit dicere, ceſſaſſe miraculum illud in princi- patu lonathæ, qui poſt fratrem ſuum Iudam Machabæum, princeps& Pontifex fuit apud ludæos. Etenim loſephus libros Antiquitatum ſcripſit
decimo tertio anno principatus Domitiani, vt in extremis verbis vige- ſimi voluminis, totiuſq. operis ipſemert teſtatur: com petit autem decimus tertius annus Domirtitiani in olympiadem ducenteſimam decimam octa-
alIl. Poftro. A-. aA5. spetrce⸗ uam. Hinc porrò, ſi ad ſuperiora, retrc lapſa tempora recurrens, per.
ſeas ducentos annos, comperies ducenteſimum annum cadere in olym-
piadem centeſimam ſexageſimam octauam, in quo ſcilicet tempore lo- nathas principatum, ſimulque. Pontific atum geſſit. At enim, deſitum eſſe
miraculum illud, aliquando ante Principatum Iudæ qui præceſſit Iona- tham, videtur non temerè poſſe quiſpiam exiſtimare ex his quæ de luda ſcripta ſunt in prioris libri Machabæorum, cap. quarto. Eſt autem ſic ibi ſcriprum: Et cogirauit de altari holocavſtorum, quid de eo faceret. Et incidit illis conſilium bonum, vt deſtruerent illud ne fortè illis eſſet in opprobrium, quia
Supradiclos con ſulẽdi Des modos deßiiſſe ante Macha- baorum prin- cipatum.
Locus I. Ma-
contaminauerunt illud Gentes:& demoliti ſunt illud: Et repoſuerunt laf ides in chabhaoran,
monte domusin loco apto, quoadu ſqyue veniret Prqphera;&reſhonderet de eis.
EN iſtis verbis liquet: iam tunc deſijſſe modum illum conſulendi per Pro-
cap. 4.
phetas, cum nullus idremporis in populo Iudaico propheta eſſet. Ceſſaue
rat item modus conſulẽdi per Sacerdotes, ſiue per applicationem Ephod,
ſiue per nouum fuùlgorem lapidum, qui erant in Rationali. Si enim iſti
modi conſulendi Deum tũüc viguiſſent, proeuldubio eis vſus eſſet Iudas,
vt quid fieri oporteret ſuꝑer altari holocauſtorum à Gentibus polluto&
profanato, Dei ſententiam explorare ac nocte poſſet. Comm. in Gen. Tom. 4. e(

18 CO MMENTARIORVM
Sed reuertamur ad Ephod. Quoniam igitur per Rationale iudicij, in 27
quo erant duodecim illi lapides pretioſi& ſacri, Deus reſponſa dabat de futuris& de his quæ agenda erant, ideo lapides illos Deus appellauit duo bas vocabulis Hebræis, Vrim,& Thummim, quæ virtutem illam Ratio- nalis, reddendi reſponſa diuina ſignificant. Vrim namque Latinè ſignifi- cat lumina ſiue illuminationes, quòd ſacerdos diuinitus illuminaretur ad
ræuidendum& prædicendum futura Quamobrem Septuaginta appel- 4 ⁴νοαν, id eſt, manifeſtationem. Hieronymus autem vertit, Do- ctrinam, quòd Sacerdos illuminatus à Deo doceret populum de ijs quæ conſulebarur. At verè Thummia, ſignificat perfectiones; quòd ea quæ reſpondebat Sacerdos, perfecta erant, id eſt, veriſſima, ſine vllo veritatis defectu,& abſque vlla admixtione mendacij: quocirca Septuaginta ver- terunt, aX&⁵dαᷣα& Hieronymus eos ſecutus reddidit veritatem. De his lege capur xxvI II. Exodi. Cum igitur Deus iubet in Rationali poni Vrim,& Thummim, intelligat Lector ſignificari, debere poni in Ratio- nali duodecim illos lapides pretioſos, qui diuinam hanc virtutem habe- rent præmonſtrandi futura,& prædocẽdi quæ agenda erant. Ob eandem quoque cauſam Græci Rationale appellarunt Adννονν, quaſi dicas fatidi- cum, reddènſque oracula. Latinè verò dictũ eſt Rationale, vel ad expreſ- ſionem vocis Græcæ;vel quòd cum per illud ederentur Diuina reſponſa, non videretur res quædam eſſe irrationalis, ſed ratione atque intelli gen- tia pollens. Dicebarur porrò Rarionale iudicij, quòd per id docebantur homines quid faciendum eſſet:in Scriptura enim vocabulum iudicij, ean- dem ſæpe vim& notionem habet atque vocabulum officij apud ſcripto- res Latinos: ſignificat enim id quod quiſque facere debet.
Qui reſpondens ait:Duæ gentes ſunt in vtero tuo,& duo po- puli ex ventre tuo diuidentur, populùſque populum ſuperabit,& maior ſeruiet minori.
BsRVHRT Lector phraſim& modum loquendi ſcriptu- 1 1
Tæ; dixit enim duas gentes eſſe in vtero Rebeccæ, ſignificare olens duos filios, qui poſtea futuri erant capita& principia
Aduarum gentium; gentem dico Hebræorum atque Ildumæo- rum. Contrà verò fit, cum nomina auctorum ac principum alicuius gentis ponuntur pro ea gente, vt nomen lacob& Iſrael pro eius poſte- ris,& pro vniuerſo populo Hebræo:& infra Geneſ. cap. 27. benedicti quam Iſaac dedit Iacob, ſub nomine eius pertinet ad populum ex ipſo propagandum. Ergo ponendi auctorem gentis pro ipſa gente,& contrà, Sentem pro auctore ac parente ipſius, haud infrequens eſt in Scriptura vſus. Sic igitur verba iſta interpretemur: Duæ gentes ſunt in vtero tuo: id eſt, virtute ac poteſtate continentur in duobus fllijs quos vtero geris. Et auo populi ex vtero tuo diuidentur. Id eſt, ex vtero tuo prodibunt duo kilij, ſato
——
80
dactes da
lgonese 0 K mOSd wactom rempol CUa 1 i un libor 1„ runnupn Ir luui
„ taiu vulbslec
makofc Mſds

8
ch, m h 8 dar de
em Raxio. 4,— ignift. mtar ad 4S 1 1 appel. u t, Do- in s quæ. qd a quæ vII titatis tub an ver- ret he his Rasr i poni dn AA⁵ atio- crtut ube- t. O dem li dit atidi- vela ref- ninal enk, ne in Men- à do Mantor ami iean⸗
japu Mpto-
„& d 10ho- pulu 3
auend otu- 28 ccæ, E cate dita& Acipi atque NMo- ncipun ulls
ligione;eruntque ſtudi b mæos& Hebræos, conſtat ex multis Scripturæ locis. lam verò quod ad- iunctum eſt: Et populus populunn fuperabn, completum eſt in poſteris Eſau tempore Dauidis: is enim ſubiugauit Idumæos; ſibique ſeruire coegit:in
quidem Ducum, t multò fuerit numeroſior quàm Hebræorumaid enim ſignificaſſe videtur Moyſes Deureronomij cap. 7. 29 Hebræi quod de poſteris Eſau dicitur, id referunt ipſi ad Romanos; Hehraori fa-
1N GENESIS CAP. XNXV.„9
ſatores duorum populorum, qui diuiſi erunt ſedibus, moribus, legibus, re-
s arque animis inuicẽ contrarijs; tales fuiſſe Idu- 1s atq
qua illi ſeruitute aliquot ſeculis permanſerunt. Atque hoc proditum eſt
libro 2. Regu m, cap. 8. P oſctit Dauid(ait ſcriptura)in Idumæa cuſtodes, ſta- tuitque, praſidin,& facta eſt vniuerſa Idumæa ſeruiens Dauid. Sequitur Ma- ior ſeruiet minori. Idumæus populus vocatur maior populo Hebræo, quòd PI 3. 3 multis ſeculis ante Hebræos, propriam Idumæi regionem poffederant in monte Seir; quodq. multò ante proprium ipſi regimen habuerint, primò
ogenitus eſſet ex Eſau fratre maiore natu quàm lacob. Deinde, quòd
tum Regum. Ad hæc, quòd ab initio gens Idumæorum
quos nugantur, originem& genus duxiſle ex gente Idumæorum: dicunt bula, quoties
enim luſium Cæſarem,& qui poſt illum Romano præfuère imperio, ex prophetaæ va- gente Ildumæorum cxtitiſſe. Hanc fabulam tradunt Dauid Chimhi in Ab„ 2, neer de. diam prophetam,& in 34. cap. Ilaiæ,& Rabbi Salomon in Abdiam,& in nomane Iaa- cap. 4. Threnorum, denique multis in locis Talmud ſeriptum legitur. Sed meorum deuo
longs vetuſtius fuiſſe id figmẽrum Hebræorum, declarat 5. Bieromy mus 5 e. 8 3 5 A*!4
— 2... 2 1 8— 2 8 1 compluribus locis id commemorans ac deridens;præſertim verò in cap.„, np, 3, Joëlis, ſuper illis verbis: Aegyptus in deſblationem erit,& Idumæa in deſer Rab. Jalom.
tum perditionis: quo in loco ſcribit Hieronymus Hebræos vaniſſima ſpe S. Hieron) deluſos tradere; quemadmodum Pharao, qui per quadringentos& trigin mus. ta annos Hebræos captiuos afflixerat,& ip ſe& omni eius exercitus in Mari rubro ſubmerſus eſt: Sic fore vt Romani, qui eodem annorum ſpatio Iudæos ſibi ſubiectos oppreſſuri ſunt, denique vltione Dei delean- tur. Idem quoque diſertis verbis ſuper ea re diſputat in primum caput Abdiæ. Ergo quod hic de Hebræis aduerſus Idumæos dictum eſt, Popu- lus populum ſuperabit,& maier ſeruiet minori; ipſi de ſua gente interpre- tantur aduerſus Romanos. Hoc Hebræorum commentum, ſiue delirium, confutat Paulus Burgenſis in Additione ad primum cap. Abdiæ,& ad„ 35 trigeſimum quartum Iſaiæ,& ad 7. cap. Danielis;& item Galatinus lib.. Lenße 8 de Arcanis Catholicæ veritatis cap. 28. Eequod autem magis ridiculum eſſe poteſt mendacium, quàm dicere lulium Cæſarem, ceteroſq. deinceps Imperatores Romanorum genere fuiſſe Idumæos: Verùm, eſto. Sed ſi propterea Romani cenſeri debent nomine Idumęorum, quorum exitium & Abdias, aliique complures propheræ vaticinati ſunt, quia lulius Cæſar Imperator Romanorum genus duxerit ex Idumæis;hinc neceſſariò effi- citur ipſos Hebræos eſſe Idumæos; quippe qui regem habuerint Hero- dem, quem fuiſſe Idumæum negari non poteſt. ſed nugas& fabulas He- Galatinu. bræorum miſſas faciamus.
Exo. 14.
—
0 2

20 CO MMENTARIORVM Præter hiſtoricum huius loci ſenſum, ingens latet velut ſub cortice 30 Allegeria hu hiſtoriæ, medullæ myſterium:& quod de Iſaac& Iſmahele dixit Paulus i2s ctne ad Gal. 4. affirmans, quæ de illis in libro Geneſis ſeriplerat Moſes. fuiſſe penula Iada. dicta per allegoriam; idem profectò de lacob& Eſau in præſentia dici He& Chri poteſt: nam quæ de lacob& Elau in hoc loco tradita ſunt, ea ſecundum ſuanaum. allegoriam ſpectant ad populum ludaicum& Chriſtianum. Atque hie ſenfus, licet myſticus ſit, videtur ramen principaliter à Spiritu ſancto in- tentus. Audiat Lector ſanctum Auguſtinum in lib. 16. de Ciuit. Dei, cap. S. Auguſtinus 5. Quod autem dictum eſt(inquit Auguſtinus) Maior ſeruiet minori. nemo ferè noſtrum aliter intellexit, quàm maiorem populum Iudæorum minori populo Chriſtiano ſeruiturum. Et reuera quamuis hocvideri poſ⸗ ſit impletum in Idumæorum gente, quæ nata eſt ex maiori fratre Efau, cui& nomen fuit Edom, quia poſtea ſuperanda erat à populo Hebræo- rum ex lIacob orto, eiq. furura erat ſubiecta: attamen in aliquid maius in- tentam fuiſſe iſtam prophetiam, qua dictum eſt, Populus populum ſupera- bit,& maior ſeruiet minori, conuenientius creditur. Et quid eſt hoc, niſi quodin Iudæis& Chriſtianis euidenter impletur? Sic Auguſtinus. Hanc porro Allegoriam articulatè ac diſtinctè declarat idem Auguſtinus in ſermonibus de Tempore, Serm. 78. ad hunc modum ſcribens: Quod di- ctum eſt: opulus populum ſuperabit,& maior ſeruiet minori. Secundum li- teram in Eſau& lacob non videmus impletum: non enim corporaliter beato lacob ſeruiſſe Eſau commemorat Scriptura. Et quia niſi id fieri de- beret, non commemoraſſets criptura, oportere id ſpiritualiter intelli gere. Ergo id factum& impletum agnoſcimus in Chriſtianis,& Iudæis. Maior enim& ſenior populus Iudæorum minori& iuniori, id eſt, populo Chri- ſtiano ſeruire probarur, dum per totum mundum libros diuinæ legis ad Cur Deus per inſtructionem omnium gentium portare cognoſcitur. Ideo enim per efen Se omnem terram ludæi diſperſi ſunt, vt cum aliquem Paganum ad fidem 8 Chriſti volumus inuitare, Chriſtum Dominum ab omnibus Prophetis prænuntiatum eſſe teſtantes,& ille reſiſtens dixerit, Anobis potius quàm à Spiritu ſancto libros diuinæ legis.& propheticos eſſe conſcriptos; nos habemus vnde eum redarguere certa ratione poſſimus, dicentes: Si de meis libris tibi dubitatio naſcitur, ecce Iludæorum libros, vtique inimico- rum noſtrorum, quos certum eſt, ſi ego conſcribere vellem, mutare non potuiʒipſos relege,& cum in ipſis hoc ipſum quod in meis libris inuene- neris, noli eſſe incredulus, ſed fidelis. Hoc igitur ordine maior populus minori ſeruire cogitur, dum etiam per illorum libros, ad credendum in Chriſtum Gentium populus inuitatur. Hæc ibi Auguſtinus: qui ſuper ea ipſa re, luculenta oratione diſputat in Pſalmos„exponens verba illa pſalmi 58. Deus oſtendit mihi ſuper inimicos meos:ne vccidas eos, ne quanda 06! iuiſcantur populi mei:diſperge illos in Viytute tua,&c.
Rupertus. Non eſt abſimile quod ſuper eadem re tradit Rupertus cap. 4. lib. ⁷. hiſce Verbis: Populusqui de Gentibus venit, Iudaico populo ſecunduùm 3¹ vocationis ordinem rectè minor dicitur; quippe hoſpes teſtamentorum erat,& promiſſionis,& ſine Deo in hoc mundo. Nam ille maior eſt, cuius
(vt Apo
————
(it goko tio,& obſe Chrikos modo act u viſtoti libronl dun gat okaltigh miſn jm unuu ſerefnac ealtto, n grechi5 ſecügän 1
ſecotmiac (erutten ord lünn mmdler pollider endoin 33 NM tnet impro ernihe rat m0- denou tant:ge lungwri 8 og dütſer l
ti dia ctibus adinoc Ecrles danton nprob, rbear dordoch

otice a
— Daulug
— fuiſle 1— ia dici es=emduͤm
u N, cap.
erh rinori. 1
1 iipol.
u Efau,
ulg reo.
quit nusin- 92 pera- d 48 5, niſi gul anc ugt Iis in ns: Con di- ecun aut li-
V cor oitter aid 21 de- terin lere. luda Le dor popihri. uinæ x ad ſeo et; mher um ac A m dus Dr Mgtis potius 8 alcripi εes icente d. de tiquei mico- a, mut x non
slibrit une-
maior ls ad cig eum tinus der nens W lla 2 eunns do
tus cap l 7 31
ulo ſech em eſtamet 1 m
1. 1☚2 ue hic
nam illi etiam tunc proprios habuere Principes, propriamque regionem
admodum illi duo paruuli in vtero Rebeccæ, ſic& iſti populi, in ventre Eccleſiæ, vſque in diem Iudicij colliduntur, dum improbi perpetuò inſe- ctantur bonos,& quantum poſl unt, lædere conantur. Et populus quidem
quomodo mali ſeruiunt bonis, cum dominari potius eis videanturad eũ-
in fornace aurificis, palea ſeruit auro, vbi ſine dubio palea conſumitur,&
nis aliquas tribulationes immiſerint: quia cum illos perſequuntur in
1N GENESIS CA D. XX V. 21 (vt Apoſtolus ait ad Rom. 9. adoptio erat filiorum,& gloria,& legiſſa- tio,& obſequium,& teſtamentum,& promiſſa„cuius Patres, ex quibus Chriſtus ſecunduùm carnem, qui eſt ſuper omnia Deus benedictus. Quo- modo autem minor maiorem ſuperauerit,& maior ſeruierit minori, iux- ta hiſtoriam notum eſt, quia percuſſit Dauid Edom(vt ſcriptum eſt libro 2. Regum cap. 8.)& tributarium fecit. luxta ſpiritualem verò ſen- ſum pulchrè Apoſtolus ad Rom. 1 1. id docer per ſimilitudinem oliuæ& oleaſtri. Fracti ſant, inquit, naturales rami,& tu cum eſſes oleaster, contra na- ruram inſertus es in illis,& ſöcius radicis& pinguedinis olinæ factus es. Pro- pter incredulitatem fracti ſunt illi, tu autem fide ſtas. Ergo maiorem incredu- litate fractum, minor in fide ſtans ſuperauit:& maior ſeruit minori, dum oleaſtro, naturalis oliuæ ramus in ſocietatem ceditradicis oliuæ& pin- guedinis. Sic Rupertus. Sedenim non modò inxtaiſtũ ſenſum myſticũ,& ſecũduùm potentiam& gloriã ſpiritualẽ; ſed etiam temporali potentia& & dominatione, Chriſtianus populus Iudaicum ſuperauit,& maior ille ſeruit minori: quia Chriſtiani principes in pleriſque regionibus Iudæos ſeruitutem etiam corporalem& ciuilem ſeruire ſibi cogunt: immò infe- rioris ſunt conditionis, viliorèſque quàm fuere Idumæi ſubiecti Iudæis;
tempora, numquam datum eſt.
poſſederunt, quod ludæis poſt excidium illud Titi& Adriani, ad hæc Alteram ex hac ipſa hiſtoria allegoriam excudit Auguſtinus, quæ per-
tinet ad oſtendendum diuerſam conditrionem bonorum virorum arque
improborum, qui ſunt in populo Chriſtiano. Qui cum ex eodem Chriſti
ſemine, id eſt, per verbum eius,& in vtero Eccleſiæ ſint concepti& gene-
rati, multum tamen inter ſe ſtudijs atque moribus diſcrepant:& mali qui-
dem, quorum maior eſt populus, hoſtiliter bonos inſectantur atque infe-
ſtant: verùm denique boni præualent, quia quicquid aduerſus eos mo-
liuntur improbi, ad maiorem eorum virtutem& gloriam proficit. Ponam;. Auguft.
hic Auguſtini verba ex eodem illo ſermone, quem dixi, 78. Ex vno, in-
quit, ſemine Iſaac,& Eſau naſcitur,& lacob: dic de vno Baptiſmo Chri-
ſti& Eccleſiæ vtero procreatur populus Chriſtianus: qui tamen pro mo-
rũ diuerſitate, ſicut Eſau& lacob in duas partes diuiditur; cum ex fru-
ctibus operũ vnapars cognoſcatur eſſe carnalis, altera ſpiritualis. Et qué-
Altera Alle- goria eiuſdem. hiſioria.
improborum, rectè dici poteſt maior, quia ſemper maior eſt numerus malorum,&(vt Scriptura inquit) ſtultorum infinitus eſt numerus. Sed Ecel..
dem nempe modum, quo limæ& mallei ſeruiunt auro,& molæ ſeruiunt tritico,& panibus coquendis& conficiendis furnalia. Er quemadmodum aurum probatur. Non ergo glorientur nec ſe extollant mali, quando bo-
c 3 cor

—õÿy—
COM MENTARIORVM
probantur in mente,& quibus nocere vo- m ipſi maxime nocent. Hactenus ex
22 corpore, ſeipfos occidere lunt, profunt plurimum, ſibi aute Auguſtino. b Quod autem dixit Auguſtinus, populum malorum appellari maio- 33 rem, propter ampliorem eorum numerum quàm bonorum, non modò verum eſſe conſtat, ſed cauſam etiam eius rei probabiliſſimam expoſuit
NaXisenus. Gregorius Nazianzenus, in Apologia, ad hanc fermè ſententiam ſcribẽs:
Deiderabile quid& promptum eſt malitia;& nihil adeo facile& pro- cliue exiſtit, vt facere malum, etiam ſi nemo ſit qui nos id facere doceat vel cogat. Contra verò res admodum rara& moleſta eſt boni acquiſitio, etiam ſi permulta ſint quæ nos ad illam prouocent& trahant. Bonum hu- manæ naturæ difficile acquiſitu eſt, ſimiliter vt ignem inhærere humidio- ri materiæ. Plurimi ad communicationem me parati& apti ſunt, ve- lut calamus quidam, qui ſcintilla& vento correptus, facile, propter aridi- tatem accenditur& conſumitur. Etenim citiùs quis m odicam malitiam vbertim in ſe recipit, quàm copioſam virtutem paulatim. Nam&m odi- cum abſinthij, amaritudinẽ ſuã multo etiam melli celerrimè indit; mel verò dulcedinem ſuam abſinthio non ita facile ingerit, etiam ſi duplo ma- ius adhibeatur:& modicus calculus ſubtractus, totum fluuium in decli- uia diſtrahit: è contrario verò, vix illum, robuſtiſſimum munimentum . coercet, vel ne exorbitet impedit. Sic Nazianzenus. Or gens. Non eſt profectò etiam hoc loco ingenda tropoloęica inter- Vopolagia. n eſt p in hoc loco non attingenda tropologica inter- pretatio, quam ex hac hiſtoria deductam Origenes hiſce verbis tradidit in homil. 1 2. in Geneſim: Ego puto quòd etiam de ſingulis nobis hoc di- Matt. 1s. ci poſſit, duas gentes& duos populos eſſe in nobis. Nam& virtutum po- pulus& vitiorum intra nos eſt. De corde enim noſtro prodeunt cogitationes walæ, adulteria, furta, homicidia, hæreſes& his ſimi- lia: vides quantus malorum populus intra nos eſt? Siverò mereamur Va. 25. illam vocem dicere Sanctorum: eA rimore tuo Domine concepimuts G& peperimus,& ſpiritum ſalutis tuæ fecimus ſuper terram. tunc& al- 2e Gal e Tet‚nar mod dopuile nuedicde ber Sbürirum Dei Benelatas quem 81 Apoſtolus dicens: Fractus Spiritus eſt charitas, gaudium, pax, longanimitas patientia, bonitas, manſuetudo, continentia, caſti- tas,& his ſimilia. Vides& hunc alterum populum„qui intra nos eſt? Sed hic minor eſt, ille verò maior: ſemper enim plures ſunt mali quam boni,& vitia numeroſiora virtutibus. Verùm ſi tales nos ſimus. quales Rebecca(cuius nomen Latinè interpretatum ſignificat patien- tiam)& mereamur de Iſaac(id eſt de Verbo Dei habere conceptum) etiam in nobis populus populum ſuperabit,& maior ſeruiet minori: ſeruiet enim caro ſpiritui,& vitia cedent virturibus. Ad hunc modum Origenes. nst Dene duedan hor loco ubieo. Cur lolus Iſaac dicatur ſup- 35 huoa 4 Pen. A le late vxoris, eiuù le precum merito tribuatur, Purd Kei an 4; cum etiam K veccam pro eadem re oraſſe — pſa ſuadeat,& facile intelligi poſſit ex ipſo textu Hebręo. Nam
— 3
Nam po 60 gerburn dan nevrvriſu dsc.MC wrtelo tehlim zon K fchran rrrail rduan
dannenec dudda tiſmwil nz cond aoerdes

P l maio- 1 m nmodé 1 expolui en ſcribés. 0 tn pro- 1 4— doceat b0 uiltio, ant Kium ha. wr— amicdio- XAmnt, ve- le. cr aridi. odic nalitiam 7. Narmodi- rrim ait; mel tiam HMlo ma⸗ duuit urn decli- nmu mMantum
0p fe wter⸗ ce v&& cuadidit gulis Aboc di- &V mum po⸗ noſtre ua deunt eſes Sud ſimi- Iverè aramur mine unpimus ram. t a& A- genere an quem daritas i. ulium, contim&s Caſtr-
—
IN GENESIS CAPD. XX V. 23
Nam pro eo quod Latinè legitur, Deprecatus eſt pro vxore ſua, Hebræa ad
verbum hanc reddunt ſententiam: Multiplicauit(ſcilicet preces) regio-
ne vxoris ſuæ, vel coram vxore ſua. quo ſignificatur, ſimul eos oraſſe Domi- num. At verò ſola dicitur Rebecca pro colliſione illa portent oſa filiorum in vtero ſuo, conſultum iuiſſe Deum, atque ei ſolùm à Deo datum eſſe reſponſum; cum etiam pro ea re Iſaac ſupplicaſſe Deo, non ſit dubitan- dum. Reſpondendum eſt, ea re non obſcurè ſignificatum eſſe, diuerſa ſanctorum eſſe merita, diuerſaque Dei erga eos munera& priuilegia.
Præterea, illud de ſterilitate Rebeccæ, magis pertinebat ad Iſaac, pro-
pter diuinam promiſſionem poſteritatis ipſius, quam ille potiſſimùm ex Rebecca habere cupiebat. Hoc autem, magis attingebat Rebeccam, vt quæ ob illam prodigioſam filiorum in vtero concertationem, in maxi- mum ſalutis& vitæ diſcrimen adducebatur. Adde quod voluit Deus ſu- per ea re potius à Rebecca, quàm ab Iſaac conſuli; vt illa diuino edocta reſponſo intelligeret, ius primogenituræ diuina voluntate tranſlatum eſſe ab Eſau ad lacob; vt poſtea fidenter ipſa Iacob impelleret ad præripien- dam benedictionem Iſaac contra eius voluntatem& opinionem. Verùm
quia S. Paulus hoc exemplo Iacob& Eſau, quaſi fundamento vſus eſt al-
tiſſimæ illius de Prædeſtinatione ac Reprobatione hominum diſputatio-
nis; conueniens eſſe viſum nobis eſt, vt locum illum B. Pauli, per ali-
quot breues diſputariones, ſubtiliter ac diligenter explicemus.
QvAaKTA DISPVIAIIO.
De germano ſenſu& intellectu verborum S. Pauli, quibus in Bpiſtola ad Romanos capite nono locum hunc Geneſis de lacob& Bſau tractat,
&☛ Onam verba B. Pauli,& ea, quatenus propoſito noſtro cõ- 9daucit, exponam. Verba Pauli, quæ ad præſentem diſpura- rionem ſpectant, hæc ſunt: Non ſolum autem illa: fed& Ke- ecca, ex vno concubitu habens, Iſaac patris noftri. Cum enim
4 dum nati fuiſſent, aut aliquid Honi egiſſent, aut mali, vt ſé-
cundum elcclionem propoſitum Dei maneret; non ex operibus, ſed ex vocante dittum eſt ei: Quia maior ſeruiet minori: ſicut ſcriptum eſt, Iacob dilexi, Eſau autem odio habui. Quidnam præcipuè eo loco docere voluerit Paulus, fusè declarat S. Hierony mus in Epiſtola 1 50. quam ſcripſit ad Heldibiam, in Reſponſione ad Quæſtionem 10.& item B. Auguſt. lib. 1. ad Simplicia- num, quæſt. 2.& in Enchiridio c. 93. Nos breuiſſimè dicamus, voluiſſe Paulum eo loco inſignem quendam errorem Iudæorum ſui tẽporis, cor- rigere, atque eorum deprimere arrogantiam. Arbitrabantur illi, ſe Aadal eſſent
propoſitum S.—
*
Locus Pauli ad Ro. 9. fuse tractatur.
Malac.t.
S. Hieroni. B. Auguft. Conſilium G
Pauli.

COMMENTARIORVM
eſſent filij Abrahæ ſecundùm carnem ‚diuinarum promiſſionum, quæ da- tæ ſunt Abrahæ, præſertim verò eius quæ ad Meſſiã pertinebat, Colos ęſſe debere participes: Gentes verò, tum quòd ad ſemen Abrahæ non perti- nerent, tum propter Idololatriam, aliaque grauiſſima eorũ ſcelera, partici- patione doctrinæ& gratiæ euangelicæ excludi debere. Paulus igitur eiuſcemodi volens redarguere errorem, probat Diuinas promiſſionesda- tas Abrahæ, non pertinere ad filios eius lecundũ carnẽ tantũ, fed ad filios eius ſecundũ repromiſſionẽ, i. ſecunduùm electionẽ diuinã. Id verò con- firmat duobus exẽplis, altero Iſaac& Iſmahelis, altero Iacob& Eſau. Tã Iſaac quã Iſmahel, filij erant Abrahæzimmoò aliquot annis prior natu erat Iſmahelzat ſolus Iſaac, eiuſq; poſteritas particeps fuit promiſſionũ Dei te- ſtãte Deo Ge. 21. In Iſaac vocabitur tibi ſemen, id eſt, Iola progenies Iſaac, cẽſebitur poſteritas tua, cui ſoli preſtabo quæ tibi promiſi. Idẽ ipſum eui- dentiùs cernitur in lacob& Eſau: nam cum eſſent ijſdem parentibus or- ti, eodem conceptu generati, eodemque partu editi, quinetiam maior na- tu eſſet Eſau; dictum tamen à Deo eſt: Maior ſeruist minori. Non igitur ad participandas Diuinas promiſſiones ſatis eſt, ſemen Abrahe ſecunduùm carnem ſed oportet ſemen eſſe ſecundum electionem Dei: quæ non contingit homini propter eius merita; vt videre eſt in lacob, qui ante ortum, cum nihil meruiſſet, electus tamen eſt ipſe, poſthabito& reiecto fratre ſuo Eſau. Non igitur obſtat veritati promiſſionum Dei, qu dillis priuati ſint plerique de ſemine Abrahæ ſecundùm carnem; quoniam eas præſtitit Deus ſemini Abrahæ ſecundùm promiſſionem ‚quod præ illo, eſt propemodum innumerabile. Poſt hæc Paulus diſputationem ſuam ab hypotheſi, id eſt, populo Iudaico& Gentili,& à filiis Abrahæ,& Iſaac, transfert ad theſim, in vniuerſum diſputans, electionem ac prædeſtina- tionem bonorum, malorùmque reiectionem, non ex meritis bonis, aut malis, ſed ex gratuita Dei voluntate prouenire. Atque hæc eſt illius Pau- linæ diſputationis ſententia. Verùm nos per partes verba illa Pauli perpẽ- dentes, germanam eorum ſententiam enucleemus. 1 Non ſolum autem illa. Id eſt, Non ſolùm Sara, cuius filius fuit Iſaac, cõ- 37 firmat id quod diximus de diſtinctione ſeminis Abrahe ſecundum carnè, atque ſecundùm promiſſionem& electionem: verùm etiam Rebecca euidentiùs idem confirmat, exemplo duorum ſuorum filiorum Iacob& Eſau. Nimirum animaduertit Paulus, exemplo quod adduxerat lſaac& Deo,
₰ 4 *
Iſmahelis, potuiſſe Hebræos opponere, idcirco Iſaac fuiſſe electũ à I reiectum verò Iſmahelem, quòd ille natus eſſet ex matre libera,& patre iam circumciſo; hic autem ex ancilla,& incircumciſo patre: atque e0s duos filios Abrahæ diuerſis temporibus eſſe generatos, vt non temere poſſet exiſtimari, maioris fuiſſe virtutis,& meriti,& gratiæ apud Deum Abraham cum genuit Iſaac, quàm cum procreauit Iſmahelem. Quocirca Paulus, vt iſti occurreret obiectioni, ſubdidit exẽplum Rebeccæ,& filio- rum eius, in quos nihil tale dici poteratcum eiſdem parentibus, eodém- quetempore generati eſſent: Et vno concubitu habens Iſaac patris noſtri. Longè diuerſa huius loci lectio eſt in libris Græcis qui nunc extant: quamobrem
umobt em optrectelole ümcpenan Larnæ dand- awi T aKond Rlaichrd. veanl (raoggli ms mjehä-c don delt ſote che deletten un oet dueſſm congonl inbacb Rehxce g Dera drhac 4 xd
8
8
m Adue celin

h= upetti. Id— ppartici. w gmu u lonesda- ni ad fllios 4.1 rô con- 0—= lau. Ta
8A datu exat nitt al Deite- prä ⸗esllaac, 1d um eui⸗ mpeibus or neti a aiorna- nors n lgitur bre undum nem: qur lac atante nbite Meiecto m De diN SC ra eds u,— Ste ilo, tatic tm Lam ab Abral llac, mac maleſtina- meri d vnis, aut
hece Ti s Dau-
a illa a perpẽ-
aliusf 1ac, cô- 3)
eſecu hcarhe,
Ima— j 1X fllio⸗ m Rebes P n
zarenri eß
is Aul wobtem
* lele 2 ocirca
extant:
1N GENESIS CAP. XXV. 25 quamobrem Valla, Faber, Eraſmus, alüque Latinæ tranflationis vulgatæ obtrectatores, in hoc loco vehementer oppugnant Latinum interpretem,
cumque manifeſtæ falſitatis conuinci& teneri affirmant. Sed pro veritate Larinæ tranſlationis acriter contra iſtos propugnat pius admodum& do- ctus vir Titelmanus in collationibus quas ſcripſit ſuper Epiſtolam Pauli ad Romanos probans auctoritate multorum patrum, Græcorum iuxta
& Latinorum, ſic eos varijs in locis hunc Pauli locum le giſl e, ac citaſſe, vt vertit eum Latinus interpres: ex quo certumlicet facere iudicium, codices Græcos qui eo tempore fuere, ab ijs qui nunc extant„fuiſſe in lectione
8
Ruius loci diuerſos. Verùm huius diſputationis arbitrium& iudicium, non eſt à nobis, qui hæc in præſens obiter tractamus, Eectori expectan-
dum. Sed vnde compertum fuit B. Paulo nam& hoc fortaſſe Lector
ſcire cuperet)vno atque eodem concubitu ſatos eſſe lacob& Eſau? Vi- delicet ex ipſa narratione ſcripturæ, tradentis in hoc loco, natos eodem tempore fuiſſe Iacob& Eſau. Si autem idem tempus fuit ortus vtriuſ- que, idem quoque tempus fuiſſe ſatus& conceptus eorum exiſtimare conuenit;præſertim verò cum id nom obſcurè ſignificet Scriptura‚ dicẽs in hoc loco Gene ſis, exaudiſſe Deum preces Iſaac,& dediſſe conceptum Rebeccæ. Sed collidebantur, inquit, paruuli in vtero eius, ſignificãs paruulos generatos vno co conceptu, quem Deus Rebeccæ dederat. Apparet igi-
Titelmanug
tur Iacob& Eſau eodem patris ſatu, eodèmque matris conceptu eſle
genitos.
38 Subdit Apoſtolus, Cum nondum nati eſſent. His verbis confutatur error
Manichæorum, diuerſitatem eotum, que cuique hominum totavi- ta contingunt, natiuitati eorum adſcribentium: vt cuiuſque hominis vita & mors diſponatur ſecũduùm conſtellationem, ſub qua quiſque natus eſt. Aduerſus quem errorem valet illa Hieremiæ cap. 10. ſententia: A ſignis cœli nolite metuere, quæ timent gentes, quia leges popularum vanæ ſunt. Et
Manichæoru & Priſcillia⸗ ni error.
quod ſcriptum eſt Deuteron. 4. Solem& Lunam, aliaque ſidera non eſſe
ab homine adoranda, quòd ea creata ſint à Deo in miniſterium& ſerui- tium cunctarum gentium. Seruiunt igitur homini, non dominatur aſtra. HNunc ipſum errorem denuo ſuſcitatum à Priſcilliano, damnatum reperi- mus in Concilio Bracharenſi. Sequitur: Aut aliquid boni egiſſent aut mali. Duo hiſce verbis errores refelluntur: vnus quidem Pelagianorum, aien- tium homines eligi à Deo propter eorum antecedenria merita. At enim Paulus clamat ſcribẽs ad Titum 3. Non ex operibus inſtitiæ quæ fecimux nos, ſed ſecundum miſericordiam ſuam ſäluos nos fecit. Et apud Ioannem in Euã- gelio Saluator noſter dixit: Non vos me elegiſtis, ſed ego elegi vos. Nec verò dici poteſt, lacob fuiſſe electum à Deo potius quàm Efau propter bona eius opera, non quidem ante electionem facta, ſed poſt facienda:quæ ta- men à Deo(quem nihil latet futurorum) præuiſa, cauſa fuerint electionis
Iacob. Hoc inquam dici non poteſt: id enim Paulinam huius lociratio-
nem& argumentationem planè inualidam redderet. Paulus enim om-
8
Concilium Bracharenſe.
Ioan. 1 y. Iacob non ob prauiſa bona eius merita futura electu eſſe à Deo.
nimodè excludit opera Iacobtam præterita quàm furura;& totam ele- Stionis eius cauſam ad ſolam refert diuinam voluntatem, dicens: Cum
Comm. in Gen. Tom. 4. d

Ad Rom. H.
B Auguſt. tom. 4.
Orige nis G Priſcilliani error.
B. Hieron)m.
25 COMMENTARIORVM
nondum aliqnid boni egiſſent aut mali: Ut ſecudum electionem propoſitum Dei maneret. Id eſt, vt propoſitum quo Deus decreuerat honorare lacob præ Eſau, firmum,& immobile eſſet, non quidem propter opera eius ſéd ſe- unaum electionem. Id eſt, ſpontaneam eius voluntatem. Ex vocante, id eſt gratia vocantis, de qua vocatione ſuprà dixerat: Quos pradeſtinauit, hos&
vocauii. Palaàm igitur eſt, Paulum penitus excludere opera qualiacum-
que illa ſint,& ſolam Dei gratuitam voluntatem, ac gratiam, agnoſcere cauſam electionis, ac prædeſtinationis. Quòd autem non ex futuris bonis operibus à Deo præuiſis electus fuerit lacob, aut etiam Sancti eligantur, & prædeſtinentur, clariſſimè docet Paulus ad Epheſ. I. dicens: Elegit nos ante mundi conſtitutionem, vt eſſemus ſancti,& immaculati in conſpectu tius in caritate, qui pradeſtinauit nos in adoptionem filiorum per I eſum Chriſtum, ſecundum propoſitum voluntatis ſuæ. In quo etiam nos ſorte vocaln ſumus, præ- doſtinati ſecundum propoſitum eins, qui operatur omnia ſecundum propoſitum voluntatis ſiu, vt ſimus in laudem gloriæ eius. Ex his verbis liquidò perſpi- citur, prædeſtinatos eſſe homines à Deo, non quia futuri erant Sancti, ſed vt eſſent Sancti,& cauſam electionis, ac prædeſtinationis Sanctorum, Paulum non aliam agnoſcere, aut prædicare niſi propoſitum, conſilium, beneplacitum,& gratuitam Dei voluntatem. Conſulat Lector Augu- ſtinum in Libro ad Simplicianum, quæſtione ſecunda ſuper hac re co- piosè diſſerentem.
Alter verò error ſupradictis Pauli verbis reiectus, fuit Origenis,&
Priſcilliani: qui dixerunt animas hominum ſimul cum Angelis creatas;
eſſe multo ante corpora; ac pro meritis eorum quæ tunc egerunt, priuſ- quam includerentur in corpora, diuerſitatem vitæ& conditionis ſortitas eſſe in corporibus. In libro ſecundo, Peri Archòn ait Origenes, Eſau ani- mam in deteriori vita, ob antiqua peccata fuiſſe damnatam; Et in libro tertio, ob eandem cauſam dixit factum vt Deus Iacob diligeret,& odio haberet Eſau, refert hæc Hieronymus in epiſtolam quinquageſimam nouam, ad Auitum. Sed hoc apertè repellit quod hic dixit Paulus: Cum nondum boni vel mali aliquid egiſſent. Facit etiam contra id, quod Deus dixit Iob capite trigeſimo octauo. Vbi eras cum me laudarent aſtra ma- tutina& iubilarent omnes filiſ Dei? potuiſſet enim ille, ſecundùm hanc Origenis opinionem(ſi quidem vera eſſet) reſpondere: Eram iple tunc inter ipſos Dei filios& Angelos iubilantes. Cererùm fuiſſe Origenem propter hanc opinionem vehementer exagitatum, ve- xatumque à Doctoribus Catholicis ſui temporis, coniecturam equi- dem facio minimè leuem& vanam ex his quæ ſcripſit ipſe in homilia 12. in Geneſim: vbi tractans hunc locum Geneſis de Iacob& Eſau,& ponens quæſtionem cur illi cum ad huc in vtero eſſent, Iacob prælatus fuerit Eſau;non auſus eſt ſecundùm hanc ſuam opinionem, eius rei cau- ſam reddere, ſed refugit diſputationem; nimirum veritus ac pertimeſ- cens grauiſſimam offenſionem& reprehenſionem doctorum Eccleſiæ, qui eo tempore aduerſus hanc opinionem acerrimè pugnauerant. Ver- ba Origenis ex eo loco, huiuſmodi ſunt: Cum Iacob& Eſau nondum nati
ieſttſ ſt Plau&m zic udtem ram(odete Türigi neigeette
I enblbüü Kllcum le delm ace Nn gi- dagiitetlo abedtur aded 8 mibihtsl dem& zuxket KPhar 9 du agol depn.) e ber
El
pem Honu Li exilü Nim

= um Dei ob pre ei ſeaſ- — te, id eſt ASDu hor G. — liacum. um— noſcete X dis bonis nd zantur, e gu m in G k eiu eſu»- riſt um, cal 8— ts, pre- 4 4:— oſitum liqu zerſpi. ranſe. Ki, ſed 1i 8 worum, um, Kelum, Leckn ugu- der h a co-
ROuI 988,& ADgR 2 eatas 39 eger a riuſ- ditiot artitas genes X dani- im; Eas libro geret! odio unqu ννꝶum t Pat(um id, 0'eus
larent Kma⸗
Gecund abanc
ere:= ipſe Cetert Aille agitati Ne- nectut Iqul- ipſe ii tdulll cob 8& ⁸☛& „Iacoh maitus nem, elus eau⸗ aus ac p ignel-
orum k le,
*
gnauer⸗ er- CEHu 1 M. dd mll
4
IN GENESIS, CAP. XXV. 27
nati eſſent, ſed incluſi materno vtero continerentur, cur Iacob prælatus
ſit Eſau,& maior ſubiectus minori, ſeruitute fuerit,& ille dilectus ſit,
hic autem odio habitus;non eſt meum diſcutere. Si enim voluero in al-
tum fodere,& aquæ viuæ latentes venas aperire, continuò aderunt Phi- liſt ini,& litigabut mecum,& rixas mihi& calumnias commouebunt,& incipient replere terra ſua& luto puteos meos. Nam vtique ſi permitte- rent iſti Philiſtini,& ego volebam accedere ad Dominum meum poten- tiſſimum Ieſum, qui dicit: Eum qui venit ad me,mon eijciamn foras. Volebam ad eum accedere,& ſicut Diſcipuli interrogauerunt cum de cæco nato: Domine quis peccauit, hic an parentes eius vt æcus naſceretur? Et ego vole- Infia bam interrogare eum, Domine quis peccauit hic Eſau, an parentes eius, 8. vt ſic hirſutus& horridus naſceretur,& in vtero ſupplantaretur à fratre
ſuoꝛ Sed ſi voluero de his interrogare verbum Dei& inquirere, ſtatim
mihi lites Philiſtini& calummias mouent. Et ideo nos relinquentes hunc puteum,& vocantes Inimicitiam, alium fine altercatione fodiamus. Ad
hanc ferè ſententiam Origenes. Sed redeamus ad Beati Pauli orationem
& diſputationem.
Ioan.&.
Duobus porro Scripturæ teſtimonijs vtitur Paulus ad id, quod inten-
dit, eo loco probandum. Vnum eſt llud ex boc loco Geneſis deprom- ptum: Maior ſeruiet minori. Quorum verborum ſententiam nos paulò ſu- pra expoſuimus. S. Thomas locum illum Pauli explanans in Commenta- S.Thomas.
1AA .. 6... S. 11... 41.„.. 3. 43—, rijs(uis, tripliciter poſle intelligi ait verba Ila: Maior ſeruiet minori. Primò Tribus modss
ſecundum ſingulares perſonas lacob& Eſau: quomodo intelli gendum eſt Eſau ve u ipſi Iaco.
nem, quia dum odit,& inſectatus eſt fratrem ſuum lacob, id maximè ad
bonum eius gloriamque profecitnam vt ſcriptum eſt Prouerbiorum xj.
Qui ſtultus eſt ſeruiet fapienti. Deinde poreſt id referri ad duos populos
ex illis duobus fratribus progenitos,ldumæorum ſcilicet& Hebræorum
Nam in eo loco Geneſis, vnde verba hæc eitata ſunt à Paulo, ita ſcriptum
eſt. Duæ gentes ſunt in vtero tuo,& duo populi diuidentur ex ventre tuo,& po- pulus populum ſuperabit,& maion ſéruiet minori. Idumæi namque à Da-
uide bello ſubiugati, ſeruiere Hebræis: q uamobrem dixit in quodam plal-
mo Dauid: In Idumæam extendam cæalceamentum meum. Tertio modo poſ- Par
ſunt ea ipſa verba intelligi figuratè& allegorics, vt per Eſau præfigura- Tal. 102.
tus ſit populus Iudæorum, per lacob populus Chriſtianus ex Gentibus
Elau ſeruiſſe ipſi lacob, non per ſe,& directè, ſed indirectè,& per occaſio-
collectus. Ille maior dici poteſt, quia prior ad fidem& cultum Dei voca
tus& aſcitus eſt, immò vocatur, Exodi 4. primogenitus Dei:hic verò mi- nor dicitur, quia nouiſſimè ad fidem Chriſti vocatus& conuerſus eſt; qui etiam figuratur in illa parabola euangelica per filium prodigum, Luc, 14. ludæi autem dicuntur ſeruire Chriſtianis, quia nobis ipſi cuſtodiunt ſacram Scripturam, non in ſuam vtilitatem, ſed in vſus noſtros atque eo- rum qui ex Paganiſmo conuertuntur ad Chriſtianiſmum, vt ob id Iudæi andlüam Capſarij Chriſtianorum rectè appellari queant. Hactenus ex §. Thoma.
41 Alterum teſtimonium Scripturæ quo Paulus vtitur, petitum eſt d
2

—
—
28 COMMENTARIORVM
ex primo capite Prophetiæ Malachiæ: Iacob dilexi,& Eſau odinu habui. exi
Ouatuor cla- . Quatu„Ele
riſſimaeximiæ dilectionis Dei ergalacob ar-
gumenta.
An lacob di- lectus à Deo, electuſque hit Propoer bona eius opera fu- IurA
2. Cor.
miæ autem dilectionis Dei erga Iacob„. quatuor clariſſima fuere ſigna. Vnum fuit ſignum, quòd ius Primogenituræ, id temporis magni honoris &W vtilitatis, naturaliter debitum Elau, Deus tranſtulerit ad Iacob: quo fa- ctum eſt vt Eſau quaſi ſeruus conſtitueretur Iacob,& maior ſeruituti mi- noris ſubijceretur, ſicut etiam indicauit Iſaac infra Geneſ. 2 7. Alterum ſi- gnum fuit, quòd Jacob progeniem& poſteritatem, Deus multo poten- tiorem,& nobiliorem fecit, quàm Eſau: immò verò poſteros Eſau ſeruire fecit poſteris Iacob. Tertium ſignum fuit, quòd ipſi lIacob aſſignauit poſ
ſeſſionem amplioris, fertilioris, amæœnioris, celebrioriſque terræ, ac de-
mum fuentis ſacte& melle. Quartum ſignum, quòd ex ſemine lacob generari voluit Meſſiam, filium ſuum, Regem regum, Dominumque do- minantium,& Saluatorem mundi, in quo benedicendæ erant omnes gentes. Ob hæc igirur verè dictum eſt: Iacob dilexi, Eſau odio habuit: quaſi diceret Deus, Cuùm fratres eſſent Iacob& Eſau, ijſdem parentibus,& eo- dem ſatu generati, nulliſque meritis prorſus diſpares; niſi quòd Eſau, quia primogenitus erat, præferendus hoc nomine videbatur lacob:ego tamen gratuita mea dilectione, elegi Iacob, vt darem ei fertilem terram Cha- naan,& vt ex ipſo naſceretur Meſſias: Eſau verò non elegi, ſed reieci in aſpera ſaxa,& montoſa loca Seir. Sed numquid propterea Deus dilexit Ia- cob, Eſauverò odio häbuit quia præuidir, iri ſe ab eo dilectum, nõ autem ab Elau?nam& hoc ſignificari videtur illis verbis ſcripturæ Prouerbio- rum 8. Ego diligentes me diligo. Minimè verò: dilectio enim lacob præuen-
ta eſt à dilectione Dei;non enim quia nos ail gimus Deum aut ileenune
ſumus Deum ideo Deus diligit, aut dilexit nos; ſed contrà, quia ipſe dili- git nos, inde accipimus& habemu s quo poſſi muscum dil igere, teſtante hoc ipſum dilecto Ieſu diſcipulo Ioanne, cum ait primæ Epiſtolæ ſuæ ca- pite quarto: Von quaſi nos dilexerimus Deum ſed quia ipſe prior dilexit nos. Nam ſi fides qua credimus Deo eſt donũ Dei; vr inquit Paulus ad Ephei. 2.:quanto magis charitas qua Deum diligimus? cum paulus dicat ad Ro- manos 5. Charitas Dei difuſa eſt in cordibus noſtris per Spiritum ſanttum, qui datus eſt nobis. Deus autem diligentes ſe diligit, eorum dilectionem augendo, conſeruando; tandémque remunerando At prior ipſe di- lexit eos gratiam illis immerentibus, atque charitatem do. nando, quo poſſent ipſum diligere. Si enim non ſu- mus ſuſficientes cogitare aliquid boni ex nobis, quanto minus Deum, vt opor- tet, diligere?
teaaen ſech 4 kct dligeed netDer dtun h Deti dneK du dad. inter vunn, co 7 Luß gratad N.Jdg d düc don le turi Mlol ſenſc 59

Aabui ed Amne ligna. A honoris 1 ſl 8
— muimi. rumt.
n 1 poten. 08 Eᷣ
1 Aͤit pol. 1* ac de- 5 ¹ Iacop mit mn ue do. & Gm omnes
uren= eo. du4 e quia acob Damen nter unCha- 1, ſe anci in Deuse ltla. tum,„detew x d Wordio-
nlace † euen.
um, I ecturi r3, qu v edili- liliget a kante Epiſtq æca-
V prior Kit not.
daulus ophel. lus dits KRo- pirithn um, um di mem prior Au- tatem
on ſu-
ex
3 6—
dio— t:quali
citer Deum diligere hominem,
I1N GENESIS CAP. XXV. 29
QvINTA DISPVTAIIO.
An Tacob fuerit ſanctificaus in Vtéro matrus ſuæ. e On faciam, vt i hoc loco non indicem lectori, quod à nõ-
3.„, N nullis minine ob 3 di 4 catione lacob in vtero matris ſuæ creditum& proditum
eſt. Putarunt quidam, ex eo quod S. Paulus dixit, Deum N duexiſſe Iacob priulquam boni quicquam egiſſet,& cum
ſcuris& indoctis auctoribus, de ſanctifi-
adhuc eſſet ip vtero matris ſuæ; ſignificari lacob fuiſſe in vtero matris
ſanctificatum. Hoc iſti ſic argumentari voluiſſe videntur: Deum dilige-
re aliquem hominem; non tantům ſignificat affectum voluntatis diuinæ,
ſed effectum quoque,& boni alicuius donationem:idem enim eſt, Deum
3 4 3 4. 4 1— diligere aliquem, ac facere& tribuere ei bonum aliquod. Quare; ſimpli
eſt dare homini bonum ſimpliciter di- ctuen; hoc autem eſt id quod pertinet ad ſanctificationem hominis. 81 Deus igitur fimpliciter dilexit lacob adhue in vrero matris oucieneuln. hinc ſequitur, vt bono ſimpliciter dicto eum affecerit; id autem eſt, vt
eum ſanctificauerit. Huc etiam applicari poteſt, quod apud Danielem
cap. 3. ſcriptum eſt, vbi Azarias in oratione, quam habet ad Deum, hæc
Locus Danie 4. lus, cap. 3.
inter alia dicit verba: Propter Abraham dilectum tuum,& Iſaac ſeruum
tuum,& Iſrael ſanttum tuum. Quid obſecro cauſæ eſt, vt Iſrael ſiue Ia-
cob propriè appelletur ſanctus, potius quàm Abraham& Iſaac? Non alia
ſanè fingividetur poſſe cauſa„niſi ſingularis Aanchtisarionizein in afaro gratia& priuilegium. Carthuſianus, ſuper iſtum locum Danielis, refert
B. Auguſtinum videri ſenſiſſe, Iacòb fuiſſe ſanctificatum in vtero: ſed vbi Auguſtinus id ſignificet, equidem adhuc quæro. N n lle locum Augu. ſtini citat nullum:& ego diu multùmque Auguſtini ſcripta peruolutan-
do, tale nihil adhuc reperi. Idipsũ præterea tradit Auctor Hiſtoriæ S cho- laſticæ; cuius in capite 66. ſuper librum G eneſis, hæc ſunt verba Credi- tur in vtero iam tunc ſanctificatus fuiſſe lacob;& per illum motum col-
liſionis eius in vtero cum Eſau, id eſſe præfiguratum; quia non eſſet con-
ſenſus Chriſti cum Bélial.
Ego de re tam graui, de qua nihil in ſacr is littetis proditum, nihil Ec- cleſiæ auctoritare conſtitutum, nihil Patrum& Theologorum ſentenria
firmatum eſt, non ſatis tutum reor, aſſeuerare quidquam;ſed ſatius eſſe,
1⸗ 5. 1 4* 4-... aſſenſum pariter ac diſſenſum ſuſtinere. Firmamenta certe illius opinio- nis parum firma ſunt. Cùm enim Deus apud Malachiam dixit ſe dilexiſſe Iacob, continuò ſignum eius dilectionis ſubdit ‚non ſane ſanctificationẽ
eius in vtero, ſed quia dederat ei poſſeſſionem melioris& ſtabilioris ter-
ræ, vt manifeſtum eſt conſideranti locum illum Malachiæ. Paulus item
Dionyſius Carthuſianu⸗
Auckor Hiſto riæ Scholafti- cæ.
1. Cor. Io.
Auctorus ſen- tentis.
citans hoc ipſum teſtimonium Malachiæ, Diuinam dilectionem Iacob,

30 COoMMENTARIORVM non refert ad ſaneuſicationem eius in vtero, ſed, vt Auguſtinus aliique Auguſtinus. complures interpretantur, ad Diuinam dilectionem& electionem& rædeſtinationem eius vitam æternam. Neque verò quod exX Daniele ductum eſt, iſtam opiniorem iuuat. Dicitur enim Iacob præcipuè ſan- ctus, vel quia primus omniun. ſanctificaſſe videtur ſeipſum,& dicaſſe 1 Deo vouens ei decimas omnium auæ poſſideret ac ſe totum Dei cultui Geneſ. 28. obſtringens& mancipans vel quia Rlenus Spiritu ſancto, futuros om- nium filiorum ſuorum,& qui naſcituri exillis erant, caſus& euentus mi- rabiliter præuidit atque prænunciauit præſerim verò, quia nobiliſſimũ illud de tempore aduentus Meſſiæ vaticinium edrlit; cuius expectatione ſeipſum conſolans lacob, lætiſsimque animo morieas, dixit: Salutare tuii
infra 49.
ſuper eo i pſo loco.
SEXTA DISPVIAIIO.
. 4. 4 4. Qupo ſenſu Paulus teſtimonio Scripturæ de Iacob electione& reproba- .—„* 4.. 7* 2 8 12 A tione Bſau ſit vſus, Hiſtoricone an myſtico;& reſpectu vitæ aæternæ, an tantummodo reſpectu bonorum temporalium.
Quo ſenſu Paulus teſti- monia ſcriptu ra citauerit, an biſtorico, in myſtico 62- ſu: G reſbeclu ne vitæ æter uæ, an ſolum reßpec᷑tu bo- norum tem- poralium.
S Vius quæſtionis ſolutionem percipiet Lector ex duarum
propoſitionum, quas hic ſubiiciam, explicatione ac confir- matione. Prima propoſitio. Si Paulus teſtimonia illa Scri- pturæ ex libro Geneſis,& ex prophetia Malachiæ accepit in ſenſu hiſtorico, quem habenr illa in proprijs ſuis locis,& ſecundùm quem à proprijs auctoribus ſcripta ſunt, videtur dicendum, B. Paulum non eſſe locutum de diuina dilectione& electione lacob, quã- tum ad gratiam prædeſtinationis eius ad vitam æternam ſed quantum ad excellenriam bonorum temporalium, in quibus prælatus eſt fratri ſuo Eſau,& à Deo veliementer magnificatus. Hoc probatur dupliciter. Ac pri md quidem in vigeſimoquinto capite Geneſis, vnde Paulus ſum pfit il- ludreſtimonium: Maior ſeruiet minori: manifeſtum eſt non agi de diui- na electione ac prædeſtinatione Iacob ad vitam æternam, ſed de emi-
8
½
girur; Reſpondit ei(Rebeccæ) Deus: Duæ gentes ſunt in vtero tuo,&; duo populi diuidétur ex Vtéro tuo,& populus populum ſuperabit,& maior ſeruiet minori. Quis non videt, hoc, ſecundùm hiſtoriam„non pertinere ad electionem & Prædeſtinarionem lacob ad vitam æternam, ſed ad præ ſtantiam po- ſteritatis lacob? Hebræi namquę potentiores futuri erant, dominaturi- Locas Mala- que Idumæis. Similiter quod dixir apud Malachiam Deus: Iacob dilexi, chæ c.. C Eſau odio habui, Secunduùm litteralem ſenſum, non ſpectare ad dile- ctiouem lacob reſpectu vitæ æternæ, verba quæ proximè ſequuntur, per-
X 1
expettabo, Domine. Videat Lector Commentarios noftos in Danielem
ſpicud
4 43
nentia eius ſuper fratrem ſuum Eſau in poſteris vtriuſque: ſic enim ibi le-
jiedeckn drocßan düm lacodfecder rrette8 nna Pun
nnugeil
₰— —— — —
—
—
—
—
un wiaaj ns euen malumpbo kinegt
ſuæ crollac
diu tdrd AM R der lacob tunac Das, tanqlan mamer⸗ Kauper dadetat n M Inm

1— Alüqur 1Edem,& 26 Daxiele 1 puelan⸗ l. Kicalle 3 vei cultui 0rosom- Im ntus mi. uiz g llilmü
us Gtatione
lxi eutare tun 0s! anielem
—— —=
TI
onec N naba-
Iau erne,
ecdoh= uarum 45
catiol. conft- ſtimoi a a Scti- Mala as raccepit oprijs i oci,& etur q lum, B. tione quã- n; ſed ruma
latus Acri ſuo ur duß— r. Ac
ePau aplti
ſpicuè declarant: tale enim ſu
4 Sic porro teſti a iſta Scripturæ du liciter inſeruiunt ro- 44 Sic porrò ſumpta teſtimonia iſta Scrip P pro- howia Jem⸗
uolntum atq; opertum, vt quod de electione lacob& reprobatione Eſau
1s Secunda propoſitio. Si Paulus citauit illa Scripturæ loca loquẽs de di- Si Paulas te-
1N GENESIS CA P. XXV. 31 bdit Deus argumentum odij ſui, ſeu repro- bationis Elau, quòd ei dediſſet regionem aſperam in montibus Seir,& quòd eam deuaſtaturus& demoliturus eſſet in æternum; cum tamen Iacob fertilem& amæœnam terram, ſtabilémque ſedem afſignaſſet. Sed præſtat ex eo loco ipſa Seripturæ verba hic ponere. Dilexi vos, dicit Do- minus: Et dixiſtis, In quo Ailexisi nos? None frater erat E ſau I. acob, dicit Do- minus;& dilexi Tabob, Eſau autem odio habui& poſui eir montes eius in ſa- litudinem,& hæreditatem eius in dracones d⸗ſerti. Quod ſi dixerit Idumaæa, Destrutti ſumus, ſed reuertentes ædificabimus quc deεtructa ſunt; hæc dicit Pominus exercituum: Isti adificabunt,& ego dertruam,& vocabuntur ter-- mini impietatis,& populius cui iratus e Dominus vſque in æternum. E toculi vestri videbunt, e vos dicetis Magnificetur Dominus ſaper termini in W rael. Ergo bona temporalia Hebræis, qui poſteri erant lacob, tum data, tũ deinceps danda, argumentum& ſignum euidens ponit Deus dilectionis ſuæ erga lacob: contrà verò, mala& calamitates poſterorum Eſau, odij ſui ac reprobationis Eſau. Qupmodo ke-
poſito Pauli: tum ad probandam ilam diſtinctionem filiorum Abrahæ ptura de ete- ſecundùm carnem& ſecundùm repromiſſionem, vt ſuprà docuimus: tü οne lacob ad oſtendendum, in diuina electione hominum non eſſe ſpectanda pro-&reprobatio- pria eorum merita ſiue bona, ſiue mala, ſed æternum Dei propoſitum, be- 2e ſ ſn neplacitum,& gratuitam voluntatem. Quod autem Paulus teſtimonia il- 72τ ½ hoei la Scripturæ ſecundùm ſenſum hiſtoricum citauerit de Diuina electione ſenſum, reſpe- Iacob& reprobatione Eſau quantum ad bona temporalia, non autẽ quã- cla bonorum tum ad vitam æternam, eſſe præterea poteſt hoc alterum argumentum. reae nn dehe Paulus commemorauit teſtimonium illud Scripturæ de lacob& Eſau, daau G. tanquam rem notiſſimam ludæis,& ex illis Scripturæ locis exploratiſſi- Heuba pro- mam:erat autem ludæis notum, Iacob fuiſſe dilectum& electum à Deo; poſito eius. Eſau verò reprobatum& quaſi odio habitum, propter inſignia bona quæ dederat lacob& poſteris eius, nõ autem Eſau;idque ex locis illis ſcriptu- ræ cognitum habebant: quòd autem lacob fuiſſet predeſtinatus à Deo ad vitam eternam, Eſau verò reprobatus, id non erat illis compertum, neque notum ex iſtis locis Scripturæ: non igitur Paulus de hac electione vel re- probatione locutus eſt, verùm de illa priori, quæ pertinet ad bona tem- poralia. Adde, ſi placet, in veteri Teſtamento, vt docet B. Hieronymus, a- 8. Hieron. ad liique Doctores, de præmio vitæ æternæ,& de ſupplicio æternæ mortis, 4 2 1eon aut nullum fieri ſermonem, aut certè perquàm rarum; atque eum non.. niſi figuratum,& bonorum malorùmve tẽporalium ſimilitudinibus in-
proditum eſt in ſacris litteris, non ad vitam æternam ‚ſed ad bona tempo- ralia retuliſſe Iudæos, minimè dubitandum ſit. uina dilectione& electione lacob, atq; de odio&reprobatione Eſau quã Peee illa —..—.. 4 3.— cripturek— tum ad vitã æternam; videtur dicendũ, ea teſtimonia Paulum non citaſſe 2/ 4. ehaſ ſecũdum litteralem Sc hiſtoricum ſenſum, ſed myſticum& allegoricum. na eleclione . Hoc

3² COMMENTARIORVM
Iacoh& Eſau Hoc probatur duplicitertum ratione, tum auctoritate. Et ratio quidem quantum ad euidens eſt, atque in promptu ex antecedentis propoſitionis confirmatio- vaan, eſh. ne. Si enim ſcriptura illis locis ſecundùm hiſtoric um& litteralem ſe nſum / 2.„on hi- loquitur de electione lacob& reprobatione Eſau quantum ad bona tẽ- ſoricoſed my poralia, non autem de prædeſtinatione aut reprobatione quantum ad vi- ſiico ſenſu. tam æternam, vti am oſtenſum eſt; hinc planè concluditur, ſi ea teſti monia Paulus intellexit& vſurpauit de diuina electione& reprobatione eorum quantum ad vitam æternam, eum fuiſſe vſum illis teſtimoniis non hiſtorico ſenſu, ſed myſtico& allegorico. Idem ipſum confirmatur au- . ctoritate B. Hieronymi: qui explanans verba illa Dei, quæ ſunt apud Ma- 5. Hieron. jachiam: Iacob dilexi,& Eſau odio habui, Ad hunc modum ſcribit: Hunc locum Apoſtolus, myſtica diſputatione euentilans, egregiè tractat in Epi- ſtola ad Romanos. Ecce tibi, tractationem illam Pauli, myſticam Hiero- nymus appellat, non autem hiſtoricam& litteralem: nam, quæ eſt littera- lis eorum verborum intelligentia, eam mox fubiungit Hieronymus 2 talẽ nempe, qualem nos paulò ſuperius tradidimus. Et Lyranus ſuper eiſdem illis verbis Malachiæ ſic inquit: lacob dilexit Deus, dando ei benedictio- nem paternam,& hæreditatis promiſſionem, quæ bona in eo tempore annexa erant Primogenituræ. Elau verò odio habuit, denegando iſta bo- na illi, cum tamen eſſet primogenitus. Hæc autem dilectio Iacob& odiũ Eſau, fuerunt ſigna electionis& reprobationis æternæ:& ſic allegat iſta verba Paulus ad Romanos 9.
Lyranus.
Eleclio Iacob
& reprobatio Iacob& Eſau. Primò quidem reſpectu ipſarum perſonarum lacob&
Eſau, cuinſnã Eſau; quaſi docens, dilectionem Iacob quantum ad bona temporalia,&
zei m) ſterium reprobationem Eſau, fuiſſe figuram vel ſignum diuinæ electionis Iacob & figuram ha. 4 5. u 9a,
2e,e. ad vitam æternam,& reprobationis Eſau:& ad hunc modum putat Ly-
ranus accepiſſe Paulum. Quemadmodum enim Denus ad poſſeſſionem
primogenituræ,& ad hæreditatem terræ Chanaan,& vt pater eſſet Meſ-
ſiæ, elegit lacob, ob nulla eius merita, ſed gratuita voluntate ſua: ita quo-
que ex beneplacitò ſuo ab æterno dilexit,& elegit,& prædeſtinauit eum
in adoptionem filiorum Dei,& participationem vitæ æternæ, reiecto ac
reprobaro Eſau. Altero modo ſic intelligi poteſt illud myſterium& alle-
goria: vt electio Iacob& re probatio Eſau, quantum ad bonatemporalia,
fuerit figura diuinæ electionis Gentium ad gratiam Euangelicam,& re-
probationis Iudæorum, de qua videtur ibi Paulus diſputare: ad eundem
Ad Gal.* ſcilicet modum quo Paulus in epiſtola ad Galatas diſputat, eiectionem
Geneſ. 21. Agar& Iſmahelis ex domo Abrahæ, per allegoriam ſignificaſſe eiectio-
nem ſynagogæ à regno Dei: ſicut Chriſtus Dominus eis præminatus fue- rat, dicens: Auferetur à vobis regnum Dei,& dabitur genti facienti fyultus eius. Vel electionem illam lIacob& reprobationem Eſau, Paulus in vni- uerſum accepit vt fi probationis, non ob merita hominum, ſed ex beneplacito Dei. Ergo, vt in ſumma dicam, quod fuſius hic diſputaui, vtrumuis licet probabiliter opi- nari, aut Paulum citaſſe teſtimonia illa Scripturæ de lacob& Eſau ſecun- dum
Matt. 21.
Dupliciter porrò potuit vti Paulus figuratè ac myſticè iſto exemplo
guram eleckionis hominum ad vitam æternam,& re-
om 5 4 deſe
dcarende ALa 1 ccepädd Dihum
—
rlenſc ac N M furio oali cten

t A wigdemn b
tmario. — lenſum in— onaré. 1= madvi. 4— eateſti. XtI batione elt niis non onſta tur au- luh= ud Ma- m 6:Hanc iet in Epi- ayſt Hiero- wc llittera- lerd Sus, tale mus eiſdem do et cictio- a in wmpore degit Gia bo⸗ o lac derodiũ &lic uiſta
Ac cemplo
onath Aob&
dona 6 ttalia&
x eles s lacob
modu tat ly- Sad H Nonem it pats= t Mel- ntate 4aquo- præde 1 it um xternd un:cto ac myſte* Kalle⸗ dbont Joralia uangel, R ke⸗ putare undem ſpurat ztionem
ſgnißa Liecko- eb pre afue fullus
1N GCENESIS CAP. XNV. 33
daùm hiſtoricum& litteralem ſenſum, aut etiam ſecundùm myſticum& allegoricum:& item locutum eſſe Paulum de diuina electione lacob&
8
reprobatione Eſau quantum ad bona ſolùm temporalia ſecundùm hiſto- ricum ſenſum: vel ſecundùm myſticum& allegoricum, etiam quantum
ad vitam æternam. Vtrolibet autem modo teſtimonia illa fuerint ³ Paulo accepta. valdè congruunt& conducunt propoſito eius, vt per tocam hanc Diſputationem manifeſtum Lectori fecimus.
SEPTIMA DISPVTATIO. An Pauli argumentatio,ſi ea ducta fuit ex ſenſumſtic,
ſit validga.
o, T KRVvu, poſſet illud dicere fortaſſe quiſpiamſi ad pro- N bandum diuinam electionem hominum ad vitam æter- nam K item reprobarionem, non ex proprijs eorum meri-
S tis, ſed mera Dei voluntate prouenire; vſus eſt Paulus e-
N xemplo lacob& Eſau, non ſecundurs hiſtoricum& litte- ralem ſenſum ſed myſticum: ergo Pauli argumeutatio& probatiò fuit inualida. Siquidem ſolus litteralis ſenſus eſt,(vtnunc loquimur in ſcho- lis argumentatiuus& probatiuus; ſoluſque valet ad reuincendos aduer-
ſarios veritatis: myſticus verò ſenſus ad hæc inefficax eſt,& ſolum ad eos qui iam fideles ſunt,& pietatis cultores, commonendos, cohortandos, eru diendos, ſolandôſque conducir. Verùm don ita res habet:& Pauli argumentatio exemplo lacob& Eſau nix⸗fültaque, eſt præualida. Hanc
enim illa vim habet: Electio lacob& reprobatio Eſau, quantum ad bona
temporalia, figgura fuit diuinæ electiouis& reprobationis hominũ, quan- tum ad vitam æternam.& hoc præfgurari per illud, S piritus fanctus vo- luit; cuius nimirum conſilio& voſuntare,& res illa geſta eſt,& ſcriptis à
Moſe prodita: ſed electio& reprobatio lacob atque Eiſau, facta eſt non ob propria eorum merita, quippe cum adhuc in vrero matris eſſent; ſed quia
ſic Deo viſum& placitum eſt: ergo ſimiliter, neque diuina electio& re- probatio hominum quantum ad vitam æternam, ex proprijs eorum vel bonis, vel malis meritis prouenit, ſed ex mera Dei voluntate. Palam igitur eſt, exemplum lacob& Eſau etiam myſtico ſenſu acceptum, præbuiſſè B. P aulo Brmum ad id quod eo loco Ppro bare volebat arg umentum. Cæte- rùm hoc quod dixi, non poteſt, ⁵ita vt oporter, intelligi,& lectori perſua-
deri, niſi duabus antè quæſtionibus breuiter explicartis. P
cob& reprobationem Eſau quantum ad bona temporalia, ſiguram fuiſſfe à Spiritu ſancto intentam, electionis& reprobationis quantum ad vitam æternam, tam ipſorum illorum frarrum, quàm aliorum quorumlibet ho-
₰
1 Vnde copertis 48 Prima quæſtio: Vnde compertum fuir B. Paulo, illam electionem lIa- fueru B. Pau-
lo, Ia cob figu- ram à Spiritis ſanclo intẽtã,
fuiſeelectoris
minum electorum, atque reprobor um Reſpondeo, potuiſſe id exploratũi E ſau autem & cognitum eſſe Paulò dupliciter, Pritna quidem ex antiqua traditione, reproborum.
Comm. in Gen. Tom. 4. e

33 FCOMMENTARIORVM quæ id remporis vigeret in Synagoga& ex communi Docorden Liih4 remporis conſenſu. Multa quippe de Scripturarum intelle u oocn tiori & myſtico, minimè litteris expreſſa, nec in vulgus nota, her ntiaenn Maiorum traditionem, apud proceres Synagogæ, ſapie ntèéſque lu. communi ſeuſu& approbatione recepta erant; quibus Paulus& vt vexris, & vt confeſſis libenter vtebatur. Atque id fortaſſe fuit quod de lacob& Eſau eo loco Paulus vſurpauit. Illud tamen probabilius dictu fuerit, per- notuiſſe id Paulo ex diuina reuelatione: nam cum electus ipſe„‚conſtitu- tuſque à Deo eſſet maximus Eccleſiæ doctor;, minimè dubitandu m eſt, quin perfecta Scripturarum intelligentia, tam hiſtorica quàm my ſtica, fuerit ei diuinitus inſpirata: quam ipſe tum verbis, tum ſcriptis Eccleſiæ cognoſcendam, colendam,& cuſtodiendam traderet. Secundum hanc igitur Sapientiam(vt vocat Petrus ſecundæ Epiſtolæ capite vIrimo)à Deo ſibi datam intellexit Paulus hiſtoriam de duobus filijs Abrahæ, liaac& Iſimahele, allegoriam fuiſſe duorum teſtamentorum, Veteris& Noui,& Synagogæ atque Eccleſiæ, ad Galatas capitulo quarto& quod in coniu- 8 2. gio primorum hominum dictum eſt: Hoc nunc os ex oſſibus meis,& caro Matzhio. Ae carne mea: propter hoc relinquet homo patrem ſuum& matrem,& adhære- bit vxori ſuæ:& erunt dus in carne vna: vidit fuiſſe Sacramentum magnum Exod 14& myſterium in Chrito& Eccleſia, ad Epheſ. ·tranſitum quoque He- Sopra 13. bræorum per Mare rubrum ſubmerſis£ᷣgyptijs,& ductum columnæ Num.I. nubis ſignificare Chriſtianum baptiſma;& item Petram ex qua percuſſa ſcaturiuit aqua in potum populi Hebræi, figuram fuiſſe Chriſti, primæ ad Corinthios capite decims. Et ideo confidenter pronuntiauit, legem Mo- ſaicam vmbram habuiſſe teturorum bonorum, non autem ipſam veri- tatem, ad Hebræos 10. Ac deiaum omnia quæ illi populo contigerunt, in futurarum rerum figuram& ſigaificationem contigiſſe, affirmat primæ ad Corinth. 10. Ad eundem igiturmodum, Paulus cognouit,& pro vero & certo tradidit, gratuitam electionem lacob fuiſſe fi guram gratuitæ e- lectionis tam ipſius quàm aliorum omaium prædeſtinatorum hominum ad vitam æternam. Quiſna ſẽſus cne ſer. argumentandum,& probandum. Non enim quemlibet ad id eſſe ido- mentandum. neum& accommodatum, in confeſſo eſt. Reſpondeo, talem eſſe eum, quem planè conſtet, ſub ſpecie& figura hiſtoriæ, præcipuè à Spiritu ſan- cto fuiſſe ſpectatum& deſignatum, atque intentum. Si enim de ſenſu quopiam myſtico liquet, eum à Spiritu ſancto eſſe intentum, neceſſe eſt confiteri, verum eſſe eum, certamque fidem facere;atque idcirco ab om- nibus, quibus manifeſtum id fuerit, concedi& admitti oportere. Sed vn- de, quæſo, conſtare nobis poteſt, hunc aut illum ſenſum myſticum, eſſe intentum à Spiritu ſancto: Hoc namque opus, hic labor eſt. Poteſt ſanè Quubus mo- id exploratum& compertum eſſe duobus modis: vno modò certè atque 79, hea⸗ indubitanteraltero modò ſolum probabiliter. Priori modo cognoſci- quem moſticui tur id dupliciter. Primo auctoritate ſacrorum ſcriptorum Noui Teſta- huſe pnmei. meuti, qui complures hiſtorias Veteris Teſtamenti, ſecundùm myſti- cum
Altera quæſtio: Quiſnam ſenſus myſticus ſit idoneus,& validus ad 49
un(alum lals pſt nrliiccblec iufhuaa Hierenie Londs un umm magtn rnimc numbor kat torcpee reutto alſteb ſenlcho, R ſiken knm x h dunsid
kart

(um eius cultiori Pdtinuam 66— udæorü, 14, t veris, ug Slacob& d rit— per- 4 onſtitu. ub m um eſ, 3— nyſtica, ſr⸗ un cclelia ece m hanc tte V)à Deo bra=lſaac& teriz loui,& qu Iconiu- ba⸗ y caro atren Ddhene- entu M tgnum m qu aee. He- Gtum 109 ex q rrcalla Chrè T. mæ ad niauit=m Mo- utem Aan veri⸗ lo col Mituntin , aff r primæ nouit,=co vero zuram a nitæe- atorut udainum
6
eus,. 4us 34 9
bet ad le do- 5, tals eeum, puè— tuulan⸗ Si en=e ſenlu
tentum le e
que id—
50
I1N GENESIS CAP. XXV. 35 cum ſenſum atque intellectum, Eccleſiæ tradiderunt: Eiuſmodi namque ſenſus myſticos, eſſe à Spiritu ſancto, dubitare fas non eſt. Talis eſt ſenſus myſticus, ſecunduùm quem Matthæus captite ſecundo, illud Oſeæ: Ex Aeg'ypto vocaui EFilium meum:citauit de Chriſti reditu ex Ægyprto:& illud Hieremiæ: Vox in ama audita eſt,&c. de cæde ſanctorum Innocentium. Ioannes itidem capite decimo nono, illud Exodi de Agno paſchali: Or non comminuetis ex eo, commemorauit de Chriſto Domino, cuius in cruce morientis, non ſunt fracta crura. Huius quoque generis eſt ſenſus ille, ſe- cundùm quem Dominus dixit, lonam deuoratum à piſce,& triduo poſt, viuum in terras emiſſum; ſignificaſſe paſſionem& reſurrectionem ſuam: & exaltationem ſerpentis in deſerto, præmonſtraſſe futuram ſuam exalta- tionem per mortem crucis. Beatus etiam Petrus primæ Epiſtolæ capite tertio ait octo illos homines ſeruatos in Arca Noe ab exitio D luuij, ſigni- ficaſſe eos qui in Eccleſia ſaluantur per Baptiſmum. Quoniam verò talis ſenſus myſticus, vt diximus, principaliter eſt intétus à Spiritu ſancto; hinc fit, vt ſecundùm eum, res olim prædicta, denique impleta fuent; quaſi per fenſum hiſtoricum cœpta fuerit impleri; conſummario tamen eius, in re per ſenſum myſticum ſignificata, demum facta ſit: Et adhoc ſignifican- dum ſolent Euangeliſtæ llud dicere: Vt adimyleretur qzod dicturn fuerat. vel: Tunc adimpletum eſt quod dittum fuerat..
ldem ipſum cerrò etiam indicatur ex communiomnium fermè Patrũ, ac Theologorum conſenſu:quando ſenſu aliquo: yſtico vtuntur omnes ad ſententiam quampiam,& dogma Catholicumn comprobandum. Exem pli loco ſit, quod Iſaias cap. i 4. vaticinatur ſeundum hiſtoriæ veritatem de infelici caſu regis Babylonis in ſummam miſeriam, ex altiſſimo proſpe ritatis gradu. Et quod Ezechiel prophetauit capite vigefimo octauo de
felicitate& copia, bonorumque affluentia Principis Tyri:& in capite 31.
de ſublimitate ac magnificentia regis Aſſur. Hiſce autem hiſtorijsatque exemplis Patres& Theologi,(diuino ſcilicet illuſtratu, atque inſpiratu, ſunt enim dati à Deo Eccleſiæ Doctores,& ſanctarum Scripturarum expoſitores intellexerunt præfigurare voluiſſe Spiritum ſanctum, lapſum Angeli Luciferi ex ſumma felicitate cum qua creatus à Deo fuerat, in maximam miſeriam, ob eius peccatum:& idcirco illis prophetijs, ſecun- duùm myſticum ſenſum acceptis, ſæpiſſime vſi ſunt, ad probandum de ca- ſu Luciferi ſententiam& doctrinam in Eccleſia, vſque à primordijs eius, receptam& celebratam..
Alter modus idem cognoſcendi iudicandique, non quidem, vt ſuperio res, cerrus atque indubitatus, verùm ſatis tamen probabilis, huiuſmodi eſt. Si ſenſus quiſpiam myſticus, hiſtoriæ, vnde ducitur, aptiſſimè,& quaſi ad amuſſim reſpondeat, non ſolùm quantum ad vnam& alteram ſententiam, vel pauca quædam verbazſed quantum ad omnia,& an-
tecedentia,& conſequentia,& quantum ad omnem hiſtoriæ contextum;
paliter à Syi-
ritu ſanclo in tentun. Oſcæa. If. Hiere.31. Exo. 12.
Matt. 12. Ionæ. 2. Ioan. 3. Num. 21.
Gen. 7.
Conſenſus Pa trum ſenſs myſtica yten- tium in argu- mentãda quip pid, declarat, illi fuiſſe prin cipaliter int?- tum à Spirite ſanclo.
& is præterea ſenſus pertineat ad res, quarum cognitio pulcherrima eſt, atque vriliſſima, veluti ad Iluſtranda Fidei noſtræ dogmata, Chriſti⸗ myſteria, Eccleſiæ Sacramẽta, ad excitationem animorũ ad amorem Dei
E 2

36 CO MMENTARIORVM
rerumque cœleſtium,& ad ſtudium cultuùmque vittutum: hunc ego ſen- ſum myſticum, magna ſanè probabilitate, magn 6que, opinor, aſſenſu om- nium, dixerim à Spiritu Sancto eſſe intentum: Arque huius meæ opinio- nis rationem hanc, ſatis, niſi fallor, probabilem afferre poſſum: ſenſus my- ſticos, de quibus liquet, fuiſſe eos à Spiritu Sancto intentos, quorum nos paulo ſupra, aliquot poſuimus exempla, videre eſt, planè tales eſſe, quales hic à nobis deſcripti ſunt, nimirum, maximè congruentes cum hiſtoria, & de rebus nobiliſſimis, atque vtiliſſimis: Ergo quicumque alij, ſimiles eo rum hac in re fuerint, ſimiliter fuiſſe eos à Spiritu Sancto intentos, proba. biliter exiſtimari poteſt. BA terſẽ᷑ſus pre Ex his porrò, quæ curſim in hac diſputatione attigimus, illud enoreſ- 52 ſtabilioriin ex cit, quòd etiam in quæſtionem vocari poſſet; An ſenſus myſticus, eum Peuenda Sere dico qui præcipuè intentus eſt à Spiritu Sancto, anteferendus ſit hiſtori- ptura iudicari 2+ ae 2] 1AIKTOalfkefEken a niii debeat, hiſto Co, ac litterali ſenſui, necne. Breui præcidam. Ego ita ſentio: hiſtoricum ricus an mſti ſenſum, ratione neceſſiratis, eſſe præferendum;ratione verò dignitatis, at- Cus. que vrilitatis, myſticum eſſe anteponendum. Etenim primò ſupponere neceſſarium eſt, ac bene firmare ſenſum hiſtoricum, vt ſine quo myſti- cus conſtare mlo modo poreſt; non ſecus ac ſine fundamento parieres, S. Hierony getectum Aüd E. Bieronymum incap. 1 3.Haiæ: Spiritualis, inquit, inter- . Plretatio ſequi debe ordinem hiſtoriæ: quòd plerique ignorantes, Lym- phatico in ſcripturis vagantur errore. Conſona Hieronymo ſcribit Au- guſtinus ad hunc mod um. Quando auditis Scripturam narrantem„quæ Aug ſerm. 72 geſta ſunt, prius credatis Ec eſſe ge ſtum. quemadmodum narratum eſt, de Tempore. ne ſubtracto fundamento rei geſtæ, quaſi in aëre quæratis ædificare, Sed. enim nobilitate, atque vtilitate, ſenſus myſticus vſque eò præſtat hiſtori- co, vt præ huius dignitate, perexiguum ille momentum habeat tiam quaſi pro nihilo æſtimari viq eatur. Equidem cunctanter hoc,& ti- midè dicerem, niſi auctorem haberem huius ſententiæ doctorẽ mque B. Paulum: qui capite nono prioris Epiſtolæ ad Corinthios, docens, mi-
——. 1X 3.* 5 9 3 niſtros Euangelij, ſecũdùm legem Dei ab ijs ali,& ſuſtentari dcbere, qui-
bus, prædicando Euangelium, deſudant, ac deſeruiunt; id probat reſti m 0- 1
2 AII Gulle- 4
nio legis Moſaicæ ex vige 1 mo quinto capite Deuteronomii produ 1.Cor.y.& ſecundùm myſticum ſenſum interprerato. Hæc ſunt Pauliv ptum eſt in lege Moſis: Non alligabis os houi tritu ranti. Munquid de bobus cu- ra eſt Deo Lan propter nos vtique hoe dicitenam propter N05 ſcripta ſunt, eo*. Plus hiſce verbis ſignificare videtur Paulus„qu Am vult intelligi. Neque enim credi vult, boues non eſſe Deo curæ, reclamante apertiffimis ve ris Dauide Pſalmo To 3.& 144. Oꝛnnia aà te expectant, vt des illos eſam 52 temn
Pore opportuno: aperinm manum tuam,& imples omne an Quoniodo enim non ſit Deo cura boum„cum tantam is curam gerat coruorum, vt ſcriptum reliquerit Iob capite trigeſimo octauo 2 4, praparat coruo eſcam ſuam, quando pulli eius clamant ad D euin vndna eo quod non habeant cibos? Vnde ſumptum videtur illud Dauidis Plalmd Sap. s. 146. Qui dar iumentis eſcam ipſarum,&ꝓ pullis coruorum inuocann bau eum. Et in libro Sapientiæ dictum de Deo eſt: Tibi curu eſt de omnibus.
Voluit
A„
1 1 1 Ver ba: Sey:
—½
4 3 7 2 henedidr g0OAHe.
J
ſohui gear
bene
Kolen ebei Non igtl⸗ erobend 1 bandhels rert öf
farnus
— 5
ſs que culashe olam.

= Poſen.
8ʃ dſuom. 8, opinio. un us wy. 88N um nos
—„quales 5 qr Auſtoti, 4— niles eo nt— proba.
48, enoteſ. 1
m)mz, eum ndd uſtori- nio E dricum 10 Cr atis ar. rim oonere line Namyſti. mem rieres, lis in anr
ATran m. qpe
n vat Maneſt, ædt α Sed- d præ iſtori⸗ habe uine- anter ν& ti⸗ e, do mque 1i08, d ⁴ααρ mi- tari di ν †qui- dprob imo- nomiſ* aucto, bauli 1 Scri- nquia4 Aus cu- rintellii ſeque
pertiſlt erbis
illo⸗ 2 tlem- mal 94 one. mis cul tr etat no octi oLu Deaum t nen, Dauidis Nmo um inus ⁸ bus getde ☛ hur.
ir luit
*
1N GENESIS CALP. XXVv. 7
Voluiti gitur Paulus illis verbis ſign ificare, curam miniſtrorum Euan ge-
lij, per allegoriam illo Dei præcepto ſignificatain, tanto priorem,& po-
tiorem eſſe apud Deũ, vt præ la boum cura, quaſi nulla æſtimari qucat.
Non igitur abs re Sancti Patres in exponendo ſacras Scriprturas, atque in erudiendis ſidelibus, tam diligentes, tam accurati; tam copioſ, in perue- ſtigandis, eruendis, explicandiſque ſenſibus myſticis fuere: vt quos ſei- rent à Spiritu Sancto principaliter intentos,& ad illuſtrandam noui Te- ſtamenti doctrinam, ipiritualéſque fidelium vtilitates promouendas ma- ximè accommoedatos. Sed iam tempus eſt, vt quaſi vela reflectentes e8 vnde ſoluimus, ad hiſtoriam nos Moſis referamus. Tracti enim dignita- te, atque vtilitate earum rerum, quæ in illius loci, ac ſententiæ Pauli kaau inciderunt, quaſi quodam æſtu abrepti, longiùs prouecti umus. 4
Qui primus egreſſus eſt, rufus erat,& totus in morem pellis hiſpidus: vocatumque eſt no- men eius Efau.
☛ Vfus eſt color, non plenè ruber; ſed ad flauum nonnihil de-
E rietate coloris tufi.& rubri, videat Lector apud Aulum Gel- 4½ lium, libro 2. cap. 26. fubtilem, atque elegantem M. Fronto- nis diſputationem. Hiſpidus autem, ſiue hiſpidoſus, ſiue hirſutus, is di- citur, qui craſſis,& aſperis pilis obſitus.& horridus eſt. Quàm porrò fue- rit piloſus Eſau, præſertim autem manibus,& collo, coniectare licet ex ijs, quæ infra cap. xxvij. ſcripta ſunt de lacob, qui vt ſimularer Eſau, pelli-
culas hodorum circumdedit manibus,& colli nuda protexit; vr ita pi⸗
loſum Eſau repræſentaret patri. Qua propter cùm Iſaac tactu exploraret,
vtrũ eſſer Elau dixit: Vox quidẽ, v;x‿ lacob eſt, ſed manus manus ſunt Eſaus & non cogmuit eum quia piloſæ manus
A„ 5„ 3 1. 4 clinans. Verùm de propria ſignifieatione, ac multi formi va-
ſjimili tudinẽ maioris expreſſerant. Sic
VERS. Z5.
4
A. Gelllius.
. ene 2 Uam fuerit
piloſus Eſau.
autem eſſe natum Eſau, fuit prodigioſum„& quaſi monſtruoſum quip-
piam: comra naturam enim eſt, naſci hominem toto corpore piloſum:
— 8„
Secunduùm enim naturam naſcitur homo capite ſolùm,& ſupercilijs, ac
palpebris piloſus; cæteris partibus per ætates pili adnaſcuntur. Hoc etiam libro 3.de Biſtoria an malium teſtatur Ariſtoteles, cm ait: Pili in homi- ne, animalium omnium vno, pattim ſimul, partim poſtea per ærtates gi-
gauntur. Congeniti ſunt pili capiris,& ſuperciliorumn,& palpebrarum: poſt geniti; pubis primùm, moxa
Ariſtoteles in eiuſdem operis libro quarto ſcribens, pilorum abundantià,
2
& hirſutiem, copiam indicare excrementi: atque ob eam rem piloſos ho- mines, eſſe libidimoſiores,& ſeminis copioſiores, quèm ſint læues. Elt robuſti corporis, callidi&
præterea ſignum præferuidi tem peramenti, ce 3
—
larum, poſtremò menti: Loca enim quibus pili proueniunt, totidem ſunt congenitis deputata, quot poſtgeni- tis. Cuius verò rei faciat indicium in homine, copia pilorum, declarat idẽ
Pilorut in ho- mine copia cu ius rei ſit in- dictum
Arislotel.

Cur vocatus fi t Eſau.
Hieronymus.
Caietanus.
Oleaſter.
Tria nomina, Eſau, Edo 2„ Seir.
38 COMMENTARIORVM
aſtuti ingenij,& ferocis, ac ſæui animi: ad quæ vitia propenſum fuiſſe
Eſau, ſcriptura varijs locis non obſcurè indicat. Sedenim illud: Et vocatum eſt nomen eius Eſau, fert hanc quæſtionem. 54 Cur tale nomen ei fuerit inditum. Origenes homilia 1 2. ſcribit ſic voca- tum eſſe(vt cenſent qui vocabula Hebræa interpretantur) vel 3 rubore, quaſi rubrum; vel àterra, quaſi terrenum; vel,vt alijs viſum eſt, à factura. B. Hieronymus in libro de Interpretatione nominum Hebræorum inter- pretatur nomen Eſau velrubrum, vel aceruũ lapidum, vel vanũ ſiue fru- ſtra, vel facturam. Adiiciã Caietani expoſitionẽ: Aiunt, inquit, dictũ eſſe Eſau, eo quòd natus ſit quaſi perfectus homo: piloſitas enim, perfectæ ætatis ſignũ erat, quatenus erat effectus adulti hominis. Non eſt abſimile quod hoc loco annotauit Oleaſter: Sonat, ait, vox Eſau factũ ſiue facturã eius; ſed qualiter alludat ad rem, ignoratur: niſi dicamus, eum ſic vocari, quòd quaſi factus& adultus homo- ſit ex vtero matris egreſſus; ferẽs ſecũ pilos, qui in aliis pueris ſucceſſu tẽporis naſcuntur& creſcunt. Sic iſti: Et hãc ego probabiliorẽ iudico eius nominis ſignificationẽ atq; interpreta- tionem. Sed miror cur Scriptura nõ dixerit: Et ideo vocatum eſt nomen eius Eſau.cũ tale nomẽ aptè reſpõderet modo generationis eius:quemadmo- dũ paulò infra, in hoc ipſo capite dixit tam de Iacob, quàm de ipſo Eſau. Ceteruùm ſciat Lector, tribus nominibus hunc filium Iſaac& Rebeccæ 75 appellari ſolitum in Scriptura. Vocatur enim Eſau, de quo nomine iam dictum eſt. Nominatur pręterea Edom, ab edulio rufo lentis, pro quo vẽ- didit primogenita ſua, vt paulò infra in hoc ipſo capite traditur;& inde tractum eſt nomen gentis Idumæorum,& regionis Idumææ: ac demum appellatus eſt Seir; id autem ſignificat piloſum, quòd natus ſit, in pellis modum piloſus; ex quo datum eſt nomen regioni, quami pſe inſedit ac tenuit, vt diceretur mons Seir. Ergo quod infra cap. 36. ſcriptum eſt; Eſau digreſsũ à fratre ſuo Iacob, habitaſſe in monte Seir;& multo magis quod proditum eſt ſupra cap. 14. in tempore Abrahæ, Horrhæos, qui habitabãt montem Seir, bello victos& expulſos eſſe à quatuor regibus Aſiæ; haud dubiè dictum id fuit per Anticipationem. Ponam hic verba Hieronymi ex Commentariis eius in primum caput Abdiæ, quibus cõfirmatur quod diximus. In libro Geneſeoslait Hieronymus) manifeſtè legitur, Eſau ap- pellatum fuiſſe Edom; quia propter rufum lenticulæ cibum, primogen ita
vendiderit: Edom enim interpretatur rufus. In eodẽ volumine ſcribitur, hunc eundem vocatum eſſe Seir, id eſt, piloſum, quia hiſpidus erat,& non habebat læuitatem lacob. Vnus ergo atque idẽ tribus nominibus appel- latur, Eſau, Edom, Seir. Poſſeditque eam regionem, quæ nunc Gebalena dicitur,& in finibus eſt Eleutheropolis, vbi antea habitauerant Horrhæi, qui interpretantur Liberi: vnde& ipſa vrbs poſtea ſortita vocabulum eſt. Nunc 1dumæa viculus eſt, àconditore ſic impoſito nomine: cuius Latina quoque& Græca meminit hiſtoria. Hactenus ex Hieronymo. Rupertus libro 7. Commentariorum in Geneſim cap. 5. ait Eſau vocatum ſic eſſe à
. I„ rubedinerwerihn dubio procul, lapſus eſt, confundẽs nomen Edom, quod rubrum ſignificat, cum nomine Eſau.
Proti
dlrke crs.Nänl ln vteäma ai wane dotstme um de lent eg w ae unc
R
&met inpedh quiate Atero dool W er
mat

dr um ful. 1N GENESIS CAP. XXV. 39
2l Wine 8 Protinus alter egrediens plantam fratris tenebat manu:& id-„5 4. 4 lic voca- circo appellauit eum lacob. Sexagenarius erat. 5. 29. 4—ambore b Iſaac cum nati ſunt ei paruuli.
—— deu inter⸗ NpreoATVR his verbis, naturalis modus in naſcendo,& ex elr4 ſiue fru. 56. matris vtero egrediendi: primùm enim caput exit, poſtremi in Nictu eſſe pedes. Ritu naturæ(ait Plinius libro 7.)capite hominem na- Pliniss. Gr perfeccca ſci, mos eſt, pedibus efferri. Ethoc ille mutuatus ex Ariſtotele 4riſtot. NG abſiile eſt, cuius illa ſunt in libro 7. qe Biſtoria animalium verba: Secundũ na- fach ee facturi turam, hominis partus fit in caput. Procedere autem in pedes,(quemad- us, G c vocaxi modum ferunt Neronem eſſe natum) contra naturam eſt: ex quo diffi- Src= eerẽs ſecũ cillimus& ægerrimus fit partus, ob d ſic natis, Agripparum nomine vo- 2„4 Gena
eſcd—r ili:t catis. Scitum profectò eſt, quod M. Varro tradidit;confixos eſſe infantes ub. ⁰. c. 16. näagt erpteu⸗ in vtero matris, capite infimo nixos, ſurſum pedibus elatis non vt homi- aun ni nis natura eſt, ſed vt arboris. Nam pedes hominis cruraque, referunt ar- boris ramos; caput, ſtirpem atque caudicem. Quando igitur contra natu- ram fortè conuertuntur in pedes, brachijs plerunq; diductis retineri ſo- lent; ægriùſque tunc mulieres enituntur. Huius periculi deprecandi gra- tia, aræ ſtatutæ erant Romæ duabus Carmẽtibus, quarum altera Poſtuer- ta nominata eſt, Proſa altera, à recti& peruerſi partus& poteſtate& no- mine. Sic ex Varrone. Sed expendamus etymologiam nominis lacob. Et ideirco, inquit Scri- Quid ſgniß-
cius amadmo-
4* 84 uimc 20 Elau. llac Nabeccx /⸗ quor Mne am eDd, u vä- a K inde
um Sklra rem:SSupplantare verò duobus modis accipitur in Scriptura, propriè,& „„& meraphoricè. Propriè, ſupplantare ſignificat, plantam tenere alicuius .ſcrig ta tElau impediendo ne quid agat, aut ne aliò procedat;&ſic appellatus eſt Iacob; maltq* quod quia tenebat plantam Eſau, quaſi obſtans ne prior egrederetur ex vtero. hr0s 5 biab Altero modo ſumitur metaphoricè: ſignificat enim ſupplantare, idem egibu 4 zhaud quod decipere, ſumpta metaphora ab his qui ſimul in ſtadio currunt;cum . verd E onymi vnus alteri pedem vel inijcit, vel ſupponit; ad caſum impellens eum, ne us cõf t ru quod præcurrat,& vincat. Hac ſignificatione poſitum eſt in illa Chryſippi, quà c, ſtèleg m ſauap⸗ mnemorat& laudat Cicero, ſententia: Qui ſtadium, aiebat Chryſippus, ha Ni ,39. bum* ogenir currit, eniti debet& contendere quàm maximè poſſit, vt vincat: ſupplã- nem 1ib3. Of- volum bibitur, tare autem eum quicum certat, aut manu depellere, nullo modo debet. ficior. hiſpidu=R non Eſau in hanc ſignificationem derorſit nomen Iacob, videlicet in eius ca- snomi B'appel⸗ lumniam& odium, cum dixit Gen. 27. Iusteé vocatum eſt nomen eius Iacob: quæ nd dbalena Supplamauit enim me; en altera vice: Primogenita mea tulit:& nunc ſe- ditauer Syrrhæi, eannab ſurripuit benedictionem meamm. Sed profectò nomen Iacob, non ſe-
ctita vo uαᷣm elt cundùm poſterioren anc nignificationem„quæ eſt metaphorica. Kin ominez an Latina malam partem deflexa, ſed ex priori ille, quæ eſt propria, originẽ habuit. eronyme ³ pertus Oleaſter de nomine Iacob ad hũc modum ſcribit Nomen Iacob ductũ
ocat Encellea eſt à verbo(lachab)quod Hebræi ſignificare dicunt ſupplantare: ſed me- u lius dicerent, ſe propriam ignorare ſignificatiouẽ dicunt enim ſignifica-
vomen! 1,quo. 1- re, ſeducere, ſu pplantare, fraudare, aſtutè agere,& retar dare: cum reuera ſignifi gnit
Oleaſter.
proti

4⁰ CoM Mn r AN 1O R N M ve ſle. luis kcul
ſignificet propriè, aut tortuoſum eſſe, aut à tergo inſecu 3 dnr 1 8 uog ie 3 quatur, ſiue vt ſeducat, ſiue vt retineat aut retardet. Sic ille. 4 6 un paulò ſuperius dictum eſt, verius dictu eſt. Pſau egtediélis er 5 clnfßn Quid ilare Sed quid obſecro portendebat illa retentio plantæ au egt 3 2 b luc at emii plante vterornimirum ſignificabat colliſionem infantium in vtero, fac 1 1 b ccihi Eſau Iigniß- op principatum natiuitatis occupandum, illis quidem ignoranti d3 5 lusuim as ita volente& agente Deo. Iacob igitur tenebat plantam Eſau, quaſi duh lm, pare volens egreſſum ex vtero,& ius primogenituræ: tanquam au li et lebu illud Dei oraculum matri ſuæ redditum: Maior ſeruiet minori:& ſciret irb Dei decreto& voluntate deberi ſibi ius primogenituræ. rncdl G R Sequitur illud:Sexagenarius erat! ſaac cum nati Hunt ei paruuli. qa ohſche Caietanus. verba exponens Caietanus, hunc in modum ſcribit: Hinc planè Sarer. pe Abraham tunc vixiſſe, vtpote centum ſexaginta tantùm annorum:& po tungug natiuitatem lacob& Eſau, annis vixiſſe quindecim. Ex quo manifeſtum rm fit, argumenta ex ordine narrandi ducta ad brobandum ordinem rerum Kh geſtarum, carere ſolido fundamento. Nam priùs narrata eſt mors Abra- n hæ,& benedictio diuina ſuper lſaac poſt mortem patris ſui Abrahæ& bken poſterius narrata eſt natiuitas Eſau.& Iacob, quæ tamen quindecim an- anm nis mortem Abrahxæ anteceſſit. Et hane regulam habero prudens Le- a 1— ckor ſemper ante oculos, ne ſuper infirmo fkundamento ædifices. Hæc nd 6 Caietanus. Sedenim regula,& documentum Caietani, eget ea modera- uli tione, quam ſupra nos tradidimus numero primo, cum hac ipſa de re diſ- 2 fereremus. 6 fert VENS. 27. Quibus adultis factus eſt Eſau vir gnarus venandi, 2
3 L homo agricola. 61 W un —. Quidem non memini me legere in ſacris litteris, quemquam 19 kc 1 cc ſanctis& in ſcriptura laudatis viris fuiſſe venatorem; F.* N onnullos fuiſſe agricolas, multoſque paſtoralem vitam egiſ- 1 — e, pluri fariam in ſacris hiſtoriis proditum eſt. Quinetiam vo- ö cabulum venatoris& venandi ferè malam in partem in ſcripturis vſur- 3 Venator,& e pari ſolet. Nam Geneſ. 10. Nemrod, homo ſuperbus, crudelis, atque im- N Dareepene z, pius dicitur fuiſſe robuſtus venator:& ſcriptum eſt in Pſalmo 90. Ipſe li. t
arpat Seri- Perauitme de laqueo venantium. Et Pſalm. 1 2 3. Anima nostra ſicut paſſer en
ptura. erepta eſt de laqueo venantium: Laqueus contritus eſt,& nos liberati ſumus ci
Et apud Micheam cap. 7. Oꝛnes in Janguine inſidiantur: vir fratrem ſuum 43
Micheæ 7. ad mortem venatur. B. item Gregorius, Eſau, qui venationi& agriculturæ d
5. Greger. deditus fuit, præfiguraſſe ait viram hominum improborum,& amatorum nn
huius mundi. Sic enim ſcribit in libro. Moralium: Scriptura ait, factum 8
eſſe Eſau virum gnarum venandi,& agricolam: Quid autem per vena- 1 tionẽ Eſau, niſi eorum vita figuratur, qui in exterioribus voluptatibus fu 4
ſi, carnem ſequuntur? Qui etiam agricola eſſe ſcribitur, quia amatores huius

1
le, 1n quod
lteiſ um uli. qu inc appaxet, dannr„-& po qut rufeſtum mol Ma rerum na el tus Abra. b ſut
cto 2 1
3
do xdi Hec egete Mt dera- dac i 4 reäl-
u ven gii,
itterig te nguam,
ſſe vei ³αz t. oralen t megil eſt. Quram vo- in ſchi s vfur- crudel= lueim- aPlalm ☚ Apfel⸗ ua nofth EPA & nos!
„i ſubſe. ludle⸗
—
huius ſeculi,
IN GCENESIS, CAP. X
culta derelinquunt.
60
61
Atenim ſtudium,& exercitium venandi non eſſe malum, nec ob i
XV.
41
rantò magis exteriora colunt, quanto magis interiora ſua in-
d Nec Rudiam
.. 44 nec exercitiα
culpabilem fuiſſe Eſau, ex ipſa Scriptura colli gi poteſt, quæ hoc loco ait, venamdi, per Iſaac valde fuiſſe delectarum venationibus Eſau, atque ob eam cauſam ſe malum eſſe,
præcipuè dilexiſſe eum: Mſaac, inquit, amabàt Eſau, eo qu 0 illius veſceretur. Et infra cap. 27. aac dixit filio ſuo Eſau: Sume arma ma, haretram,& arcum,& egredere foras, cimque venatu aliquid apprehenderis,
od de venationibus nec obid fuiſſe
culpabilem Eſau.
fac mihi inde pulmentum. Vir nempe ſanctus Iſaac non eſſet delectatus ve nationibus Eſau, nec ad eas fuo imperio impuliſſet eum, ſi exercitium ve- nandi malum eſſet. Legimus præterea Leuit. 17. Si quis venatione, atque au cupio ceperit feram, vel auem, quibus veſci licitum&tfundat ſanguinem eiu,
& operiat illum terra. Sed ad hoc oſtendendum illud ſanè accommo
N
da- Locus Leuiti-
tum magis eſt teſtimonium ex pſalmo13 I. Viduam eius benedicens benedi- ci e. 1⁷ Locus cam. Vbi pro illo vocabulo(viduam) Hebraicè,& Græcè eſt, venationem: Pſalmi. t.
& vt à quibuſdam peritè obſeruatum eſt, interdum Scriptura vocabulum venationis pro victu,& cibatu hominis vniuerſè ponit. Quantaverò in,
Ouanta in ——— laude, atque
laude, atque honore apud veteres fuerit ſtudium,& exercitatio venandi, honore apad argumentum eſſe poteſt, inuentionem artis venatoriæffuiſſe ab. Æthnicis Ethnicos fue- attributam Apollini,& Dianæ. Quapropter mos erat venaroribhus, vt ſi rit olimvena-
quando feram inſignem cepiſſent, partem eius, ſiue caput, ſiue pedem cla- uo affigerent alicui arbori eius Syluæ. vbi capta erat, ob honorem Dianæ. Xenophon etiam magnas aliquot venatoriæ exercitationis vtilitates di-
toria ars.
Xenophon.
ſertiſſimè commemorat:Verùm duas præcipuè ad tuendam, firmandam- que valetudinem, corpuùfque aduerſus graues labores roborandum, du-
randùmque:& ad bellicam artem. Eſt enim venator
bellorum, præliorumque progymnaſma.
ia exercitatio, quaſi
Quod ſi de venatione ira ſentiendum eſt, quanto magis de agricultura Qaußm hane- in ſacris iuxta profaniſque litteris mirifice laudata? Non oderis, ait ſapiens ſium,& lau-
Eccleſiaſtici 7. laborioſa opera,& ruſticationem oreatam ab altiſſtmo. Qua- dahile ſit ſtu- obrem non indignum eſſe duxit Saluator noſter, Agricolæ Deum afſi= d iu Agricul-
mulare: Pater meus, inquit, agricola eſt. Et Ariſtoteles libro primo Oeco- Eeatey. b nomicorumagriculturam dixit, omnium artium eſſe iuſtiſſimam; vr quæ Locus Ioa.
citra cuiuſquam iniuriam,& ingenti cum vtilitate omnium exerceat
ur. cap. 15.
Non enim, inquit, ab hominihus, aut volentibus, vt cauponaria,& aliæ Ariſte teles. mercenariæ artes, aut ab inuitis, vt ars bellica commodum ſuum,& lu- crum quærit:& eſt earum rerum, quę ſunt ſecundùm naturam: ſecundùm
enim naturam eſt, educatio omnium à matre, quare etiam hominibus eſt
à terra. Non igitur quia Eſau fuit homo improbus, ideo ſtudium venan-
di,& agri colendi in quo ille verſatus eſt, crimini, aut vitio verti debet;
non enim ob hæc ille fuit improbus, quanquãà quia ille improbus fuir,&
figura hominũ improborũ; hinc fit;vt per allegoriã, ſtudiũ.& exercitium
vitæ eius, accipiatur tanquam typus quidam& imago eius vitæ, quam a⸗
gunt ij, qui cupiditatibus rerum terrenarum, vitiiſq Comm. in Gen. Tom. 4.
ue ſunt dediti.

COMMENTARIORVM
4² Iacob vir ſimplex, habitabat in tabernaculis. Iſaac ama- aſ 28. bat Eſau, eo quòd de venationibus eius veſce- retur: Et Rebecca dilige- bat Iacob.
4———— tnnn R
Quid in ſe* f f fectum, ducta ſcilicet à verbo thamam, quod ſonat perficere, ra ſignifi-..... Derſhe N„ finire, complere. Hoc ſequutus Caietanus, Dictionem, inquit,
Caietan us. Eme Hebræã hic interpretatam ſimplex multi interpretantur, Per-
fectuszpro certo affirmãtes, Hebraicam dictionem 4 plenitudine deduci, & ad perfectionem, ſeu plenitudinem animi referri. Alij ſignificari etiã putant ea voce innocentem: Et id oportere intelligi, vbicumque Latinus interpres ponit vocem ſimplex. Ad hanc quippe ſignificationem dictum eſt ſupra Geneſ. 2 0. Abimelech cum ob Saram ablatam Abrahæ arguere- tur, excuſantem factum ſuum dxiſſe, id ſe feciſſe in ſimplicitate cordis, id eſt, non animo nocendi cuiquam, ſed ducendi eam vxorem. lob item laudatur, vt ſimplex,& rectus,& Saluator noſter apud Matthæum capite Locus Mat- X. præcepit diſcipulis ſuis, vt eſſent ſimplices tanquam columbæ,& pru- thæi 10. dentes ſicut ſerpentes: id autem eſt, vt nemini nocerent, neminèmque e- tiam à quo læſi eſſent, malo ipſi aliquo afficerent; Sic enim ea verba in- terpretati ſunt Græci expoſitores, eamque interpretationem confirmat auctoritas Sancti Pauli ſcribentis ad Romanos decimo ſexto, Folo vos ſa- pientes eſſe in bono,& ſimplices in malo: nimirum, vt neſcirent mali quid- quam, cuiquam hominum facere: quod autem ipſis, aliiſve bonum fo- ret, prudenter,& prouiderent,& facerent. Ad hanc intelligentiam ſpe- S. Herom- ctat quod ſcribit ſanctus Hieronymus in caput x. Matthæi: Vt per prudẽ- mus. tiam(ait Hierony mus) deuitent inſidias: per ſimplicitatem, non faciant malum. Serpentis aſtutia ponitur in exemplum, quia toto corpore occul- tat caput,& illud in quo vita eſt protegit. Ita,& nos toto periculo eorpo- ris noſtri, caput noſtrum, qui Chriſtus eſt, cuſtodiamus. Simplicitas co- lumbarum ex Spiritus Sancti ſpecie demonſtratur, vnde dicit Apoſtolus, r. ad Cor4. Malitià paruuli eſtote. Idem explanans illa verba Oſeæ capite ſeptimo, Oſcæ. 7. Factus eſt E phraim, quaſi columba ſeducta non habens cor, ita ſcribit: Præce- pit Dominus in Euangelio, vt eſſemus ſimplices, quaſi columbæ,& aſtu- ti quaſi ſerpentes: nimirum, vt nec alijs nocere velimus, nec ab alijs patia- mur inſidias: ſed ſimplicitate,& prudentia exhibeamus hominem tempe- ratum, quia prudentia, abſque bonitate, malitia eſt:& ſimplicitas abſque
ratione, ſtultitia nominatur. Sed quid eſt quod ſubditur, Iacob habitaſſe in tabernaculis? Secundùm Caietanas. Caietanum hanc habet ſententiam; Eſau ſtuduiſſe agriculturæ,& vena- tioni: Iacob autem domeſticis officijs,& culturæ animi ſui vacaſſe. At ſe- Hebræi. cundùm Hebræos, vti referunt Lyranus,& Thoſtatus, nomine taberna- culorum ſignificantur Scholarum Joca, quæ frequentabat lacob addiſ-
CeIs
Geneſ. 20.
Iob. r.
Lecus Pauls ad Rom.
Ro voce illa(ſimplex) Hebræa vox tham Latinè ſignificat per
cens ien plau ſecc nacoone t uoie
auan Er nunu

. 1G—
1
àſ car der.
on K tlicere, dio m inqui, Pietat, Per. utu, rleduci j ſig t iari eti cum. atinus arioAlictum bral guere- plicii ofdiä, orem R item
atthæ mrapite
umba 2. pru- emm me e-
um eà wam-
onem e armat ſexo dos ſa⸗ cirent— quid. liſve ſu cmfo- tellige an ſpe⸗ xi: Vt erudẽ- tem, i Eaciant o cori ³ ccul perc Sorpo⸗ „Sim s co- dicit kolus, capiſeæ tumo, ita ſcrii☚ xce- colum altu- nec ahi Jpatla- homin mpé- lmplich ſque
aculit? 4 guͤm icultura W ena⸗ ſui vaca SAt ſe⸗ nomine rna- bat lac di⸗
cens
654
65
1IN GENESIS CAp. XXV.. 4 cens ſapientiam,& Dei timorem. Et vnum quidem tabernaculum erat i- pſius Melchiſedec, qui erat ſapiẽs,& ſacerdos Dei excelſi: alterum taber- naculum, erat ipſius Heber, qui erat propheta,& de rebus diuinis audito- Geneſ. 4. res ſuos docebat. Et verò, cum iſta Hebræorum expoſitione ſatis concor-
dat Paraphraſis Chaldaica, quæ ita vertit hunc locum: Tacob erat vir inte-
ger, miniſter domus doltrina, quod ſic exponunt: Iacob frequentaſſe ſcho- Jas doctorum eius temporis,& diuinæ legi percipiendæ, pietatique ſtu- quiſſe. Scholam enim, Hebræi vocare ſolent Domum doctrinæe. Sanctus Gregorius hanc hiſtoriam de diuerſitate ingeniorum, morum, ſKudiorum Elau,& lacob conuertens in tropologiam, pulchrè docet,
;..§. Gre gorij al- Eſau figuram fuiſle improborum hominum,& amatorum mundi, qui ne- gard as
legorica, O
glecta ſui animi cura, cultuque, toti cupiditatibus,& curis rerum terrena- perutiuus ſu-
—
rum addicti, mancipitati, affxique ſunt: lacob verò typum geſſiſſe San- per hoc loco ctorum hominum, qui extra ſe poſita, nihil ad ſe pertinere putantes, pro- diſputatis. curando animorum ſuorum cuſtui, Deique obſequio,& ſeruitio, ac cœle- ſtium bonorum contemplationi penitus dediti; ac deuoti ſunt. Verba Gregorij in libroquinto Moraltam huiuſmodi ſunt: Qui rebus tempo- ralibus occupantur, tunc bene exteriora diſponunt, cum ſollicitè ad in- teriora refugiunt; cum nequaquam foris perturbationum ſtrepitus dili- gunt, ſed apud ſemetipſos intus, in tranquillitatis ſinu requieſcunt. Prauæ namque mentes temporalium rerum tumultus in ſemetipſis verſare non ceſſant, etiam cum vacant. In cogitatione enim ſeruant quaſi depicta, quæ amant,& quamuis nihil exteriùs faciant, apud ſemetipſos tamen ſub pondere inquietæ quietis laborant. Quibus ſi earum rerum admini- ſtratio præbeatur, ſemetipſos funditus deſerunt,& fugitiua bona tem- poralia per intentionis curſum, continuis cogitationum paſſibus ſequun- tur. Piæ autem mentes, hæc nec cum deſunt, quærunt,& grauiter, etiam cum abſunt, ferunt; quia per exteriorum curam, à ſeipſis exire pertimeſ- cunt. Quod bene illa duorum fratrum vita præfiguratum eſt, de quibus ſcriptum eſt; Factus eſt Eſau vir gnarus venandi,& homo agricola: Iacob au- tem vir ſimplex, habitabat in tabernaculis. Vel ſicut in alia tranſlatione legi- tur habitabat domi. Quid enim aliud per venationem Eſau, niſi eorum vita figuratur, qui in exterioribus voluptatibus fuſi, carnem ſequuntur? qui etiam agricola fuiſſe ſcribitur, quia amatores huius ſæculi, tanto magis exteriora colunt, quanto interiora ſua inculra derelinquunt. lacob autem vir ſimplex, in tabernaculis, vel in domo habitare perhi- betur; quia omnes qui in, curas exteriores ſpargi refugiunt, fimplices in cogiratione ſua, atque in conſcientiæ ſuæ habitatione conſiſtunt. In tabernaculis enim, ſiue domi habitare, eſt ſe intra mentis ſecreta re- ſtringere, nec exteriùs per deſideria diſſipare: ne, dum ad multa foris inhiant, à ſemetipſis, alienati cogitationibus, recedant. Hæc S. Gre- gorius.
Sed cur Rebecca diligebat Iacob? Dictum eſt Iſaac dilexiſſe filium De amore I= ſuum Eſau, verùm non ſimpliciter, ſed quia de venationibus eius veſce- Sanee Fehae. batur:Nõ enim perſona Eſau erat amabilis, nec aliud in eo dignũ amore cæ erga lacob.
„

44 COMMENTARIORVM
patris erat, præter cibum venatione eius comparatum; quæ profectò a- mandi cauſa, admodum exilis,& leuis erat. At Rebecca præcipuè,& ab- ſolutè dicitur amaſſe lacob, quia ſimpliciter ille,& abſolutè amabilis erat. Nimirum, mulra,& præclara erant in Iacob, quæ Rebeccam ad eius amo rem allicerent, atque incenderent: primò, quietum,& lene, mitèque in- genium;tum animus ſimplex,& ſincerus, modeſtuúſque,& ad omnium virtutum ſtudia propenſiſſimus; deindemorum ſingularis integritas,& ſuauitasʒ ad hæc ſumma erga parẽtes reuerentia,& pietas aduerſus Deum eximia. Et quia Iacob domi morabatur, continua matris cum eo conſue- tudo. quæ perefficax amoris eſſe ſolet conciliatrix, conciliatique autrix,& conſeruatrix. His adde, Rebeccam, Deioraculo edoctam nouiſſe, Iacob
Rupertus. præpoſitum iri Eſau,& huius progeniem illius poſteritati ſeruituram. Ad
hanc ipſam ſententiam Rupertus libro vij. Comment.in Geneſim capite
Genç*. Fexto ita ſcribit: Ecce iam in ſtudijs horum fratrum tanta memoratur di-
uerſitas, quantum Cain,& Abel ſtudia fuere diſſimilia, Nam& lacob ſimiliter vt Abel, ſimplex,&(vt ſequentia declarabunt) paſtor fuit ouiũ: Eſau autem, ſicut Cain, homoagricola,& quòd ſequentia docebunt, inui- dendo fratri licet non actu, voluntate tamen fuerit fratricida. Dixit e- nim(vt infra legitur Geneſ. vigeſimo ſeprimo, venient dies luttus patris meis& occidam Iacob fratrem meum. Ergòne talem filium pater ſanctus a- mare debuerat, aut obliuiſci, vel parui pendere poterat, quòd illi fratrem minorem cœleſte iudicium prætulerat? Sed norandum, quia differt vtri- uſque dilectionis enunciatio. Abſolutè namque Soriptura dicit Rebecca diligebat Iacob, cum adiunctione verò tantum dicit, Vſaac amahbat Eſau. protinus adiungens: E 0 quod de venatione eius ve geretur. E rgo idem eſt ac ſi hoc ſolùm diceretur. Iſaac libenter de venationibus Eſau veſcebatur-⸗ nec hinc ſequitur, vt eius moribus quoque delectaretur: Sicut de Iacob neceſſariò dicendum eſt, quem abſolutè Rebecca diligebat: nemo enim, niſi propter virtutem, abſolutè,& ſimpliciter amabilis,& diligendus eſt. Hactenus ex Ruperto.
Hoc exemplo lacob,& Eſau, qui parentibus eiſdem, vnõque ſatu, atq; ⁵
vno partu procreati, diuerſiſſimis tamen fuere ingenijs, ſtudijs, moribus,
. 4 7... 4.. 4 Breuis diſpu- caſibus, euentiſque vtuntur Patres, quicumque ſcriptis diſputationibus
Pupnaruntin Generhliacos, vaniſſimas eorum prædictiones ex natalitijs hominum aſtris deductas redarguendo. Et vt de multis„Vnius duntaxat Auguſtini breuem hic memorem ſententiam in libro v. de Ciuitate Dei, cap. 4. ſic ille ſcribit, Nati ſunt duo Gemini antiqua patrum memoria, Ia- 3———.—. 1 94— cob,& Eſau, vt de inſignibus tantum loquar, ſic alter poſt alterum, vt po- ſterior plantam prioris teneret. Tanta in eorum vita fuit, moribuͦſque di- uerſitas, tanta in actibus diſparilitas tanta in parentum amore diſſimilitu- do, vt eriam iinimicos cos inter ſe faceret ipſa diſtantia. Vnus duxit mercenariam ſeruirutem alius non ſeruiuit. Vnus à matre diligebarur 1...* 7...* O 8 2 alter non diligebatur; vnus honorem„qui magnus apud eos habeba- dur aun lüralter adeptus eſt. Quid de vxoribus, quid de filijs, quid de rebus alijs rimis, tta diuer ic inus. js complurimis, quanta diuerſitas? Sic Auguſtinus. Verum ad hoc,
5 äc
u 3 6 enel Nacl lnrcraulan ingenten 1 aidertun erteteg
currgthr gna
nalaRol denio d M tett tum tany lnlb. nis kat rumcc
4
— iͤ)y—
*
f

dus ‿ Deum cum onlue- atid, trix,& 1noſ= JIacob
t ler am. 44 Gemt ccapite amg rurcd. 4, N Nacob paſtq 3:uiũ- adoct K'inui- tricida X ait e-
dier lu ueatrur
paterl Amba- uod RM rem
Jxa& ixvi-
wara d Sbecca ſaacan Fſau, „Ergo— eſt ac Elau 1& hatur. ar: Sich lacob gebat: annim, & dilig as eſt.
vnoq Jbatc,5 ſtudiſß ribus, is diſpi anibus diones&alitiſ s, vniu Mraat de Cit= Dei, ummei Ja- oſt alteſ †ο0- iir morit': 8
3 rnilltu-
natre dil 12 tur, pud eos Erba- de flliß 21: 6
uſtinus* kum 5 oc,
1 N GENESIS CA P. XXV.
45 ad hoc, ex geminorum ortu petitum argumentum ita reſpondere ſolent
Genethliaci: Interſtitium illud temperis, quo medio, Geminorum ortus
interuallantur, etſim ortalibus anguſtiſſim um videtur, in cœlo tamen ob
ingentem eius valtitatem,& rapidilſimam vertiginem, magnam habere diſtantiam& notabilem facere varietatem: atque hinc varictatem illam
exiſtere, quæ in geminorum vita,& moribus plerumque cernitur. Juxta hoc eſt, quod Quintilianus dixit in Geminis languentibus: Quantum putas inter fuiſſe temporis, dum primùm ateri pondus egeritur: dum pa- rum per exonerata vitalia, altero rurſus homine laxantur? breue fortaſſe, exiguùmque videatur mortalium oculis: ſed ſi mente perſpicere velis orbis huius vaſtitatem, ſcies multum eſſe, quod inter duas tranſcurrit ani- mas. Hoc ipſum Nigidius Figulus tali exemplo demonſtrabat, rotam, quã incitatiſſimè contortam, cum bis eodem loco ſignaret atramento, vel per- cutere, ſumma celeritate conatus eſſet, ceſſante poſtmodum rotæ cir- cumactione, haud parua reperta eſt inter duas illas partes rotæ ab eo Ii- gnatas, vel percuſſas diſtantia. 2. Sed hoc, inquit Auguſtinus, figmentum Figuli, fra gilius eſt quàm ipſa ſunt vaſa, quæ rota finguntur. Si enim tam breui temporis momento mu- tantur omnia,& tam breui variatur ratio conſtellationis ſub quaquiſque naſcitur, quis de nato infante poſſit certi quidquam prædicere, cum iftud temporis punctum in quo eſt natus„ita vti eſt„nemini poſſit eſſe co- gnitum? Itaque, licet magna in homines eſſet aſtrorum vis,& po- teſtas, quid eatamen in ſingulorum hominum ortu, efficerent, incomper- tum nobis eſſet: Siquidem aſpectus Cœli,& poſitus aſtrorum, qui eſt in tempore, quo quiſque naſcitur, certò nequit deprehendi, quòd incitatiſ- ſimus aſtrorum motus tarditatem noſtræ conſiderationis,& obſeruatio- nis tranſuolet. Feſtiuè item, ſimul& acutè iſtud reſponſum Genethliaco- rum confutauit B. Gregorius homilia x. ſuper Euangelia. ſi propterea, in- quit, Iacob,& Eſau non cenſentur nati ſub eadem conſtellatione, quòd non ſimul nati ſunt, ſed vnus poſt alterum, ob eandem profectò cauſam iudicandum eſſer, nullum hominem ſub eadem conſtellatione totum na- ſci, quia nom totus ſimul ex vtero procedit: erunt igitur tot hominis fata, quot memibra corporis. lacob enim proximè natus eſt poſt Eſau, manu plantam eiustenens; perinde quaſi(quemadmodum dixit Auguſt. libro 2. de Geneſi ad litteram cap. 27.) vnus infans inſtar duorum, vel duplo longior naſceretur.
Coxit autem lacob pulmentum: ad quem cum veniſſet Eſau
de agro laſſus, ait: Da mihi de coctione hac rufa, quia oppi- doò laſſus ſum: quã ob cauſam vocatũ eſt nomen eius Edõ.
IIDE quæſo frugalitatem victus priſcorum illorum hominũ. In domo Iſaac, ilicet opulentiſſima, atque omnium rerum copioſiſſima, filius eius Iacob pro lauto,& delicato cibo pul- lmentũ lẽtis parauerat. Hanc victus parcimoniam valde etiam
f† 3
Genethliace- rit re/p, 13.
—
Quintilian.
Nigidius Fi- gulus.
Refellitur Ge- net hliacorum
reſponſum.
5. Gregorim.
30.
Simplicitas v⸗ ctus priſcis tẽ poribus valde culta,& lau- data.

4*— —— 2——*— — y————
46 COMMENTARIORVM b
Aclien.de va- placuiſſe Ethnicis, magnaque in laude,& honore fuiſſe teſtatur Plia⸗ 22 bMne nus, ſimplicitatem victus priſcarum& nobilium quarundam geneium 25 commemorans. Arcades, inquit, glandibus veſci conſueuerant Argiui pomis, quæ Appia dicuntur: Athenienſes ficubus: Tirynthij Sylueſtri-
bus pyris: Indi arundinibus: Carmani palmis: milio Mæotæ,& Sauro-
matæ: terebintho,& naſturſio Perſæ. Celebrata olim fuit ſententia illa
Euripides a- Euripidis, parcimoniam cibi commendantis,& deteſtantis luxurioſam, pud Athenau& prodigam hominum intemperantiam: Fruges,& aquæ potum, natura- 1b. 4.& Gel- lem eſſe homini, maximê que ſalubrem cibum,& victum: cuius nuſquam 1i 2.5sa.16. qeſit copia, nec vnquam ſatietas capiat: Luxum verò, aliorum ciborum venari artificia. Quam ſententiam Chry ſippus Stoicus, non vt Poëtæ,
ſed vt ſcenĩci philoſophi frequenter,& magna cum laude vſurpabat, af—
firmans, tanquam edendi quaſdam illecebras,& irritationes repettas eſſe,
non ob vſum vitæ neceſſarium, ſed per luxum animi, parata, atque faci-
lia faſtidientis, propter improbam ſatietatis laſciuiam.
Lentus Aegy- ptiacæ, apud
Pulmentum, quod lacob coxerat, fuiſſe lentis paulò infra dicitur:&
fuiſſe creditur lentis Egyptiacæ; cuius maximus in Æ£gypto, atque opti-
veteres com- mus erat prouentus, quæ tum propter copiam, tum quòd ab externis gen mendatio. tibus, ob præcipuam eius commendationem expetebatur ‚exportabatur abundanter cum in alias terras, tum maximè in vicinam Chananitidem. 8. Augaſtinas HJoc ſignificans Auguſtinus ſuper Pſalmum 46. ad hunc modum ſcri- bit: Prior natus eſt Eſau,& poſterior natus eſt lacob. Sed qui poſteriuùs natus eſt, pręlatus eſt prius nato, qui per gulam perdidit primogenita ſua. Deſiderauit enim lenticulam,& dixit ei frater eius: Si vis vt dem tibi, da mihi primogenita tua. Ille plus amauit, quod corporaliter concupierat, quàm quod ſpiritaliter, prius naſcendo, meruerat,& depoſuit primogeni- ta ſua, vt manducaret lenticulam: Lenticulam autem inuenimus cibum
eſſe Egypriorum: nam ibi abundat in Ægypto, vnde magnificatur lenti- non naſcatur
nagt 1 2- 4.— 28 cula Alexandrina,& venit vſque ad terras noſtras, quaſi hi Lenticula. Ergo deſiderando Eſau cibum Ægyptium, perdidit primatũ.
Sic& populus ludæorum, de quo dictum eſt: Venſi ſunt corde in e eg⸗p-
— — — — — — —8 3 4 R — 4 — 4₰ 14 — — —₰ *
Sed quod ait de Lenticula Alexandrina, id explicatiùs dicit: næũ lib. 4. Scribit enim in vrbe Alexandria cibo è Lẽticula parato ſtatim à teneris vnguiculis pueros nutriri; totamque eam cit itatem eo legumi- ne refertam, videlicer plurifariàm apertis tabernis, in quibus ea Lenti- cula venalis erat. Gellius libro decimo ſeptimo, capite octauo. Loquens 4. Gelins. de Tauro Philoſopho, qui Athenis cœna plerumque audirores ſuos ex- cipiebat, Eius cœnæ, inquit Gellius, fundus,& fundamentum omne e- rat in olla vna lentis Ægyptiacæ,& cucurbitæ inibi minutim cæſæ. Ta- lis erat nobiliſſimi tunc Philoſophi cœna. Narrat Athenæus ſapradicto loco, decretum fuiſſe Stoicorum, Sapientem omnia rectè facere, atque a- Zamonis len deo prudenter condire Lenticulam: quinetiam Zenoninum eſſe dice- nt bant, bene lenticulam coquere: tanquam aliter coqui non noſſet lenticu- la, quàm ex Zenonis præcepto, qui 1 2. coriandri partem inijci mãdauit. 9e
Athenaue.
geqlitnt neePum ſreè cdue, la gepbun rremdecit (oeoenl Ractewt
rrotatm.
ingetim capigh
—
O

—
etn Kli⸗
unagentium euttn: Argiui int A ylueſtti⸗ G Hauro. uit= entia il ntih mwiolam,
E P natura. aich* uſquam dliot muborum us, boöta, de uabat, A. nes M usselle,
patat ⁵& ue ſaci⸗
inft t itur:& gypt uue opti⸗ ddabe nis gen ur, ex Manbatur Cha Mmidem. me m C- Seà a 7iKerids d pr RtalGa. VBVU ibi, da aliter ſtm apierat, epolui ogeni. inuen Mu cidum nagnit ².t lenti⸗ ſi hic tEntaſcatut „perd; imatu. nt cord ⁸ A eL)p- at. Sic E ulſtinus s diciti daͤthe tcula ſtarim witaten egumnl Lenti-
IN GENESIS CAPp. XXV. Sequitur: Da mihi de coctione hac rufa. Hebraicè eſt ad verbum: Ciba me, vel, Fac me comedere de rufo,rufs isto. Verbum Laat) ſignificare dicitur, largè cibare, vel more ferino, magnis& craſſis bolis comedere. Tam ergo illa geminatione, quàm proprietate huius verbi ex intemperantia,& Hagrantiſſima cupiditas edendi. Quoniam autem Eſau ſpeciem illius pulmenti ignorabart, ex conſpicuo eius faciebat vel natura ipſius lentis, vel condimentum aliquod, vel aliarum rerum admiſtio, vocauit Rufam. Hinc poſtea ille appellatus eſt Edom, id eſt, Rufus, nimirum ob intemperantiſſimam eius cibi cupiditatem; pro quo etiam primogenita ſua vendidit: ſed à quo,& ceperit dubium eſt. Non erat ſanè pulmentum i b & familiæ Iſaac: ſed in proprium vſum lacob paratum: alioqui aliunde potuiſſet eum cibum habere. Fortaſſe iucundi odoris fragrantia, index optimi ſaporis, tantum eius cibi deſiderium in Eſau excitauit atque in- flammauit.Sed profectò potuiſſet alio cibo, cuius ei copia in domo pa- tris deeſſe non poterat, famem pellere. Dicens porrò: En morior, oſtendit ingenium guloſi hominis,& luxurioſo cibatu vrentis: quicquid enim cõ- cupiſcit, ita fagranter expetit, vt niſi protinus habeat, moriturũ ſoſe dicat.
preſſa eſt ſumma gulæ
s colore rufo, quem
quando id nominis ac- llud commune domus
oOCTAvA DISPVTATIO.
An lacob peccauerit inducendo Eſau ad vendendum ſibi ius Primo genituræ, cui adiunctum erat ſacerdotium præ- ſertim tam vili pretio.
Super illis Verbi, Cui dixit lacob: Vende mihi primogenita tua.
galDETVR Jacob, inducendo Eſau ad vendendum ſibi Pri-
§ mogenituram pro edulio lentis, peccaſſe tripliciter. Etenim videtur peccaſſe inhumanitate, atque crudelitate, nolens, niſi tanta promiſſa mercede, cibum dare fratri ſuo petenti,
ac ingenti laſſitutine, cruciabilique fame affecto, cui ſanè
gratis dare, atque adeo offerre vltro debuerat. Deinde iniquum videtur fuiſſe, tam vili pretio, quale eſt lentis edulium, feciſſe ſibi vendi tantum bonum, q uantum P rimogenituræ ius, id temporis, continebat; abutendo ſeilicet fratris ſui in digentia ac neceſſitate. Nec verò mundus videtur fuiſſe lacob à peccato Simoniæ: ſiquidẽ ius Primogenituræ, in eo tépore, adiunctum habebat ſacerdotium; quamobrem, niſi cum crimine Simo-
nix, venale non erat. Neque Eſau ſponte volũtatis ſuæ ad id vend

Caietani ex- plicatio propo- ſitæ quæſtiũts.
48 COMMENTARIORVM
paratus érat, quemadmodum de vſurarijs dici ſolet, ſed laſſitudinis& fa-
.. X* 6 0 mis quaſi neceſſitare quadam ad id compulſus eſt à lacob, non aliter indi-
entiæ ac neceſſitati ipſius ſatisfacere volente.
pleni,& propemodum abſoluti, ſuper hunc locum Geneſis, commẽ-
B. Thomæ ſcriptum reliquit Caietanus. Namque inibi& ſubtiliter propoſitæ diſpurarionis difficulta- tem oſtendit, atquè eam ſatis enucleatè declarat& diſſoluit. Verba 8. Thomæ quæ tractat Caietanus, ex artic. 4. quæſt. 100. huiuſmodi ſunt: Ius Primogenituræ gebebatur lacob ex diuina electione„ſecundum il- lud Malachiæ I. Tacob dilexi: Eſau autem odio habni.: Et ideo Eſau peccauit primogenita vendendo: lacob verò non peccauit emendo, quia intelligi- tur ſuam vexationem redemiſſe. Hæc S. Thomas. Super hiſce verbis acu- tè doctẽque diſputans Caietanus, ita ſcribit: Inexcuſabilis videtur lacob: tum quia inhumanitatis eſt, negare fratri laſſo, pulmentum paratum: tum quia induxit Eſau ad peccandu nr, vt venderet ſibi Primogenituram; ad quod ex ſe paratus nom erat Eſau: tum quia Eſau non vexauit lacob in iure Primogenituræ, ſed naturali iure illud poſſidebat pacificè, tanquam prior natu; quare non habet hic locum redẽptio vexationis, quippe quæ præſupponit vexatorem.Nec ſufficit dicere, ius Primogenituræ debitum fuiſſe lacob ex diuina electione: non enim ob hoc licitum erat, inducere fratrem ad peccandum, quia non ſunt facienda mala, vt eueniant bona, ad
tarijvicem implere poteſt, quod ſuper 2. 2.
Rom. 3. nec Eſau tenebatur renuntiare iuri quod in Primogenitura ha- bebat, cum nihil ei de voluntate ac decrero Dei compertum eſſet. Sed ad hoc dicẽdum eſt, quia Deus reuelauerat Rebeccæ, quòd maior filius eius ſeruiturus eſſet minori; nec dubitandũ eſt quin ipſa declarauerit hoc Ia- cob, vt quem vnicè dili gebat; ex eo ſequitur, v rlacob, certus ius Primo. genituræ ex diuina electione ſibi deberi, id ab Eſau, tanquam ab occupa- rore iuris ſui, quoquomodo poſſet, redimere voluerit, præſertim autem in eotempore, quo poterar commodè vti iniquitate illius, ad ſui iuris cõ- ſccutionem. Vnde licet Eſau peccauerit, ſicut manifeſtè docet Paulus ad Hebræos 1 2. Jacob tamen excuſatur: primò quidem ab inhumanitate, tũͦ quia Eſau non neceſſitaris, ſed delectationis cauſa mouebatur: Tum quia prudentis eſt, negare aliquid oceupatori iuris ſui, quando ſperat per huiuſ- modi negationem, ſe quod ſuum eſt recuperare poſſe. Secundò excuſa- tur ab inductione ad peccatum non minus quàm offerens pecuniam oc- cupatori ſui beneficij eccleſiaſtici. Non enim eſt hoc inducere ad pecca- rum, ſed alij non ſolùm parato ad peccandum, verùm etiam actu peccan- ti, detinendo ſcilicet quod ſuum non eſt, offerre redemptionem ſecundũ. veritatem, quamuis ſecundm modum loquendi,& ſecundùm intenuo- nem alterius videatur eſſe aliud. Vnde dicens Iacob: Dende mili primo-
genita tua, reuera hunc ſenſum facit: Da mihi primogenita quæ verè ſunt
mea:& quia non vis gratis dare, offero prandium abs te tantopere expé-
titum. Et ſecundùm hunc ſenſum intelliguntur omnes redemptiones ve-
xationum. Non ergo Iacob induxit Eſau, ad peecandum, qui reuera oc- cupator erat Primogenituræ,& ob id erat vexator,& tenebatur renun-
ciate
dur quute rem pepran diuinedün dſcuiſe widostein KDelcnn
uyſm
1i Mn
. Pn und mandte 1 a ſo klt dare g Ga p cnpite fundöl occalon digagl dena ta 9! H10It. 5 Doco elcan

*
Hicuſta- erba. hui ran di ſunt: e, dumil. eo neccauit
0,= pelligi⸗ thiſd,— bisacu. lis vit r lacob: tum um:tum mog, n am; ad
aven dacob in
acific e nquam ionis, nie quæ enitu Nabitum merat Mt ucere euenia dan na 24 um exaha- errum. Sedad ddma ics eics ſeclara ta hoc lä- b, certi u i Primo- nquam doccupa- 2 præl xautem ius, ad a uris co- eſtè dos— ulus 3d ab inh ☛ itate,nů zuebath! m qula do ſpeſ rhuiuſ
emptiot ſecund 1
61 reliquit!“
IN GENESIS CA pP. XXV. 49 ciare, quia tenebatur obedire diuinæ ordinationi: ſed ipſe Eſau occaſio- nem peccandi accepit ex verbis lacob. Nec obſtat ſi dicatur, Eſau inſcium diuinæ ordinationis, bona fide tenuiſſe Primogenituram, quoniam etiam fi ſciuiſſet Eſau diuinam ordinationem, non propterea ceſſiſſer, ſed nihilo- minus retinere eam voluiſſet. Siquidem cognita poſt ordinatione patris, & Dei, cum lacob præripuit ei benedictionem patris, dixit: Venient dies lu ſtus patris mei,& interficiam Iacob, Geneſ. 27. Licuit ergo redimere vexatio- nem ſuam ab ignorante;& quidem tantò magis, quantò minus peccandi
occaſionem accipit ignorans ſe poſſidere alienum, quàm ſciens. Hactenus
ex Caietano.
73 Ex hac diſputarione Caietani ſatis apparet, nec peccaſſe Iacob, ſimuùl-
74
rit ſibi tam vili pretio vendi ius Primogenituræ. Tradunt Hebræi(vt me-
que quemadmodum primæ obiectioni earum trium quas in principio hu
ius diſputationis poſuimus reſpondendum ſit. Obijciebatur enim inhu- . 1——.. 4.B
maniter crudelitèrque Iacob egiſſe cum fratre ſuo Eſau, quòd ei multùm
Di luunt us tres ſupr a po- ſita obiectio-
nes.
laſſo eſurientique, niſi antè promiſſa venditione Primogenituræ, cibum dare noluerit. Reſpondetur enim, ſciuiſſe Iacob, illam cibi petitionem E-
ſau, non ex neceſſitate, aut magna indigentia proueniſſe, ſedex immodica cupiditate, nimiæque gulæ intemperantia. Potuiſſet enim laſſitudinem&
fameimaliter tollere, quàm per eſum illius pulmenti, quare prudenter eam
occaſionem arque opportunitatem Iacob arripuit, vt quod ſuum erat, ſi- bique Dei voluntate delatum fuerat, obrineret. Si enim Eſau tunc in ex- trema fuiſſet neceſſitate, nec eam aliter propulſare, niſi per illud pulmen- tum lentis potuiſſet, haud dubiè non peccaſſer in eo quod egit, aut certè non tam grauiter; ſed grauiſſimè peccaſſet lacob. Atqui grauiſſimum fuiſ- ſe peccatum Eſau, teſtificatur B. Paulus, appellans eum profanũ, quòd ob eſcam vendiderit primogenita.
Altera obiectio illic poſita, hæc erat; videri peccaſſe Iacob, quòd fece-
morant hoc loco Lyranus& Thoſtatus)non fuiſſe pulmentumillud len. tis, darum Eſau tãquam iuſtum pretium venditionis primogenituræ; illud
Ad Heb. 12.
Traditio He- bræorumquòd Iacob prater
edulium lentis
aliud magnis
enim principale pretium, fuiſſe magnum aliud quoddam pretium, quan- eretium dede-
tum ſcilicet competens erat tanti boni venditioni: ſed pulmentum illud lenticulæ, fuiſſe datum per modum cuiuſdam humanæ conſuetudinis. In tranſlatione enim rei cuiuſpiam magni pretij, is qui eam emit, vltra pre- tium, præbet vrbanitatis cuiuſdam gratia, vinum vel prandium vendenti. Sed cõtra hanc Hebræorũ traditionẽ facit ſententia B. Pauli ad Hebr. cap. 12 affirmantis, Eſau propter vnam eſcã vendidiſſe ſua primogenita. Qua- uis verba hæc Pauli ſic interpretari quiſpiã poſſet, illud( propter) nõ ſigni- ficare cauſã principalẽ vẽditionis, totumque pretiũ, ſed tantummodo mo- tiuum quoddã, vt loqui in ſcholis ſolemus, quo Eſau adductus eſt vt pro tali pretio venderet primogenita: vel ſignificare rationem, ſine qua non vendidiſſet; fames enim, vel vt veriùs dicam, gulæ intemperantia fecit, vr qui nullo pretio Primogeniturã, vendidiſſet, tunc venderet conſtituto ali- quo prerio. Verùm iſtam Hebræorum opinionis defenſionẽ excludit hi- Koria huius loci, quæ nullum aliud pretium nominat, præter edulium len- Comm. in Gen. Tom. 4. g
rit Eſau pro venditione Primogenitu- ra, ſed id refel litur. Lyranus. Thoſtatus.
&

———“ — 8
—-—
50 tis, quo v ſupradicta
.1 2„†⸗.*⁸.. X nita Eſau, non dixiſſet Paulus præcisè genituram propter vnam hæc eſt. Sciebat Jacob ius
COGMMENT ARIORVM
enditio Primogenituræ inter illos pacta ſit. Id ipſum conuincũt
Pauli verba:Si enim magno alio pretio vendidiſſet primoge-
& abſolutè, vendidiſſe eum Primo- eſcam. Quocirca vera eius obiectionis ſolutio, Primogenituræ ſuum eſſe, nec legitimum illius
eſſe poſſeſſorẽ Eſau;& idcirco poterat ſine pretio vllo eam accipere. Il- lud ergo non obtulit vt verum pretium, cum vera nec emptio nec vendi-
tio eſſet: ſed quò traheret Eſau a ſanè Iacob voluit emere; quippe cum em
d id dandum ſibi, nõ aliter daturum. Nec ptio ſit alienæ rei,& ab alio iuſto
eius rei poſſeſſore ac domino. Abuſus itaque eſt lacob verbo vendendi,
propter ignorantiam& m
alitiam Eſau: ignorantiam dico, quia neſciebat
Primogenituram, Dei decreto tranſlatam eſſe ad lacob: malitiam verò,
quia licet ſciuiſſet, nan tamen ei ceſſiſſet.
Reſtat tertia obiectio, quomodo lacob emerit,& vendi fecerit ſibi ius 75
Primogenituræ, cui eo tempore annexum erat Sacerdotium; qua ex parte quiddam erat ſpirituale, atque ob eam cauſam nequaquam venale. Sed huius obiectionis communis fermè omnium eſt illa ſolutio: Eſau peccaſſe vendendo, quia quod ſuum eſſe putabat, nec eſſe quadamtenus ſpirituale Lippomanus. ignorare poterat, victus cupiditate gulæ, vendidit: At Iacob non voluit e- mere, quia ſuum id eſſe ſciebat: ſed voluit redimere ſuam vexationẽ, quo- quomodo poterat acquirens,& recipiens ab Eſau, qui tunc id occupabat,
Breuis diſpu- tatioanprimo geniti omnes eſſent Sacerdo tes.
Geneſ.4.
& tenebat. Hanc peruulgatam,& communem ſolutionem bene Lippo- manus explicuit in catena ſuper hunc ipſum locum Geneſis. Primogeni- turæ, inquit, de qua hic agitur, fuit ſucceſſio patris in principatu, atque ho nore eius, ita vt ceteri fratres aſſurgerent ei,& miniſtrarẽt, ſicut filij patri. Accipiebat item Primogenitus, ex omnibus bonis paternis, duas portio- nes. Præterea in ſolennitatibus,& cõuiuijs publicis, ſolitus erat benedice- re iunioribus,& Deo victimas, ac ſacrificia offerre. Quocirca Primoge- nitura aliquid ſpirituale includebat, maximè verò Sacerdotium,& aucto ritatem benedicendi Quomodo ergo Iacob petijt ſibi talem primogeni- turam vendi, cùm hoc eſſe Simoniacum videatur? Reſpondet Ir, Izcob, docente matre, cognouiſſe ius Primogenituræ, Dei volũtate,& decreto, ſibi eſſe delatum, vnde ſuam intelligitur vexationem redemiſſe, reuocan- do prudenter ad ſe, quod ſibi ex gratia Dei competebat, licet tum ab Eſau occuparetur. Dicunt etiam nonnulli ſicut ius Patronatus, partim eſt ſpi- rituale,& partim temporale; propter quod per ſe quidem vendi non po- teſt, ſed poteſt tamen cum fundo vendito transferri in alium: ita ius pri-
m ogenituræ cum reddiribus, aliiſque bonis temporalibus ad ſe pertinen- tibus, transferri poterat per venditionem. Sic Lippomanus.
. Verumenimuerò, iſtud ipſum, quod ab omnibus fermè receptum,& 75 vſurpatum eſt, ius Primogenituræ„in illo tempore, coniunctum fuiſſe cum ſacerdotio, ita vt primogeniti ſolum ſacerdotali dignitate, ac munere fungerentur, pollet in dubium vocari. Si quidem legimus, Abel, qui erat ſecundus natu filius Adam, non ſol˙ùm ſacrificaſſe, verùm ctiam ſacrificaſ- ſe coram fratre ſuo primogenito Cain, idque ſacrificium, à Deo fuiſſe cœ
leſti
let bgn g pon A nlS,e9, wmoN unca9 metoll
wadlb tmpar Kgemta
1
tet am
Necpeft Sedkoir nus dale k wgeg dS
o
con
7 7 Noë
)

—
. 1— wincät
4 imoge- le brimo. c= lolurio,
egit m illi m ere. Il. Pliq n vendl- 1 d Am. Ne i.&e io iuſto rerd adendi,
9 q ſciebat
man verd,
adifs= ſbiis tium; ax hante uam ☛. Sed utio: deccaſſe mtem rituale cob nc Moluire- vexal oi quo- inc idc aampadar, de de rappo- neds.] M ogeni- rincipi e uqueho arét, lic! iij patri. ternis,* uportio- litus ert Medice- duocire N moge⸗ terdotiſ-rc aucto italem ogeni- ſpond t Iacob, olũtate ecreto, tedemi vocan- at licet muid Eu atus, pate eſt ſpi⸗ dem vq onpo⸗- malium* ius Plr libus ad Miinen- aanus.
fermè r6 A m;
coniun u fuiſte
mls, 4 * 1 rum etiat leco ec lum, ¹ 0 1ei
4⁵
8 lel era Atifea
1N GENESIS, CApP. XXV. 51
leſti ſigno approbatum.: Caietanus certè obſcurum ſibi, dubiumque eſſe
id non diſſimulauir, ita ſcribens hoc loco, An primogenitura eſſet non ve- Caetape.
nalis, eo quòd ſacerdotium haberet annexum, ſacra ſcriptura non tradit: immo Rubenitæ aduerſus Moſen non pro ſacerdotio, ſed pro principatu, tanquam debito primogenito, contendebant, vt patet ex capite xvj. Nu- merorum. Et niſi lacob, ob reuelationem factam matri diuinitus excuſe- tur à prouocatione fratris ad huiuſmodi peccatum vendendi, excuſet ipſũ, qui nouit: ego enim aliter excuſare neſcio. Sic Caietanus. At Oleaſter non dubitanter id negauit ſuper hunc ipſum locum ita ſcribens: Sacerdo- tium putarem non fuiſſe ante legem Moſis debitum primogenito. Poſt legem tamen primogeniti illud requirebant, quaſi ſibi iure debitum. Pa- tet etiam de Eleazar, qui patri ſuo Aaron ſucceſſit in facerdotium, cum eſ- ſer primogenitus eius filius. Et quanquam ante legem multi afſerunt hoc fuiſſe obſeruatum in populo Dei, mihi tamen non liquet, quicquid fuerit apud Gentiles. Cum videam Abel, non ſe cus, quàm Cain, ſacrificaſſe Deo. Neque filij Ruben vnquam(quod ego ſciam) de ſacerdotio contenderũt.
Sed enim poſt ſacerdotij Moſaici inſtitutionem, cum filius eſfet hæres in patris dignitate, credibile eſt, Primogenitum, etiam Sacerdotium hære-
— —)
ditaſſe. Sic Oleaſter. b
Ex aduerſo tamen eſt communis doctorum ſententia, aientium, ante legem Moſis,& poſt diluium, omnes primogenitos fuiſſe ſimul ſacerdo- tes. Huius ſententiæ prima origo, ac præcipuum fundamentum, eſt anti- qua, ac percelebris Hebræorum traditio, quam Hieronymus hiſce verbis commemorat in Epiſtola cxxvj. quam ſcripſit ad Euagrium: Tradunt He- bræi, quod vſque ad ſacerdotimm Aaron, omnes primogeniti, ex ſtirpe Noë, cuius ſeries,& ordo deſcribitur in ſcriprura, fuerint ſacerdotes,& Deo victimas immolarint:& hæc eſſe primogenita, quæ Eſau vendiderit fratri ſuo Iacob. Ex hiſce verbis Hieronymi elicitur ſolutio illius obiectio nis ſupra poſitæ de Abel, qui ſacrificauit coram fratre ſuo primogenito: ſi quidem, quòd ſacerdotium fuerit propriam primogeniri, id fuiſſe inſtiturum poſt diluuium im poſteris Noë docet ſanctus Hieronymus. Idem in traditionibus Hebraicis in Geneſim ſuper caput xxvij. In ean- dem ſententiam ſcribens: Traditum eſt, inquit, ab Hebræis, primogenitos eſſe functos officio Sacerdotum,& habuiſſe veſtimentum Sacerdotale, quo induti, Deo victimas offerebant, antequam Aaron in ſacerdotem
Num.IG.
Oleaſten.
Hebræorit tra dlatio ex S. Hie
ronymo.
eligeretur. Hæc Hieronymus, quem penè omnes poſt ſecuti ſunt Docto-
res. Neque B. Auguſtinus non id ſi gnificauit ſuper pfalmum quadrageſi-
mum ſextum, ſcribens, Eſau cupiditate gulæ ſpirirualem, quam naſcendo
acceperat dignitatem vendidiſſe: ſed quæ, obſecro, erat ſpiritualis digni-
tas Eſau naſcendo accepta, niſi primogenitura coniuncta cum ſacerdotio, ſine quo dici ſpiritualis nullo modo poſſet? Hæc porrò ſententia communis poteſt cõfirmari dupliciter. Ac primo quidem Exodi 19. ſic eſt ſcriptũ, Sacerdotes quoque, qui accedunt ad Do- minum ſanctiſicentur. Sed qui erant tunc illi Sacerdotes, cum nondum eſſet inſtitutum Sacerdotium legale? non alij ſanè, niſi primogeniti,&
g9 2
Locus E 19.
xodi.

——
Locus Pauli B Pauf ad Hebr. cap. auts
———————————]———————— ͤõõtõAmm———ÿmäÿäůäůöä——ñ⁰ ⁴———
52 COMMENTARIORVM principes ſingularum tribuum; quos paulò inft⸗ in 8 7 11 1 capite e- juſdem libri proditum eſt, obtuliſle victimas& acr 1 ca e Deo. Atque hunc locum explanans Caietanus, abiecta dubitatione„ quam præ ſe tulerat in libro Geneſis, vt diximus, ſine cunctatione diſceſſit in hanc communem ſententiam. Similis, inquit proteſtatio fit ad Sacerdotes, qui illo in tempore erant primogeniti: ne Sacerdotes putarent ſe exemptos conteſtationi quæ fiebat populo. Et facta eſt ſpecialiter mentio ſacerdotũ, eo, quòd ipſi, vtpote ſacrificantes Deo, eſſent bropinqui Deo,& hinc occa- ſionem ſfiduciæ aſcendendi in montem aſſumere poterãt. Hæc Caietanus. Oleaſter quoque eundem locum Exodi tractans, tranſit ad hanc ſenten- tiam communem; ſic enim ſcribit: ſed cum nondum eſſent ſacerdotes in- ſtituti à Deo;dubium eſt, qui fuerint illi ſacerdotes. Hebræi dicunt eſſe primogenitos filiorum Iſracl, qui tunc ſacerdotio fungebantur. Dictio Hebræa( Cohen)non modo ſacerdotem ſignificat, ſed etiam principem) quare poſſet ibi loco ſacerdotum, verti principes. Sed quia proximè addi- tur, qu appropinquant Domino videtur ſermo eſſe de ſacerdotibus. Legi- mus infra cap. 24:pueros principum populi Iſraẽl, obruliſſe Domino ho- locauſta& ſacrificia pacifica. Vnde videtur acceptanda illa Hebræorum traditio. Hactenus bene Oleaſter. Verũm extemplò reſiliens ex hac opi- nione, ſubdit: Mihi tamen iſta traditio non plenè ſatisfacit:& ideò credi- derim, iam tum fuiſſe ſacerdotes inſtitutos, licer Scriprura id poſtea com- memoret. Manifeſtè enim conuincirur, Scripturam ſæpius non ſeruare or dinem rerum geſtarum, vt infra cap. 24. oſtendemus. Sic Oleaſter. At- enim, ante datam legem Moſis, fuiſſe tunc Aaronicum ſacerdotium con- ſtitutum, nec verum eſt, nec veriſimile, ſed contra omnium Hebræorum iura, Chriſtianorumque Doctorum ſententiam, contra ſacram Scriptu- ram,& contra ipſam rationem; quod quidem, ſi id nunc ageretur, multis & firmis rationibus probare poſſem. Alrera ratio probandi hanc communem ſententiam, ducta eſt ex verbis li. Sic enim ille ſcribir in cap. 1 2. epiſtolæ ad Hebræos: Ne quis ſit Fornicator aut profanus:i Eſau, qui propter vnam eſcam vendidit primogenita ſua. lllud(fornicator) non pertinet ad Eſau; non enim talis flagitij arguit eum ſcriptura:ſed refertur. ad id quod paulò antè dixerat Paulus, ſancti- moniam eſſe colendã, Sine qua nemo videbit Deum. Illud verò(profanus) propriè ſpectat ad Eſau. Sed cur is appellatur profanus: nempe⸗ quia ven- didit primogenituram, quadam ex parte ſacram& ſpiritualem„cui vide- licet adiunctum erat ſacerdorium. Si enim Primogenitura res fuiſſet om-
nino corporalis,& ſecularis, propter eius venditionem, non debuiſſet ap-
Quid inseri- pellari profanus, ſed vel prodigus, vel intemperans, vel inſipiens. Sanèvox
— 2.... ptura ſigniß. ipſa, profanus, cum in perſona quapiam dicitur, ſignificat hominem non cet, Profanus, inir 8
iatum ſacris, remotum à ſacris, expertem ſacrorum,& irreligioſum. Cuius vocis antitheta, ſunt, ſanctum, ſacrum,& Religioſum. Et hoc ani-
Locus Leuit. maduertere eſt in ſacra Scriptura. Etenim Leuit. 10. ſic legitur: Vit habea-
tis ſcientiam daiſcernendi inter ſanttum& profanum. Et cap. 1 9. Si quis poſt biduum comederit ex ea profanus erit,& impietatis eus: portabitque iniquita-
tn1
—
em aam,9i mo ſecun Auariame in vürno cihum un tantunſt luulgi raldhl hriklc dnud H
an ylt
ſrrentom t icun tuatmide dun omn . didert. do Nloti lanu die remmi g erca wwöüdtd u a detb Ibint Ei quam bic tehie btet quan eiuslocil denitorae ni ade hendten menn lntel

eapitee. 0 o.Atgqut V 1 dam pre 4 Sti hanc otes, qui ren— Xemptos nel e icerdoti Deq iuc occa⸗ t H aietandh, t a cſenten. lent— dotes in. debt cunt elt
XI Ar
— 3
ge Dä d etit incipem
e addi.
acerd 9. Legi.
.§icC et. K mſacq um con. nnium ræorum ntra ſà u sScriptu- unc ag Mr, multi
4 4
duck Xävetbi 9
lebræd equiſt vendid nogenits ntalis e ij argul terat P4— IHancki- ad ve 0 oOfanu) wenem— uia ven- irituals ul vide- itura, A ſiet om⸗
m, non ille ap⸗ linpi= anèvor em non
ficat h
ſic legt
cap 9 2 niul penialit 3
IN GENESIS CA P. XXV. zem ſuam, quia ſanctum Domini polluit. Et apud Ezechielem capite vigeſi- mo ſecundo, Sacerdotes eius contempſerunt legem meam,& pollueru nt ſan- Kuaria meaz inter ſanttum& profanum non habuerunt diſtantia. Ac demum
in primo lib. Regum cap. 21. Achimelech pontifex petenti Danuidi panes in
cibum ſuum,& ſociorum, reſpondit: Non habeo laicos panes ad manum, ſed tantium panem ſanstum. Pro illa vocel laicos) Hebræa vox(Chol) ibi po- ſita ſignificat profanum,& ſic alibi vertitur à Latino interprete, vt ex ſu- pradictis ſcripturæ locis manifeſtũ eſt. Quocirca ſicut apud Latinos pro- fanũ& ſacrum, ſiue ſanctum, ſunt antitheta,& oppoſita: ita Chol& Cha- dos apud Hebræos. Verbum item Profanandi ſignificat in ſcriptura rem ſacram polluere, vel humanos aut mundanos in vſus conuertere:vnde le gitur Nehemiæ 1 3. profanare diem ſabbati:& Pſalmo 88. profanare te- ſtamentum Dei,& ſanctuarium,& iuſtitias Dei. Apparet igitur, propte-
53
rea dictum eſſe à B. Paulo Eſau profanum, quòd is rem ſacram& ſpiri-
tualem, id eſt, Sacerdotium Primogenituræ adiunctum, quaſi rem quam- piam omnino corporalem& ſecularem„irreligiosè atque impiè ven- diderit. 80 Miror igitur cur Græci expoſitores in illo Pauli loco, vocem Græcam Cig,as, pro qua ibi eſt Latinè, profanus, verterint Gaſtrimargum, id eſt, veutri gulæque deditum; nam Gaſtrimargiam definit Caſſianus initio libri quinti, Gulæ concupiſcentiam: Nuſquam enim ea vox tali ſignifica- tu vſurpata reperitur, ſed apud Græcos idem ſignificat, atque vox, profa- nus, apud Latinos. Suidas quippe 6 ⁸ν interpretatur 75» Aαννb, 1912tag5,, id eſt, ſacris non initiatum,& impurum. A quo prope abeſt Chryſoſto- mus, interpretans intemperantem, mundanum,& ſpiritualia repellẽtem. Et quamuis eo loco B. Thomas, profanum, exponat guloſum, haud du-
biè reſpiciens non ad venditionem Primogenituræ, ſed ad cauſam pro- pter quam Eſau vendidit Primogenituram: attamen in Commentario
eius loci Pauli, ſententiam hanc communem de ſacerdotio cum Primo-
genitura coniuncto, apertis verbis confirmat ita ſcribens: lus primoge-
niti habébat duplicem portionem,& ante ſacerdotium Aaron habebat honorem ſacerdotalem: Vnde in hoc commiſit Eſau Simoniam: Iacob tamen non peccauit Simoniacè, illud emendo; quia per S piritum ſanctũ intellexit illud ſibi deberi:& ideo non emit, ſed quod ſibi debe- batur, ab iniuſto poſſeſſore redemit. Similiter Caietanus eundem Pauli locum exponens: Fuit, inquit, illa venditio Primogenituræ Eſau profana; eo quòd Primogenituræ ius ſacrum erat: Siquidem primogeniti erant ſa- ceerdotes ante legem Moyſi.
Animaduer-
Hio in expo-
ſitores Graæ- cos ſuper voce Græca gi„- Nos. Caſſianus. Suiclas. Chrſoſto. in ho. 12. Epiſto- læ ad Hebre-
Caietamus.

VERS. 34
Quinque vel
ſex peccata
Eſau in vendi
tione primo-
genitoru ad-
miſſa,& pri N
mum Gulæ
peccatum.
S. Gregorius de ſex modas peccandi per antemperdtià
Gulæ.
54
—
COMMENTARIORVM
NONA DISPVTATIO.
De peccato Eſau; quale quantum,& quotuplex fuerit admiſſum in Nilla venditione Primogenituræ.
Super illu verbu,
Et ſic accepto panis& lentis edulio, comedit,& bibit, & abijt, paruipendens quòd primoge- nita vendidiſſet.
& do ius primogenituræ,& non vltro illud tradendo Iacob, 8 A cui nempe Dei voluntate ac decreto delatum fuerat. Ete-
nim bona fide illud poſſediſſe Efau, tribus conſtat argu- mentis. Primm enim, ſciebat, ſibi, vt prius genito, naturali iure, dignitatem& honorem primogenituræ deberi. Deinde, videbat ſe, vt primogenitum, cum ab alijs omnibus, tum præcipuè A patre ſuo Iſaac, cuius erat id declarare, haberi& honorari. Quid quod, ei non liquebat de reuelatione Dei facta Rebeccæ,& de iure primogenituræ per Dei ſententiam& decretum Aà ſe in lacob tranſlato?
Quodnam igitur fuit peccatum Eſau? Non vnum ſanè, nec vnius mo-
di, nec leue; ſed multiplex, pluriforme, multque grauiſſimum. Ac pro- prium quidem& principale peccatum eius, fuit intemperantia gulæ: hac enim tentatus& victus, vendidit primogenituram, quam alioqui nullo modo vendidiſſet. Atque hoc manifeſtum& certum facit illa Pauli ſen- tentia; Sicut profanus Eſau, qui propter vnam eſcam, vendidit primogenita ſua. S. Gregorius in lib. 30. Moral. recenſet quinque modos peccandi ſe- cunduùm gulam: primò anticipando tempus comedendi, vt de Ionatha legitur I. Reg. 14. Setundò, delicatiorem quàm neceſſe eſt, cibum con- cupiſcende: vt de Hebræis. carnem in deſerto concupiſcentibus prodi- tum eſt Num. 11. Tertiò, delicatiorem ciborum cocturam,& conditurã expetendo, vt traditur de filijs Heli,) Reg. 2. Quartò, ob nimiam copiam ciborum,& ſaturitatem ventris, vt de Sodomitis ſcribit Ezech. cap. 16. Quintò, ob ardentiſſimam edendi cupiditatem, vt hoc loco Moſes nar- rat de Eſau. His addi fortaſſe poſſet ſextus modus peccãdi ſecundùm gu-
lã, comedendi ſcilicet, quæ graui præcepto,& ſub graui pœna interdicta
ſunt, vt Ada,& Eua de ligno ſcientiæ, boni,& mali, ſicut narrarur Gen. 2. Verba S. Gregorij hæc vitium tentat. Aſiqu
quando enim indigentiæ tempora præuenit: aliquando cibos lautiores
lau quærit: aliquando, quæ ſuméẽda ſunt, præparari accuratiùs expetit: interdum in ipſa quantitate cibi fumendi, menſuram moderatæ refe
KNrE omnia conſtituendum eſt, non peccaſſe Eſau tenen-
ſunt: Sciendũ eſt, quia quinque modis nos guſæ 83
tee ons Kumenii
diteposa gpie deh a Gllotu criicio ruulemdi rriss Snn un vidd ret ktxr miltmet oirum Wwin ſtioe iecdioles tellanper Walt. 0 Ururoass, dumüca
6
1 9A 1 4
—2
primogen A ed. tult Simo deannexu danc enir nü d. dign ute 4 Hoc an & Dei nunqua Dropier tum obe deccauuit wan eſc Aanrrzta ſon Tdür vm Cdo, ) Rendemr Ac pernui ngerdal

edit dibit, noge
peccdl autener⸗ Uudti ²n do Iacob delatdt erat. Er tiibut=ſtat argl.
priusſ Ao, natut l i. Deita= idebatſe
ipuè A= luo llac,
. quod an liqucha dimogs n x per Dai
umin= emiusm. 1
grauiſſun a. Ac pho mtempc i gule h
m, qua= qui nuld
um ficI Pauliſer- 22 vend— rimogenul ge mod ccandiſ nedendi— le lonaib b eceſle bum 4 4 oncupil Hus pro octurd— conditui 1* it 1— b rto,ob m cohe ſcribit! h. cap. vthocli NMoles m pocc ,— ndumg * 1 interdt d grau 3 15 iAcut= r Ge 1 que nos g03 anque 5 nes ra prx f Nu 1ccUld nt, præp deg
7
1 N.GENESIS CA P. XXV. 65 refectionis excedit. Nonnumquam verò& abiectius eſt quod deſiderat:
& tamen ipſo actu immenſi deſiderij deteriùs peccat. Morris quippe ſen-
tentiã, patris ore, Ionathas meruit; quia in guſtu mellis, præſcriptũ eden-
di tẽpus anreuertit. Et ex Ægypto populus eductus, in eremo occubuirt, quia deſpecto manna, cibos carnium petijt, quos lauriores putauit. Et cul- pa filiorum Heli fuit, quòd noluerunt, antiquo more, coctas carnes de ſa- crificio accipere, ſed crudas, vt accuratiùs coctas ederent. Et cum ad Hie- ruſalem dicitur: Hæc fuit iniquitas Sodomæ ſororis tuæ, ſuperbia, ſa-
turitas panis,& abundantia: apertè oſtenditur, quod iccirco ſalu- tem perdidit, quia ſuperbiæ vitio menſuram moderatæ refectionis ex-
ceſſit. Et primogenitorum gloriam Eſau amiſit quia magno actu deſide-
rij, vilem cibum lenticulæ concupiuit, quam dum primogenitis prætulit,
quo in illum appetitu anhelaret, indicauit. Neque enim cibus, ſed appeti- tus in vitio eſt. Vnde,& lautiores cibos plerumque ſine culpa ſumimus,& abiectiores non ſine reatu Cõſcientiæ deguſtamus. Eſau primatũ ob len- ticulam perdidit;& Helias in eremo, virtutem ſpiritus, carnes edẽdo ſer- uauit. Quare Diabolus ſciẽs non cibũ ſed cibi concupiſcientiã eſſe causã
dãnationis,& primũ ſibi hominẽé, non carne, ſed pomo, ſubdidit,& ſecun-
dum nõ carne, ſed pane tentauit. Hinc fit, vt plerũque Adã culpa cõmitta- tur, etiã cùm abiecta,& vilia ſumuntur. Neque enim Adã ſolus, vt à vetito ſe pomo contineret, præceptũ prohibitionis accepit; ſiquidẽ cum alimẽta quædam ſaluti noſtræ Deus contraria indicat, ab ijs nos quaſi per ſenten- tiam prohibitionis vetat. Et dum concupiſcentes, noxia attingimus, quid aliud quàm vetita deguſtamus? Sunt itaque ſumenda, quæ naturæ neceſ⸗
ſitas quærit,& non quæ edendi libido ſuggerit. Hæc B. Gregorius. 84 Alterum peccatum Eſau fuit vecordia,& vilitas animi, tantum bonum
primogenituræ, tam paruo, vilique pretio vendentis. Tertium peccatum, fuit Simoniæ: vendidit enim rem ſacram, id eſt, ſacerdotium eo tempo- re annexum Primogenituræ. Quartum peccatum, fuit ingratitudinis; hanc enim in iſto facto Bſau, agnoſcit,& exaggerat Chryſoſtomus ho- milia 50. in Geneſim. Vendidit Eſau propter cibum, ait Chryſoſtomus, dignitatem naturà ſibi datam,& ideo ingratus fuit, atque indignus ea.
Hoc autem totum factum eſt, vt illius demonſtraretur ingratitudo,
& Dei oraculum adimpleretur. Hæc igitur nos audientes, diſcamus, numquam negligere dona à Deo nobis data, neque perdere magna, propter parua,& vilia. Hæc Chryſoſtomus. Quintum fuit, pecca-
3.... 5.*.— X tum obſtinationis in malo, arque impœnitentiæ: non enim tantùm
peccauit ex perturbatione animi dum flagrans libidine gulæ propter
vnam eſcam, vendidit primogenita: ſed poſtea, iam expleta fame,
exſaturataque cupiditate, nihilominus permanſit in peccato, nec re- ſipuit. Idque, ſecundùm Caietanum, ſatis indicauit Moſes dicens, il-
lum cibo,& potu ſatiatum abijſſe, paruipendentem venditionem primo-
genitorum. Nec erraret fortaſſe quiſpiã ſi diceret, eum perfidiæ quoque,
ac periurij crimine peccaſſe. Iccirco enim paruipendit, quod pollicitus,&
.... 1 interpoſito iureiurando pactus cum Iacob fuerat, quia non habebat in
3. Reg. 19,
Geneſ.z. Matth. 3⸗
Secidum pec-
catunꝛ ſtulti-—
tia,& vilitas animi. Tertium pec- eat um Simo- nia.
Chr⸗ſo 0. Quarti pec- catum, ingra- titudo.
Caietanus.
Sextum pecca
tum, perjidia, & periurium.

Eſau duode- eim in rebus præfigu rafe impiorum,; ac reproboru ho⸗ minum inge- nia, mores, ſtu dia facta, exi- tus denique,
& fines.
I. Reg. 6.
Locus ex ca- 3 · Sap.
56 CO MMENTARIORVM in animo id ſeruare:& quia putabat patrem ſuum, tale eius promiſſum ir- ritum caſsumque facturum:& ſperabat numquam ſe fratri ſuo ceſſurum iure primogenituræ. Et idcirco dicitur, eum abijſſe, paruipẽdentem quòd primogenita vendidiſſet.
Cæterum quia Patres tradunt, Eſau geſſiſſe typum impiorum homi- num, ac reproborum, curſim captimque declarandum eſt, quibus in re- bus Eſau reprobos homines præfigurauerit. Licet autem. huiuſcemodi res ad duodecim fermè capita redigere. Ac primò quidem Eſau ſecun- dùm legem naturæ, prior fuit,& apud hômines præſtabilior, atque hono- rabilior: contrà verò Iacob, talis fuit non apud homines, ſed apud Deum.
Sic plerumque, Malog videas excellere naturalibus donis ingenij, memo- riæ, prudentiæ, nobilitatis, ſanitatis, roboris, pulchritudinis,& ab homini- bus præcipuè coli,& honorari: coram Deo autem inglorios,& ignobi- les,& abiectos eſſe: Homo enim videt ea quæ apparent, Deus autem intue- tur cor. Secundò de Eſau,& poſteritate eius dictum eſt: Maior ſcruiet mi- nori. Ita reprobi videntur dominari bonis, ſed profectò ſeruiunt illis:tum in hac vita, quia illorum dominatio deſeruit promouendæ Sanctorum in terris virtuti,& amplificandæ in cœlis felicitati: tum maximè poſt hanc vitamʒtunc enim, vt ſcriptum eſt Sapientiæ 3. Judicabunt nationes,& do- minabuntur populis. Tunc etiam complebitur quod promiſit Deus Sanctis(referente B. Ioanne Apocalypſis 2.) Qui vicerit,& cuſto- dierit vque in finem opera mea, dabo illi poreſtatem ſuper Gentes,& reget eas in virga ferrea,&. Tertiò, colliſio,& concertatio Eſau cum lacob in- tra vterum matris, ſigni ficabat malos Chriſtianos, ſiue in hoc mundo- ſi- ue in Eccleſia, ſiue in religioſis congregationibus, commoturos pugnas, & hella,& perſecutiones contra bonos,& perfectos Dei ſeruos. Quar- do; Prior egreſſus eſt exvtero Eſau; ſed eius egredientis calcaneum, pro- ximè ſubſequens lacob, apprehenſum tenebat. Ad eundem modum, Re- proborum priora ſunt læœta,& proſpera,& in ſpeciem expetenda:at extre- ma,& nouiſſima, ſunt luctuoſa,& funeſta,& plena ſempiternæ infelicita-
tis,& miſeriæ. Victoria igitur,& præſtantia Electorum ſuper Reprobos
apparet in calcaneo, id eſt, in nouiſſimis eorum. Quocirca Dauid pſalmo 2. cum ſuper impiorum proſperitate multa diſpuraſſet, illud denique ad- unxit, E xistimabam vt cognoſcerem, hoc labor eſt ante me. Donec intrem in Sanctuarium Dei,& intelligam in nouiſſimis eorum. Et ſæ pe diuina ſcri ptura ſuadet, ne commoueamur proſperitate impiorum cernentes præſentem eorum felicitatem: ſed ſpectemus, æſtimemuſque eorum vltima,& no- uiſſima. De quo nos etiam ſuo exemplo monet Dauid, dicens Pfalno 36 Qidi mpium ſuperexaltatum,& eleuatum ſicut cedros Libani,& tranſiui, 8 eccé non eratʒ quæſiui eum,& non eſt inuentus locus eius. Quintò, Efau totus. erat piloſus,& hiſpidus: quod quidem denotabar aſperos eiuus motcs fe. Sunman llen 3 verſutum„& aſtutum ingenium& libidinoſum affe- ruln:tates lunt impij.& re A ErAr R L cola:& hac re rſtemabl Jeorrehr hhes Sero et ar Plcu venator,& agri- temporalium bono um S 91 1n5 Crum qul atnatores funt rum,& toto pectore incumbunt ad conſectandam,
& com
corpata potalione omace Dumogen VoronD dreulim uln, corncnllat qudens venduhn wdlcensl Etyumcl amoröcopu celaptad ſa, ingen broem nouiſtmo. 80 gtütic Krrrgeic anr adit di tüld non A ac Oue ſa ab olut Qleqle geuchonl licia
*
dä

R 3
frat cellaruom
u uam äudl
n l ibus inte. dutet iuſcemoci duid= ſau ſecon- abil— que hono. nes,1= hud Deum lonig rnij memo.
udini= ib homim. inglo e Kignohi ent, IʒAutem inme eſt: u ſeruietm. dd tan ntilliseum end=ictorumi um mi- idpoſt han cabun— ones, Gd quod nniſit Deu
Luu, G eußh
*
ſaper“, E ng io Elt=en lacobi. ſiueit munqdoſſ- „comt: cos pugma dos D6lOs. Quu lentis=ieum, yyn eund ε&eπdum Re em erß„— da:at exte-
*
iſempi nt infelicir
torum— Reptode
uocir uid plamm raſſet,1— leniqle 4 ateme. ue miem 9
„d mn naſctipm Et ſæpa naſcripum
præſenes ncerns pteſeun
c corut— me d auid, d E Plamo; 3
„ nnlun 12 Lib*— nn 1
148. A 1.. taſperd t= motebr⸗
n&ll olum ite m c.
3 1A
. dim um bomie
Efautoto
*
GENESIS CAbP. XNV.,
& comparandam mundanam felicitatem. Hoc autem pulcherrima diſ-
putarione S. Gregorius declarauit; quam nos paulò ſupra numero 60.
commemorauimus. Septimò pro vna eſca lenticulæ vendidit magnum Primogenituræ bonum:ad eundem modum Reprobi, ius adoptionis fi-
liorum Dei,& ſpem vitæ æternæ, commutant cum amore& voluptate
breuiſſimorum,& viliſſimorum bonorum: quorum ſanè commutatio,
Kultior,& ſtolidior eſt multò, quàm illa Diomedis& Glauci armorum
commutatio, apud veteres celebratiſſima. Octauò. Eſau tãtum damnum,
quòd vendita primogeniturà fecerat, paruipependit: Sic Reprobi amiſſio
nem diuinæ gratiæ,& cœleſtis gloriæ pro nihilo ducunt. Nonò. Eſau vxo- res ducens mulieres Chananæas, vehementer parentes ſuos offendit, vt ſcriptum eſt in fine capitis xxvj. lta prorſus mali Chriſtiani, ardentiſſimo amore copulati bonis terrenis,& Deum grauiter offendunt, ſanctam Ec- cleſiam valdè contriſtant. Decimò. Senſit denique Eſau mala,& damna ſua,& ingemuit,& fleuit,& pœnituit: Sed irrita,& caſſa pœnitentia. In li- bro etiam Sapientiæ deſcribitur ſera,& infructuoſa pœnitentia, quam in nouiſſimo agunt Impij non ex dolore culpæ,& amore Dei, ſed ex dam- no perditionis æternæ ſuſceptam. Vndecimò Eſau perpetuò oderat lacob, & vitæ eius inſidiabatur. Similiter Dominus dixit diſcipulis ſuis: Mundus vos odit: Si de mundo fuiſſetis, mundus quod ſuum erat, diligeret: quia verb de mido non eſtis, propterea odit vos mundus: Duodecimò Iſaac diligebat Eſau, non ſimpliciter. ſed ſecundùm quid, quia de eius venatione veſcebatur,
quæ ſatis leuts erat diligendi cauſa: at Rebecca præcisè,& ſimpliciter,& abſolutè diligebat Iacob: cùm enim eſſer vir innocens,& ſanctus, vſque-
quaque amabilis,& diligendus erat. Mali quoque homines, non ſunt dili- gendi, niſi lecundùm quid;quòd propter eorum nonnulla opera,& arti- ficia,& inuenta corporalia, ſæpe proſunt,& vtiliter deſeruiunt So- cietati humanæ: at electi,& Sancti, vt magni ſumt,& hono- rati coram Deo, ita ſimpliciter amandi ſunt,& ho- norandi. Conſidera quid per Malachiam dixerit Deus: Iacob dilexi,
Eſau autem odio habui.
Comm. in Gen. Tom 4. h
Sapien. J.
Ioan.z

—
2 1 1
4 f 1 1 1 4 4 I BI I f f 1
—
——
—
—
BENEDICEII
PERERII COM- MENTARIA IN GENESIS
CA P V T V IGESAI MTV MSA EATI M.
ARGVMENTVMI.
De profectione Iſaac ob famem, ex terra Chanaan in Vrbem Geruram, ad Regem Abimelech: de proſperitate item eius dum ibi peregrina- retur ſimulque vexatione quam paſſuss eſt à Philiſtinis: denique de fædere inter ipſum& Abimelech:& de coniugio Eſau.
Rr Aautem fame ſuper terram, poſt eam à ſterilitatẽ quæ acciderat in diebus Abra- ham. abijt Iſaac ad Abimelech regem Pa- læeſtinorum in Gerara. Apparuitque ci
—— n— ——= — ₰—
2 tibi. Et peregrinare in ea, eroque tecum, & benedicam tibi:tibi enim& ſemini tuo dabo vniuerſas re- giones has, complens iuramentum quod ſpopondi Abraham 4 patri tuo. Et multiplicabo ſemen tuum ſicut ſtellas cœli: dabõ- que poſteris tuis vniuerſas regiones has:& benedicentur in ſe- mine tuo omnes gentes terræ, eo quòd obedierit Abraham voci meæ,& cuſtodierit præcepta& mandata mea,& ceremo- nias legęſque ſeruauerit. Manſit itaque Iſaac in Geraris. Qui cùm interrogaretur à viris loci illius ſuper vxore ſua, reſpõdit: ſoror
—
00 ſorot me coviugi pojcli motal
focerar root 4 AN 1 len patris tant D. busant dererun urx ac
puteũ Latitu ſap ert arit unhe dd& mak ekeeng tel. 4
——
—

E 1 AI M. aan in] Au Genum
jus aus pereginn Philt deninu 4
U. uugI0 5—
b uperto= vpoſten zerat iñ E bus Abr
Abimel=fegem A ultque! ara. Aultque
COMMENT. IN GENESIS CAb. XXV. 59 ſoror mea eſt:timuerat enim confiteri quòd ſibi eſſet ſociata 6 coniugio, reputans ne fortè interficerent eum propter illius pulcritudinem. Cùmque pertrãſiſſent dies plurimi,& ibidem? moraretur, proſpiciens Abimelech Rex Paleſtinorum per fe- neſtram, vidit eum iocantem cum Rebecca vxore ſua. Et ac-? cerſito eo, ait: Perſpicuum eſt quòdvxor tua ſit: cur mentitus es cam ſororem tuam eſſe: Reſpondit: Timui ne morerer propter cã. Dixitque Abimelech: Quare impoſuiſti nobis? potuit coi- 10 re quiſpiam de populo cum vxore tua,& induxeras ſuper nos grande peccatum. Præcepitque omni populo, dicens: Qui te- i1 tigerit hominis huius vxoréẽ, morte morietur. Scuit autẽ Iſaac 72. in terra illa,& inuenit in ipſo anno centuplum: benedixitque ei Dominus. Et locupletatus eſt homo,& ibat proficiens atque 13 ſucereſcens, donec magnus vehementer effectus eſt habuit 14 quoque poſſeſſiones ouium& armentorum,& familiæ pluri- mum. Ob hoc inuidentes ei Palæſtini, omnes puteos quos 15 foderant ſerui patris illius Abraham, illo tempore obſtruxe- runt, implentes humo: in tantum, vt ipſe Abimelech diceret 16 ad Iſaac: Recede à nobis; quoniam potentior nobis factus es 17 valdè. Et ille diſcedens, vt veniret ad torrentem Geraræ, habi- 18 tarétque ibi, rurſum fodit alios Puteos, quos foderant ſerui patris ſui Abraham,& quos, ille mortuo, olim obſtruxe- rant Philiſtijm: appellauitque cos eiſdem nominibus qui- bus ante pater vocauerat. Foderüúntque in Torrente,& re- 19 pererunt aquam viuam. Sed& ibi iurgium fuit paſtorum Ge- raræ aduerſus paſtores Iſaac, dicentium: Noſtra eſt aqua. quamobrem nomen putei ex co, quod acciderat, vocauit Calumniam: Foderunt autem& aliũ:& pro illo quoque rixati 21 ſunt, appellauitque eũ, Inimicitias. Profectus inde, fodit alium 22 puteũ, pro quo non contenderunt: itaque vocauit nomen eius Latitudo, dicẽs. Nunc dilatauit nos Dominus,& fecit creſcere ſuper terram. Aſcendit autem ex illo loco in Berſabee, vbi ap- 23 paruit ei Dominus in ipſa nocte, dicens, Ego ſum Deus Abra- ham patris tui, noli timere, quia egotecum ſum: benedicam tibi,& multiplicabo ſemen ruum propter ſeruum meũ Abra- ham. ltaque edificauit ibi altare:& inuocato nomine Domini, 25
extendit tabernac ulum: præcepitque ſeruis ſuis vt foderẽt pu-
teũ. Ad quem locum cùm veniſſent de Geraris Abimelech& 26 b h 2.
2 4

2
Ochozath amicus illius,& Phicol dux militum, locutus eſt eis 7 Haac: Quid veniſtis ad me hominem quem odiſtis& expuli- 28 ſtis à vobis: Qui reſponderunt, Vidimus tecum eſſe Dominu,
„R& idcirco nos diximus: Sit iuramentum inter nos,& ineamus
30.
§. Auguſt.
fœdus, vt non facias nobis quicquam mali, ſicut& nos nihil tuorum attigimus, nec fecimus quod te læderet: ſed cum pace dimiſimus auctum benedictione Domini. Fecit ergo eis con-
31 uiuium,& Poſt cibum& potum, ſurgentes manè, iurauerunt 32 ſibi mutuò:dimiſitque eos Iſaac pacificè in locum ſuum. Ecce autem venerant in ipſo die ſerui Iſaac annuntiantes ei de pu-
3 teo, quem foderant, atque dicentes, Inuenimus? aquam: v nde appellauit cum Abundantiam:& nomen Vrbi impoſitum eſt Berſabee, vſque in præſentem diem. Eſau verò quadragena- rius duxit vxores, Iudith filiam Beeri Hethæi,& Baſemath filiam Elon ciuſdem loci: quæ ambæ offenderunt animum
Iſaac& Rebeccæ.
2 —
PRFEAIIO.
X N Ẍ R S 8 X 8△ X½ X½△ 8 8 —* 2 8 2 O .8 S — 8* S α +— 8△ — 2 T *
d 9 ea 4 zu 5 zeeeran a fuate 5 pire prar æcede 2r vige Vihne mun to; ) N an verò factum ſit antea,& hic narretur per recapitulatio- nem, diſputat B. Auguſtinus in quæſtione 7z. in Geneſim. Et primò docet non repugnare quo minus hiſtoria huius capitis. Necun- dum ordinem téporis, ſubſecuta ſit antecedentis capitis biſvriam Verum denique concludit, quæ traduntur in hoccapite, non in ſuo loco narræri; qnippe cum multo ante geſta ſint: ſed ea propter commoditatem narra- tionis Moſaicæ, ſe poſtpoſita,&¹ in hoc loco per recapitulationẽ, vt dixi, commemorari. Verba ipſa quæ ad rem faciunt B. Auguſtini, hæc ſunt: Quæritur, hoc quod narratur de profectione Iſaac ad regem Abimelech, quando ſi t factum: Vtrum poftquam Eſau vendiait primogenita ſua, quem ordinem habet narratio Moſis: an, vt fleri ſ5- let, per„ecaptulan Dnee narrator ad ea reuerſus ſit,cum proceſſus 4 5 Nijs Waac ad eum locum perueniſſet, qui de lenticula& venditio- e primogeniture rommemoratur. Mouet autem ohrulauem nuu hoc loco nominatur Abimelech ille ipſe qui Saram concupiera. Gene ſ.
Genſa
tiai ltan
—
un 4 vaun dAn Verd
4
uuli

— S₰ — — ½ — —
Se nihil Let:— um pace -t eis con. and t rauerum ocui am. Ecc- atianrei de pa- ms m: vnds irbi dütum ch verd2 dragem. thei— zaſemarl endertt animun
n eyin um ſti denti d u qum rretur qhitulit uond— cen iu hu dA th, ſaun
T rghitis m TVin
non in 1u? unnaj 4
„mmd Wem nun
B. Alkünbt
autem
uiu Faru us 1p fui Sch di
b CENESIS CA P. XXVI. 6 Ceneſ.20. nec ſolum ille, ſed etiam paranymphus eius& princeys mili- tie, ijdem illic atq; hic commemorantur. EX quo dubitari poſſet, vtrum Killi tanto tempore Viuere potuerint: Brenim, cum ille Saram accepitnõ- dum erat natus Iſaac, fed promiſſus Ponamus igitur antéequann naſcere-
8
tur Maac, id ſſe factum: Iſaac porro generauit Iacob&x Eſau, natus
annos ſexaginta: tum autem E ſau vendidit primogenita, iam erat iu-
nenbs, nec minor anno vigeſimo; ſicut Abimelech cum accepit Saram, vigeſimum annum excedebat: quare ab eo tempore vſque ad hanc pro- fectionem ſaat ad ipſum, exactis octoginta annis, centum anno- rum, vt minimum, erat nunc Abimelech z quorum, atque etiam multo
amplius, illius temporus hominũ ætas capax erat. Quod igitur attinet ad rationem temporus, nulla neceſtitate cogimur dicere, profectionem Iſaac ad Abimelechp non eſſe bic ſub loco, fedl perrecapitulationem, tpoſitam. b Verumtamen, quia Iſaac diuturno tempore fuiſſé illic dicitur apud Abimelech,& puteos fodiſſé,& de his contendiſſe cum Philiftæis,& Valdè ditatum eſſe pecunias mirum niſi recapitulando iſta commemo- rantur: quæ ideo fnerant pretermiſſa,vt primum de filis eius, ſque ad illum locum de venditione primogenituræ, narratio perueniret. Hacte- nus ex Auguſtino.
2 At enimverò, fundamentum opinionis Augustini videtur infir An fuerit i- mum,& probahilior contraria ſententia. Sumit ille pro certo, regem Ae rhdi Abimelech, hic nominatum, fuiſſé ilum ipfum qui mminatur Gen. 29. nominatur Quod non ſöolum Remigius& Thostatus,& alij negarunt, ſed ratio bos 1d60, I ipſa diſſuadere videtur. Cum enim accidit quod narratur hoc capite, Benaame Haac propè centenarius erat: ſub finem enim capiti huius adiiungitur, moraroselt Eſau, cum iam eſſet quadragenarius, duxiſſe vxores Chananæas quod T a0 atue⸗
fuiſſet idem Abimelech, ille Abrahæ,& hic Iaac cum ille tunc iam grandænus eſſet rex, habens nempè vxores, ſequeretur regnaſſe eum plus centum annoszquod non eſſetadmodum credibile teſtante Scriptu- mu Eccleſiaſtici o. Omnis potentatus vita breuis. Adice quod ſ fuiſſet idem Abimelech, acrius expoſtulaſſet cum Iſaac, qui dixerat es Rebeccam eſſe ſororem fuam 3 commemorans nempe iam ſe antea ſimili diſßsimulationis artificio deluſum& deceptum fuiſſe à patre eius Abra- ham. Nec moueat quemquam ſimilitudo nomintls Abimelech: vtenim
teſtutur S. Hieronymus, tale nomen erat in eo tempore; commdnt S. Hier R.„.
regum Palæſtine: quemadmodum nomen Pharaonis regum Ae- Comweata
gypti;& poſt Alexandrum Magnum, nomen Pptolemæi,& no- Bechielte
men Ceſaris& Auguſti commune erat Semunuen Imperatorum. „ 3

Ioſephus.
VERS. I.
Rupertus. Caietanus.
Senej. 21.
62 CO M ME N T. I N Nullaigitur ratio vetat credere, hiſtoriam huius dapitus in loc ſe ennr- ratam, ꝙ non per Tecapitulationem. Non ſum neſctus 10 ephum 11.r.
.„— 4.— 7„ 7... Antiquitatum ſignificare„ Riſſe eundem re em Abimelech„ nihilomi- nus tamen contraria ſententia videtur probabilior.
Orta fame ſuper terram, poſt eam ſterilitatem quæ acciderat in diebus Abrahæ; abiit Iſaac ad Abimelech re- gem Palæſtinorum in Gerara.
Vu dicitur fuiſſe fames ſuper terram, intelligendum eſt de
tcerra Chanaan, quam vniuerſam fames ob frumenti penu-
riam inuaſerat. Itaque, Geraris quoque,& in regione Palæ- ſKinorum fames erat; non enim illuc Iſaac iuit, quòd ibi co-
ia eſſet frumenti, vt inibi maneret; ſed vt illac tranſiret in Ægyptum; vel iuſſus eſt à Deo ibi commorari, quo illuſtrior fieret benignitas Dei erga ipſum: quem in tanta fterilitate, non modò ſuſtentauerit, ſed etiam
gyptum: viſione tamen Dei præcepròque monitum, illuc iuiſſe. Ita-
quæ contigit, cum primùm venit Abraham Chananitidem, annos natus ſeptuaginta quinque, vt traditur Gen. 1 2. ex quo tempore vfſque ad hanc ſecundam famem, anni amplius centum tranſierunt. In hoc enim tem- pore, Iſaac fuiſſe videtur annorum, non minus nonaginta; ſiquidem iam ſexagenarius genuerat Iacob& Efau;& iſtis iam ad ultis,& Eſau in ve- natione& agricultura exercitato,& poſt venditionem primogenituræ, quo tempote Eſau proculdubio minor trigeſimo anno non erat; poſt hæe, inquam, accidit quod in principio huius capitis narratur de fame: à ſeptuage ſimo autem quinto anno Abrahæ, vſque ad nonageſimum Iſaac, qut centenario iam patre natus eſt, numerantur anni centum quindecim. Quanquam poteſt dici, famem hic memoratam fuiſſe recentiorem ea fa- me, quæ memoratur Geneſ. 1 2. eam dico famem, ob quam Abraham li- cet id Moſes expreſsè non ſcribat, profectus eſt Gerara in terram palæ- ſtinorum, vt ſupra dictum eſt Genel. 20.& nos ibi in tertio Tomo indi- an 19 Mmero- 5 16 A 4-.6.
Sheheszenetofee deher ain eihemanafeevdeen , fal graſſet ad Philiſtæos: à quibus videlicet ti-
mens vitæ ſuæ, coactus eſt diſimulato coniugio, Saram appellare ſoro- rem. Sed vbi erat Iſaac tunc,& ex quo loco profectus eſt Gerara? Aut erat in vrbe Berſabea; aut in locis vicinis, iuxta puteum Videntis& Vi- uenti': Sic enim paulò ſupra capite 25. ſcriptum eſt: P'oſt ebitum Abrahe, benedixit Devs Iſaac filio eius, qui habitabat iuxta puteum Dideniis& Vi- uentis.
ents Elas annotuln: n orum ci ineo b C drag 3 pole ral b z ſenn ecioles Dh vuum kcrſwk Näwannl ala
Irgs,!
3 uns Nül den then tqle (reucite Noe keh ec cinſa tranlir C0 rr tetran! exillgye ipulmm, Dlangne nertejetu
A. Kpnt
ſehems
nne Audi mohler

b
4= Geſena.
4= hum lihr S. 4
ime= nihilm.
m accideras mcl= re- a.
3
intc dum eltce
—
ob M enti pene.
2, KXpm rione Dak.
laac ihs uôd ididc.
ni Egypum heret gnitas Dei uſten= ſed eim mfeceh uperuut Serara= Nuͤm ink tum, I auille. Iu avrbet M rara, ilt :K priuslei id ctd— et expolit brabe, ures fuul ananitid uunos häl otem 1 Jue ad han runt. It enimten wiicemim maduithi Eauin. — ogenüus
tionem— 6 3
4 MoII nonagit—
mo Inn ar terat; R pitis nat* de fame;
—
b GENESIS CAP. XXVI. 63 aentis. Erat autem Iſaac, cum mortuus eſt Abraham, ſeptuagintaquinque annorum; cum autem nunc profectus eſt Gerara, erat ſicut diximus, an- norum circiter nonaginta habitauerat igitur illic per quindecim annos: immo plures; nam cum accepit Rebeccam coniugem,(erat autem tunc
quadragenarius) dicitur Geneſ. 24. ambulaſſe tunc per viam quæ ducit
ad puteum nomine Videntis& Viuentis, habitabat enim in terra au-
ſtrali.
Verum quærat aliquis, cur ob famem; Egyptum potius quàm alias regiones petere voluerit Iſaac. Id ſanòè fecit ille, tum ob vicinitatem tum ob maximam eius terræ fertilitatem: ſic fec erat pater eius Abraham, ſic
fecit poſt ipſum filius eius Iacob. Cauſam tantæ fertilitatis Ægypti fert
Nilus, annua exundatione terram Ægypti latiſſimè irrigans; quæ alioqui,
ob ſolis ardorem, nimium areſcens ſolueretur in puluerem: nec ſolum irrigans, ſed oblimans etiam atque fœcundans; eo quippe limo pin- gueſcit& fœcundatur terra. Qupcirca fertilitas ibi petfrequens eſt;&
rara ſteriliras; cuius tanien ſterilitatis cauſæ ſunt tam nimius, quàm exi-
guus Nili effluxus. Auctus verò eius fluminis, per puteos, menſuræ notis deprehenduntur. Iuſtum incrementum, eſt cubitorum ſexdecim. Mino- res aquæ non omnia rigant: ampliores detinent; tardiùs recedendo. Hæ ſerendi tempora abſumunt ſolo madente: illæ non dant, ſitiente: vtrum- que reputat Prouincia. In duodecim cubitis famem ſentit; in tredecim, etiamnum eſurit: quatuordecim cubita hilaritatem afferunt: quinde- cim ſaturitatem: ſexdecim delicias. Sed cur Iſaac iturus in Ægyptum, tranſire voluit vrbem Gerara? Quia ex terra Chanaan in Egyptum, vel contrà, ex Ægypto in terra Chanaan breuius& commodius eſt iter per terram Philiſthinorum, cuius metropolis erat vrbs Gerara; vt colligitur
ex illis verbis Moyſis, quæ ſunt in capite 13. Exodi: Cum emiſiſſet Pharao
—
De fertilita- tus,& nonnu- quam ſterili- tates Kegopta caus ſts.
Pli. lib 1.Cd. 9 6
pulumnon eos duxit Dominus er vian p piliſtim, quæ Vioina eſt:re- popul duxit O per viam terræ Philiſtijm, quæ a eſt
puians ne fortè pœniteret eum, ſi vidiſſet aduerſum ſe bella conſurgere,& re- uerteretur in Aegyptum.
-—
quieſce in terra quam dixero tibi:& peregrinare in ea, erõque tecum,& benedicam tibi.
Apparuit ei Dominus,& ait: Ne deſcendas in EÆgyptum, ſed
&c eſt prima Dei apparitio& viſio facta Iſaac. Sed qualis fuerit,& quemadmodum facta, in ſomnône an in vigilia, oer Angelümne ſub forma humana, an in ſpiritu per ecſta- im, quia Moſes non indicat, incertum eſt. Caietanus exiſti- uod expreſsè dictum non ſit, factam in ſomno, intellegi debere
factam eſſe in vigilia. Sed cur Deus noluit Iſaac ire in EÆgyptum, quò ta-
men ire voluit antea patrem eius Abraham,& poſtea filium eius Iacobꝰ Audi Theodorerum in quæſtione 76:in Geneſim: Per omnia Deus de-
monſtrat ſapientiam ac prouidentiam ſuam. Etenim permiſit Abraham ex
VIK S. 2.
Cur noluerit Deus Iſaac zre zn Ag)yp- tum, quo ta- men luerat Abraham. Theodoret.

Hebræori ri- aicula opinio.
Geseſ. 2 Z.
Nota varios modos preui- dentiæ Dei,
circa e ius ſer-
999§.
Geneſ 12.
64 cCOMMEN T. IN
ex Chananæa propter famem ire in Egyptum; non quòd cum illic non poſſet alere, ſed vt Ægyptijs oſtenderet viri pietatem& religionẽ, eoſ- que prouocaret ad imitandam eius virtutem. Filium autem eius Uluc ire prohibuit, eique rerum neceſſariarum copiam in terra ſterili uppedita- uit; demonſtrans vtique, quòd hæc patri largiri potuiſſer, quæ filio abũ- dè præbuit. Cum enim omnes cius regionis incolæ in ſumma inopia,& rerum neceſſariarum penuria verſarentur,& terra nihil produceret; mul- tiplicem ille fructum accepit. Hæc Theodoretus. Hebræi, referente Thoſtato, aiunt, idcirco non debuiſſe Iſaac egredi Terram promiſſionis, qudòd eſſet ipſe conſecratus Deo, cum eum pater, iuſſu Dei, immolare voluit. Quaſi verò Terra promiſſionis, tunc ſanctior eſſet quàm Ægy- ptus, aut aliæ regiones; cùm eius incolæ, propter immanitatem ſcelerum,
inde ſint à Deo exterminati, vt ſcriptum eſt Leuit. 18. Nazaræi quoque
conſecrati erant Deo, non idcirco tamen prohibebantur exire Terram promiſſionis; vt manifeſtum eſt legenti, quæ de eorum conſecratione& officio traduntur Numerorum 6. Quineriam Iacob ſeipſum dicauit& conſecrauit Deo, vt patet infrà Geneſ. 28. nec ea re tamen prohibitus eſt egreſſu ex Terra Chanaan. e. b
Poterat igitur Deus facere cum Iſaac, quod fecerat ante centum an-7
nos cum Abraham, permittendo ire eum in Egyptum,& inibi ſeruando eum; quemadmodum potuiſſet tunc facere cum Abraham, quod nune fecit cum Iſaac, retinendo eum in Terra Chanaan,& vbi fame cęteri pre-
1
mebantur, ibi copiam frumenti& bonorum omnium abundantiam ei
ſuppeditare. Voluit igitur Deus in iſtis duobus Patriarchis oſtendere va-
—
rios modos& rationes prouidentiæ ſuæ, quibus mirabilitet vtitur in ſer- 2*—**. X 8 5„——— uis ſuis variè liberandis, tuendis, mag 1
* 1-— 1 8— 6 8 2 ₰— 6 Q— 24- 8 18 ghiHlcandis,& ad pr ædeſtinatam 1+ 418 -— 9 1 4
rernam felicitatem perducendis. Sequitur: Quieſce in terra quam mon- ſtrauero tibi. Hæc fuit terra Philiſtinorum, cuius metropolis erat vrbs Ge- rara: quam terram Deus non ſtatim à primo nominatim oſtendit Iſaac; ſed poſtquam ille accinxerat ſe ad iter, aut etiam tacito Dei ductu iam irer ceperat; quo nimirum magis fidem eius& obedientiam probarer: itidem namque fecerat cum Abraham, quando eum de Chaldæa euoca- uit, dicens: Egredere de terra tua,& de cognatione tua,& de domo patris tui, & veni in terram quam monſtranero tibi. 1*
L 1. 4 3. H 4 7„ Et multiplicabo ſemen tuum ſicut ſtellas cœli: dabõque po-
ſteris tuis vniuerſas regiones has:& benedicentur in ſemi- ne tuo omnes gentes: eo quòd obedierit Abraham voci meæ,& cuſtodierit præcepta& mandata mea,& cæremo- nias legẽſque ſeruauerit.
——
INC apparet, tres illas nobiles promiſſiones, quas Deus Abra-
5 5 hæ dederat, vnam de multiplicando& magnificando eius ſemi- . ne inſtar ſtellarum; alteram de tradenda ei poſſeſſione Terræ
Chanaanz
(lanur dæeract! merita.d lerdi c 105,il awünop falt elc votera: Cancdano Molsbe im lat eimpet ult O 4 peath, decindo uuntuan enpA os bee dul dei Qude hum h
kem,

8
8 llc non
——
[ dna, ebl. net= Sillucite ſts lpppecdin- ler ☚ kllio abü. 2l inopia a Upo Jeretzmul deb n referente erad=miſſions, iluln immolar dr eſl am Egp.
1
aanis celerum 8. Nei quoqus Hantut n e Terxam rum rationed ob ſei dicauita- tumciz uͤbitus el
terat a=ntum a tum, iſeruand Abrahh uodnm &xbi t= cetetipee anium It= dantiame triatchl ndeten mitabil— titur ule cad 1 M utam il ieſcen r- wam ma
aetropo uvrbSG
“
n tacito ductuim obediesh 1 probus umde(— læa euocr
„a„H ua, de patkut
7 ſ coli: m 5—le
nſel nedichbLmn el
min nrind ꝛ endit lau
crNEBISIS CA p. XXVI. 65
Chanaanztertiam de Meſſia ex eius ſtirpe generando, in quo benedicen-
dæ erant omnes gentes; fuiſſe ei datas ob lingularia& eximia eius vnius
merita. Sed quæ fuere iſta merita: Quatuor præcipua. Primum fuit excel⸗ 1
lentis obedientiæ, qua iubenti Deo relinquere ipſum patriam,& cogna-
tos,& ire in terram longinquam atque ignotam, promptiſſimo& alacri
animo paruit, vt patet in exordio capitis xij. Geneſis. Alterum meritum
fuit excellentis fidei qua Deo promittenti(quod hu mana ratione videri poterat impoſſibile jinnumerabilem poſteritatis multiplicationem, nulla cunctatione, nullaque dubitatione credidit: quam fidem magnificans Moſes Genel. 1 5. ait: Credidit Abraham Deo,& reputatum eſt illi ad iuſti- niam. Tertium meritum fuit egregiæ pieratis Kreligionis erga Deum: non enim ipſe ſolùm piè, ac religiosè Deum coluit, ſed itidem docuit,& inſti- tuit ſuos ad cultum& amorem Dei: eamque inſtitutionem& formam pieratis, etiam ad poſteros tranſmiſit: de eo quippe dixit Deus Geneſ. decimo octauo. Scio qubd præceptnrus ſit filiis,& dornuii ſuæ poſt ſe, vt cuſto- diant viam Domini,& faciant iudicium,& iuſtitiam: vt adducat Dominus propter Abrabam omnia, quæ locutus ſt ad eum. Quartum meritum fuit illius obedientiæ, omnibus ſeculis admirandæ, atque prædicandæ: cum, iuſſu Dei paratus fuit etiam proprium filium vnigenitum immolare. Quod eius factum adeo Deus approbauit,& vſque eo gratum,& acce- prum habuit, vt diceret illi, Per memetipſum iuraui, quia feciſti hanc rem,& non peperciſti primogenito tuo propter me: multiplicabo ſemen
tuum ſicut ſtellas cœli:& poſſidebit ſemen tuum portas inimicorum ſuo-
rum,& benedicentur in ſemine tuo omnes gentes terræ, quia obediſti voci meæ.
9 Caterum expendamus illa verba: E oqudd obedierit Abraham voci meæ.
Ex his verbis argumentatur S. Auguſtinus lib. 16. de Ciuitate Dei, capite trige ſimo ſexto, fuiſſe proculdubio maiora,& potiora fidei,& obedientiæ Abrahæ merita, quàm Iſaac; quod Deus apertis verbis dicat ſe benedictu- rum Iſaac,& præſtiturum quæcumque promiſerat propter obedientiam Abrahæ; idemque dictum fuit ſupra Geneſ. 18. Atramen Thomas Angli- cus putat ex hoc loco non concludi euidenter, quod ait§. Auguſtinus: Sed illud tantùm, promiſſa illa Dei data Abrabæ, fuiſſe præſtãda eius po- ſteris, propter illius ſolius merita. Quantum igitur ad alia, fieri potuit, vt
licun.. 1. fuerintmerita alicuius poſterorum eius, aut maiora, aut certè paria eſſent merita. Quin-
imo viſum eſſe ait quibuſdam, tres illos Patriarchas, Abraham,& Iſaac, Iacob, omnibus benè penſitatis, fuiſſe virtutum præſtantiâ, meritõ-
Quatuor 4- brahamerita, 2
05 quæ Deuzes tam ampla& ma gnifica pro- miſſa dedit ei atque ſemins eius.
Geneſ. 18.
Geneſ.22.
S. Auguftinus,
An maiora Abrahæa, quaà m I ſaac. Thomas
que pares; tanquam aſſumptos,& propoſitos à Deo in ſpeculum,& Anglicus.
exemplar perfectæ probitatis,& Sanctimoniæ ſccunduùm diuerſas vir- tutes; Abraham ſecundùm fidem,& obedientiam; Iſaac ſecundùm pu- ritatem animi atque innocentiam; Iacob ſecũdùm patientiã,& conſtãtiã. Nec tamen eſt negandum, fuiſſe in Abraham ſingularem quandam emi- nentiã meritorum ſecũdðùm originalem, vt ita dicam, primitatem, quòd Abraham, tanquam primus,& parens, tum ſequentium Patriarcharum, tum populi Hebræi;, quædam meruit ſequentibus, non autem contrà. Comm. in Gen. Tom. 4. b i
*

66 CO M MEN T. IN Obſerua ex- Quin etiam fermè Sancti, qui primi fuère in aliquo gradu ‚& ordine,& cellentaimme- Naſi parentes aliorum, habent cauſalem quandam rationem; ſecundum erhnn in en quam merita eorum, eriam in ſequentes redundarunt. Er ideirco lacob patriarchis re infra Geneſ. 49. dixit filio ſuo loſeph: Benedictiones patris tui confortata ligioſorum r ſunt benedittionibus patrum eius. Et Geneſ. 3 1. dixit ad Laban: Niſi Deus pa- dmum,& Co„is mei Abraham,& timor Iſaac affuiſſet mihi, forſitan modo nudum me dimi- Sesez. ſiſſes. Eſt præterea huius rei ratio hæc: quia Sancti, dum in terris viuunt, nondum viam ſuæ peregrinationis,& profectum in virtutibus com- pleuerunt,& necdum mutabilitatem arbirrij exuerunt, nec peruenerunt ad ſtatum immobilis ſecuritatis, propterea expedit eis vt ſemper in timo- re verſentur,& de ſe demiſſè ſentiant, minora de ſe, de alijs autem inaiora exiſtimantes:& idcirco ſolet Deus præcedentium Patrum merita com-
mendare,& præferre.
Caietanus. Circa illud: Et cuſtodierit præcepta mea& mandata mea, e&s cæremonias legeſque ſeruauerit Adnotauit Caietanus ſecundùm lectionem hebraicam ſic eſſe: Et cuſtodierit cuſtodiam meam, præcepta mea, ſtatuta mea,& doctrinas meas. Ab obſeruatione, inquit Caietanus, quatuor diuinarum,
Geneſ.z2. rerum commendatur Abraham. Prima res, eſt cuſtodia diuina, hoc eſt, circumſpectio, atque vigilantia diuinæ curæ circa ea, quæ ipſi ſunt placita. Huic vſque adeo ſtuduit Abraham morem gerere, vt non pepercerit ca- riſſimo fllio ſuo Iſaac. Secunda res comprehendit omnia præcepta mora- lia. Terria verò continet omnia ſtatuta cæremoniarum, quarum Circum- ciſio erat præcipua. Quarta demum complectitur documenta omnia Fi- dei, Spei,& Charitatis reuelata. Sic Caieranus. Ex hoc loco Hebræi pro- bare voluerunt, Abraham ſeruaſſe præcepta omnia, quæ poſtea per le-
em Moſis præſcripta Populo Hebræo fuerunt. Sed falſum eſt:nam neq; Sabbatum obſeruauit;nec ritum edendi Agni Paſchalis, nec ſexcenta alia quæ erant in lege Moſis; vt fusè docet ſuper hunc locum Thoſtatus.
Hebræori fal- ſa opinio.
ver. 7. Qui cum interrogaretur à viris loci illius ſi uper vxore ſua; re- ſpondit: Soror mea eſt: timuerat enim confiteri quòd ſibi eſſet ſociata coniugio, re putans ne forè interficerent eum propter illius pulchritudinem.
— IDENTEKR Haac vſus eſt huiuſcemodi diſſimulationis arti- 17 8 dl
ficio ob imminens vitæ periculum: nimirum patris ſui Abra- ham incitatus,& confirmatus exemplo eſt: qui ſimili pericu- lo ſimilem obtenderat diſſimulationem, proſpero admodum ſucceſſu. Nec dicens Iſaac Rebeccam eſſe ſororem ſuam„mendacium di- xit: non enim negauit eſſe vxorem, ſed tacuit:& quæ cognata ſibi erat, ſororem, more ſuæ gentis, verè appellauit. Etenim Bathuel pater Rebec- cæ, conſobrinus erat Iſaac:ſiquidem Abraham pater Iſaac,& Nachor pa- ter Bathuelis, erant germani fratres,& filij Thare. Vide caput xj.& xxij. Geneſis. Huc ſpectat quod B. Auguſtinus in Fauſtum ſcripſit libro xxij.
cap.
ap. dä Abrahec rit.Genud gpiraterd rem„ demiut wbelb minantel ent ec derkeh rrunde ure Dhl rürdum i
Wiin duut
perc rocadvlc « lanchi cum px A ad occ ag art clhente exiſtim

GENESIS CApD. XXVI. 57
du büde, K
one cuna cap. xlvj. his verbis: Mirabili ſanè impudentia Fauſtus Iſaac quoque filium
1— to lach Abrahæ criminatus eſt; quòd Rebeccam, quæ vxor erat, ſororem finxe- S nene auri= vfentau rit. Genus enim Rebeccæ nõ eſt tacitum,& eam per notiſſimam propin-„e˖eſaac. ddan Deupg. quitatem, ſororem eius fuiſſe manifeſtum eſt. Vt autem taceret eſſe VXO- S. Auguſtinus. doh meamn. rem, quid mirum, aut quid prauum, ſi imitatus eſt Patrem; cum eius ea-
dem iuſtitia defendatur, qua pater eius de ſimili obiectu inculpatus inuẽ- tus eſt: Quæ igitur pro Abraham, quod ad hanc rem attiner, aduerſus cri- minantem Fauſtum ſupra diximus, eadem etiam pro Iſaac filio eius va-
um i is vinumt, in VI zus com.
tne Zuene Zuener I 1. 1Giin uim lent. Hæc Auguſtinus. An verò peccauerit Iſaac tali diſſimmulatione obij- e liſg m 8 0 ciens Rebeccam in diſcrimen perdendæ pudicitiæ,& occafionẽ in adul- Olz 21a Ha.;—.... 3 b urul Ee tircon terium delabendi Philiſtæis præbens, quo periculum ipſe mortis decli
naret; nihil attinet in hoc loco diſpurare; cum in ſimili facto Abrahæ, diſ- 1 utatum id à nobis copiosè fuerit in tertio Tomo ſuper caput xij. Gene- P llf 2ut XI]
a mea ceremunu.. lec 14— éunnu ſis in Quinta diſputatione, Numero 102. ectiod r ebraicm mea,[rumea,
. roſpicie ö 1. souarh vimarm Proſpiciens Abimelech rex Paleſtinorum, per feneſtram vidit
todia q 3, hoc ch cum iocantem cum Rebecca vxore ſua. Et accerſito eo, VERS. 8.9. aqux int placi ait: Perſpicuum eſt, quòd vxor tua ſit: cur mentitus es, 3
vt noH aercerite eam ſororem tuam eſſe?
omnia= ptamor
AMDRHu vocem Hebræam quam Latinus interpres vertit hic(iocantem) idem ſupra Geneſ. 2 1. interpretatus eſt luden- tem, cum Sarà dixit vidiſſe Iſinahelem ludentem cum Iſaac.
arum Qu Citcmn. u docum ³⁹ν omnali xbocloE braipw nia, quzea per l Sed fallut= ham* hali acdels 1 vocabulo copulam carnalem. Sed nõ fit veriſimile, Iſaac prudentiſſimum,
h' loc— Thoſtau—. 5.— 8. 3 2, Den b b& ſanctiſſimum virum, tam in propatulo,& tam incautè rem habuiſſe Meꝛocas Iſaac
sluper a eſuate KAbimelech. Credibilius igitur eſt, eo vocabulo ſignificatos eſſe tales * X 1. 1 L e⸗. 0 3 3 3— 3„ 3 4
nfirr wddſt iocos,& blanditias, in amplexando,& oſculando, quales inter coniuges
m conft* 4 8
ore jntet kent ell
exiſtimabar Abimelech, vt talia eum niſi cum legitima vxore, minimè fa-
* cturum pro certo haberet. nodi diſſt honh⸗ 13 p. Auguſtinus eo, quem proximè memoraui, loco, omnem ab eo ioco B. Auguſtinus aimirum 5 in Iſaac cum Rebeccas laſciuiæ ſuſpicionem, non ſolùm veram, iuſtamque Pag, 1 Sweer dleſt q uü criminarionem& reprehenſionem defendens, hunc in modum ſcribit:„ a ſuſpi- dem pro ¹ mn 4 Non ſine figuræ Sacramento accipiendum eſt, quòd rex alienigena Re- cioue laſciuiæ. em ſuam;, bn 4 beccam viri ſiu coniugem tunc eſſe cognouit, quando eum cum illælu-
& qurc 21 n dentem vidit: quod nõ cognouiſſet, niſi cum coniuge ille ſic luderet, quo im darbd ter 1 modo cum ea quæ coniux non eſſet, ludere non deceret. Quod cum fan- datet llaac Lac 5 cti coniuges faciunt, non inaniter faciunt, ſed prudenter: deſcendũt enim e 5 b quodammodo ad fœminei ſexus infirmitatem, vt aliquid blanda hilarita- chblo“ 1 2

——
AHelianus. Exem pla cla⸗ riſſimoru viro rum ob recre- andum animu eriam ad Pue- riles ludos& iocos deſcen dentium.
Hercules.
Socrates.
Ageſilaus.
Architas.
r;. Alego: ia ſis per luſu Iſaac . 4.. cum Rebecca.
S. Auguſt.
Ad Philipp. 2.
Ioan. I.
7 Thom⸗
Invlicus ANvVIC4. 0
68 CO M M EN T. I N
te vel dicant, vel faciant; non eneruantes, ſed temperantes virilem rigo- rem: quod tanſen ei, quæ vxor non eſt, qui dixerit, aut fecerit, turpe eſt. Nec quiſquam durus homo,& ſine affectu, id ipſum pro crimine obijciat ſancto viro, quòd cum coniuge ſua luſerit. Tales enim homines inhuma- ni ſi aliquem grauem virum ludicrum aliquid garrientem cum pueris e- tiam paruulis viderint, quo eorum lacteum ſenſum affabili& nutritoria facilitate permulceat;tanquam delirantem reprehendunt: obliri vnde cre- uerint ipſi, aut ingrati, quòd creuerint, Hæc Auguſtinus.
Sed extremam hanc ſententiam Auguſtini, quòd graues in primis viri nonnunquam relaxandi, recreandique animi gratia, ad ludicros etiam cum puerulis luſus& iocos deſcendant, maximè ornant& illuſtrãt exem-
la clariſſimorum brincipum, quæ ſuper iſta re commemorat Elianus
—
libro 1 2. de Varia Hiſtoria, ad hunc modum ſcribens: Herculem ferunt,
14
poſt illa nobiliſſima certamina, celeberrimſque labores, puerilibus ludis
1
ſe recreaſſe: Ludebat enim cum puerulis. Quod& apud Euripidem Her- dixit, puerum complectens. Socrates quoque aliquando deprehenſus eſt ,. 4. 1 2 ab Alcibiade, ludere cum Lamprocle adhuc infante. Ageſilaus etiam, tan- uerſus;nunc, inquit, tace, cum verò& ipſe fueris pater, tunc huiuſcemodi verbis apud patres vteris. Architas etiam Tarentinus, magnus nem pe phi- ſ.— 1 1 loſophus,& adminiſtrator Reipublicæ, cum multos haberet ſeruos, lude- Elianus. Nec prætereundum eſt quod in iſto genere feciſſe duo clariſſi- ma Romani Senatus lumina, Lælium& Scipionem, memorat apud Cice- cum is diceret ſocerum ſuum Lælium ſemper ferè cum Sci .„.. 1.. 1 ruſticari, edſque incredibiliter repueraſcere ſolitos, cum rus tal quam ex vinculis euolauiſſent. Non audeo dicere de talibus viris: ſed ta- men ſolet narrare Scæuola, Conchas eos& vmbilicos ad( „—— 8* 1 2„)„... 1 41 Lucrin um legere conſueſſe,& ad omnem animi remiſsionem ludùmque deſcendere. A ₰ 1 1„ 1.„. 8— 7.—— Aad BAnBudklnum Auſc ſibi velit in Sacramento Chriſti& Eccleſiæ, quôod ſanctus Patriarcha cum coniuge ſua luſerit; cõi cet. vi....—.... ſee etũ Hie eius inlershendis lanctis diligenter intuetur. Inuenit enim maieſtatem ſuam, qu⸗ rma Dei æqualise iſj 1 eſtatem ſuam, qua in forma Dei æqualis eſt Patri„Pauliſper abſcon- modo ſe coniugi ſuæ conꝑruenter aptarer id eni 1 mmc 4 811 gruenter aptaret. Quid enim abſurdum, immò quid non c eniente uror; 4 luid non conuenienter futurorum prænuntiationi accommodatum eſt, ſi n 8] 21 ar 4. 1 84 8.. iplum Verbum Dei carò factum ſit, vt habitaret in nobis: Hæc Auguſti- .. ◻ An cc alnp qux entiam ſcripſit. Thomas 19 8 Aiticarur mir der 10 p nglicus, lgnCatur, mquit, per iocum Iſaac cum Rebecca, quaſi ludus
cules ipſe ſignificat, cum ait: Ludo, viciſſitudines laborum amans. hoc autem tus imperator in arundine equitabat cum filio puero:& ad ridentem con- bat cum eorum liberis, quibus inter conuiuia præcipuò oblectabatur. Sic ſſi tonem lib. 2. de Oratore, Craſſus his verbis: Sæpe ex focero meo: — s ex vrbe, tan- (e— Laietam& ad Sed quodnam in illa colluſione Ifaac cum Rebecca latet myſterium 7 A 2 ⸗ 8 4* 4.. ³. 3— ſit cognitum: videt profectò quiſquis, ne aliquid errando in Eccleſiã pec- diſſe in forma ſerui, vt eius capax eſſe humana infirmitas poſſet, eque propher- Dei arh: 41... 4 prophera Dei carnale aliquid luſit, vt eum caperet affectus vxoris; cum nus. Addam ad hæc, quæ in candem ferè ſente quidam
ugiumque illud inde
lidam b ſudo lclihe mumn rudm ozosFü- udd ela dlißbom
An perauebo Kpend
owäplen
lem maen
minuen neſiin, tlæ,& Anttio tet dore eche mataqlei mmdor lnde mt poreczer Gertüi fe ac qe Pœnwi Koyprj tentis De
1.. dlite m

Ape ekt. odiciar rinbuma. fedil utrioora
unrg mn ynqe cre. us.
R aud m rimis vii 2 ad E 108 etlam ant&R rät exen. ommedh Klianu 8:Hedt in ferum dores apud dem ie orum an autea ne= henlus ch te.Age detiam mn. ro:&ad t uem cor aater, tut 2 iuſcemat nus mage iempehht tos habet! Vos, luds cipus oh barur. nere fechi 40 chrrik dew, mer pud Cis de exloct eo audi- rè cum r ne oltm
tos, cum t vrbe, un- ce de ulih iis: ſdn-
bilicos ad am& 4
2 utemißiq= ludunqe
Lebecca 4- nyſterinn
dento Ch—Kkecle öiugid eilod 1550 1 de rrando clebi de l ter intuert n, Patri, Pi 4 3 armit et; infrmit ſenes
uc,
enim—0f 41 ude accot tumel 3 onlacc.
1 affes korzl
petet alls voll⸗ 6 13
ret in nobit f fopi
t.Noh
uah lh
ibus lah
8
b GENESIS CA P. XXVI. 69 quidam ſtudioſi animi cum Sapientia tanquam cum ſponſa ſua:de quo ludo ſcriptum eſt Eccleſiaſtici trigeſimo ſecundo. Præcurre prior in do- mum tuam,& illio auocare,& lude,& age conceptiones tuas. Vel ſignificatur ludus Filij Dei, qui eſt Sapientia Patris, de quo dicitur Prouerbiorum 8.
quòd erant ludens in orbe terrarum,& quòͤd erant deliciæ eius eſſe cum
hilijs hominum.
Scuit Iſaac in terra illa,& inuenit in ipſo anno centuplum, benedixirque ei Dominus.
— 4
SAAcC Deipræceptis obtemperans, promiſſiſque confidens,
rum metuens, quæ in terra Philiſtinorum timeri poterant; maner in ea regione, id temporis, ſteriliſſima; ceteriſque de- ſperantibus, certa ipſe plenus ſpe, ſementem facit:& Deo, cuius eſt terra & plenitudo eius, mirabiliter prouentum multiplicante, vberrimam,&
quaſi pleno copiæ cornu effuſam,& vt Scriptura narrat, centuplam meſ-
ſem inuenit: condignam nimirum ſuæ fidei& obedientiæ mercedem, at- que ingens miraculum indigenis, ſimùlque mox inſecutæ inuidiæ atque
inſe ctationis eorum ſeminarium. V eriſſimum igitur eſt illud Dauidis
pſalmo 3 3. Timete Dominum omnes ſancli eius, quoniann nihil deeſt timenti-
24
bus eum. Diuites eguerunt& eſurierunt requirentes autem Dominum, non wminuemtur omni bono. Conſidera, inquit, Chryſoſtomus homil. 52. in Ge-
neſim, Dei ſapientiam, quemadmodum oſtendat ſe conditorem eſſe na-
turæ,& quæ diſhicillima ſunt hominibus, facilia poſſe facere:& qui ab initio, terræ virtutem dedit procreandi fruges: idem poſſit quouis tem- pore efficere, vtilla centuplices reddat pro ijs quæ ſata ſunt, manipulos,
nec ſolicitus famis qua vehementer vrgebatur; nec periculo-
VERS. 12.
Pſalm. 23.
B.Chrhoſt.
Geß. x.
tantaque in affluentia conſtituit iuſtum Iſaac, vt nullius indigeret, quine-
6.
tiam abundaret bonis, quorum alij penuria& egeſtate premebantur, vt inde omnes intelligerent, quanta Dei gratia Iuſtus ille foueretur. Omni- potens enim& Sapiens Deus ita benefacit ſuis, vt etiam adhuc ij qui in Gentilium errore verſantur, potentiam ipſius& prouidentiam agnoſce- re ac demirari cogantur. Hoc poſtea& in Ægypto fecit: illis enim graues pœnas irrogabat, Iſcaëlitas vero illæſos conſeruabat. Diſcebant itaque EÆxgyprij nò ſolùm per indignationem Dei, qua ipſi puniebantur, præpo- tenris Dei virtutem: ſed etiam per miſericordiam, quam Hebræis mira- biliter in dulgebat. Hæc Chryſoſtomus. b
Ac ne quis tantam Iſaac opulentiam& proſperitatem, vel fato, vel hu- manæ arti& induſtriæ ferret acceptam; poſtquam dictum eſt, ſeuiſſe Iſaac,& inueniſſe centuplum, continuò adiungitur: Et benedixit ei Do-
minus Quo ſignificatur, tantam eius viri bonorum abũdantiam, ex beni-
gnitate Dei eſſe profectam, Illa namq; particula(& vt alibi ſæpè in Scri-
ptura, ſic eriã hic, vim habet cauſalis cõiunctionis, quoniã vel quiazvt oſté-
dimus in tertio Tomo, ſuper cap. 14·numero 49. Vr ſic hic ſenſus: Iſaac,
13

————
2 1 Prouerb. 1O.
B. Au guſtin.
Leclio Græca
huius loci ex
penditur. Hieronym.
70 CO MMEN TI. IN. eius quod ſeuerat, inuenit centuplum, quia Deus ei benedixit. Etenim vt Sapiens ait: Benedictio Domini diuites facit,& Dauid de homine iaſto ca- nit pſalmo I11. Gloria& diuitia in domo eius.& de ipſo Deo ſcriptum eſt Prouerbiorum 3. Longitudo dierum in dextera eius& in ſiniſtra illius dini- tiæ& gloria. Rectè igitur B. Auguſtinus tractans hunc locum in quæſtio- ne 76. in Geneſim, ita ſcribit: Quanquam centupla meſſis Iſaac in tem- pore famis, ſpiritale aliquid ſignificat: attamen etiam ſecundum id quod ita contigit, vtile habet documentum. Idcirco enim præmiſſum eſt: Be- nedixit ei Dominus, vt ſana fide intelligamus, etiam iſta temporalia bona, nec dari poſſe, nec ſperari debere, etiam cum ab infirmioribus appetun- tur, niſi ab vno Deo: vt qui in minimis fidelis eſt, eriam in magnis fide- lis ſit;& qui in Mammona iniquo fidelis eſt, etiam verum accipere me- reatur, ſicut Dominus in Euangelio loquitur. Talia etiam de Abraham dicta ſunt, quòd ei bona multa, munere Dei, prouenerint. Vnde non parum ædificat ſanam fidem, piè intelligentibus, iſta narratio, etiam ſi de iſtis rebus allegorica ſignificatio nulla poſſet exculpi. Sic Au- guſtinus.
bilior eſt. Illud In ipſs anno, ſignificat in vno& eodem illo anno quo ſe-
Ie. Ne quis putet, centuplam illam meſſem, non vnius ſed multorum fuiſſe annorum:& illuſtrius ſit diuinæ benignitatis miraculum, in tanta eius re- gionis ſterilitate, tantam ſancto viro Iſaac fertilitatem& abundantiam contigiſſe. Septuaginta Inrerpretes habent hoc loco, inueniſſe Iſaac cen-
1 3
1. A„... tuplum hordei; cum tamen non ſolùm lectio Latina, ſed Hebraica ſcri-
1 —
beat vel de tritico, quod frugum tenet princi patum; vel vniuersè de pro
— 1
Ime annramne i re...... nimè approbans in traditionibus Hebraicis ſuper hunc locum Geneſis,
2
n di qo etlam Düin vot eis- be celedt plotem, 4 8 elegllh erlltet
omräme
Jyazcio
ereolo
can)quadt
dlt K- 18 Camgent tordc
lctiolab
epoc
ptese
c d
(turun
It locl
—
—
— — —
Nedig N egins dumn cum Lum noh

1 nee F ktenimi leler d ialtoc. b 9= riiptum d inſ illuu aun. C lo⸗— u queſtio. àAme= zacintem. m 4 mid döol apra meſt: h. iſta taliabem krm apperu eram ugnsüa nver a ciperem. Alia et e Abraku rouenst Vude a 8, ita=ario, eun
3llet el i. Sic N
anno=itiamusolr timò, ſi nit cemu mentit= um mody
terræ i inærvelch
- 1 edel uper hun um 6
uaginta,!
ze ſequiti
ℳ 4 autem m
Hierony E ulem gol apctolla e 54
6 E NESI5, CAP. XXVI. s vbertatem proueniſſe, tum Herodotus, tum Nec id. ſanè mirabilitatem ele- Aliud eſt enim, campos in toto terrarum or- uctum centeſimum, aut eriam am- bertatis:& aliud eſt, ſanctum virum Iſaac, iliſſima, omnibuſque indigenis
in alijs quibuſdam terri etiam Plinius, memoriæ commendarunt. uat eius, quod accidit Iſaac. Al be celebratiſſimæ fertilitatis, tuliſſe fr pliorem, intempore maximæ vbert peregrinantem in terra, id temporis ſter
ſterifitare ac fame laborantibus; vnum ipſum ex omnibus, centuplam meſſem habuiſſe. Lubet hic ponere quod flerodot
runt. Ille libro quarto ita ſcribit: Bonum ſolum&i ſperitæ colunt. Nam quoties id eximiam fe dit: at illud Cynipum circi libro 18. cap. 10. Tritico ni b eo maximè alat hominem: vtpote cum è modio; æ campo, centeni quinquegeni mo
in Byzacio Afric
ex eo loco diuo Auguſto procurator e ctu) quadringenta, paucis minus„germina; ext Miſit& Neroni ſimiliter trecentas quadraginta ſtipu „& Leontini Siciliæ campi fundunt, alique,& Egyptus. Hæc Plinus. Quod autem Hebraica lum æſtimatum inueniſſe; poteſt ratè certum, an meſſis illa um tanta æſtimaretur; vel
Cum centeſimo quidem tota Bœrica,& in primis lectio habet in hoc loco, Iſaac centup exponi dupliciter: véel quòd non eſſet explo præcisè eſſet centupla; fed quòd iudicio omni
us& Plinius prodide- llud eſt, quod Buhe- rt vbertatem, centuplum red- ter trecenta. Plinius ad hunc modum ſcribit hil eſt fertilius;hoc ei natura tribuit, quoniam ſi ſit aptum ſolum, quale dij reddantur. Miſit ius, ex vno grano(vix credibile di- antque de ea re epiſtolæ.
las ex vno grano.
quòd Iſaac centuplo plus meſſis collegerit, quàm æſtimabat ſe colle-
Cturum.
Et locupletatus eſt homo, ſcens: donec magnus ve
7 4 82 —
in capite 31. eiuſdem libri: Beatus uit in peouniæ theſauris: quis eſt hic,
71
Comparatio ybertatis bu- ius, cum yber tate aliarum terrarum.
Herodot.
linius.
& ibat proficiens atque ſuccre- Peas.
3 7 ERS. I 3⸗ hementer effectus eſt; habuitque& 14. poſſeſſiones ouium,& armentorum,& familiæ plurimum.
[DMIRANDVA fortaſſe cuipiam accidet, quomodo Iſaac in ranta diuitiarum affluentia, quanta deſcribitur in hoc loco, anctiſſimus vir fuerit, Deoqus cariſſimus,& nunc beatiſſi- mus in regno cœlorum prædicetur; cum diuina Scripturaa- pertè dicat Eccleſiaſtici 10. Si fuerus diues, non eris immunis à peccato. Et vir, qui poſt aurum non abiit mec ſpera- & laudabimus eum& Dominus no-
4....1..... 8 ſter Matth. 1 9. dixit, facilius eſſe camelum introire foramen acus, quàm
diuitem intrare in regnum eœlorum,& al laces, quæ ſuffocant verbum Dei. Sed iſti admirati
tisfacit S. Hieronymus in libro primo aduerſus Pe
verbis: Nec mihi Abraham,& cet legimus, in exemplum proponas rum, cum ipſis diuitiis ad bona vtentes cum non ſibi, ſed aliis diuites fuerint,
io in loco diuitias appellat fal- oni, vel dubitationi ſa- lagianos, ſcribens his eros quos in veteri Teſtamento diuites
„qui diuites ingteſſi ſunt regnum cœlo-
opera, diuites eſſe deſierintz immò .—„ 0 X
& diſpenſatores magis Dei, Tuann
ini
S. Hierony.

Feſtinata opis lentia, nec in- culpata, nec diuturna, nec- non inuidioſa &ꝙ odioſa eſe ſolet. Plutarchus in Sylla. Menander.
Idem. Nem inem ſu- bito fieri opti- Muna.
Locus ex cap. Prou.3.
2 C O M MEN T. IN
4
diuites appellandi ſint. Sic Hieronymus. Ergo quia perdifficile eſt facere 3 Org id, quod præcepit Dauid Pſalmo 6 2. Diuitiæ 7 Muant, nolite cor apponere. inuenul Id autem eſt, diuitiis affluentem, non his delectari& capi, nec immode- Potio 1 ſts,& iniquè abuti, ſed ad pietatis virtutuùmque officia perficienda con- ſopet ferre: idcirco Scriptura, iuxta vulgarem conſuetudinem, quod difficilli- euade mum& rariſſimum eſt, appellandi impoſſibile. perinde loquitur de ho- Llaac mine diuite, quaſi nullus diues bonus, aut ſaluus eſſe poſſet. Veruùm hu- ard iuſce rei copioſum fecimus tractatum in tertio Tomo, ſuper caput Gene- grun. ſis 13. in prima Diſputatione. ame Sed perpendendum eſt, Moſen narrare, non repentè ac ſubitò, ſaac eſ 2²1 rnru- ſe ditatum, ſed paulatim,& quaſi per gradus quoſdam,& proceſſu tem- füldo oris. Nec enim aliud certius eſt diuitiarum iniuſtè partarum ſignum, fergu quàm ſi præpropera ſit, ac nimis feſtinata earum copia: præſertim autem raicum ſi inquilinum& peregrinum in alieno ſolo, præter ceteros, breui contin- ſectetih gat locupletari. Syllæ ſuam iactanti felicitatem, ſcitè quidam dixiſſe michu fertur: Quomodo tu vir bonus eſſe potes, qui tantas poſſideas opes; cùm Kune à patre tuo nihil tibi ſit relictum? Et ille Menandri verſus meritò lau- ut ei datur: eiuhi Nunquam vir iuſtus, diues euaſit cito. Gaolac
Cui conſonum eſt illud Prouerbiorum 28. Qui feftinat diteſcere, non comm erit innocens. Nimirum repentina opulentia, nec àcrimine vacat, nec doen diuturnitatem habet,& inuidioſa atque odioſa eſt apud homines. Ita- u. que longo vſu, exempliſque multorum exploratum eſt, id quod Sa- abe lomon dixit Prouerbiorum 1 3. Substantia festinata minnetur: quæ au- ree tem paulatim colligitur manu, multiplicabitur. Cuius perſimile eſt illud Me- gal nandri, 4 Hiu) Na feſtina diteſcere, ne cito pauper fias. Cruu
Nec verò id tantùm euenit in diuitiis, ſed etiam in moribus atque in 22 Cunr ſtudio virtutum. Nemo enim repente fit optimus: ſed per gradus aſcen- he ditur ad culmen virturis. Sunt initia, ſunt proceſſus& auctus, e ſt denique 4, perfectionis meta. De homine iuſto ſcribens Salomon: Iusſtorum„in- J A quit, ſemita quaſi lux fplendens procedit,& oreſcit vſque ad perfectum diem, run Et de Samuele propheta 1 Regum 2. ſcriptum eſt: Puer Samuel proficie- 34
„„—* 4 1 A bat atque creſcebat,& placebat tam Deo quam hominibus. Et B. Paulus ad Philippen. 2. ſcribit, ſe priora obliuiſcentem, extendere ſe ad anteriora.
Qinetiam Saluator noſter, cum ab initio perfectiſſimus eſſet tam gra- 1 1 tia, quàm ſapientia, attamen ſeſe ad captum noſtræ intelligentiæ,& mo- h dum humanæ conditionis temperans,& aptans, Lucæ 2. dicitur pariter ds dij cum ærate profeciſſe gratia& ſapientia: videlicet, quòd maioris in dies, uricc Pro ætatis incremento, virtutis& ſapientiæ ſpecimen& ſigna ederet. At- ude Aue muns kei perilluſtrem figuram habes, non ſolum in eo, quod ſcriptum Wuü 44 ns Profecku Iſaac in diuitiis; veruͤm etiam in eo quod proditum eſt ſtain
e Dauid 1. Regum z3. Facta, inquit Scriptura, longa concertatio inter do- Pda mum Dauid& inter domum Saulis: Dauia ibat proficiens„E ſemper ſcipſo robustior: domus autem§ aul decreſcen⸗ quotidie. W thäe
Ori

erdi eltfacete 7 ahpunen. Cag immodc. ci 1 nda con. memt—dükcl. indel M tur deh. bollz erüm u.
ao,lul ut Gem.
ntè 10 I l(ucd! lam, Ir gellaten.
uſtè pa n ſignum
opia: Gnn tim aqten et ceter M ui conmn. n. ſcitè ram qiuit ass poll= opeschn adti ven eritd lu.
Lut feili eſcere,n nec àcruſ acat, M eſt apa ax oines. lu oratum lqpodb- ainata m« ar: qua iius perlin— illudht
1. umin mrads Adlel nus: ſed G aAdus adc
flus& adS eſtdenge
Torum,l
licet, qud eders'- en&— wlll
nſolumin— „o d
miin eo 9
Ira, 1engA G
en d
4 4 „,1 proe.
— —
o
1
6.
ſuper ea re habet diſputationem, quam e
—
GINESIS CAp. XXVI. 73 Origenes in homilia 1 2. in Geneſim, quòd in hoc loco ſcriptum eſt, inueniſſe Iſaac centuplã meſſem hordeiſic enim, vt diximus, habet tranſ⸗
latio LXX. Interpretum, quam ille ſequitur)allegoricè tractans egregiã go non eſſe hic, filentio præter- eundam iudicaui. Scribit autem ille ad hunc modum: Quid eſt quod Iſaac hordeum ſeminauit,& non frumentum?& benedictus eſt in meſſe
hordei:& valdè magnificatus eſt? Apparet igitur nondum eum fuiſſe ma-
gnum, ſed poſtquam ſeminauit hordeum,& collegit centuplum, eſſe fa-
ctum valdè magnum. Hordeum iumentorum maximè cibus eſt, aut ſeruo rum ruſticorum: eſt enim ſpecies aſperior,& quæ velut acuminibus qui- buſdam ſe contingentes ſtimulat. Iſaac ſermonem ſiue verbum Dei ſigni- ficat:quod verbum in lege vetere hordeum ſeminauit,& in Euangelio triticum. Hunc quippe cibum perfectioribus& ſpiritualibus, illum imper
..*.4.. ⸗ 4. 2. fectoribus quaſi animalibus parauit: quia ſcriptum eſt Pſalmo 3 5. Homi- nes& iumenta ſaluabis Domine. Iſaac, id eſt, ſermo legis, hordeum ſeminat,
& tamen in ipſo hordeo inuenit centeſinum fructum: inuenimus nam-
que etiam in lege vetere Martyres, quorum eſt centeſimus fructus. Quin tiam in Euangelio reperimus,& hordeum dari,& triticum; nam perfe- tiora quæque Apoſtolis loquebatur Dominus, turbis autem plebeia,& communia. Vis ſcire, eriam ipſius hordei cibos in Euangelio exhiberi in- cipientibus? Scriptum eſt in Euangelio, Dominum noſtrum ſecundò pa- uiſſe turbas: ſed illos quos primò pauit: id eſt incipientes, hordeaceis pa- nibus pauit: poſtea verò, cum iam profeciſſent in verbo& doctrina, tri-
65
Pulchra diſ⸗ putatioalle go ri ca Origenis.
ticeos eis panes exhibuit. Addit Moſes, Deum benedixiſſe Iſaac& ma- Matt. 14. gnum valdè eſſe factum. Paruus erat Iſaac, id eſt ſermo Dei ante legem,& Matt..
in ipſa lege, ſed proceſſu temporis, magnus factus deinde eſt in Prophetis. Creuit etiam per Prophetas Dei notitia,& rerum diuinarum doctrina.
. 5. 1„„. Cuͤm verò peruenerit ad hoc vſque, yt velamen legis abijciarur;tunc erit
ſermo Dei magnus valdè. Cùm enim cœperit littera legis velut palea hor- 1Co2.
dei eius ſecerni,& apparuerit quòd Lex ſpiritalis eſt( quod per doctrinam Euangelicam eſt patefactum)tunc Iſaac magnificabitur, id eſt, ſermo Dei
maiorem in modum excreſcet,& exuberabit: Conſidera quia Dominus
in Euangelio paucos panes fregit,& multa hominum millia refecit,& multi reliquiarum cophini ſuperfuerunt. Donec integri erãt panes, nemo ſaturatus eſt, nemo refectus; nec ipſi panes multi plicati ſunt. Conſidera ru, quemadmodum& nos in Eccleſia, paucos panes frangimus: de ſcriptu- ris diuinis paucos ſermones tractamus,& mulſta hominum millia ſaturan-
tur: ſed niſi fracti fuerint iſti panes,& in partes comminuti, hoc eſt, niſi
minutatim littera ſit diſcuſſa& fractazintimus eius ſenſus qui ſalutaris& viuificus eſt, ad omnes peruenire non poteſt. OCum autem ſin gula queque
—. 0 2 8 2 8ℳ„* dilcutimus, tunc quidem turbæ quantum poſſunt, accipiunt,&implentur:
quod autem non poſſünt,& captum earum tranſcendens, ſupereſt; id col- ligi,& recondi,& ad perfectiorum mentium paſtum conſeruari debet.
BHacte nus ex Origene.
Comm. in Gen. Tom. 4. K

———;—
1 4 8 4 4 1 f 4 1 8 1 3 1 1
4 COMM EN T. IN VeRS. 15. Ob hoc inuidentes ei Palæſtini, omnes puteos quos foderant ſerui patris illius Abraham, illo tempore ob- ſtruxerunt, implentes humo. EuenK proſperitatis pediſſequa eſt inuidia, magis aliorum 2 Magnum In- bonis dolens; quàm proprijs ſuis malis. Rectè igitur Poẽta ſl-
uidiæ malum. 6 3 N 8 12 Atrir. 1 — Inuidus alterius macreſcit rebus opimis.
—
Sunt quidem malefici, qui acriter& malignè quempiam intuendo, faſcinant eum ac lædunt: at inuidi proſperitatem alienam liuido animo intuentes, faſcinantur ipſi,& vrũtur animo,& cruciantur, atque tabeſcũt. Ouidius libro 2. Metamorphoſeos eleganti fictione Poëtica, quale ſit in- uidiæ domicilium, quo vulnus malignitatis eius aperiret, ſcitiſſimè decla- rauit his verſibus:
Horatius lib. I.Ep. 2.
Ouidijpulcher Protinus Inuidiæ nigro ſquallentia rabo rima Inuidiæ Tecta petit. Domus eſt imis in vallibus huius deſeriptio. Abdita, ſole carens, non vlli peruia vento:
Triſtis,& ignaui pleniſſima frigoris,& quæ Igne vacet ſemper, caligine ſemper abundet.
Et poſt hæc, paucis interpoſitis, qualis Inuidiæ ſit forma& habitus, qua le item eius ingenium, moréſque, aptiſſimis quaſi lineamentis& colori- bus graphicè depingens, ſubdit:
Dallor in ore ſedet, maciéſque in corpore toto: Nuſquam relta acies: liuent rubigine dentes. Pectora felle virent:lingua eſt ſuffuſa veneno. Riſius abeſt, niſi quem viſu fecère dolores:
Neo fruitur ſomno, vigilantibus excita curis. Sed videt ingratosʒintabeſcitque videndo Incceſſus hominum' carpitque,& carpitur vna, Suppliciumque ſuum eſi.
Cum inuidia porrò ſociatum ſemper copulatùmque odium eſt& ma- 25 lignitas,& malitia,& obcæcatio,& inſectatio,& voluntas quoquomodò nocendi, etiam pluſquam poſſit: hoc autem in eo quod moliti ſunt Phili-
ſthæi aduerſus Iſaac, perſpicuè licet cernere: puteos enim, quos in eorum terra Abraham foderat, poſt eius mortem, inuidentes proſperitati Iſaac, vt ei nocerent, penitus obſtruxerunt. Atqui vſus& commoditates illorum 55 uteorum, non ad ſolius familiam Iſaac, verùm etiam ad ipſorum quoque Doenn ſaee Philiſtinorum emolumenta pertinebant. Sed nimirum inuidia cæca eſt;
KCc Zaliorum inuidens bonis, ſua non videt mala:& dummodo, quibus inui- det, quoquomodo incommodarc atque obeſſe queat, ſua iplius incom- moda nihil penſi habet; magiſque aliorum incommodis delectatur, quàm propriis dolet malis& calamitatibus. Quemadmodum verò Palæſtini obſtruendis illis puteis, nocere Iſaac voluerint, ſatis liquet. Etenim aqua- rum copia, vt agriculturam&rem pecuariam, atque omnes propemodum humanæ vitæ partes tuetur& continet: ſic earum penuria vehementer
affligit
lum üau 5* 9 ½
dum 149
3

rre—
5„I=liormn, Cte 18* oetaſ.
opimit nempia Kduendd, lenam ſi i) animo nrur, at nabeſcüt Poẽtict Pleltir iret, lcit e dech.
45
.
rt
3
t forma& iitus,qu
1
lneamed ⸗ colotr
fo: M nel.
eeno.
imque odt voluntas] 1 vun quod mq́ E at Pbi- (e incorln
*
eos enim, nernm entes prolſ* i llaach commo ülu 4 6 riam adip* wau nirum inuſ= 5 4 4
4 zummod 1
—.:
queat, ui 4t do— 1,1. mmodi- b u
admodum R³ . anet 85 (acis liquec 5 neßg ue omnes Di
1 Maur V ge dum peuu, dis
d rtKmr.
1Aean
gilloru
b G6ENESIS CAb. XXVI. 75 affligit& perdit. Pręſertim autem in Palæſtina, ob terre ariditatem, aqua- rumque penuriam, vſus puteorum cariſſimus& pretioſiſſimus habeba- tur. Itaque quod in vniuerſum dixit Plinius libro 31. cap. 1. Omnes terræ vires, omniaque bona, aquarum eſſe beneficij; id potiſſimùm in terram Palæſtinæ dici poteſt.
26 Subdit Moſes, ipſum regem Abimelech dixiſſe ad Iſaac: Recede à nobis,
quoniam potentior nobis fattus es valde. Non eſt profectò credibile, quòd iſte Rex dixit, Iſaac fuiſſe potentiorem, tam ipſo Rege, quàm omni gente Philiſtinorum: ſed Rex ille diſſimulando, ſupra verum exaggerauit poten- tiam Ifaac, timorem eius obtendens ſuæ, ſuorùmque, qua in eum ardebãt
inuidiæ& odio,& iuſtam eſſe cauſam demonſtrare volens, cur eum iu-
berent inde abſcedere. Tres autem Abimelecho& Philiſtinis fuiſſe cau- ſas abigendi Iſaac, cogitare pofſumus. Vna fuit cauſa, Inuidia: nam præ Inuidia, præſentis lſaac proſperitatem, æquis neque oculis, neque animis aſpicere poterant: quare, vt animi morſu& cruciatu, ob eius proſperita- tem, leuarentur, iuſſerunt eum ab ipſis recedere. Altera cauſa fuit huic
Plinins⸗
Trescauſæ cur gerent ſaacg.
proxima, natura ſcilicer& vis inuidiæ; quæ ſemper maiora æſtimat bona
eorum, quibus inuidet, quàm ſua. Quamobrem Ouidius quodam loco⸗ ta- lia Inuidorum hæc verba memorat: Fertilior ſeges eſt alienis ſemper in aruis: Vicinique pecus grandius vher habet. Tertia cauſa eſſe potuit, verus timor potentiæ Iſaac: non quòd ſolus ille Palæſtinis formidandus eſſet; ſed quòd timere poterant, ne ſi bellum ad- uerſus ipſos aliunde ingrueret, Iſaac vir prædiues ac præpotens, coniun- ctus hoſtibus, magnum eis malum daret. Simile quippiam de Hebræis ti- muiſſe£Ægyptios, legimus in capite primo Exodi: Surrexit interen rex nouus ſuper Aegyptum(ait Scriptura) qui ignorabat Ioſéph:& ait ad popu- lum ſuum: Ecce populus filiorum Iſraël multus& fortior nobis eſt. Penite, ſa- pienter opprimamus eum ne fortè multiplicetur;& ſi ingruerit contra nos hel- lum, addatur inimicis noſtris, ex pugnatiſque nobis, egredia tur de terra.
4
7 ₰
27 Donam hic luculentum huius loci commentarium B. Chryſoſtomi ex
homilia 5 2. in Geneſim. Conſidera, inquit, quanta illorum hominum fuerit malitia, qui aquas iuſto viro inuiderunt: neque Rex in tanta pote- ſtate conſtitutus, inuidiam eorum coërcere poruit: immò& ipſe dixit: Ke- cede à nobis, quia potentior nobis factus er. Magna profectè maleuolentia, Cuius gratia luſtum abigis?num aliqua in re tibi nocuit, aut iniuriam vl- lam fecit? Verùm ita ſe haber inuidia, nihil cum ratione operatur. Sed oportebat eos diligere potiùs& laudare eum, quem tanta Dei graria pro- ſperatum& munitum videbant; vt honore in illum collato, etiam ipſi diuinum ſibi fauorem conciliarent. Sedenim inuidia non po- teſt benignè aliorum videre felicitatem: quin proximi felicitatem, ſuam ducit infelicitatem boniſque proximi magis, quàm proprijs malis in-
tabeſcir. Ecce tibi Rex, ſub cuius poteſtate erat tota illa ciuitas&
regio, homini peregrino ac vago,& huc illuc ſubinde migranti in- uidens, dicit: Recede à nobis, quia potentior factus es nobis. Et verò
₰ A*.
8
Ouid. lib. x. de Arte.
Ch rexſ 9—³.

756 CO MM E N T. I N potentior erat, ſupernum præſidium habens in omnibus, dexteraque Dei munitus. Sed quò iuſtum abigis? ignoras, quòd quocumque illum ire coë- geris, ſemper erit in ijs quæ Domini ſui ſunt? nonte docuit experientia, quòd Dei manus eſt, quæ diuitem& potentem faciat iuſtum Quare igi- tur abigendo eum, erga Dominum ingratus atque impius es?neque tuam inuidiam tanta viri manſuerudo reprimere ac domare poteſt? Neſcis quòd licet in abditiſſimam ſolitudinem eum fugaueris, habebit tamen ibi po- tentem dominum, qui non ſolum eum iuuare, ſed multo clariorem facere poſſit? nihil enim fortius, quàm frui ſuperno præſidio: ſicut contrà, nihil eſt infirmius quàm Dei auxilio deſtitui. Hæc Chryſo- ſtomus.
perſu.. Et ille diſcedens, vt veniret ad torrentem Geraræ, habitarèt- que ibi, rurſum fodit alios puteos, quos foderant ſerui pa- tris ſui Abraham,& quos, illo mortuo, olim obſtruxerant Philiſtini:appellauitque eos ijſidem nominibus, quibus antè pater vocauerat.
ARRAT Moſes, quater fodiſſe puteos Iſaac in terra Phili- ſtinorum, iuxta vrbem Geraram. Primò puteos olim factos à ſeruis patris ſui Abrahæ, ſed poſtea obſtructos à Philiſtinis, ²½ refodit, ac repurgauit, atque refecit; ijldemque nominibus, quæ olim habuerant, appellauit. Tum fodit puteum in torrente Geraræ,
& reperit aquam viuam. Sed quia pro eo puteo iurgati ſunt Philiſtini cum ſeruis ſuis vocauit eum, Calumniam, vél, vt alij interpretantur, litigium,
ſiue lurgium. Sepruaginta verterunt Iniu ſtitiam)& in de, dimiſſo puteo, diſceſſit. Deinde fodit alium puteum:& pro eo ſimiliter iurgium& rixa
fuit:& iccirco vocauit eum(Inimicitias.) Cedens itaque Iſaac Palæſti- . 8. 3*— 5... z... A„. 4—.. norum inuidiæ atque inſectationi, abijt alidò,& nouum fodit puteum:
ſuper quo cùm nulla eſſet facta altercatio& rixa, nominauit eum( I
2 4 3— 4
1
titudinem)dicens: Nunc dilatauit nos Dominus,& fecit creſcere ſuper
terram.
Sed cur Iſaac, primo, veteres patris ſui pureos refodere, ac reficere
maluit, quàm nouos efficere? Quatuor ſcilicet ob cauſas. Jam enim ex- perimento Abrahe compertum erat, eſſe in locis eorum puteorum venam aquæ erumpentis: quod alibi exploratum non erat: certam itaque ſpem inueniendæ ibi aquæ, præpoſuit incertæ reperiendi aliubi. Deinde, faci- lius erat iam factos huteos repurgare ac renouare, quàm moliri nouos. In illis enim terra ſemel iam foſſa,& fracta„& mollita, facilis effoſſu atque egeſt wer at: operolius autem& laborioſius futurum erat„terram integrã & ſolidam,& duram, altè, ad ſiguram& vſum putei perfodere. Adhæc, cum illi putei fuiſſent patris ſui Abrahæ, hereditario vtique iure ad ſe pertinebant: nec vllam poterant Palæſtini, eos ſibi vendicandi probabilem cauſam prætexere:& ideo, quo magis id conſtaret„ ijldem
nomi
nowirüb mum tenouat
maoln! daLll! 5¹
dunc mo
ſaients
NLAAA,
/
iti untg
„ auam ſan
₰ Buan 8 14,5 Tderun Nana Doda co Eſf 4 lat, 4 2 eanrradſc Gihn,.
Dam

d— auweDei 6 E N E 8 1 8 C A P. X X V I. 77 we cc. nominibus vocare eos voluit, quibus à patre ſuo fuerant appellati. Ac de-
.. 1—..—. 1. Kcud= erjentia mum id fecit Iſaac, vt memoriam pattis ſui, paternorumq; operum inibi
tum are ig. us Im uetam oteſt— cis qudd ebi an idipo. dmd ſaroren no r io:ledh ui. 1= Chryb.
erara ditartt foden feruipa dlim(ke uxeran
nibus*☚ us anta
0s Iſaa**t tra Phil. d
d pute= nfacto
bſtructs*☚ kültind
ſdemqh mindde) um in tq= e Gerar wati ſunl! ittini cm
terpretd**. litigu, terprerer lig indelr iſſlo püteo
0
Arktr m
— ns itaqu. c Dalesr
nouum ettputeum ./ z.
a, nomi eum l F fasr Fan er
45
— um vell- b ique
untel 3 9 pul 1
liter 1 m& Im
renouaret,& perennem, quoad eius fieri poſſet, conſeruaret, ſuique iuris teſtatam, manifeſtamque rationem repræſentaret. Huius hiſtoriæ de puteis Iſaac allegoricum tractatum fecit Origenes
30— G
in Homilia 1 3. in Geneſim, perquàm eruditum& diſertum, ac pium. Lubet igitur ex eo loco præcipuam diſputationis eius partem huc tranſ.— poſitam, lectori cum voluptate legendam fruendamque præbere. Pu- teos quos foderant pueri Abraham ſait Origenes) Philiſtinir epleuerunt terra: ſed eos primùm purgare aggreſſus eſt Ilaac. Intuere noſtrum Iſaac, qui pro nobis ôblatus eſt hoſtia,& venit in vallem Geraræ, quam inter- pretari licet ſepem ſiue maceriam: vt medium ſcili et parietem deſtrue- ret,& maccriam auferrer, id eſt, peccatum, quod inter nos ſeparat& Deum,& cœleſtes Vartutes; vt faceret vtraque vnum,& ouem quæ
errauerat, humeris ſuis reportaret ad montes„& reduceret ad alias no- naginta nouem, quæ non errauerant. Hic ergo noſter Iſaac cum in hunc mundum veniſſet, primò illos puteos refodere& purgare vo- luit, quos foderant pueri patris ſui, puteos dico Legis,& Prophetarum. Puer- patris ſui fuerat Moſes, qui foderat puteum Legis. Pueri patris ſui fuerant Dauid,& Salomon,& Prophetæ, qui libros ſcripſerunt veteris Teſtamenti, quos terrena& ſordida repleuerat intelligentia Iudæorum. Hi nempecerrenam& carnalem intelligentiam tantum in lege ponebãt, & ſpiriralem ac myſticam claudebant, vt neque ipſi biberent, neque alios bibere permitterent. Audi Dominum noſtrum dicentem in Euangelio Lucæ La. tI. Dæa vöbis Scriba& Phariſai hypocritæ: quoniam tuliſtis clnuem ſcienuæ,& neque ipſi introiſtis neque intrare volentes permiſistis. Nimirum
iſti cunt qui legem tantùçm ſecundùm litteram& carnaliter docent,& a- quam ſancti Spiritus maculant& conſpurcant: qui puteos ad hoc habẽt,
non vt aquã proferant, ſed vt eos terrà impleant. Hos igitur puteos cum vellet purgare noſter Iſaac,& oſtendere quia lex ſpiritalis eſt,& quòd
quæcumque lex& Prophetæ dixerant, de ipſo fuerant dicta; rixati ſunt
cum eo. Quare diſceſſit ab eis:& dixit eis: Eœce relinquetur võbis domus
Ortgenis di- ſputatio alle- gorica Juper Puteis faclis ab Iſaac.
Ephe. 2. Eſai. 19
Luc. Iy.
Veſtra deſerta,&, Aufereturâ vobis regnum Dei,& dabitur genti facienti fru-
fum. Foderumt porrò nouos puteos pueri Iſaac: pueros appello quatuor Euangeliſtas,& Sanctos Apoſtolos, qui omnes Noui Teſtamenti puteos
foderunt. Sed& pro his altercantur illi, qui terrena ſapiunt, quique nec noua condi pariuntur, nec purgari vetera. Euangelicis ſcriptis contradi- cunt, Apoſtolicis quoque doctrinis aduerſantur:& quoniam in omnibus
contradicunt,& litigant& repugnant, dicitur ad eos Actorum cap. 13. Quoniam indignos vos fecistis gratiæ Dei, ex hoc iam ad Gentes ibimus. Poſt- hæc ergo fodit Ilaac tertium puteum,& appellauit nomen illius(Latitu- do) dicens: Quia nunc dilatauit nos Dominus,& auxit nos ſuper terram. Veròè enim dilatatus eſt noſter Iſaac,& auctum eſt per omnem terram nomen eius: poſtquam reuelauit nobis Trinitatis myſterium,& publici-
tus toto mundo prædicari voluit. Nimirum antea notus in Iudæa tantùm
k 3

78 CSCOoMMEN T. IN
crat Deus;&tantum in Iſrael magnum erat nomen eius: at poͤſt id Eſal.. temporis, in omnem terram exiuit ſonus eius.& vſque in fines omnis FMſalas. terræ peruenit doctrina eius. Euntes enim puerl huius Iſaac per vniuer- ſum terrarum orbem, vbique foderunt puteos,& aquam viuam oſtenderunt omnibus, baptizantes eos in nomine Patris„ X Filij,& Spiritus ſancti; declarantes quia Domini eſt terra,& plenitudo eius, orbis terrarum,& vniuerſi qui habitant in eo. Hactenus ex Origine.
Matth. vlt. Pſal. 23 ·
VIRS. 19. Foderuntque in torrente,& repererunt aquam viuam.
AVvIo ſupraà dictum eſt, Iſaac veniſſe ad torrentem Geraræ, 31
3& ibi habitaſſe. In illo igitur ipſo tortente, ſerui Iſaac foderunt Jhunc puteum. Verum vtroque in loco pro voce, Torrente, Septuaginta habét, Vallem: quam lectionem non ſatis appro- bat Sanctus Hierouymus in Traditionibus Hebraicis, ſaper hunc locum Geneſis. Nam cum memoraſſet lectionem huius loci, ſecundum Septua- ginta, quæ hæc eſt: Et abiit inde Iſaac,& venit in vallẽ Gerararum,& ha- bitanit ibi, Subdit: Pro Valle, Torrentem habet Hebraicalectio. Neque Pſal. 109. enim Iſaac, poſtquam magnificatus eſt, in valle habitare poterat, habita- uit autem in torrente, de quo ſcriptum eſt: De torrente in via bibit. De
quo etiam Elias tempore famis bibit, 3. Regum cap. 17. Sed quia Elias
Ioan. 18. non erat perfectus vt Chriſtus; ideo ei torrens ille aruit. Dominus ve-
rò noſter etiam in torrente traditus eſt„dedicans regenerationem no-
ſtram,& Ba ptiſi mi Sacramentum. Et foderu nt pueri I ſaa oin valle Gerara-
rum,& inuenerunt ibi puteum aquæ viuæ. Etiam hic pro Valle, in Hebræo
Torrens, ſcriptum eſt, numquam enim in Valle inuenitur puteus aquæ
Lippomanus viuæ. Hæc Sanctus Hieronymus. Sed enim Lippomanus patrocinium le- in Catena an ctionis Septuaginta Interpretum ſuſcipiens vox, inquit, Hebræa, Nahal, Geneſim, ſu- 1,. k„„ p 8 5W 1 1— l, ber hunc loca. Mic poſita,tam Torrentem ſignificat, quàm Vallem: vnde vtroque modo Interpretes verterunt: Chaldæus enim haber, in Torrente, vt Latina
tranſlatio: Septuaginta verò habent, in Valle. Vocatur autem Torrens
aqua ex inundatione imbrium, vel reſolutione niuium decurrens, nec
iugiter fluens. Ideòque in Torrente puteos effodere potuerunt. Et re-
Pererunt aquam viuam, hoc eſt, ſubter è terra ſcaturientem,& ſalien-
-1
S. Hieron.
₰
tem, quæ inſtar rerum viuentium ſe mouere videtur. Dominus itaque,
f. 4 X*— 4* 2....... 2*
ne fruſtrà eſſet conatus ſeruorum Iſaac, prouidit illis aquas viuas, iuges 4
& ſalubres in Torrente, iuxta quem illi, vnà cum pecoribus ſuis vi-
uebant. Atenim quærat fortaſſe quiſpiam, quorſum illi puteum foderint in Thſtatas ſu- Torrente, qui aquas habebat: aut quemadmodum in alueo Torrentis, per hunc locui Aqas vehentis, puteum fodere potuerint. Reſponder Thoſtatus: Tor- Geneſis. rens, 1nqutt, eſt aqua collecta ex pluuiis, vel ex niuibus reſolutis,& fluit ferè tantùm ad certum quoddam tempus, hoc eſt, in hyeme, non autem
n
̈ 8
n eſtate puteum non pot poteum der to Volſo eum:i uete nndig rrbicol Vanoih rlam e eindeit tum iacd vorrd ſi fontts, 8“ Vdldici mohes locopti de lac munte
3 Te
8
ladij 2 adavit nodo

GCENESIS, CAP. XXVI. 79
Ia.
— tn M in æſtate, quo tempore, ſiccato torrente, commodè potuerunt fodere ull dn nd puteum. Vel fortaſſe, torrens ille ex paruis fontibus originem habens,
8 llet- non poterat omni tempore aquas ſuas extrà deriuare. Quapropter iſtum 8— n vimn puteum fecerunt ſerui Iſaac, vt quotieſcumque plueret, cadens aqua,& Fatt. Filj,& per torrentem fluens, in ipſum puteum reciperetur atque colligeretur. 4 hleni ius, unhi Vel fortaſſis, puteus iſte non eſt factus in ipſo alueo torrentis, ſed iuxta Ddrigid eum: ita vt torrentis aqua facilè, decliui lapſu, in puteum deduci& de-
fluere poſſet. Nam quia exigua erat aqua torrentis, nec in ſuo alueo po- tandis pecoribus ſufficiens: propterea in vicinum puteum deriuabatur, vt ibi collecta, atque impleto puteo, ſufficeret potui hominum& pecorũ. Non igitur videntur ſerui Iſaac fodiſſe puteum, vt in eo reperirẽt aquam viuam, ſed vt in eum aquam torrentis deriuarent atque colligerent. Qua- b 3
runt an
adtort Gerut re inuentio aquæ viuæ, fuit præter expectationem eorum, arque hoc e- nte, ſerd— foderm tiam iucundior& carior fuit,& pro magno Dei beneſicio accepta. Aquà
o pro 1— borrent, porrò viuam appellat in hoc loco Moſes, vel magnum quoddam caput 4 tionen tis appto fontis, exuberantiamque maiorem aquæ, quàm ſolet eſſe putealis aqua.
taicis, Loh mcloem Vel dicitur aqua viua, quælibet vena aquæ, ſiue putealis ſiue fontanæ, ea loci, ſech=n Leptu ratione vt diſtinguitur ab aqua mortua, id eſt, ab ea, quæ non habet in eo
loco principium ſuæ ori ginis, ſed vel ex imbribus ibi collecta eſt, vel aliũ- de illuc confluit, nec motum& curſum habet, vt ſunt paluſtres& ſta- gnantes aquæ. torrente à= hht.N 33 Tentemus nos etiam, atque enitamur(ait Origenes homilia 1 2. in Ge- Ha,ee, i. In cap. 114 uikh neſim) fodere nobis ipſi pureum,& aquam viuam reperire in torrente ſa- ſt. 1„ illeruit R. minun crarum Scripturarum, vt cum ſacros libros ſumpſerimus ad legendum& bmm meditandum, conemur etiam nos proprio ſtudio& diligentia, bonum cans rege den 1 aliquem intellectum proferre,& vtilia documenta quaſi exſculpere, ſe- ueri Iſaadt At an cunduùm ea quæ in Eccleſia didicimus: vt nos etiam de fonte ingenij& b bie pro I Iinkleda ſtudij,& laboris noſtri poſſimus aquam bibere ſapientiæ. Eſt intra nos aqua viua, ſunt venæ perennes, ſunt rigua fluenta, rationabiles ſenſus: ſi modò non ſint terra& ruderibus,& cœno oppleta. Satagamus igitur fo-—
valle G t um, Gl t Hebraig— 1o. Nequ- habitare pr t, hobir
; aom Ile inueni elbagh domanus] cinul 3
ox inquit= e N dere terram noſtram,& purgare ſordes, id eſt, ingenij noſtri amouere
lem: vnd— urme deſidiam,& torporem cordis excutere. Audi quid dicit Scriptura: Punge Ecaz2.
, in I ort N 4 oculum,& profer lacrymam: punge cor,& profer ſenſum. Purgemus& nos Vocatur ia Tofſr ingenium,& mentem,& cor noſtrum vitiorum errorùmque ſordibus,
ne niuium rrers, vt puram veræ ac ſalutaris doctrinæ aquam viuam de noſtris puteis hau-
f gere po r m. hi rire& bibere poſſimus. Si enim verbum Dei dignè, atque vt opor-
(caturie=„Ale ee, in nobis acceperimus,& ſtudiosè ac diligenter exco-
d dc. 18 dus luerimus, fiet illud in nobis fons aquæ vi-
Sar Uis 1= C0eG ue ſalientis in vitam æternam.
uid“ Sic Origenes.
unà cum p. XX
. 1: oders- 3 Sed
ſam UuP 4 Tortrell e—
modum ¹n
ee 1 al: 15
Reſponder arsst b
elex nlulbi— on alle...
oc eltiin 11 1;—

..) Origenis Al- legoria.
— KRonm. Iy
Li pyoman.
27
3 8 1 iniuſteè egerunt il Olea/. 1111UI L ger UI t IMUlII
80. cOMM EN T. I N Sed& ibi iurgium fuit paſtorum Geraræ aduerſus paſtores.
Iſaac, iiceutium„Noſtra eſt aqua. Qu: amobrem nomen Pureica ex co quod acciderat, vocauit Calumniam.
Æe verba enarrans allegoricè Origenes homilia1 3. in Ge- neſim: Nor n ſolum inquit, Iudæi atque Hæretici litigant„& 34 Arixantur nobiſcum in ſacrarum litterarum tractatu& intelli- gentia: verùm Gentiles etiam ſeculatis litteraturæ ac ſapien
riæ profeſſores„Eccleſiaſticis Doctoribus, ſuper doctrina diuinarum& humanarum rerum eruditè, diſertéque dptamtibus obſtrepunt& ob- trectant,& acriter aduerſantur. Noſtra ſunt, in quiunt, iſta quæ dicitis: no- ſtræ artis iſta eſt eruditio: noſtra eſt dialectic caoquai ſubriliter& acuté diſ- ſeritis, noſtra eſt ph uilalophia,- qua ſapienter& vtiliter diſputatis— noſtra eſt eloquentia, qua Copiosee& ornatè dicitis; noſtri ſunt fontes iſtarum diſciplinarum; noſtra eſt aqua iſta. Et mouentmobisl lites, velut Philiſtini aduerſus Iſaac, dicentes, In noſtro ſolo fodiſtis puteos,& indidem a aquam hauſiſtis:& videbuntur ſibi meritò iſta gendt lcare, quaſi propriæ eoruũ terræ ſint. Verùm ad iſta nos reſpondemus: habet omnis terra acuaszſed qui Philiſtinus eſt,& terrena ſapit, neſcit vbique terratum inuenire æ quã: W neſcit in omni anima inuenire rationabilẽ ſenſum ad imagi ins Dei: neſcit fidẽ, pietatẽ,& religionem poſſei in omnibus inueniri. Quid d prodeſtt ibi eruditionem habere,& neſcire, vtiliter ea vti,& habere ſermonẽé,& ne- ſcire, vt expedit, loqui Opus iſtud propri ium eſt puerorum Iſaac,„qui in. omni terra fodiunt puteos,& reperiunt⸗ aquam viuam, id eſt, omni ani- mæ dionn Deim oquuntur,& fr kuckumi inueniunt: Denique, vis hoc per-
1 p 8 1 y 6„ † S 8
—
—
ſpicuè videre? Vnus puer Iſaac quantos puteos in terra alienigenarum
fodit: Vid le Pa ulum Apoſtolr im qu iab liier uſalem, in circuitu vſque ad
Illyricum, repleuite omnem terram Euangelio Chriſti. Sed vix ci edibile ſin
E cutiones Philiſti „memorat Ac d
1—— laz e ed min Us me-
dictu, quantas iſte puer Iſaac, per
4 norum paſſusi it, quasi ipſemet copiosè quodam in lo
ngul los s puteos, Paels 10
2
S hanc ferme ſ ſententian n Origene 5& re& quædam al 1 4
morabilia, bre itatisußn ldio, huc OmI 1114.
E—
ij⸗ 5 Ceterùm e xpendamus nomen, ‚quod impoſuit illi puteo Iſaac, vocan eum Calumniam zex eo quod ſuper eo acciderat. Verbum(Heſſach) ait
1
Lippomanus, cum pt uncto ſiboôlet ſcri iptum, ignificat calumniari, vim in- fer rre, per violentiam vel fraudem al liquid obtinere, aut extorquere. At erò ſcri ptum cum puncto Sibè ölet, ſigniff icat iurgari: quo modo Hebrai— 8 ſcribitur in hoc loco; idque pof ere videtur ipſa verborum Moſis ſis ſententia; ait enim, ex iurgio qoda inter paſtores G eraræ,& ſeruos Iſaac a zleter⸗ at, no men eipute fuiſſe inditum. Latinus inrerpres altero zidl le vicen,ge ideo vertit Calumniam, ali i urerpie. aginta verterunt Iniuſtitiam, quia iniquè atque g a Iſaac. Oleaſter ſic vertit hunc locum: Voca- uit nomen pute d.Seene ationem, vel Dexentionem, quam lectionem ex- anans: sic, inqu it, appellatus eſt puteus, quia eum Philiſtini occupaue-
A
1 rn,8 catio vel n lidto nam
Kcremi Coniecktt
nibio HH
3,Gr
gerun indic num ſu ueyn⸗ eine mafa dünn follan ctilus
fodien

luct= aſtotes mob mn vomen
. nnia—
Shom izinCe Aereu lganr, K) märad Kinrll teratt dſapied. oCtrina iurum dus ch—— i Kod. nt, iſta= citis:wo. ſubtilic ²e acutsèdl.
er di— S; vokt tri ſunt a* siſtaru bis lites ⁴. Phiüitu tcos,& 1 in macun are, quaprix cci et omnis aquas terracum ure xqu madimap— heunel uveniti. 3 lodekti babere ne, Lm K puerori ac, qu riuam, id omnla.
aunt. Deniq— Shoca
hir An *
.
3 a
r 4 Aum
Aͤ
ſtitiam) J †
11 4
r ull
36
GENESIS CAb. XXVI.
runt,& detinueruut, ſibi aſſerentes. Eſt porrò admodum incerta lignifi- catio verbi(Haſſach) quod occupare vel detinere vertimus. Rabbi Dauid in libro Radicum, ponit diſcrimẽ inter verbum(Haſſach)&(Gazaàl) quo- niam(Haſſach) eſt nolle reddere, aut reſtituere rem proximi ſui, quæ per- uenit ad manus cuiuſpiam, vel per depoſitum, vel per mutuum, vel per obligationẽ, vt eſt merces mercenariorum, quam quis retinet, cum redde- re Illis deberet. Sed(Gazàl) eſt rapere,& per vim auferre. Rabbi verò Abraham in Commentarijs ſuis ſuper caput vj. Leuitici dicit(Gazal) eſſe palam per vim auferre ac rapere. S. Hieronymus ferè ſolet vertere Ca- lumniari. Mihi probatur magis ſententia Rabbi Dauidis,& id verbi ſigni- ficare mihi propriè videtur, aut detinere, aut opprimere. Atque huius meæ coniecturæ adiumentum eſt locus ille apud Iſayam cap. lij. Et Aſſur pro nihilo(Haſſachò) ideſt, detinuit eum, vel occupauit, vel oppreſſit. Pro quo Latina lectio habet: Et abſque cauſa calumniatus eſt eum. Sed ego rem hanc non planè definio: quia nondum habeo eam penitus exploratam& com- pertam. Sic Oleaſter.
B. Gregorius in libro 31. Moralium tractans verba illa, quæ ſunt in 39. capite Iob: Terram(equus) vngula fodit, Hiſtoriam hanc Moſis de foſſione puteorum Iſaac, ad pulcherrimam,& perfectioris viuédi diſciplinæ ama- toribus atque ſectatoribus apprimè vtilem, tropologicam intelligentiam & diſputationem traducens, hunc in modum ſcribit: Sancti viri quamuis intento mentis oculo ſupernis inuigilent, quamuis cũcta quæ in imo præ- terHluunt pede rigidi contemptus calcent:ex corruptione tamen terrenæ carnis, cui adhuc alligati ſunt, plerũque cogitationum puluerem in corde patiuntur. Cùmque foris perſuadent alijs appetere cœleſtia, ſemetipſos ſemper intrinſecus ſubtili inquiſitione diſcuriunt;ne qua immorante in ſe diu infima cogitatione polluantur. Equus ergo iſte vngula terram fodit, cuçùm prædicator quiſque forti inquiſitione terrenas in ſe cogitationes diſ- cutit. Vnde benè& Iſaac apud alienam gẽtem puteos fodiſſe deſcribitur. Quo videlicet exemplo diſcimus, vt in hac peregrinationis ærumna po- ſiti cogitationum noſtrarum profunda penetremus:& quovſque nobis veræ intelligentiæ aqua reſpondeat, nequaquam noſtræ inquiſitionis ma- nus ab effodienda cordis terra torpeſcat. Quos tamen puteos Philiſtini inſidiantes terra replent; quia immundi ſpiritus, cum nos ſtudiosè cor no- ſtrum fodere conſpiciunt, congeſtas in illud tentationum cogitationes in- gerunt. Vnde ſemper mens euacuanda eſt, inceſſantérque fodienda: ne ſi indiſcuſſa relinquitur, vſque ad tumorem peruerſorum operũ, cogitatio- num ſuper nos terra cumuletur. Hinc ad Ezechielem dicitur: Fili hominis
fode parietem. Id eſt, cordis duritiam crebris perſcrutationum ictibus rum-
pe. Hinc ad Iſaiam Dominus dicit: Ingredere in petram, abſconderes foſſa hu-
mo, a facie timoris Domini,& a gloria maieſtatis einr. Petram quippè ingre- dimur, cum cordis noſtri duritiem penetramus. Et à facie timoris Domini foſſa humo abſcondimur, ſi terrenas cogitationes egerentes, ab ira diſtri- cti Iudicis, in humilitate noſtræ mentis celamur: quo enim plus terra fodiendo egeritur, eo pauimentum ſemper inferiùs demonſtratur.
b Comm. in Gen. Tom. 4. b
31
2 Ae. — W.. — ..
Rabbs Dauid:
Rab. Abrabs:
B. Gregorij pulcherrima d ſputatio Tyopologica, ſuper foſſione
put eorui ſaac.
Eechiel. 24
Iſaia. 2.

—— ——.—
82 C MMEN T. IN .— 8 1., Vnde& nos quanto ſtudioſius terrenas cogitationes à nobis eijcimus, tantè humilius perfugium, vbi abſcondamur, inuenimus. Hin cetiam po- pulo Iſraclitico per Moyſen iubetur à Domino, vt cum egreditur ad re-
Deuter. 23. quiſita naturæ, mittat paxillum in baltheo,& foſſa humo, abſcondat quæ
egeſta fuerint. Naturæ enim corruptibilis pondere grauati, à mentis vtero quædam cogitationum ſuperflua, quaſi mentis grauamina erumpunt. Sed portare paxillum ſub baltheo debemus„Vt videlicet ad reprehendendos noſmetipſos ſemper accincti acutum circa nos ſtimulum compunctio- nis habeamus: qui inceſſanter terram mentis noſtræ Pœnitentiæ dolore confodiat,& hoc, quod à nobis fœtiduin erumpit abſcondat. Ventris quippè egeſtio, foſſa humo per paxillum tegitur; cum meniis noſtræ ſu- perfluitas, ſubtili redargutione diſcuſſa ante Dei oculos per compunctio- nis ſuæ ſtimulum celatur. Hactenus ex B. Gregorio.
Vens. 24. Aſcendit Iſaac ex illo loco in Berſabee, vbi apparuit ei Domi.
Thoſtatus.
Caietanus.
nus in ipia nocte dicens: Ego ſum Deus Abraham patris tui, noli timere, quia ego tecum ſum: benedicam tibi,&
multiplicabo ſemen tuum propter ſeruum meum A- braham.
I SCEDENS Iſaac, ex vrbe Gerara& terra Philiſtinorum,
abijt ad Vrbem Berlabee: quæ, quia ſitu loco erat altiori „ V quàm vrbs Gerara, idcirco aſcendiſſe illuc dicitur Iſaac. De iſta vrbe; quæ lectorem ſcire conuenit, diximus in Tertio Tomo ſuper cap. xx. Geneſis Numero 23. Vbi apparuit ei Dominus in ipſa nocte. Vt expulſum Iſaac à Rege,& à Philiſtinis iniuriose vexatum,& pu- teis ſuis ſpoliatum, Deus ſolaretur, ac recrearet;a Pparuit ei,& ampliſſima promiſſa patri eius Abrahæ dara, renouando,& confirmando ‚nimium quàm lætum, fidentem,& alacrem facit; ſimuͤlque eum paternæ virtutis commemoratione, atque exemplo ad eandem virtutem imitandam in- flammat. Eſt autem hæc viſio,& Apparitio Dei, ſecunda, quæ facta eſt Iſaac: nec præter hanc, aliam vllam expreſſam legimus, ci contigiſſe. Il ud: in ipſa nocte, ſignificat ea ipſa nocte, qua venit ille ad vrbem Berſabee, häc
ei viſionem accidiſſe. Sed vigilantine illian dormienti? Thoſtatus,& Ca- ietanus, dormienti putant contigiſſe: Lippomanus autem, vigilanti,& per Angelum:ſed vtrumque incertum eſt. Nam cum vtroque modo fieri po- tuerit,& vtro modo ſit factum, Moſes tacuerit, diuinare prorſus eſt, al-
terutrum horum definire: neque enim, quia noctu facta eſt non potuit fie
Lippoman, ri vigilante Iſaac.
Chr) ſoſtomus
Ego ſum Deus Abraham patris tui, noli timere. E go ſum( nquit Cl ſoſtomus homilia 52.in Geneſim/ qui patrem tuum glorificaui:&, cum peregrinus eſlet, illuſtriorem omnibus indigenis feci: ego illi ſemper ad-
fui,
Q2
2t) 8
—
fu, Kit melech tel ron tecuch manife erb, chram dan
Shak i 04 37 72 ſe. M0le.
Alehlens
Naceti loiede de ſe Parus

4 4
Sà Benee he 5 um r adte. mo mdarur alatiſ un ursyteto mna punt. gel
ad rs n endendoh au um— pPuncto. x Pœn ie oglor
2dſc= 1 Ventt um mo oſtta ſ ulos delr Apundo 0.
lappacmi Domi us Abtrn pa benedie tbi, A Lcruum Aum k.
4
8 lurr lo at aktocl Te illuc dh lac. enit, dixte—in Tem pparuit ei t= uusin 7 niurioss*ꝗ Sim Kyo- 1 pparuit ei— nüllla confirma= vimü
3— 2 f que eum 8— 1 VITdo
N. vittutem ſt f üdan
faca d
ilelluu
du facta elbe
Kterraſt= tinorm)
CENESIS CA p. XXVI;,
.
fui,& in omnibus curam eius geſſi. Ne te perturber, quòd à Rege Abi-
melech ſis expulſus,& à Philiſtinis iniuria ſis affectus. Multa talia,& Pa-
ter tuns pertulit,& inde glorioſior, me luuante, factus eſt. Noli terreri, ego tecum ſum:iccirco fieri hæc permitto, vt& tuam virtutem declarem,& manifeſtam mentis illorum prauitatem Ego tecum ſum,& ideò inuictus eris,& infeſtantibus eris tu potentior,& inuadentibus fortior:& tantam curam tui habebo, vt inuidioſus illis futurus ſis. Conſidera miſericor- diam Dei:etenim ſe Deum dicens eſſe Abrahæ, oſtendit quantum ſibi vendicauerit illum,& proprium fecerit ſibi. Nam cum Dominus ſit om- nium, conditor, vnius tamen hominis ſe Deum appellat, non conelu- dendo,& abbreuiando cum Patriarchæ appellatione ſuum dominium, ſed peculiarem,& maximam in illum beneuolentiam ſuam demonſtran- do, q uaſi dicat, Ita eum mihi feci proprium, vt apud me tantum vnus ipſe
valeat, quantum alij omnes. ſic Chryſoſtomus.
Sed hoc ipſum paulò enucleatius dicamus,& declaremus. Qui eſt com
muniter omnium Deus, ob generalem omnium creationem, conſerua-
tionem, ac gubernationem. is proprisè, ac ſingulariter dictus eſt Deus A- brahæ, tùm ob peculiarem,& admirabilem Dei curam,& beneuolentiam in eo tuendo⸗regendéque, atque ampliſſimis bonis cumulando: tùm etiã ob ſingularem,& eximiam Abrahæ fidem,& obedientiam, pietatemque, qua vnum ille Deum vnicè coluit. Ob hanc quoque cauſam, Deus appel-
1
latus eſt peculiariter Deus Hebręorum, ſicut ipſe dixit Exodi decimo no- no. Si audieritis vocem meam,& duſtodieritis pactum meumt eritis mihi in pe- culium, de cunctis populis: mea eſt enim omnis terra,& vos eritis mihi in re- gnum ſacerdotale,& gens ſancta:& in capite quarto Deuteronomij dixit
8
Cur Deus om nium, diclus
ſit propriæ
Deus Abrahd
Moſes Hebræis. Haæc eſt veſtra ſapientia,& intellectus coram populis, vt au-
dientes vniuerſi pracepta hæc, dicant: En populus ſapiens,& intelligens, gens magna. Nec eſt alia Natio tam grandis, quæ habeat Deos appropinquantes ſibi ſicut Dominus Deus noſter adeſt cunctis obſecrationibus noſtris. Quæe enim alia gens ſic inelyta, ut habeat cæremonias, iuſtä que iudicia,& vniuerſam legem, quam ego proponam hodie ante oculos veſtros? Et hinc ſumptum eſt il- lud Dauidis plalmo 147. Qui annuntiat verbum ſuum Iacob, iuſtitias,& iu- dicia ſua Iſrael. Non fecit taliter omni nationi,& indicia ſua non manifeſta-
39 Apud Ethnicos, variæ gentes, varios ex hominibus ſibi Deos fece-
runt, variòque ritu,& cæremonijs eiuſmodi factitios coluerunt deos. Ad eos verò fictitiæ diuinitati conſecrandos adducti ſunt, partim admiratio- ne virturum, quas in illis cernebant: partim meritorum,& beneficio- rum magnitudine, partim repertarum ab illis artium commoditatibus. Virtutes autem eorum perinſignes dico, aut corporis, vt inuſitatam proceritatem, pulchritudinem, robur: aut animi, vt exuberantem ſapientiam, fortitudinem, iuſtitiam,& beneficentiam. Quanquam, nec vera in illis virtus fuit,& ea, qualis erat, nec paucis, aut paruis mixta,& inquinata vitijs fuit. Super hac re copiosè diſputar
2
Deuter. 4.
Pſal. 14.
De pariaru gentium, va- ri⁸, G pro-
priis Di*s.

½ I 1 I n 3 ö ͤ 3 4' ͤ 1 ö 3 1
——.——
84 CO MMEN T. I1N
in 1. lib. Lactantius, affirmans deos eſſe factos ex hominibus, aut virtutis
gratia, vt Herculem: aut muner
um, vt Cererem, ac Liberum; aut artium
repertarum, vt ſculapium,& Mineruam. Quod autem ob prædictas cau
4
ſas variarum gentium varij fuerint quaſi proprij Dij, multis cõſtat exem-
plis. Etenim Belus Aſſyriorum,
& Chaldeorum proprius habebatur Deus:
Iſis gyptiorum: Baal Sidoniorum,& Tyriorum, Minerua Athenienſiũ: Iuno Samiorum: Vulcanus Lemniorum: Latinorum Faunus: Sabinorum Sancus: Quirinus Romanorum.
Ceterum diligenter,& attentè conſideranda ſunt illa verba: Voli time- 40
re, quia ego tecum ſum. Pro quibus paraphraſis Chaldaica huiuſmodi reddit ſententiam: Noli timere, quia adiumento tibi erit verbum meum. Magna pro-
Qolta ſitgra fectò hæc diuinæ protectionis ria diuinæ pro tectionis, G aſſiſtentia.
aſſiſtentiæ gratia eſt. Quam breuibus deſ-
cribens Dauid in pſalmo 31. ex perſona Dei ſic ait: Intellectum tibi dabo,& inſtruam te in via hac, qua gradieris, firmabo ſuper te oculos meos. Hanc ſibi gratiam contigiſſe, idem propheta lætabundus prædicat pſalmo 1 5. Proui.
debam, inquit, Dominum, in conſpectu meo ſemper, quoniam à dextris eſt mihi ne commouear. Propterea lætatum eſt cor meum,& exultauit lingua mea, inſu-
per,& caro mea requieſcet in ſpe.
& pſalmo 22. Etiamſi ambulauero in medis
106. 17. vmbræ mortis, non timebo mala, quoniam tu mecum es. Hac nempe fretus di- uinæ protectionis gratia ‚fidenter dixit Iob: Pone me iuxta te,& cuiuſuis manus pugnet contra me. Et Paulus ad Romanos 8. Si Deus pro nobis, quis
Qunt uor contra nos:? Huius porrò diuinæ aſſiſtentiæ,& prorectionis quadruplex vir-
modi prote- clionisdiuina.
tus,& modus eſt: Etenim fit, aut illuminando nos, vt pericula& mala in- gruentia proſpicientes, ea præcaueamus. Aut malorum occaſiones amo-
liendo,& à nobis amouendo, ne in ea labamur; Aut coërcendo,& com-
peſcendo Diabolum, ne vel p
er occultas inſidias nos circumueniat, vel
per graues, ac vehementes tentationes nos proſternat: aut demum ini pſis tentationibus, ſiue diabolicis, ſiue humanis, quas accidere nobis permit-
tit, rantum impertiendo animi
robur,& conſtantiam, vt non ſolùm non
..- 111. f.„.—. ſuccumbamus tentationibus; ſed illis ſuperatis, ingentem capiamus ex ip- ſis tentationibus virtutis auctum,& vberrimum cœleſtis gloriæ meritum
comparemus. Quam autem Deo pro huius prorectionis ſuæ gratia, obli-
gati ſint, quibus ea eſt data, exultans Dauid, declarauit illis verbis, pſalmo 17. Diligam te Domine fortitudo mea: Dominus firmamentum meum,& libe-
rator meus, Deus meus, adiutor m
eus,& ſperabo in eum. Protector meus,& cor-
nu ſalutis meæ,& ſuſceptor meus. Animaduertere eſt, hanc protectionis,&
aſſiſtentiæ ſuæ gratiam promiſi
ſſe Deum tribus iſtis Patriarchis, Abrahæ,
Iſaac,& Iacob: Vt propter hanc quoque cauſam propriè, ac ſingulariter il- lorum Deus appellatus ſit. De Abraham habes Geneſ. 1 5. Noli timere A- braham, ego protector tuus ſum,& merces tua magna nimis. De Iſaac hoc loco:
Noli timere quia ego tecum fuu. cumque perrexeris. 8
De lacob Genel. 2 8. Ero cuſtos tuuu, quo-
4A d
Kttam
dunr,& lucicem 44 Et0 Hedro Genedän menpte tmnan amico bam, Tony. n habet uhoc! 1 add lgüten ancam btes Oei Gymte⸗ Lu rann len ctatu V

umt Yürta
idc Aacr mräun engZ ditsen »mul Karexen. rs 1 Atur Dea linct Wenienlit n faut= dabinorm
m ile: Nolitm. daica Ne voditedi bum m Magna p. ſt. euldus til ntell ³ tibi dahud eoculos= ancld xdicat— 0 15,2m pvoniamn xtriseftm exultaui= ua meaus tiamſi an Sien in mai as. Hac ſtneſfterse eneme iu ,C tuſi 6 8. Si D2= nohu, otecdiond M drupleri os,ſt perſ=1& mälui malorum one W. r, Aur coh edo, Kon dias nos S=Wenla ſſternat:al**☚ num uii aas accidi bi hem antiam,]= uſclum u Hingentet iamelf um caleſti ỹ tir wem cocectioni us Jfaln 19 1 216 ,„ 6
T eum. Prot meuno
1 lc eſt, han cl zuus iſtis Das a
a propric dme 3 4 5. igna nimis 4 4 nel— ncl. 28. E'
—
GENESIS CAD. XXVI. 85
Ad quem locum cum veniſſent de Geraris Abimelech,& Vaas. 26.
4
43
Ochozath amicus illius,& Phicol, dux militum, locutus
vſq; ad 30.
eſt eis Iaac, Quid veniſtis ad me hominem, quem odiſtis,
& WCexpuliſtis à vobis? Qui reſponderunt, vidimus tecum eſſe Dominum,& idcirco nos dicimus: Sit iuramentum inter nos, vt non facias nobis quicquam mali,&c.
uOrNiTVvERaT iam Kegem Abimelech,& Satrapas eius
8 8 „* 2. X * N. 4 1₰ 5 .. * 9 2⸗ 5 8 2. 8
*
tuebant iuſtam contra ſe iram Dei, quem adeſſe illi viro,& vehementer fauere, clariſſimè cernebant. Quamobrem ſup- plices ad illum adierunt, amicitiam eius expetentes, fœduſque eum eo inire percupientes. Nempe magna eſt vis conſcientiæ, etiam nullo accu- ſatore, ac iudice, ſuorum quemque ſcelerum acriter accuſantis, rigidè q; condemnãtis. Magna item,& inſuperabilis eſt potentia virtutis: quæ op- pugnaxi quidem,& infeſtari poteſt, ſed expugnari, atque opprimi nõ po- teſt. Eſt quoque improbis hominibus valdè formidabilis diuina prote- ctio iuſtorum hominum. Rectè igitur Chryſoſtomus homil. 5 2. in Ge- neſim. Vide, inquit, quemadmodum iſti ſemetipſos, impellente conſcien- tia, reprehendere feſtinant, cùm nullus adid cogeret, aut crimina illis obijceret. Sed ita ſe habet iniuſtitia: quotidie conſcientiam mordet;&
... 4 4 7. iniuriæ, qua affecerant immerentem Ifaac: ſimùlque me-
8 8 8 Qudta vis co
ſcientiæ, ac vir
fut⸗s.
Chryſoſtomus
ſilente eo qui offenſus eſt, pœnam& rarionem exigi à ſe putant, qui iniu-
ſtitiam operati ſunt: quotidie arguuntur,& ſibimetipſis quaſi præſcri- bunt,& prænuntiant ſuorum flagitiorum ſupplicia: ſemper ſibi adeſſe iudicem,& præſto eſſe vindicem,& vltorem cogitant.
Et Ochozat amicus eius. Sic etiam vertit Pagninus: ſic legunt etiam Hebræorum nonnulli, ſed B. Hieronymus in traditionibus Hebraicis in Geneſim ſuper hunc ipſum locum, vocem(Ochozat) ſumit non vt no- men proprium hominis, ſed vt nomen ſignificans collegium, vel comita- tum amicorũ. In Hebræo, inquit, legitur veniſſe Ochozat,& collegium amicorum eius: vt non tam hominem ſignificet, quàm amicorum tur- bam, quæ Regem illuc comitata ſit. Atque hanc interpretationem Hie- ronymi ſecuti ſunt Rupertus, Lyranus, Thoſtatus& Vatablus, eandem habet paraphraſis Chaldaiea. Lippomanus ait dictionem Hebraicã, quæ in hoc loco eſt(Mercehu) ſignificare amicus eius, vt habet Latina tranſla- tio; addita nimirum littera( Men) dictioni(Rea) quæ amicum, vel ſocium ſignificat. Septuaginta verterunt Abuxzat pronubus eius, quæ lectio nul- lam cum Hebraica ſententia affinitatem habert. Iſidorus,& Latinus inter- pres Originis legunt Gener eius. Interpes Chryſoſtomi vertit, Præfeltus Gynecæi. 4
Quid venistis ad me, hominem quem odistis,& expuliſtis à vobis? OQmi- ram lenitatem,& manſuetudinem Iſaac! à quibus tam inhumaniter tra- ctatus, tam iniuſtè læſus,& vexatus fuerat, nihil de illis quæritur, nihil
3
§. Hieronym.

—— 2
que obnixè aduerſata eſt prædicationi verbi Dei,& doctrinæ euangeli- cæ, vbique terrarum eam inſectans& conans vndique extrudere. Sed vbi vidit, ſuis ipſam inſectationibus inclareſcere magis, ac viger
rmque cladibus, viuidiorem,& alacrior rokorer
86 C O MMEN T. IN— expoſtulat cum illis, nee illorum humilitate ac metu factus e inſolen- tior,& arrogantior, nec fiducia diuinarum promiſſionum„nec Dei præ- ſidio, virtutéque confiſus, aduerſus illos inſurrexit: ſed perpetuam præ
ſe ferens manſuetudinem, magna cum lenitate verborum dixit eis, quare
venisſtis ad me? Itaque mitior etiam patre ſuo Abraham viſus eſt; hic- nim(vt ſcriptum efſt Geneſ. 2 1.) eiuſdem gentis, atque eiuſdem nominis Regem increpauit, propter puteum aquæ quem vi abſtulerant ſerui eius. At Iſaac de tot puteis ſuis partim obſtructis, partim ablatis verbum fecit nullum. Iam ergo tanto ante ſeruaſſe videtur ſanctiſſima illa Pauli docu- menta,& præcepta. Nulli malum pro malo redentes, non vosmetipſos Aefen- dètes. Noli vinci à malo, ſed vince in bono manl. Si fieri poteſt, quod ex vhbi eſt, cum omnibus hominibus pacem habentes. Videlicet ex Sanctorum viro- rum moribus,& factis, duplex hæc præcipuè virtus exſplendeſcit: mala ſibi data patienter ferre, nec pro malis malum, ſed bonum potius redde- re. Faciles illi ſunt ad ignoſcendum, prompti ad eorum, qui læſerunt ex- cuſationem,& ſatis factionem accipiendam; propenſi ad amoris recon- ciliationem illud Saluatoris noſtri documentum cordi,& memoriæ per- petuò habentes, Dimittite,& dimittemini: date,& dabitur vobis: N amque illud:
manet alta mente repoſtum,
Iucdlicium Paridis,
Et mortalium offenſas immortali odio, atque inexorabili venia condi-
tas animo tenere, non ſeruorum Dei, non Chriſtiani hominis, non ho-
Menander. minis, ſed Diaboli eſt. Meritò itaque illud Menandri celebratur dictum:
Mortalis cum ſis, immortal es inimicitias ne geras.
Origenes in homilia 14. in Geneſim hiſtoriã hanc R egis Abimelech partim diſſidentis cum Iſaac,& partim concordantis
£‿N 8 2₰
t 11 4 AS Iſaac, pacem ab
4◻
hominum Abimelech, Ochozath,& Phicol acceſſum a
—2
eo,& amicitiam poſtulantium, per allegoricam expoſitionem pulchre applicat ad ſapientiam Gentilium,& tripartitam philoſophiam, Natura- lem, Moralem, rationalem ſiue diuinam. Hæc enim à verbo Dei,& ſacra doctrina, per Iſaac figurata, in quibuſdam dogmatibus diſcrepat, ſed in nonnullis etiam cum ea conſentit. Hæc à primo vehementer obſtitit, at-
4X.
1
**
9
em, ac numeroſiorem euadere;
tum etiam permota tot tantormque miraculorum effectione„‚obſtu- peſcens item heroicas Chriſtianorum hominum virtutes,& facta: per- ſuaſa denique eſt,& veram,& ſalurarem,& diuinam„& de cœlo miſſam eſſe Chriſtianorum diſciplinam,&i & vt certiſſimam verè ſentiendi vitam ducem, perpetuò ſequendam. Itaque completum in iſtis ſapienti- Locas Zacha bus fuit illud Zachariæ vaticinium cap. 8. riæ capite 8. cem homines ex omnibus li
dcirco ſibi eam eſſe amplectendam, ac bene viuendi magiſtram,& ad beatã
In diebus illis apprehenden de- nguis Gentinm fimbriam viri Iudai, dicentes, Tbimus . vobiſcum:
—
& trium iſtorum
3 A
/
robiſcum: vocault, erfectio mos llos Lcdeln Kppreh 1 galt Ot Driasay torbo- enim cal
Materl.
Jan 2 dentla.
a 1 Aalce Ahin blmelec
do e. do dlüllde
3
68 1 TACI nt. Jdclc 109)
7 4
Dli na] 4]
Quali 1 19
2,. 8
mizuitan,

³ 4
b CENESIS CA P. XXVIJ. 3,
*— d blhe vobiſcum audiuimus enim quoniam Deus vobiſcum eſt. Decem homines. t: ſd= 4 lte. vocauit, id eſt, multos ex more Scripturæ, quæ numero denario, interdũ 1 1 am ne perfectionem, ſepe mulritudinem denotat. Viros ludæos appellat pri- en denis mnos los Preclieatores Eangelij,&cdoctores Gentium, Se uncarores am ſm elt licc. Eccleſiarum tales enim fuère Apoſtoli,& plerique ex diſcipulis eorum.— dque C, m nonin Apprehendere fimbriam, ideſt, extremamveſtis partem, puerorũ eſt(in- Serenaes labſtu= leruichu quit Cyrillus ſuper eum locum) qui patres ſuos ſequuntur,& eorum fim- m ablat bumſtca brias apprehẽduũt ne cadãt: ita Gentiles adhærebãt Apoſtolis,& prædica- dillima= auli docu. toribus Euangelij,& ab eis duci ſe, ac regi ſinebant, ne caderent, putabãt 6., non 1 ipſaahh, enim caſuros ſe, ſi vel minimũ ab eorũ præceptis,& monitis rece ſſiſsẽt.. iſteri poh derd 4 5 Sed ponamus hic verba ipſa Origenis, varia,& iucunda eruditione a- Origenis per cet ex èe rum in ſperſa. Rex Abimelech(ait Origenes) perſonã tenet Philoſophorum,& pulchra diſpo ttus exſg er ſcit: n ſapientium huius ſeculi, qui per eruditionẽ philoſophie, multa etiã ſecun- atis auason edbonut iusreit dum veritatem comprehendebant. Iſaac autẽ verbi Dei quod ex lege eſt, 8 corum,*. ſeruurn tenet figuram. Hic igitur Abimelech, neque in diſſenſione ſemper eſt cũ openſ dmn rösren liaac, neq; in pace; Philoſophia enim, neq; in omnibus diuinæ legi,& do-
ctrinæ contraria eſt, neque in omnibus conſona. Etenim multi Philoſo- phorum, vnũ eſſe Deũ, qui cuncta creauit, docuerũt;& in hoc conſentiũt V legi Dei. Aliquot præterea tradiderunt, per Verbũ Dei omnia eſſe facta, ☚1α. c omnia regi, ac moderari: in quo nõ ſolùm legi Dei, ſed etiã Euangelio 1 conſentanea dixerunt. Moralis verò philoſophia,& phyſica, penè omnia, * quæ noſtra lunt, ſentiunt,& tradunt. Diſſidenttamen à nobis, cùm dicũt ueinexor— nigem. materiam eſſe coæternã Deo: cũ negant curare Deũ mortalia, ſed proui-
m cord, morief
hritianihq i ed dentiam eius ſupra lunaris globi ſpatia cohiberi. Cuùm ſempiternum fa- enandri cel Ar Gden ciunt hunc mundũ,& nullo fine claudendũ: Ac demũ, cùm vitas omniuũ t.. naſcentium, ex ſtellarũ curſibus, viribuſque pendere affirmant. Et idcirco riã hanc N bimet Abimelech, ſecundũ hanc figurã, aliquando in pace eſſe cũ Iſaac, aliquã- ordantis, 4 mittum do diſſidere deſcribitur. Nec illud otioſum eſt, aut myſterio vacat, quòd cceſluma= pacen vnà cum Abimelech dicitur, veniſſe alios duos Ochozach generũ eius,& cam expoſſem i 4 Phicol ducẽ exercitus eius: interpretatur autẽ Ochozat(tenẽs) Phicol au- am pbilolof 3 den tẽ Os omnium:1 ple verò Abimelech Pater meus Rex. Qui tres gerunt cenim àve end 1 imaginẽ totius Philoſophiæ, quæ tripartita apud Gentiles celebratur, Ra- wtibus= ſl 1 tio nalis, Naturalis,& Moralis. Rationalis eſt, quę Deũ omniũ pattẽ, ac re- d vchem öbklut⸗ gẽ cõſitetur, vt Abimelech. Naturalis eſt, quæ fixa eſt,& tenet omnia, ve- mo 0un euapge lut naturæ ipſius viribus nitens, quam profitetur Ochozat, qui dicitur te- Dei, F* dere. 4 nens. Moralis eſt, quæ omniũ ſermone celebratur,& ad omnes pertinet, 95 endiqu⸗ Jeeteill& pro communi ſimilitudine præceptorum in ore omnium verſatur: hãc Kere mas t„decugi 3 deſignat Phicol, qui Os omnium interpretatur. Hi ergo tres huiuſcemodi ac numeto 1— e„dit octrinis inſtituti, veniunt ad legem Dei,& dicunt: Vidimus quia eſt Deus ulorum.* Ga: tecum. Fiat conueniio inter nos,& inter te,& constituamus tecum pactum; ne aum virtute— omu facias nobis mala. Aſcendens enim ad legẽ Dei neceſſariò dicit, Iuraui,& luinam,& en ſtatui custodire mandata tua. Sed quid petunt iſti? Ne facias, inquiunt, no- Pſa. rs. ſii eam elle* des bis mala. Remiſſionẽ vtique peccatorum per hæc verba poſcere videntur; vendi magilt öger quaſi ſignificãtes illud, WVon ſec idi peccata noſtra facias nobus, ne⸗; ſecundi Pſa. 102. com letun ulni iniquitates noſtras retribuas nobis, ſed ſecundũ miſericordiã tuũ ſaluos nos fac.
qalus ils ee mn Poſſunt
—

88 CO M ME N T. IN
Poſſunt etiam iſti tres figuram prætuliſſe illorum trium Magorum, qui
Dominum leſum natum in Bethlehem venere adoratum, ex Orientis Mati 2. partibus profecti,& parernis libris, atque inſtituris Maiorum ſuorum eruditi, dicentes: Vidimus natum Regem,& vidimus quia Deus eſt cum ipſo,& venimus adorare eum, pacêmque cum eo perpetuam habere cu- pimus. Hactenus ex Origene. Pro illo: Sit iuramentu inter nos, ſeptuagin- ta verterunt: Sit execratio inter nos,& ſic ex Hebræo vertendum eſſe ar- bitrabatur Oleaſter. Quam lectionem exponens S. Auguſt. quæſt. 77. in Geneſim. Execratio, inquit, hoc loco eſt iuratio, quæ maledictis obſtrin- git, quæ accidant ei, qui pei erauerit. vocabnli a- Circa illud, quod ſubditur, Cum pace dimiſimum te auctum benedictione 46
cis in Seriptu Domini, Obſeruãdum eſt, vocẽ Hebræam Scialom] quæ Latinè redditur ra quàm va- V rias habeat ſi Tnificatisnes.
Oleaſter. §. Auguſtin aas
Ad Gal.. Luc. 2.*. lk ſal. gi ſe„ g. ſp 9 3— 4 Joan. 14. mine Pacis, tranqui Itas, la us, gau lunn, lecuritas, o PrO Perltas tam cor-
bi, vel vobis, idem apud Hebræos ſignificat, quod Latinis, Aue, vel Salue,
& ſanus ſis,& ſaluus;& felix: idemque valet, Pax huic domui. Loqui Afueehe Io, porrò alicui pacem, eſt, beneuolè,& amicè ad eum loqui,& verbis ſuis
illum facere ſecurum,& tranquillum. Ambulare in pace cum Deo, eſt placere illi, atque ei recto,& ſincero animo ſeruire. Iam verò illud tam crebrum in Epiſtolis Apoſtolicis: Gratia,& pax ſignificat grat iam ſan- ctificantem,& quæ ex ea accidunt homini bona, quietem dico conſcien- tiæ, fiduciam, ſecuritatem quandam,& gaudium,& iucunditatem ſpiri- tualem. Hoci gitur in loco, Dimiſimus te in pace, Significat, ſaluum te, at- que illæſum,& planè indemnem,& quietum dimiſimus. Oleaſter pu- tat, Hebræam vocem Scalom ſi gnificare integritatem potiuùs, quàm pa-
Oleaiter.
₰
cem:& idcirco ſic interpretatur hunc locum: Dimiſimus te in- tegrum, ac ſine vlla rerum tuarum dimi- nutione,& iactura.
Fecit
Fecie
lentem edcnal
maior ketco. mcor hoda uml doli viuer mun.

N
triun—orum
dorat! 1 ⸗ Onen
nth inn— ſe taßn
ræo vo= lum ellen.
§. Aug ¹enn
quæx ma bis oblnn.
nuts te 2n— henedihn om qux ndredlän lebræos igmiftm m Hebt= cilom am, ſechr em gaui erum lutt SS, votot
prionem— mm eiun Scripturs omptin nulta dilig u legemu ninibus b0¹= untani- ifcatur in demétit titas,& pt 8— taman wantur in ſht iters: ſuos recip xice pim rum hæc 5 antia:n npotem fad n emot ¹ ·:m eſtEſtg 1 o andl haud ndd= ipiſcet Abſilom ☚ꝓ Etlut uod Latini, rl Säh 1„Paxhui? lwi. ln
Radeum 1ch Wwin
„ bulare in p=. 3 1 lludn 1 9
4 5
K
.
um,& 3 1 ace, Signitl e=
n dimilm np
1 gegritatem„ 890. 28 Din te
ocum: ¹ arum di ra. far
3
Fecit ergo eis conuiuium:& poſt cibum& potum furgentes
8.
89
G EBNESIS CAD. XXVI.
... mansè, iurauerunt ſibi mutuò, dimiſitque eos Iſaac pacificè in locum ſuum.
ONviVvalis Societas,& i cunditas, maximè idonea,& accommodata ſemper viſa eſt ignoſcentiæ, ac munificentiæ, S inſtitutioni amicitiarum, aut, ſi quæ fortè eſſent diremptæ
redintegrationi, veritatis etiam declarationi,& ſimplicitatis
animorum, ſinceritatiſque demonſtrationi. Meritò igitur laudata eſt Iulij Cæſaris clementia, qui Catullo poetæ, cuius maledicentiſſimis verſibus perpetua ſibi eſſe impoſita ſtigmata non diſſimulauerat, ſatisfacienti, ſta- tim ignouit:& quo fidem depoſitæ ſimultatis, recõciliatique animi maio- rem faceret, eodem die ipſumcœnæ adhibuit. Contrà verò crimini da- tum eſt Alexandro, quòd Philotam coniurationis ſuſpicionem à ſe amo- lientem, deprecantéèmque, benignè audierit, ſibique ſatisfactum ab eo eſ- ſe ſimulauerit, dexteramque, reconciliatæ pignus gratiæ obtulerit, quin- etiam ad epulas ipſum inuitauerit,& familiariter tractauerit, ingenti ſcili- cet perfidioſæ diſſimulationis crimine. Nempe quem iam neci deſti- nauerat,& mox daturus erat, inopinantẽ atque incautum opprimere vo- luit; hoſtili diſſimulatione, conuiuij gratiam& religionem polluens atque corrumpens. Nequiſſimt etiam, ſæuiſſimique mortalium Caligulæ Impe- ratoris execranda fuit in conuiuijs voluptas;non minùs hominum ſangui- ne, cædibuſque, quàm cibo potuque gaudentis,&ſatiari cupientis. Non ſic noſter Iſaac:ſed ex animo, regis Abimelech ſatisfactionem accepit;& ci- tra vllam diſceptationem, aut expoſtulationem, iniurias omnes, quibus af- fectus fuerat, magna facilitate& clementia remiſit:& quò clarius& cer- tius oſtenderet nihil apud ſe reſidere veteris offenſæ, Regem ipſum& Satrapas eius familiari excepit conuiuio; quaſi veteris ſimultatis in perperuum obliteratæ teſtimonium; ipſoſque pacificè ac benignè di- miſit..
„„ Sed perpendamus in illis verbis: Fecit illis conuiuium, ſignificationem
4& vim huius nominis conuiuium, tam in lingua Latina, quàm in Græca& Hebraica. Apud Ciceronem in libro De Senectute Cato ille Cenſorius epularem amicorum cõuentum& coitionem, apt iori& honeſtiori vo- cabulo probat eſſe à Romanis, quàm à Græcis appellatam: Bene, inquit,
maiores noſtri accubationẽ epularẽ amicorũ, quia vitæ cõiũctionẽ habe- ret conuiuiũ nominarunt, melius quàm Greci, qui hoc idẽ tũ cõpotationẽ tũ, concœnationẽ vocant; vt, quod in eo genere minimum eſt, id maximè probare videantur. Et ipſe Cicero in quadam Epiſtola ad Papirium Pæ- tum libro nono Epiſtolarum: Extra iocum, inquit, moneo te, vt cum viris
VrRS. 30.
Inclemens atroaæ factum Alexadri Ms
Lns.
Caligulæ I m⸗ peratoris ple- na crudelita- tis yolupt as.
6
Meliaslatinos conuiuium no- minaſſe, quam Compotationẽ Græcos.
Cieero.
bonis, iucundis, amantibus tui viuas. Nihil eſt aptius viræ, nihil ad beatè
viuendum accommodarius. Nec id ad voluptatem refero, ſed ad com-
munitatem vitæ, atque victus, remiſſionémque animorum; quæ maximè
Comm. in Gen. Tom. 4. m

50
COMMEN T. 1 N
ſermone afficitur familiari, qui eſt in conuiuij
s dulciſſimus: vt ſapientias
Noſtri quàm Græciiilli aut compotationes aut concœnationes: Nos con-
uiuia, quòdtum maximẽè ſimul viuitur. Hac Cicero. 1 Atenim, ſicut Græca lingua, ita quoque ſacra lingua Hebræa, epula- 4 ci quam He- rẽ congreſſum à bibendo vocat; dicitur enimHebraic
Cur tam Græ
bræi spulare
in conuictum,
Miſcte jid eſt, po- tatio, vel quemadmodum ficta voce interpretatur Oleaſter[ Bibale)
3. 1. à potando ap Nempe datum ei tale nomen eſt, tum ex eo quid præcipuè fir in conui- belauerint. uijs, maiorique iucunditate atque hilaritate, tum quod finis conuiujis eſ.
Oleaster. ſe videtur, vt per iucundam remiſſionem hilaretur, ac recreeturanim us:id autem maximè præſtat largior vini potatio. Etenim de mira vini virtute lætificandi animum, multa& illuſtria ſunt Scripturæ teſtimonia: vt Pſal- mo 103. Vinum latificat cor hominis. Et Eccleſiaſtici 31. Vinurn adiu-
cunditatem creatum eſt. Et ibidem: Exultatio animæ& corporis, vinum. Et Prouerbiorum 30. Date ſiceram mœrentibus,& vinum iis qui amaro ſint
Hippocrates.
animo: bibant& obliniſcantur egeſtatis ſiuæ,& doloris ſui non recordantur am- plius. Et Hippocrates in Libello de Flatibus, ſi tamen ille, auctor eius libri
eſt, Ebrij, inquit, fiunt præſentium malorum obliuioſi, ac fu turorum bo- Seneca. Norum fœcunda ſpe beantur. Nec prætermittendum eſt quòd ad hanc ſententiam ſcripſit Seneca libro primo de Tranquillitate vitæ. Interdum, inquit, magnum dant vigorem conuictus,& liberalior potio; nonnun- quam& vſque ad ebrietatem veniendum, non vt mergat nos, ſed vt de- primat curas. Eluit enim curas,& ab imo animum mouet,& vrt mor-
Cur inuentor bis quibuſdam, ita triſtitiæ medetur. Libèr vini dictus ab guæ dict
ber.
bræos
pellaſſe.
VERS. 31.
De mult ipl ici 3 opportunstate 4
8 1
6 4 8
ltenim agitandis conuiui
ROo conuiuium illud veſpere, aut nocte factum fuerat,&
actum iureiurando initum& firmatum peſtiuè,& aptiſſimo tem pore. E- js veſpertinum, aut nocturnum tem-
inſequenti mane eſt:vtrumque pro
6
ctoè tem
que non ob licentiam lin- us eſt inuentor vini, ſed quia liberat ſeruitio curarum animum, ‚vegetatque,& audaciorem in omnes cona libertatis, ita vini ſalub indulſiſſe vino credun
tus facit. Sed vt ris moderatio eſt,& Solonem,& Arceſilaum t. Cato etiam vino laxabat animum„curis pu- blicis fatigatum. Sed nec ſæpe faciendum eſt, ne anim ſuetudinem ducat;& aliquando tamen in exultationem extrahendus, triſtiſque ſobrietas remouenda paul nam porrò ex largiori lautiorique vini nonnun plate, animis hominum corporibuſque vtil
A. Gelius. tentia Platonis, diſputationem habet Ge capite ſecundo. Apparet igitur non ſine cau
& Græcos epularem conuictum ex
us malam con- . libertatémque
iſper. Sic Seneca. Ouæ- quam in conuiuijs potu, itates accidant, luculentam ex ſen- lius libro decimo quinto, ſa,& idonea ratione He- potando potiſſimum ap-
Et poſt cibum& potum ſurgentes mand, iura- uerunt ſibi mutuò.
pus;
49
uniable ds madl
ſer Cont
quipte namc Aitand noc te ſriun Au vn lun mi Mhan ndite wceot rralpen kempote It lob. 1 Hand nätutin. pes ptan dreme dendh oh
& he Tacr
hus in

ſoe.
ar, ac re— uranma
enim dé& vini vin Nuræ to u wia: nll eliaſtici Vimum aln ine G ch=, vimm. / vimum nm ii aman 4 orts ſui x rdanturg amen ill= ddor eicsih dliuioſt,, turorunh tendum, Judd adu mquillita— x.latenk liberalic=io; nomn
vwtmerh AX, ſedn.
umumm= Kun
que von centimn h ſeruitio 6- um auimn mnnes con aacit. e „Solonen Arceſbe laxabat aft-rn, culiy ſt, ne anit2 makm d cultationet„bertaenn
zuliſper.* eneca aunquam i nuicip ſa accidant, lu ta Nam 3 ellius übre E iwmo qul- auſa,& id t ratiohe x potando„fmun;
tentes maſt er tuo.
n fleuu te, aut nocteſ— e g ˙, no Dnt im emuran„enOOlkel — em ſtiuè⸗& apeh n ertinum, aut ſ
GENESIS CA P. XXV I. 91 pus; capiendis verò conſiliis,& grauibas negotijs tractandis 8& exequén- dis matutinum eſt conuenientiſſimum. Itaque quod vulgo dictitant De ſoro conuiuium, de mane conſaum minimè vulgarem habet ſententiam; quippe cum veritate, fiwdi que cum wan der ipſa congrnenem. Tempus namque matutinur⸗ grauiſſimis rebus humanis iuxta diuiniſque ritè me- ditandis& adauiniſtrandis accommodatiſſimum eſt. Quis enim neſcit hoc temporis perophortunum eſſe Orationi,& Meditationi rerum cœle- ſtiumẽ ldcirco Dauid ſalmo quinto: Ad te orabo Domine,& manè exau- dies vocem meam.& Pſalmo ſexageſimo ſecundo: Memor fui tui ſuper ſtra- tum meum:in matutinis weditabor in te. Et Pſalmo octuageſimo ſeptimo, Manè oratio mea praueniet te. Eſt item hoc tempus exercendæ iuſtitiæ, ac vindictæ malorum conueniens; idque ſe Dauid obſeruaſſe teſtatur Pſal- mo centeſimo illis verbis: In matutino interficiebam omnes peccatores terræ vt diſperderem ꝗge ciuitate Domini omnes operantes iniquitatem. In hoci pſo tempore plerumque fit dinina viſitatio& conſolario hominum, ſicut di- xit Iob: Viſitas eum qiluculo,iuxta quod eſt illud Dauidis: Auditam fac mi hi manè miſericordiam tuam,&c. Ad veſperum demorabitur fletus, G ad matutinum latitia. In hoc autem tempote præcipuè verbum Dei à Pro- phetis prædicari ſolitum legimus in libris Prophetarum: in quibus ſcri-
ptum eſt, Deum per ſuos Prophetas diluculo ſurrexiſſe ad docendum, præmonendum, corripiendum,& grauiſſimis comminationibus, deter- rendum à ſceleribus ſuis populum Hebræum. At verò inter epulas&
Iob. 7. Pſal. 142. Pſal.29.
pocula, cum nec animus ſui potens eſt, nec prudentis vllius cogitationis
capax, de grauiſſimis rebus conſulta& decreta facere, barbarum prorſus & belluinum eſt, quodque triſtes plerumque ac funeſtos habeat exitus. Talem fuiſſe Perſarum morem, in veteribus hiſtorijs traditum eſt: qui- bus impendio magis placuiſſe,& certiora eſſe viſa conſilia, quæ ipſi agi- ꝛauerant temulenti, quàm quæ cœperant ſobrij, vix crederet quiſ- uam, niſi cùm alij, tum grauis auètor in primis Strabo in libro Xv. prodidiſſet. 3 50 Origenes perſequens ſuperiorem illam ſuam Allegoriam(quam nos fupra enarrauimus) de Philoſophis ad Verbi Dei ac diuinæ legis ca- peſſendam diſciplinam venientibus; ſuper ifto conuiuio cum citaſ- ſet hunc locum: Et fecit illis conuiuium magnum Iaac:?& manducaue- runt,& biberunt, ad hunc modum philoſopharur Certum eſt, quia qui miniſtrat verbum, ſapientibus& inſipientibus debitor eſt: quo- niam igitur nunc conuiuium exhibetur ſapientibus, idcirco dicitur, non paruum, ſed magnum conuiuium eſſe factum. Ettu, ſi non ſis adhuc paruulus,& lacte indigens, ſed exercitatos deferas ſenſus,& erudi- tione plurima præmiſſa, ad intelligentiam verbi Dei capacior venias; fiet ctiam tibi conuiuium magnum. Non tibi olera, languido- rum parabitur cibus, nec lacte nutrieris, quo paruuli nutriuntur: ſed faciet tibi miniſter verbi conuiuium magnum: loquetur tibi ſapien- tiam, quæ inter perfectos profertur: ſapientiam Dei in myſterio abſ- conditamn aperiet tibi, quam nemo principum huius ſæculi cognouit. 2
Barbarusme s Perſarum. Stra bo.
Allegoria Ors
genis ſuper
cd*1110. I ſaac.
Hæ br. J.
I. Cor. 2.

—
culæ.
Coloſ. 2.
Locus Prouer biorum cap. 8.
VERS. 32. 33⸗
92 CO MM EN T. I N Reuelabit ſe tibi Chriſtus, in quo omnes theſauri ſapientiæ& ſcientiæ ſunt abſconditi. Faciet igitur tibi conuiua magnum,& ipſe tecum epu- labitur: ſi tamen nonte inuenerit talem, vr dicat tibi quod Paulus qixit Corinthiis, primæ Corinthiorum 3. Non potui vebis loqui quaſi piritali- bus, ſed quaſi carnalibus; tanquã paruulis in Chriſtolac Vobis pori dedi. Ergo qui eruditos,& doctrinis exercitos ſenſus ad verbũ Dei auqx Jũ deferut, bonaque mente, ſanaque fide accedũt;iſtis fit magnũ conuiuiũ; cum iſtis epufſlatur Iſaac:& non ſolùm epulatur, ſed& ſurgens cum iuramen. to, eis pacem de futuris promittit. Vtinam& nos dignerur Deus magno illo conuiuio, quod apparaſſe dicitur Sapientia, Prouerbiorum cap. 8. Sa- pientia, inquit, iugulauit hoſtias ſuas, miſcuit in cratere vinum ſuum,& miſit ſeruos ſuos, qui omnes quotquot inuenerint, perducant ad conui- uium ſuum. Tantum eſt vt nos ingreſſi conuiuium ſapientiæ, non rurſus depoſita ſemel inſipientiæ atque impiertatis indumenta reſumamus: nec peccatis, quibus abluri& mundati ſumnus, iterum nos inquinemus ac fœ- demus; ſed in ſimplicitate& puritate cordis, recipiamus verbum Dei, quaſi fœcundiſſimum bonorum omnium ſemen,& diuinæ ſapientiæ do- cumentis& præceptis ſidem& obſequium adhibeamus. Iactenus ex Origene.
Ecce autem venerunt in ipſo die ſerui Iſaac, annunciantes ei de puteo quem foderant, arque dicentes: Inuenimus aquã. Vnde appellauit eum Abundantiam:& nomen vrbi im- Poſitum eſt, Berſabee, vſque in præſentem diem.
AvI o ſuprà in hoc ipſo capite ſcriptum eſt, Iſaac, vbi aſcen- 51 dit Berſabee, mandaſſe ſeruis ſuis, vt foderent puteum. Huius G gitur foſſionis putei lætum ſucceſſum venere ſerui illi nun- ciatum Iſaac, dicentes: Inuenimu aquam. Aquam intellige, a-
1— 7
bundantem,& quæ largiſſimum, ad ſatietatem v ſque, hominibus peco-
§8. Hieron.
ribùſque potum præbere poſſet: idcirco enim appellauit Iſaac teum, Abundantiam, vel, vt Sanctus legit Hieronymus, ſaturi autem tam lætum nuncium inuentæ aquæ quo Abimelech& Iſaac de mutua beneuolemi iureiurando inuicem pacti ſunt:& hoc ſignifi Tes quaſtia- runt in ipſi die Férui aac,&c. Veruntamen hæc Moſis verba tres excität
quæſtinculas. Prima quæſtio eſt, An hic puteus ſit idem, a Abraham in eiſdem illis locis foderat;& de q erepto expoſtulauit cum rege Abimel
eum pu- itatem. Hoc incidit in eum ipſum diem, a, fide, atque innocentia, catur illis verbis: Eœce vene-
— tque is quem uo ſibi per vim à Philiſtæis lec. Sic enim ſupra legimus Genel.
21. Et increpuit Abraham Abimelech Propter puteum Aquæ: quem vi abſtu- Caietanas. lerant ſerui eius. Caietanus& Thoſtatus cenſent, fuiſſe eundẽ ipſũ puteũ,
.* A X....„. Woſtatus. quia omnia quæ tam hic, quàm illic dicuntur, in vnum& eundẽ il
lũ puteũ
probè competunt. Quorum tamen opinarioni viderur illud contrarium,
ꝗuod
add dli pundant ewm ded ciccaean wam bi muenta ludch turweil fipai ſatnlle ilares
erlat.
hamn a 4 tetur ho om 8
141. 0d Go- tus im. 1. 9 14
1Se AM In 7 1 51/ℳ WMlleI. Jomen li yrbls. Hef oaput f eaput Dlcerv tal. K elmvch
1 IIAAa, tuorde Aberun
„ 4 1 10 Mlc 82
ᷣ
4444q
ſeklsenit Nathm dene.
2 65 1 53. leti 1 lnüe Leao; lleronyn Werpre

lignetun— s magn duerbiot 8.89 ratere vi* 4 t perqu=d con 1 Hapiens du rullu menna rel nus:M nos inqul Kacfa. ccipiamus= um DNa K&diuind M mir beamus. WMtenwe
aac, annt mtess
les: Inueitas Saqu & nom=dbiim tem diem
tum eſt, lſa— ualerr. fodetent pit= Ruis um venere! amr lli nür- am. Aquant ligen⸗ ſque, hom 5 peco ppellauit Ium pir nymus, ſatuſ ². n. ll zit in eum 1e M diem ide, atqu entan ur illi verbſ Euu 1.2 Moſis verba t idem, asf** ſbi per viq 3 nor. e an bene⸗ m lupta 8H hh 1⸗
num R eum 2 riu err illudſ idetur ilu 1
GENESIS, CA D. XXVI. 93 quòd illic appellatur Puteus iuramenti; hic autem nominatur Puteus abundantiæ, Vel ſaturitatis. Sed hoc non magni negotij eſt expedire: nihil enim prohibet eãddem rem diuerſis appellare nominibus, ob diuerſa quæ circa eam acciderunt. Illic propter iuſiurãdum inter Abimelech& Abra- ham ibi factum, dictus eſt Puteus iuramenti: hic autem, propter copiam inuentæ aquæ, appellatus eſt Puteus abundantiæ„vel ſat uritatis. Neque illud obſtat, quòd iam ille Puteus erat factus ‚ſerui autem Iſaac viden- tur fodiſſe nouum puteum: repetendum enim memoria eſt, quod paulò
ſuperius in hoc capite dixit Moſes; Philiſtæos poſt mortem Abrahæ, ob-
ſtraxiſſe pureos olim factos à ſeruis Abrahæ. Vnum ergo quempiam de iſtis pureis refoderunt ſerui Iſaac,& ingentem aquæ ſcaturiginem inue- nerunt..
Altera quæſtio eſt, Ap quæ in hoc loco nominatur Berſabee,& quæ Geneſis cap. 21. nomine eodem appellatur, ſit idem locus. Non enim vi- detur eſſe idem, qui hichinominatur vrbs, illictverò, tantùm vocatur locus,& non vrbs. Sed hoc, leue ac nihili eſt; nomen enim loci, adeò latè patet, vt etiam vrbes ſignificatione ſua comprehendat. Illud fortius eſt: cùům iam idnominis ante centum annos, impoſuifſet ei loco Abra-
ham: quorſum Iſaac, ſi fuiſſet eadem vrbs, iterum nomen idem ei dice-
ret ur hoc loco impoſuiſſe: Soluit hoc Thoſtatus, dicens, non eſſe inuſi- tatum, ſepius eidem rei nomen idem imponere diuerſis temporibus,& ob diuerſa eius rei accidentia: quemadmodum Patriarchæ lacob diuini- tus impoſitum eſt idem nomen Iſrael bis; ſemel, cùm luctatus eſt cum Angelo, Geneſ-cap. 32. iterum autem, cùm rediens ex Meſopotamia, ve- nit in locum Bethel; Geneſ. 35. Quanquam nec hic dicitur Iſaac impo- ſhiſſe iſtud nomen, nec illic Abraham. Sed vtrobique dicitur, fuiſſe tale nomen impoſitum ob ea quæ ibi acciderant vtrique Patriarchæ. Dehu- ius vrbis appellatione, ſitu,& ſorte, ſiue tribu diximus in tertio Tomo ſu- per caput 21. Numero 23. In exordio capitis 29. libri Ioſue hæc vrbs du- pliciter vocatur,& Berſabee,& Sabee,& vtrumquenomen iũctim poni- tur. Eſſe autem duo illa nomina eiuſdem vrbis, peruincit ſumma trede- cim vrbium ibi facta: ſi enim duæ fuiſſent vrbes, non tredecim, ſed qua- tuordecim numerari neceſſe eſſet;& in primo Paralipomenon capite 4. alterum iſtorum nominum, vt ſuperuacaneunn, omittitur. Propterea ve- rò illic duo eſſe ſcripta nomina eiuſdem vrbis exiſtimat Rabbi Iſaias, vt in memoriam celebris illius putei rediremus, apud quem fœdus percuſ- ſir Abraham cum Abimelech: quæ res& vrbi,& Puteo nomen dedit: vo- catus enim eſt Berſabee, id eſt, Puteus iuramenti, vel Puteus ſeptem, a- gnorum videlicet, quos Abimelecho ſelectos dedit Abraham, vt dictum eſt Geneſ. 2 1. 8
Secuda 2uaft.
Tho ſtatuus.
Rabbz Iſaixx.
Tertiam quæſtionem mouet Latina lectio huius loci, quæ ſic habet: Tert. quæ„lis.
Vnde appellauit eum, Abundantiam. Siquidem quæ in hoc loco eſt He- bræa vox[ Sciungha] non ſignificat Abundantiam, vel vt legit Sanctus Hieronymus, Saturiratem, ſed iuſiurãdum. Et qui ſe fideliter ex Hebræo
interpretari putant, ita vertunt& exponunt: aut certè verbum ipſum He-

94 O0o MMENI. 1N Oaietanus. bræum retinent, vt Pagninus& Chaldaica interpretatio. Caietanus tri- bus argumentis probans ita legi debere, ſic ait: Quod legitur: Docanuis eum Abandantiam, iuxta Hebræum habetur: Vocauit ipſum Iuramentum. Hoc enim nomen quadrat, tũ Hebraice dictioni ztumeuentui, quiillo die fuit, id eſt, Iuramento facto inter Abimelech& Iſaac ztum etiam ſupraà dictis; quia Iſaac nominauit puteos reſtauratos, ijſdem nominibus, qui- bus nominati fuerant à patre ſuo Abraham. Conſtat enim ex capite 21. Geneſis, Abraham puteum quem ibi habebat, nominaſſe puteum iura- mẽti. Sic Caietanus. Sed Beatus Hieronymus in Traditionibus Hebraicis
8. Hicronym. in Geneſim ſuper hunc locum, primò, quaſi obiter& obliquè carpit de- ctionem huius loci, quæ eſt apud Septuaginta Interpretes, qui locũ hunc ita reddiderunt: Venerunt pueri Iſaac dicentes, Non inuenimus aquam:& vocauit nomen eius Iuramentum. Deinde tranſlationem ſuam defendens, rationem exponit, cur verterit Saturitatem. Sum autem hæc Hieronymi verba: Neſcio quomodo in Septuaginta Interpreubus habeatur, pueros Iſaac nunciaſſe ei ſe non inueniſſe aquam,& ideo vocatum eſſe puteum illum, Iuramentum. Quæ enim etymologia eſt, propterea vocari Iura- mentum, quòd aquam non inueniſſent? E contrario in Jebræo, cui in- terpretationi Aquila conſentit& Symmachus, hoc ſignificatur, quòd in- uenerint aquam,& proptetea appellatus ſit puteus ipſe Saturitas R vo- cata Ciuitas, Berſabea, hoc eſt, Puteus Saturitatis. Licet enim ſuprà Gen. 21. ex vocabulo Iuramenti, ſiue ex ſeptenario ouium numero, quod [Sabe] dicitur, aſſeruimus Ber-Sabe appellatum: tamen nuncex eo quòd aqua inuenta eſt, Iſaac, ad nomen Ciuitatis, quæ ita priùs vocada- tur, alludens, declinauit paululum litteram,& pro ſtridulo Hebræorum [Sin à quoſ Scabe jincipitur, Græcum ſigma, id eſt, Hebræum ſ Samech poſuit. Alioquin& iuxta allegoriæ legem poſt tantos puteos in fine virtu- tum, nequaquam congruit, vt Iſaac aquam non repererit. Hæc Hierony- mus. Lectionem huius loci, ſecundùm Se tuaginca Interpretes, quã Hie- ronymus proximè dictisverbis zenueem ſtzvice quemadmodum defen-
.„dat Auguſt. quæſt. 79. in Geneſim. b
Eihemeuu Lippomanus paulò ſubtiliùs enucleatiùſque ſuper hac ipſa re diſſerẽès,
in Catena in—
Seneſm. Notandum inquit, Scebaa]ſiueſ Sciungha ſcum puncto Sibõlet]ſigni- ficare ſeptem,& quands eſt generis maſculini, tunc ſcribitur cum He jin fine; cuùm autem eſt generis fœminini, ſine He]ſcribitur. Dictio etiam
[Sceuungha])ſiuel Sciuangh]à verboſ Sauang] quod eſt, Iurare, deſcen-
dens, ſignificat Iuramentum, ſed quia eiſdem litteris radicalibus ſcri-
bũtur, accipitur Sciũgha]Iprol Sceuungha] hoc eſt, ſeptẽ, pro, Iuramen- to. Dictio verò Sauangh ſiue[Souoangh] cum pũcto Scibôlet, à verbo
[Subaa quod eſt ſaturare& replere, deſcẽdit,& ſignificat ſaturitatem, vel
abũdantiã. Verùm quia in præſenti loco[Sceuangh]ſcriptum eſt, idcirco
pleriq; reddiderunt: Et vocauit eum Iuramentum,& ſic verterunt Septua- ginta. Videtur autem Beatus Hieronymus legiſſe Sabaa cum pũcto Sci- bolet& ideò Abundantiam vel Saturitatem reddidiſſe. Quoniam igi- aur vno& eodem die,& iuramentum factum eſt inter Palæſtinos,& Iſaac,
ò
4
laacz&
oſttom uteuch⸗ pucet: vocech, leprem Rradi poet nen 5 cam o calse dt, Gtur ſar „ lleto gubadil foüllim lokcoran
bdenm Cbema
nue
&k Sj en Dlang ballet, kebec Dei Dkc twterr corye unia ma 3 nifeh. das elle

N erati netanusw. W— ut: Dacan auit 1— uramentmn ume i goiillog, mel i quijlod
lfaac— erüm ühi
jdem= wwiduw ci
ſtat Xcapte 1ornuc— uteum inr. Tradid usedrux iter& ud carpit werpte ulocü hu Ten inu π—u azum; tionem defenden I aute u Hieronyn preubus arur zun deo vocht Aeſſe beher eſt, prog vocailu ontrario ¹ vxo, cut „hoc ſigt m ur qad ateus ipſo= uts, N. atis. Lic r Nſaptab aario ouid an mero, al gllatum:ran mncan tatis, qul rius voc & pro ſtujt= nedemm a, id eſt, H—(danch dtantos P= in fne on reperett. ec lien nginca Iut Ln vide quem dumce
pie ſſcribi. ühs ang. quodé— e. 844. icalbo 3
ter ☚ dem lit* Lurac.- hoc eſt lẽ „ Foöletate e riate9 i,& 8. 8 nebu ceuangh. ont deft entum,& cod legille 2 oau tem reddic Trtoc actum e b
—
GENESIS CAb. XXVI. 95 Iſaac;& nunciatum eſt de puteo aquam habente, ideo vrbi nomen im- poſitum eſt, Berſabee, vtrumque ſcilicet, vno eo nomine complectens,& puteum,& iuſiurandum. ſic Lippomanus. Lippomani ſententia non diſ- plicet: præſertim c˙m Hebræi quoque magiſtri hoc loco ſcribant, hanc vocem, quibus punctis nunc legitur, ſignificare ſeptẽ, ſed eſſe Sceuãgh] ſeptem proſ Sceuungha iuſiurandum: cum alioquin litteræ conſonantes & radicales quæ appellantur, vtrobique ſint eædem. Quinetiam addi poteſt, quod plerique Rabbini docent, verbum niſiuangh jiurare,& no- men Sceuunga liuſiurandum, à voceſ Sciuangh]id eſt, ſeptem, eſſe dedu- ctam, quod Iuſiurandum non niſi ſeptem, hoc eſt, multis, grauibuúſque cauſis& teſtibus adhibendum ſit. Atque hinc eriam vocem Sauangh] id eſt, ſaturitarem ſeu abundantiam, nonnulli deriuatam volunt; quòd, ſeptem, ſit numerus multitudinis,& pro multis indefinitè vſurpetur. At 5. Hieronymus ſecutus videtur id, quo hac in re magis præcipuum, ac probabile videbatur, hoc eſt puteum, proprer aquæ copiam inuentam, ita potiſſimum nuncupatum; quanquam nihil impedit, quo minus Iſaac ad iuſiurandum quoque, aliqua ratione reſpexerit.
Efau verè quadragenarius duxit vxores duas, Iudith filiam Beeri Hethæi,& Baſemath filiam Elon eiuſdem loci: quæ ambæ offenderunt animum Iſaac,& Rebeccæ.
IVrNRIORIBVvsS ſermo hic continuandus eſt( ait Ruper- ſtus libro 7. Commentariorum in Geneſim cap. 1 2.) vbi di- cdum eſt: Et abiit paruipendens qudd primogenita vendidiſſet. Et ecce etiam hic degeneratio Eſau iam ſupplantati,& adhuc
fupplantandi denotatur, qui magis ac magis declinando, minori fratri
Dei promiſſiones curauit; Videlicet affinitate hominum habitatorum
eius terræ honoratum,& inclytum ſe poſſe fieri credens, magis quàm
ope, vel gratia Dei. Vnde,& nomina cognationis eximia præſens ſcriptu- ra non omiſit: nam ludith interpretatur Laudans: Beeri Putei mei: Baſe- math in nominibus Elon, Roboreus ſine quercus. Ipſis igitur nominibus ma- nifeſtè coargui videtur, quod laudari,& ſine Deo ditari,& nomina- tus eſſe,& in terra roborari appetens, peccatorum ſe affinitatibus
immer
VERS. 34. 35
Rupertus.
Geneſ.25.

— 2
— S. Chryſoſtom⸗. r
Lapſa⸗ Tho- Rat⸗ circa tem pus mortis Se filij Noe.
96
C O MMEN T. I N
immerſerit, ſuper quos meritò irruat formido,& pauor, ſecundum nomẽ Hethei, quod ſignificat fortitudinem,& pauorem. Qui ergo intus Agratia Dei excidit, meritò foris quoque reprobatus eſt,& benedictione priua- tus, quod protinus ſequens proximè narratio declarabit. Hæc Rupertus. Caietanus tamen putat, Eſau duxiſſe illas vxores, non planè renitente a Caietanus. repugnante Iſaac, ſed(quamuis id ei diſpliceret)conniuente, atque indul- gente filij cupiditati. Huius rei ſignum eſſe nõ obſcurum exiſtimat, quòd
S
poſt tale coniugium eum dilexerit,& venationibus eius delectatus ſit, ac
denique benedicere ei voluerit quaſi primogenito filio.
Sanctus Chryſoſtomus homilia 3. in Geneſim ait ſignanter decla- 55 atam hic ætatem Eſau, cùm dicitur fuiſſe eum quadraginta annorũ, quo
intelligeretur fuiſſe tunc Iſaac in profundiſſima ſenectute, nempe cente- ſimum iam annum agentem, ſiquidem ſexagenarius erat cùum genuit Eſau,& Iacob, vt ſuprà dictum eſt Geneſ. cap. 25. deinde ne mirum vi- deretur quod mox narrat Moſes inirio ſequentis capitis„caligaſſe Iſaac præ ſenio. Sedenim neutrum hoc Chryſoſtomi dictum probabile vide- tur. Etenim cuùm Iſaac vixerit centum octoginta annos, vt dicitur Genel. 3 5ee rat tunc centenarius, paulò plus dimidium ætatis ſuæ tranſgreſſus: non igitur erat in profundiſſima ſenectute; ſicut nunc, quia vita hominis ferè determinatur ſeptuaginta annis, qui agit quinquageſimum annum, is verè dici non poteſt deueniſſe in profundiſſimam ſenectutem: Putat Præterca Chryſoſtomus, poſt illud coniugium Eſau, ſtatim contigiſſe, quod narratur ſubſequẽti capite vi geſimo ſeptimo, quod longè ſecus eſt:
nam poſt coniu
gium Eſau annis triginta ſeptem, accidit, quod ſequenti
capite memoratur; eratque tum Eſau ſeptuaginta ſeptem annorũ, Iſaac
verò centum tri
ginta ſeptem; quod nos certiſſimis rationibus addicemus,
vbi ventum erit ad eum locum.
Thoſtatus arbitratur, hoci pſo anno quadrageſimo Eſau,& cenreſimo Iſaac mortuum eſſe Sem filium Noc„‚quem Hebræi cenſent fuiſſe alio nomine appellarum Melchiſedech, ſacerdotem Deialtifſimi, de quo ſcri- ptum ſupra eſt, Geneſ. 14. At enim manifeſtè Thoſtatus in ratione tem- porum falſus eſt, non opinor, per inſcitiam Chronologiæ, ſed per quan- dam incuriam, atque incogitantiam, quæ, vel doctiſſimis viris interdum
obrepir. Mors
Eſau, vel cente ſimum Iſaac incu
2
rò centeſimum decimum. nuit Arphaxad,& poſt eius ortum Vixit . 1. tis duobus poſt Diluutum, vt traditur G ad centeſimum an ni duntaxat quadringenti non ſubducirur: à Diluuio vſqueſad duo, Geneſ. 1 1. hi
centenarius erat, cùm genuit Iſaa
annum Eſau, qui
xcrunt centum: ex his omnibus confici tur, quam dixi, ſumma annorum
enim Patriarchæ Sem, non in quadrageſimum annum rrit, ſed in illius quinquageſimũ, huius ve Si quidem Sem biennio poſt Diluuium ge- quingentis annis, icl eſt, quin gen- eneſ. 1 1. At verò à Diluuio, vſq; num Maac, ſiue quadrage ſimum Eſau, nuwerantur an- aginta duo: quorum annorum ratio ita ortum Abrahæ anni ducenti nonaginta ne vſque ad ortum Iſaac, centum anni: Abraham enim ac, Ge. 21. hinc vſque ad quadrageſimum eſt idem, atque cente ſimus annus ætatis Iſaac, anni flu-
Aua
gGadring ds et q gee Kdumes 7 thobe velbis detulau eccr Iobhr ferunt
olenten
4
1I 4la
multie igue dorie 4 8 lac detraln⸗ augere mores vexaot lir co

Alheind bſcuru= i n d 1— ut= ſtimar,
lenecte mpe cen enaris scüm ga
„ an. 25. deim mirun Aligalelk
ris capit ai dictum uble ii tta annos,— itor Ga um xtatis— raſgrt
zut nunc,„ita honn
quinquag um an
umam 6 em:
m Eſan, ſim com
timo, quo zeſect
em, accidi* Odſeqhr
4
ginta ſepteſ worü, k X
mis ratioſ um iddcen
geſimo Eſ— cennin Hebræi ce t fulleu „
n Deialtifl ecke quole Thoſtatus tione ter 5 hronologia pen Ldoctifſim— m in quadrag t im ar s quinquag d dulg ennio po auung biennio po mg 4 qpiege encis annis 39 6. 11. Atverq uuio num Elau,1= zuorum ant r anni dus t
—
blcuru gun dus ei, datu lt
GENESIS CA P. XXVI. 97 quadringentorum nonaginta duorum poſt Diluuium. Atqui Sem mor- tuus eſt quingenteſimo ſecundo anno poſt Diluuium. Geneſ. 11. Qua ambæ offenderunt animum aac,& Rebeccæ. Hebræa ſonant ad ver- 58 hum eas fuiſſe amaras, vel exacerbantes ſpiritum Iſaac,& Rebeccæ, vel, vrthabent Septuaginta, cum illis contendentes,& altercantes. His porrò verbis notatur carum mulierum aduerſus lſaac,& Rebeccã irreuerentia, petulantia, procacitas,& contumacia. Videtur itaque offenſio Iſaac,& Re beccæ accidiſſe, ob impietatem, quòd more illius gentis, deditæ eſſent Idololatriæ. Certè hoc expreſſit Thargus Hieroſolymitanus his verbis: Et. fuerunt rebelles,& inflato animo, colentes Idola, nec recipientes doctri- Thargus Hie- nam, neque ab Iſaac, neque ARebecca. Enimuerò lex ipſa naturalis iuber, 201 olymitanus & recta ratio docet, probúſque gẽtium mos,& vſus monet, virum& vxo- kche er peee rem ita ſocrus,& foceri reuerentes, obſeruantéſque, atque obſequentes erg- ſocerum, eſſe oportere, vt parentum ſuorum. Hoc ſecutus Ariſtoteles ſub finem li-& ſocru quã- bri ſecundi Oeconomicorum, de ea re ſic præcipit: ſtudeant primò vir& au ohi oor vxor curam omnem parentibus exhibere: vir quidem vxoris parentibus Ar reles. non minus quàm proprijs, vxor autem, viri. Idque comprobat auctorita te Homeri, inducentis Helenam ingenti reuerentia& verecundia allo- Homerus. quentem ſocerum ſuum Priamum huiuſcemodi verbis: O metuende mihi ſemper: ſempèrque tremende Care ſocer. 1
Egregia Ruperti diſputatio, omnem huius Capitis hiſtoriam pulcherrimo tractatu allegorico explicantis.
RTpAaRTITA eſft huius capitis hiſtoria, quàm Rupertus Abbhas lib. 7. Commen. in Geneſc. 8. commodiſſimè aptauit N ad tria tempora, ſiue tres legis Euangelicæ, arque Eccleſiæ ——Cbhriſtianæ ſtatus. Prima pars huius hiſtoriæ narrat, Iſaac ex terra Chanaan, ob famem, tranſmigraſſe ad Regem Abimelech in terram Philiſtinorum:& metu mortis, ob pulchritudinem vxoris diſſimulaſſe cõ- iugium Rebeccæ, appellando eam ſororem ſuam; cmque in ea terra ſe- minaſſet, centuplum meſſuiſſe, maiorèmque in modum eſſe locupleta- tum. Hoc Rupertus applicat ad tranſlationem Euangelicæ prædicationis AIudæis eam auerſantibus, atque repellentibus ad Gentes, incredibili multitudine, ingentique gaudio eam accipientibus: apud quas mirabiliter vbique terrarum ac gentium, Eccleſia Chriſti propagata eſt. In altera hi- ſtoriæ huius parte memoratur inuidia,& inſe ctatio Philiſtinorum aduer- ſus Iſaac,ob eius opulentiam,& proſperitatem, tum expellendo eum ex terra ſua, tum puteos eius partim obſtruendo, partimque per iurgia,& vim auferendo. Quare præclarè Rupertus docet, præfigurata eſſe ingenia, mores, ſtudia,& conatus Hæreticorum, quoquo modo inſectantium,& vexantium,& profligare conantium Catholicos. Tertia pars huius hiſto- riæ commemorat, Regem& Principes Philiſtinorum, partim ductos Comma in Gen. Tom. 4. n

- riſti Chri 6
rlla N ₰ bus,n E N T. I rant aduerſus Iſaa 1 vie M fueran e La⸗ 7 itatis,& cru ulſos opule& muniri ce hecc ” 98 ia inhumanitatis, metu percull gi eum,& cumeo kebec pœnitentiain tem: partim me atiæ, qua proteg petijſſe,& raͤes extte Mart — en † ij,& gr 21. 1. m expet tus a VIEltII 1 à diuini pr- iuſque at modat enim, etiã 8 ſed max dijſſe ad ip 3 pulcherrimè ſtatum. Tum iſto ſer- pella co aduij rrõ pulcher Mundi ni Chriſto Taa bant, vltr iſle. Hoc Pof deo ipſius ntibus, V fermè Tundk al ire voluiſſe. 4 tque adeo ip A cum ge hæc eſt fe„ ſancire v Eccleſiæ, atq& vnà Atque ung æ Ecc rrentur,& Ue Paſtor. d mum Hncde Weeh Conuerre Ouile, vnuſque jetatis,& 90 fune 5 6 0* 1 deateizdhds vnum Ruperntſententis. ba, mirificæ naeeepiotee g lamm:. 6 per a,m 4 am Ec wum Uient, onis Rup rti ver 2 rr qual. Uas omalucm. . utati am i9ſ Rupe 1 m ſacræ,. illas, 1 tius diſp am lpla uf rinæ, tan iuxta tres ſetmo to uonia sdoctr loco iux dum ellett Ceterùm, q inis,& varietati— R in hoc lo. d hunc mo d — dinis,& diſtinctè igitur a he, Ahh Kacrrdc 6 In primam. lis dulce eſt, ea ertus 8 Abra. ce A 7.. „„ 2,. Ita. obis. re: Rup a. ebus 4 emuen a hiſto ſpiiu viftum n emora derat in die au vendi- Gm parter ra ſunt, tes comm uæ accidera Eſauv z allegoria rofert iſtoriæ partes litatem, quæ a ſtquam leſt Ienin Tas A o, I hiſtoriæ P ĩ ſterilitatem, ra. Po 8 CGœleſt D — tranſ⸗ Jiximus 9/2 ed ſte. um in Gera 8 Chriſtum 2 erdita I Juber e Il Orta fame, po Paleſtinorun ijciens Aſe Ch Iudæos. Nlolà .—„ Ale b Clens ter luec 2 migration diſputat. Ors h regem lus abij is fam es in erra Cha himeles 5 icus popu ſtolis far rtentur aa cehhad Iſaac ex¼. zoad ℳ₰.. ſ Iudaic& Apo Conuerten. ad Phi Iſaa id eſt, hriſto 8. d A, ar. fca nanæis d„, Ogenhnlta,. rta eſt Chr 2 ſalmo 5. 70 dishen r t 88 tt prim 8 It, orta erat P. ipſi ve⸗ 1. FAg liſtinos. dit P di riuauit, pl etatum. zꝛtatenmn. lioſ- keeclet ereditate p roph reui bunt cin dico, al Ade ſe hære m de qua P es Czreul Bu oſtolos 2 7. aceke — ico famem, eentur, vt can ij illi canes, Ap almo 57. Lin- illam dic famem patientur,— regij Mllice erat plalm—. teto Aeed ſenneneennen 8 hrecichun de Can eſcarum a Chr anduc- 1 jebat 8 rant. Ml. Prædicatores genturad ieſa lracheawnce echush nveniebant vo carnem Deun 6, Ke 1 angeli tan ngelij y nimicis abi*.. ſi ecu. rporare 9I R Euangelij ue Eua 8 ex innmic us& IꝑP imet inco P 4 ., ibime guam hnam Cahues d SAntnk 33 Chritt ludaod,er Puihe conuertere,& ſib rum comederat, 4 3 Domini. Huc inimicos C doſss manducare, id e ia de Iudaiſmo her ge manducaret, uute 4 1pfI i, quia derert.& 1 Ham‚ ullo nim ex P— eſurient:.· rehen 2— antur di Paucos e circa Petro entes app atiebantur, 3 hden. 6 1 uOcIltcC: ſt Vt Ge. famem P. 8 jel- aceret. l erant. æceptum eſt, ore, qui 3 quòd nor— 1. Pot ue præcep igitur temp lentes ꝗ„,, Adam 1 m atꝗq E eOo Igitur tes. ac do vimnm lodut 1 oſtenſu 2 1O. EX 8— fentées,: 4, 2 Drtnmnnn, 4 1 icitur Actorum nque DYobis quidem Pra, 2 num r Acto dum,& co 4 G⅓obis zudicaſzis æterna— vt dicitu aanducandum, 1 Act. 13. D 1 iudicaſtis æ. Clog ſi ſunt ad manc icebant Iudæis rindignos vos Repé Abi- Ta verſi ſun.. dæa, dice A ſtig ilud. in 6. dRegé. Harie tati in ludæa, ꝛliſtis ilud,& rata ad Keg een.. kere atl 1 L1 eᷓ pui—. dae In Ge. ſc ell 1 9 ſent ſatur. 6 tꝛſed qull.. UrT Iſaac 3 ESA Més, d. ann tebat. lgltu entes;. 9t verbum D 2 So⸗ mur ad Gentes. Ahe Eiartneen ad8 vtique ſcri- de. '. Conutert: 7 1.. rumn, a 91]— 4 3 ‿ 4 de quib 3 1 atio. Xerl Vild,ecoe n Philiſtino cilicet ſuos*, tuæ ſalu— . ram.— OrSes ſci 1 2 uadrigæ. 2 Deio lech in ter, prædicat 8 u, 8 ciebat. ei Qui aſcen⸗ in Gentibus, aturru 1 ö—₰„ 3.— Habacuc; in Gerata, id eſt in d interpretatu awam M eſt H— Gerata, i. 10d Inte 1 reuntlu. ¹ Ptu; Epit in iliſt loru, qu ndã Pere. do Et peregr. tropolis— rit, cap Datris mei re 3 I— rara me rũ Imperiũ, atrl I Erat autẽ Hetanentdr anoeülipe meus Rex vel acren„non d ſigniſicätque Anebeheerfonrau paer in Crinmered& legem, lh jomen verò„ multitudo hriſti iris loci der r 1I 7 Nom ſignificatur mu le peſß acceptam C rogatus A viris 10 vore „ gnum Jquo jes eſſent, ſed dma p pellari Paca, wan i qubd ſcbi eſſtt cu quòd antea ta tali nomine appelle Tat enim profiteri qu n Sie Derio ꝗ uO. recte ta 111.timuerat e?. A illiuts. 1 es fuerint, vtr xit, Soror mea eſt. pulchritudin bra. ros Pa 1 tales fue ſua dixit, 9 Propter, lic m cele 5 — 8 er Vxore ſa 42, Ficerent eu 1 5. nangellca giorem d Hebr. Ir. illus ſup ugio repPutans ne inte imebant palàm 5 Lerar religionen Ad H ata coniugio,reputan Kdeles timebann hal vt poterãt reli G e,egeni in latibulis ſe continentes, re gratiam: b

N b GENESIS, CAP. XXVI. 99
tueran
ntig, à— Chriſtianam, egentes, anguſtiati aülicki,in hruchinim Ertanas in me. eum, a nii 3 tibus, in ſpeluncis, in cauernis terræ. Sed, 4 3 vſque per crutatus eſt il- periſſſe, dn de los, quia cis dignus non erat mundus. Vnde equitur: Cum pertranſilſent dodat R oga n dies plurimi, prosſpiciens Abimelech per feneſtram„ vidit eum ocantem cum ſtatum en Rebecca vxore ſua. Baptizantes namꝗque clam in cryptis,& Cœmeteriis
c enim e . cenim eii Martyrum,& cetera celebrantes, vt poterant fidei ſacramenta, quæ pro entibusu Chriſtol,
3 ioco erant Sapientibus mundi, quorum ſapientiam Deus ſtultam fecit, ad Cor.r.
ſtor. Atg=c eltkemn perſæpe deprehenderunt eos,& ad publicum auditorium pertraxerunt. . Tandem& ipſi terreni principes iugum Chriſti ſuſceperunt;& eius, lcx cuinſ es fietai, quam priuùs impugnabant, euangelicæ fidei,& Chriſtianæ religionis de- late q a cclelult fenſores eſſe cœperunt:& idcircò protinus ſubditur: Praæcepitque populo loco iuxtt* lls, a dicens: Qu tetigerit hominis huius vxorem, morte moriatur. Nempè primus aus igiturſ uncmoacn omnium Conſtantinus lege edixit, quid pateretur quiſquis Chriſtianis rat in diel hrahe, ¹ eſſet moleſtus. Atque ex eo tempore, tam gladio Principum, quàm verbo ra. Poſtqi r= iſuet Sacerdotum, Chriſtiana religio defenſatur. Seuit autem Iſaac in terra illa, ens àſe C mm, cr& inuenit in anno illo centuplum,&c. Serere, pacati& quieti temporis eſt, ſtolis fum er luln vix enim, aut nunquam tempore belli, terra bene culta ſeritur, præſertim amo 58.— nenn verò ita, vt ſemen in meſſe centuplicetur. Ergo per ſationem Iſaac, cuius ciuitatem= vendſt centupla meſſe locupletatus eſt, proficiens,& ſuccreſcẽs,& valde magni- nes, Apol ³ dico,. ficatus, illa rectè intelligitur magnificentia nominis Chriſti qua in pace tum fuera Awob Eccleſiæ, nomẽ eius dilaratũ,& multiplicatum eſt ſemine verbi Dei, cum
ſacerdotali auctoritate, concurrente poteſtate imperiali: ſcilicet, vt lice- ret operariis Euangelicis exire ad ſeminandum,& non liceret aduerſariis Chriſti, latiſſimum totius orbis, erroribus ſuis vindicare, agrum. 61 Sequitur altera pars hiſtoriæ de inuidia,& inſectatione, ac vexatione, quam Iſaac paſſus eſt à Philiſtinis: ſuper quo ita diſſerit Rupertus: Ob hoc inuidentes ei Philiſtini, omnes puteos, quos foderant ſerui patris illius Abra- ham illo tempore obſtruxernnt, implentes humo: in tantum, Vt ipſe A bimelech Allegoria ſu.
nicbant cd eſcau d ſecundut— nem en rrere,&ſibi== ncocpr udaiſmo pa comeden
rehendere— nnduem
1 1 nn
aui fimem lbanar
ac dolent im diceret ad Iſaac: Recede aà nobis, quoniam potentior nobis factus es valde. Poſt- per altera pa² Dobis quid=tmm quam magnificentia Nominis Chriſti Romanum etiam cœpit Impe- ee) ae i ndignos vo efurm rium,& Idola contempta ſunt; Inuidia ſuborta eſt Hæreticorum: per I duthn, ſaac, gacm Gerzt Rege quos Diabolus, quia non poterat vi perſecutionis extirpare Euangelium, id eſt Hære- us inquam 1A ves äle veritatem corrumpere conatus eſt ſcripturarum. Bene igitur, poſtquam ess Catholicos 908. de qut im ntiquell magnus factus eſt Iſaac, Philiſtini inuidentes, puteos patris illius obſtru-
l uuſtue xerunt, implentes humo. Nam putei, quos foderunt ſerui Patris Chriſti,
bus, quas* nelctr Dei, omnes Scripturæ ſanctæ ſunt, quas cõdiderunt Moyſes,& Prophe-
2a nrerorcd= LTlen tæ,& Apoſtoli, ſerui Dei. Hos puteos ſcripturarum Hæretici ita nonnun-
9* peteu quam obturarüũt, quantũ in ipſis fuit, vt non facile inueniri poſſet ab om-
1, i— usmei nibus, vbinam eſſet do ctrina veritatis. In tantům verò aucta eſt inuida
neus— errü Hæreticorũ vis, vt Regũ quoq;,& Imperatorũ corda obtineret, eorùmqꝗ;
n Chriſtum=— Kle gladiis vtens, penè atrocius quàm Gentiliũ furor, in Chriſtianos deſæui-
am Chriſtt— uin ret. Porrò quod dicit Abimelech: Quia potentior nobis fattus es, etiã iuxta
oſſent.Inten— ucg hune intellectũ allegoricum veram habet ſententiã. Etenim terreno Im- rat nim yn— 3 Ias perio potentius factum eſt in Gentibus cœleſte Imperium: in tantũ vt fe- npterpuch] n celehe ros Princip es,& barbaras nationes, quas Imperatorũ gladius nõ attingit, dalam euan clgur„2
Aubant,vtYd(M

ö ö 4
100 CO MM EN I. IN Sacerdotum lingua liget:& latius Romanæ Eccleſiæ Pontifices, quàm Romani Imperij dominentur Cæſares. Quamuis enim(vt dixit Beatus
8.*
„. 8.. 8 R 2 2 1 Nr- ſ 1 ⸗ 4 3 1 B.· Leo ſer.x.in Leo) multis aucta victorijs Roma, ius Imperij fuiterra marique protule-
Nlae,.A,hſ ritzminus tamen eſt, quòd illi bellicus labor ſubdidit, quàm quod pax & au-„„ 1 27 4 72ur ¹u Chriſtiana ſubiecit. Et ille diſcedens, vt veniret ad torrentem Gerara,&c.
Ab Hæreticis diſcedit Chriſtus: nihil enim illi cum Deosnihil cum Chri- ſto, nihil cum Spiritu Sancto operantur: ſed torum„quicquid illorum eſt, Diaboli eſt,& Diabolo relinquitur. Venit aurem Chriſtus ad torrentem, id eſt ad veros tractatores Scriprurarum proficiſcitur, ad eos, qui de cælo imbrem expectant, quem& accipientes, in magnum excreſcunt ſapien- In omni tem. tiæ torrentem. Rurfus fodit alios putsos, quos foderant ſerui patris Iſaac,& pore cotra no=- quos illo mortuo: olim obſtruxerant Philiſtini. Semper enim cùm noua quæ-
uas emergẽtes da eeeſ,Lieeiroſr Tre glia hriſtus adh 2 2.e. Mereſes, S&hri cumqueè hærelis exurgit, ræſtò etiam Chriſtus adeſt,& de ſuis aliquos
ſtus excitauir præparat, ſcientia,& ſermone ornatos, qui ſtare valeant aduerſus loquaces
nouos Docto- Hæreticos,& pura veritate Scripturarum, ſitientes potare paruulos. Ap- res,& propu- pellauitque eos eiſdem nominibus, quibus pater eius ante appellauerat. Id eſt, Enat evan eadem veritate, eodemque Spiritu veritatis fecit eos intelligere Scri ptu- licæ doctrinæ:..— 1.5 1.. K ras, quo Spiritu auctores illarum, quos Deus Pater ante aduentum Chri- ſti filij ſui præmiſerat,& quos ipſi Filio dederat, ſcripſerunt eas. Foderimt- que in torrente,& repererunt aquam vinam. Sed& ibi iurgium fuit patorum Geraræ aduerſus paſtores Iſaac, dicentium: Noſtra eſt aqhua. Quos foderant puteos ſerui Abrahæ, illos Philiſtini replentes obturauerunt: quos autem foderunt ſerui Iſaac, non quidem illi obturauerunt eos, ſed pro illis iur- „„— 3„ C e. ¹... 8 4
gati ſunt,& contenderunt. Sic rofectò Hærerici ſacras Scripturas, quæ magna ex parte ante adunentum Chriſti conſcriptæ ſunt, rerrenis ſenſibus ſuis obturauerunt: quæ autem poſt paſſionem& reſurrectionem Chriſti Sacramenta viuæ aquæ, id eſt, chariſmata Spiritus Sancti data ſunt, non quidem obſtruxerunt, ſed pro illis contẽderunt dicentes: N oſtra eſt aqua: Quod eſt dicere, noſtra Sacramenta, vera ſunt Sacramenta: nos quod da- mus, Sanctum eſt, vitale,&viuific eſt: Apud nos ſolos Eccleſia eſt. Hoc . eſt, vitale,&viuificum eſt: Apud nos ſolos Eccleſia eſt. Hoc
1..„I.... 1 dicentes, mentiuntur Heèeretici:non enim in angulo vno terræ, vel in parte cuiuſquam Hæreſiarchæ concluſa, vel coanguſtata, ſed in omnes gentes
....— 2.„ ½ diffuſa credi debet Eccleſia, iuxta id quod Filio ſuo promiſit Deus Pater, loquens per Prophetam Pſalmo ſecundo, Poſtula à me,& dabo tibi Gen- tes hæreditatem tuam,& poſſeſſionem tuam terminos terræ. Sunt autem putei tres, quos ſerui huius Iſaac foderunt. Namque inter alia, tria ſunt S piritus Sancti chariſmata, Baptifmus ſcilicet,& impoſitio manuum,& Renouatio cunctorum in generali reſurrectione mortuorum: ſicut& Dauid in ty- dum nriltt& Eœcleſiæ ter vnctus eſt Rex. Et pro duobus quidem pu- teis altercatio fuit inter paſtores Iſaac,& Philiſtinos-Or 3n 4 1 1108. Ler 3 8 be
non eſt facta eoreneio uia licet d Baptiſmo, i0n uec Pudd t quia e Baprtiſmo,& de Impoſitione ma- nuum rixentur nunc Hæretici cum Carholicis: vbi tamen vniuerſali re-
oe„...... 1 1 dnſcueumulſtat hominum facta erit, rixari non poterunt, con- tene ere non audebunt. Itaque vocauit nomen eius Latitudo, dicens. Nunc di auit me Dominus,& fecit creſceræ fußer terram, Denique inter calumnias,
& ini
jorane Reg. nem Nar 2 TyaA dauurg alidcet arkat Jadde 5 8 Ujyk aaenm.
Conutul
Aaen uu
4⁴⁹
enim ULIMIII
4 I; lal I 4
uc mne l. wüſ
useg,

ir D 0 8
enm ARb de
rra ud
rram e proul. ldit, gpdd u
torrent derar, h. Des un „quich— Uorum 4 Chriſtie= torrerten itur, ad quide cat aum exum ſadtt ant ſerui Sſaac, der enin= nouacn adeſt&8☛ uis digu aleant 4— Ploqun des potalſ= rulos, 4 ante appi= at. ldc cit eos ins im re Scn ater ante ☚ um(k ſcripſeru=. Fadens ihi iurgi üt pam eſt aqua. 8 focke obturauer= quosann erunt cos= o ilbr tici ſacras= S,p
riptæ ſunt, Aniĩs ſüh
& reſurr vem(hi dus Sanch Mrfur,m nt dicentes— 0 ckau Sacramen= 5 duoct Jnos ſolos elu ett dculo vno t vel una uſtata— ſed anes gelt
. 11 lio ſuo prof A Yesl
unoſ ferrt. L einter alia t ämt§
2 Rerol-
ſitio manut du rum: ſicu pu, Et produd E ad iſtinos;pro lone 9 mo, de uei cis: vbi ta
1.] e.11 hotlibt 4 2
non pauci faciunt, ſed res geſtæ, vnde ſolùm ducitur& conficitur allego-
CENE SI5 CAD. XXVI. 101
& inimicitias dilatatur nomen Chriſti,& ipſis aduerſantibus clareſcit ma- gis,& propagatur Eccleſia eius,& Dei gloria ſuper omnem terram ma- gnificatur.
Reſtat tertia,& poſtrema hiſtoriæ huius pars de aſcenſu Iſaac in vrbẽ Allegoria ſu- Berſabee,& Dei apparitione in eo loco facta;& item de fœdere,& iure- La e, e 35 iurando inter Iſaac,& Regem Abimelech facto,& de conuiuio quod nn aahſter 2 Regi præbuit Iſaac. Quam hiſtoriam Rupertus, allegoricam diſputatio- de futura in nem ſuam pertexens,& ad extremum perducens, ita pertractat: Aſcendit fne mund; I Mac ex illo loco in B erſabee: vbi apparuit ei Dominus in ipſa nocte, ego ſum 20 er F4⸗ ne Deus Abraham patris tui,&o. Futurum hoc eſt in fine ſeculi, vt ſopitis cũi- ſone ad Hat, ctis iurgijs, tam Iudæorum, quàm Hæreticorum, aſcendat,& altare ſuum ey cultum& ædificet Chriſtus vbi nunc non eſt,& fodiat puteum abundantiæ, ſeu ſa- obſequum turitatis reliquiis Iſral, vt bibant aquam viuam Scripturarum: limülque Serilt. Iudæi,& Gentiles cum Chriſto fœdus inibunt. EFecit ergo eis conuiuium. Et poſt cibum,& potum ſurgentes mand, iurauerunt ſibi mutuo: dimisitque eos
Iſaac in domum ſuam pacificè. Cùm fœdus inierint nouiſſimum, faciet illis
conuiuium Chriſtus in regno Patris ſui,& vnumquemq; dimittet in lo- cum ſuum, id eſt, retribuet vnicuique ſecundùm opus& meritum pro- prium, locùmque;& manſionem in cœlis, cuiuſque meritis condignam aſſignabit; in domo enim Patris eius, manſiones multæ ſunt. Ecce autem vene- runt in ipſo die ſerui Iſaac dicentes: Inuenimus aquam: vnde appellauit eum Abundantiam:& nomen vrbi impoſitum eſt Berſabee vſque in praſentem dit.
Joan. rz.
Finis omnium quæ de Iſaac ſunt, gratulatio eſt dicentium: Inuenimus a-
quam,& rectè. Nam in ipſo die quo complebuntur omnia, quæ de Chri- loan. 4. ſto ſunt, laus,& gratiarum actio perſonabit, dicentium: Per te Chriſte, in- uenimus fontem aquæ viuæ ſalientis in vitam æternam. Ciuitas ergo a- quarum viuentium, id eſt, electorum omnium beata ſocietas, puteus ſatu-
ritatis, ſiue abundantiæ vocatur, completo videlicet quod ei Dauid im- Pſal. 2r. precatus eſt dicens: Fiat pax in virtute tua, e abundantia in turribus tuis: & alio loco: Inebriabuntur ab vbertate domus tuæ,& torrente voluptatis tuæ
potabis eos. Apud te eſt fons vitæ. Et allegorica quidem ſuper hiſtoriam hu- Pſal. 5. ius Capitis Ruperti diſputatio hactenus procedit.
Hunc ego tractatum allegoricum Ruperti,propterea maximè probo,
& commemorare lic voluis quòdin eo leges ritè allegorizandi ſacram Scripturam exacte ſeruentur omnes. Non enim allegorizantur verba,
Qualis debet
. 5B5 ö. 7m eſſe ratio be-
ria. Nec ex vniuerſitate alicuius hiſtoriæ, vna tantùm pars eius in allego-„& cadigne
riam trahitur, ſed omnes hiſtoriæ partes, continenter, ſeruata conſequen- ale goriidi.]
tia,& conuenientia, ad figurandas res in nouo Teſtamento gerendas, com
modiſſimè aptantur. Et fundamentum allegoriæ eſt, non vulgaris, aut le-
uis, ſed egregia,& nobilis in veteri teſtamento hiſtoria- Id verò ad quod figurandum applicatur, res eſt in nouo teſtamento apprimè memorabi- 4 2 ⸗ 6 0 7 0 0 88— 4. lis,& plenam dignitatis, atque vtilitaris doctrinam continens.
n 3

1 f f 1 1 1 ö 4
1 4
4
1
1
„
¹
4 1 1* 1
4 . 4 öL
b
L 3
4
BENEDIC
PERERII COM
MENTARIA SVPER
CAPVT VIOESTAMV MSED TIAA VA4 G E NESZIS.
ARGVMENTVM.
Iacob per habitus, verborumque ſimulationem, paternam benedictio-
nem occupauit, atque obtinuit.
—
(—
culi eius,& videre non poterat: voca-
8 ſh& ignorem diem morris meæ. Sume ar- N Sha d ma tua, pharetram,& arcum,& egredere 4 u4 cuͤmque venatu aliquid apprehenderis, Fac mihi inde u v ti. G p menrum ſicut velle me noſti,& affer, vt comedam,& be- z 8 icat tibi anima mea antequam moriar: Quod cùm audiſ ſet Rebecca,& ille abiiſſet in agrum, vt iuſſionem Patris im- 6 pleret, dixit filio ſuo Iacob: Audiui Peeblt d b: Audiui patrem tuum loquentem 7 Lu 3 Lans tuo,& dicentem ei: Affer mihi de venatione 3 m a,& fac cibos, vt comedam,& benedicam tibi coram Do- 110 5 1 5„ 2* 1. antequam moriar. Nunc ergo fili mi, acquieſce conſiliis
meis:
ENVIT autem Iſaac,& caligauerunt o-
1ofos ſerit pel I melt Eelo aütil Jauva vealale Mculalc texit. g edfll S recln neme lom Ih vole bẽ yt Cpal
ausm.
ſenſt ce odc us.D baüfr tdo tröte üen ünpler Venatie

CTI
OA
1 A
LEP M VI
nem, patel un benein
5 Hnult.
[aac,& G* Weuum lcte nonſcfat:ſc- um ſuun am uorem, Quiteſſam trädh
— 1 sinquit, q— ens umel
m mortis— am,& arct 4
— mun’ henderis mn, g.- vt coi=1,, Allel;) 5 in a0 noriat: A um3n
parri9 n, vt uſſio t„JPatt
COMMENT. IN GEN. CAP. XXVII. 103 meis:& pergens ad gregem affer mihi duos hœdos optimos, vt faciam ex eis eſcas patri tuo; quibus libenter veſcitur:quas cùm intuleris,& comederit, benedicat tibi priuſquam moria- tur. Cui ille reſpondit: Noſti quòd Eſau frater meus homo pi- loſus ſit,& ego læuis; Si atttectauerit me pater meus,& ſen- ſerit, timeo ne putet me ſibi voluiſſe illudere,& inducam ſu- per me maledictionem pro benedictione. Ad quem mater: In me ſit, ait, iſta maledictio, fili mi: tantùm audi vocem meam, & pergens, affer quæ dixi, Abiit,& attulit, deditque matri. Pa- rauit illa cibos, ſicut velle nouerat patrem illius. Et veſtibus Eſau valdè bonis, quas apud ſe habebat domi, induit eum: pel- liculaſq; hœdorum circumdedit manibus,& colli nuda pro- texit. Deditque pulmentum,& panes, quos coxerat, tradidit. Quibus illatis dixit: Pater mi? At ille reſpondit: Audio: Quis es tu fili mi?: Dixitq; lacob, ego ſum primogenitus tuus Eſau: feci ſicut præcepiſti mihi: Surge, ſede,& comede de venatio- ne mea, vt benedicat mihi anima tua. Rursùmque Iſaac ad fi- lium ſuum: quomodo, inquit, tam citò inuenire potuiſti, fili mi: Qui reſpondit: Voluntas Dei fuit, vt citò occurreret quod volebã, Dixitq; Iſaac, Accede huc, vt tanquã te fili mi,& pro- bẽ vtrum tu ſis filius meus Eſau, an non. Acceſſit ille ad Patrẽ, & palpato eo, dixit ſaac: Vox quidẽ vox lacob eſt: Sed ma- nus, manus ſunt Eſau. Et non cognouit eum, quia piloſæ ma- nus ſimilitudinem maioris expreſſerant. Benedicens ergo illi, ait: Tu es filius meus Eſau? Reſpondit, ego ſum. At ille: Affer mihi, inquit, cibos de venatione tua, fili mi, vt benenedicat ti- bi anima mea. Quos cum oblatos comediſſet, obtulit ei etiam vinum, quo hauſto, dixit ad eum: Accede ad me,& da mihi oſculum, fili mi. Acceſſit,& oſculatus eſt eum. Statimque vt ſenſit veſtimentorũ illius fragrantiam, benedicens illi, ait, Ec- ce odor filij mei, ſicut odor agri pleni: cui benedixit Domi- nus. Det tibi Deus de rore cœli,& de pinguedine terræ abun- qãtiã frumẽti,& vini. Et ſeruiãt tibi populi,& adorẽt te tribus: eſto dominus fratrum tuorum;& incuruẽtur ante te filij ma- tris tuæ, qui maledixerit tibi, ſit ille maledictus:& qui bene-
17 18 20
21 22,
3
24
26 27
28 29
30
dixerit tibi, benedictionibus repleatur. Vix Iſaac ſermonem 31
impleuerat:& egreſſo lacob foras, venit Eſau, coctõſque de venatione cibos, intulit patri, dicens: Surge pater mi,& co- mede
19
25

—— 2
22 —
22 2
104 CO MMEN T. IN mede de venatione filij tui: vt benedicat mihi anima tua. Dixitque illi Iſaac: Quis es tu: Qui reſpondit: ego ſum filius tuus primogenitus Eſau. Expauit Iſaac ſtupore vehementi:& vltra quàm credi poteſt, admirans ait: Quis igitur ille eſt, qui dudum captam venationem attulit mihi,& comedi ex omni-
——
8—..„ 7— ⸗ 1. ſ bus prius quã tu venires: benedixitq; ei,& erit benedictus. Au-
36
46
ditis Efau ſermonibus patris, irrugiit clamore magno,& cõſter natus, ait: Benedic etiã&mihi, pater mi. Qui ait: Venit germa- nus tuus fraudulenter,& accepit benedictionem tuã. Atille ſubiunxit: Iuſtè vocatum eſt nomem eius Iacob ſupplan- tauit enim me enaltera vice: primogenita mea ante tulit,& nunc ſecũdò ſurripuit benedictionem meam. Rursumque ad patrem: Numquid non reſeruaſti, ait,& mihi benedictio- nem? Reſpondit Iſaac; Dominum tuum illum conſtitui,& omnes fratres eius ſeruituti illius ſubiugaui, frumento,& vi- no ſtabiliui eum,& tibi poſt hæc fili mi, vltra quid faciam? Cui Eſau, Non vnam, inquit, tantùm benedictionem habes, pater: mihi quoque obſecro vt benedicas. Cùmque eiulatu magno fleret, motus Iſaac, dixit ad eum: In pinguedine terræ,& in ro- re cœli deſuper erit benedictio tua. Viues in gladio,& fratri tuo ſeruies: tempùſque veniet, cùm excutias,& ſoluas iugum eius de ceruicibus tuis. Oderat ergo ſemper Eſau lacob, pro benedictione qua benedixerat ei Pater; dixitque in corde ſuo: Veniẽt dies luctus patris mei,& occidam Iacob fratrem meũ. Nunciata ſunt hæc Rebeccæx: quæ mittens& vocans Iacob
filium ſuum, dixit ad eum: Ecce Eſau frater tuus minatur vt
occidat te. Nunc ergo fili mi, audi vocem meam,& conſurgẽs
¹ fuge ad Laban fratrem meum in Haran: habitabiſque cum eo dies paucos, donec requieſcat furor fratris tui.& ceſſet in-
dignatio cius, obliuiſcatũrque eorum quæ feciſti in eum: po- ſtea mittam,& adducam te inde huc. cur vtroque orbabor fi- lio in vno die: Dixitque Rebecca ad Iaac: Tædet me vitæ mex propter filias Heth: Si acceperit Iacob vxorem de ſtirpe huius terræ, nolo viuere.
PRAæ
öaaaaa ——
Vuum imug hhun 1' um dnl rinkn he umſiſ
Hmc
2 yh
Hum ſum. erꝛuun an au enye Nema Umai paran Iaub: nun 4 Kcenn lieot, geauit, Anni Drn) 60 1 1
la

N
a0 m te dit: m—
OreVO Wnu. N 15 eid 5 ch gu 8
Kcom xonm
crit bo Gtub ke
oremim Kcöh Luu ait.— tgem lictions. Atlt ius lad ſuppn
ta meaſt ar tult) ncam. R= mqhes
X milie vcdäh m illum ⸗= llitai gaui, frut= o,&n vltra qui BA iam0i liciionem es par umqucG M uma guedinetm Kin. fwes in A1. Kfu
ccutias,&I qSiugl
4
ſemper cod
dixitqud ordell am lacob= eman b ittens& ns Iach
. intu frater tuit mal ſurg
em meam
— acc cl aran: habit See ar fratris tu cellet
um:9
qur feciſt tii
cBENESIS Ca xXVII. 0,
PREFATIO.
==
Eſau iam quadragenarij memoratum in extremo capite præcedenti, I
poſt acceptam benedictionem miſſius eſtin Meſöpotamiam. ſtatim nam-
Iſaac centeſimis trigeſimu ſeptimu; nam hic ſexagenarius illi genuerat. b b„
—
—

5 3 3 I 1 6 3
Co M MEN T. 1NNN
Ataue hoc nos probandum ad præſens ſuſcepimus. Apu Euſebium li- i 2nſhiwe bro nono de Praparatione Euangelicacapiie vltimo, Aecdae pehop. une iiquus hiſtoricus tradit, fuiſſé tunc acob ſeptuagi Ata Guidat Anzoen, unaf
Iſaac verò centum 22 trigintaſéptem.]I A Tlld ſanè pugnantia loquitur, wites
nã ſt erat Iſaac centutriginta ſeptem annori, neceſſé eſt fuſe tüc Iarovob Deus
..— ¹ 2„, morll „à patre ſexagenario, vt dicitur Gen. 2ſ. ſeptuaginta ſeptẽ, ci l3 Qenu ſut P ſe* · in. .. Aolt Senuit autem Iſaac,& caligauerunt oculi eius,& mn Fr 1 VENS.I. videre non poterat. IIMII eſt illud de Heli Pontifice in primo libro Regũ cap. ſoc 3. Heli iacebat in loco ſuo,& oculi eius caligauerant, nec poterat! V
Avidere Non ſoluùm autem in ſenectute, oculorum aciem, ſed os quoque pręcipuos hominis ſenſus deficere, teſtatur de ſe in lib. 2. Kegum cap. 19. Berzellai, hæc verba loquens ad regem Dauidẽ: Odtogenarius ſum hodie, numquid vigent ſenſus mei ad diſcernen dum ſuaus& amarumlaut delettare poteſt ſeruum tuum cibus aut potus? vel audire poſſum vltra vocem cantorum, atque cantatricum? quare ſeruus tuus fit oneri domino Horatius in meo regi'Rectè igitur Poëta quidam dixit:
arte Poctica. Multa ſeuem circumueniunt incommoda. deler Plin lib.⸗ Sed quæ ſunt iſta ſenectutis incommodas Plinium audi. Non reputan. deh cap. Jo. tur infantiæ anni, qui ſenſu carent:nõ ſenectæ, in bœnam viuaces. Hebel. ih cunt enim ſenſus, membra torpent, præmoritur viſus, auditus, inceſſus; fen
dentes etiam ac ciborum inſtrumenta deficiunt. Salomon quoque in li- tell.
bro, qui inſcribitur Eccleſiaſtes capite 1 2. Sexdecim incommoda,& mala arnn ſenectutis(vt ex verbis eius elicit Caietanus)pulcherrimis ſignificarioni- ile 4e
Sexdecim in- bus allegoricis tectè ſignificat. De quibus, vnum illud eſt ad caliginem tem d eõmoda ſene- oculorum Iſaac pertinens: Memento Creatoris tui in diebus iuuentutis tuæ, 4 faee Eccle- Antequam veniat tempus aclitionis,& appropinquent anni, de quibus dicau de ſiaſt. 2. Non mihi placent. Id eſt, ante ſenectutem. Antequam tenebreſcat ſol,& lu- M
Caietanus. men,& luna,& ſtellæ. Senes enim caligantibus iam oculis, aſtra& lumina clarè non queunt cernere. Et tenebreſcant videntes per foramina, ſic appel- lat oculos, ſeu vim videndi, quæ per organum oculi, quaſi per feneſtram proſpectat extrinſecus obiectas res aſpectabiles, qui præ ſenio tenebrel- cunt, id eſt, cæcitate, vel ex toto, vel maxima ex parte obducuntur.
„. Ergo pauciſſimis ſenum contingit, quod in extremo libro Deuterono- ² Exelum i mij proditum eſt de Moſe, illis verbis: Moſes centum& viginti annorum „eeriſpme« erat quando mortuus eſt: Non caligauit oculus eins, nec denter eius moti ſunt. ſeneciutis. Perpaucorum item ſenum eſt, quòd B. Hieronym. de Paulo Concordienſi B. Heron. de ſcriprum reliquit epiſt. 2 1. Qui, cùm iam centenarius eſſet, ſola canitie ac eaee prudentia ſenex erat, cetera iuuenis. Lubet elegantiſſima verba Hierony-
mi hic apponere. Ecce iam, inquit, centenus ætatis ſuæ circulus voluitur. & oculi puro lumine vigent: pedes imprimũt certa veſtigia: auditus pene- trabilis: dentes candidi: vox ſonora: corpus ſolidum& ſucci plenum:cani-
cum

R
5 4 nuhun immn,= matryenn nta u mumn ine u— tiu launn
eceſſe iſe nla
enario 4 cnur Gen⸗
Dt ocUh&
4 *
inprim Jo Negia us caligs e u, ne tute och maciem, enſus det= eſtanu loquensſt Wgem Dul mei ad ai— numm ſun aut potus—audin 7 re ſeruus tonen am
modd. PLmium 1 NNon tda er in pon nuccs k
ur vilus t, ic zunt. 5419 quocue exdecim in modut pulchergt r aguiomn vnum illu** adellm * tui in dt& iusemn inquen 14 m. hulai ntequam te X kar i,t moci ² ka&W 2us am oct= 11 identes per un leij
A'et fel m oculi, qt zer
. 1. p biles, qui 5 aex parte q un.
in extreme ſes centum)
4 2 ac(um e 1 Carens ronym.de cd entenal ius ller telegantitu los 1o9 züt cetta 4 ſecur
Sloll
8 rinti un
GCENESIS CAbP. XXVII. 107
cum rubore diſcrepant,& vires cum ætate diſſentiunt. Non memoriæ te-
nacitatem, vt in pleriſque cernimus, antiquior ſenecta diſſoluit:non calidi
mites errantem ſtylum ducit. Futuræ nobis reſurrectionis virorem, in te Deus oſtendit, vt peccati ſciamus eſſe, quòd ceteri adhuc viuentes præ- moriuntur in carne: iuſtitiæ, quòd tu adoleſcentiam in aliena ætate men- tiris. Sic Hierony mus. Scitè itaque Dlinius: Ergo, inquit, pro miraculo,& id ſolitarium reperitur exemplum 1 Xenophilum Muſicum, centum& quinque annis vixiſſe ſine vllo corporis incommodo.
Vocauitque Iſaac Eſau filium ſuum maiorem:& dixit ei: Vides quòd ſenuerim& ignorem diem mortis meæ. 4
WLrVp: Erignorem diem mortis moæ, hoc ſignificat: Cuům tam graui& affecta ſim ætate(annos ſcilicet centum trigin- BMa ſeptem natus) non poteſt mihi mors eſſe longinqua;& ideo quotidie, atque in ſingulas horas eam expecto. Hæc eſt profectò vera,& ſalutaris philoſophia;perpetua nempe mortis meditatio; vt rectè Plato, Philoſophiam definiens, dixerit eſle meditationem mortis. Sed enim ſi mortem in omni ætate meditari,& ad cam ſe comparare cõ- uenir, quanto magis in ſenectute? Præcclara ſanè, meritque celebrata eſt illa Catonis ſentétia: Sed hoc mediratum ab adoleſcenria debet eſſe, mor- tem vt negligamus: ſine qua meditatione, trãquillo eſſe animo nemo po- teſt. Moriendũ enim certè eſt,& id, incertũ, an eo ipſo die. Mortem igitur omnibus horis impendentem, timens; qui poterit animo conſiſtere? Sic ille. At enim Iſaac, falſus opinione ſua eſt:nã qui mortẽ ſibi vicinã& inſtã- tem putabat, vltra id temporis, tres& quadraginta annos vitam produxit.
Sume arma tua, pharetram& arcum,& egredere foras: cum- que venatu aliquid apprehenderis,&c.
. 25.. ANIA eſſe venationum genera, modòôſque, vno venationis
acumen ingenij⸗frigidus ſanguis obtundit: non contractam rugis faciem, arata frons exaſperat: non denique tremula manus, per curuos ceræ tra-
Plinius in lo-
co ſupr. citato.
X enophilus Muſicus.
VERS. 2.
Perfecta phi- loſophiæ cõm? tatio, eſt aſſi- dua mortisme ditatio.
Apud Cice- ronem in libro
de ſ neclute.
VIRS. 3.
—
8 8 9 1 1 Ex variu mo nomine comprehenſos, diſputat Plato in libro 7. de Legibus. 26& generi- /Eſt enim venatio animalium, vel aquatilium, vel volucrum, bas venationi 8 3 ₰... 2— · clterreſtrium:& fit, vel hamis, vel retibus, vel laqueis, vel& quid eora
viſco, vel canibus, vel propriis eriam viribus,& armis. Reiectis autem aliis ſit optimum,
omnibus venandi modis, optimam eſſe venandi rationem, Plato arbitra- .. 3..... tur, quæ fit equis, canibus, corporibus ſuis, viribúſque, per quam feræ ca-
piuntur, curſibus, vulneribus, retibus, ſuis etiam propriis manibus.
Talis enim exercitatio firmandæ valetudini, viribùſque plurimum con- ducit; nec parum confert ad res militares, tum roborando& du- rando corpus ad labores bellicos, tum erudiendo, inſtruendoque
animum ad ſolertiam& prudentiam milirarem. Talem porrò fuiſſe
9 2
auci ore Pla- tone.

108 CO MMEN T. 1 N venationem Eſau, dubitare non ſinunt verba illa Iſaac: Sume arma tua, pha retram& arcum,& egredere foras.
Vzas. 4. Cúmque venatu aliquid apprehenderis, fac mihi inde pul- mentum, ſicut velle me noſti,& affer mihi vt edam:& be- nedicat tibi anima mea, antequam moriar.
EeERTAE ac viuidæ ſenectutis argumentum eſt, tantopere 6 venatitias& ferinas carnes in cibum appetere, eòque cibatu non lolum iucundè, ſed eriam ſalubriter veſci. Tales enim cat 2 nes; vt multi ſucci,& copioſi ac ſolidi ſunt alimẽti; ita, vt probè concoquantur,& ad bene nutricandum proficiant, valido indigent ſto- macho. Ergo Iſaac, etſi infirma erat acie oculorum, robuſtiſſimo tamen, atque optimo fuiſſe ſtomacho(qui eſt officina vitæ)neceſſe eſt: vt non adeo mirandum ſit, eum poſt hæc in tres& quadraginta annos ætatem rotuliſſe. Nec intemperantiæ fuit tales cibos appetijſſe, ſed prudens con- ſilium, delicatioribus& iucundioribus cibis, labantem iam, deficientem- que ſenio vitam, fulcire aC ſuſtentare. Et affer mihi vt comedam,& benedicat tibi anima mea antequam moriar.7 Illud, benedicat tibi anima mea, Hebraiſmus eſt, hoc ſignificans: Vt tibi ex Auctor in 2. animo fauſta& proſpera imprecer. Vel ponitur anima pro ipſomet homi- Wene⸗ ſaoiy ne, vt ſæpe; quaſi dicat: Vt ego tibi benedicam. Monui alids. vocabulum 24. NNumero anlmæ, variè vſurpari in ſacris litteris,& pro vita,& pro deſiderio,& pro marginali. 29 perſona,& propriè pro anima rationali, vt eo in loco: Nolite timere eos qui Matt. ro. ouidunt corpus, animam autem non poſſunt occidere. Pro iſto, Vt benedicat tibi anima wea, paulo infra Rebecca loquens filio ſuo Iacob, refert Iſaac dixiſ- ſe Eſau: Vt benedicam tibi coram Domino, antequam moriar, quod habet hac ſententiam: Vt benedicam tibi, annuente& fauente Domino;& ab illo deprecer omnia tibi fauſta& proſpera dari. Locutio Hebraica eſt: coram Domino, tam in bonis rebus, quàm in malis vſurpata. In malis, vt Geneſ. Corrupta eſt terra coramD eo. Et cap. 1 3. Homines Sodomitæ peſſimi erant, peccatores coram Domino nimis. In bonis& quæ Deo placent, vt hoc loco; & cum dicuntur Sancti ambulare coram Deo vel eſſe perfecti corã Deo. 2en I w Sed cur Iſaac, antequam benediceret filio ſuo FEſau.requiſiuit ab eo ta-8 io ſuo Eſau. le obſequium& officium venatitias carnes præbendi ſibi? Lyranus indi- equiſiuit ab cat fuiſſe eo tempore poſitũ in more, vt primogenitus, recepturus benedi- zrpeie r⸗ ctionem à patre, priùs obſequium aliquod,& officium ei præſtaretz atque tn. ei miniſtraret in menſa. Vnde hoc acceperit Lyranus, haud equidem ſcio. L)ranas Sanctus Auguſtinus in quæſtione ſepruageſima nona in Geneſim, nullam reperit cauſam& rationem cius rei litteralem: ſed nihilominus tamen putat, ea re myſterium quodpiam adumbratum& ſignificatum eſſe: quale autem iſtud myſterium ſit, ipſe, vel ſtudio breuitatis, vel quia tunc ei non occurrebat, nequaquam indicauit. Hæc ſunt ex eo loco Au- 8. Auguſt. guſtini verba: Quoniam tantus Patriarcha Iſaac, antequã moriatur, querit à filio ſuo venationem& eſcam, qualem amat, pro magno beneficio, & pro
8
—
7. „
7 2
& pton ne plo⸗ nem i ceter⸗ requi dürit Qui quol her,9 nndl ruri, quem 9 lho quueg Paume peropu tentiei daman aämil Naari
' 88 Nao pre Chr 29 Galar hu li Wopnnj dare d Jeldis Kuc Dicte mani ladne ſimi dem 9
net.
lleb D
br cal
nlbus ſta
uhe Seraxog b te g1h Rerlöu

N laac. 8 △ nna uxg
facn inde dul dihi u— m: Kha. driar.
umema, tantope, appet.— oque cda irer vel—. les enima lunt ali= ira ztpr unt, vall digem b um, ro limonm vix)n eſt:tan uadragit imos ann ppetijſie* rudensc dantem i dHeſſciente
dima mea ☚ uam mm hoc ſign π*: Nibe ranimaß dometben Monui— vocabun a,& pro rerio, An
nloco. NAlmenaua
1
„re Pro iſt M'enediuai ſuo lacohi=tllacdl aann mori d ludei uente Dô0z Kdl ocutio Hi tm aeſt: nn rpata.Inm t I Gene — ſmi nmi
ner Sodemt ar Deo ple 1 anboel ovel eſle 1d licoil⸗ Eſau.R Ls Uitade 21 ſi! ran E genitus, 6= no bo 5 ſtareral
2 4 den
4*
4 4918 1„ Ftantts 1 m ul nanona in
em: led
G ENESIS CA P. XXVII. 109 & promittit benedictionem; nullo modo vacare arbitramur ſignificatio- ne propherica: maximè quoniam feſtinat vxor eius, vt illam benedictio- nem minor filius accipiat, quem ipſa diligebat. Nec ſolùm hoc, ſed etiam cetera in eadem narratione, multum mouent, ad maiora intelligenda, vel requirenda. Sic Auguſtinus. Ceterum B. Gregorius myſterium, de quo dixit Auguſtinus, breuiter in homil. 6. in Ezechielem aperuit hiſce verbis: Quid eſt quod Iſaac de maioris filij ſui venatione veſci concupiſcit: Niſi quod omnipotens Deus ludaici populi bona operatione paſci deſidera- bat? Sed illo tardante, minorem Rebecca ſuppoſuit: quia dum Iudaicus populus bona opera foris quærit, Gentilem populum mater Gratia in- ſtruxit, vt omnipotenti Patri cibum boni operis offerret, benedictioneèm- que maioris fratris acciperet. Hæc Gregorius.
9 Thomas Anglicus duas eius rei minimè aſpernandas rationes affert-
quas ego propriis eius verbis commemorabo. Prima, inquit, ratio eſt, vt Eſau meritoriè ad ſuſcipiendam paternam benedictionem diſponeretur
§. Gre 20 r.
Thoma, As- glicus.
per opus prouidæ obedientiæ, obſequioſeæ ac filialis dilectionis,& reue-
rentiæ in ſanctum patrem ſuum. Secunda ratio eſt, quia ſicut Iſaac uon
humanitus, ſed diuinitus mouebatur ad benedictionem de futuris ſecun- dùm illud Apoſtoli dictum ad Hebræos 11. Fide,& de futuris benedixit Mac: ita credendum eſt, quòd etiam ad prædicta diuinitus moueretur,& in figuram rerum ſpiritualium& futurarum id filio ſuo præceperit. Vnde illa omnia erant figuralia& ſacramentalia. Sic ille. Sunt qui putent ea re præſignificatum fuiſſe, licitum fore, ac iuſtum,& laudabile in Eccleſia Chriſti, vt qui ſpiritualia myſteria& munera traderent diſcipulis, viciſſim
ab illis acciperent carnalia obſequia& officia: quò ſpectat illud Pauli ad
Galat. 6. Communicet is, qui catechi atur verbo, ei qui ſe catechiz at, in omni- bus bonis. Et I. ad Corinthios 9. Si nos, inquit, ſpiritualia vobis ſeminamus, magnum eſt, ſi nos carnalia veſtra metamus. Super qua re breuiter& præ- clarè diſſerit Auguſtinus, explanans Pſalmum octuageſimum, ſuper illis verbis: Accipite pſalmum,& date tympanum. Vtrumque, inquit, dicitur, & accipite& date. Sed quid eſt Accipite pſalmum,& date tympanum. Dicit quodam loco Paulus, reprehendens& dolens, quòd nemo illi cõ- municaſſet in ratione dati& accepti: quid eſt in ratione dati& acceptiꝰil- lud nempe quod alio loco ipſemet expoſuit apertè: Si nos vobi⸗ ſpiritualia feminamus, magnum eſtſi nos carnalia veſtra metamus? Et tympanum qui- dem fit ex corio,& ad carnem pertinet; pſalmus verò ad ſpiritum perti-
net. Pſalmus, inquam, ſpiritalis eſt, tympanum verò carnale. Ergo vos,.
plebs Dei, accipite pſalmum,& date tympanum: accipite ſpiritualia,& dare carnalia. Si auidi eſtis in ſpiritualibus accipiẽdis, deuoti eſtote in car- nalibus erogandis. Accipite plalmum,& date tympanum: accipite voces noſtras,& reddite manus veſtras. Sic Auguſtinus.
Kupertus hunc locum allegorice tractans, ait, iſto facto Iſaac, præfi- guratos eſſe Prælatos& Pontifices Eccleſiæ, nequaquam ſynceros& in- tegros: qui carnali ſenſu& iudicio ducti,& humanis obſequiis ac mu- neribus deliniti, benedictiones& dignitates Eccleſiaſticas nonnunquam
9 3
S. Auguſtinas
Ad Philip. 4.
Pro ſpiritua- libus bonis ac ceptis redds debere tempo ralia.
Ruperti diſpu tatio alle gors ca in Præla- tos Eccleſiaſta cos parum ſyn cere beneficia & dignitates Eccleſiaſticas diſpenſantes.

—— ——
110 CO M M EN T. I N perſonis minùs idoneis& dignis tribuunt, poſthabitis melioribus. Verba Ruperti hæc ſunt: Iſaac requirens cibatum ex venatione, vt benediceret
rl e ,* 8 zrrirr Eſau filio ſuo, ſecũdùm carnem quidem maiori, at ſecundùm virtutem,&
coram Deo, longè inferiori quàm lacob: Perſonam geſſiſſe videtur eo- rum, qui proprer commoda vel obſequia fauorabiliter aliquos ordinare & promouere contendunt. Cùm enim dicit: 5 ume arma tua, phare- tram& arcum,& egredere foras, cumque venatu aliquid apprehenderis fac mihi inde pulmentum. Et deinde ſubiungit: Ot benedicat tibi anima mea antequam moriar. Nonnevidetur manifeſtè commodum pro be nedictio- ne flagitare? Nec tamen in hoc, derogatur ſancto illi viro: ſed magis pla-
cet id, quod in illo prouiſor fururorum Spiritus ſanctus ad ædificatio- nem noſtram operatus eſt. Igitur præſente loco, Iſaac perſonam gerit
4
Prælati& Pontificis: Rebecca Eccleſiæ, quæ Pontifici ſubiecta eſt: duo filij, Iacob& Eſau, illos repræſentant, qui in domo Eccleſiæ contrariis moribus& diuerſo fine ad ſanctum propoſitum erudiendi proponuntur.
Et quidem Pontifex, commiſſæ ſibi Eccleſiæ tanquam vir coniugi, vel
tanquam caput corpori præeſt. Verumtamen ordinandorum electio, non penes ipſum ſolum eſt, ſed, quantum ad repræſentationem, etiam penes Eccleſiam eſt. Illo nempe in curis plurimis ſeneſcènte,& inter-
dum eurarum exteriorum puluere oculis eius caligantibus; ipſa Eœcleſia
filios ſuos clariùs& expeditiùs videt, nouit actus, intuetur propoſitum, conſiderat profectum vel defectum ſingulorum. Cum ergo audierit, quòd Pontifex ſuus, cuiuſpiam maligni delinitus obſequiis, eum promo- uere,& meliori præferre voluerit; exemplo Rebeccæ debet vti, quæ& viri ſui placitum non reprehendit;& tamen egit prouidè, ne pater maio- rem, venarionibus eius delectatus, præferret minori: memor vtique di- ctum fuiſſe ſibi à Deo, maiorem ſeruiturum minori. Itaque nequaquam Iacob damnabili furto ſurripuit benedictionem, ſed potius ordine ſerua- to iuſtitiæ, dignus acceſſit,& voluntate Dei,& eius electione, quæ fuerit
conſcia meriti. Hactenus ex R uperto.
Geneſ. 2 5.
.z,s. Quod cum audiſſet Rebecca,& ille abiiſſet in agrum, vt iuſ-
ſionem patris impleret, dixit filio ſuo Iacob: Audiui pa- trem tuum loquentem cum Eſau fratre tuo,& dicentem ei: Affer mihi de venatione tua;& fac cibos vt come- dam,& benedicam tibi coram Domino antequam mo-
. 4 TlIar..
R oOFEOCTIO Eſau ad venandum, vt patris iuſſa perficeret,& 11 liquanti tem poris abſentia eius, magnam dedit Rebeccæ J& lacob opportunitatem& commoditatem ſtruendi, ornan- 1=dique piam fraudem, dolumque minimè malum peragenqdi,
ad occupandam& præripiendam benedictionem paternam. Eſt por- X
10
1 ani. duos iu nom becca olge conc non fobo dem loba3 1 0
dicium
er cit ket, ha qgecor mrin
dcon

N
4. eneddicers
nationt 1 lecun irunem am gel M idenuen billner s orüim Sume 4— ta, un. iquid a deni, u benediq animam modum yencdihn 0 ili v 1r— mags 8 lanct e édüdenn co, Iſaad conam ee Domifich A:ctaekah domo ECt conn merudien oponum tanquam— oniogi,
en ordina im ceehé
repræſen— nem, an rimis ſens— e, Kim
caligantit= pakoli
5 Kus, intul ⁵ßſ opolmn otum. Ci H nde ntus obleqi= um proc Rebeccæ d* ti, ou egit prouiqt aratetmn
minori: Hrrntmuq
minori. J ½ decnagle em, ſed pot= fdinelte K cius elect tm, Slei
abüſſet in 4 o ſuo lacd= be vi
dicent
12² Perpulchra igitur& perquàm ſalutaris eſt Ambroſij, in filijs ex æ- Ambr. h. 2de
raculo: vicit impigritia tarditatem, manſuetudo duritiam. Dum alter
GENESIS CADP. XXVII. 111
rò animaduertendum, vtiliter eſſe factum, vt amor Iſaac& Rebeccæ duos in filios eſſet partitus, nec totus vtriuſque parentis affectus in v-
num modò congeſtus. Iſaac diligebat Eſau tanquam maiorem: Re- becca diligebat Iacob vt meliorem: nec vterque vnum tantummodd diligebat, altero contempto. Sic enim domeſtica pax,& quies,& concordia probè ſeruatur: ſin aliter fiat, exardeſcit continuò filij non dilecti aduerſus dilectum inuidia, odium, diſſidia familiæ, con- fuſio domus& ruina; quinetiam vitæ inſidiæ,& necis machinatio. Fi- dem huic rei certam facit, quod infrà legimus, Geneſ. 37. accidiſſe Ioſeph, ob inuidiam fratrum ſuorum, propterea quòd is à patre plus omnibus diligeretur. Et Eſau, vbi vidit fratrem dignitate atque imperio prælatum ſibi,& benedictonem paternam ab eo præreptam, æſtuare odio, ac furere cœpit aduerſus Iacob, atque ei mortem ma- chinari.
1. ul.1. 4 Iacob& vita quo diligendis& tractandis, illa parentum admonitio& exhorta- eate ea 2
tio. Cauendum, inquit, ne parentes iniquum inter filios habeant iu- Egregia Am dicium, vt alterum diligendum putent, alterum poſthabendum. Hinc broſit monita enim excitantur odia fraterna,& de pecuniæ vilis incremento, faci-& documenta nus parricidale componitur. Eadem foueat prolem menſura pietatis. 1n anieenan, Eſto, vt aliquid ſibi amplius circa blandiorem, aut ſimiliorem filium fus,„a2o9 rapiat affe ctus: par tamen circa omnes eſſe debet forma iuſtitiæ. Plus ſeruanda pa- confertur dilecto, cui fratrum amor quæritur; plus autem adimitur rentibaa. ei, qui prælationis iniuſtæ oneratur inuidia. Accipe bonum certamen.
inter parentes, exemplo Iſaac& Rebeccæ. Mater deferat affectum,
pater iudicium. Mater circa iuniorem tenera pietate propendeat; pa-
ter circa ſeniorem, naturæ honorificentiam ſeruet. Hic magis hono-
ret, hæc plus diligat: dum ſinguli ſingulos foueant, non in vnum vter-
que conſpirent,& defraudent alterum. Fiat æquitas inter diuerſa cer-
tamina;& diſparibus ſtudiis, par vtrique filio, parentum amor& gra-
tia conferatur: compenſet alter, quod alter imminuit. Sic pro affectu
Iſaac Patriarcha,& ſancta Rebecca certabant; vt neutrum inferiorem
facerent, ſed vtrumque æqualem. Vicit tamen ille, qui præferebatur o-
venatu aſpero prædam quærit agreſtem, hic mitium cibos morum, hie domeſticam gratiam, hic teneræ manſuetudinis, atque pietatis dulces patri epulas miniſtrans„benedi- ctionem eius occupauit. Hactenus 8 ex Ambroſio. X

—
1 1 4 t
ö 1 S
h ö 1
1 1 4 1
VERsS. 8.
Rspertuss
112 CO MME N T. I N
Nunc ergo, fili mi, acquieſce conſiliis meis,& pergens ad gre- gem, affer mihi duos hœdos oprimos, vt faciam ex eis eſcas patri tuo, quibus libenter veſcitur; quas cm intuleris,& comederit, benedicat tibi priuſquam moriatur.
Ro illo, Acquieſce conſiliis meis, Hebraica, Græca,& Chal- daica verba maiorem habent emphaſim: hoc enim ſonam, obedi voci meæ in eo quod præcipio tibi. Etenim præceptũ calis matris,& quam valdè lacob reuerebatur grauius pro- culd ubio,& efficacius erat ad permouendum lacob, quàm ſimplex,& nudum cõſilium. Ergo quod habet Latina lectio: Koquieſce conſiliis meu denotat conſilium ſimul cum mandato,& præcepto materno coniunctũ. Sed cur iuſſit duos afferri hœdos? vnus enim ſatis, ſupèrque fuiſſet ciba- tui ſenui. Verùm, quia nolebat ei apponere totum& integrũ hædũ, ſed
——
227 8 A. , ‿‿ —
: n 3 —„*2 B. A. 2 1 n E VW. d 5 27 2 8— 2 2.. — 8 7 4 87 1.. ..
aliquid ex eo tãtuùm, quod tenerius,& delicatius erar,& palato Iſaac iucũ
dius; idcirco ex duobus hœdis erat id deligẽdũ&dec erpendũ: vel fortaſſe voluit variis modis coctos, varièq; conditos viro apparare. Rupertus hiſto
riam hanc in libro vr 1. Commentariorum ſuorum in Geneſim cap. 15.
Murtialis.
ad huiuſmodi allegoriam non inſcitè accommodat ita ſcribens: Senuit verus Iſaac, videlicet Dei Filius,& caligauerunt oculi eius, quando vetu- ſtate,& ſenio noſtræ naturæ indutus, merte quoque corporea fuit obſcu- ratus. In ipſa caligine ſenectutis dixit primogenito ſuo Eſau: Sume arma tua, cumque venatu aliquid apprehenderis fac mihi inde pulmentum: etenim & in vita ſua,& in morte priorem populum ad pœnitentiam per ſemet- ipſum inuitabat,& per Apoſtolos ſuos poſt gloriam ſuæ reſurrectionis: vt in ipſum credendo, eum ſibi cibum offerret, de quo ipſe dixerat(loan. 4.) Meus cibus eſt, vt faciam voluntatem Patris mei. At maior ille populus tar- dauit,& vſque nunc vagatur foris. Interim Rebecca, id eſt, mater Gratia, cuius affectus, ab humano affectu patris huius, in alium filium declinaue- rat, iuniorem filium, id eſt, populum Gentium ſubintrare ſuaſit, ad præ- occupandum hæreditatem benedictionis, non tamen vacuum, ſed cum duobus hœdis: vetabat enim lex diuina Exod. 2 3. hominem apparere va- cuum in conſpectu Dei ſui. Et quidem vnus ſufficere poterat hœdus ad eſum Iſaac, chm vix quiſquam, vel vnum integrum hœdum comedere valeat: ſed& hoc in figura contingit; quia oportet eum, qui accedit ad Zratiam benedictionis Chriſti, profeſſionem habere noui pariter, ac vete- ris Teſtamenti,& talis confeſſio cibus eſt Chriſti filij Dei. Sic Rupertus. Appoſitè porrò& circumſpectè diuina Scriptura in hac narratione il- lud poſuit: Vrfaciam ex eis eſcas patri tuo, quibus libenter veſcitur:& paulð infrà; Parauit illa cibos ſicut velle nouerat patrem illius: Non enim ſatis eſt delicatum,& optimum eſſe cibum, niſi accommodatè ad guſtatum eius,
cui apponendus eſt,& coctus& conditus ſit. Feſtiuè enim quidam poẽta
dixit, ſolam artem non eſſe ſatis coquo; ſed potiſſimùm ſeruire eum de- bere palato domini, atque eius quaſi guſtum,& palatum habere ipſum
opot
opotter ages ci yppe eriet gione
wsale dat pa
Ane n Ul u-
qlall Aall Wc etlan Qllal vlndi 22 6 14 Alsllete 9 baturc rentum dehant
1
lender
apud, dixiſde emnpl Nhlc Neno unr ahei lieen ler de Adlt noc culus.

SCu leris,KX oriat-
aica,
aim:H eim ſonm dribi. Aprrcai euereb
acod, q imgler 4en— nilim pio mat E conindi ds, ſupet an ullletche um& int z„hecdu, gerat,& Lncki KXdecerp— velfomi
orum in Cr im ca. aodat ita— ns: Jenu n oculi ei*= ando me aoque co n fatch genito luo dumm nubi inat⸗ im: deen
ad pœnueſ e kel bee
=bKGM
aniuspn.
0 Nh— ertuhh
loriam ſus M tectiumn
ſe quot ple 1(bn.
3 At maiot opulut cbecca, ic der ba
2 aAl
in aliam gecli
m(ubintra A1 ſt, Age
v ontamen 1☛ n, cic
—
us luficere orebt aregrum h ra portet eu 1n 1 8 A ixra⸗
Npecl . Kp — urnol
— w-Xu
8 rS 1 m habere no cz. hriſti hlij cr iptuta m 4
Kibs 1
bentet
8 3.23. homil kfhar⸗ ubœd
ſtionem.
GENESIS CAP. XNXVII. 113
oportere. In hoc etiam Rebeccæ facto cernitur eius mulieris induſtria,& ſagax cura viri,& officioſa erga eum pietas. De duobus illis hoedis, aliam
Hyppoliti martyris allegoriam Lector apud ſanctum Hieronymum re- periet in Epiſtola cxxv. ad Damaſum, in reſponſione ad Tertiam quæ-
ſit,& ego lœuis. Si ergo attrectauerit me pater meus,& ſen- ſerit, timeo ne putet me ſibi voluiſſe illudere,& inducat ſu- per me maledictionem pro benedictione. Ad quem mater: In me ſit, ait, iſta maledictio, fili mi.
AvrEadmodum, Scprudenter Iacob:temerè noluit ſe ipſum in diſcrimen committere: nec minùs erga patrem pium ſe ac
qui patrem ſuum Noë, præ temulentia, nudato corpore iacentem, fratri- bus ſuis deridendum oſtendit: quamobrem acri paternæ maledictionis, quaſi telo, non modò caput eius, ſed tota eius poſteritas perculſſa eſt. Enimuerò in ſacris litteris, non ſolùm maleficia, iniuriæ, contumeliæ, ſed
etiam contumacia,& inobedientia,& irreuerentia aduerſus parentes, tan- quam res quædam Deo vehementer execrata,& graui animaduerſione
vindicanda proponitur. Lege caput 21. Exodi,& Leuitici 20.& Deutero- nomij. 27. Prouerbiorum 20. 28.& 30. Eccleſiaſtici 3. Nec ſolum in diui- nis litteris,& in populo Dei, ſed etiam apud Ethnicos grauiſſimum duce- batur crimen, filiorum aduerſus parentes impietas& irreuerentia:& pa-
dam& horrendam eſſe debere filijs;exemplo Cham,
Cuillle reſpondit, Noſti quòd Eſau frater meus homo piloſus Vras. Ir.
12.13.
Quam graus, ac deteſtabile crimen ſit fi- liorum in pa- rentes, iniuriæ contumeliæ, e- tiam contuma
cia, atque 1x*
reuerentia
Geneſ.9.
rentum contra tales filios imprecationes& maledictiones, terribiles ha-
bebantur, nec inefficaces, aut inanes fore exiſtimabantur. Lubet hic ad- ſcribere præclaram ea de re ſentẽtiam& orationem Platonis, quam mul- tis ille verbis pertractat libro xj. de legibus. Parentes negligereſ ait Plato) nec Deus, nec homo mentis compos vnquam probauerit. Oedi pus à filijs ſuis contemptus, ea filijs imprecatus eſt, quæ exaudita, affectaque ADijs, apud omnes feruntur. Amyntora quoque Phoenici filio irarum illi male- dixiſſe ferunt. Hyppolito Theſeum, plurimõſque alios alijs. Quibus e-
. X—.— 8 Nemo verò cum pater aut mater ab eo contemnitur, tũc folum putet eo- .. N..„ 8* rum precationes à Deo exaudiri: Sed non minus etiam cùm honorantur; atque idcirco cum lætiores bona liberis à Deo petunt, exaudiri eos ſimi-
Præelara Pla- tonksdoet Trind.
xemplis pernotuit, precationes parentum aduerſus filios, à Dijs exaudiri. Nihil enim imprecatione parentum pernicioſius filijs accidere poteſt.
liter exiſtimare debemus. Omnes igitur, niſi fuerint inſani, vereri& co-
lere debent parentum orationesznon ignorãtes, multis ſæpe eas profuiſſe
aut nocuiſſe. Hæc Plato. Memorabile præterea eſt huius rei exemplum, cuius B. Auguſtinus non ſolùm narrator& ſcriptor, ſed eriam ſpectator Comm. in Gen. Tom. 4. p
4

f 1 G 1 öͤ 4 4 1 6 I 8 4 1 M ¹ ö 1 1 b 4 3 1 1G ö — 1
114 CO M MEN T. IN
fuit. Sic autem in libro xxvij. de Ciuitate Dei cap. viij. ſeribit Auguſtinus:
Vnum eſt, quod apud nos factum, tam clarum fuit atque illuſtre miracu-
Aaguſt me- lum, vt nullum putem eſſe Hipponenſium, qui hoc vel non viderit, vel di- moraets bi qicerit: nullum qui obliuiſci vlla ratione potuerit Decem quidam fratres heras. fuerunt, quorum ſeprem ſunt mares, tres fœminæ, de Cæſaræa Cappado- ciæ, ſuorum ciuium non ignobiles: qui maledicto matris, recenti Patris
eorum obitu, deſtitutæ, quæ iniuriam ſibi ab eis factam acerbiſſimè tulit:
tali pœna ſunt diuinitus coërciti, vt horribiliter omnes quaterentur tre-
more membrorum. In qua fœdiſſima ſpecie, oculos ſuorum ciuium non
ferentes, quaqua verſum cuique ire viſum eſt, toto pene vagabantur orbe
Romano. Ex his etiam ad nos venerunt duo, frater& ſoror, Paulus& Pal
ladia, mulris alijs locis, miſeria diffamante, iam cogniti. Venerunt autem ante Paſcha fermè dies quindecim Eccleſiam quotidie,& in ea memoriã glorioſiſſimi Stephani frequentabant, orãtes, vt ĩam ſibi placaretur Deus,
& ſalutem priſtinam redderet. Poſt hæc narrat Auguſtinus quemadmo-
dum per miſericordiam Dei,& inuocatam ab ipſis B. Stephani interceſ-
ſionem, prorſus liberati,& ſanati fuerint. Sic Auguſtinus.
Sed redeo ad lacob: quem narrans Moſes, magnopere eſſe veritum ne
fortè ſimulando fratrem ſuum Eſau, patrem videretur illudere voluiſſe;
fatis indicauit verum eſſe, quod ſupra ſcriptum de eo fuerat Geneſis 25.
Iacob fuiſſe virum ſim plicem, id eſt, ſine fuco,& fallaciis;& neſcium læ-
Quanta ſin- dendi, aut fallendi, quemquam. Quod expendens Sanctus Auguſtinus 8 eranee 7, libro decimo ſexto de Ciuitate Dei, capite trigeſimo ſeptimo ita ſcribit: cob. Dolus lacob, ne putaretur fraudulentus dolus, ſed in eo potiùs magnæ S. Auguſt. cuiuſpiam rei myſterium quæreretur, ſuperiuùs prædixit Scriptura: Erat Eſau homo ſciens venari,& agreſtis; Iacob autem homo ſimplex, habitans do-
mum. Hoc noſtri quidam interpreti ſunt, ſine dolo. Siue autem ſine dolo,
ſiue ſimplex, ſiue potius, ſine fictione dicatur, quod eſt græcè&νννs
quis eſt in præripienda benedictione patris dolus, hominis ſine dolo?
quis eſt dolus ſimplicis? quæ fictio non mentientis, niſi profundum my-
ſterium Veritatis? Sic Auguſtinus. Rectè item Caietanus: Hinc, inquit, cſa- Caetanus. réè apparet bona intentio Jacob, exequendi præceptum maternum, fultum diuina reuelarione facta olim matri de ipſo præponendo fratri ſuo Eſau.
Itaque non animo fallendi patrem, ſed animo aſſequendi diuinum pro-
miſſum, manifeſtat ſe attentaturum, quod mater iubebat. Sed vereri
ſe tamen ait, ne patri appareat tanquam illuſor: quamquam enim ani-
2ᷣ
wus aberat illudendi, factum tamen ipſum, ſuaptè narura videbatur d dX. 3
Prouerbiora. Sanctus Baſilius de iſtiuſmodi ſimplicitate,& innocentia Iacob obiter 16
loquens‚ in expoſitione illorũ verborũ Salomonis: Vi dé innocentibus pru- R ehr. Aeze dicenim ipſe legit, quod nos legimus: Di detur parunlis aſtutia, dupli he nwa cs arieinnocentle pecié: Altera eſt, inquit,à peccatis alienatio. mẽte ac pecis,& ra. Er0Pollto per longam bonorum exercitationem acquiſita, ac malitiæ ra- inem Iuno- dice penitus extir pata, quæ eſt præſtantiſſima virtus, maximuùmque ho- Qemfsa. minis bonum. Altero modo innocentia dicitur„ignoratio mali,& b inexpe
nerpeti licuis & caud nimen merca tione inno 9
qnc auken nun llduar tum,0 coh mi dihnate nollam efeten ſta ma wſan düf
mach
lued lnrer

26 2 Aogatinm tagif ie nirc, vel 1Scerad. Deca— icam ſraun de 9 ea Caab. 3 man cccem pm actamh an dicmèn omne retennun,
1] un ulos lu— cimum m topel adantuuk ter&., daulw kn ogniti. †Nerunt aum uotidioreamemn riam ſig areturDa Auguſſan queman.
pſis B. 4t ani imm
uguſtin ugnopet= vetirm ideretut ere voli nde eol Cenelb; „& fallac— neccuunt ndens Sd F⁴ Auguth . zra ſerht tigelumo( ¹0 lalcob u. 1 u3, ſedinn tils bug us prxdin hu 4 homo ſine ain— dolo. Sidht rmii ar, quod 2æck dolus hqt f5 ſoe d jentis, niſi undunr Caietanu c, inqul xceptum 14 teponendt
eemiuu
„monis Gutundt
* ru5,¹ ma viT 1 1 dicituf 1
nuce
—
GENESIS CA D. XXVII.. 115 inexperientia, ſiue ob ætatem, vt in infantia,& prima pueritia; ſiue quòd alicuius artis,& vitæ rationem minimè callentes, fraudes in ea prouidere, & cauere non ſunt edocti. Sic pueruli dolos,& aſtutias,& ſuperbiam mi- nimè norunt. Sic etiam qui in agris verſantur, à rebus agendis remoti, mercatorum fallacias, opificum fraudes,& iudiciorum, ac fori varias cau-
tiones, captioneſque ignorant. Huiuſcemodi autem appellare ſolemus
innocentes: non quia ex propoſito,& electione à malo abſtineant: ſed quòd mali experientiam,& habitum nondum contraxerint. Innocens autem propriè talis eſt. ualis erat Dauid dicens Pſalmo 28. Ego in inno-
centia ingreſſus ſum, omnem ſcilicet iam ille ex animo ſuo iniquitatem, per
aſſiduam virtutum exercitationem fugauerat. Talem porrò innocen- tiam, oſtendit morum ſimplicitas,& candor: qualis profecto erat la- cob, minimè fictus,& habitans domum, vt ait Scriptura Geneſ. 25. hoc eſt, naturæ vtens ſimplicitate, nihil ex arte ſimulatum, fucatümve retinẽs, nullamque in verbis,& factis, ſimulationis,& deceptionis vmbram præ- ſe ferens. Hæc Bafilius. Iam verò illud, quòd dixit Rebecca, Super me ſit iſta maledittio, modus quidam loquendi eſt, etiam in alijs linguis vſurpa- tus, fatiſque vulgaris. Reddit autem talem hanc ſententiam: Noli timere, fili, patris maledictionem, ſed expecta potiùs fauſtam,& quantam maxi- mam optare poſſes, benedictionem, ac talem, qualem ego percuperem mihi contingere. Id autem idcircò tam fidenter,& indubitanter dixit Re- becca, quòd ab Dei oraculum ſibi olim datum, perſuaſa,& certa erat, om- nino ita futurum, vt ipſa promittebat. Vide Theodoretum in quæſtione 78.in Geneſim.
Et veſtibus Eſau valdè bonis, quas apud ſe habebat domi, in- duit cum, pelliculaſque hœdorum circumdedit manibus, & colli nuda protexit.
8 1
tum ofhcio eſſe functos;& habuiſſe veſtimentum Sacerdotale, quo indu-
*
ipſa certè marerfamilias, pro more eius temporis,& gentis apud ſe cu- ſtodiebat. 1
Non abs re fuerit, illius ſimulati habitus lacob, quatuor celebres adſcri-
namenta propria Prinogen torum„& inſignia principatus inter fratres,
VERS. 15.
Hieronymus
allagvr ica ex&
bete in hoc loco expoſitiones allegoricas à quatuor ſactiſſimis,& doctiſſioſitio.
P 2

De f. 2ͤT.„pf,„ ⸗„, 2„%, 21*. Deut. 2r. pro nobis maledittum(quia ſcriptum eſt, Maledittus omnis
116 CO M M EN T. 1 N
mis Patribus traditas. Primna expoſitio eſt Hyppoliti martyris, quam te-
Hppolitus fert Sanctus Hieronymus in epiſtola cxxv. ad Damaſum. Rebecca, in-
quit, plena Spiritu ſancto, quæ futura nouerar in Chriſto, ea meditabatur antea in filio ſuo Iacob. Vnde dixit ei: Vade ad gregem,& aſfer mihi duos hædo: optimos, præfigurans carneum Saluatoris aduentum, in quo eos ma- ximoè liberaret, qui peccatis tenerentur obnoxij: ſiquidem in omnibus Scripturis hœdi pro peccatoribus accipiuntur. Quòd autem duos iube- tur afferre, duorum populorum ſignificatur aſſumptio: quòd verò tene- ros,& bonos; dociles,& innocentes animæ ſignificantur. Veſtes Eſau, fi- des,& ſcripturæ ſunt Hebręorum, quibus Gentilium indutus eſt populus. Pelles, quæ brachijs eius circundatæ ſunt, peccata ſunt vtriuſque plebis, quæ Chriſtus in extenſione manuum cruci ſecum pariter affixit. Altera expoſitio eſt Ambroſij lib. 2.de Iacob,& Vira beata cap. 2. Iacob, inquit, ſtolam accepit Eſau, quia ſenili præſtabat ſapientia. Ideo iunior frater ſeniorem fratrem exuit, quia fidei emicuit dignitate. Hanc ſtolam, Eccle- ſiæ typo, Rebecca protulit,& dedit filio iuniori, ſtolam ſcilicet veteris Te- ſtamenti, ſtolam propheticam,& ſacerdotalem. Hæc ſtola data eſt populo Chriſtiano, qui vti amictu ſciret accepto, quoniam populus Iudæorum, eam ſine vſu habebat,& proprios neſciebat ornatus. Iacebat hæc ſtola in vmbra‚ abiecta atque neglecta. Obſcurabatur enim tenebroſa impietatis caligine, nec in auguſto corde populi Iudaici, latiùs poterat explicari. In- duit eam Chriſtianus populus,& refulſit, illuminauitque eam ſuæ fidei claritate,& piorum luce factorum.
Terria expoſitio eſt 3. Auguſtini in libro cõtra Mendacium cap. x. qui ait, Iacob amictum veſtibus Elau,& pellibus hœdinis, præfiguraſſe Sal-
in ſimilitudinem carnis peccati,& quaſi peccarum,& maledictum pro
nobis. Audi Paulum ad Romanos 8. Nam quod impoſſibile erat legi, in quo 22 g.,..„——.. 8.. 1. 2. b 4 4 7— infirmabatur per carnem, Deus mittens Filium ſuum in ſimilitudinem carnis
Peccd ti, de peccato damnauit peccatum 1„ Car=ne, † inſtißicatio egis im pleretur 4 ₰ 3 1 24 4 62.
...„ 3 in nobis, qui non ſecundum carnem ambulamus, ſed ſecundim Spiritum Audi eundem Pau 1Ala a4(221““
Audi eundem aulum in Epiſtola ad Galatas capite tertio, ad eandem ſententiam, ita ſcribentem: Chriſtus nos redemit de maledicto legis, faltus .„ Aℳ 1 qui pendet in ligno) vt in gentibus benedictio Abrahæ fieret in Chriſto Ieſu, vt pollicitationem Spi- „„„„7„r n 1„. ₰. 4 4.
nitus ade piamum 8* Ridem. Atque hoc ipſum mulris ante Paulum ſæculis, fore prænunciauerat Iſaias capite lij. illis verbis: Verd languores noſtros ipſé
7/2. 1 97 20 7,— 1 9 PJ7„„ 7 2 ₰* 3„ Wui,2. tulit,& dolores noſtros ipſé portauit. pſé vulneratus eſi Propter iniquitates no-
ſt; as,& attritus eſt propter ſcelera noſtra, diſciplina Pacis noſtræ ſuper eii,&lino re eius ſainati ſumus: omnes nos, quaſi oues errauimus, vnuſquiſque in viã ſuam ecli
—
munaui hecekta imoni cob nc lS,ll nt. 5
wwtelig äecs
Uic⸗ dlcem-
Hein 7

1N liti 1an Dama Sunn M lhrit= hrdie (=— heüudan regem— fe mi 4 lucnrdh— quo eosme lqu m omd Qudc n duosub umptig ldverètm Sicantl ſtes Ean lium i aseſ dopa ata fund as Mque der
1
um parſ am Fxit. M
dna cah, aacob in entia. Iwreiuniot ſih
aitate.H= olam kah „ſtolam M atvexetsl 1 Hec ſh a aetton dniam 1 ludecnu natus. 4 hec ta renim teſ M ia imhe bt nus pos Xplicui- uminauit,= am llet
côtta Met um capa hodinis= iigunt 4 Kmaledich minum per morté! 1am: act ans, Ded Tatfem mt lobis,& benc donotrum uſlioren Chriſtu M minlſt — edichun
ccatum, 3 do( e ut“,0 quod unp;ſſ— t g
um I dimmee
ftiuca 8 m 1
gir
GCE NESIS, C Ap. XX VII. 117
Aeclinauit:& poſuit Dominus in eo iniquitatem omnium motrum. Atque hac eſt allegorica interpretatio B. Auguſtini, ſed adiunctis Scripturæ te- ſtimoniis, latius ànobis explicata. Auguſtini namque verba, hæc ſunt: la-
cob hœdinis pellibus membra contexit. Si cauſam proximam requira- mus, mentitum putabimus; hoc enim fecit, vt putaretur eſſe, qui non e- rat. Si autem hoc factum, ad illud, propter quod ſignificandum reuera
factum eſt, referatur; per hœdinas pelles, peccara; per eum verò, qui eis
ſe operuit, ille ſignificatus eſt, qui non ſua, ſed aliena peccata porrauit. Quarta expoſitio eſt B. Gregorij in ſexta Homilia ſuper Ezechielem: Quid eſt, ait Gregorius, quòd lacob manus,& brachia,& collum hœdi- nis pellibus texit niſi quèòd hœdus pro peccato ſumi conſueuit? Et Gen-
§. Gregor.
tilis populus, carnis quidem in ſe peccata mactauit,& coopertum ſe pec-
catis carnalibus confiteri non erubuit. Quid autem eſt, quòd lacob veſti-
mentis induitur fratris maioris, niſi quòd ſacræ Scripturæ præceptis, quæ maiori populo per legem data fuerant, iunior populus in bona operatio-
ne veſtitus eſt? Et eis minor in domo vtitur, quæ maior foràs exiens, in-
tus reliquit: quia Gentilis populus præcepta illa renet in mente, quæ lu-
daicus populus habere non potuit, dum ſolam in eis litteram attendit.
A
PRIMA DISPVTATIO.
An peccauerit Iacob, cuim indutus veſtibus Eſau,& collo,ac manibus, tectus hædinus pelliculis, vt piloſitatem Eſau rpraſentaret, fimula-
nit apua patrem ſ6 ſe Eſau.
10 ☛ᷣ f IDBT vE peccaſſe lacob. Primò quia ſicut ſimulatio in
N verbis, cùm is, qui loquitur, aliud verbis ſignificat, quàm
ipſe ſentit, eſt peccatum mendacij: ita in factis, cùm per ex-
h Mteriorem habitum, vel actionem, vel ſignum aliquod exte- u
rius, denotatur aliud quàm interius eſt in animo facientis,
appellatur peccatum ſimulationis„vrt docet S. Thomas 2. 2. Quæſtione
—
Quatuor ar-
gumenta qui- bus probari vi detur peccaſſe Iacob.
S. Thomas.
1II. art. 1. quæ eſt de ſimulatione. Huius autem generis fuiſſe illam ſimu-
lationem lacob, res ipſa ipſa loquitur. Deinde, propterea magnum eſt hy- pocritarum crimen,& meritò eos vituperamus,& execramur, quòd diſſi- mulant id quod ſunt;& quod non ſunt, ſimulant: ſicut lacob diſſimula- Par ſe eſſe lacob,& ſimulabat ſe eſſe Eſau, vt ſic ei benedictionem pater- nam præriperet. Ad hæc, inducere alios in fraudem& errorem, peccatũ eſt: hoc autem fecit Iacob, per quem deceptus Iſaac, fraudauit maiorem Poſtremò omnis fraus alijs præſertim noxia,
filium benedictione, ſua.
peccatum eſt: tali autem fraude eſſe vſum Iacob, teſtis eſt ipſemet Iſaac, dicens filio ſuo Eſau, Venit germanus tuus fraudulenter:& accepui benedictio- nem ludm.
P 3

118 b COMMENT. IN
Apud Ethnicos quoque, hoc genus ſimulationis, fuiſſe admodum vi- 21
tuperabile, ac probroſum,& in turpis mendacij loco habitum, exiſtimare licet ex ijs, quæ memorat Elianus in extremo libro de varia hiſto- Aeliani lepida ria, hiſce verbis: Senex quidam Cæus, Lacedæmonem profectus eſt,&
lenin. cùçm vanus admodum,& ſuperbus eſſet, propter ſenectutem erubeſce- bat,& idcirco conabatur canos tinctura occultare. Progreſſus itaque ad Lacedæmonios, tali oſtenſo capite, expoſuit ea quorum cauſa venerat. Aredama⸗ Tunc Archidamus Lacedæmoniorum rex, Quidnam veri, inquit, dictu-
Lacedamonio TUS SO
ſt hic, qui non ſolùm in animo, ſed in capite etiam mendacium circũ-
3..........„. m ex. fert Illius itaque hominis dicta reiecit, ingenium eius, moréèſque ex iß
Iacob in ſimu- la ras Eſau nihil peccaſſe, com-
quæ cernebantur redarguens.
tione habi-
At enim contraria eſt patrum& Theologorum ſententia, qui factum 22 illud lacob à peccato vindicant. Ac de Auguſtino quidem nihil attinet dicere; Is enim quæſtione 74. in Geneſim,& libro 16. de Ciuitate Dei
munus Patru, cap. 37. ſed præcipuè in libro contra mendacium cap. 10. pugnaciter,
& Theolo go- rum ſententia.
S. Auguſt inus §.
B
ſancto lacob omnem mendacij,& fraudis, ac malæ ſimulationis culpam, & reprehenſionem defendit,& docet iſto facto Iacob, non modò nilil eſſe peccati admiſſum, ſed magnum etiam ſignificatum myſterium, ad
Gregorius. quod ſignificandum, principaliter illud factum Iacob relatum eſt, Augu- ſtini verba, quia paulò ſuperiùs commemorauimus, idcirco referre nunc Prætermittimus. Idem ſenſit Sanctus Gregorius homilia 6. in Ezechielé,
cuius hæc ſunt verba: Et ipſa, quæ paruuli iuxta lirteram intell
igunt, do-
cti viri per ſpiritalem intelligentiam, in altum ducunt. Q Quis namque par- uulorum,& fimplicium, in facto Eſau& lacob, quòd alter ad venationem
mittitur, vt benedicatur; alter verò per ſuppoſitionem matris à
patre be-
nedicitur, niſi iuxta ſacræ lectionis hiſtoriam paſcitur? In qua videlicet hiſtoria, ſi ad intellectum paulò ſubtiliùs adſtringatur, videtur quòd la- cob primogeniti benedictionem non per fraudem ſurri puit, ſed vt ſibi debitam accepir, quam, concedente fratre, data lentis mercede emerat. Geneſ.2 J. At verò ſiquis altiùs ſentiens, vtrorumque facta velit per allegoriæ atca. na diſcuter e, protinus ab hiſtoria ad myſterium ſurgit. Beatum quoque
411
Hieronym. Hieronymum idem ſuper hac re ſenſiſſe, ac dicturum fuiſſe nemo quil- piam, opinor, dubitabit, qui legerit diſputarionem eius ſuper reprehen- lione B. Petri Apoſtoli facta à Paulo, quam tractat ipſe in Co nmentariis ſuis ſuper caput ſecundum Epiſtolæ ad Galatas. Arbitratur enim, ſimula-
tam fuiſſe illam reprehenſionem, id eſt, in ſpeciem tantùm fact
15
am,& ad
eruditionem aliorum, non autem ex animo,&veritate profectam. Huiuſ- modi autem ſimulationes, non eſſe vituperabiles, ſed bonas& laudabiles confirmat aliquot Scripturæ exemplis, ita ſcribens: Vtilem eſſe ſimula- tionem,& aſſumendam in tempore, Iehu regis Iſrael nos docet exem- plum: qui cùm non potuiſſet interficere ſacerdotes Baal, niſi finxiſſet
velle ſe Idolum ill 4 KReg. 10.
ud colere, dixit: Congrega mihi omnes ſacerdotes Baal; hi enim Achab fêruinit Baal in pauci aaen: aal in paucts, ego ſeruiann in multis. Dauid quoque
„„ mutauit faci 1. Reg. 21. nian yt Lien Khan coram rege Achis, ſimulans amentiam& inſa- e Nt VIæ dilcrimen effugeret. Nec mirum, quamuis iuſtos ho-
mines,
gines, tem; Cu nem per Dals m
W mds
23 Eiv
Gum lacob optin Ppmib liuau kt, uc non eit Nryii i decey erat dec dorio, c de, t ron e etiam le; mor noh 6 d duler quide Tiuls ac delper enader ſh Adrad ds, mul
men

Vara üh donel an ectn ter len.)
Ten
dnam einquiwa e erlam— aciumcn dium eiſ e ttlqhen
b rum ſei an a, quikt uſtino 4nblm Klidro:Cidnan! cium caſ pogmun malr ſi Er donsclhe Gto lacd amodou ſignifccè ayſterm, um lacoh! umekw auimus, i kr orefentr drius hom in Ezexs luxta litteſ l nelligun im ducunt Snande ob,quod= d venum poſitionem ☚* fm am palciti Aqmft
Iſtringatut etut qud
4
fraudem! ut, ſin
„dualent atcede
ſacta velit= llegate rum lurgitt aume 4C di ntationem 6☚☛ de m tractat ⸗ Domm.
laras. Arbich„Senim
ſeciem tat.
3
1 repte 1
0.&ve rn un r ek 4 abies, ſed 5 aſcribens: 4* hu regss lie 1 — vrrunu 1g4 m— maum in m ni 8, ſimulan N2 3 uh b lec mitum; 1
—. Kurun*⁴& e nemod
8
CENESIS CAP. XXVII. 119
mines, tamen aliqua ſimulare pro tempore, ob ſuam& aliorum ſalu- tem; cùm& ipſe Dominus noſter, non habens peccatum, nec car- nem peccati, ſimulationem peccatricis carnis aſſumpſerit; vt condem- b nans in carne peccatum, nos in ſe faceret iuſtitiam Dei. Sic Hiero- nymus. 2
23 Eiuſdem ſententiæ adſtipulatorem probatorémque habemus ſan- b ctum Chryſoſtomum: qui Homilia 5 3. in Geneſim,& verba,& facta Chryſeſtom. lacob, quæ hic narrantur, extra culpam omnem ponit; affirmans, ea optimo animo, mentéque,& incitante ac dirigente Deo, contigiſſe. Idem
Homilia 6. in Epiſtolam Pauli ad Colloſſenſes, explanans illa verba Pau- li: Videte ne quis vos decipiat per philoſéphiam, inanem deceptionem. eacaneg Eſt, inquit,& bona quædam deceptio, qua decepti ſunt multi: quæ& vellem no- non eſt deceptio vocanda. De hac dixit Hieremias capite vigeſimo: nulam deee- Decepisti me Domine,& deceptus ſum. Nam iſtud non debet voca- Ptienem. ri deceptio: alioqui& lacob patrem ſuum decepiſſet: Verum non erat deceptio, ſed diſpenſatio. Sub finem verò primi libri de Sacer- dotio, copioſam ſuper ea re texit diſputationem;& inter alia ſcribit hec, nonnullos efſe ſimulatores& deceptores, quos prudentes re- rum æſtimatores, non modò non culpent& accuſent, ſed approbent etiam ac laudent. Tam lucroſa enim interdum& fructuoſa eſſe ſo- let opportuna,& recto animi iudicio facta ſimulatio& fraus, vt per- multi pœnas etiam ſæpenumerò luerint, hoc ipſo, quòd rem fraude non egiſſent. Cmque hoc exemplis Imperatorum& medicorum fu- 3à demonſtraſſet, ſubdit hæc: Fraudis igitur(dummodò non frau-
dulento animo fiat) magna vis eſt: quam ipſam ego ne fraudem quidem nominandam putauerim, verùm œconomiam quandam po- tius ac ſapientiam; artéèmque, qua poſſis è mediis, atque imperuiis deſperatarum rerum anguſtiis, correctis, emendatiſque animi vitiis euadere. Nam ſi res ipſas per ſe nudas,& ab auctorum conſilio& propoſito ſeparatas expendere libuerit, nemini ſanè non licebit, vel Abraham ipſum parricidij accuſare, vel nepotem eius Iacob doli& frau- dis, qui ius ſibi primogenitorum vſurpauit: vel abnepotem eius Moſem maleficij& furti; qui opes Egyptierum Hebræis attribuit. Cuùm ta- men eos viros non ſoluͤm culpa liberemus, ſed etiam vel eo maximè nomine admiremur. Ergo verè illuſoris, deceptoriſque nomine dignus fuerit, quiſquis iniquo animo,& ſtudio nocendi ſimulationem& frau- dem contexit: alioqui ſæpenumerò profuit decepiſſe;& per hanc artem ſæpenumerò in maximis periculis ſaluti multorum ſubuentum eſt. Qui autem recto ſemper calle ingreditur, de eo nunquam deflectens; ſæpe ſit, vt ei cui non aliquam fraudem ſtruxerit, plurimorum malorum at- que incommodorum auctor ſit. Hæc Chryſoſtomus. In cuius ego ver- bis, non perpendo ad præſens ſententiam eius, nec an ea ſit vſquequa- b* que vera, necne, ad iudicium reuoco, ſed illud attendo& approbo, quod apertè ſuffragatur huic opinioni, quæ ſimulationem lacob, culpæ facit expertem. b Ad
Geneſ.2 2.

—
7 5 4 Thoſtatꝛ lauts.
Scotus facit quinque FPpe- cies ſimulatio num.
120 COMMENT. IN
. 4. Ad eandem comprobandam ſententiam, multa doctè Thoſtatus diſ-
putat, vir ſanè, non ſolům ob ſcriptorum multitudinem, veruùm etiam ob ſubtilitatem fœcunditatemque ingenij,& iudicij grauitatem,& multiiu- gis doctrinæ præſtantiam, antiquis illis magniſque patribus,& doctori- bus meritòè annumerandus. Is autem in quæſtione octaua ſuper hoc ca- put 27. Geneſis, ſimulationem iſtam Iacob, de qua nunc diſſerimus, cul- pa omni fuiſſe vacuam, ad hunc modum oſtendit: Fraus poteſt conſide- rari dupliciter; vel reſpectu eius cui fit fraus, ſi damnum ei aliquod in- fertur,& iuri eius ſubtrahitur aliquid: aut reſpectu eius qui fraude vti- tur, quia aliter facit,& oſtendit, quàm in re ipſa eſt,& quàm ipſe ſentit. Priori modo, non eſt vocanda fraus, ſed prudens ſolerria,& induſtria qua vſus eſt lacob, occupans benedictionem paternam, ſibi, vt vero primoge- nito conuenientem,& debitam;& extorquens, quomodo potuit, ius ſuũ de manu iniuſti poſſeſſoris. Nec poſteriori modo fraus illa culpabilis fuit nam etſi ſignificare verbis aliud quàm eſt in re,& quàm loquens ſentit, ſemper eſt peccatum mendacij, non itidem tamen res ſe haber in ſimula- tione, quæ adhibetur non in verbis, ſed in factis. Eſt enim quædam fraus
& ſimulatio, ex diuina inſpiratione& reuelatione profecta: quemadmo-
dum Hebræi inſpirante,& mandante Deo, quaſi commodato acceperũt
ab EÆgyptiis multas pecunias,& vaſa argentea,& aurea,& veſtes pretio- ſas, cùm eas ipſi auferre ſecum vellent,& abſtulerint. Talis fuit fraus,& ſimulatio lacob, nempe diuinæ inſpirationis: quia Rebecca, à Spiritu ſan- cto mota, id ſuaſit lacob,& ad id faciendum eum impulit. Ergo licèt Ia- cob dicendo ſe eſſe Eſau, peccauit venialiter, induendo tamen ſibi veſtes Eſau,& pelliculas hœdinas repræſentando eius pilo ſitatem, nullum ad- miſit peccatum, neque enim ea re cuiquam verè nocuit, atque ea ratio- ne, quod ſuum erat, conſequi voluit. Non enim putandum eſt, nocuiſſe eum fratri ſuo Eſau: quia nihil ei, quod proprium eius eſſet, abſtulit, ſed cuius ille non erat verus,& iuſtus poſſeſſor, id ſibi vindicauit. Sic Tho- ſtatus.
Cæterum, quia variè admodum adhiberi poteſt ſimulatio, quæ fit per?/
exteriora facta,& ſigna, nonnunquam fit ſine culpa, ſæpe autem cumv tio,& culpa; prius indicare conuenit iſtiuſmodi ſimulationum varietat Scotus in Tertio Sententiarum, Diſtinctione 38. Vbi de mendacio,& fi- mulatione diſputat, quinque facit ſpecies ſimulationum;& alias eſſe ait in rebus per ſe bonis& malis, alias verò in rebus indifferentibus. Prima ſpe- cies eſt, ſimulare bonum quod quis non haber,& per externa quædam ſigna oſtendere,& perſuadere velle, ſe bonum illud habere: ſicut hypo- critæ per crebras& longas genuflexiones& precationes ſimulant ma- gnam deuotionem animi,& ſanctimoniam; cùm tamen earum virtutum ſint prorſus expertes. Et hæc ſimulatio peccatum eſt, quod vocatur hypo- chriſis, ſiue id fiat animo fallendi alios, ſiue magnum aliquod commodũ Vel honorem ſibi comparandi. Secunda ſpecies eſt, diſſimulare mala ſiue Vitia, quæ quis habet, per externa ſigna demonſtrando, ſe illa vitia omni- no auerſari& abominari: vt ſi quis maximè voluptuarius& libidinoſus,
cuͤm
m nd awiaſmno
peccad
laaydon. Kaerk Ararat. hoc no enim r doneer ſaul Kaünc aüderelr eturur can qui lucaee porali, aut non oepar mek cent i narota Oün non! cireu debu polelk Hrione honicc den co ſcam maüh ligna dam, 25 N ropc fatlon . lencun dume dercat Magu chrig Kegr Drucen tbuu, reſtitu

AI ladh choſt
ua 1—
gral An Amn Aue b, vän lone 3(per urn qen illetimusa dn: F' an oteſt conli u dam an ei diqu (pectu t= quifranden d eſ amiſeln ns folet cindultun rnam, ſi ,— veropim ns, quot ²* potult n odo frau culoadibi are,& q loquegsit amen r Jabetin im ctis. EſtE vqpedmt rione pf== a: quema quaſi co fchto acc tca,& aud— veſtesgt Sſtulerint= ls futta
s.Cuia R. a4 Spün. mcumimm Erqobi er, induei umen ldir lo eius pil em, nul m verè nq ☚l iqlecas enim pu&. mmebhmn
3 1
goprium 6&₰— 3 4 2. 2 d or, id ſibi t tcallled
veri poteſt ⁴ lario,qut- S0e. lpa ☛ jacterncl
3 IAn mon ſti at—— Lu 4““ T duc 4
IIE
41 ““
1 1.
ur
GENESIS CAP. XXVII. 121
cùm audit aliquid impudicò dici aut fieri, verbis& geſtibus oſtendat„ſe
huiuſmodi vitia perhorreſcere,& ab illis eſſe alieniſſimum. Hoc etiam
peccatum eſt,&pertinet ad hypocriſin. Tertia ſ pecies eſt, diſſimulare vitia
lua, non quidem per externa ſigna demonſtrando ſe ab illis eſſe alienum & auerſum: ſed celando tantùm ea vitia,& externa ſigna, quibus ea pro- duntur, nulla dando; ſicut vulgo dici ſolet, Si non caſtè, ſaltem cautè. Et hoc non eſt culpabile; quin etiam, ſi qua eſt in malo laus, eſt laudabile: eſt enim vituperabile, publicare atque euulgare flagitia ſua, de quo reprehen- duntur quodã loco Hebræi in ſcriptura Iſaiæ cap. 3. Pæccari ſuum, inqult,
ſicut Sodoma p adicauerunt nec abſconderunt. Etſi enim malum eſt, mente
& animo malum eſſeexhibere tamen ſigna externa ſuorum vitiorum, eſt addere malum malo. Sunt præterea duæ aliæ ſpecies ſimulationis, quæ verſantur in rebus indifferentibus. Quarta itaque ſpecies ſimulationis eſt, cum quis facit aliquid, quod natura ſua videtar eſſe ſignum alterius zſicut ſudare, eſt ſignum laſſirudinis& fatigationis, vel alicuius reſolutionis cor- poralis,& id ſimulat qui facit, cum non ſit tamen ita in re. Et hoc per ſe,
aut non eſt malum, aut non eſt graue malum; niſi accedat circumſtantia
quæpiam id aggrauans. Immo talia ſigna non ſunt neceſſaria, cum poſ- b
ſint ex alijs cauſis prouenire: quemadmodum quidam ioculatores exer-
cent in ſuis corporibus motus aliquos, ſignificantes affectiones quaſdam naturales humani corporis, quæ tamen in eis non funt, nec præceſſerunt. Quinta ſpecies ſimulationis eſt, ſi fiant aliqua exteriùs, quæ per ſe quidem non ſunt certa ſigna alicuius reis qui tamem ea facit, ſcit à ſpectantibus, vel circunſtantibus, accipi ea ſigna eius rei⸗ſicut ore ſpumare,& ſinere ſaliuã defluere per barbam nom eſt proprium,& certum ſignum inſanæ meniis; poteſt tamen id à circunſtantibus, pro tali ſigno accipi Tali antem ſimu- feione wegrEſerctmranemn magni cuiuſpiam mali euitandi graria, aut boni comparandi, nullum eſt peccatum: hac enim rarione Dauid incul- patè coram rege Achis,& Satrapis eius, vt ſeriptum eſt 1. Regum 21. in- ſaniam ſimulauit, vt diſcrimen vitæ, in quo ſe verſari cernebat, effugeret. Hactenus ex diſputatione Scoti. Qui licèt de hac ſimulatione Iacob, nihil ſignanter,& nominarim dixerit, tamen videtur, ſi de ea dixiſſet, ad quar- tam, vel quintam ſpeciem ſimulationis fuiſſe eam relaturus.
1 ma lird E= n 6 26 Nobis,& adintelli gendum apertiuùs,& ad enodandum quæſtionem εν h. 8. Wbr nencach propoſitam expeditiùs videtur, ſi quadripartitam faciamus ſimulationis„⁴,Ode -1o Lasd rationem moduùmque. Eſt quædam ſimulatio noxiæ deceptionis ad fal- nadruplici e f— us Du lendum alios perniciosè, vel ad quidpiam improbè ac iniquè conſequen- ſpecie ſimula- tebus ma 2 rternad dum:hoc genus ſimulatores ſunt hypocritæ, atque improbi opifices,& tionis,& frau 55„ te: belt mercatores. Eſt item nonnulla ſimulartio, in loco,& tempore vtiliter vſur- anum illud Dmd pata, quæ iuuandi, aut ſe, aut alios, vel admonendi, velinſtruendi, vel etiam xl☛ᷣ ex & precſ xum corripiendi cauſa adhibetur. Hac ratione Dauid ſimulauit inſaniam apud 1 Reg. 21. ns cumt lccuut Regem Achis, in ſummo vitæ diſcrimine conſtitutus. Sic etiam non rard ecc⸗ umel? lacders prudentes medici, grauiter ægrotantibus, ſalubréeſque curationes recuſan- (ue magnd lluru3 tibus, vtili ſimulatione deceptis,& quæ volunt, præbent medicamenta,& ſpecies eſt 3 Phus teſtituunt ſanitarem. Ad eundem modum magiftri, quo meliùs perten-
Comma in Gen. Tom. 4.. 3

6 6 K 1 4 1 3 1 * ¹ 1
——
1 22 169 M ME N T. I N
tent ſolertiam,& intelligentiam diſcipulorum, Sophiſticas& captioſas ra- iquis tiones proponunt, tum vt eas, vbi retectæ illis ac euolutæ fuerint, explo- ignite⸗ ratè noſcant;tum vt earum laqueis ſe irretiri in futurum caueant. Hoc mülario etiam modo loſeph Patriarcha iuſſit pecunias poni in ſaccis fratrum ſuo- zura ca rum,& ſcyphum ſuum in ſacco Beniamin Geneſ. 42.& 44. Simulatè po- virum ſtea furri eos arguens: vt tali metu,& afflictione animi, leuiter eos corri- voloit peret, adducens in recordationem,& pœnitentiam nefarij ſceleris in ſe ſrmd admiſſi: quod adeo ita euenit. Nam cùm inilla vexatione eſſent, dicebant Kgr inter ſe verba illa, quæ refert Moſes Geneſ. 42. Merito hac patimur, quia dinlu peccauimus in fratrem noſtrum, videntes anguſtias anima illius, dum depreca- qafa
retur nos,& non andiuimus: idcirco venit ſuper nos tribulatio. Et Ruben ait,
Nunquid non dixi vobis, Nolite peccare in pueri,& non audiſtis me? En ſan- uüb guig eius exquiritur. Eſt tertium genus ſimulationis ex diuino inſtinctu„ & monitu profectum, quo vſi ſunt Hebræi ſpoliantes Æᷣgyptios,& loſue 1 b contra hoſtes, ſimulando metum,& fugam, vt eos in præparatas inſidias 1 deduceret, vt legitur Ioſue 8. Ad quartam ſpeciem ſimularionis pertinent vel
artificioſæ,& callidæ ſi mulationes, ac diſſimulationes, per quas dans ope- ram rei licitæ, opportunè in gens quodpiam malum auertere, ac ſuperare curat, ut magnum quodpiam bonum ad ſe pertinens, nec aliter adipiſci, facilè conſequi,& obtinere. Huius generis ſunt bellicæ ſimulationes con- tra hoſtes in bello iuſto, quæ vocantur ſtratagemata militaria, quale fuit illud loſue paulò ante memoratum. Horum quatuor generum ſimulario- nis,& fraudis, primum eſt improbum,& damnandum, tertium etiam lau- dandum, cetera ſine peccato, in tempore,& loco vſurpari poſſunt; de quo
Alr. rum vtili& laudabili vſu diſputat copiosè S. Chryſoſtomus ſub finem um primi libri de ſacerdotio,& ad quodlibet iſtorum trium poſteriorum ge- den nerum ſimulatio illa Iacob referri poteſt. Cimn
Sedenim poſſer quiſpiam obijcere, ſimile eſſe mentiri factis, vt verbis,„ era ſed mentiri verbis, quocumque modo, ſemper eſt peccatuma ergo menti. 1 4 ri factis. id eſt, per facta ſignificare aliud, quàm reuera eſt,& quam ſen. 3 tit is qui facit, ſemper erit cum peccato coniunctum. Reſpondeo diſpa- rem eſſe rationem verborum, atque factorum: licèt enim facta adhibean- tur etiam vt ſigna interioris ſenſus,& voluntatis, ad id tamen verba perſe
Sematnra ſua: aqque eo ipſo, quo verba ſunt, iniſtituta fuerunt: facta verò nonniſi ſecundariò tantùm,&per accidens. Deinde verba funt conceptuũ animi ſigna diſtinctè, determinatè, ac propriè, facta verò confusè,& inde- finits. Quamobrem mendacium in verbis nunquam poteſt eſſe licirum, ſimulatio autem per acta,& ſigna quædam externa, quæ alij accepturi ſunt in alium,& diuerſum finem, quàm intendatur à nobis,& ad quem ſignificandum, nec per ſe, nec ſecundùm intentionem noſtrant illa ordinantur talis inquam ſimulatio poteſt fieri licita, ſi nec malo fiat a- nimoener alhe damnum adferat, nec ſcandalum pariat. Eſt enim ſimula- rio per facta, ſicut vſus vocis, vel orationis 9 m une ſu accipitur ab audiente, atque à Padonir anbigsngmeno wochem len eſt mala, imo& à 01 G cutlo; pex fe ton imo& à Domino noſtro,& à Sanctis viris non rarò vſurpata.
.2. 921 quls

doni i. Pom Jer sfrmmma
n— 1. 4 ⁄76 Kmda
entiam iſcdlen avexas nalllent, dae 2. Aſei ie jaimn tias anin L uum 4, nas nis. EtRüha 10 n0 ziſti ne) 5 ularionis= üuino iuh poliants yptios K Nteos it paras il e. nem i— tionsspen aulations quas d malum 41 ⸗re, ac pertineit tdmn (unt belli nularichi tagemata* ari, qut n quatuoi= tum lmu amnandut*⁵ liumetm. loco vſd polſumaa 2§. Chrhſt mus lt iſtorum i oſtetiamm
ule eſſe mii facime npet eſt po m nnt auam reug„&qum vniunctum LC pondent cumllicèt n ackaaci
luntatis ad
ot, iütituti Int: Hch
Deinde? 1 luntcon 4419 onfuse
.“
dun mam s ul 4 5 9 am externa— ntendatut 8,& un* 1 nott gum inten k — 4 lici jec Wad,
4 eain adalum pac
mularionem aſſumpt dum carnem, ſed quantum ad ius pr
ien relbi
d ſt ell k
GENESIS CAP. XNXVII. 1²3
58
gi quis porrò ſimulans facto aliquid, quod non ita eſt, intenderet illud
ſignificare,& ab alijs intelligi, haud dubiè peccaret. Iacob porrò per ſi- thabitus Efau, noluit ſignificare ſe eſſe Eſau ſecun- imogenituræ; naturaliter quidem de- bitum Eſau, ſed ſecundùm Electionem diuinam ſibi: ſimulque fignificare voluit diuinum myſterium ea re figuratum,& ſuperiuùs expoſitum. Ergo ſimulationem illam lacob fuiſſe inculpabilem„‚cum& bonis rationibus,
& grauiſſimis Patrum, b diuina Scriptura traditis, ſatis comprobatum ſit, equidem ad eandem
quoque ſententiam libenter acceſſerim.
Quibus illatis, dixit: Pater misat ille reſpondit, Audio, quis es cu fili mi Dixitque lacob, ego ſum primogenitus tuus Eſau:feci ſicut præcepiſti mihi. Surge, ſede,& comede de venatione mea, vt benedicat mihi anima tua.
WERDIFEIOGIIEM, ac perarduam,& multorum Patrum, ac Theologorum diſſidentium inter ſe diſputationibus nobi-
Sliratam, hæc verba quæ dicens, verè mentitus ſit,& peccauerit, ſaltem venialiter. Vi-
1 dentur enim tria in iſtis verbis m mendacium eſt, cum ait: Ego ſum Eſau. Non enim erat Eſau, ſed Iacob. Alterum mendacium fuit, cum dixit: Feci ſicut præcepiſti mihi; nihil enim ei
ac Theologorum auctoritatibus, exempliſque in
VRS. 8.19
ſtionem habent Anlacob iſta verba
anifeſta contineri mendacia. Primum
tunc Iſaac de afferendo ſibi cibo præce erat, ſed id præceperat Eſau, vt P Ecèp 3
dicitur in exordio huius capitis. Tertium mendacium fuit, cùm dixit: Comede de venatione mea, neque enim eos cibos parauerat ex animalibus yenatione captis, ſed ex quobus hœdis de grege domeſtico ſumptis. Ex aduerſo autem pugnat magnorum Patrum,& nobilium Docto- rum auctoritatis, ſic interprerantium iſta verba lacob, vt nullum in ijs mendacium eſſe probent. Ego ſuper hac quæſtione quatuor diſputationes tractabo, quò liquidius. diſcuſſis omnibus vndequaque exorientibus difficultatibus, ve- ritas pernoteſcat.

124 CO MMEN T. I1N
SECVNDA DISPVTATIO.
An exccuſabilis, aut tolerabilis ſit eorum ſententia, qui dixerunt, Iacob verè in iitis verbis eſſe mentitum, non tamen vllo modo peccaſſe.
2 5 nio peruetus,& percelebris: cuius, inter Eccleſiaſticos vi- 1 ros, auctor habetur Origenes. hic ſenſit, mentitum eſſe Ia- cob, nec mentiendo tamen peccaſſe: quia eſt quoddã men- & dacij genus minimè improbum, quineriam bonum,& lau- dabile, quod magni cuiuſpiam boni acquirend i vel propulſandi mali cau- ſa, in loco,& tempore dicitur. Tale autem fuiſſe ait mendacium lacob,& item mendacium illius admirabilis fœminæ Iudith. Sed quja Platonem Iudith. 0. huius dogmatis auctorẽ, doctorêmque ſecutus eſt Origenes, primò, quid 9. I. Plato ſuper ea re præceperit, prædocendum eſt. Cum ſub finem libri ſe-
Platonis opi-— 1.12... nio de menda- cundi de Republica, Plato egregiè probaſſert, omne mendacium eſſe Deo cio. inutile, atque indecens, nec vllo modo ferendos eſſe, qui dicunt mentiri Deum aliquando,& mali cuiuſpiam eſſe an ctorem: poſtea non longè poſt Licet omne initium libri tertij de Republica, de mendacijs hominum verba faciens, mendacumfi ita ſcribit; Si rectè paulò ante dicebamus, Deo inutile eſſe mendacium Bpeaae i omne, hominibus tamen nonnunquam eſt vtile,& quaſi pro medicamen tamẽ ſimiiter to: quare publicis medicis concedendum eſt, priuaris aurem hominibus bomini ſecun. minimè attingendum. Iltaque Rempublicam adminiſtranribus, præcipuè, dum Platonẽ. ſi quibus alijs mentiri licet, vel hoſtium, vel ciuium cauſa, ad communem Ciuitatis vtilitatem: reliquis autem à mendacio abſtinendum eſt. Sed ad- uerſus Principes,& publicos Rectores priuatim mentiri, maius pecca- tum eſt, quàm ęgrotum mentiri ſuo medico, in his, que ad morbum ſuum pertinent, vel diſcipulum ludi magiſtro, vel qui ſunt in naui, gubernatori
nauis. Hæc Plato. 4
Euſebius. Euſebius in libro xij. de Præparatione euangelica cap. Xxj. licèt de hoc Platonis loco nominatim verba non faciat, confeſſus tamen Platonem le- gum latoribus,& Principibus concedere, vt interdum falſa dicant vtilita- tis cauſa: eam Platonis ſententiam interpretarur ipſe de ijs mendacijs, quæ ſecunduùm propriam verborum ſignificationem ab audientibus a cepta,
8 4
falſum ſenſum generant, ſed perutilem tamen auditoribus. Qui tamen ea
*. 5 8 X..— dicunt, cum Sapientes viri ſint, ſecundùm altiorem, ac penitiorem intel-
1.—. 1
lectum ex ijldem verbis figuratè ſumptis expreſſum, veram ſententiam, quàm ipſi ſpectant, cum loquuntur, animo comprehenſam habent. Euſebij verba ſunt hæc: Non exiſtimat Plato alienum eſſe à grauitate legiflatoris li nonnunquam falſum quippiam, quod vtile tamen eſſe queat, dicat: maximè ſi quod falſò dicitur, audientes ita trahat, vt non vi, ſed ſponte iuſtitiam velint amplecti: ſolidum quidem bonum eſt veritas, ſed non ita facilè, plerumque perſuadet, Innumerabilia
verba
41 —
T, VI ſic opinantur, duplex eorum eſt opinio. Vna eſt opi- 29
O
ejabuuſn
un ar lalci
alts ine trendoſt pe zte ennne Sedſelb cawekkius oml lcel Nhrd felba Arkonun lobeokrin i tonvin qu rnns leten rſetr l trgens 1 reguum vnſs
üm meu it⸗Deoid de Kad vnertu. güt udn eumügin nenriamn necelllasi- rencleigg Odempem Aſkloloferne lüterqur vddaxtrch ſnle nen denwag nnuonas runcond lt, negnr 4 dleppu Sautem recundi toptimun z ielen dbin o. dnontar ümwague nnende ei nlierni
. N 2

um eſt 44 Vmec er n clellatien uc lenih— dtitum elel ceaſſe: q tquoddäm m.uine n donum,R.
ndi ve R landima iſle ait I a cium lon ludith.— quia Dlam
tus eſt Oſie Tes prm,,
neſt. Cum am hnem ik t, omne um aciumel
1.
ados eſſe dicunt me Kore w:p non long. aciſs hom l& vechal Deo ind amlle menk
ville,& 4„romeden
cſt, priuate em buni
am min= ibos ſern dlciuium cCCAad comm qacioabſtit aumet ciuatim mô t=, muiſt wo in his,qh mardmt
clqui lunt en u, guden
111 euangelica wij lette
d confeſl
vrinterduf— 4 aT r oſe 1 nenduch 3 re“ 48 4 4 tionem ab Saduan “ 9 auditd 1 itioten-
amen
Lusc Dlumr — 1dicanſ
GENESIS CAP. XXVII. 12)
verba huiuſmodi ſunt in Scriptura, vt puta, cũ pœnitere Deum aut dor- mirc, aut iraſci, aut furere, alilſve perturbationibus affici ſcribitur: quæ li-
cèt altiùs interpretata, non procul à veritate ſint, verba tamen ipſa, vel terrendo, vel permulcendo, non parum proſunt ijs, qui altiorem perueſti-
gare ſenſum nequeunt. Sic Euſebius. 1 31 Sed venio ad Origenem, qui vt dixi ſupradictam Platonis ſententiam ſecutus eſt. Eius opinionem de mendacio nonnunquam vtili,& laudabili,
cognoſcere licet ex ijs, quæ ſcripta reliquit ille in lib. 6. Stromatum. Ponã Origenis verba, vti refert ea S. Hieronymus in libro primo Apologiæ ad- uerſus Ruffinum. Sic ſcribit Hieronymus: Indignantur, quòd Origeni-
ſtas ſcripſerim inter ſe Orgiis mendaciorum fæderari. Nominaui librum
Origenis, in quo hoc ſcriptum legerim, id eſt, ſextum Stromatum, in quo
Platonis ſententiæ noſtrum dogma componit. Poſthæc, ſubdit Hierony- mus verba Platonis, quæ paulò ſuprà memorauimus. Deinde, ſubiungit
hæc Origenis verba: Et nos igitur illius præcepti memores: Loquimini
veritatem vnuſquiſque cum proximo ſuo, non debemus dicere, Quis eſt proximus meus? ſed conſiderare quomodo Philoſophus(Plato) cautè dixerit: Deo indecens,& inutile eſſe mendacium, hominibus interdum
vtile:& quòd ne per diſpenſationem quidem putandus ſit Deus aliquã-
do mentiri. Si quando enim commodum audientis exegerit, verbis lo- quitur ambiguis,& per ænigmata, quæ vult, profert; vt& veritatis apud eum dignitas conſeruetur,& quod noxium eſſe poterat, ſi nudum profe- ratur in vulgus, quodam tectum velamine proferatur. Homo autem, cui
Epheſ. 4.
Sententia Ori genis de Men dacio nonnii- quam licito.
neceſſitas incumbit mentiendi, diligenter attendat, vt ſic vtatur interdũ
mendacio, quemadmodum vtitur condimento ac medicamento; ſeruan- do nempe menſuram; ne excedat terminos, quibus vſa eſt Iudith con- tra Holofernem,& vicit eum prudenti ſimulatione verborum. Imitetur Eſther, quæ Artaxerxis ſententiam, diu tacita veritate correxit: ſed in pri- mis Patriarcham lacob, quem legimus Benedictionem patris artifici im- petraſſe mendacio. Ex quo perſpicuum eſt, quòd niſi ita mentiti fueri- mus, vt magnum nobis ex hoc aliquod quæratur bonum, iudicandi ſimus quaſi inimici eius, qui ait: Ego ſum veritas. Hactenus ex Origene. Quæ cùçm commemoraſſet Hieronymus, ſubiicit deinde: Hæc Origenes ſcri- pſit: negare non poſſumus:& ſeripſit in ijs libris quos ad perfectos,& ad diſcipulos ſuos loquebatur: docètque magiſtris mentiendum, diſcipu- los autem non debere mentiri. Qui ergo bene mentitur,& abſque vlla verecundia, quicquid in buccam venerit, confingit in fratres; magiſtrum ſe optimum probat. Hæc Hieronymus.
Huic ſententiæ Origenis adhæſiſſe Caſſianum, diſputatio eius de Men- dacio in collatione xvij. ex perſona Ioſeph Abbatis fusè tractata, perſpicuè demonſtrat. Nam in capite xvij. ſic ait: Taliter de mendacio ſentien- dum, atque ita eo vtendum eſt, quaſi ei natura inſit hellebori. Quòd ſi im- minente exitiali morbo ſumptum fuerit, fit ſalubre: cæterum abiq; ſum- mi diſcriminis neceſſitate perceptum, præſentis exitij eſt. Et in frà cap. 2 5. Quis, inquit, enumerare ſufficiat, omnes propemodum Patriarchas,
4 3
Iudith. Ir.
Ioan. 14.
Caſſlani 0pi- nio de Menda gio.

———
Chryſoſtomi
Fententia de
mendacio Ia- 59 b.
126 COMM E N T. IN
Sanctoſque innumerabiles alios pro vitæ tutamine, alios pro deſiderio
benedictionis, alios pro miſericordia, alios pro alicuius occultatione my-
ſterij, alios pro zelo Dei alios pro veritatis examinatione, patrocinium( vt
ita dixerim) aſſumpſiſſe mendacij? Idem, cùm dixiſſet capite xj. in omni-
bus cauſis, non proceſſum operis ſed voluntatem operantis eſſe intuen-
dam, nec quid quis egerit, ſed quo voto egerit, inquirendum nam& nõ- nullos pro his factis, ex quibus magna bona deinde orta ſunt, fuiſſe dam-
natos;& contrà, quoſdam per reprehenſibiles actus, ad ſummam perue-
niſſe iuſtitiam: hæc igitut cùm dixiſſet, mox ſabdit in ſequenti capite:
Quid criminoſius dolo atque mendacio, etiam in extraneum, ne dicam
in germanum fratrem commiſſo? Et tamen; non modo nullam pro his damnationem, aut reprehenſionem Iacob Patriarcha contraxit, veruùm
etiam perpetua benedictionis hæreditate ditatus eſt. Nec immeriro: be. nedictionem enim primogenito deſtinatam, non ex Præſentis lucri aua-
ritia, ſed ex fide ſanctificationis perpetuæ concupiuit. Ideõque iuſtiſſi-
mus iudex, excuſabilem, immmò laudabilem talis mendacij cenſuit præ- ſumptorem; quia ſinc eo ad benedictionem primitiuorum non poterat peruenire. Nec debuit in crimen vocari, quod deſiderio benedictionis
exortum eſt. Alioquin non modò Iacob iniquus in fratrem, ſed etiam cir- cumuentor in patrem,& ſacrilegus extitiſſet; ſi habens aliam viam, quæ ad benedictionis illius gratiam peruenirer, hanc, quæ fratri damnoſa eſſet ac noxia, expetere maluiſſet. Videtis ergo apud Deum non proceſſum 0- peris ſed deſtinationem mentis inquiri? Hæc Caſſianus. Qui editis in Caſſianum obſeruationibus conati ſunt(cùm id fieri commodè potuit) nonnullas eius ſententias ab errore, vel prorſus vindicare„vel excuſate quadamtenus; hanc diſputarionem eius de Mendacio ad Origenis perti- nere opinionem, ingenuè, apertéque confeſſi ſunt.
Necab iſta opinione remouendus videtur S. Chryſoſtomus(quem vt magiſtrum diſcipulus ſecutus eſt Caſſianus.) Is enim Homilia quinqua- ge ſima tertia in Geneſim ſcribit, verba iſta Iacob, ſi per ſe, nudaq;,& ſoli- taria conſiderentur, haud dubiè mendacium continere ac fraudem, nec noxa vacare. At ſi ſpectetur animus, conſilium, ſenſus,& propoſitum la- cob;& quod Deus verbis iuxta, factiſque eius mirè cooperabartur, omnia ritè dirigens& proſperans, dilucebit, nulli culpæ ac reprehenſioni men- dacium eius fuiſſe obnoxium. Ponam hic verba Chryſoſtomi, cùm dixil- ſet, Deum verbis& factis lacob eſſe cooperatum: atque idcircò proſpe- rum fuiſſe eorum,& qualem ipſe optabat, exitum; ſubdit hæc: Quid igi- tur? cooperatus eſt Deus mendacio? Dilecte, ne tantùm perpendasi quod fit, ſed artende etiam ſcopum facientis:& quòd id non factum ſi temporalis commodi vel auaririæ cauſa, ſed quia patris benedictionem ſibi comparare ſtuduit. Alioqui, ſi quæ facta ſunt, ea ſimpliciter examina- re velis; vide, ne& Abraham parricidam,& Phinees homieidain fuiſſe iudices. Non igitur conſidera, quòd mendacia fuerint, quæ dicebantur a Iacob: ſed illud cogita, quòd volens Deus prædictionem impleri, omnia,
vt ſic fierent, diſpenſauit. Et vt ſcias, quòd Deus omnia facilia reddebat, etiam
23 23
eiul ere nudem, b lbu bexdt
lus 4— ge aDerrdul
ol di
2
EG, g
Aredin Do0 dobeurnee
aleri kta
linrlradt mtaub; u lrnnlcu, cnzatani 1 guſetde dp eiunöv denm wober Aarnpuri englet Kaekih ond zäeit Cegerel bogetalle daüeem) diäpeſe inprodo, anriquh
3) Frrim.
renczcium nalum eltac Neelle ne wiethm Vüte dl eimit Donensn drinelo er Dabo 1 m. 09 mens!), dh tc tinnn Aohum. hm dun) dendri zr 1 dern b ütme loeles

une, eto ltei lcuiut taronen. nnatlo V E wrimſ dixiſſet K'inom. em opo Ea elſemmm nquitet t. 3 mm krj inde o Ap folſe en actus,à Jumam dn ſudäit R venn ch minert m, nt non ma llam pul atriarchz caut, ſe atus eſt.==ameri. nonex h dis luctin oncupiuit 2 oqueit ntalis me= jcealatn n prumui non pui uodd fid zenetihe quss in fri ſedein et; fibabet ☚m ſume hanc, qux= damndli
apud Deud= proctle
Uexc Caſ— Qick cumidfiet mode. 1 vin==„da
lus Vü.
prot da de Mendaci rigelö
4 ut 8 Ylsenin E nila qu
35. b 7 dacht
da lacob,ſih ftaoder
cium contim— r ulium ſenlu ² ohe
4
eeius mitè q mjm li culpæ ac ee 6 11 abe.. wücl c ve hg ratum dct 1 oetatu 1 3 becC at, exitum; 2 Diecte, ne 4 83 entis:& q emls ca que chetel⸗ 1 nr ea 71ꝛm (acta lunt, miei d ac, 8 4 4 lch „ 3. 2
nepdac 2 he Bee, Deus pic ict xhus
34 Arenim non ſatis eſt, finem
Quocirca Dauid Pſal. 1 1 8. orat Deũ dicẽs: Nõ auferas de ore meo verbum verita
5
GENESIS, CA P. XNXVII. 127
etiam quæ difficilia erant; vide quomodo ſanctus Iſaac non potuit ſubo-
lere fraudem, ſed perſuaſus verbis lacob, cùm edulium comediſſet ab eo allatũ, benedictionibus eum renumerauit. Nec priùs Avenatione reuer- ſus eſt Eſau, quàm omnia fuerini peracta: vt planè intelligatur, illa eſſe geſta Dei voluntate. Hactenus ex Chryſoſtomo. 2 agentis quidpiam, eſſe bonum, vt actio eius bona cenſeatur, niſi etiam quod agitur, ex genere ſuo bonum ſit; num enim, vt apud Theologos& Philoſophos peruulgatum eſt,& à B. Dionyſio traditum, ex integra cauſa conſtat, omnibuùſque requiſitis cir-
cumſtantiis; quarum vna quælibet ſi deſit, verè bonum eſſe non poteſt,
Exempli cauſa, furari, quo des eleemoſynam indigenti; vel vt à ſummo corporis aut animæ periculo quẽpiã liberes, nec bonũ nec peccato caret. Illa igitur verba lacob, ſi per ſe mendaciũ continent, bona mens& in- tẽtio eius, nõ valet excuſare à peccato. Ac licèt Deus cooperaretur lacob & eum moueret ac regeret, quantum ad voluntatẽ adipiſcendi benedi- ctionem patris,& quantum ad eius rei effectum, vtrumque enim bonum erat,& placitum Deo, quin etiam ab eo prædeſtinatum: nomtamen coo- peratus eſt ipſiſlacob quantum ad modum perueniendi eò, quò intende- batur, videlicet per mendacium fallacibus verbis decipiendo patrem. Quare neceſſum videtur, Chryſoſtomum, vel concedere Iacob mentien- do peccaſſe, vel ſi hoc non concederet(vt planè oſtendit) ſequendo ſu- pradictam Platonis& Origenis opinionem, fateri, mendacium aliquod
Chry ſoſtomi
bo ſententia ex- cutitur.
dici poſſe ſine peccato. Atque ita de quodam mendacij genere nequaquã
improbo, nec reprehendendo, vt ipſi putabant, ſed vtili ac laudabili, ab antiquis& magnis auctoribus traditum eſt.
35 Verum iſtam opinionem confutare, haud operoſum fuerit. Namque mendacium omne, qualecumque id ſit, dummodo verè mendacium ſit,
malum eſt ac fugiendum, nullamque ob cauſam, nullòque in loco ac tẽ- pore eſſe vtendum, ita ſecundùm ſacram Scripturam,& rectam rationem
manifeſtum eſt, vtid non animaduertiſſe doctiſſimos viros, permirum
videri poſſit. M ultifariaàm in diuinis litteris legimus, omne menda- cium vituperari, atque interdici, ſic enim eſt Epheſ. 4. Propter quod de- ponentes mendacium loquimini veritatem vnuſquiſque cum proximo ſuo. Et primæ loannis 2. Omne mendacium non eſt ex veritate. Id eſt, ex Deo, ſed ex Diabolo, qui ab initio mendax eſt,& pater mendacij,& cùm menda- cium loquitur, ex proprijs loquitur. Iob, qui erat vir ſimplex,& rectus,& timens Deum, ab omni genere mendacij abhorrebat: quapropter de ſeip- ſo dixit capite 27. Donec ſupererit halitus in me;& ſpiritus Dei in naribus meis, non loquentur labia mea iniquitatem, nec lingua mea meditabitur men- dacium. Et cap. 24. Quis m⸗ poteſt arguere eſſe mentitum,& ponere ante Deum verba mean? Theonem Abbatem, in veteribus Sanctorum Patrum memorijs reperimus, nunquam eſſe mentitum, cum innumerabiliũ Mo- nachorum curam& regimem haberet. Hoc autem perfectæ virtutis eſt, teſtante B. Iacobo cap. 3. Si quis in verbo non offendit, hic perfectus eſt vir.
.
4
Omne menda cium eſſe ma- lum tripliciter probatur. loan. 8.
Theon Abbat nunquam ins vita ſua men- titus eſt.

128 CO MM ENI. I N
veritatis vſquequaque. Et Salomon Prouerb. 30. Verbum mendacij longè fas
à me. Dictum enim ab ipſo fuerat Prouer. 12. Abominatio eſt Domino, la-
pia mendacia. Et Pſalmo 5. Odiſti omnes qui operantur iniquitatem:& per-
des omnes qui loquuntur mendacium. Meritò igitur B. Ioannes in Apoca- Locas Apoca lypſi capite 14. Inter præcipuas laudes illorum centum quadraginta qua- Dſis eæ 14. tuor mille Virginum, cum ſaude Virginitatis coniungit laudem non mẽ- tiendi. Virgines, inquit, ſunt,& in ore eorum non eſt inuentum mendacium: ſi- ne macula enim ſunt ante thronum Dei. Hiſce igitur Scripturæ ſententiis & teſtimoniis perſuaſus ac permotus Innocentius Tertius, aſſeueranter dixit, in Scriptura prohiberi mendacium, etiam pro ſeruanda alterius vita dictum. Siquidem in Titulo de Vſuris cap. 4. ſuper eo, reprehendens nonnullos, eo fine exercentes vſuras, vt inde captiuos redimere poſſent, ſic ait: Cùm vſurarum crimen, vtriuſque Teſtamenti pagina deteſtetur, ſuper eo diſpenſationem aliquam poſſe fieri non videmus. Etenim cùm Scriptura ſacra prohibeat, etiam pro alterius vita mentiri: multo magis prohibendus eſt quis, ne eriam pro redimenda vita captiui, vſurarum cri- mine inuoluatur. Sic ilfe.
Innocentiu⸗
Porrien eTtlm.
Ratio qua pro Id præterea concluditur euidenti ratione;& probatur, mendacium per 36
batur omne ſe, atque hoc ipſo quod mendacium eſt,& malum,& fugiendum eſſe, mendacium nec peccato carere poſſe. Quod eſt ſecundùm ſe malum ex genere, id ber ſe matum nullo modo poteſt fieri bonum& licitum: quò enim aliquid bonum ſit, dD requiritur vt ad id omnia rectè concurrant. Bonum enim ex integra cau- ſa eſt, malum verò ex ſingulis defectibus, vt Diony ſius dicit cap. 4. de Di-
uinis nominibus. Mendacium autem, eſt malum ex genere, quia eſt actus
per ſe inordinatus,& peruerſus,& ordini naturæ Deique contrarius.
Cuùm enim voces naturalirer ſint ſigna eorum quæ ſunt in intellectu, cõ-
Ariſtotel. tra naturæ ordinem eſt, vt aliquis voce ſignificet id, quod non habet in mente, immò cuius contrarium habet in animo. Vnde& Ariſtoteles in
4. Ethicorum ait, omne mendacium eſſe per ſe prauum& fugiendum.
B Augutin Omne igitur mendacium eſt peccatum, ſicut etiam Auguſtinus aſſerit in Cur facuitas libro contra Mendacium. Mendacium itaque ſecunduùm intrinſecam ra-
5. 3 ₰ locquende adta
4
—
ſit homini,& 1 au quem fné Peruertit ordinem naturæ ac Dei. Verba enim data ſunt homini,& in eũ 3 vſam iuff finem inſtituta, vt per ea, quod ipſe incluſum& occultum habet in ani- „eh ver mo, aperiat& declaret aliis: non enim alia eſt via, qua poſſit animus&
voluntas vnius hominis, niſi per verba notificari aliis hominibus: ſine
quibus, vnus homo non eſt aliis hominibus intelligibilis. In mendacio autem, verba ſi gnificant contrarium eius, quod eſt in animo. S1 magnam
habet deformitatem diſcrepantia,& vt ita loquar incongruentia mem- brorum humani corporis inter ſe, vel cum toto corpore: quanto inſi-
gnior deformitas exiſtimari debet, cum lin gua, principale ac maximè ne-
ceſfarium hominis membrum, diſcrepat ab animo,& oratio contraria eſt
rationi:
Obruitur etiam atque opprimitur iſta ſententia, auctoritate eorum, 37
5 X½*.. 8. qui contraſentiunt. Et Platoni quidem opponimus, haud multo minorè,
ne
ar ,1 1 † ⸗ 3— † 121 2 1 2—— 10 nem contihnet naturalem quandam obliq ultatem& defot mitatem,&.
tegrin unus Mumuiifan dceteddiun, bercdcuin: Jb terhec uu fire ola dcjgrdane leglicoull Amſenentib, ruls ciebr retguddyec dexeotem a 1 Pelnonel Krtgughe earmile Miinnnrhu dannme doriͤea emadb epeters mads in
4 eriate. meditarir dcuma verpkudic iorealig
Ne dan n eMe
3 1 Den

n
dius] 8, allenem m hro ſ m qha rii 4 lupa e reptelend 5 apeiu— imere palt eſtamen ina berrke non vid ‿. kteuim 1 BVHam moko d
da vita q ☛σάσ/◻duram
& probar idendacin
malum= gienimt dum ſemt exgena gu e ni uid dodu. Bonum ram er intege Dionyſit cap4 dumerg„quuctt ai naturæ* ue conuu um quæ 6— incelleche nificet idi* dnonbus
n mo. VI= Aritebs et ſe pra& lugere
ut etiam 4 ☛ Pinus alt-
ue ſecund e nrntecn quitatem ormita
*
nim data ſ* omin
um& occit=rhdetl aeſtvia, qt ſſt um eiſcari alt minibo 5 arelligit In mel
deſt in. 10. Amms
zauar int„duental nroto con Ggl
un princh animo,&
92, 1 lenten 1 4
wonimus, 1* 1
&
GENESIS CAP. XXVII. 129
ne dicam maiorem philoſophum, Ariſtotelem: qui omne genus men-
dacij, quale fuerit, vituperans in libro 4. Ethicorum, cap. 7. memorabilem
illam pronuntiauit ſententiam
:Mendacium, perſe improbum eſi:& vitupe- rabile: Derum autem, ꝓrobum ac laudabile. Et libro primo Elenchorum: Eſi, inquit, in vnoquoque opus ſapientis non mentiri de quibus nouit,& mentientes alios manifeſtare. Refert lianus libro 1 2. de Varia Hiſtoria, Pythagoram
dicere ſolitum, duo hæc præclara data eſſe hominibus à Deo, vera dicere,
38
& beneſicia in alios conferre: hæc enim,& maximè propria eſſe Dei,& propter hæc ſimillimum Dei hominem fieri. Inter Theologos autem, princeps,& quaſi dux eorum, qui acerrimis diſputationibus, in iſtos men- dacij probarores ac defenſores pugnarunt, fuit B. Auguſtinus: cuius totus
ille, qui contra Mendacium inſcriptus eſt liber, grauiſſimis ad id proban-
dum ſententiis, argumentiſque validiſſimis confertus eſt, cuius illa eſt in- ter alias, celebrata ſententia: Quiſquis eſſe aliquod genus mendacij puta- uerit, quòd peccatum non ſit decipiet ſeipſum turpiter, cùm honeſtum ſe deceptorem arbitretur aliorum.
Sed non eſt ſilentio prætereunda ſuper hac ipſa re B. Gregorij diſputa- tio: eſt quippe memorabilis,& obſeruanda. Is enim libro 1 8. Moralium explanans illa verba lob capitis 27. Donec ſupereſt halitus in me,& Spiritus Dei in naribus meis, uon loquentur labia mea iniquitatem, nec lingua mea me- ditabitur mendaciun graui admodũ,& peracri oratione mendaciũ omne confutat, omnes eius excufationes defenſionéſque diſcutiens. Scribit au-
tem ad hunc modum, Quod dixit Iob priòs iniquitatem, id poſtmodum
repetens, mendacium dicit. Nam& omne mendacium iniquitas eſt,& omnis iniquitas mendaciũ: quia profectò ab æquitate diſcrepat, quicquid à veritate diſcordat. Sed inter hoc quod ait, loqui,& poſtmodum ſubdit meditari, magna diſtãria eſt. Nonnunqnam enim peius eſt meditari men-
Ariſtotel.
MTlianus.
Pythagoræ
egregia fen=⸗ tentza.
5. Auguſt.
B. Greg. me- mora bilis ſen tentia.
dacium, quam loqui: Loqui enim plerumque præci pitationis eſt: meditari
verò, ſtudioſæ prauitatis: magna ſiquidem culpæ diſtantia eſt, ſi præcipita- tione aliquis, vel ſtudio mentiatur. Sed vir Sanctus, vt perfectæ adhæreat
veritati, nec ſtudio perhibet ſe, nec præcipitatione mentiri. Summopereé
enim cauendũ eſt omne mendaciũ: quãuis nõnunquam ſit aliquod men- dacij genus, leuioris culpæ, vt ſi quis vitam aliis præ ſtando mentiatur. Sed quia ſcriptum eſt, Sapientiæ 1.05 quod mentitur occidit animam. Et Pſal. 5. Perdes omnes qui loquuntur mendacium: hoc quoq; mendacij genus, perfe- cti viri magnopersè fugiunt, vt ne vita quidem cuiuslibet, per eorum fal- laciam defendatur; ne ſuæ animæ noceant, dum præſtare vitam carni ni- tuntur alienæ. Quanquam hoc ipſum peccati genus„facillimè credimus relaxari. Nam ſi quælibet culpa, ſequenti ſolet pia operatione purgari: quanto magis hæc facillimè abſtergitur, quam mater boni operis pietas
2„.. ipſa comitatur? Hæc ibi Gregorius.
39
boſthæc ſubdit Greg. quod attentè, conſideratéq; legẽdum& perpen- dendum eſt. Diſputans enim in eos, qui exemplo AÆgyptiarũ obſtetricum abuteb antur ad excuſandum, defendendumq; mendacium officioſum, ſic
ait: Nonnulli de obſtetricũ fallacia conantur aflerere hoc mendacij genus
1
Mendacium officioſum le- uem habet culpam„G facilem ve- niam.
Animaduer- ſio in dictum Gregorij de mendacio ob- ſteiricum

130
non eſſe pec
quid mendaci xterna vita potuit eis retr recompenſationem dec b runt, ea quę fecerunt bona recipere æmium non haberent. ris mentitæ ſunt: parcendo quippe conatæ Sic eo loci Gregorius.
cedis ſuæ pr vitæ præſent
. 7. tam tegere:mentiendo(uam.
CA
K-d
*
tum:maximè minus ædificauit illis domos. In qua magis reco culpa mereatur. ibui, pro admiſſa culp quam mentiendo tueri vo
CO MMENI. quod illis m entientibus ſcriptũ eſt, quia Do- penſatione cognoſcitur, Nam benignitatis earum merces quæ in a mẽdacij, in terrenam eſt linata: vt in vita ſua,
1 N
lue-
nt:& vlterius quod expectarent, mer- Nam ſi ſubtiliter perpendatur, amore
ſunt infantium vi-
Significat igitur Gregorius illud obſtetricũ mendacium obſtitiſſe, ne — 42
pro officio illo pieta mercedẽ æternã acciper detur. Aut enim putauit tiã timoris Dei non fuiſſe ctum; ſed hoc non eſt credibile:mendacium quippe i t illud officium pietatis ſubſecutum eſt:non igitur prohibere po- eritum& præmium. Aut puta- tatis& timoris Dei meruiſſe obſte-
pore pol
tuit, tantò ante præcedentis boni actus m uit Gregorius, per illud officium p
ris earum
it Greg. 0
18
14⁸‿
erga Hebreos,& pro reuerẽtia timoris Dei, Et, ſed ſolùm temporalem. Hoc autẽ verũ non vi- fficiũ illud pietatis obſtetricũ,& re ueren- neritoriã vitæ æternæ ob mendaciũ ab ipſis di- llud, non paruo tem-
trices vitam æternam; ſed ob ſubſequens poſteàã mendacium, perdidifſe
1
accepiſſe. Ad hoc dici nullo modo pote non perditur, niſi ob peccatum morta
meritum illud mercedis æternæ,& pro ea ſolùm temporalem mercedem ſt. Meritum nem le, ſicut nec gratia nec charitas:
pe æternæ vitæ
. 3. 8 8.. 8.. 9 mendacium autem obſtetricum, cùm fuerit officioſum, ſuæ nimirum&
8 12 4— 8 1. 1 0. 7— aliorum tuendæ vitæ gratia dictum, fult ta ◻‿
1et Gregorlus ‿
peccatum, vt ipſen Cur iiur, dic
cio, non aliud legimus dati
aorum, id eſt, an
.
. 1 nem ſcilicet do
0
aut enllimmn 50
charitate, „
eſt. Præmium verò æternæ vitæ tum eſt morralibus, ide òc Hanc enim ob caulam in veteri oro factis ac meritis præſtantiſ t
na temporalia tacitis æternis, quæ ſine dubio illi pri fuerant. Videre hoc eſt in Abraham Geneſ. 22; cui Deu a immolationem proprij filij. repromiſir bona tempo-
—
imo eius tacto ci
„I7.„7 3 42 2. 8—& 8 ₰..— 4 1— 4 ralia, nullum de bonis æternis verbum faciens; idemque animaduerti po- 7.—5...* 45 teſt in Dei promiſſione data Phinees pro ſingulari eius zelo, vt legitut 1.. ◻ 4.. 24 Numerorum 25. Nimirum expreſſa regni cœleſtis,& æternæ vitæ pro- —.—.„ 7. 4„—„. 8. miſſio, propria eſt Noui teſtamenti:& BRuangelij Chriſti, vt ait S
11
— aA
AII4 I1S G II 12 1
1 „ ⸗ BAr* 4
4 1. 1
rternæ ‚ 1e
6P 1†* 2A; LOorlus vitc Ttern
AP
liquis, pro illo 1 1
char
„ eltall
HOC
—
†
.„ 1cctl
4— 4 2„ ,limulque boni eius te
18 Præintu — ₰ 12— 1—,& 4 † ⸗
Catiohem reil kamillarls, Oẽ Propaga- 1 ◻₰ꝶ
3 3„*
ræcipuè in Il
8 fr Aar⸗. 4 nl Irer
onl relponderl pofiet duplicltel⸗
4 2
.„a ⸗
gratia Dei& 8.
ritorium vItd
X ad permc—
nento, etiam viris * 1
promitteba
. 1 3 nrummodo veniale& leue ...* 71 X 3z:. in iſto ipſo loco, paulò antè dixerat. Q 8 8.— 7 1 itatis& pietatis obſtetricum offl- 40
1. m, niſi temporale, ædificatio-
. 1 5„ A ndun act 1 11 5G
A r r alls. Aut tul
SA empOfrall« 8— 44-— 141 PF— te! SdA 240 U L 0 11
eir
H mlohenm’ lll-
2 . 1 homines cafhales. 62 4¼ 11 3 410„ lanctilllnnls,& 5 7 1 AA8. reddebat bo 3*.„ 2 ICipaliter promeritt iſ. ro excellentll-
Hierony
(
odſmmusit
(ætetum, grmle dur
Ki ie tllonii usbtScalti (erari Wor- dandln dte 2rr Alel näbc'glor rrelont ppuba del iren. Nudmeasact lnſer nreced 9 homss aäm mend len wudlc w wioni fedgude dallern. emteng üſd 6s donosd nöpte
Mc enlm Vuuyun ry f conc LnddDem 4 endet Räduha rerorir tm,g dhrium eunden meruilte keltitun Rernann R pen mſnr dan p A le wr
¹o w

1us ug— ectarend. — 1 ndatun, am e Ccomas f Itinfanum Sotius. b mend x dodlitilt X pro 38 lia timorbl
4— 2 dlem. H= veru nm
„ 1 ctatts O3 f ecü K teun tnæ ob u ꝛcüüdigl
4 8
quippe Ie= onpuuat
eſt:non prohden tum& ium. Autn aͤ erullle di oſtedmet un im, hette olumtem cem merat Meritum= he xreru ſicut uec anec cn iit officioſ ur ninin aantumm= fenille ki 40 loco, dat— ne diren ans X p er— tetriem im, ail ret le, zct mem rei fit itb Ame ræcip ue in opicbe oni reſpond t oſlet uhe
= ll grr
— UuUUUN
morls
„Aum acti ² fertotn
„ l. d§lle 41 arals. Au lct0 - hcrerrol llisteccd
8.,1†
ndt miche
) 1 4 ÄM nerl
. etla 1 2 1n
99„reddeld
. 1 1 K Il
nebat
4½ Iker 8 4 ſß 9„ 131 4 1, udlo uln xcel- - nwoel 4116. 51 7 enel.: bomnle 4 1,
*. dl d
aGe . 1* 41 88
— 1 8 aenn 1 F relo, 1 2 8
4 N* 8* u” 3 8 Ik N 6 G
» CU en. N A 1
41
autao 84, Te
N 8
CENESIS CAPD. XX vII. 131 Hieronymus in epiſtola quam ſcripſit ad Dardanum. d.henhe Cæterum, videamus quemadmodum Sanctus Thomas in Secunda Secundæ Queſtione 110. Art. vlrimo, ad quartum dictum illud Grego- rij, ne falſum videretur, in bonam partem accipere& interpretari cona- tus ſit. Sic autem ſcribit: Mendacium obſtetricum poteſt dupliciter con- ſiderari: vno modo, quantum ad effectum beneuolentiæ in Iudæos,& quantum ad reuerentiam diuini timoris;& ſic debebatur ei remuneratio æterna. Altero modo conſiderari poteſt, quantum ad exteriorem actum mẽdacij: quo actu ęternam quidem remunerationem mereri non potue- runt, ſed fortè aliquã remunerationem temporalemcuius meritò non re- pugnabat deformitas illa mẽdacij, ſicut repugnabat merito remuneratio- nis æternæ. Et ſic intelligenda ſunt verba Gregorij; non autem quòd per. illud mendacium mererentur amittere remunerationem æternam, quam iam ex præcedenti affectu meruerant. Sic B. Thomas. Verùm quod ait S. Thomas(vt piè S. Gregorium exponat) obſtetrices per exteriorẽ illum actum mendacij, fortaſſe meruiſſe remunerationem aliquam tempora- lem, haud ſcio an ſit improbabile: videtur certè diſſonum ſacrè hiſtoriæ, nec rationi conſentaneum,& cum Gregorij ſententia verbiſque diſſen- tiens, quinetiam diſcrepans ab ipſius S. Thome doctina, quam paulò ante ynde S. Tho. z. tradiderat. Si enim per mendacium meruerunt obſtetrices remuneratio- 2 J.110.ars 3 nem temporalem, non aliam ſanè meruiſſe putandum eſt, niſi eam, quam 8 7 Tbr e. fuiſſe eis datam memorat Scriptura; quia nimirum Deus ædificauit illis 3 Dafn ſen domos:ſed hanc non meruiſſe illas per mendacium, ſed per officium pie- Taie. tatis præſtitum Hebræis,& ob reuerentiam timoris Dei legimus Exodit. Sic enim ibi ſcriptum eſt: Timuerunt obſtetrices Deum,& non fecerunt iuxta praceptum regis Aegyptia fed conſeruabant mares. Benè ergo fecit Deus obſterri- cibus:& quia timuerunt Deum, ædificauit eis domos. Ratione quoque mani- An mendacit feſta concluditur, non poſſe mendacium eſſe meritorium vllius boni offcsoſumn pof apud Deum. Nempe, mendacium eſt actus intrinſecè malus moraliter, Pi De weuag & ſemper eſt peccatum, vt ſuprà oſtenſum eſt:& eſt vetitum à Deo in cuinſpiã tem- Scriptura,& diſplicet Deo, atque ipſum offendir: non igitur poteſt eſſe poralis apud meritorium alicuius boni apud Deum. Cuùmque mendacium ſit pecca- DPeum. tum,& omni peccato debita ſit pœna: quomodo, quod per ſe eſt meri- torium pœnæ apud Deum, poterit ſimul eſſe meritorium boni apud eundem? Neque ſanctus Gregorius dixit, obſtetrices per mendacium meruiſſe remunerationem illam temporalem, ſed per officium pietatis preſtitum Hebreęis: per quod tamen potuiſſent promereri mercedem æternam, niſi adiuncto mendacio officium illud ſuum contaminaſſent. Et ipfemet Sanctus Thomas in Articulo præcedenti eiuſdem Quæſtio- nis, in reſponſione ad ſecundum, docuerat hoc ipſum quod nos pro- bare volumus; hoc enim modo ait: Obſtetrices non ſunt remunera- tæ pro mendacio, ſed pro timore Dei,& beneuolentia, ex qua pro- ceſſit mendacium. Vnde ſignanter dixit Exodi capite primo. Et quia timuerunt obſtetrices Deum, adificauit illis domos. Mendacium ve- r0 poſtea ſequens non fuit meritorium. Hæc Beatus Thomas. r 2

Magi † Sentent.
Peſtilens Da- rij Hhſtaſpis, regis Perſa- ru, de Men dacio ſenten-
ki.
Thoſtatus.
Innocentius Tertius.
1 3 2 C 0 M M E N T. 1 N
Sed benè habet, quòd Sanctus Doctor non dixit illud affirmatè, ſed dubi- tanter, adiecta illa particula(fortaſſe) nec tam ex ſuo ſenſu id ait, quàm vt oſtenderet(tanta erat in Sanctos Patres reuerentia& pietate) quemad- modum illud Gregorij dictum piè poſſet exponi.
Sed reuertor ad Auctores, qui mendacium omne per ſe malum,& fu- 42
giendum eſſe cenſuerunt. Nominaui Sanctum Auguſtinum& Grego- rium: eadem fuit omnium fermè poſteriorum Scriptorum ſententia. Vni- uerſa item cohors Theologorũ Scholaſticorum huic ſentẽtiæ ſubſcripſit, vt videre licèt apud Magiſtrum Sententiarum in Tertio, Diſtinctione 38. Ergo iſtam opinionem tam manifeſtis Scripturæ teſtimonijs, tam graui- bus Philoſophorum& Theologorum auctoritatibus,& tam firmis ratio- nibus confutatam, nullum eſſe, aut fore vnquam puto, qui animum indu- A⸗ 8 X cat probare, aut defendendam ſuſcipere. Quare non ſolùm falſa, verùm etiam pernicioſa,& peſtilens fuit oratio illa,& ſententia Darij Hyſtaſpis, qui poſtea rex Perſarum fuit, quam memorat Herodotus libro tertio: cuius Darij, in conſultatione habita cùm aliis Satrapis de interimendis Magis, qui Perſicum inuaſerant lmperium, hæc fuère verba: Vhi expedit mendacium dicere, dicatur. Nam idem optamus,& qui mendacium di- cimus,& qui veritatem. Quippe, qui mentiuntur, tunc mentiuntur, cùm tali mendacio lucri quippiam facturi ſunt:& qui verùm dicunt, ideò di- cunt, vt verum dicendo, aliquod lucrum conſequantur. Et alius huc, alius illuc magis propenſus eſt, atque ita non iden factitando, idem tamen ob- tinemus. Qudd ſi nihil lucri faciendumeſſet, æquè verax foret mendax,
& mendax eſlet verax. Sic ille.
IERTIA DISPVIAIIO.
Ir r 7, r 9 7„„„. 3 dAn probanda ſit eorum opinio, qui concedunt Iacob eſſè mentitum, ſed 4 5 4 7/. 5,.„, 2 5„. 8— negant peccaſſe: quia fecit id ex reuelatione,& conſilio Dei.
— 2.. 1. XrILICaAT Aeſt opinio eorum, qui dixerunt lIacob men- 4z
y titum eſſe ſine peccato, quia mendacium eius fuit officio- S ſum„quod purant illi eſſe inculpabile. Sequitur altera opi- 3 nio eorum, qui confeſſi ſunt, mentitum eſſe lacob, propter- ea tamen aiunt non peccaſſe, quòd ad illud mendacium di- cendum adductus eſt Dei kencl⸗rione ſibi per matrem manifeſtata,& interiori ſuaſuac tamiliari conſilio Spiritus Sancti: quamobrem men- daci im eius à peccato excuſandum 4. Thoca er hune Wocum Geneſis ‚refert iſtam opinionem, non ranquam opinionem vel dictum aliquorum, ſed tãquam id quod fortaſse à quopiam exiſti mari& dici poſ- ſet. Verùm iſtiuſmodi ſententiam non di ſplicuiſſe Innocenti 0 Tertie- ex verbis eius non temerè exiſtimari poreſt. Sic enim ſcribit in Tirulo De Diuortijs, capite Gaudemus. Nulli vnquam licuit ſimul plures vxotes habere;
G
ſbet3 vili cu eiratöem s liaeatur uhbt Gmdh dalttnit nerdacbobed cleexeol ao ccrofe8l t excuand reruü Seclnd loglocie
1
—
1 lirPrw frlaldle, roneämf rrontndum dyitw lnct talphh le d Pon w uGhite träther Goderche Repecan. §tamen
1 enp dodtecp II Fadli enn donau rrobäile Ageslehe rnſag Da di etunne

wnl
tum 1 mn dct
n Lerip 4 ſentenat
„l ren A an d
um hol— die ludlch min T itinctan
Aurx te niß, ungg citatidu mämin uam put animumn. Luate no miula m „ ſentet Daijthſti otat Hei us lito m iis Sats E de interia hec fud taVdien
ptamus, 4.Amendacmm
nuntut, ri entiund X& quivqè r dicunt, N daſequant talius ha. 1 factita dem rame
ſſct, xquds= i fotetma
PVTETIO
dunt Iud& men
tione, C1” Da orum, qui— unr la nin menda t util hit nculpabile uitur an melhn
nt, mentitu le, quòd 1 ſibi per mi
* 3 Aſplicue w.
— t! sic enih—
4 1*
aquam
4*½. &interdum fas cenſetur. Per quam reuelationem, ſicut lacob à mẽdacio,
. Ie ipur licut 1-
GENESIS CA PD. XXVII. 133 habere; niſi cui fuit diuina reuelatione conceſſum: quæ, mos quandoque, v. .— Iudic. 16. Iſtaglitæ à furto,& Samſon ab homicidio, ſic& Datriarchæ, qui plures le-
guntur bmul habuiſſe vxores, ab adulterio excuſantur. In eadem ſenten- Gabriel Fiet. tia fuit Gabriel Biel in Tertio Diſtinct. 38. Nam quæſtionem hanc de mendacio lacob ſoluit duplici reſponſo. Primò enim fatetur, mentitum
eſſe& peccaſſe; nec eſſe neceſſarium excuſare ipſum vel alios Patriarchas
à peccato veniali, à quo ne ipſos quidem Apoſtolos, multo ilis perfectio-
res, excuſamus. Subiungit deinde alterum reſponſum, quod exponit hiſce
verbis. Secundò dicitur, ſi falſum illi dixerunt, non oportere concedere, b
in illo falſo dicto peccaſſe eos. Poterant enim ſic dicere ex familiari con- B. Aug lib. r. ſilio Spiritus ſancti; ſicut de lacob dicit Auguſtinus: Quod Iacob matre ur Teenc fecit auctore, vt falleret patrem, ſi diligenter attendatur, non eſt menda- p. 10. cium, ſed myſterium. Intendebat enim lacob matri obedire, quæ per Spi-
ritum ſanctum nouerat myſterium,& ideo propter familiare conſilium
Spiritus ſancti quod mater acceperat, à peccato excuſatur. Non quin ver-
ba Iacob fuerint verba falſa,& prolata cum intentione fallendi patrem;
ſed quia non illa dixit inordinatè& iniuſtè, ſed adductus conſilio fami-
liari Spiritus Ancti, per quod excuſabatur à peccato. Hæc Gabriel. Idem tradit Petrus Aliacenſis in primo Sententiarum ſub finem quæſtionis Petru: Alia- duodecimæ: Multa ſunt, inquit, in antiquo Teſtamento, vt de vlcob& cenſiä. Rebecca, qui familiari conſilio Spiritus Sancti excuſantur A mendacio;
& tamen per illud deceperunt Iſaac, vt patet Geneſ. 27.& multa ſimilia
exempla poſſent induci ad oſtendendum quòd Deus per bonos aliquan-
do decipiat alios.
4 4
44 Sed iſtam ego ſententiam nec probaui vnquam,& ſæpe miratus ſum, Deus nec au-
eam nonnullis nec indoctis,& ſanè Catholicis ſcriptoribus viſam eſſe e. neehue. 4 5
probabilem. Principio, mendacium, eſt actus intrinſecè malus moraliter, ſuaſor men- & per ſe peccatum eſt, diſplicens Deo,& nonnullam eius offenſam ha- dacij eſſe po- bens; ergo non poteſt id à Deo vel præcipi, vel ſuaderi; nec inſtinctu& ¹h. incitatu eius fieri poteſt. Deinde, quod quis mandat& præcipit fieri, aut etiam vehementer ſuadet,& auctor eſt vt fiat; id facere ipſe dicitur: Si igi- tur Deus ſuaderert, vel præciperet mendacium dicere, auctor ipſe menda- cij eſſet,& perinde eſſet, quaſi ipſemet mendacium diceret. Quemadmo- dum autem quia Deus eſt prima& infinita bonitas, repugnat vt malum ipſe faciat, vel faciendi mali ſit auctor; ita, qui eſt prima& infinita veritas, repugnat vt vel mentiatur ipſe, vel aliis cauſa& auctor ſit mentiendi. Prę- tereà, ſi ex inſtinctu, vel mandato, vel ſuaſu Dei poſſet quis mentiri, du- bium profectò& incertum eſſe poſſet, an per Prophetas,& Apoſtolos,& Euangeliſtas mendacia aliqua eſſent dicta, vel litteris tradita; quamuis quod illi dixerunt,& ſcripſerunt, id afflatu& inſpiratu Dei dixiſſe& ſcri-, pſiſſe eos credamus. Hoc autem ſi admitteretur, haud dubiè fides& veri- tas ſacrarum ſcripturarum prorſus concideret ac periret. Ad hæc(vt propriè, quod attingit rem præſentem, vrgeam) Deus non reuelauerat, nec lacob, nec Rebeccæ, nec ſuaſerat vt mendacium illud diceretur: ſed
1 3

—————
Seotnss. Lyranus.
Adrianus.
Lippom.
bus potiturum. Nec Rebec
13 COMMENT. I N rantùm teuelauerat Rebeccæ, ius& dignitatem primogenituræ tranfla- 3.„.— 4 4 4. tum iri ab Eſau ad Iacob: ipſumque primogenmturę honoribus& muneri- 3* 411— ¹ cca ſuaſit illud lacob, exponens ei mandatum aliquod Dei, ſed ſuum tantùm con ſilium& iudicium commendauit: cer- „ 2 8. 8.. 8. f tamque ſpem oſtendit proſperi euentus futuri. verba Rebeccæ ad lacob 1 1„.. 3.. fuère huiuſmodi. Nunc ergo, fili mi, acquieſoe conſilijs meis(vel vt Hebrea ſonant) præceptis meis. Vides Rebeccam, ad impellendum Iacob, non di- ſed proprium con ſilium ſuum? Et cùm la-
. 1 uinum proponere mandatum, ſe cob vereretur, ne pater, ſimulatione Illa retecta, iraſceretur, ac maledice-
ret ſibizad eum metum adimendum, non dixit Rebecca, Deũ reuelaſſe& præcepiſſe, ſed tantum reſpondit:In me ſit iſta maledictio: tantum audi vo- cem meam,& pergens ad gregem, aſfer quæ qixi. Poſtremò, ſi lacob certus fuiſſet de reuelatione& mandato Dei ſuper ea re, non ita cunctabundus, idus, atque incertus futuri euentus fuiſſet, vt ipſe oſtendit, ad hunc
.
& timid 3—— 4 1. 8 2.. modum reſpondens matrl: Noſſi quod Eſau hoꝛno piloſus 7 k. G& 600 lculs: 77
attrectauerit me pater meus:& ſenſcritztimeéo ne putet me ſibi volui ſe illudere, „ 1 2 ⸗ 7*½ 3„ & inducat ſuper me maledictionem pro benediclione. Sed pergamus ad alia.
QVAKRTA DISPVTATIO.
An probabilis ſit eorum Fententiaiqui dixerunt, Iacob mentitum eſſe:&
₰ 4 2— 4 9 1S„ 8. ſt ſ.„ 2,.. r. N ſi lacob verè mentitus eſt, excuſari& purgari non polle
ntitus ſit,& an peccauerit, ſaltem venia- liter. Eſt igitur opinio nec paucorum, nec ignobilium Doctorum, Iacob
4 1 aA JI.„—„ 8 r 2* 72 8. 5***** dicendo illa verba: Ego ſum Eſau primogenitus tuus,&. dixiſſe mẽdacium officioſum,& idcircò accuſari non poſſe à peccato veniali. Ad hanc ſen-
tentiam valde propenſi ſunt& Scotus in Tertio Sententiarum, Diſtin- ctione 38.& Ly ranus ſu per hunc ipſum locum Geneſis. Nam etſi non negãt, verba illa lacob poſſe aliquo modo ſic exponi, vt non contineant mendaciumn; affirmant tamen, non oportere nos in excuſando illo men- dacio eſſe anxios& ſcrupuloſos. Nam quamuis Iacob fuerit vir ſanctiſſi- mus, non fuit tamen ſanctior Apoſtolis, quos à peccato veniali exc
non eſt neceſſe. Thoſtatus autem pro iſta opinione multa diſputat
„
hunc locum Geneſ. quæſt. 4. Adrianus idem tradit in Quodlibero primo, in reſponſione ad tertium principale argumentum. Ad candem ſe opinio- nem applicat Lippomanus Catena in Geneſimp, ſuper hunc locum. Ac
e longus ſim, eidem ſententiæ adhæſit Caietanus, qui exponens illa ver- ba Iacob: Ego ſum Eſau primogenitus tuus, hæc ſcribit: ſi dixiſſet: Ego ſum primogenitus tuus,& non addidiſſet illud Eſau, excuſaretur, qui emerat pri- b mogeni
2
1 1
( mngeittkane vofciob⸗
jadc ait. cc deä ſggicen nn vdeSh io gunled
ACdeudo 46 duinur anbo Dl rr ſämngen rn it lud hor d ſieba uu, erd nurtimin ereodb led dan t. du das pfrcd e dm NM d ar ecane. ſuchde 1000,)
Neach dor, eorum
Mr⸗ 1l ſden

2= pre nal. Ss&munn. PFSn nm 1 endauiben. 11 cr aühan 2 AelwtReha Pellen acob, vn 1 lilium N Etcdml 1, raſce— ac maleca. Kedech E üreuoa male dich— ntum aun Poſtrei Milacoden ate, pod a⁵s mardud let, vt— vdi, alh emo pio egolau
ma t
2
6 pute: 1 1 oluiſe ilus
10 ne. Sed VuSadal
!VIlo.
runt, l acol— ittum
aiſpuration oncluie excuſari&r San Scd mendacium decunn m Deincep 1 Hors dir Kan pecc= Hlrn „uum botum ignobilium
d mus, k= lemite
din 4 2 Ado dor
4 4
CoL
GENESIS CAb. XXVII. 135 mogenituram: ſed dicendo,&go ſum& ſau, inexcuſabilis videtur à menda- cio ofHicioſo. Et paulò infrà declarans illa verba Iſaac: Tu es filius meu
. 4 9„, e en, hl Eſauè Sic ait. Iuxta Hebræum legitun Ju ipſe ſllias meus Eſauꝛ nihil di cens de primogenitura, ſciens quòd lacob emiſſet illam: ex induſtria 4 7. ½ 4. 3.. 38 8.. ſiquidem interrogationem reſtrinxit ad perſonam Eſau. Quocirca reſ
pondens Iacob, Ego ſum, inexcuſabilis fuit Amendacio officioſo. Inten-
tio igitur lacob, bona fuit; ſed locurio, mala moraliter fuit. Hactenus ex Caietano.
46 Conſirmari autem poteſt hæc ſentenria multis& firmis admodum ra-
tionibus. Prima rario: mentiri, eſt ita loqui, vt aliud verbis ſignifice- tur, quàm ſentit is qui loquitur, volens ſic audientem fallere tale au- tem kuit illud dictum lacob: Eo ſum Eſau: nam nec ipſe erat Eſau,& hoc ipſe ſciebat; ſed id patrem ſuum credere& ſentire volebat. Secunda ratio. Illa verba Iacob nullo modo poſſunt à mendacio purgari: Feci ſicut precepiſt i mihi, nihil enim tunc lſaac præccperat ipſi lacob de cibo ſibi af- ferendo: ſed id ſoli Eſau præceperat. Et item illud eiuſdem dictum men-
dax fuit: Surge& comede de venatione mèea: non enim Iacob eas carnes,
grege domeſtico ſumptis. Tertia ratio. Satis apparet ex hac narratione Molis, id maximè verbis& factis curaſſe, atque egiſſe Iacob, vt perſua- deret patri ſuo Iſaac, ſe eſſe Eſau, cui velle eum benedicere audierat
ex matre: hoc autem& falſum erat,& contra ipſius lIacob mentem ſen- ſümque. Quarta ratio. Hæc narratio Moſis, eorum quæ dixit& fecit Iacob, non eſt figurata& parabolica, ſed hiſtorica, non ſecus ac ſupe- riorum,& ſequentium capitum huius libri narrationes: In hiſtorica porrò narratione& oratione, verba, quibus ca conſtat, propriè& prout in vulgari ſermone, communique vſu loquendi vſurpantur, accipienda ſunt. Sic autem accepta verba Iacob, falſum ſignificare, ac menda- cium continere, in confeſſo eſt apud omnes. Nam& ipſe Auguſtinus in libro contra Mendacium id fatetur,& quicunque excuſare lacob à mendacio conantur non enim aliter excuſant, niſi dicentes, eum non propriè, ſed figuratè locutum eſſe; nec verba eius ſecundùm propriam eorum& vlſitatam ſignificationem eſſe interpretanda, ſed ſecundum myſticam; magnum enim in illis latere myſterium, opertè ſig
à jacob. Quinta ratio. Quærentibus ſenſum litteralem ſacræ Scriptu- ræ, non eſt à propria ſignificarione vocum( præſertim autem in hiſtori- cis narrationibus) recedendum niſi fortè neceſſitas cogat, relicto ſen- ſu litterali, perueſtigare myſticum,& locutionem figuratam eſſe ar- bitrari: At in hoc loco nulla eſt talis neceſſitas: non enim neceſſe eſt à mendacio officioſo, id eſt, à peccato veniali excuſare Iacob. Quan- quam enim fuerit is Patriarcha magnus& Propheta,& de numero eo- rum, quorum Deus in Teſtamento veteri, tum dicta, tum facta propoſi- ta eſſe voluit in exemplum poſteris: verumtamen lacob nec ſapienrtia, nec gratia, nec ſanctimonia præſtantior fuit Apoſtolis; quos tamen, etiam poſt acceprum Spiritum ſanctum, nunquam peccaſſe, ſentire
B. Aug. c. 10.
gnificatum
nequa

136 COMMENT. 1N nequaquam neceſſarium eſt. Etenim communis Theologorum eſt opi- nio, nixa B. Auguſtini auctoritate, ſimulationem illam qua vſus eſt B. Pe- trus Antiochiæ cum Iudæis& Gentilibus, non omnino caruiſſe peccato; quippè cum de ea Paulus eum reprehendit,& ipſe ſcriptum reliquerit ad Galatas 2. fuiſſe eum reprehenſibilem.
*
Denique nullum Sanctorum omni Teſtamento fuerit, præter ſanctam& Deiparam Virginem, ab omni Concilii Iri- prorſus peccato mundum fuiſſe: ſentenria fuit& decretum Patrum in Jentam. Concilio Tridentino, in Decreto de Iuſtificatione cap. xj. quorum hæc ſunt verba: In hac mortali vita quantumis ſancti& iuſti, in leuia ſaltem Prater B.Vir& quotidiana, quæ etiam venialia dicuntur, peccata quandoque cadunt; ginem, nullus nec proptereà tamen deſinunt eſſe iuſti. Nam iuſtorum illa vox eſt,&hu- Sanctoru per milis,& verax: Dimitte nobis debita noſtra. Et in Canone 2 3. eiuſdem Sel. 6 vmms per ſionis, anathema dicitur in eos, qui dicunt poſſe iuſtos in rota vita, pecca- cato veniali ta omnia eriam venialia vitare, niſi ex ſpeciali Dei priuilegio ‚quemad-. mundus fuit. modum de Beata Virgine tenet Eccleſia. Hoc porròo ſumpſiſſe videntur Mattb cC. Patres, ex Beato Auguſtino, qui capite trige fimoſexto eius libri, quem de 8Aus Natura& Gratia ſcripſit contra Pelagianos, ſic ait: Excepta ſancta Virgi- Natura P g„ P g ne Maria, de qua propter honorem Domini, nullam prorſus cùm depec- catis agitur, habere volo quæſtionem: ſi omnes Sanctos& Sanctas, cum hic viuerent, congregare poſſemus,& interrogare, vtrum eſſent ſine peccato: quantalibet eſſent ſanctitatis excellentia, vna voce clamarent Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipſos ſeducimus,& veritas in nobis non eſt. Sic Auguſtinus. Neque verò quia Scrĩptura nec hic, nec ali- bi arguit mendacij lacob, propterea concludi poteſt, ipſum non eſſe men- tirum. Sæpenumero enim Scriptura, ſimplici narratione commemorat hominum peccata, ſine vlla eorum reprehen ſione, vt mendacia Iudith,& obſtetricum,& Dauidis apud Achimelech 1. Regum 21.& regis Iehu. Reg. cap. 10.
I. Ioan. r.
Tudith. 19. Eæxod. I.
Verumtamen poſſet illud huic ſententiæ opponi: Si Iacob verè menti 48
., 1 1 3 tus eſt, videtur mendacium eius fuiſſe graue peccatum, nempe pernicio- ſum fratri eius Eſau, qui per illiuſmodi ſimulationem eius, paterna bene-
ie! oirrr hne 12 M inrio dictione, fimùlque primogenituræ bono priuatus eſt. Fuit item inurlo- ſum patri eius Iſaac; quippe qui fraudulenter ab eo deceptus, non bene- „; quippe q eo deceptus, An mendacits dixit 21 8 341 GAN H 8 3 8* p H 8 S 4. arg 3 3 O ₰ 2 N- Iac 5 fu r1 11 AR lt c1 5 CUI maxXIIS VOIG 2 at DOenDc dlCei H. Sed HRhOn 1A 1608 habet. Nam 1us Acob er**.. 9—„„ 8 1* ₰ 1 3 2A2— 2 4 1 2 1 pernicioum PrlIIOgenitufæ laln Dei ſententia fuerat adiudicatum& attributum la- „ 3 f—. 8* 1„. 3.—* 2 4 Eſau,& in- COD, quocitcCa erat ipſe verus ac legitimus primogenitus Iſaac: Eſau vero 4/
2uuſbn primogenituræ dignitatem, vr alienum quid, non verus ipſe dominus& 7 oſſeſſor obtinebat. Quareprimogenituræ bonis ſꝑoliatus, nihil perdidit
Eſau quod ſuum eſſet, nulloque rerum ſuarum damno affectus eſt. Ilaac porrò nulla eſt, facto illo Iacob, iniuria affe ctus: nam neque Iacob id egit vt patri faceret iniuriam; neque pater ipſe, vbi reſcinit quod erat factum, vllam ſe accepiſſe iniuriam lignificauit. Immò verò, Dei voluntate& conſilio id factum eſſe agnoſcens, datam à ſe benedictionem Iacob, ra- tam& validam elle voluit, dicens: Benedixi ei,& erit benedittus.
Hanc
um, qui vel in veteri, vel in Nouo 44
Atcego ſel an ſera hiſt werddur
2
ua(olucom
worrorün wchin grarsühn do mheD eedble Cuu wanrdhe ergiaſ on Thobgxrum repggema mpoddc rrxisd
mteac dütto
nme rüeit kat 8 W Wam, furan

GCENESTS CA p. XXVII. 37
.. 8„4. Im etial Banc ego ſententiam, non ſolum probabilem eſſe cenſeo, verum Senn m u epercag cum ſacra hiſtoria(quod attinet ad litteralẽ ſenſum narrationis Moſaicæ, — 1 4.*. e WiegeAm rächei que traditur hoc loco) maximè congruentem. Atque eami pſe toto peni tus aſſenſu complecterer, niſi me, quaſi manu, retraheret plurimorumn, nivel 9=i, Wlida maximorùmque Doctorum reuerentia; qui pro defenſione 4 burgat 0 daram am uem ab M ne Iacob à mẽdacio, pugnarunt acerrimè. Hos Anemerandnn tos,& tam ait& dq᷑ uw da graues Auctores, non vidiſſe, aut etiam non penſitaſſe argumenta, qui- atione,— i. Auorun bus in hac Diſputatione probatum eſt, mentitum eſſe Iacob-vix eſt dictu ancti o inleuaa crecdibile. uare fubijt animum meum exiſtimare, non ſine Diuino affla- peccati Goquect tu, tot tantõſque viros, ad vindicandum lacob à mendacio,& tanto ſtudio diuſtord! avo än conſpiraſſe omnes, tantoque opere incubuiſſe. Hanc igitur communem amto 4 A— 1 1... 1 c... 1 4 3 tin Can! 1 zeiuläm Theologorum ſententiam perſequenti mili, faciundum eſſe duxi, vt do-
ceam, quemadmodum verba illa Iacob, ſecundùm litteralem ſenſum, commodè ſic exponi queant, vt nihil mendacij continere videantur:& vt contrarias huic ſententiæ rationes ſupra expoſitas, diſſoluam.
olle nutt dota vin ali Deiſt e jo oue loc port— wi vide eſimoſex uldricen
ficaitafmchi b QN INTA DISPVTAITI O.
* 8 u, nullam os cumch
uncs Sat K SMAn Declaratur& defenditur communis Theologorum ſententia, quæ in ſu- *** 4 AS. um el pradictis venhis, excuſat& purgat Tacob ab omni mendacio. tellentia,= foce dm GERTRACTANS B. Auguſtinus verba illa Iacob, ab om- S. Auguſtinaus.
nos ipſs ſ ☚σ uu, Oui 1 2 1 4
àqua Scri neclle
ludi poteſhi a nobeke
— Hlch
molici nart ie comm
ni eum mendacij peccato vindicat. Diſpurans enim ſuper ea re in quæſtione 74. in Geneſim,& in libro deeimo ſexto de Ciuitate Dei, cap. 37. ſubtiliter autem, copioséèque in li- bro contra Mendacium, cap. 10. non negat, ſi verba lacob
one. Iun ddacullt propriè accipiantur, habere mendacium: ſed air, orationem illam lacob,— 5 R. n Kugh elſe figuraram,& ad ſignandum aliud, quàm per propriam verborum ſi- 41,.5 gnificationem denotetur, eſſe vſurpatam. Fales porrò locuriones figura-
cobr tæ, perquàm crebræ ſunt in ſacris litteris: nec ſolùm in oratione prophe- tica, ſed in narrationibus hiſtoricis: quineriam ſecundùm proprietatem& elegantiam linguæ Hebrææ, frequentes admodum erant, familiaréſque
I „ opponn
ne mn Hebræis in vulgari& quotidiano ſermone. Et quod magis mirum eſt, hy-
o privrtus 3n u perbolicæ locutiones,& antiphraſes, cùmm contrarium intelligitur eius
mterabeoſ w N quod dicitur, vſitatæ ſunt in ſacris litteris: ponitur enim nonnunquam
Sednon* h d benedicere pro maledicere, vt videre eſt lob cap. 1.& 2.& 3. Regum 21.
hudica d Quodnam autem myſterium illis verbis Iacob ſignificatum eſſe putet
2—, ler Auguſtinus, hiſce verbis exponit: Cuùm Iacob dixit patri ſuo: Ego ſum Eſau ihlent
1I nonſ dir primogenitus tuus, ſi referatur id ad duos illos fratres geminos, mendaciũ 4 4 videbitur. Si autem ad illud referatur, propter quod ſignificãdum iſta ge- ſta, dictaque litteris conſcripta ſunt; ille eſt hic intelligendus in corpore 1e. s.na e ſuo, quod eſt eius Eccleſia, qui de hac re loquers, ait: Cum videritis Abra- Luers. aftectuee e odeld 1 ham,& Iſaac,& Iacob,& omnes Prophetas in regno Dei; vosautem txpelli pſe, vbibe“ 4 ei us⸗ föràs. Et venient ab Oriente& Occidente, A quilone& Auſtro,& aceumbent
1 mdat— 51 1 eu 1 894[acoh- 8 1„
— —
1 N 10 1 8 7 L 2*„ 4.8 2— 82..... ℳ 2 t. lu 1 nc e lad in regno Dei,& ecce ſunt nouiſſimi qui erant primi,& ſunt primi qui nouiſſimi
3 Hel C 5 3 3 3—.*. 3 3 M 1 u om„ 11 en. e umle ih, Comm. in Gen Tom 4.
1X 4½

deb
Lenfiee 21
—
Sic enim Aodammodo minor frater maioris primatum ab ſe tranſtulit fratris. Cum igitur tam vera, tamque ſignif
nwdilt am ſuorum ſenſum: cun
Heret primo 1
Jula!
ra k A
Th⸗ doret us. 3. Gre L07.
82 7
E
4 au⸗
2 eme- 15 illo.
6 aneſ.2.
Geneſ. 2.
Iſidorus.
e
dior illorum verborum Iacob it aterpretatio h ece
7 11 ed GaAN Qr.
quidem ꝗ quantum ad ſubſtantiam ER p erſonam, ſed quantun n adir 1s& di- 1
. Snira
2. 5— 8 ba Pſau. Vercé lgltur le Fpfin m a ppellaba 3
„9 C O M MEN T. I N
4
*
ulit, atquei in II Ve Tacit ter,
—.. 21 I Aeu
uid tic debet putari factum dictum ve mendaciter? Hæc Angültinus
iid tic d Laf Ve nenimades non eſt procliue cre ditu; iſtum quem dicit Auguſti- 50
6à lacob, illa verba loquent e, primò ac Pein nci Paliter intentum ab eo quod tunc ille 1 1 7— ſa.*5 tam fac tis quàm Ver bis inte nde— ebat, perſtadere nlI n Pa ttI, 1e primo- danda erat eius benedictio. Planior igirur& commo-
genitt um eſſe, cui ſt: Ego ſum Eſau, non
4
ius deb ita erat Eſau, ve-
— ₰
em primogemituræ: quæ ecundaͦm naturæ J
4 3 z1†— 1 1—*. 2 Pe 3 4 ruit 11 14 c0 5 HDoma- rùm ſec cundùm electionem L ei tranſla 1t 111 A601 3 Sin aili iter I Oml 4. · J„ ½— 14* 8 02 8 1 2 1* 4 1 1 nus Matthæi 1 1.& 17.0 lixit Ioannem Ba ptiltam eélte t a. non ſfecudum 3... E.„ orIe— Ie P PrerᷣdIaerat Ar dverſona 4 1, fed luie d VSI nit 111 ſpiritu OC vil tute Q11* V d X. I 3A GDanen Non e equidemi infici Or, motum elle diuinitus lacob,& qualil ipiritu pro- 1. 4— 4 1 4 1 1 2 9,4 5 4 1 rSpPFIe⸗— 3 A7 1** phet 1C02 4 afHlat NI VLta ali 1ocutlone) tica vteretut:& lta NIgu aretut„ a0 3 6—] 2 ſignificaretur fore, vt iunior popul 1li „ 4 ¾ prioris populi Juc dæorum, 8 4 K 2„ 4 N Ah(rfperer 16 OCcupatèt& Obtiheret. i Ir ir TheAlaret æ ſriore Sa imeneſim 1 ſt 1 5 Adlt 1 heodoretus quæltiolle 60.10 Ge lm) 1 2.. 158 12. 84 C„ 72,, fus 1. 40 05 mo 8 4 Cun G A 4 4 7 CſA f 240 ε ₰ * 8 6% gi-.„ 1 6. Emerat enim ille priuilegia pri mogenituræ a
81. 4 4 primogenitum. Sic Theod loretus. ◻ E: Sand em rationem excuſar ndi lacob:
d mendacio tangit S. Gregorius Ho- n. ſi ius prim ogenituræ, in iſ tempore
echi. 1.“ 41 3 6½ 1* ale △p ran 41 z ſ.* 7„ HNHA e erat Guodammodo! pir Kuale, Propter annexum ei Werdo tium„necelle
L
A. Ln L 1 1 —, ASA Ptio NReon 61 ſ436 1 1 12 U fu 1112 protecto elt, emnptiolle NM 10s, prc OfIIIS inu Aid= am,& ni llam Trullle, hon 19 ʃ⸗ 1 4 1 4 ◻ 8 1„. 8.. tur ratione illius emptionis,& vendirionts ‚poterat Iac ob verè dicere ſe
eſſe primogenitum. Sed vera ratio fuit quam fupr. a expoſuimus„quod
2 4 2 e—. S 1. 1.—— Dei ſententia,&decreto primogenitura fuerat ab Eſau tranſlata ad Iacob, .2 2. eer,.., Ae idque à X ebecca, Cul talls Dei fententia rer Uelata fuerat, pate factum eſt —
0 T. e ſr TH 4 2 80. Idem poſt Auguſtinum ſenſit Theodoretus quæſtione 80. in Gene-
+₰½ 4 6, J. 1 ranria jſ.— ſim, cuius v erba paulò mr commemorata ſunt. In eadem ſententia 11—
e Beatum Cregorluin„illa eius verba in libro decimo! ſeptin no Moraliu, vbi iloquitur de mendacio oſßcio oſo, perſpicuè declarant. Licèt in Teſta
mento veteriſait Gr regorius) nonnulla poſſunt talia mendaci ia r reperiri, ene nunquam tamen hoc veltale genus me endacij à perfectis viris ad-
—
miſl m. ſtudioſus ibi lectori inueniet. Et in homilia vj. in Ezcchielem:Ja- ob Feh nogeniti bene dicdionem. inquit, non per fraudem ürripuit⸗ ſed t wrßl lebitam ac cepit t, quàin conc Lecder ate f
dat Ier m tradunt ſu iper hun loeß 4 Genef
fratre, data lentis mercede em 1 Sf 8. EcInnocentius Tertius hoc ipſi um confirmat in Titulo de 0
Gaudeamus,& Gratianus Xij, T. Cap. Quæritur,& item Alexan- ſi Harre„ M a. der Halenſis 2. darte⸗Cre tione 139. Membro 6.&X§. Thomas 2.2.
nasi K ſaablidonl mbmqle run 1 Jpedorn Hdore A- 6 keixtar diernuby ſahi bano vorwente mt artin te laßſh drd ep 1 rre odi twe Ne heden dem natret Icer 4 a n lbt Dat v

brima
que ſi
A 13„, n ädühm 3 lclt Inon
10 ac DI Ku
dled madunkt vun uſ m era dan
4
1. 4 ö nponlecie ö“
dixetuCa
nlac r rila 1 willter a 4 *
44
—
4 41.
cod altſorm 4 4
4 91 nguraretu
imogenn nogen ic Theocm ndacio tatt ¹. Gfegubi rrimogeni:— inilom
- 1 nexum ei donun, n lidam Am foillerr
1 4 potera Db verè tir 4
mrmm Olunm,
1„ quam fuß? uerat ab EI unſlaaul Hee 4 4 ceuclata H; pateher
4
doretus AAM ve do.V
e(unt. In m ſecte LA. 4 4 1.1 Kimo nlibrodeq 1 ril 4— Cel!- 3 dicue dech aKs us mendaq bils 3 2 e „homili kzechi 8
1 drro er Dl eeeem Llle
er em! 9
p „ 3 3 a e 4 11 ds wene C.e d V RNe H— e . 1 neus 1uο ½
cet te ſan Pfu —
. k funt de epdacu
GCENESIS CAP. XXVII. 139 quæſt. 10. art. 3. ac demum Magiſter Sententiarum in Tertio, diſt. 38.&
inibi omnes fermè Scholaſtici. Sed qui vberiùs,& diſtinctius, atque enu-
Magiſter. 82t.
1188 2 a:.., 4. De Thoma cleatiùs quæſtionem hanc explicauerit, quàm 1 homas Anglicus, legi ad- Anrarco.
huc neminem. Fuit hic ordinis Prædicatorum,& ante ducentos propè an. Iudicium Au nos inter ætatis ſuæ Theologos in primis clarus,& nec paucis, nec aſper- ctoru.
n08S nandis in Scripturam Commenrarijs memorabilis ſcriptor, legique, ac laudari dignus; præſtanti, namque eſt ingenio,& ſano, grauique iudicio, multamque Theologiæ doctrinam, breuitate, ac methodo Scholaſtica tractatam, Commentarijs ſuis, plurifariam immiſcet. Quamquam ſcripta, propter nominis militudinem Thomæ Doctoris Anglici, cum Thoma Doctore Angelico, vulgò adſcribuntur B. Thomæ. 1 Hic igitur auctor ſuper hunc locum Geneſis, quæſtionem, qua de nunc diſſerimus, ponit,& ſoluit hiſce verbis. Quod lacob dixit patri ſuo: Ego
ſum Eſau, non fuit mendacium, ſed quaſi dolus quidam ſimplicis,& fictio
non mentientis, velatum continens profundum myſterium veritatis. Si- cut enim Chriſtus non eſt mentitus, cum dixit Matth. xi. de Ioanne Bapti- ſta: Ipſe eſt Elias, qui venturus eſt, vbi Eliæ nomen non accipitur pro per-
ta: 4 /6, Bl Deue e. Se ſona, ſed pro conformi officio& virtute: ita& Iacob verè dixit, ſe eſſe E- —„ 4— X„ 8.. 2 6 1..„„. ſaunõ ſecũdùm, perſonã ſed ob prærogatiuã iuris& dignitatis primogeni turæ, ſibi diuinitus traditæ,& iam prius ſacramentali emptione prome- rira Verutldef A I Ter cum inſpirarione pr
ritæ. Verum eſt tamen, quod ſi iſtud non eſſet factum inſpiratione pro- pherica,& auctoritate diuina, non ſolum excuſari non poterat à duplici-
1„... eIA:,— tate mendola; ſed nec ab Umpietate mRluLriOla& perfidiola 1 Pl oprium 2 4 1. 2 b
fratrem, nec à ſacrilegioin Deum; quia in Dei Sacramentis, ſcienter im-
miſcere aliquid falſi, eſt ſacrilegum& protanuin. Donatio autem& lb 16 4
3. 1.....1/... acceptio eiuſmodi benedictiouis, erat quiddam ſacrum: allas ehim, qui- 11 1
libet pater potuiſſet ſuis filijs benedictionem æqualis virtutis& vtilitatis conferre:& ſuperſtitioſum fuiſſet credere, quòd propter benedictionem paternam, ſolum humanitus factam, obtineret quis in poſterum bona temporalia, vel æterna. Sed quia nonnulli illuſores Scripturæ, dicere ſolent, Doctores noſtros excuſare à mendacio& peccato quos volunt, & quos item volunt, accuſare: attendant iſti& intelligant, non ex noſtro ſenſu, ſed ex veriſſimo ſenſu ipſius Scripturæ prædictam excuſationem Iacob expromptam eſſe. Etenim lacob nihil hic dixiſſe aut feciſſe fal- laciter& mendaciter, liquidò apparet ex multis. Primò ex eo quòd pa- ter eius, vbi poſtmoduùm veritatem facti deprehendit, non ei, vt timeri po- terat, eſt iratus atque indignatus, nec datam ei benedictionem reſcidit, ſed magis etiam confirmauit, vel potius à Deo profectam& firma- tam eſſe oſtendit, dicens: Benedixique ei,& erit beneditlus. Deinde, quia ab initio vſque conceptionis illorum fratrum, præſagium diuinitus factum eſt, dato reſponſo Dei Rebeccæ, quòd minor frater, Dei ſententia, præ- latus eſſet maiori. Præterea quia prædictum fuit Genetis 25 Jacob fuiſſe virum ſimplicem,& quietum id eſt, ſine fuco,& fallacijs,& prorſus inno- centem. Ad hæc, quia ſtatim poſt hoc factum lacob, Scriptura narrat, Deum multifariam apparuiſſe lacob,& ampliſſimis ei datis promiſſio-
2 ₰
Cur doclores tanto conat ſint opere, pur gare ac vindi care Iacob à mendacio.

„ 5
140 CO MMEN T. I N nibus, ſingularem, atque eximium ſuum erga illum amorem, ac curam de-
claraſſe. Adijce, quòd hi tres hatr larchæ, Abraham Iaac,& lacobin tan-
tum per omnem fermè Scripturam prædicantur,& magnificantur, vt
Deus Exodi 3. glorietur ſe in æternum vocari Dominum Abraham, lſaac,
& Iacob. Moyſes quoque cuͤm Deum, vehementer eum obteſtans,& ad-
iurans, flectere vult ad clementiam& miſericordiam, ſingulariter eum
Exodi 32. adiurare ſolet per iſtos Patriarchas, dicens Recordare Abrah 2m,& Iac, & Iacob ſeruorum tuorum, quibus iuraſti„EM&. S imiliter in Iſaia,&ceteris Pro
phetis, crebras,& miras iſtorum laudes reperies. Et in Pſal. 114. de iſtis dicitur: Non reliquit(Deus) nocere hominem eis,& corripuit pr eis deeeno
nolite tangere Chriſtos meos,& in prophetis meis nolite malignari. Et ſicut hiĩc vocantur Chriſti Dei,& prophetæ Dei; ita Dominus noſter loquens de
Electis in cœleſtem gloriam recipiendis, iſtos tres facere videtur, quaſi
Prine pes in eono Gœlorum, dicens Matth. 8.& Lucæ 1 3 · Multi Venient
& recumbent cum Abrabann, Iſaac,& Iacob in regno Cœlorum. Quid igitum
mirum eſt, ſi tales, tantſque viros,& tantoperè commẽ g atos in Scripru.
ra, ſtudeãt Doctores quãdo id cõmodè fieri poſſit, in factis& dictis eorũ-,
ab omni mẽdacio,& peccato excuſare eos? Hactenus ex Thoma Anglico.
Solutio obie- Ckionum Ca-
ietanl, Thoſta-. 8.—.. 13,& aliorum guùmentantis: Si dixiſſet lacob; Ego ſum primogenitus tuus, poſſet id bo-
contra hanc nam in partem accipi,&excuſari à mendacio, quòd primogenituram eius eaeie 85 iam emerat, vel quòd ea libi fuerat ADeo aſſi gnata. Sed quia dixit: Ego ſum Eeorſentee. Eſau, quod nomen eſt perſonæ, non autem dignitatis, aut officij; videtur id à mendacio prorſus inexcuſabile. Nam quamuis hic, nomini Eſau ad- iunxerit nomen primogeniti: attamen paulò poſt interrogatus ab Iſaac præcisè, an eſſet Eſau, ipſe reſpondit præcisè: Ego ſum Eſau, nihil addens de primogenito: quod ſine mendacio dici nullo-modo potuit. Sic Caie- tanus.
Veruùm huic obiectioni, ita reſpondendum eſt: Vſitatum eſſe in Scti- ptura, vt vnus homo, appelletur alterius hominis nomine ſignificãte per- ſonam eius, propter ſimilitudinem alicuius proprietatis, vel dignitatis, vel muneris. Legimus enim Matth. xj. dixiſſe Dominum de loanne Baptiſta,
Tpfſé eſt Elias, ſignificare volẽrem, ipſum veniſſe in 5 piritu,& virtute Eliæ,
Tocas Mat- Veparentibus eius prædixerat Gabriel Archangelus. Er apud Ezechielem thæi i& E cap. 37. Deus conſolans Iudæos in captiuitatem abductos,& ampliſſima Lechielis 37. bona per Meſſiam illis præſtanda, comimnemorans, ait tunczeorum paſto- rem ac Regem futurum Dauidem: ſine dubio, Dauidis nomine denotans
Meſfiam: nam Dauidante multa ſecula mortuus fuerat, nec poſtea vn-
36, nene quam reuocatus eſt ad vitam. Ergo illud dictum Iacob: E go ſum Eſan, du- Samie a pliciter exponi poteſt. Primò ſic; Ego ſum ẽſau, non quantum ad perſo- Eſau duplics- nam, ſedg uantum ad ius,& prærogatiuam& dignitatem primogeniture; ter oſtẽditur. quam tur pater exiſtimas pertinere ad Eſau: ſed ea mihi deſtinata à Deo, Kaſſignata eſt. Potelt item ſic intelligi: nomen EFſau Latinè ſignificat
facturã, vt ſuprà diſputauimus ſuper capite vigeſimo quinto, numero 55.
Iacob
Canſuetudo ſcripturæ.
Reſtat vt Caietani,& Thoſtati, aliorumque aduerſus hanc ſententiam *.. 1- ⸗ 7-+₰-—. 3. 4 6ℳ obiectiones diluamus. Prima eſt oòbiectio Caietani, ad hunc modum ar- 54
A
wbbigitur rerloum Kſcholes tu 6 Kteuuekt renäagfeb dagtäan godrelt Trüͤltudher Tirate al lamelxpt benden a cünfer Meieler
Lid
—
fetthund quependac ttprvler mazaleeir erhall te Kero Kaanxdi Gidere tepoke us id eritad R. pue. bgae, 1 acgept ae dgn Nld— g da R doülqa ole dk d3,& m) AClurore dus all
Drædcas
teri

me d nt
d,Co K. pw an a * 1 Aun. k deu Domin tr ſter logun ſtos ttes ſt e wideru h. 8.& LIz. Aluhnua i g(Am. C perè com tosin da 1 pollit, ii 48& dicta actenul**s homa aie que adud em anc cerm Caictani, 1t ne modms mogennt—= s, pollech oquod.—2 Tenitarane
4
gnata. 7 adunhi
* lhen dignitatis ⁵ offcj;mt quamuis H mini ka. 210 poſt i m auto d!
„— 30: Fro ſind t, nilat ϑ—
nullomod ea uit Kle
um eſt: N d nelen minis nom ignittire toprietab„ldignias
5 prof
Dominum= anne lie
eniſle 1 Ir Te hangelus. E Ll Precii
‧
.. ratem abdu Kani
. me motans, ait. eclu
¹ 7 bio. Dauidi ue 5
nomen k. numer Kigelimo q im
ein S um
CENESIS CA pP. XXVvII 141
Iacob igitur dicens illa verba: Ego ſum Eſau, hunc animo tenebat eorum verborum ſenſum arque intellectum; Ego ſum factura tua, id eſt, proles & ſoboles tua,& primogenitus tuus à Deo inſtitutus.
Altera eſt obiectio Thoſtati. Cùm vnus homo, per figuratam locutio- nem appellatur nomine alterius hominis(inquit Thoſtatus) ſolet notum eſſe apud audientes, de conſilio& intentione loquentis: quòd non velit ſignificare identitatem perſonæ, aut ſubſtantiæ, ſed inſignem quampiam ſimilitudinem eorum hominum ſecundùm aliquam proprietatem, aut virtutem, aut munus. Hoc patet in exemplo paulò ſuperiùs adducto de Ioanne Baptiſta& Elia: notum enim erat diſcipulis, cùm Dominus dixit Ioannem Baptiſtam eſſe Eliam, non loqui eum de identitate eorum ſe- cundùm perſonã. At Iſaac audiens loquentem ſecum dicere, ſe eſſe Eſau,
planè intellexit de perſona Eſau:& hoc ab eo intelligi volebat,& tum
verbis, tum factis, procurabat Iacob: quòd tamen falſum erat, apertùm- que mendacium. Hæc Thoſtatus. Sedenim rationem eius diſſoluere, nõ eſt operoſum. Vſitatum namque eſt in Scriptura, vnam rem vocari no- mine alterius rei, omnino aliud intelligẽtibus qui audiebant, quàm quod ſentiebat loquens. Cuius rei, duo mihi nunc ſuppetit exempla memora-
re: Alterum eſt eius quod dixit Dominus ludæis, vt refert Ioannes in
Thoſtati obie- ctio,& ſolutio eiuis.
Euangelio cap. 2. Seluite templum hoc,& in tribus diebus excitabo ilud. Iu-
angellO Cap. 2-SelAter ke⸗ 2 17 92 dæi de remplo, quod erat Hieroſolymis dictum eſſe putarunt, atque ea de
re poſtea Dominum accuſarunt apud Principes Sacerdotum. At Domi- nus id dicebat de corpore ſuo quod poſt triduum mortis ſuſcitandum erat ad vitam. Alterum exemplum eſt apud Tobiam capite 5. Angelus Raphael ſub ſpecie mercenarij, interrogatus à Tobia de genere,& paren- tibus, reſpondit: Egoſim Azaria, Ananiæ magni filiu:. Et Tobias quidẽ id accepit de inſigni quadam perſona inter Iudæos ſic nominata: Ra-
phael figuratè id dixit, ſignificat enim Azarias, Adiutorem Dei; Ananias
verò, gratiam Dei: omnes autem Angeli ſunt adminiſtri& adiutores Dei,& filij gratiæ, per quam ſcilicet habent adoptionem filiorum Dei.
Audi quid, iſtum locum breuiter explanans, dicat Lyranus. Iſta, inquit, lo- quens Angelus, verum dixit, quia oratio eius non propria fuit, ſed figura-
ta,& myſtica: Azarias enim interpretatur, Adiutor Dei: Angeli verò ſunt
adiutores Dei, quia per eorum miniſterium electi diriguntur& deducũ-
tus ad ſälutem æternam: Nam ſi Paulus 1. ad Corinthios 3.& ſe,& alios
prædicatores Euangelij non dubitauit appellare adiutores Dei, quanto id verius dici poterit in Angelos? Anamas verò exponitur gratia Dei, cu- ius filij ſunt Angeli eo modo quo dicuntur filij gloriæ, quæ non eſt aliud niſi gratia conſummata. Non tamen ſic intellexit Tobias: ſed quòd ille
Matt. 27.
Locus Tobiæ caß. S.
Lyranus.
eſſet filius cuiuſdam perſonæ de filijs Iſrael, quæ tali nomine vocaretur.
Nec in hoc Angelus decepit Tobiam, quia ſic ille meliùs habuit inten- tum ſuum, vt ſcilicer filiusſuus bonum haberet ductorem, quàm ſi ille fuiſſet homo aliquis de genere, quamuis nõbiliſſimo& clariſſimo. Tan-
tum Lyranus.
57 Tertia obiectio eſt: quamuis iſtud, Ego ſum Eſau poſſit exponi ſatis 1 b
3

14
9
Iacob, feci cut pręcepi ſti mihi. Et
de venatio- ne mea, pur- gari à menda- cio, queant. Caietanzss.
eſſe prim pat tris ſui
to ſuo, i
Du nque Re- 2
L⸗ cognoſc 3
ſer rip mendaciis ha- benda, quæ mi nimẽ.
Ge. 12. G 20.
kurkc Pro geſtugr F 8ᷣ0 191
ommodéè, An ila verba 2 lla eiuſdem lacob verba: Eeci ſicut prac cepisti? mihi,& Comede de vena- tione mea. Nihil enim Iſaac præceperat filio ſuo Lacobe de fete Dis ſibi ci⸗ bis ex venatione, neque cibos illos ex venatione, lla: comede compara expoſitioni, quemac modum in durſm ſit à quibuſdam, dicamus. Caietanus ſuper! aun illa verba Iacob, Ee ſaeeeereh h ti mihi, ſic exponit: mogenito tuo, is auter da elt in illo eius præce
intentio fuit Præciper re illud primogenit to ſuo: volebat t enin & ſolemnem benedictionem n dare primogenito ſuo ante
Secunda
id
eundem
8 S — — — — ——
Regula. Aliud eſt mentiri,& alt 3 curiones in ſacrislireris⸗quæ accipiantur ſecundùm pi ropri Srietatem vet- borum, falſæ ſunt, figuratè aut ce ptæ—
guratè autem acceptæ, veram ſententi hoc genus ſunt locutiones! yperbolicæ, vti eſt illud, ſemen
CO MM EN T. IN
„ 7 5 3 ita vt dictum eſt: non videntur tamen purgari àmẽdacio poſ- 10 1
ſed ex domeſti
S uerat. Neque videtur in iſtis verbis patere locus Ae is figuratæ ſuperioribus. Sed iſti vbis 1, vti
0
0 — 1
4 — AeA . 1 Pe G aAl-
ſum ego: namque duplexi ntent BrO, vma primaria,& alteta ſecunc
5 2
Pri ArTria. rimaria Lem amn,
ArraeSap morttem luam.
10 4 AG
ria autem intentio erat Pra ciperei illud Eſau, quia eum purabat
enirum ſuum. Iac ob igit Uur ſpectans 8 Pl rimariam int entionem
ac, non autem ſecune daria„quoe dille e præceperat pf rimogeni- . 7.
bi qui verus eius primogenituse erat, Preceptu am fuiſſe d dixit. Ad Lhomas Anplicds⸗ Ad
96 8* d
no? 11 ſib
fermè modum iſtam obiecti onem diluit I
r 1 1.a. 7 8—. 1=* A 9 7 2 7 Thom An à ter um illud eiufdem acob dtet u, Me ede Venl⸗ ztionèe med LeEp EIl a dud — 3„1„,— glicus. Li ippomanum in catena iu G due ſmn Se ſuper hune locum, Gloillæ cu 3 4. Lippoman. 7,17 ⸗ e bb nulda! vonfum: venationem, lacob Wme tapl horlee ap-
114 1 8 1. 4 3 1 4
pellaſie rebat patri 1uuO, uOG Per eum cCclbumh Pa
ternann ientem ac debltam venatt 3—.
[ 4 2
Iple, niſta relponla nequa
4 4
1. 1
quamn limulabo fenſum an
— 7 2 7 e—
ml mne ſum Eſau, in quo vno,
P
46 87—— A
a08 le amendae! O.OAU
SS 2 1 7 14 4.
14 2 redigi HOlle, 1ta 12
TSO Q y A,
21 b* A 4 4
. Ae 4 113 41 K. 8 4 8 polls 1 ᷣ 8„ 5 — S1 V L 1 4 putatiohls 4 ur ſim attin- 41. 4. UA NonRet 0 A„ 1— 8³ n) mohnendus n 1 lec tor ell t, multa Olim à deten! Oribus mend: aACl¹l, ad 5* . 88—
s Parroein 2 eius patrocinium,& defenſionem proferri ſolita de facris litterls exem- 1 G 8 4.
davVerum— 3— 1flin— 7 1. 1 V Pla Verum ad ca omnl a Proinpt! limum eſt, tacillimumgus reſpontufh,
1 ½ 8 85
r 4— A. 1
4dLII 1 8...
adhibitis uinque ocumentis„ d anquatn Certls quibuidam ad 1udlcCal!
4
n, regulis.
◻
1 †. 8. 4— 1 4 ₰ 3
Primæ Keg ula. A Aliud eſt qiſnmuare veritatem,& aliud eſt mentiti 1.
l uam licer, illud ſæpe licitum eſt, ac laudabile: ad! m ſu
— C ge Achis. Serunch 8 1
iud figura tè lod qui Sunte enim qu 0-
¹*— 4. e iudican ² Abraham diſſimulabat Saram eſſe vxore nt aam, ap pellan s eam Aſoroter DN. J 4:9. , quæ] 6 Et Dauid d d1111 mulauit i Inté? grit TLat tem,& z ſat Itatem melr ntis, mM Otu corporis; 10, a
alüſque rebus imulans maramn coram Re ædam
— neßr am cohtihellt⸗ 1 4 4 Abrahe inftat brahe 16 1
4
pugxr eri te 8*
qosddlei dicitu lheer rrielbo
3 8 1
—
mo pun Obtte wüech 1. ſaans döad.
Diko
de

1 10 laco
ne, ed
gloper
Ctan 1
hen pun 1 du
— medt dennn „— kenäsdu
7
wel d g
e te! Ue lusſin
Sedi 11 d doni Nüt 8 ocum n b auſt 1 a llaac het teraſc m un. Drm VoO 1 r rim lüpre Slud ſen monemb 5 eumme Sa m rerin düle pe⸗— rr peine
crat, Dr 8 afd iſe or
1h= ogies 9= wa kepens 1. 1 hd um et 3 por 1— netapüold [☛ eomche
1 1 g art 4 Gedluam
“““
nters
= T
CGENESIS CGCA P. XXVII. 143 pulueris terræ multiplicatum iri: tales ſunt etiam: aneiptales⸗ cuͤm eius quod dicitur contrarium intelligi debet, vt benedicere Deo, vel Regi, pro maledicere. Mrria Regula. Quædam ita dicuntur, vt non ſccundam pro- priam verborum ſignitcarionem intelligi debeant, ſed ecu adùm arcanũ quendam, ac my ſticum ſenſum. Sic Angelus Raphael dixit ſe eſſe Aza- riam, filium Ananiæ;& lacob dixit ſe Eſſe Eſau. Quarta regula. Æquiuo- cè,& ambigus loqui, non eſt mentiri quamuis ſcia at quiloquit ur, aliud ex verbis ſuis intellecturos audientes quàmi ipſe velit ſignificare. Sic Domi.
nus dixit Io. 2. Soluite templum hoc& in ern 25 Aiehnuts exciraboit ilud. Quin-
ta Regula. Non quia Scriptura a laudat inſignes aliquos viros, aut fœmina propterea eorum omnia Alea get facta, quæ e commemorantur, ſimi lliter appr obari,& commendari debere putandum? eſt. Sicut viros etiam ſan- ctiſſimos,&e lanckariſditnoe non puramus excuſari oportere ab omni pee- cato veniali: itar neque omnia eorum dicta ab omnin Echns io, etian le- ülime purgare ceſſe eſt. Huius generis in nendacia aun t SJatæ Geneſis 1 30O erdenn Een jarum, Exodi 1. Dauidis coram mPo ontifice Abi-
. Reg. 21. e Iudirh. in libro eius, capite edeslases 8. vndecimo:
9
Dicitquelt Iſaac Accede ad me, vt tangam te fili mi,& Peo⸗ heu er vtrum tu ſis filius meus Efau, aan non. Acceſiit il le ad
I. Reg. 21. Geneſ. 13 Iob I. G 3. Ree.2¹ 2
VHRS. 21. & 22.
Patrem m.& palpato eo, dixit Iſaac: Vox quidem vox Iacob
cſt:s Sed manus, manus ſunt Eſau.
VPLLICEM hæc verba quæſtionem i ingerunt. Queritur enim primò cur tam ſollicitus,& anxius fuit Iſaac in percun- ctando,& explorando, an is qui ſecum! loquebatur, eſſet Eſau. Quater enim de ea re quæſiuit: primò« cùm dixit Verſu 18. ili mie Deinde verſu 20. Quomodo tam cito inuenire potuisti fili rea verſu 21. dixit Iſaac. Accede ad me, vt tangam te,& probem ſis fllius meus Eſaunan non, ac demum Verſu 24. Tu es filiu meus Ela ,Reſpon ndeo idcircò ſatagentem,& ſolicitum fuiſſe Iſaac cogno- ſcendi, vtrum ille eſſet Eſau quòd omninò vellet ſupremam benedictio- nem ſua m tribuere Eſau: ſciebat enim ipſum eſſe priorem natu, ideòc que primogenitum; quapropter ei, cùm alia primogenirorum prærogatiua lure debert, tom maxime poſtremam„ac ſolennem benedictionem pa- ſolitam primogenitis antemortem barentum. Ad eandem ſententiam it a a ſeribir Theodoretus Quæſtione 77. Volebat Iſaac ſecun-
92 1 Vtrir 7,72 Iℳ]
cetnan, dar
dum legem naturæ, benedictionem ſuam dare Eſau, vrpote primogeni-
to ſuo primogen itorum autem Prærogatiua erat,& primam& du- plicem porrlonem bonorum accipere. Auxit p Prætetea palern amoris occallonem quòd Erau perofficioſus eſſet in patrem. venationibi 18 quip-
pe ſuis cibum compara abat expetitum valdè, iucundumque patri ſuo. O ſe
Cur lacob ſolicii,& an xie voleba:
explorare an
‚⸗ eſſet Eſau
The 2odovetues.

—
——
———õ——
—
COMMENT. IN Obſequium porrò, etiam crudeli 1mos Dnoſchne Snd gare ac drninehrc poteſt, nedum patrem huwaniſſimum. Et verd eSitnls eriemn enumn Apoſtolum copioſis benedictionibus remuneraſle osechn 3 o equiũ præſtitiſſent. Sic Theodoretus. Atque hæc vna fuit cau a ſolicitu znis⸗& anxietatis Iſaac in percunctando,& explorando an ille eſſet Pfan Adera cauſa fuit, quòd nonnulla ei ſuſpicio,& dubitatio zcciderat,ne ortè ille non eſſet Eſau, tum ob vocem, quæ non Eſau, ſed Iacob videbatur; tum
15„—— præproperun enati re:& quia iam in- ob tam celerem,& præpropetumm ex venatione reditum:& q n
audierat de primogenitis olim ab Eſau venditis ipſi lacob. Quapropter FrA 1 0 Callacſo⸗ 4 non ſine ſuſpicione, ac dubitatione erat alicuius fallaciæ ac fraudis.
144
2** 2 2*„„2.. 7 Altera quæſtio ex ſupradictis verbis exiſtens, huiuſmodi eſt: Cur Iſaac 59
Cur Iſaac ta⸗ vt exploraret vtrum ille eſſet Elau, ſenſus, potiſſim um tactus adhibere vo nh eDlo⸗ luit iudicium, ratus ita ſe certiorem fidem eius quod ſcire auebat, capere rare volui an poſſe. Reſpondeo, caufam eius rei fuifſfe hanc: deficiebatur Iſaac ſenlu le eſſet Eau. viſus; nec multùm pollebat auditu; nam etſi vox loquentis ſecum, vide-
. 4.171. ahere Ongeire⸗ aut coniecturis, ſed certiſſimè compertum, ac notum habere. Quocirca
T,Dc2 1. B. Ioannes, vt oſtenderet ſe,& alios Apoſtolos certiſſimam habere cogni- loannis cap I.
nem cap. 20. Euangelicæ hiſtoriæ, Thomas aſſeueranter negauit, credi-
turum ſe, Dominum reſurrexiſfe, niſi videret figuram clauorum in ma-
nibus eius,& item digitum ſuum in locum clauorum,& manum in latus
Ariſt-lib 2.de Elus inferret. Ariſtoteles tradit ſenſuum omnium, qui ſunt in homine
am. Text 5 3. exactiſſimum& certiſſimum eſſe tactum. Eivs verba ſunt hæe: Senſum „— 5„ 3 1. 8 3* 3.& 1
tactus habet homo certiſſimum: in alijs quippe ſenſibus ſuperatur à mul-
d1
tis animalibus: Secundùm autem tactum, multo quàm cetera excellen-
tius percipit, vnde prudentiſſimum animalium eſt. Cuius rei ſignum eſt
in genere hominum, ſecundùm ſenſorium hoc, non autem ſecundura alia ſenſoria, iudicari homines ingenioſos eſſe aut non ingenioſos: dur ĩ enim carne, inepti mente; molles autem carne, bene apti cenſentur. Sic Ari-
Ariſt. in prin- ſtoteles. Cuius ſententia vera eſt, ſi contentio fiat de præſtantia iriter ſen-
eipio Metapb. ſus hominis reſpectu aliorum animalium, non autem reſpect u viſus:
cui ſcilicet, ipſemet inter ſenſus omnes principatum ceri itu- dinis in cognoſcendo tribuerat: Viſus, inquir, om- nium ſenſuum maximè facit nos res co- gnoſcere, multaſque differen- tias manifeſtat.
SEXTA
51 apans
rn nan
runquec ellaccw reumin dce Kini duw co peon rimde puiſech un, menum Guot eninlinp nux qu ned llauc dlſeloül
1 od l unne dio
1 1 dud dbteler detedich elatpox— 6 Kder laühm dredm dicen b enie n lle ued dultn, beuedin

ſau 4 ue ¹ erd 4 kucnnn ¹ eſe 94. um üum 1 uc— ſdi ch d 3
ena kuirlr.. na run— olicwänn, A
ads l edet Nlau A bitanot raneimn au, ſed! idedan n none ted.& ouann, 1 1.&guammt
Mditis ipl. 2. m.
cuius tl d c ftanch
ſiens hd A diekCu!
8, potiſſimdt ass aibia
IE A 2 ens Au—— aueda,g
banc: d ☚☚ barorlant
etſivox matsſecum quidò co m hadeda, actus, qui idum wim,
antiquuf eueidina
0 q uodelt M ſogien
m, ac notzh bete. E dolos cerii. m hadetet
4
ſdo jta ſch nexotds- L d ali z,O nan mnus vohi Jdemnas omas afſeutt. t hHegulke ideret git cauonm.
4 8 um clauorh Xmanuma ““ 4 4.
um omniug. fomun um onmnan„ 4 m. Eivs vt cunt bec.N auippe ſen ſüperau 1 ltoO An icctet multo ce ir malium l— uus keil
— 3 um hoc,nd☛ 4½ 4
—
umt,
(es:h
4⁸8*
8 2 1051 1 :4 tack n
4 41
rel
m ſccue
GENESIS CA b. XXVII. 145
SEXTA DISPVTATIO.
Cur Deus Sanctum Iſaac, ita decipi paſſus ſit, Vt is non cui volebat, ſed cui non volebat, Benedictionem ſuam tribueret
Super illit Verbu,
Et non cognouit eum, quia piloſæ manus, ſimilitudinem ma- ioris expreſſerant. b
INO apparet, quàm idoneè Rebecca,& quàm accommo-
S 5 datè ad decipiendum ſenem lſaac, adornauerit filium ſuum
32 Iacob, vt piloſitatem Eſau, per hœdorum pelliculas ma- 4 nibus eius appoſitas, repræſentaret. S imul,& illud intelli- S gitur, fuiſſe Iiaac aliquantiſper animo dubio,& ambiguo, num qui ſecum loquebatur, eſſet Efau: tum ob vocem eius quæ non Eſau: ſed lacob videbatur:tum ob tam feſtinum ex venatione reditum: videba- tur enim incredibile, potuiſſe tam breui tempore, Eiau in agros& ſyluas ire,& inibi venando animalia capere,& domum redire,& tam bene co- ctum, conditùmque cibum ipſi afferre. Verumtamen, quatuor res deni- que omnem ex anirno Iſaac ſuſpicionem fallaciæ ac fraudis ſuſtulerunt. Primò quidem perluaſit ei, illum eſſe Eſau, tam conſtans aſſeueratio eius, qui ſecum loquebatur, ſæpius affirmantis ſe eſſe Eſau: deinde piloſitas ma- nuum, quæ propria erat Eſau: ad hac fragrantia odoris veſtimentorum, ta- lia enim veſtimenta in domo Iſaac alius non habebat niſi Eſau. His adde, quòd Iſaac benè nouerat iagenium,& animum filij ſui Ilacob: ſciebat enim ſimplicem eſſe„ac ſincerum,& ab omni fallendi artificio alieniſfi- mum: quare nihil cale ſibi ab eo metuebat, quale factum ab eo eſt. Putauit item Iſaac, ſe præceptum illud de adferendo ſibi ex venatione cibo; de- diſſe ſoli Eſau, alio nemine audiente. Et quanquam vox, quæ videbatur Iacob, nonnihil ei dubitationis ingerebat, exiſtimauit tamen mutatam tunc aliquantulum fuiſſe vocem Eſau, vel ex aliqua corporis affectione: vel quòd Efau conſulto vocem ſuam ſubmitteret,& extenuaret, partim ob reuerentiam paternæ auctoritatis, partim ob deuotionem percipiendæ benedictionis. Et fortaſſe vox Eſau craſſior, atque rigidior,& ferocior erat, vox autem lacob, tenuior,& mollior, atque ſuauior. 8 61 Sed exiſtit hoc loco non leuis quæſtio: Cur Deus ſit paſſus ita decipi ſanctum virum Iſaac,&(vt mox oſtenſum fuit) diuino prophetiæ ſpiritu en a. præditum, vt is non cui volebat, ſed cui non volebat, per errorem, bene- aac enee. diceret? Hanc quæſtionem Damalſus Papa propoſuit S. Hieronimo. IS benedictionẽ enim in Epiſtola quam ſcripſit ad Hieronymum, quæ eſt numero 124. Tacoh tres quæſtiones poſuit Hieronymo, quarum tertia fuit hæc, cur Iſaac, vir Duaſa 4 e iuſtus,& Deo carus, non illi cui voluit, ſed cui noluit, deceptus errore, 8. Meromym. benedixit? Ad quam Hieronymus quæſtionem in epiſtola proximè ſe-
Comm. in Gen. Tom. 4. b t

Zach 4. Dauiel 9.
Pſalm. 17.
1
CO MMENT. 1 N
uæ eſt 125:ita reſpondet: Ad ſtud, inquit, diſtincta reſponſio eſt, nullum hominem, excepto eo, qui ob noſtram lalutem, carnem eſt digna- tus aſſumere, plenam habuiſſe(cientiam,& certiſſimam veritatem: nam vt Paulus ait: Nunc ex parte cognoſcimus,& ex parte propheramus: Plura ſunt, quàm vt exemplis debeamus docere, ſanctos viros, ea tantum ſciuiſ- ſe, quæ reuelata eis à Deo ſunt, ignoraſſe verò quæ reuelata eis non fue- runt. Et ad ſingulas viſiones, Lachariam atque Danielem videmus inter. rogare Angelum,& ſuppliciter deprecari, vt ſibi exponeret illa quæ vide- n etiam Iſaac, in ſuam maximè vtilitatem, neſci-
rant. Vnde non mirum eſt uiſſe quid faceret; cum magis eo tempore erraret, quo filium ſanguinariæ
deditum voluptati,& eum qui poſteà fratrem, ſi poſſet, occideret, præter- miſſo illo, qui innocẽter habitaret domi, vellet efferre,& ſuam magis vo- luntatem facere, quàm Dei. Ego puto diuinæ diſpenſationis fuiſſe,vt ocu- lis cæcaretur lſaac:& cùm ipſi diceret: vox quidenn, vox Iucob eftmanur au- tem, manus ſunt Eſau, tamen non intelligeret minorem eſſe filium, qui ad benedictionem fratris præreptor adſtiterat. Hæc 8 Hieronymus. Cuius reſponſi, in ſumma, hæc eſt ſententia: Non ſoli Iſaac contigiſſe, ſed com- pluribus aliis ſanctiſimis viris, vt multa ignorarem,& nonnunquam opi⸗ nionis errore fallerentur: Errorem verò Iſaac, fuifſe illi vtilem,& domui eius:quod autem ille animo deſtinauerat, indignum, exitioſumque fuiſſet, ſi ex ſententia eius ſucceſſiſſer.
☛◻O+
+
quenti, q
— 3 ⸗. 5 5„.— 6, B. Gregorius duplicem eius quæſtionis ſolutionem tangit, vnam pro- 6²
priam& litteralein; alteram verò allegoricam. Prior ſolutio, quæ eſt litte- ralis, nec eſt abſimilis eius quam tradidit 5. Hieronymus, ducta eſt ex va- riis modis, quibus à Deo ſpiritus Prophetarum tangitur& afficitur; vel circa præterita tantùm, vel circa preſentia, vel circa futura, vel circa iſta omnia, vel plura. Verba Gregorij hec ſunr⸗ Aliquando prophetiæ ſpi⸗ ritus animum prophetantis ex futuro tangit„eX præſenti autem non tan- git: ſicut apertè libri Geneſeos hiſtoria teſtatur, cum Iaac filium ſuum Bſau ad venandum miſit, cui minorem filium Rebeccaad bencdicẽdum ſuppoſuit; qui hœdinis pellibus indutus, paterno palpatui corpus frater- num Enxit. Cui ille minori filio tanquam maiori benedictionem dedit, quæque ei eſſent longè futura, nunciauit: ſed quis eſſet qui coram ſe afſi- terer, ſcire non potuit. Prophetiæ ergo ſpiritus, ex futuro animum Iſaac
L4b,„1 prophetantis tetigit, ſed eX præſenti non tetigit, q aando cali gantibus ocu-
u
lis pater,& ventura prædicebat,& præſentem filium neſciebat. Sic Gre- gorius. Alteram eiuſdem rei rationem, ſed allegoricam& myſticam reddit idem Auctor Homilia vj. in Ezechielé: Quid eſt, inquit Gregorius. quòd Iſaac eundem filium neſcit, quem benedicit? Niſi illud quod Dominus de populo Gẽtili dixit: Populus quem non cognoui, ſeruiuit mibi Quid item eſt, quòd præſentem filium non agnoſcit,&ramen qusè in futuro ei ven- tura erant, videt? Niſi quòd Omnipotens Deus;, cum per Prophetas fuos prædicaret, Gentilitati gratiam prærogandam, eam& in præſenti per gra- tiam non vidit quia tunc in errore dereliquit:& ramen quia eain quãdoq;
collecturus erat, per benedictionis gratiã præuidit. Hactenus Gregorius- Cæterum
2
S(eretum ecbi la nen puetne alekecit voli luch& lale ulto dec eteiaffer urdformir udagpeet
fadwodon
ands kbe rerri nGaurid Äone, aut eethonofe ibaeru geim uim Richem „onehe Jluls nanffete münha deuhe tumaa u vnl Aflaa * Kcob. grttätam d.C. deokk nelo dxtdana aumle adlod dihi

.11 4 nicl de nhn naluten em Ad certilmd e tunn.
Jex fans— wmn ancdos Ve uminſan erd qarſ aeisat duc Dan videnum tlibiexg= tilaau uam ma z* ditnem erraret, A mängen em, h pollt didetere jellet eller= am nag r diſpenſ A i fullem quidem, Weßmm tet minorz eblium at. Hrc S Dnymn on ſoli llat e tiglleſch gnorntent, ſr nundhm [aac, fuifſſa t Iulem Ri- indignum— kunane s(dladiond Wi m ricam. Prid togud r§. Hieronſt rducni hetarum 1 tKum ſerria d velſr futun doc ſunr Ali krc dgit, ex pd= lanenk
anclt 1- 8 60 5 u reſtatur, Lacbir ““
„Glium Ret
BII
*— chcrs
r wach maiori
auis F quieus
—
CENESIS CAP. XNVII. 147
63 Ceterum exoritur altera queſtio: Cur Deus iſto modo, id eſt, per talem b in verbis factiſque ſimularionem, voluit lacob peruenire ad benedictio- 27 24 2. nem paternam„& Primogenituræ confirmationem: ac non potiùs ante ptions patru, patefecit voluntatem& ſententiam ſuam Iſaac, vt is ſciens volénſque, ſine Benediction? fuco& fallaciis benedictionem ſuam impartiret Iacob; ipfumque Dei uss obtineret.
iudicio& decreto conſtitutum eſſe primogenitum declararec: Tres hu-— iuſce rei afferri poſſunt rationes. Prima ratio ducicur ex mulrtiplici ac multiformi ratione,& via Diuinæ prouidentiæ, in perducendoad exi- tum arque effectum, quęcumꝗque geri omnino ſtatuit. Cum igitur ſint va- riæ admodum vie& modi Diuinæ prouidentie in dirigendis& perfi- ciendis rebus, nunc hac, aliàs illa vel alia pro libertate ſue voluntatis,& impenetrabili ſapientię ſuæ ratione, via,& modo vtitur. Altera ratio eſt, ne ſi Eſau vidiſſet, ſe à patre ſuo ſciente& volente fuiſſe priuatum bene- dictione, aut intellexiſſet id voluntate& ſententia Dei factum eſſe, vt erat homo feroci& ſuperbo ingenio,& animo parum pio; vehementius acerbaretur& incitaretur aduerſus parentem& Deum, vtriuſque ma- guum animo concipiens odium, quòd ſe tanto bono ſpoliaſſent. Tertiam cmun rationem Chryſoſtomus Homilia 5 3.in Geneſim,& Theodoretus quæſt.— 2 n. 79 in Geneſim, hanc exponunt:Vt ita notior atque illuſtrior exiſteret fin- gularis, eximiaque Dei erga lacob cura& prouidentia: ſimulque fieret
nanifeſtum, quòd Deus fieri voluit, quòdque factum iri prędixit, id, quo minus ad effectum perueniat, nulla ratione impediri poſſe: ficut ipſemet Deus per Eſaiam declarauit, cap. 46. Conſilium meum ſtabit,& omnis volun- tas mea ſiet. Et per Dauidem Plalm. 1 1 3. Deus noſter in cœlo, omnia quæcun- que voluit, fecit. Ponam hic verba Theodoreti: Quare Deus non reuelauit ipſi Iſaac voluntatem ſuam circa lacob? Vt nota fieret prouidentia Dei er- ga Iacob. Nam cum Iſzac modis omnibus conaretur benedicere Efau, gratia tamen Dei, contrà quàm putabat lſaac, benedictionem tranſtulit in lacob. Quod denique eriam intellexit ipſe Iſaac. Nam cuùm lacob illi ci- bum offerret, ſæpius interrogauit, eſſetne ipſe primogenitus ſuus Eſau: nec id ſolům, ſed inſuper manibus ſuis palpauit corpus eius. Sed mox, poſt datam ei benedictionem, ingreſſo Eſau, obſtupuit maiorem in mo- dum Iſaac, ob id quod factum erat: nihil tamen eſt indignatus, quaſi eſſet
A fllio deceptus: ſed intentionem Diuinam agnouit,& quam dederat be-
nedictionem, confirmauit. Hæc Theodoretus.
Cur voluit
Statimque vt ſenſit veſtimentorum illius fragrantiam, bene- e*ο³⁷. dicens illi, ait, Ecce odor filij mei, ſicut odor agri pleni: cuu benedixit Dominus.—
NT Kalia obſeruet Lector hoc loco, quàm ſit antiquus mos, quem hodiéque cernimus permanere, perſonas dignitate quapiam præcellentes& primarias, precioſas gerere veſtes, Homerus. optimiſque odoribus fragrantes. Apud Homerum legitur 12

148 COMMENT. IN Calypſo veſtibus induiſſe Vlyſſem fragrantibus; ille appellat ea veſti- menta 3 4⁶α,, qualia nimirum geſtare ſolebant ſacrificantes Diis, id eſt, Lorus Can- precioſas,& bene olentes, nam 9 ʃ, quod eſt ſacrifico, dictum videtur
ticorum c. 4. quaſi Juνεσαν, quod ſignificat euaporare, adolere& ſuffire. Nec ab hoc vi-
Rupert. cr. detur remotum, quod legitur Canticorum 4. Odor veſtimentorum tuorum,
G 17. ſicut odor thuris. Rupertus libro vij. Commentariorum in Geneſin, veſti. menta iſta Iacob tam hono fragrantia odore, ſecundùm intelli gentiam al- legoricam ſic interpretatur Flas veſtes, pater familias in Euangelio nomi- nibus ſuis expreſſit, reuerſo ad ſe filio qui perierat,& inuentus fuit mor- tuus fuerat,& reuixit: Cito, inquit, proferte ſtolam primam,& induite eum, e &date annulun in manum eius,& calceamenti in pedibus eius. Prædicta igi- tur veſtimenta, ſcilicet ſtola prima, quam habemus in lauacro Baptiſmij & calceamenta pedum, quæ ſunt antiquorum exempla Sanctorum, an- nulus quoque id eſt, fidei ſignaculum, ceteræque virtutes, ſiue orationes pœnitentium, optimi& ſuauiſſimi odoris ſunt apud Deum: talibus enim plurimum delectatus Deus, ampliſſimam benedictionem ſuam, id eſt, cœleſtium donorum ſuorum abundantiam largitur.
Luc. 1.
Sequitur illud: Ecce odor ſilij mei, ſicut odor agri pleni: cui benedixit Domi. 6%
nus. Ruſtica hæc ac paſtoralis ſimilitudo fragrantiæ veitimentorum lacob cum odore agri, bellè congruebat cum inſtituto ac ratione vitæ quam agebat Iſaac; cuius omnis penè res familiaris atque opulentia erat in gre- gibus& armentis,& in frumento,& vino, atque oleo: videlicet tales ſimilitudines reperire eſt frequentes in Bucolicis apud Virgiliũ& Theo- Documentum critum, necnon& in Canticis Canticorum. Solent profectò tum ſacri, bene obſer⸗ tum externi ſcriptores, earum rerum ſimilitudinibus, exempliſque ere- SnAnhn brò aclibenter vti, in quibus rebus eorum maxima in parte, ars& vita 8. Mleron m. verſatur. Audi B. Hieronymum, ad iſtam ſententiam, ſuper illis verbis pro- phetæ Amos cap. 1. Dominus de Sion rugiet, ita ſcribentem. Natu ralè eſt, vt omnes artifices, ſuæ artis loquantur exemplis;& vnuſquiſque, in quo ſtudio triuit ætatem, illius ſimilitudines& exempla proferar. Exempli graria, qui nauta eſt,& gub ernator nauis, triſtitiam ſuam comparat tem- peſtati; damnum ſuum vocat naufragium; inimicos ſuos, ventos contra- rios appellat. Contra verò proſperitatem& lætitiam, ſecundos nominat ventos,& auram placidam, tranquillaque maria,& æquora, campis ſimi- lia. Eregione, miles, quicquid dixerit, ſcutum, gladium, loricam, galeam, lanceam, arcum, ſagittam, mortem, vulnera,& victoriam ſonat. Sec cur hæc diximus? vt ſcilicet oſtendamus, etiam Amos prophetam, qui paſtor de paſtoraliibus fuit, non in locis cultis, nec inter arbores& vineas, aut inter ſyluas& prata virentia; ſed in lata eremi vaſtitate, in qua verlatur leonum feritas,& intefectio pecorum, artis ſuæ vſum eſſe ſermonibus: vt vocem Domini terribilem atque metuendam, rugitum leonum& fre- mitum nominaret. Sic Hieronymus.
nandum.
. 4.. Verùm paulò attentius ſupradicta Iſaac verba perpendamus. Pro illo: 6
Eocce odor filij mei, Hebraicè eſt, Vide odorem fili mei, tanquam odorem agri. Conſuetum enim Hebræis eſt, imperatiuo illo[ Vide] vti pro aduerbio b demon
Oleaſter.
enonſta (lKachexm unt aterius bent,itc änon et un clen ahandn dl Tanianm
bb ni iKcde, amaig 9 DWc eltmori nralorr nicgen 67 KA menda pleni, karg au ſ eäan lazundig deitam vomat didio erlei etra
dit ſu Mpre ropter rüdcgur
ſoie it gte 1 tilgm Käi 400 ſtos lera ola(l ech 3 b

E
“ lete& 4 Nec abe †. Oer. Amummn enarlorſ a Ceneln K lecund M tell er famili vangelom derlerar, d Eann ut ol 2 vrij'? nluian entn in peg na iunDradi n hadem a ctol orum exeſ ² Sanddonn, terxque, lle on sſunt apu m:ulbas m benedi σ:m(un m largitat lor 48 7 71 41— beneäti0 rragrantiæ ³ ventorm. inſtituto done ſieg laris atqus Zepracui ino, aaqu=:witle Zacolicis uglüll orum. Sol ofecdöm
1
3 ¹ n Rmilitudiniſ exemplt
crum maxitt pante,i ſententian* r llie giet, ita ſcrir=im. de exemplis;1 icuiim
es& exem 4 oters 1
lis triſtitiad? Dncmm 7 25, enlo
tgenm
GENESIS CAp. XXVII. 149 demonſtrandi ecce:] quanquam Oleaſter dicit poſitum eſſe[vide) pro, Olfac; ex more ſcilicet lingueæ Hebrææ, ſæpe vni ſenſui tribuentis, quæ ſunt alterius ſenſus. Chaldaica interpretatio,& Septuaginta Interpretes habent, vt nos: quod autem in quibuſdam libris additum legitur pleni] quod non eſt in Hebræo, vbi præcisè eſt, ſicut odor agri, ſciat Lector ſum-
ptum eſſe ex träflatione Septuaginta Interpretum. Thargum Hieroſoly
mitanum hunc locum paraphraſticꝰs ita tranſtulit 1§ icut odor incenſi ex optimis aromatibus, quæ tandem oferuntur in monte, vhi erit domus ſunituan: ſiue templum: cui benedixit qui viuit in aternum. Ergo illorum verborum Iſaac, hæc eſt ſententia: Ecce, fragrantiam ſentio filij mei, ſimilem ei quam exhalare ſolet fertilis ager, odoriferus floribus,& ſuaue olentibus fructi- bus plenus, cui Dominus benedixit, magnam vtique fœcunditatem vbe- rẽmque terra naſcentium prouentuum præſtando. Tribus porrò de rebus Scriptura ſolet laudare agrum: De luauitate odoris,vt hoc loco De ple- nitudine& copia, ficut in præſentia dicitur, agri pleni cui benedixit Do- minus: talis autem plenitudo tribus in rebus eſt, in abundantia frumenti, vini& olei, de quibus dicitur Pſalmo quinto: A fructu frumenti, vini,&
olei multiplicati ſunt: ac demum à pulchritudine, ſicut Dominus dixit Pſal.
6
49. Pulchritudo agri mecum eſt, cuius pulchritudinis luculentiſſimum eſt teſtimonium, quod perhibuit Dominus Matth. 6. de pulchritudine, ac na- turali ornatu liliorum agri, affirmans, ne ipſum quidem Salomonem om- ni ſplendore ac gloria ſua æquare eam potuiſſe.
7 Sed quærĩ poſſit hoc loco, quiſnam ſit odor ille agri, tantopere com-
mendatus ab Iſaac. Thoſtatus ſuper hunc locum Geneſis ait, odorem agri pleni, non per ſe delectabilem ac iucundum eſſe, ſed tantùm per acci- dens: quia plenitudo eius ob abundantiam frumenti, vini,& olei, eſt ho- mini, ſuper omnem ſuauitatem odoris, iucunda& delectabilis. Non ſe- eus atque multùm eſurienti, bonæ carnes, ac bene aſſæ, odorem exhalant iucundiſſimum; non propter ſe, ſed propter cibum ab eo vehementer ex- petitum. Alioquin, nec frumenta, nec vineæ, nec oleæ, præcipua agri bona, lucundum pec ſe ac ſuauem odorem reddunt. Verum Thoſtatus falſus opinione ſua eſt; non enim ſolůùm per accidens, vt ipſe putauit, ſed etiam perle iucundiſſimus eſt odor agri. Huius porrò iucunditatis duplex cauſa eſtʒ vna in ijs quæ terra naſcuntur; altera in ipſamet terra. Ager enim af- flat fuauiſſimos odores propter multa odoriferarum genera herbarum, propter innumerabilem ſuaue olentium florum varietatem ʒ ac demum propter inenarrabilem odorum iucunditatem, ex piris, pomis, plurima-
84.
rumque arborum fructibus manantem. Nec terra modò naſcentia talem ſpirant odorẽ, ſed ipſamer terra, ſi naturaliter bene affecla ſit, ſi bene pro- ſciſſa, mollis, nec madida, nec ſitiens, pôſtque vomerem niteſcens. Cui rei vt teſtimonium reddam lectori, credibile, fidemꝗ; faciens, teſtem hoc lo- „co producam Plinium, cuius in libro 17. cap. 5.hæc ſunt verba: Cicero, lux doctrinarum altera, Meliora, inquit, vnguenta ſunt, quæ terram, quàm quæ crocum ſapiunt: hoc enim maluit dixiſſe, quàm redolent. Ita eſt pro- fectoò: illa erit optima terra, quæ vnguenta ſapiet. Quod ſi admonendi ſu-
r 3
An odor agr:
plens fit per
ſe laudabil is.
Thoſtatus re- fellitur.
Terra per ſeipſa quan- do ſuauiſſime oleat. Plinius.

Plinius.
Pulcherrima Gregorij alle-
94 ,2,H ſr gorica eX tig.
Luc. 17.
7 1q † Matth. 13 3
S. Ambroſ.
150 COMMEN T. IN inus, qualis ſt terre odor ille qui quæritur, contingit ſæpè etiam qnieſcen- ti ea ſub occaſum ſolis; in quo loco arcus cœleſtis deiecerit capita ſua:& cum ſiccitate continua, immaduit imbre. Tunc emittit illum ſuum hali- tum diuinum, ex ſole conceptum, cui comparari ſuauitas nulla poſſit. Is eſſe odor, in commota debebit; repertuùſque neminem fallet, ac de terra odor optimè iudicabit. Talis ferè eſt in noualibus, cæſa vetere ſylua, quæ conſenſu laudatur. Sic Plinius. Sunt qui putent, cùm Iſaac laudauit odo- rem agti pleni, ſignificare voluiſſe tempus anni vernum; quo ſcilicet tem- pore, luauiſſimis odoribus fragrat ager ob florum prouentum. Audi bli- nium libro 16. Pariunt arbores, cum Hlorent. Arborum flos, eſt pleni veris indicium,& anni renaſcentis: flos, gaudium eſt arborum. Tuncſe nouas aliaſque quàm ſunt, oſtendunt: tunc variis colorum picturis in certamen vſque luxuriant; tunc liliorum eximius candor, paulatim ſeſe laxat, effigie calathi, reſupinis per ambitum labris:& campos longè, latéque violaria reddunt purpureos ac ſuaùe olentes.
B. Greg. iſtum agrum odoriferũ, per allegoricam intelligentiã compa- 64
rat Eccleſię, quę ſecundùm varios hominũ ordines, variaq; gratiarũ gene- ra, variis etiã modis ſpiritualem redolet ſuauitatem. Et quia oratio Grego- rij, non ſolùm pietatis plena eſt, ſed etiam ſpiritualis cuiuſdam eloquétiæ, lubet eam hoc loco apponere. Sic autem ſcribit ille Homilia 6. in Ezechie- lem: Dominus in Euangelio dixit agrũ eſſe hunc mundum. Quoniã igitur Gentilis populus ad Fidem perductus, per electos ſuos in vniuerſo mũdo victutibus redolet, rectè dicitur, Odor filij mei, ficut odor agri pleni. Aliter namq; olet fios vuæ: quia magna eſt vis& doctrina prædicatorũ, qui ine- briant mentes audientium. Aliter olet flos oliuę, quia ſuaue eſt opus miſe- ricordiæ. Alitet olet flos roſæ: mira namq; eſt fragrantia, quæ redolet ex cruore Martyrum. Aliter flos lilij: quia candida vita carnis, eſt de incorru- ginitatis. Aliter olet flos viole: quia magta eſt virtus humilium, lerio loca ima tenentes, ſe per humilitatem à terra in altum
—
ptione vir qui ex deſid non ſubleuant,& cœleſtis regni purpuram in mente ſeruant. Aliter re- dolet ſpica, cum ad maruritatem perducitur: quia bonorum operum per- ectio, ad ſatietatem eorum qui iuſtiriam eſuriunt, præparatur. Quia ergo Gentilis populus in electis ſuis vbique per mundum ſparſus, magnis vir- tutibus 8 replet; idcircò rectè dicitur: Odor filij mei, ſicut odor agri pleni. Sed quia virtutes illas non ex ſeipſo habet, ſed ex Deo, propterea illud adiungitur: Cui benedixit Dominus. Sic Gregorius. 5 Nec diſſimilis admodum eſt, nec relinquenda in præteritis altera huius loci expoſitio ſimiliter allegorica, quam diſertè tractat S. Ambroſ. lib. 2. de Iacob,& vita beata, cap. 1. ſcribit autem ad hunc modum: Pulchrè, & veròè de lacob dictum eſt: Ecce odor filij mei: tanquam odor agri pleni. Erat enim lacob perfectus in omni flore virtutum,& ſacræ benedictio- nis, atq; cœleſtis bearitudinis redolebat gratiam. Ipſe enim ager eſt, quem benedixit Dominus; non ager terrenus, qui ſæpe horridus eſt ſyluis, aut fragoſus torrentibus, aut paluſtris pigrioribus aquis, aut ieiunius frumen- tis, aut
—
—
— 313
x benefactis, omnes qui intelligunt, odore bone operationis
5 —
—
——
A& ☛
alt inut citate,al de quo perrut. (cos a noc ag 3 o gunba V cob Gione c3 dure un rerwerat runi ſix uin it nrretetur „t fr lllete,0
an pols
Jetti
nan

IRe
nt vernſ e wſcena
docum pe e m. Lon . Ardor t. heltgee
8 denln
meſt ardd ia Tuccken colotum— uumcen ndort, baul ece Lrn cumpos l. nccpein legoricam gentäcn àordines, ruaig muitatem., zornol ſpiritualis hmcloqs cr bir ille k ub idr ſehunc mu t. h.Cuouüf clectos(i«wüutcbr mei, ſicut à nilei 1 & doctrina= cuotüg 04 cliue qui eckcch nco eſt frags*☛ quæks- an didav ta—el ceir quia magra— num xt huwilit i temm.
5 nen am A aram in met u
1(ha
D clurmun, p 3 nül. 8 rmun dun 41 lus, Eg gunt 4— one 5
5*) 4 1, K4 ℳ 4— plen 8
dad
1 .*, e n I
¾—
„Lhed G3.Amos SA0,
GENESIS CAP. XXVII. 151
tis, aut inutilis vitibus, aut infœcunda glarea ſaxoſus, aut hiuleus&c aridus
ſiccitate, aut nimiùm aquis madidus, aut ſentibus incultus. At ager hic, eſt
is, de quo dixit Dominus: Et ſpecies agri mecum eſt. In hoc agro vua illa re- peritur, quæ expreſſa ſanguinem fudi,& mundum diluit. In hoc agro eſt ficus illa, ſub qua Sancti requieſcunt, ſpiritalis gratiæ ſuauitate recreati. In hoc agro eſt oliua illa fructifera, dominicæ fluens pacis vnguento. In hoc agro florent malogranata, quæ plurimos fructus vno fidei munimine te- gunt,& quodam fouent charitatis amplexu. Hos igitur fructus redolebat Iacob, qui Deum per pericula ſequebatur,& tutum ſe eius vbique dedu- ctione credebat. Nam licèt dulcis& ſuauis odor ſit agri, quia eſt odor na- turæ; tamen in ſancto Patriarcha virtutum ſpirabat gratia. Quàm conti- nens erat parcimonia, qui cibum ſibi paratum non expetiuit, ſed petenti fratri ſine dilatione conceſſit; à quo primatum benedictionis accepit? Qum pius erga parentes, vt præferri germano ſeniori, materno affectu mereretur,& paternæ benedictionis munere ſacraretur? Quzm reli gio-
4 ſaret lædere? OQuaàm verecundus, vrn— lus, VNt fratrem recuſaret lædere? Quam verecundus, vt patrem timeret
fallere? Quàm reuerens parentum,& honorificus, vt matri quodiubebat, non poſſet negare? Sic Ambroſius.
Det tibi Deus de rore cœli,& de pinguedine terræ abundan- VrRSv 28 tiam frumenti,& vini. Et ſeruiant tibi populi,& adorent te vſque ad tribus: eſto dominus fratrum tuorum;& incuruentur ante ¹
te filij matris tuæ:qui maledixerit tibi, ſit ille maledictus:&
qui benedixerit tibi, benedictionibus repleatur. KEe verba cõtinent benedictionem ampliſſimam, quam Iſaac diuino Spiritu afflatus, contulit in lIacob, tanquam in ſuum ſprimogenitum; quanquam ipſe opinionis errore, putauit il- 4 lum eſſe Eſau. Ac licèt forma huius benedictionis modum habeat optantis& precantis; reuera tamen vim habet propheticam de- nunciantis quod futurum eſt. Sic itaque intelligenda& interpretanda eſt: Det tibi, id eſt, Dabit. Seruiant ribi,& adorent te‚ id eſt, ſeruient& ado-
rabunt. Efto dominus, id eſt, eris dominus. Incuruentur ante te, id eſt, incur-
uabuntur. Sit ille maledictus, id eſt, erit ille maledictus. Benediczioni-
. 5.... bus repleatur, id eſt, replebitur. Ad hunc item modum imprecatio- nes malorum æternorum, multifariam in Scriptura poſitas interpre-
rari conuenit. Cuiuſmodi ſunt illa: Connertantur in infernum, id eſt,
conuertentur. Et, Deleantur de libro viuentium,& ſcribantur, id eſt, delebuntur,& non ſcribentur. Ioſephus primo li- bro Antiquitatum, benedictionem hanc Iſaac enarrans, non parum à ſacra hiſtoria,& narratione Moſis receſſit: variat namque tum for- mulam Benedictionis, tum ſacrorum verborum ſententiam. tem hæc loſephi verba: Poſtquam iam cœnatus fuerat lſaac, ad Deum precibus inuocandum ſe conuertit: Domine, inquit, omnium ſeculorum, & con
Pſalm 9.
cum instis non p ſalm. 69. loſephus pari hidelit er re-
fert, quod in ſacra hiſt oria Sunt au- traditur.

152² COMMENT. IN & conditor rerum omnium: Tu patri meo maxima bona pollicitus, etiam mihi præſentem felicitatem es largitus: meis quoque poſteris propitium te fore,& maioribus beneficiis eos cumulaturum promiſiſti. Hic tuus fa- uor perpetuus ſit precor, néve me propter hac debilitatem deſpicias, quæ facit, vt magis etiam ope tua egeam. Serua puerum hunc propitius,& ab omni calamitate illæſum cuſtodi: da ei vitam felicem,& poſſeſſionem bonorum, quæ in tua ſunt poteſtate: fac eum formidabilem inimicis,& apud amicos gratioſum. Sic ille Deum inuocabat, putans ſe Eſau bene enear bo- Precari. Hactenus ex Ioſepho. De 3c ne. Hæe porro benedictio Iſaac denotat quatuor maxima, id temporis,& 2, per hene⸗ optatiſſima bona: Primum ſpectat ad opulentiam,& copiam terrenorum dictionem bonorum, quæ beneficio cœli, terræ que bonitate, atque vbertate proue- ſaac promiſ niunt. Alterum continet imperium in gentes& populos, ſummuùmque Ahaataue honorem ac venerationem ab illis exhi endam. Tertium comprehenqdit 8 præſtantiam domeſticæ cuiuſdam dominationis,& dignitatis ſuper alios fratres; qui primogenitum fratrem, non ſecus ac parentem aut dominum reuerituri, arque honoraturi erant. Quartum bonum pertinet ad proſpe- ritatem,& gloriam lacob; quæ tanta futura eſſe dicitur, vt eius amicis, fau- toribus,& adiutoribus proſperè omnia ſucceſſura eſſent:contra verò, eius inuidis, inſectaroribus atq; inimicis, calamitossè, atque infeliciter futurum. Hæc verò quatuor bona promiſſa lacob, intelligendum eſt, præſtanda fuiſſe partim eius poſteris tantùm, non autem ipſi, vt ſecüũdum& tertium: non enim lacob adoratus eſt à fratre ſuo Eſau, ſed contra potius eum ipſe adorauit Geneſ.;3 3. nec lacob fuit dominus populorum& gentium, ſed id completum eſt in poſteris eius, maximè verò regnante Dauide, ac Salo- mone. Primum autem,& quartum bonum, communiter Iacob,& poſte- Thomas An- ris eius contigit. Audi quid in hanc ſententiam ſcribat Thomas Anglicus, glicus. hunc locum pertractans. Et hæc quidem promiſſa ſecundùm corticem veteris Teſtamenti, vmbratiliter in populo Iſraël impleta fuerunt. Quod ſi aliquando contrarium legimus in ſacra Scriptura, Hebræos nonnun- quam talibus bonis non modò caruiſſe, verum etiam grauiſſimis malis, ac calamitatibus afflictos& obtritos eſſe; ſciendum eſt, id accidiſſe propter eorum peccata, præcipuè ob contemptum iuſtiriæ, ae legis diuinæ,& alie- nationem à veri Dei cultu, ac religione. Id prætereà contigit, vx ea ratione pernoteſceret, in talibus promiſſis, principaliter ſpiritalem intelligentiam eſſe requirendam:& iſtiuſmodi promiſſa referenda eſſe ad bona ſpirita- lia,& cœleſtia, quæ principaliter& propriè reſpiciunt Regem Chriſtum, ſecundariò autem& participatiuè Eccleſiam Electorum. Semper itaque, ac ſimpliciter iſtiuſmodi promiſſa, ſecunduùm ſpiritalem intelligentiam, in Cur Iſaae ſo- regno Chriſti,& in Eccleſia Electorum completa ſunt, ſecundum autem lius roris me- hiſtoricum ſenſum, prout ſignificant terrenam proſperitatem, ad tempus, minerit, taces& prout expediebat, in veteri Teſtamento impleta ſunt. Sic ille.. Seee b Det tibi Deus de rore cœxli. Cur inter bona& commoda quæ de cælo 72 alorem cgle. lterras defluunt, ſolius roris meminerit Iſaac, nihil dicens de pluuia, de ſtem. vento, niue& calore Solis, meritò quæri hoc loco poteſt. Præſertim verò, — cum
am t gendt
uſß
1 Alnm
imde

GENESIS CA P. XXVIIJ. 153 cůùm imber& nix ad fœcunditatem vbertatèmque terræ præcipuè com- mendentur in Scriptura. Sic enim per Eſaiam capite 5. loquitur Deus. Quemadmodum deſcendit imber& nix de cœælo,& illuc vltra non reuetitun ſed inebriat terram& infundit eain,& germinare eane facit.& dat ſemen ſe renti,& panem comedenti: ſic erit verbum meum quod æredietur de ore meez b non reuertetur ad me vacuum ſed faciet quæcumque volui,& proſperabitun 7„, his ad qua miſi ilud. Et in vi geſimo octauo capite Deuteronomij ita Kei ptum eſt: Aperiet Dominus theſaurum ſuum optimum, œælum„VYt diha⸗ 4, G aruot mar S ltemmn uiam terr ua in tempore ſuo,& benedicat eunttis peribus manuum e 2. nnan Suene Huic quæſtioni ſic eſt kelpondenaum; ſolius roris meuxjonemkei h i — nr ctam tres ob cauſas. Ros enim leniterè cœlo cadens nunquam 8 in tes& po e 4 lædit ea quæ de terra naſcuntur, ſicut non rarò imbres, xnümio b 55 pc unnie ruentes venti, nimiaque copia niuis,& præter modum ardens 80 is calor. naam. Ter* ompten Deinde, ros molliter affuſus terra naſcentibus,& illis tanquam incubans, ons,& 4 A lhe temperatiſſimo frigore,& humore, fouet ea& fœcundat.: Sed illa eſt po- lecus ac part&*r an dem 1
iſſima cauſa in Paleæſti imè verò in ferè cadunt tiſſima cauſa, quod in Palæſtina, maximè verò in Iudæa, non N Vſf do-
num donun netaim imbres, niſi bis per annum. Primùm menſe Octobri, qui dicitur imber us anni tem- a eſle dicitu 1wm temporaneus, jactis iam in terram ſeminibus maximè vtilis: pluit deinde poribus fere cceſſuta eſſſ e ua Menſe Maio, vel Aprili, quæ dicitur pluuia ſerotina, plurimùũm valens ad in Palæſtina nitosè atqus R citeimr maturandos fructus. Kos igitur, quoniam in eam terram à menſe Maio ad Elhere
b, intelligen aekt,pr Octobrem plurimùm non cadit imber, vtiliſſimus eſt,& optatiſſimus.
dem pſn mlr Præſtat enim vicem pluuiæ non ſinens germina, aſſiduo æſtu areſcere,&
„Euſcd cq otiuta interire, ſed refrigerans ea,& augens,& ad ſuam quodque perfectionem
nus populori* zeriin adducens. een. Il. as ſionific 1,
e k. nan R ue 7 De pinguedine terræ. Pinguẽ terram appellans, ſignificat terram natura
everô teg 1 urd bene affectam,& comparatam ad fœcunditatem, atque vbertatem: cui 37 ho — d terræ, contraria eſt macra, perarida,& puluere fatiſcens, qualis porrò eſſe furie 2 re9⸗ entiam lendz 1
1 1C ex Catone, uvern deſcripſit Plinius libro xvij. cap. v. Cato breuiter, atque ex ſuo more, ter- Plimio. 3
ræ vitia,& virtutes determinat. Terram, inquit, carioſam caue: nève plau- era Scripcula Taue ſtro, neve pecore impellas. Quid putamus hac appellatione ab eo tanto- verum etiad Al 8 pere reformidari, vt penè veſtigijs quoque interdicat? Cogitemus ligni
g. 2 m. terra debeat, quæ promittat vbertatem,& præſtet, hiſce notis ex Catone n promiſſa E— ,1 1 Omnll 4 ſſͤͤ„ oulo lſtaclim=
4**
. E 120 I
(ciendum eſt Sc u cariem,& inueniemus illa, quæ in tantum abominatur, terræ vitia, aridæ,
um iuſtitixad ſimn fiſtuloſæ, ſcabræ, ſeneſcentis, exeſæ,& pumicoſcæ. Plus dixit vna ſignifica- 1d pextete? tal 5 tione, quàm poſſit vlla copia ſermonis enarrari, eſt autem quædam„non
ncipaliter ſfi mte ætate, ſed interpretatione verborum, anus terra:& ideò infœcunda ad
d bu omnia, atque imbecilla. Idem optimam terram, appellat teneram, quæ
ailla referenc G 4.— 1,, i 3 keneraim?
m cidhAlen vocetur etiam puella. Intelligendum autem eſt, dictam mira ſignificatio- opee te dn benſ ne teneram:& quicquid oprari deber, in eo vocabulo inueniri. Illa enim, lennam Me 1 Atel temperatæ vbertatis eſt, illa mollis, faciliſque culturæ, nec madida, nec ſi- undüm 89(u ce tiens: illa poſt vomerem niteſc ens,& quam recentem exquirunt improbe
nc omplecni 1 ten alitesvomerem comitantes, coruique aratoris veſtigia ipſa rodenres. Illa terremum feo⸗ h muauiſſimi eſt odoris, nonnunquam emittens quaſi diuinum quendam ha- ento impletse as litum, cui comparari füauiras nulla poſſit. Hactenus ex Catone, vel Pli-
et bona& 5 2 B nio. Sicut igitur Cato appellans teneram terram, eo nomine omnes
=— 7 ,D e Comm. in Gen. Tom. 4. v

CO MMEN T. 1 N
are voluit, ita quoque ſanctus Iſaac, vocans
154 eius virtutes,& bona ſignific
pinguem tetram.— 1. LcPrajca 74
Sequitur, Abundantiam frumenti,& vini. Pro(vino) He raicè eſt mu-
ſtum, vt ſignificetur, non vinum exotericur* G& aliundè aduectum„ſed
vinum ibi natum,& quaſ indigena. Nonnulli codices, præter frumẽtum,
& vinũ, habent, oleum; ſed id nec Hebræi, nec Chaldaici, nec Græci codi-
ces habent, nec Latini emẽdatiores. Sub nomine autem frumenti,& vini,
quæ ſunt principes humani victus partes, ſignificantur cætera, vt oleum,
mel, mãna,& quæ ex herbis,& oleribus, fruticibus, arboribus,& animali-
bus ſuppeditantur humanæ vitæ commoda:iſta enim ex rore cœli,& pin-
Mira ſocietas guedine terræ proueniũt. Eſt porrò mira ſocietas terræ, ac cœli ad procrea
&quaſi coin tionem eorum, quæ in terris naſcuntur: ad id enim vtriuſque virtute, ac
gium quoddâ benignitate opus eſt. Quocirca Dominus Leuit. 26. Violatoribus legis ſuę
cæli, ac terre minatur daturum ſe cœlum ferreum& terram æneam: ea re ſignificans,
Tle hedn, ſummam ſterilitatem,& penuriam omanium terra naſcentium. Eſt igitur
terra naſten quaſi coniugium quoddam inter cœlum,& terram: idque Poëtas,& phi- unm. loſophos non latuit, qui cœlum vocauerunt louem, Terram verò Iuno- Lodu³ Leus nem, quòd terra cœleſtibus fœcundata& grauidata ſeminibus, varia fru-
R. ia,ne gum, aliarümque rerum genera pPariat. Sic enim Beatus Auguſtinus
Virgilius. libro quarto de Ciuitate Dei, capite decimo interpretatur illos Virgilij
verſus. Tune Pater omnipotens, fæcundis imbribus Aether Coniugis in gremium late deſcendit.
Atque hæc quidem dicta ſunt de hiſtorica interpretatione,& litterali7 intelligentia illorum verborum. Det tibi Deus de rore cœli,& pinguedine terræ. Eorundem porrò verborum allegoricam expoſitionem breuiter tradit B. Gregorius hunc in modum ſcribens Homilia vj. in Ezechielem:
Iee Quoniam inter Electos alij in contemplationem ſurgunt, alij verò per legorira expo actiuę vitæ ſolummodò opera pingueſcũt: rectè in benedictione illa lſaac dicitur: Det tibi Dominus de rore cœli,& de pinguedine terræ: Ros etenim deſuper,& ſubriliter cadit:& nos toties de rore cœli accipimus, quoties per infuſionem contemplationis intimè de ſupernis aliquid tenuiter vide- mus. Cùm verò bona opera etiam per corpus agimus, de terræ pingue- Theodoretus. dine diramur. Sic Gregorius. Memoranda item eſt Theodoreti eorun- dem verborum allegorica ſimiliter interpretario. Nam quæſtione 81. in Geneſim docens, quod iſtis verbis dictum eſt lIacob. De rore cœli,& pin- guedine terræ. Id potiſſimum pertinere ad Saluatorem noſtrum, quem la- cob multis rebus mirificè præfigurauit,& cuius ſecundum carnem etiam pater fuit: Ros itaque cœli, diuinitatem Chriſti preſignat: pinguedo autem terræ, Humanitatem eius de terrena ſubſtantia noſtra acceptam. Etenim Beatus Dauid Pſalmo 71.hæc prænuntians, inquit: Deſcendet ſicut pluuia 55 1, 22, 2. 3—..„.1.„ Pnuc. in vellus, 2Niaus ſtillicidia ſtillantia ſuper terram. Sicut enim ros inuiſibilitet 2arnch3. quidem deſcendit, deorſum autem conſiſtens manifeſtò apparet: Sic Deus cum ſit inuiſibilis, per carnem viſus eſt ſuper terram;& cum homi- nibus conuerſatus eſt. Frumentum autem,& vinum, ænigmata ſunt diui- norum
ſitio.

beie la. GENESIS CAP. XXVII. 35 2 N.. 4. 6 4.. 8 3 2* 8 “ norum myſteriorum. Ergo promiſſum iſtud roris cœleſtis,& pinguedinis .Dro(vN ledraicdg terræ, ſymbolica ſignificatione promiſſionem continet Domini noſtri, ,& àä e dadäche qui verus Deus verùſque homo,& ex ſemine lacob generatus ſecundum. 1 2 1. 7. Arellwent ullicodi wrrrfn Carnem, ſalutem attulit mundo. Vr(ecundùm hanc intelligentiam, illud: nec Chal 4nec Omf Det tihi Deus de rore cœli,& pinguz dine teld., hoc ſignificet 3 Dabit tibi omine ath krum deus Filium. Deum ſimul,& hominem& totius mundi Saluatorem. Et ln V end. 4. 4. F, 1 1. 1† Cer ſignicat=— hanc quidem interpretationè valdè adiuuat quod mox ſubditur: Seruidt
3 un ms ſ tibi populi,&; adorent te tribus, namque hoc cumulatiſſimè,& abſolutiſſimè in Chriſto factum eſt, vt prædictum de eo fuerat pſalmo. 2.& 71.& apud Danielem cap. 2.& 7.
76 Non prætermittam obiter commonere lectorem, ex iſtis verbis Iſaac,
voluiſſe Tertullianum fidem aſtruere, firmaréque illius opinionis ſuæ de
rmirihnd
mucid u ridus Kn drriſta ed tote ca NMier-,. 1 OcRtast n cœlia 3 84 4 ad id enii ulquein
1 eult.—— 1„⸗.. 2. 4 8 3 4. 77 2u af laordut Regno Chriſti per annos mille in terris, maxima Sanctorum omnium fe- Len dien, 4⸗
ferrä p—.——. 1. L,„. 8 8—.1. 97„,*z..
terram xfre Keate lm licitate futuro. Quæ fuit quondam multorum,& apprimè nobilium Au- 3
aium terra z ntium. k n,& terranf ue boemi
2 1. i& Sanclo- ctorum ſententia,& poſtea, cùm eſt ab Eccleſia reiecta, hæreſis chiliaſta- ſ regno eæ
rum, quos Latinè ad verbum M illenarios dicas licet, appellata eſt. Memo- hoc loco argu-
erunt loug= erramſai rabo hic, ad eam ſententiam, nonnulla Tertulliani verba, ex libro eius ter- mentatio. & grauida* unibem tio contra Marcionem. Quid ribi videtur, ait Tertullianus, cum Abrahæ
at. Sic ch leuus i ſemen, poſt primam promiſſionem, quæ in multitudidem arenæ repro-
decimo int A unux lu mittitur, ad inſtar quoque ſtellarum deſtinatur? nonne& ter renæ,& cœ-
leſtis diſpoſitionis auſpicia ſunt? Cur llaac item benedicens filium lacob
endis imbril. tther ait: Det tibi Deus de rore ooxli,& Ae opimitaté terræ, nonne vtriuſque indul- Geneſ.3. , r. gentiæ exempla ſum: Si quidem& iuſtum eſt„G& condignum Deo illic Noticaintt xatione, quoque exultare famulos eius, vbi ſunt,& ipſius nomine afflicti. Sic Ter- 1 DHeusA4 eb, tullianus. Verùm cõtra iſtarm opinionem cum alij copioss, tum nos etiam 5 uc 4 non inaccuratè, nec ieiunè diſſeruimus ſub finem libri octaui Commen-
tariorum noſtrorum in Danielem.
2, go w nkr„.. 1 eribens Ho u*bn, Seruiant tibi populi,& adorent te tribus. Et hoc,& reliquum benedictio-
—„ a 77 mionelt zunt, 9 49
emplationeidu nis Iſaac, ad præſtantiam dominationis,& dignitatis,& proſperitaris, non cſcüt:tecte 2 vdim tam in ipſo, quàm in poſteris eius pertinens, tranflatio, fiue paraphrafis u.& depingt— wad Hieroſolymitana, quam vocant Thargum, expreſſiuùs,& diſtinctiuùs ſic in- nes de rore= icchnn terpretarur, Seruient coram te omnes populi: omnes ſcilicet filij Eſau. Et è de ſupet= qucim ſubijcientur tibi omnia regna: nimirum omnes filij Iſmaẽlis.Eſto Domi- der corpu berm nus,& princeps ſuper omnes filios Cæturæ. Præuenient,& petent pacen ndaitd* Tevür tuam omnes filij Laban fratris matris tuæ. Qui maledixerit tibi, erit male- e dictus, vt Balaam filius Beor. Et qui benedixerit tibi, erit benedictus, n ecKI« Deme vt Moyſes propheta Legiſlator Iſraëlis. Sic ibi. Quanquam autem Ba- cs G luns= noltm laam, cum ductus eſt ad maledicendum Hebræis, pro maledictione, egre- ercae edma giam dedit illis benedictionem: is tamen poſtea dans conſilium Madia- au,e mrpo nitis, per formoſas mulieres decipiendi Hebræos,& ad idololatriam al- mm; acceſ, liciendi; non incommodè poteſt intelligi, tali eum ratione maledixifle udſtanra 5 Jeſtau Hebræis. Verùm quiſpiam fortaſſe hic ſcire cuperet, cur promittan- xnuntiai imwit tur lacob, quæ non ipſi, ſed poſteris eius præſtanda erant. Sciar igitur Sen ee per termm.= 9 is, conſuetudinem eſſe diuinæ ſcripturæ, promittere aliquibus magna Tandis erang ürt n conlites 7 dnd9. quædam bona, quæ non ipſis, ſed multo poſt tempore alijs præſtãda ſint: ſionibus. ilus ck l vimms 2 1 „X 14 18

Alegoria in benedictione
Iſaac.
S. Auguſt. 91. 3. nediétio Chriſti eſt in omnibus gentibus. Hoc fit, hoc agitur. Lex,& pro-
156
promittuntur autem illis radix eorum, in quibus ea promiſſ
—
CO MMEN T. IN
‚quòd ſint illi tanquam caput,& principium,&
a ſunt complenda. Dantur itaque illis
.„ 1. 7.. promiſſa, ad oſtẽdendum dignitatem eorum, declarandumque meritum:
quippe talia dari poſteris ſuis, runt. Facit præterea id ad con talia promiſſa poſteris ſuis a fuere promiſſa data tribus iſtis Patriarc
egregijs pſi virtutibus,& factis promerue- — 2«* 5* K 5 3 ſolationem eorum mirificè gaudentium, * 4 8 8 9* 0 liquando eſſe præſtanda. Huius ferè generis his,& quæ Iacob vicinus morti fi-
lijs ſuis ventura prædixit. Videat lector, quæ ſuper iſta re diſſeruimus in
Tomo 3. Commentariorumno
mero 44.& 45.
lib. xvj. de Ciuitate Dei, cap. xxxvi
phietia eſt in Iſaac: etiam per os Iud
Cæterum totius benedictionis huius, qua Haac benedixit Iacob, alle- goricam,& perbreuem explanationem huiuſcemodi tradit Auguſtinus j. Benedictio lacob, ait Auguſtinus, be-
ſtrorum in Geneſim ſuper caput xiij. nu-
78
æorum Chriſtus ab illa benedicitur,
velut Aneſciente; quia ipſa naſcirur. Odore nominis Chriſti, ſicut ager, mundus impletur. Eius eſt benedictio de rore cœli, hoc eſt, de verborum
luuia diuinorum:& de vbertate terræ, hoc eſt de congregatione populo- rum. Eius eſt, multitudo frumenri& vini, hoc eſt, multitudo quam colli-
git frumentum& vinum in ſacramento corporis,& ſanguinis uiunt gentes, iplum adorant Principes. Ipſe eſt Dominus fratr
populus eius, dominatur ludæis. Ipſum adorant fili Abrahæ ſecundùm fidem; quia& ipſe filius eſt Abrabæ ſecundùm car- nem. Ipſum qui maledixerit, maledictus,& qui benedixerit, benedictus eſt. Chriſtus eriam ex ore ludæorum, quamuis errantium, ſed ramen le- gem, Prophetaſque cantantium, benedicitur; id eſt veraciter dicitur; licèt alius benedici puretur, qui ab illis errantibus expectatur. Hæc Auguſtinus, qui omnem benedictionem Iſaac refert ad Chriſtum.
Paulò ampliorem; nec mindùs eruditam, atque obſeruandam eiuſdem 2
5
eius. Ei ſer- is ſui, quia
patris eius, hoc eſt, fllij
Rapertus. generis interpretationem Kupertus in libro vij. Commentariorum in Epheſ Geneſim cap. xvij. talem ponit, vt priorem Benedictionis partem expo- & Col... nat de Congregatione fidelium, quod eſt corpus Chriſti; poſteriorem autem partem de Chriſto qui eſt caput Eccleſiæ. Scribit verò Rupertus hoc modo: Eſt rationali creaturæ ros cœli non aliud, niſi gratia Spiritus ſancti, quæ peccata remittit: pinguedo autem terræ, vel abundantia fru- menti& vini, eſt adapertio ſenſus ad intelligenda quæ latent in Scriptu-
ris myſteria regni Dei. Illic enim latet granum frumenti, quod cadens
in rerram mortuum fuit,& multum fructum attulit: Eſtvinum, quod lætificat cor hominis:& oleum in quo facies hilareſcit. Ergaiſta dicens Iſaac, propherat ſimul,& optat illud, quod nunc factum eſt,& fit vſque in finem ſeculi, videlicet, quòd ſeminis Abrahæ per fidem, tanquam vnus eſt ager, latitudo totius mundi, gemino fœcundatus munere Spiritus ſan- cti:altero, quod eſt in remiſſione peccatorum, quovero eœli rore innoue- tur facies hominis: altero, quod eſt diuerſarum diſtributio gratiarum,
eiu
1
em
390

I.
glenhe uin dunidun— b. dorum mi Prxſtanda.*
3
ur luperi— ilterun
Ge nchmK j senehm Seapu 1h
uallaoder 1 I lacn uiuſcemoq üt doo dictio lach a apuim .Hoc nt,ho— dLang um Chriſtus A benctt lore nominiſ X R.,lns erore cœli, Sdeſch oc eſt de co diodemn hoc eſtmd. an qumt corporss,& 3 r n'seiut lpſe eſt Dom rarsl doramt klij 8 t ics wtt Fllius eſt Abt E rcmän
8,& qui den t, den
quamuis erri ul ſedmm gedicitur; d r acik 4 allis errantiba eckaul mn Iſac refet Ebritm am, atque 1 ndan 3 in udro vij. un jena d eſt cocpus ₰ äh put Ecclettæ. A reuol
ud enda J ¹
80
. 14 N, . 1 4 14 gra„ erl pon aAlul—
mmtaliläitieitts éE«RiéB2S«téReReh 2e 1 i2 2 2 3 B4 8 2 8 6 ,68 34,
GENESIS, C APp. XXVII. 157
eiuſdem Spiritus Sancti, quo diteſcimus in omnibus, vt in nulla gratia ni-
I. ad Cor. r.
hil nobis deſit, ſicut ait Apoſtolus. His dictis quaſi de toto corpore, dein-
ceps ad caput verba conuertit, ſubiungens: Et ſeruiant tibi populi,& ado- rent te tribus,&c. Quis enim eſt ille, cui ſeruiunt populi,& quem adorant
tribus, niſi caput ſeminis Abrahæ Chriſtus Dominus, non tantum homo,
2. 2 3 24 1.
s Teſt— o incur
ſed Deus& homo, vnus Ieſus Chriſtus? Coram ill 5 curuantur omnes
filij matris eius, id eſt, omnes ciues ſupernæ Hieruſalem, quæ eſt mater 3. K8 ⸗.
omnium noſtrum. Et iurè incuruantur: Nam licèt ipſi etiam ſint fratres,
..—. & fili Dei, verum per adoptionem tantům, ipſe verò ſecundùm naturam;
& quà homo frater eſt, quà Deus, fratrum adorantium,& ſeruientium eſt
Dominus. Nec in Chriſtum non bellè quadrat Qui maledixerit tibi, ſit ille maledittus;& qui benedixerit tibi, benediltionibus impleatur. Maledicit Chriſto, qui Chriſtum blaſphemat, eius vel doctrinam ‚Vel facta obtre- ctans,& calumnians, ſicut venenata lingua Scr ibarum,& Phariſæorum dicentium: Damonium habes: in Beelzebub eiſcit demonia. E contrario be- nedicit Chriſto, qui confitetur& laudat Chriſtum, corde,& lingua di- cens: Benedittus qui venit in nomine Domini. Dicit autem Apoſtolus, quòd
Ad Gala. 4.
Ioan. 8.& ro. Matt h. 12. Infr. 21. G 23 I. Cor. 12.
..—. 8.. nemo loquens in Spiritu Dei dicit anathema Ieſu: Et quòd nemo dicit,
Dominus Ieſus, niſi in Spiritu Sancto. Igitur qui Chriſto maledicit; S pi- ritu ſancto caret, quod eſt verè maledictum eſſe;& qui benedicit illi„ n Spiritu ſancto loquitur, quod eſt verè benedictum eſſe. Spiritus quippe Sanctus vera eſt,& ſola benedicio Dei: ideo rectè dictum eſt: Qui ma-
ledixerit tibi, ſit ille maledictus:& qui benedixerit tibi, benedictionibus implea-
tur. Hactenus ex Kuperto.
Expauit Iſaac ſtupore vehementi:& vltrà quàm credi poteſt admirans ait: Quisigitur ille eſt, qui dudum captam vena- tionem attulit mihi,& comedi ex omnibus priùs quàm tu venires: benedixique ei,& erit benedictus.
EovNDVIM Græcam verſionem huius loci cenſet Beatus Auguſtinus, tunc Iſaac paſſum eſſe ecſtaſim,& mente diui- nitus illuſtrata, cognouiſſe Deivoluntate illa eſſe acta,& ab eo prælatum eſſe Ilacob Eſau, deſignatümque primogenitũ, atque haredem ſuarum promiſſionum. Verba S. Auguſtini in tractando quæſtionem octogeſimam in Geneſim, hæc ſunt: quod habent Latini co- dices: Expauit Iſaao pauore magno valdè, Græci habent iisn de Taase Lesa- 59&εφσ⁴ννη ορ‿ρᷣ Vbi tanta commutatio intelligitur, vt quædam mentis alienatio ſequeretur, ipſa enim propriè dicitur Ecſtaſis. Et quia ſolet Ec- ſtaſis in magnarum rerum reuelationibus fieri, in hac intelligendum eſt factam eſſe ſpiritalem admonitionem vt confirmaret benedictionem ſuã filio minori, cui potius iraſcendum fuerat, quòd fefelliſſet Patrem. Sic ibi
Auguſtinus. Idem lib. 16. de Ciuitate Dei cap. 37. Ecce, inquit, benedi- ctionem promiſſam repetenti maiori filio, expaueſcit Iſaac,& alium pro
V 3
VnRS. 33.
Eeſtaſis Maac.
Auguſtin.

——————
COM MENT. IN
1 58 alio ſe benedixiſſe cognoſcit. Miratur,& quiſnam ille ſit, percunctatur, nec tamen ſe deceptum eſſe conqueritur: immò confeſtim reuelato ſibi intus in corde maguo ſacramento, deuitat indignationem,& confirmans benedictionem: Benedixi eum,& ſit benedictus. Quis non hic potius ma- ledictionem expectaret rrati, ſi hæc non ſuperna inſpiratione, ſed terreno more gererentur? Ores geſtas in terra, ſed cœlitus! per homines, ſed di- uinitus! Sic Auguſtinus. Memoratu quoque dignus eſt Commentarius Caietanus. huius loci, qui eſt apud Caietanum, ira ſuper hoc loco ſcribentem. Pro illo: Expauit Iſaac ſtupore vebementi, iuxta Hebræum eſt, Tremuit Iſaac tremitu magno palaènon erat ſanè ratio timendi, aut tremendi, ſed admi- randi potiùs,& raſcendi ſecundum cauſas naturales,& humanas. Quo- circa pauor iſte, ac tremor tam magnus ac repentinus, fuit diuinitus. Et quoniam quæ exteriùs fiunt à Deo, ſigna ſunt internorum, ſicut tremor eſt motus compoſitus ex moribus diuerſis, tum elemẽti grauis, tum ipſius animæ: ira animus Iſaac mixtus erat ex affectu proprio erga Eſau, aduer- ſus Iacob,& ex motione diuina in fauorem lacob, quæ tãdem præualuit. Diuina nãque reuelatio, non qualiſcunque, ſed cum huiuſmodi pugna in animo Iſaac deſcribitur, inchoando ab ipſa contrarietate motuum in cor- pore,& in animo Iſaac. Et hæc eſt tertia reuelatio diuina facta Iſaac. Sic Caietanus. Quoniam autem ſupradiximus ex ſententia Auguſtini, Iſaac fuiſſe abſtractum Aſenſibus,& in Eeſtaſi cognouiſſe myſterium quod antea ignorauerat, pic lectorem obiter monemus, Philonem egregiam diſputationem ſcripliſſe de quadruplici Ecſtaſis modo, ac ratione in diui- Pale Je hna. nis licteris celebrata: Eius verba hic non adſcripſimus, quòd ea poſueri- qruplici Eqſt mus in 3. Tomo noſtrorum Comment. in Genelim luper caput 15. nu- mero marginali 66. Pro illo verbo, Expanit, Hebraicè eſt(harad) quod Oleaſter. Oleaſter propriè ſignificare putat commoueri, ſollicitum,& anxium,& conturbatum efſe: qnare hic verti potuiſſe: Commotus eſt Iſaac com- motione vehementi. Sed reuera ſignificat etiam pauere, ac vehementer 2dmirari. Vehementer itaque obſtupuit Iſaac, ſubitò cognoſcens volun- tatem, ſententiam Dei ſuper lacob, cui contradice re, nec debuit, nec vo- luit. Simuùlque animaduertit, honorem primogenituræ, multis rebus fuiſ⸗ Sen.2 43. ſe præſignatum: ac præmonſtratum, minori filio fuiſſe deferendum. Hoc enim præſignauit colluctatio Iacob,& Eſau intra vterum maternum: hoc retentio plantæ Eſau egredientis ex vtero: hoc venditio primogenituræ, J en oreora de kirmata hoc demum ſupremæ ac ſolemnis ante mortem primogenitis dari ſolitæ benedictionis per Iacob occupatio.
Venit germanus tuus fraudulenter,& accepit benedi-
VERS. 34. Ctionem tuam.
AIETANVS ex His verbis argumentatur, peccaſſe veniali- . X 4..... dter lacob, cùm dixit mendacium illud officioſum, Ego ſum Eſau: illud enim, vocat nunc Iſaac, aduentum lacob ad ſe
fraudulentum. Verùm non ita res habet: nos enim ſuprà in Diſputa
Catetanws.
—
—

buſam 1
tenae
—
immo con
i ela 1— a ndigmnon
1 K. Quss.
h 2 uines ſ
Ile dignus d mei per hoc loc 1— entem, 2 Hedrrum A emui mendi au äiſa 8s naturales]. 1 ms et epentinus ia liiwin 1[unt intern ſemm u,tum elems risum Recku propri. Ruas
m lacod oul mna 1 1400 m hlau⸗ . 1 21 4.
que ſed cumi t— odym U
Flacontratietſ i tuumme
reuclatio diu alw.
. 44 mus ex ſemed gutn „nouiſt W terun.
1 8 3 Me u 5 4 11 An d * 4 4.
tats modé ☚ t'ohen Ncripim dea N 4 *. 4 enen„r A (haru N— 4 4 0 3 K ul 4*.“. 4— ae ſe: Comd kl veher 1 4„ am pa c rd S ces aac lub 8 K ¹ 1 6 „reradicerd=(dl „ 4 AA 1 .s vennu? N m prumogen er m . 2Gll baniofu win „ app „ 8 5 44 vrav ⁊1 1fadele * Lhau m 3 1r „ 1 4mo 00 Ve 4— 44 9 1 r „P 12 lole„¹ —. 4 41 2 10. Al lacod 94 1 etet .4 4 enter„* 4 Ar n ruam.. raft ent. ,.–‧. 7 1 A1 41 E 11u 1 nc; lac 4 u9 * 4» umn 1 C 1—B 4 4 1 8 41 8 gea, K u 4 M
3
9 ₰
8
GCENESIS CA P. XXVII. 159 Diſputatione huius capitis prima expoſuimus varia ſimulationũ,& frau- dũ genera,& oſtendimus eſſe aliquot ſine vitio, quò retulimus, quodila- cob egit cũ patre ſuo. Thomas Anglicus interpretatur, Iacob adiiſſe frau- dulenter patrem ſuum, non quantum ad rei veritatem, ſed quantum ad exteriorem modum exequendi cam, ſimulando nomen Eſau,& piloſita- tem eius. Vel fraudulenter, inquit, dictum eſt pro cautè, ſolerter, callidè, ac prudenter. Thoſtatus ideo ait Iacob dici fraudulẽter egiſſe cum Iſaac, quia ita ſe geſſit tum verbis.tum factis, vt pater deciperetur, non agnoſcẽs ipſum eſſe Iacob.ſed putans eſſe Eſau, idque ſine peccato fieri potuit, vt ſuprà oſtenſum eſt. 1
Hoc loco altercatur Paulus Burgẽſis cum Lyrano ſuper voce Hebræa, quam Latinus interpres in hoc loco vertit, fraudulenter. Sic autem ſcri⸗ bit Lyranus: Hebræi pro( fraudulenter jinterpretantur, prouidenter, quia dictio Hebraica, quæ eſt ibi, eſt æquiuoca: aliquando enim accipitur pro dolo,& aliquando pro prudentia, ſeu bona cautela,& ſic debet hic accipi. lam enim cognouerat Iſaac diuina voluntate,& ordinatione lacob rece- piſſe benedictionẽ,& ideo eius factũ non poterat imputari fraudi, ſi pro- prie, atque in malam partẽ ea vox accipiatur. Sic Lyranus. At Burgenſis ei contradicens, negat vocem Hebræam eſſe æquiuocam ad fraudem,& cautelam, ſed propriè ſignificare dolum,& fraudem prout in malum ac- cipitur. Non tamen inficiatur ea voce per abuſum ſignificari cautelam, & ſolertiam, ſicut apud ſanctum Palum 2. Corinth. 1 2. Cunmn eſſem attu- tuu, dolo vos cepi: Et ſic ait ſumi hoc loco. Vel fortaſſe, inquit, volens Iſaac excuſare ſe apud Eſau, vocauit lacob fraudulentum ſecundum propriam eius vocis ſignificationem. Sed hoc extremum Burgenſis dictum bene confutatur vltimis Lyrani verbis proximè poſitis.
Mihi placet Lippomani ſententia, quam proprijs eius verbis hic ad- ſcribam: Dictio, inquit(rama)inter cætera ſignificat interdum decipere vnde(mirma) deſcendit, dolum& fraudem ſignificans. Rectè igitur La-
tinè redditum eſt, fraudulẽter,& Aſeptuaginta, cum dolo. Sed diſtingue-
4 6
Thomas An⸗
glicus.
Thoſtatus.
Lyranais. Altercatio in ter Lyranum, ee Paulum Burgenſem.
Burgenſis.
Lippoman. ii cat ena.
re oportet triplicem frau dem, vnam eruditionis, qua Ioſeph ſcyphum ſuũ
poni iuffit in ſacco Beniamin: alteram inſpirationis diuinæ, qua filij Ifrael
mutuati ſunt ab Ægyptijs vaſa aurea, ac tali Iacob vſus eſt cum patre ſuo
Iſaac: tertiam noxiæ deceptionis, qua Propheta Bethel decepit virum Dei de luda, vt ſecum comederet,& hæc vitioſa eſt, non autem priores duæ. Simulatio item quadruplex eſt: vna prouidentiæ,& cautelæ, qua vſus Ioſue, ſimulauit fugam: altera doctrinæ, ſic Chriſtus coram duobus diſcipulis finxit ſe longiuùs ire: tertia ſignificationis, de qua eſt hic ſermo: quarta duplicitatis,& calliditatis, ſecundum quam ſæpe Angelus Satanæ transfigurat ſe in Agelum lucis,& hæc cenſetur culpabilis& damnabilis. Hæc Lippomanus.
83 Septuaginta Interpretes pro illo(fraudulenter) habent 14 v, ideſt,
cum dolo. Videtur autem vox doli plerumque dici cum vitio in Scriptura vr eſt illud: Non eſt in ſpiritu eius dolus,& illud: Rationabile,& ſine dolo lac concnpiſcite. Et ĩtem illud: Verè Ifiaelita in quo dolus non eſt. Id iplum
b patet
Geneſ. 44
Exod. 12. 3. Reg. 13. Ioſue S. Luc. 24. 2. ad Cor- Tr.
Anvoxdolus ſape in vitio
onatur. Pſalm 31. I. Per. 2.

b 160 C O MM EN T. IN ouu patet ex deſcriptione doli, quam B. Auguſtinus in tractatu 7. in Ioannem 3. Aug. tradit his verbis: Dolus eſt, cum aliud agitur,& aliud fin gitur. Dolus fraus eſt,& ſimulatio eſt. Cuùm aliquis aliud tegit in corde,& aliud loquitur, dolus eſt,& tanquam duo corda habet, vnum quaſi ſinum cordis habet, vbi videt veritatem,& alterum ſinum, vbi concipit mendacium. Et vt no- ueritis hunc eſſe dolum, dicuntur in Pſalmis: Labia doloſu. Quid eſt. Labia doloſa? ſequitur: In corde,& corde locuti ſunt mala. Quid eſt, in corde,& corde, niſi duplici corde? Sic Auguſtinus. Ergo ſecundùm Auguſtinianam doli& fraudis deſcriptionem, vocabulum doli& fraudis in vitio ponen- dum eſt. Atenim licèt nunc ferè dolus in malam partem accipiatur pro fraude, ſeu machinatione ad fallendum quempiam, veteres tamen etiam in bonam partem accipiebant pro ſolertia,& calliditate, præſertim aduer- ſus hoſtes, aut latrones. Quocirca cùm ſumere in malum volebant dolũ, non præcisè dicebant dolum, ſed cum adiunctione, malum dolum, quia Terentias in eſſet bonus etiam dolus. Tale illud Comicum: Eunuch. Iam tum ſuſpicio, dolo malo hæt fieri omnia.
Pſal. II⸗
In libro quarto Digeſtorum, Titulo tertio de Dolo malo, tale memo- 85
ratur edictum Prætoris: Quæ dolo malo facta eſſe dicentur, ſi de his re-
. bus alia actio non erit,& iuſfa cauſa eſſe videbitur, iudicium dabo. Super vipianus. quibus verbis Vlpianus ſic ait, Non fuit contentus Prætor dolum dicere, ſed adiecit malum: quoniam Veteres etiam bonum dolum dicebant;,&
pro ſolertia hoc nomen accipie bant, maximè ſi aduerſus hoſtem, latro- némve quis machinaretur. Idem ipſum à Gellio reperimus obſeruatum, & proditum lib. 1 2. cap. 9. Scribit enim, huiuſmodi vocabula, tempeſtas, valetudo, facinus, dolus, gratia, induſtria, periculum, venenum, contagiũ, quineriam honos, fuiſſe apud Veteres ancipiti ſignificatione,& vtroque verſus, in bonum æque, ac in malum dici ſolita. Ex hiis apparet, quòd Sep- tuaginta Interpretes dixerunt, Iacob veniſſe ad Iſaac cum dolo,& per dolum paternam benedictionem præripuiſſe fratri; interpretandum eſſe de bono dolo. Conueniens porrò fuit, vt Iſaac diceret iſta de Ia- cob, quo declararet ipſi Eſau, ſe nec volentem, nec ſcientem bene- dixiſſe lacob; ſed per errorem, ex ſimulatione lacob natum; vt ſic agnoſceret Eſau, non fuiſſe patris animum erga ſe mutatum, nec Iſaac
Gellius.
.— 4.. llo ſimulationis artificio vſum, voluiſſe benedicere poriùs lacob,
quàm ſibi. De-um Benedz, Veruùm exiſtit hoc loco non leuis, nec ſilentio inuoluenda quæſtio, An Cio, quà Iſaac benedictio, quam Iſaac dedit lacob, priuſquam Dei voluntatem& ſen- dedit lacob, tentiam ſciuit, rata& valida fuerit. Nam cùm ea fuerit contra intentio- henhaapans ne& voluntatem Iſaac, volentis eam dare Eſau,& per errorem per- e Eacen. fonæ, tribuentis cam Iacob; non videtur fuiſſe valida: talis enim ertor ſer, deberes Perſonæ, ſolet humanos contractus, maximè verò Matrimonij, irritos palida.& inualidos facere. Reſpondendum eſt, poſito ‚Iacob fuiſſe Dei volun- tate ac decreto verum primogenitum Iſaac, licèt id tunc latuerit Iſaac; fuiſſe planè validam benedictionem hanc ei à patre datam; quinetiam fuiſſe ſecunduùm intenrionem ipſius Iſaac. Etenim primaria intentione voluit
80
—
nolait ecun peme cete Gio⸗ Lda Kui
zel
eiu
eiul
—

Rin cotde emal. 1 um G 1 e düwmm un Pun orüoun oncipi 8 E um knn 3:Labia d ☛ videtle int mala.(. 1 Nn,
ocſa⸗ 1
Lc.I Pocinim donl& 1 piüoparn
nmalam pa m excciy 1Aun 4 Daun Kmpuam 1— zamener
& callidira 1 ſeniman mere in mà acledamd unctione 1Idolm
eum um.
deri amnia.
ertio de Doh faolema o facta eſſe q a. ſdeb videbitur, ii Æncaba contentus I*⁸ ddunkt tiam bonun udecm arimè ſi adus oltem a Gellio reß r zzodem
4 n ““
a periculum,. 2u ch
ancipiti igniſ t sfe,am
anclpit udu
*„ * 11 4 * I 143 Nennl
ouille tratti
n 5 1 Gad Ettt lhi (uit, vt llaad t Iret lhe
4 3 Nr volenknls ““
1 1. 1 umulakohd art crga
VN umum
4 1 olmtle
huiufmodi k, un
A 5 lſoliraEXMŔ 1ſe * u dode, — xetudr
„=iecun 1b wri 2 d 12 un,E red e
voluit Iſaac benedicere primogenito ſuo, quia ei debebatur benedictio:
53
tius Dei nomine iſta denuntians. Illud aute:m Num vpnam tantum benedi-
quam dediſti benedictionem lacob, etiam mihi dare? Et cum hoc intel-
GENESIS CApP. XXVII. 161
ſecundaria autem voluit benedicere Eſau, quòd eum puraret verum eſſe primogenitum ſuum. Ergo Iſaac principaliter intendit,& voluit benedi- cere primogenito ſuo ſibi tũc adſtanti, præſentique;& illi collata benedi- ctio, erat ſecundùm intentionem& voluntatem eius,& idcirco erat va- lida. Sed is qui tunc erat præſens ipſi Iſaac,& qui erat primogenitus eius, fuit lacob:ergo data ei benedictio, fuit ſecundùm primariam intentio- nem lacob, ob idque rata& valida cenſeri debuir. Quare cùm Iſaac reſ- ciuit diuinitus, primogenitum ſuum eſſe lacob, declarauit benedictionem eius eſſe validam, dicens, Benedixi ei,& erit benedictus.
☛
SEPTIMA DISPVTAIIO. Cur tantopere Iſaac recuſauerit benedicere Eſau:& hic tantopere bene- dictionem illius expetierit.
Fuper illu Verbu,
Dominum tuum illum conſtitui,& omnes fratres eius ſerui- VERS. 37. tuti illius ſubiugaui:frumento,& vino ſtabiliui eum;& tibi poſt hæc fili mi, vltra quid faciam? Cui Eſau: Num vnam, inquit, tantùm benedictionem habes, pater: mihi quoque obſecro, vt benedicas. b Dys diuinæ prædeſtinationis,& gubernationis, ſiue ſpiri- 18 2ſ tualis, ſiue temporalis, ſoli Deo competentis; vti eſt, homi- num alios deſtinare ſeruitio aliorum, alijs dominatum& A imperium tribuere,& copiam bonorũ temporalium largi- rulſaac ſibi aſſumit, tanquam vicem Dei gerens, vel po-
ctionẽ habes, paterẽ dupliciter intelligi poteſt; vel, Num tibi ius& poteſtas non eſt, iſtam benedictionem dare pluribus: quaſi dicat, Quid prohibet,
lectu congruit quod adiecit Eſau: Mihi quoque obſecro, vt benedicas. Vel poteſt etiam hoc modo intelligi: Numquid vnum tantùm habes genus benedictionis? Eſto, dederis iſtam benedictionem Jacob; an mihi aliam quampiam dare non potes? Et pro hac interpreratione facit quod ſupra dixerat Eſau: Vunquid non reſeruaſti& mihi beneditionemẽ Et quod ei reſ- pondit Iſaac: Daminum tuum illum conſtitui,& omnes fratres eius ſeruituti illius ſubingauifrumento,& vino ſtabiliui eum;& tibi poſt haæc fili mi, vltra quid faciam? Tradit Philo non tam cordi fuiſſe Eſau paternam benedictio nem ob ſpiritualem eius virtutem; quàm ne frater eius Iacob ſibi præfer- retur,& opulentior, atque honoratior eſſet: inuidus enim erat,& ideo praæ inuidia exclamauit: Benedic etiam mihi patern Comm in Gen. Tom. 4.
X

16² Co M MEN I. IN
Verùm offerunt ſe hoc loco tr Car Iaacnon quæſtio; Cur Iſaac, poſt benedictionem quam dederat lacob, non poterat poterat bene- ttem benedicere Efau, vt non ſine cauſa dixerit ei Elau, Nunquid non re- vnnhetaen ſéruaſti etiam mihi benedictionem Et rurſus, Num vnam tantum benedictio- 4 Eſaus cum nem habes pater: Illud quoque auget difficultatem: Iacob enim benedixit Iacob benedi- duobus filijs Ioſeph, Ephraim dico& Manaſſem, vt legitur Geneſ. 48.1m- xerit 1a.filiis mò duodecim filijs ſuis Iacob diſtinctè ac ſigillatim benedixit, propriam ſpa. cuique eorum benedictionem impertiens: lic enim ſcriptum eſt Genel. 49. Haæc locutus eſt eis pater ſuus, benedixiique ſingulis benedittionibus pro- priis. Sed huic quæſtioni ſic reſpondendum eſt: Solemnis illa benedictio patrum dabatur ijs tantuͤm filijs qui kuturi erant hæredes& participes ea- rum promiſſionum quæ qatæ fuerant Abrabæ& ſemini eius,& qui futuri erant de populo Dei. Quapropter Abraham è domo ſua eiecit limaëlem, dicente Sara: Von erit hæres jilius ancille cum filio liberæ: teſtantéque Deo, In Iſaac vocabitur tibi ſemen; Geneſ. 21.& ante mortem ſuam ſegregauit omnes filios ſuos ab Ifaac, vnum ipſum declarans hæredem ſuum. Simili- ter Iſaac, vbi diuinitus illuſtrata mente reſciuit, ſolum Iacob hæredem fo- re diuinarum promiſſionum,& dignitatem Primogenituræ ab Eſau trãſ- latam in Iacob: ipſum porrò E ſau ac poſteros eius ſegregatum iri à popu- lo Dei;benedictionem à ſe priùs(licet inſcienter) datam lIacob, compro- bauit: nec vllis Eſau precibus& lacrymis adduci potuit, vt talem benedi- ctionem conferret in ipſum. At verò filij omnes Iacob,& filij Ioſeph, E- phraim& Manaſſe, eorùmque poſteri, patres futuri erant populi Dei: er illis enim exortæ ſunt duodecim tribus, ex quibus vniuerſus populus He- præus conſtabat:& idcircò omnes illi futuri erant partieipes diuinarum promiſſionum pertinentium ad ſemen Abrahæ: vt mirum videri non de- beat, communicatam eſſe cum illis omnibus benedictionem Iacob, idem que dicendum eſt de filijs Ioſeph. Quanquam in benedictionibus filio⸗ rum lacob, animaduertere eſt notabilem differétiam benedictionis Iudæ, atque aliorum filiorum:illa enim talis fuit, qualis dari ſolebat primogeni- tis, quantum ad principatum& imperium, honorèmque ac dignitatem: ſuper omnia verò, quia de ſtirpe eius generandus prædicitur Meſſias. An Abrab Altera quæſtio: Cur Iſaac talem benedictionem non expetijt à patre eute Ve e. ſuo Abraham,& ab eo accepit: cum videamus tam ſtudiosè fuiſſe eam ex- petitam,& tam ſollicitè atque anxiè quæſitam à Iacob& Eſauꝛ Reſpon- deo, non quia in ſacris litteris non eſt proditum, Abraham talem bene- dictionem dediſſe filio ſuo Iſaac, propterea factum eſſe id negari debet: multa enim illorum patrum facta, dictaque, litterarum monumentis con- ſignata non ſunt. Verùm concedamus, talem benedictionem, Abraham non dediſſe filio ſuo Iſaac, rationem eius rei ſatis idoneam& probabilem hane poffumus reddere: Deus non ſemel, tum ante conceptum Ilaac, tum
poſt eius generationem declarauerat, filiorum omnium Abrahæ ſolum
Iſaac hæredem futurum ſuarum promiſſionum: ſolamque progeniem,
Iſaac, cenſendam eſſe ſemen Abrabæ, ad quod promiſſiones diuinæ per-
tinerent: ad hoc igitur declarandum ſuperuacanea erat illa benedictio ate
8
es quæſtiones, curſim exſoluende. Prima 86
r

l dend
em wlegi N. ſioh. z bgt/ nel n agillatim det.. Nm
Acenim(. un . lenm ld*letGa. mwe ſinguli ämn ne ſn innin, neſt: Solemb? dereit ernne detec ncm. ader& ſemin äkquhn um è domoſd Metllma am llio liber⸗ N dne
& ante mortel F† J ſeorn * Anſegrg
ſciuit, olum ereta hem Drimogen x ild klar
* 3*
eius legt 131 rin ſcienter datat T b am
4 3. terOs
patres fututi ec
¹ 1 1 ex qulbus vnn dopl
faturi erunt d S6ä Abrahe:tmi E deim
. 44 nibus benedid t³ rlon. b
moam in bel Kondo nquam in bel „ a. 7 ndifferétiam! Nrs huir, qualis du Itxm. um h dnorend 1 dgr . lh nerandus pr+ thli — 8 4* nedictionem! elſ viler
uxftam äl
lum, 40 Run
Pr dtum,
.
eius tei lacs e.
* 4
ne c
mel, tum ame
om— otum ns
2
„,1 2 com onum.
*, 2d quo- m ſaperui-
A anes 4 1
leclarans hero Fauma
3 pcoc 22 b der
GENESI uid quòd eiu
lis ex do Acontub
paterna.
uit tam eiectio Iſmaë nium filiorum Abrahæ
neſ. 21.& 25.
88
promiſſiones,
fectò cauſam,
effcaciam: ſed in m Geneſ.capite nono in I Genel. capite quadrag cap. vltimo. Adijciam ho perti auctoritatem& ſenten Geneſim, capite octauo ad! non eſt, cur vnam tantùm benedi eiulando dixit: Num vnam tantum benedictionem obſecro benedicas. Q uxrendum igitur, cur vnamt habuerit. Ac primò dicimus, non multa e
quod eſt Chriſtus: in quo ſecundùm promi
Tertia quæ ſtio Hilijs,& tam anxiè procurare ſet benedictio? Quoniam mu rat, benedictionem parite in vtramque partem:& q quodammmodo conſtitueb quæ datæ fueran meritò talis benedictio ma curæ erat. Talis porro benedictio non in quolibet patre cert agnis illis Patriarchis, ſaac, Geneſ. capite eſimo octauo,& 49. cloco ad explicatione tiam. Is ſeptimo li
Cur talis benedictio patern tur:& an cuiuslibet patris ltis exemplis, longòquevſu ob maledictionem patris plurimum valere talem benedictionem declarabatur,& & in cuius ſemine diuinas erent;ob hanc pro-
iorem in modum filijs cordi,&
dicendæ erant omnes gentes.
habere pote
duo populi contra alt gentes ſunt in vtero tuo, tur illis diuiſis comm quippe vnus eſt,& n alterum alteri præferri:&e pr
auem caro& ſanguis commendare vo ρ
genitl.
Cuùmque eiulatu magno fle In pinguedine terræ,
rat lſaac benedictione erurrum diuidendi; iuxt & duo populi qe vtero tuo di
Eſau, tum propt enim tunc Efau vir magnæ auctoritatis, vtpote
ſmodi benedictioni
r atque uia per atur, in qua perſona, t Abrahe, compleri deb
unicari poterat vnum on in diuiſione, ſed in vnitate ælatus eſt, quem Deus commendauit, non luit. ſecunduùm naturale ius primo-
—
92
uam verò, præter il
erir benedictio tua.
lIlvIaTVs, eſt p Gniens:& propter
magnitudinem, acerbita altam vocem, ſonumyve foras erumpens.
nihil habent Hebræa, Hleret. Sed videtur rantus eiulatu er dignitatem eius,
ionem habuerit!
8 CA D. XXVII. s cumulatiſſimè vicem exple- mo Abrahæ, quàm ſeparatio aliorum om- ernio& ſocietate Haac? vt narratur Ge-
a tantoperè expeteretur ſimiliter efficax ef- ſeruatum fue cuiuslabet pa-
163
4 Cur tants fie- ret benedictio paterna, Gan
tris benedi-
tio aqualem p im haberet.
am habebat
& propheticis viris, vtin Noé, vigeſimo ſeptimo, in lacob, in Moyſe Deuteronomij m primæ quæſtionis, Ru- Raperta⸗ bro Commentariorum in aunc modum ſcribit: Hic iam prætereundum ſaac: ſic enim Eſau habes pater? mibi quoque antum benedictionem Ad Gal.3- ſe ſemina, ſed vnum eſſe ſemen, ſionem datam Abrahaæ, bene-
/
lud ſemen benedictũ,
mꝰErant autem duo fratres, a veritatem dicentis: Duæ Gen. 25. uidentur. Quomodo igi-
ſemen, quod eſt Chriſtus? ille
& ex illis
eſt. Oportebat igitur
ret, motus Iſaac, dixit ad eum: & in rore cæli deſuper
X
ſecundum ſuum
VrRS. 3 9.
lanctus ex ingenti triftitia,& dolore proue- Varro. de ling. temque doloris, in Lat. Verùm de eiulatu
ſed hoc tantùum: Cumque leuans Vocess
s fuiſſe admodum indecens& turpis tum etiam propter ætatem. Erat
*

Matth.].
4¼
patrem Iſaac, omnium maximè honoratus. Erat item graui iam ætate, non minor vtique ſeptuage ſimo ſeptimo anno. Sedenim priuatio,& amiſſio tanti boni, quanti æſtimabatur eo tempore,& paterna benedictio,& di- gnitas primogenituræ, mirum videri non debet, ſi ea vberes ex oculis E- ſau lacrymas excutere,& ex imo pectore profunda trahere ſuſpiria,& crebra lamenta, atque eiulatus extundere potuit. Sequitur, Motus Iſaac. Hoc nec eſt in Hebreo, nec in alijs tranſlationibus: Verùm quò expreſſius redderetur ſententia, additum eſt à noſtro interprete. Sed quatenus lſaac precibus& lacrymis Eſau motus eſt? Non ſanè vt benedictionem datam Iacob antiquaret, ac reſcinderet: neque vt eam communicaret etiam cum Elau; id enim fieri non poterat. Siquidem illa propria erat primogeniti, qui vnus tantùm erar:& per illam benedictionem lacob conſtitutus erat dominus Eſau: ſi autem eandem tribuiſſet Eſau, factus eſſet dominus fra- tris ſui Iacob: fuiſſet igitur idem,& ſeruus& dominus fratris ſui Iacob. Hactenus iraque motus eſt Iſaac lacrymis Eſau, vt paruam&exilem quan- dam benedictionem ei largirerur. 90
In pinguedine terræ,&; rore cœli deſuper erit benedictio tua. Pro illo bene- diczio tua, Hebraicè eſt habitatio tua. Iſtorum autem verborum hie eſt ſenſus: Poſſidebis terram bonam,& fertilem earum rerum quæ ad de- gendam commodè vitam conducunt, ſim uùlque bonitate terræ, ac cœli benignitate frueris. Nec tamen hic adiecit id quod ſupra poſuerat in be- nedictione Iacob, Abundantiam frumenti& vini. Licèt enim bona fuerit regio Idum æorum, qui poſteri fuerunt Eſau; non tamen nec amœnitate, nec vbertate cum terra Hebræorum comparãda fuit, quippe quæ ob eam cauſam Terra lacte ac melle fluens appellata ſit. Conſiderare eſt in hoc loco, terrenorum bonorum copiam communiter bonis& malis dari à Deo:ipſe enim oriri facit ſolem ſuum ſuper bonos& malos,& pluit ſuper iuſtos& iniuſtos. Nemo igitur de iſtiuſmodi bonis, quorũ improbi abun. dantiores eſſe ſolent, quàm probi, nimium læretur, aut glorietur. Ergo quæ ad commoda bonorum temporalium pertinebant, non ſunt dene- gata Eſau: quæ autem ad honorem& dignitatem, quæ ad dominationem & Sacerdotium,& ad progeniem ipſius Meſſiæ, ea cum Eſau nullo modo communicata ſunt.
—
OCTAVA DISPVTATIO.
De Aiſſonantia quæ videtur eſſé inter hunc locum Geneſis,&ſententiam
quandam Beati Pauli‚ ſuper benedictione E ſau.
NARRAT hocloco Moſes, lacrymis Eſau permotũ Iſaac, be- 91 nedixiſſe illi: At cõtraria videtur eſſe Beati Pauli ſententia in Icapite xij. Epiſtolæ, quæ eſt ad Hebræos, affirmantis, Eſau,
rametſi lacrymis petentem benedictionem, non tamen eam
ooͤooͤſooooo

der 1 eayde
*
nil Sczun— u
ne Vann ag werptete. Sec Wr,l — 8 ſnul am communi
ſ ula Ploptu et
Ehau, factus eſ nod — 4
1141 pit beneaicdin 4 1lon um autem va W lem eatum ter al bonirats 2 xa d q uod lupta 8 tuh ◻ ini. Licet 1 nahdr auz non tamen= cen daräda fuit quig ¹ ache ſataſit. Conlid es nd zmuniter bonisſ Kn 5 bonos& maq Eütih
[[u2 uloue 4
di bonis, qucti Sr hä „ 8
leretur, aut a t. J pertinebant, Eute tatem, quæad Tacin lcſſir, cacum t omt
pPVTAſt
— 5
er locun Gen 9 L
8 1 an⸗ 7 „heueditun
..a
. p.— erl * Bea. “ S3
—
eam impetraſſe. Verba Pauli ſunt hæc: Ne quis ſit fornicator, ſiue profanus eam impetraſſe. Verba P b quis ſii furnicator, ſiue profanus Veis wah
92
93
GENESIS CAP. XXVII. 165
vt Eſau, qui propter vnam eſcam vendidit primitiua ſua: ſcitote enim quoniaã & poſtea cupiens hereditare benedictionem, reprobarus eſt: non enim inuenit
pœnitentiæ locum, quanquam cum lacrymis inquiſiſſet eam. Hæc Paulus. In
cuius verbis duplex eſt difficultas: vna, quòd Paulus negat Eſau obtinuiſ- ſe benedictionem à Patre: quam tamen accepiſſe eum, apertè tradit Moyſes hoc loco. Altera eſt difficulras, quòd Paulus ait, eum etiam cum lacrymis non inueniſſe pœnitentiæ locum; At lſaac lacrymis eius permo-
tus, licèt aliquandiu recuſaſſet ei benedicere, denique tamen benedixit.
Qusd ſi Paulus loquitur de pœnitentia ſuorum peccatorum, videtur eius ſententia Nouatiani hæreſim adiuuare; quaſi peccatum quodpiam ſit in hac vita, vt ſic loquar, impœnitibile atque irremiſſibile; contra id quod diſertis verbis pronuntiauit Dominus per Ezechielem, capite 18. &33. b
Beatus Thomas explanans locum illum Pauli, non tangit priorem dif- ficultatem: ſic enim ait: Narrat hiſtoria libri Geneſis cap. 27. poſtquam Iſaac benedixerat Iacob, veniſſe Eſau,& petijſſe benedictionem, quam tamen non obrinuit; licèt pater perq ignorantiam ac errorem benedixiſ- ſet Iacob. Namque in illo ſtupore quem habuit, factus in ecſtaſi, doctus eſt à Spiritu ſancto, vt non retractaret quod iam fecerat: vnde dixit: Be- nedixi ei,& erit benedittus. Et ſic Eſau conſilio Spiritus ſancti reprobatus fuit. Quod attinet ad poſteriorem difficultatem, S. Thomas dictum Pauli interpretatur de pœnitentia ſiue de venia& remiſſione ſuorum pecca- torum: quam iccirco Eſau non inuenit, quia eius pœnitentia non ſynce- ra, ſed fucata fuit: neque ex dolore culpæ, ſed ex inuidia fratris,& accepti à ſe damni æſtimatione profecta. Sic autem ſcribit Sanctus Thomas: Quomodo Paulus dicit, Eſau non inueniſſe pœnitentiæ locum, tametſi cum lacrymis eam requiſiſſet: cum dicatur Ezech. 1 8. Quacumque hora ingemuerit peccator,&c. Dicendum eſt: Quandiu præſens vita agitur, poſſe agi ſemper veram pœnitentiam. Interdum tamenaliquis pœnitet
Locus Pauli
5 traclatus.
*
8. Thomaus.
nõ propter amorem iuſtitiæ, ſed propter timorem pœnæ vel damni tem-
poralis,& ſic pœnituit Eſau, non quia vendiderat primogenita, ſed quia perdiderat: vnde non dolebat de peccato venditionis, ſed de damno per- ditionis. Quocirca pœnitentia eius non fuit accepta, quia non erat vera. Iſto enim modo etiam damnati pœnitent in inferno, vt dicitur Sapien- tiæ quinto, non quia peccauerunt, ſed quia excluſi ſunt. Hactenus ex Bea- to Thoma. Theodoretus in explanando locum illum Pauli, tacita priori difficulta- te, poſteriori reſpondet ſimiliter ac S. Thomas: Cuius reſponſum non eſt aliud, niſi Commentarius ipſe Chryſoſtomi, ſuccinctè tamen ac reſtrictè commemoratus. Declarans enim illud Pauli: NVon inuenit pœnitentiæ lo- cum, cium lacrymis quæſiniſſet eam. Nouatiani, ait Theodoretus, ſua eſſe ar- ma exiſtimant, hæc Pauli verba: verùm illi ſuis ipſorum telis confodiun- tur: Eſau namque non fleuit agens pœnitentiam, ſed fratris felicitati in- uidens: quod etiam accidit Cain. Concidir enim, inquit Scriptura, x 3
Theodoretus.
Hebr. 12,
Geneſ. 4.

COMMEN T. IN
cies eius: Sed non ideo quia malè obtulerat, ſe
Heb. ·2. diuina honoratum ſententia. Atque id etiam diuin
d quia fratrem viderat us Paulus ſignificauit,
pro eo quod eſt, Non inuenit viam b ea quæ improbè egerat. Verùm ille Iacob ſucceſſum: idque teſtãtur illa toccidam fratrem meum Iacob.
dicens: Non inuenit pœnitentiæ loc veræ pœnitentiæ; lugens nempe o non fleuit peccatum, ſed proſperum eius verba: Venient dies luctus patris mei, v Hæc Theodoretus.
ſoluẽs, duas facit benedictiones Iſaac; cEſau non potuit ab Iſaac conſe- quam Eſau impetrauit à patre ſuo Iſaac. Paulum aurem dicit non de benedictione parua loqui, ſed de illa magna Et idem tradit Thoſtatus ſuper hunc locum Geneſis. Alte- s, ait, Paulum in eo loco non agere catorum ſimpliciter: ſed reſpe- & iuris atque honoris primogenituræ. od dicitur Eſau non inueniſſe locum ſt, intelligendo eum non inueniſſe pœni-
Caietanus primam quæſtionem Caietanus. vnam magnam& principalem;& han qui: alteram, paruam& tenuem
& principali. ram quæſtionem enodans Caietamu de pœnitentia Eſau reſpectu ſuorum pec u ſolùm amiſſæ Benedictionis, Verba Caietani ſic ſe habent:
æ, ad literam verum v
ſuo: ab ipſo enim cum lacrymis nom im- ti: quamuis im petrauerit benedictio- daccidit pœnitentibus poſt perdiram virgini-
tentiam ab homine Iſaac patre petrauit benedicti nem minorem. Simile qui tatem, aut aliquod ſimile donum: nunquam enin
onem primogeni
rinueniunt locum pœ-
gnitatem, ſicut nec Eſau quoad
nitentiæ apud Deum, quoad priorem di
primogenituram. Et hæc dicuntur, vt caueat qui
ſque ne cadat: quoniam
œnitentia,& multo incerrior fructus eius. Sic Caie-
incerta eſt futura p
inio Caietani maiori ex parte probatut: ſed ea paulò explica- 99
.. 2 firmiuſque comprobanda eſt. Per partes igitur ſententiã pien⸗ pæreditare benediètionem.
tiùs declaranda, & verba Pauli perpendamus. Postea c-
7——— Nonne vides Paulum apertè loqui, non de qualibet benedictione;
ſed de
emni, quæ coniuncta erat cum
hæreditaria, id eſt, de illa principali& ſol
hæreditario iure paternarum faculratum,& cum dignitate primogenitu- ræ? Huiuſmodi autem benedictionem Iſaac dedit lacob, nec talem dare voluit Eſau; quanquam flagrantiſſimè eam concupiuit;& inſtantiſſimè petijt. Reprobatus efl. Non loquitur Paulus de reprobatione Eſau reſpectu vitæ æternæ, ſed reſpectu benedictionis quam petebat:& eſt ſenſus, in
ſua poſtulatione reprobatus& reiectus eſt. Non inuenit pænitentiæ locum. ita non refertur hic ad Eſau, nec ad veniam& remiſſio- nem peccatorum eius: ſed referri debet ad Iſaac;& eft ſenſus: Neque ſau adducere patrem ſuum Iſaac
Vox illa pœniten
precibus, neque lacrymis ſuis potuit E ad pœnitentiam eius quod fecerat: vr ſcilicet pœ
nitens benedictionis da-
tæ lacob, etiamſi per ignoranriam& errorem data fuerat, eam reſcinde- ret ac mutaret,& conferret in Eſau. Hoc enim loco, vox penitentis, ſigni-
tionis, cùm id quod
ten- ficat mutationem facti vel diſpoſi d Romanos cap. 11. dixit, don
ſignatum eſt, muratur. Sic Paulus a ine pœnitentia, vel, vt ad verbum ſonant Græca, impœnitibil
vel factum, vel de- a Dei ia,& ſuper
—

IN 1,840. diuns 2 igän quod eſd Tu ſa
4
ſuccellun Ber 9 4 ciien 6
3 meum lah 54— 4 bn an non dd dllacm aimpetrz Zanelult Parualoq t deilam per hunc q a enelb t, Paulum=connn catotum(i Tarxt: Gir zanque hod 5 imagm citur Eſauſ E weniſeka
gendo cum t ulesiſem
lo enim ci rms re damuis img t At denet nitentidus rümmſ uam cnim i= nr un d
AAAFAr aucat auuct aat an
1
4—. — o mccruol eM
4.4
4
de probatut er a
1e D. nu nda eſt. Pefſ☚ ee
nus ſuu
anm 106 Hjoc
.
4 WMatem 1 1 D dec lun 3
.
GENESIS CAP. XXVII. 167
ſuper qu ibus Deus non mutat ſententiam ſuam. Et apud Hieremiam cap.
26 alt Dominus Hieremiæ: Noli ſubtrabere ab illis verbum, ſi fortè audidt, Locus Hiere-
& conuertantur à via ſaa mala,& pæniteat me mali, quod cogito facere eis, id eſt, mutem,& prohibeam,& auertam mala, quæ minatus ſum illis. Eandem ſignificationem habet illud Geneſ. 6. Pœnituit eum, quòd
95 feciſſet hominem, id eſt, voluit interimere, ac delere hominem à ſe con-
ditum. Super quibus verbis diſpurans Theodoretus Quæſtione 50. in Geneſim: Quomodo, inquit, pœnitentia cadit in Deum, qui ſua præ- ſcientia regit vniuerſa? Sed pœnitentia Dei nihil eſt aliud niſi mutatio diſpenſationis eius. Pœnitet me, inquit ipſe, I. Reg. cap. 5. qubd conſtitue- rim Saul regem. Pro eo, quod eſt, ſtatui illum deponere,& alterum Re- gem creare. Et: Pœnitet me feciſſe hominem, hoc eſt, decreui perdere hominum genus. Hæc Theodoretus. Nam quem verè,& propriè pœnitet eius quod egit, is profectò ſi poſſet; mutaret quod egit,& infectum red- deret. Sed quia id non poteſt, mutat animum, murat con ſilium,& pro- poſitum. Quod enim prius ardenter amauerat, poſta odit,& deteſtatur. Mutat amorem in odium,& delectationem in dolorem. Mutat item
conſilium& propoſitum: nam quod priuùs deliberauerat facere„ id
poſtea firmiſſimè ſtatuit apud ſe, nunquam in poſterum facere. Liquet igitur, in vocabulo pæœnitentia notionem eſſe ac fignificationem mutatio- mis. Ergo, non inuenit Eſau locum pœnitentiæ apud Iſaac; id eſt, nulla ratione potuit efficere vt Iſaac mutaret quod egerat circa benedictionem Iacob. Quare ſuper iſta re fuit Iſaac impoœnitens, i¹d eſt, inflexibilis, atque
immutabilis.
Viues in gladio,& fratri tuo ſeruies.
——
LIVD viues in gladio denotat non ſolůçm perſonam Eſau, ſed
multo magis poſteros eius, gentem dico Idumæorum perpe- 2 8 tuò accinctos fore gladijs,& arma verſantes,& bellicoſos, ſæ- uos, ſanguinarios, bellicis turbis, ac tumultibus, rapiniſque, ac cædibus gaudentes. Tales porrò fuiſſe Idumæos, ſatis ad cognoſcendum
furit vel vnius Ioſephi teſtimonium. Is enim lib 4. de bello Iudaico nar-
rat, in tempore obſidionis Hieroſolymitanæ Zelotas in auxilium ſuum accerſiſſe Idumæos; gentem„inquit Ioſephus, turbulentam,& mu- tationibus rerum ſtudentem, atque gaudentem;& quæ vel paruis ſup- plicantium adulationibus,& blandimentis arma moueret,& in aciem tanquam ad feſtum pergeret. Et paulò poſt: Idumæi, ait, nulli par- cebant, cum ſint naturà ſuà crudeliſſimi ad occidendum: atque indif- ferenter tam ſupplicantes ſibi, quàm repugnantes; etiam communem ſanguinem,& communis templi reuerentiam commemorantes; gla-
miæ cap. 26.
Theodoret u⸗.
VERs. 40.
Idumæoriꝭi in- genia, G& me-
1 oſephus.
diis tranſuerberabant, ædes diripiebant, obuios quoſlibet occidebant;
contemptaque plebe, Sacerdotes veſtigabant, captõſque ſtatim occide- bant. In tantum præterea impietatis proceſſerunt„vt occiſos abiicerent
inſepultos, cùm tamen tanta ſemper Iudęis ſepulturæ cura fnerit, vt etiam cruce
Deut. 21.

168 CO MM EN T. I N
cruce damnatos, ante ſolis occaſum tollendi,& ſepeliendi præceptum diuinum habuerint. Sic Ioſephus. Ex quo liquet, poſteros Eſau fuiſſe ar- migeros,& feroces,& ſanguinarios, vt bene in illos, ſub perſona Eſau pa- rentis eius gentis, prædictum ſit ab Iſaac, Viues in gladio. Et fratri tuo ſeruies. Seruire alijs, naturaliter durum, aſperum,& odio- 9 ſum eſt. Verùm ſeruitus Eſau dupliciter mitigatur ab Iſaac, tum quòd non erat ſeruiturus Eſau alienigenis, aut barbaris, aut inimicis: ſed fratri, & conſanguineis ſuis: tum quòd furtura non erat ea ſeruitus perpetua, ſed aliquando excutienda, eratque poſteris Eſau, non libertas modò, ſed etiam regnum comparandum. Nec iſtud vaticinium Iſaac completum eſt in duobus illis fratribus Iacob& Eſau, ſed in eorum poſteris. Re- gnante enim Dauide, Idumæi ſubiecti ſunt Imperio Hebræorum. Sic e- Locus 2. nim ſcriptum eſt libro 2. Regum cap. d. Poſuit in IYdumæa custodes ſtatuèt- 34 K2.2. que præſidium:& fauta eſt vniuerſa Idumaa ſerniens Dauid. Hoc itaque v- ticinium Iſaac de ſubiectione Idumæorum ſub imperium Hebræorum 4 completum eſt, 70. annis,& eo amplius, poſtquam ab eo enunciatũ fue- t rat. Ac licèt pro magno malo ducerer Eſau, poſteros ſuos ſeruituros eſſe poſteris Iacob, fuiſſet tamen ipſis, ſi eo vti, vt par erat, voluiſſent, bonum & vtile. Improbos namque& inſipientes, prudentum ac bonorum im- perio teneri& regi magno illis bono eſt. Audiat lector elegantem ſupet Phalonis ſen- Ca re Philonis ſentétiam. Diſputans enim omnes probos eſſe liberos, im- tentia, Impro probos autem ſeruos, cùm ad id quandam memoraſſet Zenonis ſenten- bi melius eſſe tiam, ſubiũgit: Iſta Zenonis ſentétia, tanquã è fonte hauſta videtur ex lu- vt ſerunau: be dæorũ legibus. In his quippe narratur de duobus fratribus, altero frugi‚ al dan, 7, tero luxu perdito: quòd cõmunis amborũ pater miſeratus eũ qui àvirtute deſciuerat, precatus ei eſt, vt fratri ſuo ſeruiret; ſeruitutẽ(quæ videtur ma lũ maximũ) arbitratus rẽ eſſe inſipienti vriliſſimã;ne ſi ſuo relinqueretur arbitrio, in omnẽ prolaberetur licentiã. At verò ſub imperio melioris vi- uẽs, per eius curã, emendatis moribus, in melius etià ipſe proficeret. Hæc Philo in eo libre quem prænotauit: Qupd omnis probus liber. Et in libro, quem ſcripſit de nobilitate‚ in eandem ſententiam hæc addit: Ex Iſaac na- ti ſunt gemelli, diuerſis admodũ corporibus, atque animis. Minor vtriuſ- que parentis beneuolentiam demerebat obſequiis, laudatus ob id Dei te- ſtimonio: maior, ventri& libidini addictus, iure primogeniti ceſſit mi- nori. Sed mox ceſſiſſe pœnitens, fratri molitus eſt necem: amarus etiam, atque odioſus parentibus: quocirca illi vota pro minore fecere ampliſſi- ma, quæ Deus rata eſſe voluit: Alterum verò filium miſerati, hoc affecère beneficio, vt fratri eum ſubijcerent; rati fore perutile, ſi homo nequam, ſuæ poteſtati& arbitrio minimè relinqueretur. Qui ſi eam ſeruitutem libenter tuliſſet, potuiſſet mereri ſecunda virtutis præmia. Sed quia iu- gum excuſſit contumax, ſibi& poſteris ſuis magnam lucratus eſt igno- miniam. Sic Philo. Hanc Philonis ſententiam æmulatus Ambroſius, diſertiùs eam,& lu- 95 culentiùs tractaſſe mihi quidem viſus eſt. Verùm eius rei arbitrium& iu-
dicium permitto lectori, vtriuſque orationem inter ſe componenti, atque com
—

uet poſt&:
*
ei los ſu„
. mabla nuel in g 6 *.
lrer ducum 2 u a rioarnr 1 ungerr 1 e un
tbars aurit en ct non erat ex Wpen 3 Ehau,non!* Smadh. d varciniut 2 conin u, ſedin coi Erſtr. ni lmpetio h Eomm.i Doſuin in! dun 1 a haerſa 4 ſeruien D4. A daar dum ſud img es Hedemn poſtquam 1 S pcaait Hau, poſtetos E, run. ri,wt pareru T ſenr dr es, Ptudentul s chamm t. Audiatlech ⁸. nann. m omnes proh zelbens um memoral wubke aifonre 4 ideuu de duobusfras ☛ urat Rü vater miſc.uguin
ee ſeruid e Kudn Kuleiſinm
* 4 1 7 1VI uhmune le m
Juüis, i
. da odleq
Amqueretul- 5 Fic rrm cunda viftutsh
magnt deris lass Wad
6ENESIS GCAP. XXVII. comparanti. Sic autem ſcribit Ambroſius libro ſecundo de Iacob,& Vi- ta Beata, capite tertio: Eſau, vt benediceretur à patre, cogendo elicuit,& impetrauit: Sed eam tamen benedictionem accepit, quæ cum ſuperiore eongrueret,& conueniret, vt ſeruiret fratri ſuo. Etenim qui imperare non poterat,& alterum regere, ſeruire debebar, vt à prudentiore regeretur. Neque enim fuit ſancti Patriarchæ, vt filium ſuum degeneri conditioni ſeruitutis addiceret, ſed vt bonus pater, cùm duos haberet filios, vnum in- temperantem ſobrium& prudentem alterum, vtrique conſuluit. Intem- peranti præfecit ſobrium,& prudenti inſipientem ſtatuit obedire, quia inſipiens non poteſt voluntarius eſſe virtutis diſcipulus, nec perſeuerare in ſtudio, quoniam ſtultus ſicut luna mutatur. Meritòque ei libertatem proprij negauit arbitrij, ne velut nauis in fluctibus ſine gubernatore flui- taret, ſed ſubdidit eum fratri, ſieut ſcriptum eſt; Seruit imprudens pru- dentiʒvt ſic regentis imperio ſuum melioraret affectum& ideò ait: Super gladium tuum viues,& ſeruies fratri tuo. Domina enim eſt pietas crudelita- tis;& manſuetudo duris moribus præſtat. Seruit omnis, qui auctorita- tem puræ non habet conſcientiæ: Seruit quicumque vel metu frangitur, vel delectatione irretitur, vel trahitur cupiditatibus, vel indignatione exaſperatur, vel mœrore deiicirur. Seruilis enim eſt omnis paſſio, ſiqui-
dem Dominus dixit Ioan. cap. 8. Qui facit peccatum, ſeruus eſt peccati. Et
quod peius eſt, multorum ſeruus eſt, qui ſubiectus eſt vitiis,& ita ſe mul- tis dominis addixit, vt ſeruitio ei exire vix liceat. Hactenus ex Ambroſio.
99 Ad hunc locum ſpectat illa Baſilij egregia diſputatio in libro de Spiri-
tu Sancto, capite vigeſimo diſertè ab eo tractata. Apud homines, inquit, nullus eſt naturâ ſeruus. Aut enim, qui viribus preſſi ſunt, ſub iugum ſer- uitutis miſſi ſunt, vt in bello capti, aut ob paupertatem in ſeruitutem re- dacti ſunt, velut£gyptij ob famen ſeruitio Pharaonis obſtricti ſunt. Aut iuxta ſapientiam quandam,& arcanam diſpenſationem, qui inter filios deterrimi ſunt, parentum voce;& ſententia, ſapientioribus& meliori- bus in ſeruitutem addicti ſunt: id autem non in ſupplicium, ſed in be- neficium potiùs duxerit æquus rerum æſtimator. Nam qui ob ſenſus inò- piam non habet in ſeſe id quod natura imperat, huic expedit in alterius eſſe poteſtate; vt dum potentioris prudentiâ gubernatur, ſimilis ſit currui qui aurigam recepit, aut naui quæ nauclerum habet clauo aſſidentem. Hanc ob cauſam Iacob dominus fratris ſui Eſau ex benedictione patris factus eſt, vt ſtultus à ſapiente, vel inuitus beneficio affi- ceretur, quippe non habens proprium creatorem, vide- licet mentem: Et Chanaam ſeruituti adiudicatus eſt fratrum ſuorum, quoniam indocilis erat ad virtutem,& patrem habebat Cham hominem inſipientem. Sic Baſilius.
1
Comm. in Gen. Tom. 4. y
169
S. Ambroſ.
Ecclef. 27.
Baſilius.
Geneſ..

COMMENT. 1 N et, càm excutias,& ſoluas iugum eius de cer-
—
170 Tempuſque veni VSRSV. 40 uicibus tuis.
Dvul, qui fuère poſteri Eſau, regnante Dauide ſubiecti
Idumæi quã-
ſim heb m T(unt imperio Hebræorum, vt ſuprà dictum eſt:& in ea ſerui- uß
e— 8 4„ 2.„ f
go Iudæorum, tute permanſerunt annis plus centum quinquaginta, vſque ad Ioram regem ludæ, filium regis Ioſaphat. In huius enim
ꝙ quotses.
principatu receſſerunt Idumæi ab imperio ludæorum,& proprium ſibi regem conſtituerunt, ſicut ſeriptum eſt in libro quarto Regum cap. octa- uo. Ia diebus eins(Regis loram) receſſit Edom, ne eſſet ſub Iuda:& conſtituit ſibi regem. Ea porrò ſeruitute ſoluti, tunc Idumæi permanſerunt liberi vſ⸗ Idumai qu- que ad Hircanum Simonis filium, ex Aſmonæorum familia, Iudæorum b 46 19 2n S Pontificum ſimul;regêmque,à quo Idumæi non ſolùm rurſus Iudæis ſub- V denaa iugati ſunt, ſed inſuper religionem Iudaicam, cæremoniaſque accipere V Ioſephus. coacti ſunt, vt narrat Ioſephus libro decimo tertio Antiquitatum, ita ſcri- Hircanus Põ hens:Hircanus, etiam Idumeæ vrbes cepit Adora,& Mariſſam: edixit- 1 85 een de p que, vt circumciderẽtur, niſi mallent à propriis pelli ſedibus. At illi amore t · patriæ admiſerunt circumciſionem,& reliquam, iuxta Iudaicos ritus, vi- uendi formulam: atque ex eo tempore primum inter Iudæos cenſeri cœpti ſunt. Sic loſephus. Ex eo autem tempore- quo defecerunt à domi- n natu Regis loram, vſque ad principatũ Hircani, cuùxm imperio ludæorum iterum ſubditi ſunt, anni fluxerunt ampliùs octingenti: Siquidem loſe- phus initium principatus Hyrcani ſtatuit in Olympiade centeſima ſexa- geſima ſecunda. Pro illo, Excutias, ſiue, vt habent ſeptuaginta, cum depoſuerit, verbum an Hæbræum, quod eſt in hoc loco, interpretantur quidam dominari, vt ſit ſenſus, Tempuùſque veniet cùm dominaberis. Talis porrò dominatio po- teſt dupliciter accipi, vel abſolutè, vt ſignificetur, Idumæos non ſolum ſeruitute ludæorum liberatum iri, ſed habituros inſuper proprium re- gnum, proprioſque Reges. Quod ita contigiſſe, perſpicuum eſt ex illis Duldo Idu- verbis Scripturæ in quarto Regum, capite octauo: Receſſit Edom ne eſſet
mai,& quan- ſub Iuda,& conſtituit ſibi Regem. Poteſt etiam intelligi, Idumæos fuiſſe ali- din dominati quando dominaturos Iudæis, ſub quorum ipſi fuerant dominatione. ld ſint ludais. verò factum eſt, cùm Herodes regnauit in Iudæa: fuit enim ille patre An- tipatro Idumæo genitus: nec ipſe modò, verùm etiam poſteri eius, Iudæis dominati ſunt vſque ad excidium Hieroſolymitanum, Tito Imperatore factum, per annos, ſcilicet centum quinquaginta. Nimirum Herodes Ro- manorum auctoritate factus eſt Rex Iudæorum in Olympiade centeſi- ma octogeſima quarta, vt tradit Ioſephus libro decimo quarto anti- quitatum. Excidium autem Hieroſolymitanum competit in Olympiadem ducenteſimam duodecimam. Videat le- ctor quæ ſuper hiſce rebus ſcripta reliquit Ioſe- phus, tum libro primo de Bello udaico, tum initio libri xiiij. Anti- quitatum..
Oderat
II

— 1 pümä dio quano] lc
m, neeſſet 45 4 — dah h mhn amei perm ulden vonxotum fd.I lulen
einonſclum M tuanst
cam, cxtemq H x aum
no tertio Anct umint it Adoca,& 1Am:ei prüs pelliſeci& actlim elquam, iux roti prunum ut os cn mpote, quo ½ mnicr lrcani, c-um dluimn ids ocdingen lüal it in Olympia— dimt
tuagiota, tun Irün pretantut qun umnad Peris. Talsp ESmän ignit 5 lcü ngniticetuf, 11S J babitutos 1 loptl
U. ner ucha contig lle, Per
1„Pnit 1 nrin ludærtuip 1,8
Lre 11
ole J. irund Perololymlf Vur
Auodecimnſ 44 4
um 7.— Rlo lud.
0 d˙— d- V
idei wui. n 9
arum.
cCENRSIS CAp. XXVII 171
b Oderat ergo ſemper Eſau lacob pro benedictione qua benedi-
xerat ei Pater: dixitque in corde ſuo: Venient dies luctus patris mei,& occidam lacob fratrem meum. b C ck tibi mmodicum ambitionis ſtudium,& execranda fa-
mes auaritie, omnia rumpit, quãuis fortiſſima, naturalis amoris vincula. Efau ob ſibi prærepram benedictionem paternam,
103 Venient dies lultus patris mei,& occidam Iacob fratrem meum. Senſus eſt:
Veniet tempus mortis patris mei,& eo mortuo interficiam fratrem meum. Mortem Patrisfamiliâs conſequitur luctus filiorum,& cognato- rum. Itaque per id quod ſequitur, ſignificauit quod antecedit, Voluit au- tem Eſau occidere lacob, vel vt ita vlciſceretur iniuriam,& damnum ſibi ab eo factumʒ vel ſperans fortaſſe, eo interfecto, rediturum ad ſe ius pri- mogenituræ,& inualidam fore benedictionem paternam in eum colla- tam. Sed cur non eſt auſus occidere lacob, viuente patre? nimirum, pa- trem à quo eximiè dilectus& honoratus fuerat, non ſuſtinuit, nimio do- lore ob filij necem, opprimere,& obruere, ſimúlque perhorruit maledi- Kionem eius. Matrem verò ſuam Rebeccam nihil videtur curaſſe, para- tus poſt mortem patris, etiam viuente matre, necem fratri afferre:nam ne- ue eam multùm amabat, quòd ea ſemper fratrem ſibi prætuliſſet,& au- ctor fuiſſet occupandi enedictionem paternam;& offenſam eius, ac maledictionem paruipendebat: Quanquam vtriuſque pa- rentis maledictionem perhorreſcendam, Scriptura do- cet Eccleſiaſtici tetio: Vbi de maledictione matris, ſic eſt: Benedictio patris firmabit domus filio- rum, maledittio autem matris era- dAicat fundamenta.
X/A*

—— u⸗—,— ——õõʒ—— ———————
172 COMMENT. IN Nunciata ſunt hæc Rebeccæ; quæ mittens,& vocans Iacob fi- Verſu 42. jium ſuum, dixit ad eum: Ecce Eſau frater tuus minatur vt
vſque ad occidat te. Nunc ergo fili mi, audi vocem meam,& conſur- a 46 gens fuge ad Laban fratrem meum in Haram: habitabiſ- 4 que cum eo dies paucos, donec requieſcat furor fratris tui: b & ceſſet indignatio cius, obliuiſcatuùrque eorum quæ feciſti in eum:poſtea mittam,& adducam te inde huc. cur vtroque orbabot filio in vno die: Dixitque Rebecca ad Iſaac: Tædet me vitæ meæ propter filias Heth: Si acceperit lacob vxorem de ſtirpe huius terræ, nolo viuere. b b Vonopo reſciuit Rebecca quod Eſau tantùm dixerat in w-.
„ corde ſuo? S. Auguſt. in quæſt. 8 1. in Geneſim, ait fuiſſe id per diuinam reuelationem patefactum,& cognitum Rebeccæ. verum iſtud minimè cõgruere videtur cum narratione ipſius Scripturæ, quæ non ait, fuiſſe verba, vel cogitata,& conſilia Eſau reuelata
Rebeccæ, fed nunciata. Illud igitur verius dictu fuerit, licèt Eſau conſi- lium occidendi fratrem, à primo tacitum& occultum tenuerit, poſtea ta- men vel ex occaſione alicuius nouæ indignationis& offenſæ; vel per im- prudentiam, atque incogitantiam id aperuit, præſertim ſermocinãdo cum fidis ſibi,& intimis hominibus:& iſta via permanauit ad aures& notitiam Rebeccæ. Habitabis cum eo dies paucos. Hebraicè eſt(dies vnos) id eſt dies aliquot, ſiue paucos; quam phraſim, hodièq; habet ſermo Hiſpanus. Nam quia vnum in numeris minimum eſt, Hebræi vnos dies, vocant breuiſſi- mum,& minimum tempus. Et Rebecca quidem ita cogitabat, verùm ſe- cus euenit:habitauit enim Iacob in Meſopotamia per annos viginti.. Donec requieſcat furor fratris tui,& ceſſet indignatio eius, obliuiſcaturqus ioj eorum qua feciſti in eum. Hinc apparert, quanta in Iacob ira,& odio inflam- matus fuerit Eſau. Simul& illud liquet ad extinguendam, vel certè ad mitigandam iram valere plurimum, tum abſentiam eius qui læſit, tum longinquitatem temporis: dies enim, vt de mœrore ac dolore, ita de ira muſtùm minuit ac deterit. Ariſtoteles libr. 4. Ethicorum duplex facit ge- nus iratorum hominum, alios enim dicit eſſe procliues ad ſuſpiciendam, & deponendam iram;& vt facilè irritabiles, ità citò eſſe placabiles, quos vocat aενννεε, id eſt ſummmæ& incenſcæ bilis; alteros autem vocat ⸗Qνον
8 4. zvs, id eſt amaræ bilis homines, implacabiles, atque iræ pertinaces, nec niſi erun homi.[umpta vltione acquieſcentes: atque in hoc poſteriori iraſcentium ge- num genera. nere fuiſſe Eſau, ſupradicta Scripruræ verba non obſcurè indicant. Verba
Ariſtotelis, ſi ea noſſe auer lector, huiuſcemodi ſunt: Iracundi ſunt ir- ritabiles, celeritérque iraſcuntur: Sed iidem ſunt placabiles, iraſcendique ſinem citò faciunt, quod quidem in illis oprimum eſt. quod illis propter- ea contingit, quia iram non comprimunt, neque cohibent, ſed ſtatim in- iuriam acceptam, ſi quidem poſſunt, referunt: iccircò vocant eos&ννε quaſi

N — min Har
GENESIS CA p. XXVII. b 173 quaſi dicas ſummopersè bilioſos,& iracundia exardeſcentes, vnde nomen natum eſt. At qui ſunt amari, quos ²wexdass nominant; propemodum ſunt implacabiles, diuque in iracundia perſeuerant. Iram enim compri-
duic A d dird munt, quæ tum quieſcit cùm iniuriam vlti fuerint. VItio enim iram ſedat, q eu Snau doloris loco voluptatem afferens. Sed ſi non poſſint vlciſci, quaſi graui turqueco A Wien quodam onere premuntur, intra ſe iram concoquentes. Ad iram verò in nte undel— un ſe ipſo conquendam longo tempore opus eſt. Sic Ariſtoteles.
106 DPoſtea mittam,& adducam te inde huc. An hoc fecerit Rebecca, non eſt 8— proditum in ſacris litteris. Hebræi tradunt, Rebeccam miſiſſe nutricem cceperu A byMn ſuam Deboram, quæ ſecum venerat ex Meſopotamia, accerſendi lacob
gratià: quam fuiſſe in comitatu lacob cùm redijt ex Meſopotamia in Pa- 1 læſtinam, patet ex hiſtoria, quæ narratur infra capite trigeſimo quinto.
Nebecca 1 acln
Guod Elu. 3r ens Cur vtroque orbabor filio in vno die? Vnde hoc ſequitur? An quia ſi Eſau J1.n Cenelt 1 len adoriretur occidere Iacob,& hic ſe fortiter defenderet, fieri poterat vt „...„ 4, 11 lei mutuis vterque vulneribus conciderent? An quia Eſau, occiſo fra-
dum,& co à Kaa te videtut cu t cwoehi- agirta,& co E Lhun s didu fuerit N i Eaua
tre,& parentum indignationem, ac maledictionem timens, longè à conſpectu,& ſocietate parentum aufugeret,& ſic eo Rebecca orbaretur? An quia ſi Eſau fratrem occidiſſet, eum Rebecca, pro filio non erat
Koccultum t t idrir habitura, ſed maledictis& diris eum mationis& 0 Ezwh b deuoueret,& pro mor-
uit, prxſerim r— chäce tuo haberet: 3 permanaui As KLrer 8 1 X— X
.* 2N 4 lebruicè eſt( zſuet . G ec; habet ſern I mb 1* Fe le Dt 1 Dno. dus 1 am n.
4 auidem aac a ichfell 8* 4
.. 1 oipe. D 4 A Wäall. opotamia pet 3 9 .n . 4 1 dusſcan
ſet indignatne—
aanta in lacob odio ad extingnd. Rlc
de matote i hicori d Jexuc br. 4. Ethicor
L. jedenl ſſe procliuu ε ſjicr 24 66 abie
5 6 1 1

vIGESIMV MOCGCTAVTV M GI1NESLS5.
ARGVMENTVM.
Tacob profectus in M eſõpotamiam, Hahet in itinere admirabilem cuiuſ- dam ſcalæ viſionem, Deig ampliſama- ſibi dantis promiſſa. Quapro-
pterlocum illum conſecrat, voueiq Deo ſuorum bonorum decimas.
E OcaAVIT itaque Iſaac Iacob,& bene- *dixit cum, præcepitque ei,dicens: Noli
A—— —.=. 5 22*— 4
accipere cõiugem de genere Chanaam: RNh ‚Lſed vade& proficiſcere in Meſop ota- N6 G miam Syriæ, ac domum Bathuel, patris 3 madlis tuæ,& accipe inde tibi vxorem .—2 qe flliabus Laban auunculi tui. Deus au- 3 tem omnipotens benedicat tibi,& creſcere te faciat, atq; mul- 4 tiplicet, vt ſis in turbas populorum. Et det tibi benedictiones Abrahæ,& ſemini tuo poſt te vt poſſideas terram peregrina- 5tionis tuæ, quam pollicitus eſt auo tuo. Cumque dimiſiſſet eum Iſaac, profectus venit in Meſopotamiam Syriæ ad Laban hilium Bathuel Syri, fratrem Rebeccæ matris ſuæ. Videns au- tem Eſau, quòd benedixiſſet pater ſuus Iacob,& miſiſſet eum in Meſopotamiam Syriæ, vt inde vxorẽ duceret;& quòd po
penedictionem præcepiſſet ei, dicens, Nõ accipies vxoremn de b b filiabus

NTVM.
het in tiner 4 Aauim 1 ma ſili Aurii iſede Deo ſuorun 4 Aᷣ uden
aque lſaac! E ræcepitque* 1n. ugem de ge admn proficiſcen ulen acdomum Es uo X accipe im 4 4 abanauunc i le L creſcere teſ 8. un. Eü dertt Ne 8 un. Etde mg dp ofſideas te uo tuo. Ct 5 ail ſofotamun Nſis peccæ mafrs d iiler⸗
GENESIS CAbD. XXVIII. 175 filiabus Chanaam: quõdque obediens Iacob parentibus ſuis
7
iſſet in Syriam: probans quoque quòd non libenter aſpiceret 8
filias Chanaam pater ſuus:iuit ad Iſmaëlem,& duxit vxorem, abſq; ijs quas prius habebat, Maheleth filiam Iſmatl filij Abra- ham, ſororem Nabaioth. Igitur egreſſus lIacob de Berſabee, pergebat Haran: Cùmq; veniſſet ad quendam locum,& vellet in eo requieſcere poſt Solis occubitum, tulit de lapidibus, qui iacebant,& ſupponens capiti ſuo, dormiuit in eodem loco. Vi- ditque in ſomnis ſcalam ſtantem ſuper terram,& cacumen il- lius tangens cælum: Angelos quoque Dei aſcendentes& deſ- cendentes per eam:& Dominum innixum ſcalæ, dicentem ſi- bi:Ego ſum Dominus Deus Abraham patris tui,& Deus Iſaac: Terram, inqua dormis, tibi dabo& ſemini tuo. Eritque ſemen tuum quaſi puluis terræ:dilataberis ad Occidentem,& Orien- tem& Septentrionem,& Meridiem⸗& Benedicentur in te,& in ſemine tuo cunctæ tribus terræ. Et ero cuſtos tuus quocun-
que perrexeris:& reducam te in terram hanc: nec dimittam,
niſi compleuero vniuerſa quæ dixi. Cumque euigilaſſet lacob de ſomno, ait: Verè Dominus eſt in loco iſto,& ego neſcie- bam. Pauêènſque, Quam terribilis eſt, inquit, locus iſtelnon eſt
hic aliud, niſi domus Dei,& porta cœli. Surgens ergo Iacob
mansè, tulit lapidem, quem ſuppoſuerat capiti ſuo,& erexit in titulum, fundens oleum deſuper. Appellauitque nomen vrbis Bethel, que priùs Luza vocabatur. Vouit etiam votum, dicens: Si fuerit Deus mecum,& cuſtodierit me in via, per quam ego ambulo,& dederit mihi panem ad veſcendum,& veſtimen- tum ad induendum, reuerfuſque fuero proſperè ad domum patris mei: erit mihi Dominus in Deum,& lapis iſte, quem erexi in titulum, vocabitur domus Dei: cunctorùmque quæ dederis mihi, decimas offeram tibi.
PRAFEATIO.
△—
o 4 2 f 5,5₰
3
2
*— 5 89 S
NNA 4 84 5
1 8 /4 g
MN patre ſuo miſſum in Meſopotamiam, cum is ageret ætatis T annum Juintum& ſeptuageſimum, patre eius annos na-
to cen-
9 10
II
12
13 14
21 22
Euſebius.

Tempus mortis Ii- masclis.
§. Auguſt.
to centum triginta ſeptem. Sedenim aperta in pautis iſtius ſcriptoris verbis eſt diſcrepantia& repu gnantia. Cum enim Iſaac ſexagenarius genuerit lacob& Eſau, vt dictum eſt Geneſ. 2s. neceße profectd eſtin an- n ætatis Iſaac cenieſimo trigeſimo ſeptimoafuiſſé acob non ſeptuaginta- uinque, vt ille auctor ait, ſed ſeptuagintaſeptem annorum. Hac igitur ætate Iacoborelicta paterna Dèomo,& vrbe Berſabee, cepit iter in Meſopo- amiam:& Hpc nos ſupri, in exordio capitis vigeſimi ſeptimi euidenti argumentatione concluſimus. b RAinc porro efficitur ante Iſtam profectionem Iacob, annis quatuorde- cim, mortuum fuiſſe Imaélem fratrem Naac. Iſmaël quippe aunis qua- tuordecim fuit prior natu qudm Iſdac, vt ex capite decimoſexto& vige- ſimoprimo Geneſis manifeſtum eſt. Vixit autem centum trigintaſeptem annu, vt ſcriptum eſt Geneſ.25. Ergo; ſi erat Iſaac annorum centum tri- gintaſéptem, cum miſit Iacob in M eſopotamiam; id quatuordecim annl poſt mortem Iſmaëlis eueniſſe neceſſe eſt. Quod igitur in hoc capite,& veyſu nono ſcriptum eſt, Eſau iiſſe ad Iſmatlem,& vVxorem duxiſſe eius filiam, non de perſona Iſmatlis intelligendum eſt, vtpote aliqudt iam anunus vita defuncti, ſed de] maklis familia& gente. Qu autem animo Bſau acceperit vxorem filiam Imalis, an vt gra- tificaretur parentihus ſuis valdè offenſis ob vxores eius Chananæas, vt
ſupra dictum eſt ſub finem Capitis vigeſimi ſexti,&in hoc ipſo loco ca- I
2
pitis vigeſimi octaui: an potius quo vehementins irritaret& offenderet
parentes, tanquam malè de ſe meritos, ahlata nimirum ſibi dignitate primogenituræ, denegatãque Benedictione, in dubio&& incerto reliqui Rupertus:illud tantum affirmans, quocunque id animo egerit, malè eum atque inſipienter egiſſé· Scribit autem Rupertus ad hunc modum Aut ve- lut inſipiens, ant tanquam verꝰ ſtultus fecit hoc Eſau. Nam ſi tædium matris, aut offenſionem paterni animi lenire voluit, inſipientiæ fuit fa- cere id conſultis parentibus, quos iam in alijs vxoribus offenderat, ad ſer- uilia nempe AZeclinando tabernacula,& cum eiestis? domo Abrahæ, ex- hereditatiſque, ob idque patri ſuo infenſis, coniugij ſocietatem contrahe- re. Sin autemquod verius eſt, quia parentibus quoque propter Iacob ira- tus erat, id fecit, qud amplius eos offenderet,proculdubio ſtultus fuit. Sed veriſimilius eſtʒfeciſſe id Eſau cupientem gratiſcari parentibus, ex gente tam conſanguinea ipſis„Vrorem accipiendo, vt ex ipſa Scripturæ nartd tione non obſcurè ſignificatur.
Pramonendus& prædocendus hoc loco e Ledtoy, id quod ſcitè adno-3
tauit Auguſtinus libro de Cinitate Dei cap. 35. quemadmodum cum
fupra

ane 8 2 4 funj hh uſe 2 1 uhn e Dtem mnnd 3
tin
Berſchee cyin— I 5 f.141 n 1
kauem Juclb, 3 a un ſauu. lhnuli u un ex caute den autem eutun 8 rat ueſa ic uun n wmian; il u 1 Wna 24 Lin⸗ difn, muaelem 6 Kwmw telligendumtf d familia Cear crem flim I 4 100 vxxores eius u ſmi ſexti Gin vi jementus rritat„ f Alata ninin 95e zame, in dulud 7 un mueid aninu 8 upertu d huuc 8*
38 fecit h hac Fſu
lenire: voluit, um 1p d
4 Ar ſ, cuniugij ſaci 7 Went ibu⸗ nuuyie d t, pr. cul laui A em cnees V u
exy jendo,u!
inde aliud ſemen Abrahæ, quod erat in ancille filio,&
8* 1NV 1
1
GEENESIS CAr. XNXVIII. 177 76 pr Gen ar. Deus Abrabæ divit: In Haac vocabitur tibi ſemen, Ceteri omnes flli Abrahæ, tam ex Agan, quãm ex Cetura excluſi ſunt partitipatione diuinari prumißi oni, quæ datæ ſunt Ahbrahæ ac ſemini eius: ita cum Iſaat miſit Iacob in Meſopotamiam, dixinque eiſ vt tradi-
tur in hoc capite) Det tibi Deus benedictiones Abrahæ,& ſemi-
ni tuo poſt te, vt poſſideas terram peregrinationis tuæ, quam pollicitus eſt auo tuo: Segregatum eſt ſemen Iſaac per E Jauss partici- patione diuinarum promiſßsonum quarum ſöolum ſemen Iſaac per Ia-
cob futurum erat Petsp Verba Säcti Auguſtini hec ſunt. Hic iam in-
telligimus ſegregatum ſemen lacob ab alio ſemine I ſaac„quod factum
7 r Eſau. Quando enim dictum eſt Abrabæ: In Iſaac vocabitur
tibi ſemen, pertinens vtique ſemen ad ciuitatem Dei ſ Eparatum 67
quod futurum erat in filis Ceturæ. Sed adhuc erat ambiguum de duobus Geminis flijs
Iſaac, ad vtrumque, an ad vnum eorum tantunnilla benedictio pertine- ret:& ſi ad vnum, quiſnam eſſet illorum. Hoc autem nuc declaratum eſt,
cum prophetic 2 Haac henedixit Iacob,& dixit ei, Et eris in congre- gatione gentium:&, Det ribi Deus benedictionem patris tui. Si. Auguſtinus.
PRIMA DISpPpVTATIO.
An locus, in quo Iacob vidit ſcalam pertingentem vſque ad cælum,
fuerit mons Moria, in 24 Ffabricatum poſtea eſt templum Hieroſoll-
mitanum- Juper illis Verbu,
Cemazne veniſſet ad quendam locum,& vellet in eo orcouieſ cere poſt Solis occubitum, tulit de hpidibus qui iacebant; & ſupponens capiti ſuo, dormiuit in eodem loco.
—
VILTORVM eſt ſententia, eum locum„in quo lacob ha- 5 buit Viſionem huius ſcalæ,& Dei ſecum. loquentis, fuiſſe montem Moria, vbi. Abraham voluit immolare Deo filium
G2 4 ſuum Iſaac;& vbi multa poſt ſecula ædificatum eſt tẽplum
8.
à Salomone, vt traditur 2. Paralipomenon cap. 3. Arbitran- tur enim iſti quèd facob poſt illam viſionem dixit, Dominum eſſe in
loco illo,& ibi eſſe Domum Dei,& portam cœli;& quòd vbi ſtatuerat
ipſe lapidemi in titulum& monumentum ſuæ viſionis, vocatũ iri domum Deiz; hæci inquam verba manifeſtam continere pr ophetiam Hieroſolymi-
VERS.I
Gen. 24.
tani templi ædificandi aliquando in eo loco. Sed qui ſum iſtius opinionis
Comm. in Cen. Tom. 4. 2

178 C O M M E N 1. 1 N robatores& ſectatores? Hoc ſcilicet autumant Hebræi Hebræos ſecuti& 3... ⸗ 17 Hebrai, Lyra ſunt Lyranus, Caietanus, Lippomanus, aliicue complures: idemque habet n nus, Set a⸗ Hiſtoria Scholaſtica ſuper librum Geneſis capite. 73. Quinetiam Beatus 1 8. 4„ 4 2 4 3 4 2eyolaſtca. Augultinus hoc ipſum innuere videtur Quæſt. 83:in Geneſim: nam cùçm
8. Auguſt memoraſſet illa verba, Dominus eſt in loco iſto,& non eſt hic aliud, niſi domus Dei,& porta cæli, ſubiungit ipſe:Hæc verba ad propheetiam pertinere, quia ibi futurum erat tabernaculum, quod conſſtituit Dominus in hominibus in primo populo ſuo. Portam autem cæœli ſic intelligere debemus, tanquã inde fiat aditus credẽtibus ad capeſſendum regnum cœlorum. Et paulò infra, Quæſtione 85 Quod lacob, inquit Auguſtinus, voto promiſit de- cimas domui Dei futuræ in loco illo, prophetia eſt domus Dei ibi olim futuræ,& iccirco appellauit locum illum, Domum Dei. Hæc Auguſtinus.
Verùm, iſtam opinionem multis rationibus Thoſtatus ſuper cap. 1 2.&· 18. Geneſis arguit,& conuincit falſitatis,& ante illum Borchardus. Nos Prima Ratio. aliquot, grauiores ſcilicet, Hrmiorêſque rationes breuibus exponemus. la- cob profectus eſt ex vrbe Berſabee, vt hic dicitur, in Meſopotamiam, quæ quidem Orientalis eſt, multümque Septentrionalis comparatione Palæ- ſtinæ: Hieruſalem autem, magis eſt occidentalis, quàm Berſabee. Iacobo igitur ex Berſabee, quæ magis orientalis eſt, quàm BHieruſalem, eunti in Meſopotamiam, valdè remotum& deuium fuiſſet, tranſire vrbem Hie- ruſalem, mulrtùm nempe declinando à recto itinere. At verò tranſire vrbẽ Bethel, quæ erat magis Orientalis quàm Berſabee, conueniens erat itioni in Meſopotamiam. Cuius rei non leue argumentum eſt, quòd Abraham veniens ex Meſopotamia in Chananitidem, primò venit in vrbem Siché, & Hai& Bethel. Deinde locuma in quo lacob habuit illam viſionem, i- Secunda ratio pſemet appellauit Bethel, cum prius diceretur Leuza, quæ quidem vrbs erat iuxta Sichem,& Hai,& prope celebres illos montes Garizim& & Hebalhæc autem loca ſatis multum diſtabant ab vrbe Hieruſalem. Eu ſebius certè, ſiue Beatus Hieronymus in libro de locis Hebraicis ait, Be- yrie rubse thel duodecim milliaribus diſtare Hieroſolymis. Adhæc, ſi locus ille fuil- ſet,vt aiunt, mons Moria, non ſanè dixiſſet Iacob: Derè Dominus eſt in loco 9 iſto,& ego neſiebam. Siquidem lacob ignorare non potuit, montem Moria multis de cauſis fuiſſe Deo ſacratum. Illic enim Abraham iuſſu Dei, ſa- crificare voluit filium ſuum Iſaac. lllic Deus ei apparens immolationem rohibuit Iſaac,& pro eo ſacrificandum exhibuit arietem. Illic magnifica data ſunt Abrahæ promiſſa, ſanctiſſimo Dei iureiurando firmata: ac de- mum illum locum appellauerat Abraham, Dominus videt,& inde poſtea manauit illud prouerbium ſuper eo loco: In monte Dominus videbit, Vt ſcriptum eſt Geneſ. 22.
Hayha ee,-,. Illud quoque magnam huic ſententiæ fidem adſtruit, quod legitur in Te„, b. 3. libro 3. Regum cap. 1 2. Ieroboam, primum regem Iſracl poſt diuiſionem Regi cap. 12 regni Salomonis factam ſub eius filio Roboam, poſuiſſe in Bethel Vitu-
lum aureum, yt in eius cultu detineret populum, ne cupido eum inceſſe- ret eundi ad templum Hieroſolymitanum, vbi regnabat Roboam. Ex quo apparer, locum Berhel, longè diuerſum ac diſſitum fuiſſe à monte Mouie & vrbe
Geneſ. 22.
△.Ʒ

1I
un lehrr Am G ENESIS CAP. XXVII. 179 eanlud 3 uh& vrbe Hieruſalem. Verba Scripturæ in eo loco hæc ſunt: Dixit Teroboam Sn. 3 Sramla 3„ corde ſuo, Nunc reuertetur regnum ad domum Dauid, ſiaſcenderit populu 6 ei.83 n G= wach iſte vt faciat facrificia in Domo Domini, in Hieruſalem,& conuertetur cor po- mnch Lbs fin puli huius ad dominum ſuum Roboam regem Iuda.& interficiet me,& reuer- 4 kofden 1 hrna tetur ad eum. Et excogi tato conſilio feeit duos Witulos aureos, dixit eis, Noli- uit Domit bonu te vltra aſcendere in Hieruſalem. Ecce dij tui ſratl qui te daea de Terra emrelligere du um Aeg)ypti. Peſauitque Véune 20 Berhel,& alterum in Dan. Prop 3 Anceannr ategaum cc e. km pium regis Hieroboam factum, locus Bethel, antea religioſiſſimus& ſan- Aog tinm Feromt ctiſſimus, factus eſt poſtea infamis,& probroſus, arque abominandus:nec phetu eſt das Wutihg amplius Bethel, quod ſignificat Domum Dei, ſed Permanec. quod ſonat Homum Der B ugän Domum ldoli, nominatus eſt, vt tradit B. Hieronymus in ibro de locis
Hebraicis in voce Bethel. Præterea in iſto loco, qui viſione lacob nobilitatus eſt, vrbs fuit, cui S. Hieron.
nomen erat Luza; quem locum Iacob, ob admirandam viſionem, quæ in
eo loco ſibi conxigerat, appellauit Bethel. At vrbem iſtam Bethel, quæ di.
ta fuerat Luza, diuerſam fuiſſe ab Vrbe Hieruſalem, manifeſtiſſimum eſt
Th 4 8 dus lholtat 2 ap 11 7 a uum 1 4 aaus. 4 4 mones breud onemm.
— 4 4 cdicitur, in M amang
eons wonelt ex eo, quod in lib. Iudicũ cap. 1 traditur hiſce verbis: Iebuſæum habitatorẽ Qainra vae lentals, quan Sdet. lu Hieruſalẽ non deleuerunt filij Beniamin:habitauitque lebuſaus cum filiis Ben- ct quim Hi an, en iamin in Hieruſalem vſque in præſentem diem. Domus quoqus Ioſeph, aſcendit um fulllet, in Andent in Bethel. fuitque Dominus cum eis. Nã cum obſiderent vrbem, quæ prius Luzn to ttinere. I nanlen vocabatur, viderunt hominẽ egredientẽ de ciuitate, dixeruntque ad eum: Ollẽde Berſabee, cod t=bSecu! nobis introitum ciuitatis;& faciemus tecum mi ericordiã. Qui cum oſtendiſſet rgumentum 4 dd be eis, percuſſerunt vrbem in ore gladij hominem autem illum,& omnem cognatio- em pcimòvei t Aàdens nem eius dimiſerunt. Qui dimiſſus abiit in terram Hethin,& ædificauit ibi ci- lacob babuit 1e kilorr 3 nitatem, voeauitque eam Luxarquæ ita appellatur vſque in præſentem diem. retut leurs— auic Ex iſtis verbis ſeripturæ alia ratio conficitur adid quod probare volu- 8,, -1.ee illos 1 sEm mus, cõfirmandũ. Dicitur enim iſtic, Bethel captã& poſſeſſam eſſe à filijs SDfe ccub Ioſeph, idéêmque traditur in lib. Ioſue c. 16. At Hieruſalé pertinuiſſe primò adiſtabant 85 1 vun ad tribũ Beniamin, poſtea verò ad tribũ luda, perſpicuũ eſt ex cap. 1 8.10- libro 3 4 4 9 ſue, vbi Hieruſalem numeratur inter ciuitates, quæ ceciderunt in ſortem lolyms. Beniamin:pertinuiſſe autem Montẽ Moria& Hieruſalem ad tribum luda, ſet lacob: Ue 8 mmus patet ex illis verbis Pſalmi 77. Repulit tabernaculi loſeph,& tribu&phraim gnorare non po* non elegit: ſed elegit tribum luda, montẽ Sion quem dilexit. Idemꝗque patet ex Oohi- Aaze eis llic enim A4d. M vltimis verbis cap. 1 5. loſue. Et locum ilum partim fuiſſe ſorris Beniamin, que Jola,he Deus ei appa Sm b partim luda, fignificatur Ioſue 18. Si quis autem nobis contradicat, pro- merbibuit ar r Men pterea quòd in eodẽ capite,& in eodẽ Catalogo ciuitatũ tribus Beniamin Dei iuteiug u memoretur etiam Bethel;& B. Hieronymus in libro de locis Hebraicis Hieron). dum Deminal L- dicat, Bethel cecidiſſe in ſortem Beniamin: hoc ſanè non eleuat robur&
Ia nuns d! vim rationis noſtræ. Nam vt ſit verum, quod tradunt duo Hebræorũ Ra- 000. 77
pini Kimhi& Iſaias, duas fuiſſe vrbes Bethel;quarum vna fuit in ſorte fi-
1.344 E wollh liorum loſeph, altera in ſorte filiorum Beniamin vträque certè diuerſam entix hde 5 0l6, fuiſſe ab vrbe Hieruſalem, confiteri neceſſe eſr. Ac de illa quidem extra rimum Ied 2 A N controuerſiam eſt: de hac verò Beniamitica, etiã dubitari non poteſt: cm Koboamk duus in Catalogo vrbium Beniamin, primò memoretur Bethel, deinde poſt ali- — fopalum 5 bun quot alias vrbes memoratas, recenſcatur Hieruſalem.
mum lu A me 2 2
um 4c Genn
8

180
Septima ratia·
loco, ad eiuſldem rei con
Borchardi qui ante annos trecentos vixit: cuius au laus. ctis Palæſtinæ, haud paruipendenda eſt. A omniaque eius loca pedibus ſuis obi voluit:atque in his ſæpiuùs perluſtran
batos, qui de locis Palæſtinæ ac I periri, vrbem Hieruſalem fuiſſe aliquo tem tem tanquam vno& proprio nomine: ho ſignificat domum Dei,c Dei quod in ea vrbe era
onueniebat idn
COMMEN T. I N His accedit, nuſquam vel in diuina Scriptura, vel apud Auctores pro-9 5 erræ ſanctæ diligenter ſcripſerunt, re- pore nominatam Bethel, ſal- c autem dico, quia prout Bethel omen in Hieruſalem ob templũ t, in quo ſolo totius orbis terrarum loco, cultus Dei, ſecundùm legales cæremonias agi& celebrari poterat. Lubet hoc firmationem adſcribere ſententiam Borchardi, ctoritas, cum agitur de locis ſan- dijt enim ipſe regionem illam, re, oculiſque ſpectare,& contemplari dis,& curiosè obſeruandiis totum decennium conſumplit. Nec ſua contentus priuata vtilitate, laborem hũc 3 ſuum ac diligentiam, in commune ſtudioſorum ſacræ Scripturæ bonum conferens, librum, breuem quidem, ſed perutilem, edidit, qui Deſcriptio
Terræ ſanctaæ prænotatus eſt. Borchardus igitur in prima Parte haius libri, 4
& capite ſeptimo, numero 37. ſcribens de
vrbe Bethel, ſic ait: Ex Hai, ad
leucam vnam ferè contra Aquilonem, paululum tamen declinando, eſt Bethel ciuitas, quæ prius Luza vocata eſt, in tribu Beniamin. In hoc loco Iacob, cùm proficiſceretur in Meſopotamiã, fugiens Eſau fratrem ſuum,
lapidem capiti ſupponens obdormiuit;
viditque in ſomnis ſcalam,& An-
gelos aſcendentes ac deſcendentes:& erexit lapidem in titulum, appella-
uirque nomen loci illius Bethel, id eſt, Domus Dei. Erranti
itur, qui pu-
tant, hanc Bethel fuiſſe Hieruſalem: cùm co tempore Melchiſedech re- gnaret in Hieruſalem; eſſetque tunc vrbs illa glorioſa. Si autem Bethel b fiſſet Hieruſalem, non vtique lacob dormiuiſſet foris in agro, ſed diuer-
ſatus fuiſſet apud Melchiſedech, aui ſui Abrahæ amiciſſimum. Præterea, 1
adhuc hodie in hac vrbe Bethel, oſtenditur lapis erectus à lacob in titu- t lum;& ſepulchrum Debboræ nutricis Rebeccæ ſubtus in valle, de quo b ſcriptum eſt infra Geneſ. 3 5. Hæc autem monumenta, conſtat non eſſe in
vrbe Hieruſalem. Auctores porrò iſtius opinionis non aliud habent fun-
qamentum,niſ certos quoſcam verſus qui vulgo feruntur;ge nullius ſum auctoritatis Sunt autem verſus huiuſmodi:
Solyma, Luza, Beth el, Hieruſalem, Iebus, Helia: Vrbs ſacra Hieruſalem dicitur atque Salem.
8..... 1. Cæterum à ſic opinantibus, libenter equidem doceri vellem, in quo t loco veteris, aut Noui“ Teſtamenti legerint, Hieruſalem aliquando dicta
8
fuiſſe Luza, vel Bethel; niſi fortè velint, templum Hieroſolymita- num appellari Bethel; quia eo nomine ſignificatur Domus
Dei. Sed hoc eſt laborare in æquiuocoad hanc enim ſententiam, omnis Eccleſia dici poſ-
ſet Bethel.
Hactenus ex
Borchardo.
5 ECVN

uuſß ua vclan.—*
dere lent. witas cum S La — de locha. uht emm* onem llqaeſpe 8.— orrenn Kcuriost d enäis m Priuaa vi An Ldotend ocum ſacræ trebam nnilem, cdi u D tur in prim t. e huuik —:kErR. ululum tam lnnb, in widu hden er. ln bork iä, fugiens IEtarenk dirque inſoä 1 dm xi apidem 1— dum g omus Dei Ei E r,g. n co tempors d ilece illa glotiol 4 uem k
VvIde Beihe
miuiſſet forid bo ſüt
brahæ amici fam. hmn rur lapis erech acod ir cbeccæ ſubi*⁸ lle, 4
monumenta A oe
ooinionis nof t.
4. Ml. wenn Iebus, Ha— itur 41§alet „uidem do ana Beru r Hierulal f. rmm(olfml . t Po) lint templun„ nrnl
1 .
. 412 d
nomine eim rquiuocoi 1
undcht sF leha I
Lctenus
½ ra ardo.
1 bubett au vulgo ferd. Krul “ X 8
69 en 1 qunb
181
—
GENESIS CAP. XX VIII
—
SECVNDA DISPVTATIO. Cur lacoh„&incomitatus,& pedes atque inops miſſüs ſit
in Meſopotamiam. b Juper ilis Verbis,
Cuùmq; veniſſet ad quendam locum,& vellet in eo requieſce- re poſt Solis occubitum, tulit de lapidibus qui iacebant,& ſfupponens capiti ſuo, dormiuit in eodem loco.
IRANDVI fortaſſe cuipiam accidar, Saãum virum Ia- 94 9 cob, opulentiſſimi patris filium,& ad ducendlum vxorem N miſſum ab eo in longinquam regionem, non eſſe miſſum Ncum numeroſo famulorum ſeruitio, honoratôque amico- rum comitatu, atque ingenti copia, tum rerum itineri com- modè faciendo conducentium, tum eriam pretioſorum munerum, ad La- ban ſocerum, aliõſque cognatos ſibi demerendos. Æſtimet lector, quanta cum opulentia,& magnificentia, ſeruus Abrahæ, eundem in locum miſ- ſus ſit, vt inde vxorem duceret ad lſaac. Sic enim ſupra Gen. 24. ſcriptum eſt, Tulit(ſemuus Abraha) decem camelos de grege domini ſui,& abijtex om- nibus bonis eins portans ſecum, profeltuſque perrexit in Meſöpotamiam. Ve- rumenimverò, tantæ ſolitudinis,& paupertatis Iacob, rationes aliquor ſatis idoneas,& probabiles tradunt Doctores. Theodoretus quæſtione in Geneſim. 8 2. refert hoc ad iluſtriorẽ Diuinæ prouidentiæ erga Iacob declarationem, ita ſcribens: Cur Iacob tantas benedictiones adeptus, fra- trem fugit,& ſolus, rebùſue neceſſariis carens, abiit peregrè? Sed nimi- rum id factum eſt, quò manifeſtius diuina prouidentia declararetur in rebus quæ videntur ⸗duerſæ: Nam quibus omnia proſperè ſuccedunt, non ſatis intelligunt quantis bonis fruantur. Hac de cauſa lacob aufugit, & ſolus eſt peregrmatus, vt locupletiſſimus poſtea rediens,& ipſe expe-
VERS. I1.
Theodoretus.
riretur quanta ſit prouidentia Dei hominum;& alios doceret hanc Dei
euram& prouidentiam. Sic Theodoretus. 11 Præterea voluit Deus id fieri, quo ſancti Iacob in Deum fides,& pie-
tas& fiducia vehementiùs excitaretur,& augeſceret, atque illuſtrior a-
Pud omnes exiſteret, vt qui humanis opibus, præſidiiſque omnibus orba-
tus, ex diuinarum modò' promiſſionum expectatione, ac diuinæ munifi-
centiæ fiducia totus penderet. Et vt ille poſtea ex pauperrimo factus opu- lentiſſimus, maximas Deo gratias perpetuò ageret, cuius ſolius benigni- rate, ex tanta rerum omnium inopia, in tantas bonorum copias euaſiſſet.
Id porrò ille gratiſſimo animo agnouit,& prædicauit. Rediens nempe in
Chananitidem ex Meſopotamia his verbis precatus eſt Deum, vt legimus Geneſis 3 2,Deus patris mei Abraham,& patris mei aac, Domine, qui di- xiſti muihi: Reuertere in terram tuam,& in locum natiuitatis tua,& benefaciã
2 3

———
182
tibi:minor ſum runstis miſerationibus tuis,& veritate ſui Tordanem iftun,& nunc cum duabus turmis regre-
ruo.in baculo meo tranſus ſed allegoricam rationẽ ex-
§. Aug. dior. S. Auguſtinus aliam quandam huius rei oſuit. Ait enim ſanctum Iaco 1 vxorem, præfiguraſſe filium Dei, ꝗ deſponſaret in fide, ac mi euntis in Meſopotamiã, nec aliud ſec humilitatis,& paupertatis ba 5. Auguſtini in ſermone de tempore 79. hi ando filium ſuum mittebat in Meſopotami
qu
legimus, quò
qu
ferebat. Iacob verò Chriſtum D lieribus regionis ꝗq nem longinquam vt ibi vxorem acciperet, qui
VIVrynigenitum ſuum, qui repudiata ſynagoga,
Actor. 13. cjaret. Hoc tunc in veritate completum eſt, qu
xerunt: Vobis quidem primum oporte
gnos judicatis æternæ vitæ, ecce conuert Sd cum equis aut aut camelis abiret: ſed hoc
no, dixit; Minor ſum omnibus miſerationi Tordanem istum,& ecce cum dquabus turmis
CO MM EN T. I N
d baculum in manu portauerit. Sic enim ipſe dum ſupp bus tuis, cum baculo meo tran ſiui
regredior. lacob ergo ad accipiẽ-
dam vxorem, exhibuit baculum:& Chriſtus ad redimendam Eccleſiam,
ert ns... 1. Rup 3 detulit CrucCls lignum. Sic Auguſt
tans hunc locum in libro ſeptimo Cotamentariorum
te 21. ait, paupertatem iſtam, rerùmꝗq
4₰ 4 A tua qud expleuiſti ſerus
b miſſum in Meſopotamiam ad ducendam ui deſcendit in terras, vt Eccleſiam ſibi ſericordia. Humilitas igitur& paupertas Iacob um ferentis niſi baculum, ty pũ geſſiu Domini noſtri;& ſanctiſſimæ crucis eius. Ver- niuſmodi ſunt: Beatus Iſaac, am, Dei Patris typum præ-
ominũ præfigurabat. Iſaac neglectis mu-
uam ipſe ineolebat, miſit filium ſuum Iacob ad regio-
a Deus Pater miſſurus erat de gentibus ſibi Eccleſiã ſo- ando Iudæis Apoſtoli di- bat loqui verbum Dei ſod quia vos indi. mur ad Gentes. De Beato I acob non
tantùm legimus, licaret Domi-
inus. Similiter KRupertus allegoricè tra-
in Gene ſim, capi-
ue omnium inopiam ſancti patriar-
chæ Iacob, fuiſſe propoſitam tanquam exemplum olim æmulãdum præ- dicatoribus euangelicis, miſſis in vniuerſum mundum vt ex eunctis gen- tibus, quaſi ſpõſam euocarent,& adducerẽt ad Chriſti X„ 2 6 uerò cum Dominus noſter mitteret Apoſtolos,& Diſcipulos ad prædi-
candum, in primis commendauit eis,
uantiam humili
tatis& paupertatis.
Eccleſiam. Enim-
ac præcepr ſtudium atque obſer- 11
Tlica Thomas Anglicus ſuper hunc locum Geneſis duas reddit rationes cur 1.... 4 Iacob ab ommibus humanis adiumentis& præſidiis imparatus, atque
inops juerit in Me
ſopotamiam. Sic enim ſcribit,&i quęrat quiſpiam, quo-
modo lacob filius tanti patrisfamilias, qui, vt ſuprà legitur, plurimos ſer⸗ uos, multaſque diuitias habebat, ibat ita ſolus,& ita pauper, vt non habe-
tet ne ſtratum quidẽ ceruica X mo, lacob voluiſſe iter ſuum eſſe fr
conſilia eius,&
Poteſt etiam dici, ſanctos illos Patriarchas, uis, modico tamen, vilique victu, atqu Vnde& Eſau agricola erat, ac feſſus de
Ge⸗ 29. Iacob expetiui
lin quo de nocte dormiret: Poteſt dici pri⸗ atri ſuo Eſau occultum, quò melius
1 1 4... inſidias, conatùſque nocendi ſibi falleret, ac declinaret.
t, videlicet non aliud tunc pulmẽtum
inueniens. Rebecca quoque, erſi multas haberet pue by dria tamen ſcapulis impoſita hauſtum aquam ibat. Nimirum priſci& ſanct
licèt diuitiis abundarẽt,& ſer- e humili corporis cultu eſſe vſos. agro rediens, ſimplicem cibum
demui ſuæ paratum Has,& ſeruas, cum
anet!

vern 1 4 1 ate ⸗ u 4 mnc eu la rei ſed al mm
4 leg d S tum
u Meſopotan
2 bnem er du * 4 mrerrs* lel mltas johu 835 grut R xnula erentn mh 8 a yin
dcinſn Sd9 79. huiulmod 1 herul amam,Dei N. yße PrxHguradat. egrit milu flium 1 rodut eret, quia Deus nMlun goga, de gen eikclt neſt, quando t amnh tloqui verbun e ijuam nur ad Gentes. I A³olu els adirer:ſedh* m denim ipſe dot Er lerel ionibus tus, ca um mitregreduan Mepar Ariſtus adredi emkts
“
ſacerkt as(A lin „Apoſtolos,& Oldir 2* ptxcepr
1 eN Kum Geneſsdt u “ 1. 9 tis& prebt Ri Pä
CGENESIS CAPD. XXVII. 183 ſancti illi viri nolebant filios ſuos molliter educari, nec delicatè, nec luxu- riosè nutriri, ſed eos formabant, durabantque ad labores. Ad hanc ſen- tentiam ſpectat, quod ſcribit Chryſoſtomus homil. 54. in Geneſim, hæc ipſa verba, ſuper quibus nunc diſpuramus, pertractans. Vide inquir, præſtabilem vitæ philoſophiam. Conſidera quemadmodum antiqui illi patres iter faciebant. lacob,vir domi educatus, longè peregrinaturus, ne- que iumentis, neque ſeruis, neque viatico vſus eſt: ſed iam tunc Apo- ſtolicum morem imitatus, iter fecit:& cùm occumberet Sol, ibi dormiuit, vbi eum nox comprehendit, ſuper lapide caput reclinans: quo- niam igitur bene moratam animam habebat,& virilem ſpiritum ab omni luxu, vanitatéque liberum, idcirco admirabilem viſionem illam meruit. 1 Iuſtorum itaque conuerſatio& vita, totius Philoſophiæ continet do- ctrinam: hic iuuenis, domi educatus, nunquam antea peregrinatus, ne- que graue quippiam aut durum expertus; longum iter, ſolus,& pauper, omnibuſque humanis ſubſidiis ac ſolatiis diſtitutus, arripuit. Hæc Chry- ſoſtomus.
Philo, cuius allegoricos in ſacris litteris& doctrinis tractatus,& di- Pßhah, in ale⸗ ſputationes, propter ingenij acumen,& abundantiam, grauitatémque, at- erius celebræ que copiam ſententiarum,& multi iugis eruditionis varietatem, miram ſimu⸗.
que orationis amplitudine mn, Patres, tam Græci, quàm Latini vehemen-
ter admirarti, æmularique ſunt; hic inquam Philo in libro de ſomniis, hoc
exemplo Iacob, tam vili,& paupere victu, cultùque vtentis, acriter inue-
hitur in homines molles, delicatos, atque effœminatos, qui omnem in de-
liciis ætatem agunt, à ſtudio ſapientiæ ac virtutis alieniſſimi. Contrà ve-
rò magnopere cohortatur amatores virtutis& ſapientiæ, ad laborioſam
& duram,& ab omni faſtu, luxque remotam vitæ rationem amplecten-
dam,& colendam: quæ Philonis diſputatio hiſce verbis ab eo tractatur:
Miranda, inquit, ſunt hæc de lacob in ſacris libris tradita, non ſolùm
propter allegoriam& phyſiologiam, ſed etiam propter ſimplicem narra-
tionem: continent enim perilluſtre laboris& patientiæ exemplum. Non
enim decet virtutis ſectatorem vita delicata, nec imitatio iſtorum homi-
num, qui vocantur beati: ſunt autem reuera miſerrimi, quorum tota vi-
ta, vt ſcitèͦ in ſacris libris ſcriptum eſt, quaſi ſomnus quidam,& ſomnium
eſt. Hi poſtquam totum diem in tribunalibus, in curiis, in theatris,& Qualis vite vbique moleſti fuèri aliis, reuerſi domum ſuam deſtruunt infelices. ratio deceat Non loquor de domeſtico ædificio, ſed de animæ cognata domo, hoc See eneſe eſt corpore, quod immodicis deliciis aliis ſuper alias ingeſtis obruunt:„iuiis 492, Et mero multo rigant, donec ratio merſa pereat,& affe ctus qui ſub ven- 1æ Japientiæ. tre naſcuntur ex ſaturitate, in effrenem rabiem conciti, quicquid obuiam
fir corripiãt ad ſedandũ libidinis furentis ardorã. Noctu verò dormituri,
ſuper auratas ſpondas, pictòſq; tapetes gecumbunt molliter more mulie-
rum, quibus natura victum delicatum permiſit,& ideo corpus etiã earum
mollius fecit opifex. Talium hominum nullus ſacro verbo familiaris eſt,
amatôrve ſobrietatis, honeſtatis,& pudoris. Cumque ad continentiam,&
frugalitatem, ac patientiam, ceu ad crepidines quaſdam, iactati vitæ n10
5. Chryſoſtom.

184 COM MEN T. IN
roce Hioluer conteprotes pecuniæ, voluptatis, gloriæ, atque etiam cibi,& po- tus, niſi quantum ad arcendam famem, ſitimque opus eſt: parati propter virtutem perferre ſitim, æſtus, frigora, labores,& pericula quælibet: quos victus non pudet ſimplicifſimi; immò luxum veſtium vt ignominioſum fugiunt. Hiſce viris, pro cubili pretioſo, eſt lolum herbidum; pro ſtragu- liscongeſtæ frondes,& folia; pro puluino, ſaxum aliquod, aut tumulus
aulò accliuior. Horum victum delicati homines durum& aſperum vo- cant: honeſtatis autem ſectatores exiſtimant iucundiſſimum& pero- ptandum:conuenit enim viris, qui reuera viri ſunt, id eſt, virtutis cultori- bus. Vide quemadmodum lacob nutritus regiis facultatibus, athleta vir- tutis inducitur, humi cubans;& ſaxo, pro puluino capiti ſuppoſito vtens: nec aliud deprecans à Deo, q uàm panem,& veſtem, naturæ ſcilicet diui- tias; vtpotè cui nunquam faſtus,& luxus,& mollities vitæ placuiſſet. Hic igitur vir exemplar verum& perfectum eſt animæ in virtutibus exerci- tatæ, imirandum vtique iis, qui ad perfectæ virtutis& ſapientiæ perce- ptionem contendunt. Hactenus ex Philone.
B. Gregorijal Beatus Gregorius hanc hiſtoriam lacob in itinere dormientis humi, 1
e, deehg. capite ſuper lapidem poſito,& in quiete admirabilem illam viſionem ha- Jorie de I. bentis, ad allegoriam, more ſuo, traducens, docet, electum quoddam eſſe cob. genus hominum, quiab exteriorum rerum negoriis, curiſque, ac ſtudiis, quàmmaximè poſſunt, remoti, in diuinarum rerum contemplatione, qua-
ſi dulci quodum ſomno capti, conquieſcunt. Tractans enim Gregorius
libro quarto Moralium verba illa Iob quæ ſunt in capite 4. SOyaado ſolet
Jõpor occupare bomines: Quiſquis, inquit, ea quæ mundi ſunt, agere appe-
rit, quaſi vigilat: quiſquis verò internam quietem quærens, huiuſmodi
Vopen Ve ſtrepitum fugit, velut obdormiſcit. Deinde oſtendit ſomnumtribus mo- e Beerana dis dici in Scriptura. Primò enim vſurpatur pro morte carnis, ſicut apud
ſumi Paulũ 1. ad Theſſalonicenſes quarto; Nolo vos ignoraræ, fratres, de dormis- tibus.& Dominus apud Ioannem capite 11. Laxarus amicus noſter dormit.
Ponitur etiam pro torpore negligentiæ, quemadmodum Paulus dixit ad
Romanos decimo te rtio, Hora eſt iam nos de ſomno ſurgere. Ac demum ſu-
mitur pro quiete mentis,& vitæ, calcatis iam carnis deſideriis, quò ſpe-
ctat illud Sponſæ Canticorum quinto: Ego dormio,& cor meum vigilat.
Nimirum ſancta mens, quo ſe magis Aſtrepitu temporalis concupiſcen-
tiæ retrahit, eo veriùs interna cognoſcit:&tanto alacrius ad intima vigi-
lat, quanto magis ſe ab exteriorum inquietudine occultar. Quod bene
per lacob in itmnere dormientem figuratur: qui ad caput lapidem poſuit,
& obdormiuit;& ſic à terra ſcalam cœlo inhærentem,& innixum ſcalæ
Deum, aſcendentes quoque& deſcendentes Angelos vidit. In itinere
quippe dormire, eſt in hoc præſentis vitæ tranſitu à rerum tem poralium
amore quieſcere: in itinere dormire, eſt in dierum labentium curſu, ab
Geneſ.3. aſpectu viſibilium mentis oculos claudere, quos primis hominibus ſedu- ctor aperuit. Culpæ quippe oculos concupiſcentia aperuit, quos inno- centia clauſos tenebat. Angelos verò aſcendentes& deſcendentes
cerne
llis animam ratum non mergentibus; in ſtationem tutiſſimam ſe re-

J. 1
m kenon 1= lman, Norix, uqua„ 9 Wmee Sa amc u jdhe otes d. enh
de pern uben rumvetiun m n ektun m dorinia t lolum her 2 mabd
b 9 0,ſaxum ali
denennnl aum we er n mſn s müß vrrfumrid wa P regis 8 i uülen 0 Dulunocaf t polmn ,& veſtem, 2n(clie „& molliies K ault . eſt animæ it n idoen ſecte vittutisſ& ewan Mone. cob in itinerz luenk radmirabilem&e vüfcna dee e dn dodcn um negotiis, ☛ v, ut arum terum c ☚ lm ſunt. Trach mok qur ſunt in ca= Du d,c qux mung 5 nele am quietem*, Dll ade oſtendit a mne patur promoi üs lan
Nelo ves ignord e niet d11.LaAru H ufe wmadmo n ulc
1. C— 0 de 7 uno /u cdn⸗
4 W d ſcmis amcatnè E et
6 8
loin brt endentes Ange 2 er
uce 1- sconcuß cenr e ⸗ 10 alcendeſ ve»
ſcalæ: Hæc autem ſignificationem faciebant re
1 ort 9 1a0 1 audere, qle 4 3 9ol
GENEͤSIS CA P. XXVIII. 185
cernere, eſt ciues ſupernæ patriæ contemplari, vel quanto amore auctori
ſuo ſe ipſos tranſcendendo inhæreant, vel quanta compaſſione charitatis
noſtris infirmitatibus condeſcendant. Et notandum eſt valdè, quòd la- cob dormiens Angelos vidit, qui caput in lapide poſuit: quia nimirum ille ab exterioribus operibus ceſſans, interna penetrat; qui intenta mente, quæ principale eſt hominis, imitationem ſui Redemptoris obſeruat. Caput quippe in lapide ponere, eſt mente Chriſto inhærere. Qui enim à præſen- tis vitæ actione remoti ſunt, ſed ad ſuperna nullo amore rapiuntur, dor- mire poſſuntꝭ ſed videre Angelos nequaquam pofſunt, quia caput in lapi- de tenere contemnunt. Sunt namque nonnulli, qui mundi actiones fu- giunt, ſed nullis virtutibus exercentur. Hi nimirum, torpore, non ſtudio dormiunt,&idcirco interna non conſpiciunt, quia caput non in lapide ſed in terra poſuerunt. Quibus plerumque contingit vt quanto ſecuriùs ab externis actionibus ceſſant, tanto latiùs immundæ in ſe cogitationis ſtre- pitum per otium congerant. Hæc Beatus Gregorius.
Viditque in ſomnis ſcalam ſtantem ſuper terram,& cacumen illius tangens cœlum: Angelos quoque Dei aſcenden- tes,& deſcendentes,& Dominum innixum
Scalæ, dicentem ſibi,&c.
D hiſtoriam huius loci propriè ac ſignatè ſpectat quod de Beato lacob dicitur in libro Sapientiæ, capite decimo, his Sverbis: Hac ſapientia) profugum ira fratris iuftum deduxit: per
— Wias rectas,&o oſtendit illi regnum Dei,& dedit illi ſcientiam San
Ctorum, honeſtauit illum in laboribus,& compleuit labores illius. In fraude cir-
cumuenientium illum,& adfuit illi,& honeſtum fecit illum.(uſtodiuit ilum ab
inimicis,& à ſeductoribus tutauit illum,& certamen fortè dedit illi, vt vince- ret& ſciret quoniam omnium potentior eſt japientia. Appellat lacob pro fu- gum iræ fratris, quia diſceſſit ex domo paterna, vt fratris ſui Efau, ſibi ve- hementer irati, declinaret inſidias. Deduxit autem eum per vias rectas, id eſt, per vias bonas& ſecuras,& perducentes ad proſperum finem, in qui-
bus ille ambulans; neque ad dexteram, neque ad ſiniſtram declinaret, id
eſt, neque in rebus ſecũdis, neque in aduerſis ab æquo,& recto aberraret,
&nuſquam offenderet, nulliſque aut corporis, aut animi malis vinceretur.
Et hoc Deus illi promiſerat, cùm dixit ei, vt legitur in hoc loco;& ero cu- ſtos tuus quocumque perrexeris,& reducam te in terram hanc; nec dimittam: niſi compleuero dniuerſai qua dixi. Quomodo autem Deus oſtenderit Iacob regnum Dei, liquidò notum eſt ex viſione, quæ narratur hoc loco: vidit enim ſcalam à terra vſque ad cœlum pertingentem: vidit aſcendentes per
eam& deſcendentes Angelos, vidit etiam Dominum deſuper innixum
gni Dei tam cœleſtis quàm terreſtris,& ſignificabant quemadmodum ipſe regner, prouidentiam&
curam gerens omnium,& Angelorum opera& miniſterio vtens. Putat
8 Comm. in Gen. Tom. 4. a a
VIERS. II.
Explicatur diligenter lo- cus ſapientiæ cap 10. perta- neus ad hiſto- riam Iacob hu 385 loci Gen.

Honeſtare pro locupletari,& ditare, poni nõ ſemel ALatino
186 CO
Lyranus habui
triæ, ac felicitatis æternæ. Quapro
Dei,& porta cœli. Sunt qui putent,] fuiſſe ipſum à ſe electum& prædeſtinatum ad
Dei, quia tunc reuelauit ei
vitam æternam, quo ſcilicet deinceps fo libet mala, Deque fideliter,& feruenter, per-
ſeruiendum. Dedit illi ſcientiam Sanctorum. Græcòè eſt„εν Santorum. Et illud Sanctorum poteſt accipi, vel ulino genere, vel neutro poſitum. Priori modo, vt pleri- ſionem Sanctorum Angelorum, per illam ſca-
eſſet ad perferenda quanta ſeuerantèrque aplan id eſt cognitionem tanquam in maſc que accipiunt, denotat vi
ſſe tunc ſacob feuelationem de ſtatu regni cœleſtis,& pa-
pter dixit ipſe, non eſt alind niſi Domus ideo dici Deum oſtendiſſe ei regnum
rtior,& conſtantior,& alacrior
lam aſcendentium,& deſcendentium: ex quo intellexit lacob, quale
Angelorum eſſet miniſterium inter
modo acceptum, ſignificat
Deum,& homines. Poſteriori autem à Deo lacob doctum eſſe, quæ res ad ſancti-
tatem& animi ſui,& cultus diuini pertinerent:tale fuit, erigere lapidem
in titulum,& deſuper oleo
ſuorum Deo promittere, locuùmque in quo v care, ac ſacrare diuino cultui.
Sed quid eſt, quod ſubiun gitur, Honeſtauii llum in laboribus,& comple-16 nit labores illius Erequenter in hoc libro Latinus interpres vertit, honeſta- re,& honeſtum face re, quod Græcè eſt, locupletare, vel ditare,& diuitem facere. Nam hic pro, honeſtauit, eſt Græcè 6aνσυντ, id eſt locupletauit:&
vngere, vota Deo facere,& decimas bonorum iſionem illam habuerat, di-
paulò infra pro honeſtum fecit illiI, eſt Græcè 6Noris», id eſt ditauit. Quan topere autem lacob ditatus fuerit in Meſopotamia(maximis licèt ſuis la- boribus)liquet ex illis verbis Geneſ. 30. Ditatuſque eſt homo vltra modum, & habuit greges multos ancillas,& ſeruos, camelos,& aſinos. Pro, C ompleuit Qabores illius, Græca ſonant multiplicauit, quo ſignificatur, Deum labores Iacob in paſcendibus gregibus Laban, multiplici admodum fœrtu ouium compenſaſſe, vt narratur G eneſis 30. Sequitur: in fraude circumuenientium illum aafuit illi. Hoc ſpectat ad fraudes Laban,& filiorum eius: qui ob aua- ritiam ſæpiùs debita mercede fraudabant labores Iacob:& vt taceam ce- tera, decem vicibus mutarunt eius mercedem, vt ipſe atteſtatus eſt Genel. 31. Licèt pro fraude Græcè ſit 2enila id eſt, auaritia, bene tamen,& ad
ſententiam veritatis appo
8*.. ſitè Latinus Interpres vertit fraudem: ex auari-
tia namque prodibant fraudes, quas illi ſtruebant; Iacob,& mala, quibus eum opprimere callidè conabantur. Eòdem ſpectant quæ ſequuntur: Cu- ſtodinit illum ab inimicis,& à ſeduttoribus tutauit illum. Sic enim appellat Laban,& filios eius. Quanquam hoc etiam referri poteſt ad Efau,& Cha nanæos,& Pherezæos, quos vehementer timebat poſt cædem Sichimita-
rum: Sic enim dixit filijs
ſuis illius cædis auctoribus. Turbaſtis me,& odio-
ſum feciſtis me hananais,& Pherez æis habitatoribus huius terræ. Nos pauli ſumus‚ illi congregati percutient me,& delebor ego,& domus mea. Geneſ. 34· . I— 11-...
Verùm adfuit illi Deus, qui gentes illas magno perculſas pauore, ne ſan-
8
ctum Iacob lædere, aut inuadere auderent, cobibuit. Sic enim legimus „ 4.. 3 4 4—7 Geneſ. 3 5. Cumque profecti&ſenteterror Dei inuaſit omnes per circuitum lua-
tates,& non ſunt auſi perſequi recedentes.
Reſtat

. 1 N de tanteg Iple non e
Deum okte—
1 — E na G Coclta Ra d
zue kdeliter.— 4— eet
tegm
m Senfiern r det) aud ancturen acc 9 ſun t fh Policum. Driq E ndän
Hoeio 1 41 4 Seiotu — A 1 Gu0 mellc cob . u
1. ae m,& homines o tioug. 4 8
1 1
4 doctum eſe, q t e Ak 3
* 1 3 4 vrent ule fut e wh
Deo— sͤdon uo villonem ul a derr
½
it ilumin! Ketom Latinus imterpt Wb locupletutevs&⁵⁴ ε K 1u. id 8 e plerr xce 1np A u lcſopotamialm NI le’ 0. Ditatiſqre ina ,rameles, 4h. d⸗ ir, quo ſignifca e
multiplici adi 81 fenn auiturrin fras Eid mum BB
— 1 Laban,& fhod Ens dant labores lut 4* ue cedem,vt ipe ee 2 d cſt⸗auariti K u
EAne mag
4 6 uge *
7
GEENESILS OCA P. XXVIII. Reſtat illud, Et certamẽ forte deadit illi, vt vinceret: Græcè eſt ²⁸εε⁴εεενν auν,
ſignificar autem verbum Geas*εnο proponere,& inſtituere certamen, vnà cum eius præmio:vt ſit ſenſus, Etſi varijs Iacob certaminibus exercitatus
eſt, ampliſſima tamen ex eorum victoria retulit premia. Secundùm noſtrã lectionem, quidam iſta verba referunt ad luctam, qua lacob cum Angelo certauit, vt narrat Moſes Geneſis cap trige ſimo ſecundo; in eo enim cer-
tamine videtur quodammodo præualuiſſe,& viciſſe Iacob.dixit enim ei
Angelus: N. equaquam Iacob appellabitur nomen tuum, ſed Iſrael: quoniam ſi
contra Deum fortis fuiſti, quanto magis contra homines præualebis? Sed præ- ſtat in vniuerſum interpretari de varijs certaminibus laborum& pericu- lorum, in quibus illum Deus exercuit, ad eum finem, vt Præualens ac vin- cens, potentior,& clarior, atque glorioſior exiſteret. Veruùm quæ pertine- banr ad interpretationem illius loci libri Sapientiæ, qui propris ſpectabat ad viſionem lacob, quæ hic narratur,& à nobis deinceps fuſitis explican- da eſt, hactenus curſim dicta ſint.
TERTIA DISPVTAIIO.
Que fuerit propria,& primariaſi gnificatio eius ſcalæ quam in ſomno vidit Iacob.
Super illis Verbu,
Viqditque in ſomnis ſcalam ſtantem ſuper terram,& cacu- men eius tangens cœlum.&c.
XKXTRA controuerſiam eſt, Scalam illam fuiſſe Symbo- lum,& ſignum magnæ cuiuſpiam rei, cuius ſignificandæ gratia, potiſſimùm dormiéti Iacob viſum illius ſcalæ obla- z tum eſt. Sed quia multiplex admodum eſſe potuit,& à Do- E ctoribus multiformis tradita eſt illius viſionis ſignificatio; Quæritur, quænam maximè propria,& primaria illius ſcalæ ſignificatio fuerit. Hanc ego puto fuiſſe declarationem prouidentiæ, ac curæ, quam gerit Deus, tum in commune omnium rerum tam cœleſtium, quàm ter-
reſtrium;tum quam ſingularirer, ac propriè gerebat ipſius lacob, vt clarè
oſtendunt ea verba, quæ Deus in illa viſione dixit ad lacob,& in hoc loco, à Moſe commemorantur. Primuùm igitur demonſtremus, quemadmo- dum illa ſcala ſymbolum fuerit vniuerſalis rerum omnium prouidentiæ diuinæ: tum oſtendamus, quomodo iſtiuſmodi viſum ſingulariter ac pro- priè pertineat ad lacob,& ad ipſum aptari& accommodari queat. Scala illa pertingens à terra vſque in cœlum, eſt diuina prouidentia:
hac enim Deus omnia, tam ccleſtia, quàm terreſtria gubernat, atque moderatur: Sicut Eccleſia confitetur in quadam oratione dicens:
4a 2
187
VERS. 1 2.
Ouomodo Scala alla Hf= gura fuerit diuinæ proui= dentic.

188 Omnipotens ſempiterne Illa namque vehementer exectan Iob cap. 1 2. Quid enim, inquiunt, nouit Deu bes, latibulum eiusnec noſtra conſide Contrà ver ò præſtantiſſim Dauidis ſententia in Pſalmo 1 1 2. Quis ſicut tis habitat,& humilia reſpicit in cœlo,& in bro Sapientiæ cap.i 4. Tua Pater prouidenti Non eſt alius Deus, quàm tu, cui cura phus, ſimulque Poëta Boëtius, cuius poëm ptum eſt, in! rus dixit de Sole. omnia audit;oſtendit, n.
COMMENT. 1 N Deus, qui cœleſtia ſimul,& terrena moderaris. da impiorum oratio eſt, quam refert Squaſi per caliginem iudicat. Nu- rat,& circa cardines cœli perambulat. æ pietatis, certiſſimæque veritatis plena eſt illa Dominus Deus noſter, qui in al- terralEt quod ſcriptum eſt in li- an ab initio gubernat. Et cap. 12. eſt de omnibus. Doctiſſimus Philoſo- aex intima philoſophia prom- ibro v. de Conſolatione philoſophica, Metro 3. quod Home- IIdνν εραν σᷣ de baases, Id eſt, omnia videt,& eo in Solem verè dici,& in Deum veriſſimè con-
uenire. Audiat lector pulcherrimos eius verſus,
Boétius.
onis catena ſecundum Ho merum.
Variis gradi- bus ſcalaſigni ficari varios modos proui- dentiæ pro i- pſarumrerum varietate.
Nuic ex alto cuncta tuenti Nulla terræ mole reſiſtunt. Non nox airis nubibus obſtatz Vno mentis cernit in ittu Qu ſint, qua fuerint, veniantque: Quem quia reſpicit omnia ſolus, Verum poſſis dicere Solem. Idem Auctor, Scalam iſtam diuinæ prouidentiæ„mirificè atque gra-
phicè deſcriplit in libro 3. Metro 9. cuius ſuper ea re elegantiſſimos,& do
ctiſſimos verſus qui legerit, ſuauiſſima complebirtur omni voluptate. Si- cut autem hoc loco per ſcalam ſignificatur Dei prouidentia; ſic eandem ſignificauir Homerus per catenam quandam auream ab Ioue de cœlo de- miſſam in terras, omnia comprehendentem atque conſtringentem,& ad ipſum Iouem retrahentem: ſicut videre eſt apud Homerum Iliados.
Varij gradus iſtius ſcalæ, quorum alij ſunt inferiores, alij ſuperiores, fl- 20
gurant multiplices vias,&multiformes rationes, variſque modos, quibus res à ſe conditas Deus regit,& gubernat, pro varietate ſcilicet ipſarum re- rum, vel ratione carentium, vel ratione& intelligentia,& libero arbitrio præſtantium. Et res quidem expertes rationis gubernat Deus,& ad ſuum quemque finem dirigit, per formas,& qualitates à principio eis ingenera- tas,& per naturales propenſiones;& irrationales quoſdam inſtinctus qui amen inſtar rationis,& cuiuſdam prudentiæ in illis ſunt. At verò animal
2
t hoe rationis d intelligentie particeps, proprio arbitrio,& volũtate pollẽs, capaxque religionis, virturis, ſapientiæ,? c felicitatis, quod hominem ap-
ellamus, non vno modo, ſed multifariã gubernat primò per leges tã na-
*.*
X..«ℳ turales, quàm ſcriptas ſiue diuinas, ſiue humanas; tũ per proſperitatẽ rerũ,
& aduerſitaté, atque vtriuſque temperamentum: deinde vel præmiorum ſpe,& expectatione alliciens,& incitans, vel ſuppliciorum metu deterrés, reuocaus;adhæc, per internas inſ pirationes, externaq; monita,& docu- menta,& exempla tam honorum hominum, quàm malorum, necnon
& per
——y

-l
umal Kren
A* mmag meqheve e mäl Demimu de dwaune b k: quodſc ck
4,45 m Lu.
Skchn anus. Dod 1 äula Aexinimapt e tamm lophica Mettꝭ odn — ld cſt, ☛ vide lici,& in Den 1
, 1
“ 1 3— ½ Komdentit, 1 1*Toe
4
c0 enten, em, Kque c0¹ etel
etypär
D ci gudern hem humanabtu 1 aren K u:d 2 19 6
nrum:df W ns
crameln ünnolick IA rellupf aoiud 1 8
X extec
“
195 0n ““
AHlAl 4 9 aum
oml
. 12 sſopet eatecl t& lmal
*
— CENESIS CAbD. XXVIII. 189 & per miracula, atque prodigia. Hęc porròè Dei erga homines prouidẽtia, comprehendit quaruor hominum genera, id autem eſt vniuerſum genus hominum,& eos, qui viatores appellantur, qui vitam adhuc in terris agũt, & iam præſenti vita defunctos, atque hos, vel damnatos æternis Inferni ſuppliciis, vel qui temporariis cruciatibus expiandi in Purgatorio deti- nentur, vel in cœlis beato& immortali æuo perfruentes. Duo ligna, quæ ſunt latera ſcalæ,& quibus vtrimque inſertiatque in- 3 fixi tenentur gradus, ſunt duæ virtutes, ſiue proprietates diuinæ prouidẽé-— 1 ne tiæ, fortitudo& ſuauitas Fortitudo quidem, ac potentia diuine prouiden- Euſann de⸗
1 4 13.. uinæ prouidé- tia, prorſus inſuperabilis& indeclinabilis eſt: omnia comprehendit, ni- tiæ fortitudi-
hilque patitur extra Regnum ſuum eſſe, aut vim ſuam effugere. Non po- nemiſimäique
teſt fruſtari effectu, non impediri, non tardari, nuſquam defſecti, nec ſbauitatem. vllo modo falli. Veriſſimum enim eſt, quod Eccleſia in quadam oratio- ne dicit: Deus, cuius prouidentia in ſui diſpoſitione non fallitur: Et me- ritè quidem. Nam ſi cuncta proſpicit Deus(vt Boëtius argumentatur lib. 5,ge Conſolatione philoſophica, Proſa 3. neque falli vllo modo poteſt, euenire neceſſe eſt, quod prouidentia futurum eſſe præuiderit. Si enim res, aliorſum, quàm prouiſæ ſunt, detorqueri valent, non iam erit futuri firma præſcientia, ſed opinio potius incerta, quod ego de Deo credere nefas iudico. Sic Boëtius.
Atenim huic ſententiæ ita poſſet occurri: Si omnia ſunt Dei Sapien- Oiceio.
Boeèt ius.
tiſſimi, potentiſſimi, atque optimi ſubiecta prouidentiæ, vnde tot in re- An mala, quæ
1 s vitia, defectus, peccata,& mala, tum in rebus naturalibus, tum maxi- cernuntur in mè in humanis? Hoc enim, inquit Boetius initio libri quarti de Conſo- rebas, cohare latione philoſophica, vel maximæ eſt admirationis hominum,& queri- ee, hehſhm⸗ moniæ cauſa; quod cùm rerum omniũ bonus rector exiſtat, vel eſſe om- De⸗ prouidẽ- nino mala poſſint, vel impunita prætereant. Etenim imperante, florenté- ua. que nequitia, virtus non ſoluùm præmiis carct, verùm etiam ſceleratorum Boetius. pedibus ſubiecta calcatur,& in locum facinorum ſupplicia luit. Quæ fie-
ri in regno Scientis omnia, Potentis omnia, ſed bona tantummodò volẽ-
tis Dei, nemo ſatis poteſt nec admirari, nec conqueri. Verùm huiuſmodi Heie bt obiectionem benè, breuitérq; ſoluit Sanctus Thomas Prima Parte, Que- Shraefn Obi ſtio. 2 2. articulo 2. ad hunc modũ ſcribens: Corruptiones& defectus qui Egregia ho⸗ ſunt in rebus, dicuntur eſſe contra naturam particularem, ſunt tamen ſe- ctrina§. Iho. cundùm intentionem naturæ vniuerſalis, in quantum ſcilicet defectus
vnius cedit in bonum alrerius, vel etiam totius vniuerſi: Siquidem cor-
ruptio vnius, eſt generatio alterius, per quam ſpecies conſeruantur. Cùm
igitur Deus ſit vniuerſalis prouiſor totius entis, ad ipſius prouidentiam
pertinet, vt permittat nonnullos defectus eſſe in quibuſdam rebus parti-
cularibus, ne bonum vniuerſi perfectũ impediatur. Si enim omnia mala impedirentur, multa bona deeſſent vniuerſo: non enim eſſet vita Leonis,
ſi non eſſet occiſio xliquorum animalium, nec eſſet patientia Martyrum, ſi non eſſer perſecurio Tyrannorum. Vnde dicit Auguſtinus in Enchiri- 3. Auguſtin. dio, capite vndecimo; Deus Omnipotens nullo modo ſineret malum
aliquod eſſe in operibus ſuis, niſi vſque adeo eſſet omnipotens,& bo-
A 3

22
Ppraelara Boe rij ſe ententis.
Idem Bost.
Praclara B.
ſed app
190 COM MEN T. IN nus, vt benefaceret etiam de malo. Hactenus ex Beato Thoma. Hoc ipſum legere eft apud Boẽëtium libro quarto, Proſa ſexta, paucis verbis, ofitiſſimis,& ſignificantiſſimis expreſſum. Hæc autem ſunt eius verba: Sola eſt diuina vis, cui mala quoque bona ſint; cùm eis compe- tenter vtendo, alicuius boni effectum elicitr. Ordo enim quidam cuncta complectitur, vt quod ab aſſignata ordinis rarione diſceſſerit, hoc idem, licètin alium, ramen in ordinem relabatur: ne quid in regno prouidentiæ liceat temeritati. Sic ille. Ea porrò, quæ videntur,& dicuntur fortuita, no- bis quidem fortuita ſunt non Deo; cuius nimirum prouidentiæ legibus tenentur ductque, ac ratione eius gubernantur. Scitè igitur Boctius lib. 5. Metro primo. Et quæ permiſſis fluitare videtur habenis Pors, patitur frenos, ipsdque lege meat. Altera virtus, ſiue proprietas diuinæ prouidentiæ, eſt inenarta- ²2 bilis quædam eius ſuauitas, non minor vtique, quàm ea eſt, de qua jam diximus, euſdem Prouidentiæ fortitudo: vtramque enim pariter in diuina prouidentia contineri, atque indiſſolubili ſocietate per om nia pertinere ac permeare, ſcriptum eſt in libro Sapientiæ: Nam in ſeptimo capite dicitur Spiritus diuinæ Sapientiæ(eadem autem eſt pro- uidentia) Sanctus, vnicus, m ultiplex, ſubtilis, mobilis, certus, ſuauis, hu- manus, benignus, ſtabilis, ſecurus, omnem habens virtutem, omniaque proſpiciens;& in ſe permanens, omnia tamen innouans: denique attin- gens à fine, vſque ad finem fortiter,& diſponens omnia ſuauiter. Sic enim diuina prouidentia ſe rebus accommodat, vt nulli vim afferat, ni- hil contra cuiuſquam rei naturam faciat: ſed ita res omnes,& fingulas moueat, ac regat, vt poſcit cuiuſque rei natura: tantaque id agit ſuaui- tate, vt vix ſentiatur,& ob eam cauſam non pauci fuerint, qui nullam elſe dixerint prouidentiam. Audiat Lector pulcherrimam Beati Dio-
Dionyſij de nyſij ſuper iſta diuinæ prouidentiæ admirabili ſuauitate ſententiam:
prouidentia
In omnibus, inquit, quæ ſubſiſtunt, diuina prouidentia eſt, nibil-
Dei ſentètia. 4... 1.—. que non Dei prouidentia agitur. Quineriam ijs, qui fiunt mali, be-
zn libro de di-
uinis nomini-
. X....—. 8 nignè prouidentia vtitur ad illorum, ſiue aliorum communem, ſiue pri⸗
bu³.c. 3.parte uatam vtilitatemmn. Ideòque abſurdam multorum rationem non admit-
ℳ**
ducere: atqui non eſt prouidentiæ diuinæ, violare naturam., Sed eſt cu-
iuſque naturæ conſeruatrix, eis, quæ per ſe mouentur,& libero agun-
tur arbitrio, conuenienter prouidens, omnibuùſque,& ſingulis propriè,
vt omnium, ſingulorùmque natura capit, pro modo cuiuſque, prouiden-
tiſſimas bonitates impartiens. Hæc Beatus Dionyſius. Amſt Adminiſtri huius diuinæ prouidentiæ, ſunt beati ſpiritus Angelici: 13 Aume prou 00s IcclIe0 Paulus ad Hebræos 1. Adminiſtratorios vocat Spiritus, mi— dentia eiſe ſos in miniſterium, propter eos, qui hæreditatem capiunt ſalutis. Et Angeles. Iob capite nono dixit, eos portare orbem: Deus, inquit; cuius ira
timus, qui aiunt oportuiſſe prouidentiam inuitos etiam nos ad virtutem
nemo reſiſtere poteſt,& ſub quo curuantur, qui portant orbem. Daniel ca-
pite quarto appellat Vigiles, id autem eſt, perpetuò intentos ereqien b is
82

J. IN denug ex 2 4
uc. 8
. Ordoen„ an raxlone dil P) — H wis *— Wlhnss 82 nie ernantur. Scirſ f.e Nlein ur habenus ge meat. aine prouidet m irn ot vuque, Eret, 5 atitudo: vcd Peun. e indiſſoludil tme n eſt in libro re Sapientix(ex x eulench brili mobilit lun anem habems—rn, um aatamen inn kcnir. & diſponens n luuur ommodat, it Idh nt: ſed ita tq t c8s,t rei natuta: 9 eidm am non pauci„ an, gut Lector pulch Am k admitabili E.t ber t, diuina pr innc dinctiam iß n dc aliorum dken,
.
. † rorum t Mif un 84 1
— 4
m mul ntiam mult hume, Kl nt vrubr
capit, geatus Diooyt g dentix;, ſont h ir- Adm— 0t n
9 4A; 1f cioe ntar,f S
24
GENESIS CAP. XX VIII. 191 dis Dei iuſſis, iniunctiſque ſibi miniſteriis diuinæ prouidentiæ obeun- dis: Idemque capite decimo, vocat eos Principes Regnorum,& Pro- uinciarum. Sanè Dauid pſalmo 102. paucis verbis eleganter expoſuit mi- niſterium angelicum circa Dei prouidentiam. Nam primò prouidentiam Dei ſignificãs, ait: Deus in cœlo parauit ſedem ſuam,& Regnum ipſius domi- nabitur. Tum indicat, qui ſint,& quales huius prouidentiæ miniſtri; di- cens: Benedicite Domino omnes Angeli eius, potentes virtute facientes ver-
hum illius, ad audienaum vocem ſermonum eius. Benedicite Domino omnes Quidaſcoſuu,
virtutes eius, ministri eius, qui facitis voluntatem eins. Inducuntur au-
&ꝙ deſcenſae⸗ Angeloru per
tem in hac viſione Angeli aſcendentes& deſcendentes, quia in hoc ſcalam.
maximè verſatur miniſterium angelicum. Aſcendunt enim, referentes
ad Deum preces,& vota,& neceſſitates mortalium; deſcendunt ve-
ré deferentes à Deo ad homines, diuina conſilia,& arcana eis reuelan- da,& item dona& auxilia cœleſtia eis præſtanda, ac demum opta-
tos, lætſque petitionum& votorum effectus. Huius angelici aſcen-
ſus& deſcenſus, multa extant in Sacris litteris documenta, cùm alibi, tum in Apocalypſi, ſed illud valdè luculentum,& in hoc loco memo-
randum eſt, quod in libro Tobiæ capite duodecimo de Angelo Ra-
phaele proditum eſt. Vis noſſe eius Angeli aſcenſum ad Deum? Audi
quid ipſe dicat Tobiæ: Quando orabas cum lacrymis,& ſepeliebas mor-
tuos,& derelinquebas prandium tuum,&go obtuli orationem tuam Domino.
Et quia acceptus eras Deo, ne ceſſe fuit vt tentatio probaret te. Vis deſcen-
ſum eiuſdem Angeli cognoſcere: attende quid ipſe poſt iſta verba pro-
xima dicat. Et nunc miſit me Dominus, vt curarem te,& Saram vxorem fi-
lij tui a Damonio liberarem. Ego ſum Raphael Angelus, vnus ex ſptem,
qui aſtamus ante Dominum. Ergo deſcendunt Angeli, cùm à Cœlo
veniunt in terras mandara Dei perferentes inibi peragenda, aſcen-
dunt autem, vel eo, quo dixi, modo, vel cum iam confectis man- datis diuinis in Cœlos reuolant, ad Deum reuertentes. Quare
Raphael expedito negotio, cuius perficiendi gratia miſſus à Deo fue- rat ad Tobiam, dixit: Tempus eſt ergo, vt reuertar ad eum, qui me miſit: vos autem benedicite Deum,& memorate omnia mirabilia eius,& cum hæc dixiſſet, ab alpectu eorum ablatus eſt,& vltra eum videre non po- tnerunt.
Sanctus Thomas ſecunda ſecundæ Quæſtione 181. Articulo vltimo ad 2. aſcenſum iſtum,& deſcenſum Angeſorum, interpretatur munera& functiones vitæ angelicæ, tam actiuæ, quàm contemplatiuæ, hoc mo- do ſcribens: De ijs quæ pertinent ad diſpenſationem miniſteriorum Dei, vnus Angelus docet alium purgando, illuminando,& perficiendo. Et ſecundùm hoc, habent Angeli de vita actiua, quandiu mundus durat, eo quòd adminiſtrationi inferioris creaturæ intendunt. Id autem ſignifica- tum eſt per illam viſionem lacob. Vidit enim Angelos in ſcala aſcenden- tes, quod pertinet ad contemplationem:& deſcendentes, quod per- tinet ad actionem. Verùm Angeli, vt ait Gregorius libro ſecun-
do Moralium, non ſic à diuina viſione forâs exeunt, vt internæ contem
Locas Tobie cap.I 2.
§. Thomas.
§. Gregorius.

CO MM ENT. IN
contemplationis gaudiis priuentur. Quo fit, vt in eis non ſeparetur vita actiua Acontemplatiua, ſicut in nobis ſeparatur; qui per opera vitæ acti- impedimur Acontemplatione. Sic B. Thomas qui mutuatus id vide- 8.,Gregorias. tur ex B. Gregorio: cuius in eandem ſententiam in lib. 5. Moralium hæc ſunt verba: Angelos aſcendentes& deſcendentes cernere, eſt ciues ſu- pernæ patriæ contem plari: vel quanto amore auctori ſuo ſemetipſos tra- ſcendendo, inhæreãt;vel quanta compaſſione caritatis, infirmitatibus no- Pomina in ſtris condeſcendant. Sic ille.. ulmne ſeale, Quod autem Iacob vidit Deum in faſtigio ſcalæ innixum ei, ſiue vt ²5 innixus ei Hebræa ſonant, ſtantem ſuper eam; id ſignificabat„‚Deum eſſe primum quid ſignin principium, atque vltimum finem totius prouidentiæ; ab ipſo mitti An- Latet. gelos cum mandatis peragendis in terra; atque his peractis, ad ipſum re- uerti. Viſus eſt in faſtigio Scalæ proſpiciẽs inde inferiora, quia licèt Deus excelſiſſimus ſit,& in cœlis habitare dicatur, omnia tamen, quamuis mi- nima,& abditiſſima, atque occultiſſima ſint, clariſſimè cernit. Nèeque ve- rò De* aſcẽdere aut deſcẽdere, aut aliquo quopiã motu viſus eſt moueri I.c—: ſed innixus ſcale, ſtans atque immotus. Quo ſignificatum eſt, Deum, cum ſit ipſe per ſe immobilis, atque immutabilis, nec apud eum ſit trãſmutatio vlla, aut viciſſitudinis obumbratio; omnia tamen per ſuam poten- tiam, atque efficacitatem prouidentiæ mouere, atque omnium eſlſe au- Locas lib. sa- Ctorem mutationum. Quo fit, vt in libro Sapientiæ, capite ſeptimo, pientia. ca.7. diuina ſapientia gicatur eſſe mobilior omnibus mobilibus, quantum vi- delicet ad potentiæ ſuæ& gubernationis effectus:& ideo mox ſubdi-
19²
de
tur: Artingit autem vbique propter ſuam munditiam. Nam quòd ipſa per
ſe immobilis, cuncta moueat,& regat, declaratur ibi verbis illis:
PEi cum ſit vna, omnia poteſt:& in ſe permanens, omnia innonat. Cum
Boetianz. quibus pulchrè conſonant verlus illi Boetiani in libro tertio, Proſi
nona.
O qui perpetua mundum ratione gubernas, Terrarum, Cælique Sator: qui tempus ab æuo
Ire iubes; ſtabiliſchue manens, das cuncta moueri.
Arnnuen.. Si quis porrò de me quærar;, an prouidentia mundi Aſolo Deo pen- 26
14 n, z deat, an ctiam ab Angelis alüſve rebus: Ego breuibus iſti quæſtioni ſä-
ſola Deo pro- tisfacerem„hac diſtinctione adhibita. Aut nomine prouidentiæ intel-
„eniat,an etit ligitur præordinatio rerum omnium,& directio ad fines ſuos,& item
aliis ex rebus præfinitio mediorum, quibus ad ſuum quæque res finem perducenda
eſt. Aut intelligitur nomine Prouidentiæ, executio iſtius ordinationis,
cuͤm talis præordinatio,& præfinitio explicatur, atque deducitur in
actũ& vſum, quæ ſolet propriè vocari gubernatio. Prioti modo ſumpta
prouidentia, indubis tota pender à Deo, qui vt ſolus res omnes ab ini-
tio cõdidit, ita ſapiéter eas ſol' ordinauit, proprios ſingulis fines præfigẽs,
Te, propriaq; ad eos ſines conſequendos media præfiniens. Sic autem intelli⸗
8i oportet quod dixit Iob cap. 34. Quem constituit alium ſuper terramaut
quem poſuit ſuper orbé, quẽ fabricatus eſt? Quaſi dicat, nullus alius præeſt re-
ctioni munqdi, niſi ſolus is, qui eũ condidit. Per ſe quippe mundũ regit ait
Grego

4 4
Anlen— rum d3 darere Tone um e mns Ga e aw ſ
ammld. am iih— drämt
½
en deme 4. cncentes ceſ K r ehemg
n/
lone cartui be vuab
oho le. 5 okae m el l * 4 9 3 5.“ 3 4 aoa 8 titellet ProOuldentz omn
—
Mau h— 3i „AqL nè ph— adih Aankar nmde miert n ka
arut, omnnſ Ee nu . T..„ 4 AGn a
Clarilum ct. Nag
.* JMo qoopii m M tsetm 4
„Quo ſignihch 1 K Deu b 2 n
abils, nec apus t.2 bt uin
4 omnla uam ban r mouete, aa lume
libro Sapich*. aple
iidus md R 5, gbn umds mg 84„Cun
2 — Jeat nnditd? 1d quo
7 permanen unt ) rr
„* ʃ1 4 Doctunl
27 bium eſt, quin diuina prouidentia per alias res medias ad executionem,&
2
cqSENESIS CGAp. XXVIII. 193 nec eget alienis adiutorijs ad regendum, quĩ non eguit ad faciendum. So- lus igitur præſens eſt in regimine, qui ſolus auctor fuit in creatione.
Sin autem poſteriori modo nomen prouidentiæ accipiatur, non du-
operum abſolutionem veniat, id eſt, per cauſas ſecundas, vel naturales, vel Angelicas, vel humanas. Hunc certè ordinem cernimus in executione diuinæ prouidentiæ: inferiora enim corpora reguntur per ſuperiora. hæc verò per ſubſtantias ſpirituales: idque fit non propter defectum diuinæ virtutis, ſed ob diuinæ bonitatis potius abundantiam, vt etiam cum rebus à ſe creatis, dignitatem efficientiæ, atque, vt ita loquar, cauſalitatis com- municet. Ex his apparer, falſam& impiam fuiſſe ſententiam, quam me- morat Gregorius Niſſenus libro octauo de prouidentia„cap. tertio, Pla- tonicorum, triplicem diſtinguentium Prouidentiam: quarum prima erat ſummi Dei, primò ac principaliter prouidentis ſpiritualibus& cœleſtibus ſubſtantiis, conſequenter autem toti mundo, ſed ſolùm tamen, quantum ad genera,& ſpecies,& cauſas vniuerſales. Secunda prouidentia erat, qua prouidetur rebus fingularibus, generalibus,& corruptibilibus, intra or- bem Lunæ poſitis, quam aſſignabant, Diis ſecundis, qui mouent orbes cœleſtes. Tertia erat Prouidentia rerum humanarum, cui præficiebant Dæmones, quos aiebant eſſe medios inter Deum& homines: ſuper quo diſputat copiosè Auguſtinus initio libri noni de Ciuitate Dei. Et ante eum Apuleius in libro, quem ſcripſit de Deo Socratis.
8 Sequitur altera pars huius Diſ dutationis breuibus expedienda: Quo-
modo viſio illius ſcalæ pertinuerit ad declarandam ſingularem prouiden- tiam,& curam, quam Deus gerebat patriarchæ Iacob, id eſt ad magnam eius viri, tunc vehementer anxij& afflicli, conſolationem& confirma- tionem. Quatuor verò potiſſimùm res animum ſancti viri Iacob, id tem- poris, valde ſollicitum,& triſtem,& anxium habebant. Ac prima tri- ſtitiæ cauſa, fuit diſceſſus à chariſſimis parentibus, ſub quorum paterna diſciplina,& cura ſeptem& ſeptuaginta annos quiertiſſimè, ac iucun- diſſimè vixerat, vtrum autem eos aliquando poſtea reuiſurus eſſet, incer-
tum habebat. Sed contra hoc, dixit ei Deus, Ego ero cuſtos tuus quocumque
perrexeris: Et non dimittam te, niſi compleuero vniuerſa, quæ dixi. Quaſi pol- liceretur ei ſe beneuolentia ſingulari, curaque, parentum vicem præſti- turum. Deinde triſtem faciebar eum itio in Meſopotamiam, longinquam terram videlicet,& ad gentem ignotam: præſertim autem, derelicta
ea terra natus, educatùſque, ac tot annos commoratus eſſet, ſed eo maxi- mè, quòd eius terræ poſſeſſionem Deus auo ſuo Abrabæ, atque eius po- ſteris promiſerat, nec ſciebat vtrum ad eam rediturus eſſet aliquando. Veruùm contra hoc voluit, quod dixit ei Deus, Terram in qua dormis, tibi dabo,& ſemini tuo, Et paulò poſt: Reducam te in terram hanc. Tertia cau- ſa mœroris& angoris, erat ſolitudo eius„quòd omnium,& cognato- rum,& amicorum ſocietate, conſuetudinêèque orbatus erat, nec quem- Comm. in Gen. Tom. 4. bbhb
Gregorius lib. 24. Moralium, iſta verba exponens) quem per ſe condidit: 5:Sreg.
Falſa Plato- nicorum de prouident ia
mundi opinio. Niſſenus.
Augu inus. Apuleius.
Quomodo
1 2— viſio aſta pro 4 4
prièe ad er udi-
tionem e co-
ſolationem,&
confirmatiauẽ Iacob perti-
nuerit.
terra Chanaam, quam ille multum diligebat; non eo tantùm, quòd in

ITheodor.
194 COMMENT. 1 N quam habebat, cuius vel conſilio regi, vel opera iuuari, vel præſidio de- kendi, vel ſolatio recreari poſſet. Ad hunc verò mœrorem, metuùmque animo eius eripiendum pertinuit viſio Angelorum aſcendentium,& deſ. cendentium per ſcalam, à Deo ſcilicet ad ipſum,& ab ipſo ad Deum qua viſione ſignificabatur ea, quam habent Angeli hominum„& quam pro- priè habituri erant ipſius lacob. cuſtodia, protectio,& defenſio. Quod il- uſtrari poteſt altera viſione, quæ accidit miniſtro Eliſæi Prophetæ, vt nar⸗ ratur quarto Regum, capite ſexto. Nam cùm ille videns Ciuitatem in qua erat, validiſſimo exercitu hoſtili circumdatam, maiorem in modum per- territus fuiſſet, Deus illi, ad preces Eliſæi, aperiens oculos, oſtendit totum montem plenum equorum,& curruum igneorum in circuitu Eliſei, vi meritò tunc ei dixerit Eliſęus, Noli timere, plures enim nobiſcum ſunt quam cum illis. Quarta res, quæ mentem animùmque lacob afflictabat, erat hu- iuſinodi: videbat ſe pauperrimum, atque omnium rerum inopem, nec ha- bere ſuum, vel tantulum terræ, vbi pedem poneret: ire porrè ad gentem, cui quòd eſſet ignotus nihilque ſpecioſum& ſplendidum ferret, futurum ſe purabat obſcurum& ignobilem, ideòque vilem& contemptum. At Deus iſtam ei adimens opinionem,& timorem, dixit ei: Dilataberitad Orientem& Occidentem,& Septentrionem& Meridiem,& benedicenturin te,&; in ſemine iuo omnes tribus terra.
Cernis, opinor, ex ijs, quæ breuiter dicta ſunt Lector, viſionem illius ²9
ſcalæ, non ſolùm pertinuiſſe ad declarandam prouidentiam Dei in vni- uerſum, ſed etiam propriè eam, quam ſingulariter Deus ipſius lacob ha- bebat,& in poſterum habiturus erat. Poſſunt hec confirmari auctoritate
Theodoreti idipſum affirmantis in Qu æſtione 8 2. in Geneſim. Nam cùm
docuiſſet, iccircò Iacob profugum,& ſolitarium atque inopem digreſſum
à parentibus, iuiſſe in Meſopotamiam, vt clariùs Dei prouidentia erga
ipſum agnoſceretur, ſubiungit hæc: Quam quidem prouidentiam, appa-
ritione ſua confeſtim Deus declarauit. Oftendit enim ei ſcalam ad ccœ- lum vſque pertingentem,& ſanctos Angelos aſcendentes& deſcenden-
tes. Ipſe verò Dominus ſurſum conſiſtens, confirmabat eum,& metum
expellebat. Horum autem vnumquodque poterat ſecurum reddere ba- triarcham. Docetur enim, nihil negligenter& ſine cura ab omnium
Deo adminiſtrari:ſed ipſum omnia diſpenſare ſanctorum An- elorum vtentem miniſterio: ipſos enim Angelos dixit B. Paulus adminiſtratorios eſſe Spiritus, in mini- ſterium miſſos propter eos qui. hære- ditatatem capiunt ſalutis.
QLAN 1 A₰
——-

1N
um illevides
atum, maot moüm periens oc 4„ . gn rum 1 re, plare erin A& m n. 4 1 umqpe lacod E deren
— o3mmumter ¹ dew n em Ponetet: daüge um& ſplendi a wafm leoque vilem tmmn nmorem, dl N Dlak em AMeriai„= venelin cdictafunt L Eeifon randam ptoui Ein Dau 9 ſingularitetl A lWk bo ſunt hecc Auni uæſtione Zaun* fm R Tolitarium 4 t ſen m, vt clarius 1 Ouam quiden 1= kerti Oſtendit&. ln Angelos aſcet Acti ſens confit um,L
1 L. 4 [ 4 F 5— mtet’ oodque poteri—
2* 2*
. 4 4 n. 1— 10
hoenter&
2. h nia diſpenlat 2 .,— 8* 1 3 — um!!„S dül rio: Pios emm 4 1. rir 1 ⸗ gios eſſe Spitin 4 * † 1
m capiunt Mluss.
GENESIS CAP. XXVIII. 195
QVARTA DISPVTATIO.
De varijs einſdem ſcalæ interpretationibus allegpricis.
Rorkia& primaria,& quam vocant litteralem, expoſitio illius ſcalæ, ſuperiore Diſputatione ſatis copiosè tractata eſt. Deinceps diſputandum eſt de myſticis eiuldem ſcalæ inter- pretationibus partim allegoricis, partim tropologicis. Allego- ria ſuper iſta ſcala duplex traditur: harum vna pertinet ad Chriſtum Do- minumzaltera ad Eccleſiam eius. Itaque ſcala illa fuit figura generationis Filij Dei ſccundùm carnem, quam, deſcripta eius genealogia, duo Euan- geliſtæ Mattheus& Lucas tradiderunt: ille, deſcendendo ab Abraham vſque ad Ioſeph& Mariam; hic autem ab his aſcendendo vſque ad Ada- mum& Deum. Multigena igitur Chriſti proſapia, ſimilitudine illius ſcalæ preſignata eſt. G radus ſcalæ, fuerunt omnes illæ generationes,& perſon 2, quę in genealogia Chriſti memorantur, per quas ſcilicet Chriſtus, ſecun- dum rectam lineam deſcendit ex Abraham. Latera ſcalæ, quibus eius ni- ticur ſtabilitas,& quibus inſerti, fixique tenentur gradus, ſunt Dei milſeri- cordia,& veritas, ſiue fides: nam duabus hiſce rebus maxitnè nititur diui- na promiſſio venturi Meſſiæ. Etenim magna Dei fuit miſericordia ac be-
9 A
nignitas, tanto ſeruum ſuum Abraham honore dignari voluiſſe, vt ex eius
ſemine, Filium ſuum hominem generatum iri promitteret. At veritatis& fidei ac iuſtitiæ diuine fnit, promiſſum hoc ſuum conſtanter tueri atque inuiolatum ſeruare,& in tempore preſtare. Quare licèr complures earum perſonarum, quæ in gencalogia Chriſti recenſentur, ob inſignem earum improbitatem atque impietatem indigniſſimæ eſſent, vt ex ipſis Chriſtus
rogigneretur attamen veritas diuinæ promiſſionis præualuit ‚nec iſto- rum hominumn ſcelera Dei promiſſa mutare aut exinanire potuerunt. Manſerunt igitur gradus, licèt per ſe eſſent peſſimi, quia lateribus ſcalæ urmiſſimè in6ixi erant. Inferior porrò ſcalæ pars hęrebat in terra, ſuprema verò contingebat cœlum. Hoc ſignificabat duas Chriſti naturas, diuinam & humanam. Vel prefigurabat duas in Chriſto partes;inferiorem, ſecui- dùm quam in terris verſabatur mortalis,& paſſibilis,& quaſi viator& ſu- periorem partem, ſecunduùm quam erat beatus in cœlis,& comprehen- ſor. Deus ſcalæ innixus faſtigio, quid aliud ſigniſicabat, niſi Diuini- tatem vnitam Humanitati,& quod Paulus dixit, Caput Chriſti Deus. Angeli aſcendentes per ſcalam ad Deum, erant ij, qui ferebant ad Deum ardentiſſima deſideria,& deuotiſſimas preces batriarcharum& Pro- phetarum, aliorumque Sanctorum hominum ſuper aduentu Meſſiæ in terras. Cuiuſmodi fuère illa: Dtinam dißſrumperes eclos,& deſ- cenderes.&, Rorate celi deſaper,& nubes pluant iustum; aperiatur terra,& germinet Saluatorem. Et illud Iacob, Salutare tuum ex- pectabo, Domine: necnon& illud Moyſi, obſecro, Domine, mitte quem miſ- ſurus es. Deſcendebant verò Angeli, deferentes ad ſanctos homines
bh 2
Prima Alle- goria illius ſcalæ pertinès ad Incarna- tionem Chri- Matt h. 1. Luc. 2.
I. Corintb. 11.
Iſai. 64. Supra 4/. Gene. 49⸗ Exod. 4.

Geneſ. 49.
Dan. 9.
AMll egoria
5. Auguſt.
AcI. 13.
Geneſ.32.
T. Cor. 2.
Epheſ. y. 1. Jim G. Ioan. I.
196 COMMEN T. I N diuina oracula de tempore aduentus Me ſiæ; quale eſt illud, Non auferetur ſeptrum de Iuda,& Dux de fœæmore eius, donec veniat, qui mittendus eſt. Et
celeberrimum illud Danielis vaticinium de ſeptuaginta hebdomadibus,
& item de loco natiuitatis eius, de qualitate matris eius, de genere doctri- næ quam prædicaturus erat, de admirandis eius operibus& miraculis; ac demum de atrociſſima eius morte: quibus de rebus multa diuinitus Iſaiæ reuelata ſunt,& ab eo ſcriptis prodita. Omnino An geli myſteriorum ad
.„ 5 X ⸗— Chriſtum pertinentium, tam in veteri, quam in nouo Teſtamento,&
Nuntij,& Procuratores,& Adminiſtri fuerunt.
Sanctus Auguſtinus viſionem iſtius ſcalæ interpretatur allegoricè de ³⁰
Chriſti non ſolum Incarnatione, Generatione, vt in ſuperiore expoſitio- ne, verumetiam de paupere ac humili eius in terris vita,& conuerſatione, præcipuè autem de morte in cruce pro nobis ab eo ſuſcepta& oppetita. In ſermone igitur 79. de Tempore, iſtiuſmodi Allegoriam ad hunc modum tractat: Iſaac filium ſuum mittens in Meſopotamiam ‚Dei Patris typum præfigurauit: Jacob autem illuc miſſus, præſignauit Chriſtum Dominum. Iſaac neglectis mulieribus regionis quam incolebat ipſe, miſit filium ſuum lacob in terram longinquam, vt inde ſibi vxorem acciperet: quia Deus Pater miſſurus erat in hunc mundum Filium ſuum, qui repudiata Synagoga, de Gentibus ſibi Eccleſiam ſociaret. Quod tunc verè com- pletum eſt, cum ludæis dixère Apoſtoli: Dobis primum portebat loqui ver- bum Dei: ſed quia vos indignos iudicaſtis æterna vita: ecce conuertimur ad Gentes. Non legimus Iacob iuiſſe in Meſopotamiam cum equis& came- lis, ſed baculum duntaxat manu portaſſe: Cum baculo meo, inquit ipſe, tran- fiui Iordanem iſtum,& ecce cum duabus turmis regredior. Iacob igitur ad ac- cipiendam vxorem exhibuit baculum;& Chriſtus ad redimendam Ec- cleſiam, detulit Crucis lignum. Iacob vidit Dominum in cacumen ſcalæ incumbentem. Quid eſt, in ſcalam incumbere, niſi in ligno Crucis pen- dere? Sed quare id factum eſt in itinere, priũs quàm lacob vxorem acci- peret? quia verus Iacob Dominus noſter, prius in ſcala, id eſt, in Cruce occubuit,& poſtea ſibi Eccleſiam ſociauit, dans ei in præſenti arram ſan- guinis ſui, darurus dotem poſtmodùm ſuiregni. Angeli aſcendentes ad cœlum,& deſcendentes in terras, præfigurabant ſanctos Prædicatores, qui cum alta& diuina myſteria tractant, quæ non à quibuſlibet, ſed à per- fectis ſolm intelliguntur, aſcendere dicuntur ad Deum: audi Paulum: Sapientiam, inquit, loquimur inter perfectos: ſapientiam verò non huiu: ſæculi, ſed arcanam& abſconditam, quam pradeſtinauit Deus ante ſæeula in gloriam noſtram. Cum autem prædicatores ea docent, quæ pertinent ad corri- gendos mores,& ab omni populo intelligi poſſunt, tunc deſcendunt in terram; vt cum Paulus dicebat: Fngite fornicationem. Nolite inebriari vino, in quo eſt luxuria. Radix omnium malorum eſt cupiditas. Toannes quoque in exordio fui Euangelij altiſſimè aſcendit, dicens: In principio erat verbum. & Verbum erat apud Deum,& Deus erat Verbum: hoc erat in principio apud Deum. Omnia per ipſum facta ſunt:& ſine ipſo factum eſt nihil. Sed idem nihilominus profundiſſimè deſcendit, cùõm ſubiunxit: Et verbum caro fa- (tum
41] 7*

ec veniat, zul
c lepmginr b 2
emurs eins r zcus operde.— Ymino Ane i u 0Ang: A diemm, quam in nou* man derunt.
dalr imerprerz egri rrione,nin e eh us interrisvita e t
obis adeo ſuſch in
odi Nlegotjam Hum „ vr
(cſopot nüm, ¹ uin Pexlignautt ChI ta Dam
at
5 4 3 1 dum Filium lut timh
3;& Chrift jit Dominud un
Van 6 4 N 1 ror
cumbere, niſtin e.
re, peius qum! Won
/
1* A Ker, prius in ſcil 1 hi
nn,— ane Mreon. An 188₰ᷣ 4
.““
8 8 gul abant lan ecl- 4
16 ans eiint imn
4
SkENESIS OCAPD. XXVIII. 9, ſum eſt: e; habitauit in nobis. Hoc itaque ordine& aſcenditur& deſcen- ditur, cùm& perfectis cibus ſolidus tribuitur;& doctrinæ lac, etiam im- perfectis, tanquam infantibus, non negatt r. Hactenus ex Auguſtino. Tertullianus extremo libro tertio aduerſus Marcionem, interpretatur per illam Scalam lacob præmonſtratum eſſe iter ad cœlum, quo alij per-
I. ad Cor. 3.
Tertull. Alle- oria.
ueniant,& vnde alij decidant. Cùm autem lacob euigilans dixit: Vere non
eſt hic alind niſi Domus Dei,& Porta cæli: planiſſimè Dominurn noſtrum 5 3..„. X. prænunciauit. Ipſe eſt enim templum Dei, in quo non ſolùm plenitudo
Coloſſ.2.
omnium gratiarum, ſed etiam plenitudo ipſius diumitatis corporaliter in-
habitauit. Ipſe eſt porta cœli, ſicut ipſe dixit: Ego ſum ostium: per me ſiquis introierit, ſaluabitur;& ingredietur,& egredietur,& paſcua inuenist. Altera huius viſionis Allegoria refertur ad Eccleſiam Chriſti: quam eite ci, ad hunc modum ſcribens: Quoniam ſimilitudines corporales Dei&
Angelorum,& ſcala monſtrata Iacob, ſunt figuræ rerum ſpiritualium: ideo
Allegorja il-
citè admodum,& appoſitè tractat Caietanus, in Commentario huius lo- lius ftafs ſpe
ans ad Ee- cleſiam bened Caietano ex-
ad literam viſio iſta pręfigurauit Eccleſiam Dei, hoc eſt, Congregationem plicatur.
iuſtorum hominum in vna fide, ſpe,& charitate Dei: hæc enim viua Do- mus Dei eſt, quæ incœpit ab Abel iuſto. Ad hanc ſolida ſtat ſcala vſque ad
ccœlum hoc eſt via gradatim per ordinata merita& officia gratiaſque per-
tendens ad cœlum. Et in ea continuè Angeli aſcendunt à nobis, referendo
Geneſ.4.
noſtra in Deum;& deſcendunt ad nos, adferendo diuina nobis. Et quam-
uis ſimpliciter prior ſit deſcenſus Angelorum ad homines, quàm aſcen- ſus eorum ab hominibus: in ſcala tamen àterra in cœlum erecta, prior eſt aſcenſus in terra, quàm deſcenſus à cœlo. Etenim quamuis Angeli priùs ad cuſtodiam hominum venerint, quàm noſtra retulerint ad Deum: inchoata tamen iam eccleſia, priùs noſtra referuntur ad Deum, quàm deferantur diuina ad iplam congregationem iuſtorum Intelligen- dum enim eſt, merita Eccleſiæ prouocare Angelos ad deſcendendum:& Angeli qui priùs quàm ſcala fieret, deſcendebant ſine ſcala ad conſtituen- dam Eccleſiam; poſt eam iam conſtructam, præueniunt aſcendendo per ſcalam, eos qui deſcendunt per eandem ſcalam: ideo enim priùs nominan-
tur in hoc loco aſcendentes Angeli per ſcalam, quàm deſcendentes per
eam. Nam etſi aſcendentes priùs deſcenderant, non enim nati fuerant in terris, ſed venerant de cœlo, non tamen deſcenderant per ſcalam. Hęc Ec- cleſia, eſt verè Domus Dei: in hac ſola via eſt ducens ad portam cœlorum:
extra hanc nulli patet acceſſus ad cœleſtem patriam: in hac ſupremus
Deus& Creator omnium præſider,& iudicia ſua exercet,& bona malaque pro cuiuſque meritis retribuit. Hæc Caietanus. Cui non aſſentior, iſtiuſmodi expoſititionem eſſe litteralem;
eſt enim myſtica,& allegorica; litteralis verò ca eſt, quàm nos in ſuperiore diſputa- tione tradidimus. 5 b bb 3

198 COMMENT. IN
WINTA DISPVTATIO. De tropologica illius ſcalæ interpretatione, quæ ad diſciplinam viiæ, ad normam EFuangelicæ perfectionis agendæ ſpectat.
pulchrè accommodatur ad Chriſtianam diſciplinam& vi- tam;eam maximè, quæ ad normam Euangelicæ perfectio- nis conformatur& dirigitur, quam vocare ſolemus diſci- plinam& vitam religioſam. Scala igitur hærens in terra,& dcœlum erecta, eſt Chriſtianæ vitæ ratio,& diſciplina rectiſſima
& ſublimiſſima. Sancti nãque homines; licèt corpore verſentur in terris, conuerſatio ramen eorum in cœlis eſt. Sunt quidem in mundo, ſed non Fhun3. ſunt ex mundo: ambulant in terris,& cum hominibus etiam mundanis conuerſantur, ſed contemptis mundanis bonis, quærunt quæ ſurſum ſunt, C.uſ.& quæ ſurſum ſunt ſapiunt. Et ſicut aſcenſus per illam vſque adeo ſubli- mem& arduam ſcalam fuiſſet laborioſiſſimus: ita profectò vita Chriſtia- na, S& Religiofa, laboris& aſperitatis plena eſt. Et ad hoc ipſum ſignifican- dum, bellè quadrat ſimilitudo iſtius ſcalæ: quæ præter vulgatum, notùm- que omnibus ſignificatum, etiam( ſi credimus Suidæ) ſignificat inſtru- Scala erat, mentum. Scala, inquit ille, eſt inſtrumentum quoddam torquendi, quo auclore Sui- eorum torquentur corpora, qui ſupplicio afficiuntur. Hoc apertè indicant da, inſtrumen illa Ariſtophanis verba: n⸗ Je ite M odis omnibus de illo quaſtionem habe, Ariſtophancs. Scalæ impone: ſuſpende, loris cæde: Deglube, torque, acetum naribus infunde, Lateres impone. Latera ſeale, Duo latera ſcalæ, ſunt in Chriſtiana diſciplina,& vita; Fides,& Opera- 494 aut verbum Dei,& Sacramenta: ſiue illa duo præcipua philoſophiæ mo- ralis capira, Suſtine,& abſtine, quæ duo verba, ſi quis cordi habeatſ vr ſoli- tum dicere Epictetum, refert Gellius lib. 17. cap.¹ 9.) eaq́; ſibi imperando 4. Gellius- atq; obſeruando curet; is erit plerumq; impeccabilis, vitamq́; viuet tran- quiliſſimam. Sunt enim duo validiſſima firmamenta,& præſidia humani animi, aduerſus plurima& grauiſſima vitia, malâque, quorum fœcũdiſſi- mi parentes ſunt Intolerantia,& Incontinentia. Gradus porrò ſcalę, ſi quis Gradus ſtale dixerit eſſe varias gratiarum,& virtutum ſpecies, quarum cultu& exerci- qui ſint. tatione aſcenſus fit ad culmen vſq; perfectionis, haud ille quidem à vero aberrauerit. Niſi quis fortè malit intelligere, tres illos celebres gradus ſtu- dentium virtuti, ac Deo ſeruientium; vnum Incipientium;alterum Profi- cientium; tertium Perfectorum. Enimuerò, ad iſtiuſmodi gradus myſti- cos, per quos aſcenditur ad Deum, non ineptè referri poteſt quod cecinit Dauid in Pſalm. 3. Beatus vir, cuius eſt auxilium abs te, aſcenſiones in corde ſuo diſpoſuit in valle lacrymarum, in loco quem po ſuit. Stenim benedittionem dabit Legiſlaton ibunt de virtute in virtutem, videbitur Deus deorum in Sion.
Angelorum per ſcalam aſcenſus& deſcenſus, denotabat duplicem Sanctorum
Sola quid. vſque a
lsS1o illius ſcalæ, ſecundum intelligentiam tropologicam, 32
——

N
ue addſa uu uagende 6„
. . 8 A—oen Chrif ANa
tanam ☛. wn nocmam Eun 11 it n.gum d t mnd n. Scala er* Arn r ratio,& di Hadät Lcèt cotpore Auun Sunt quidemid t* 0 um hominidut zu* wm bonis, quxrunh 1 kn nſ(us per ilam Umus: ita proft aC nn eſt.Etadho N. üi x:qux pr rter wu cdimus Suide A cui cntum quodd— rn 0afciuntut R ki
inen habe,
„ ³ A Cide:
mibusinfunde,
diſciplina,& vit 1 4 Ila duo præcip A veiba fi qus 1IxII
AI
b 1 cap. 19.)8. 4 ud.I= ae u g. umpeccabi 5 daw — armamenta, 5 amm 1 me. Witto aa vitia, mal-„ 03 2 mtia. Gfada 4 1 Aum 1 l- ics qual r
uro m 4 cen , baul perfectioats i ge 12 nes Ilose enall elen 8 rI * a 3 un lacipten] 2 u-
m. icbilt b¹ dr 1 I 1
4 muete refertt„ ſ 9 NO nepee 1 4 4 nr ℳ un 4 1 muc B ſuu. J. 1 Lc uemf en n „alebitu dg * 5 irtsten. 6 4. 10 3 — zclcenlls“] u
GENESISCAbD. XXVIII. 199 Senctorum hominum vitam in terris: vnam, quæ vocatur Contemplati- ua, per quàm mente aſcenditur ad Deum: alteram, quæ dicitur Actiua, per quam deſcenditur ad erudiendum, con ſolandum, corrigendum ‚iuuan- dumque homines. Vel deſcenſus Angelorum ſi gnificat, eorum, qui ma- gnos in ſtudio perfectionis fecerant broceſſus, horribilem caſum lapfüm
que in grauiſſima peccata,& ad terrenas cupiditates& voluptates tur- pem regreflum. Contrà veròô, aſcenſus è terra vlque ad verticem ſcalæ, in- dicat admirabilem quorundam hominum ex vitiis ad virtutes conuerſio- nem:qui, cùm terrenis cupiditatibus, ac vitiis penitus immerſi ac infixi eſ ſent inde tamen per Dei gratiam non ſolùm emerſerunt, ſed eriam in fa- ſtigium vſque perfectæ atꝗ; abſolutæ virtutis euaſerunt: quod B. Magda- lenæ, aliorumque plurimorum clariſſimis exemplis confirmari poſſet.
ris ptfet.
Non eſt autem viſus in illa ſcala Angelus quiſquam aut reſidere, aut ſub- ſiſtere:omnes enim vel aſcendebant, vel deſcendebant: quod ſanè ſymbo lum magnæ cuiuſpiam,& admodum obſeruandæ rei fuit. Etenim qumi verſantur in ſtudio ac profeſſione Euangelicæ perfectionis, niſi aſcendant, continuò deſcendere eos neceſſe eſt: nam qui non proficiunt, neceſſariò defictunt: medius enim ſtatus inter profectum& defectum nullus eſt. Cum enim homo KReligioſus debeat eſſe perfectus, id eſt, perpetuò cur- rere ad conſequendam perfectionem,& in ea acquirenda in dies magis ac magis proficere: Si Atali curſu& profectu ceſſat, deflectat neceſſe eſt 4 ſtatu,& inſtiruto, profeſſionéque Religionis. Deus potrò in vertice ſcalæ inſiſtens, vel innixus, ſignificabat ſe in viris maximè perfectis,& qui ad culmen perfectionis aſcenderint, habitare, requieſcere,&(vr ita loquar) deliciari, atque illis perfectè vniri. b Coæterum hæc à nobis concisè ac ieiunè dicta, latius& luculentiuùs, ap- poſitis Sanctorum Patrum teſtimonijs& ſententiis, exponenda ſunt.§. Pernard. 8. Bernardus in Sermone de verbis illis Euangelij: Eoce nos reliquimus Matth.19. omnia,(qui alio nomine inſcribitur: Declamationes B. Bernardi) iſtam ſcalam, ait, eſſe diſciplinam religioſam cuiuſque Ordinis Religioſorum hominum, probati in Eccleſia. Quiſque enim habet certam,& propriam diſciplinam à fundatore eius Ordinis præſcriptam: quam obſeruando, qui in eo Ordine ſeruiunt Deo, tanquam per ſcalam aſcendunt ad perfectio- nem,& in cœleſtem patriam. Hanc dicit fuiſſe ſcalam, per quam B. Bene- dictus, poſt mortem, viſus eſt quaſi per viam quandam rectam, pretioſis ſtratam palliis,& innumeris corruſcantem lampadibus, ab eius cella in cœlum vſq; tendentem, aſcendere ad cœleſtem patriam. Et ijs qui iſtud videbant, dixit quidam venerando vultu& habitu vir: Hæc eſt via, qua di-
Duplex 84
Clorum 151 feyrn.
lectus Domini Benedictus cœlum aſcendit. Duo latera huius ſcalæ, dicit Latera ſcalæ.
eſſe præcipua diſciplinæ Religioſæ firmamenta, Aſperitatem vitæ,& u- militatem mentis. Illa cõtinet iuge-ſtudium& exercitium mortificatio- nis corporalis, per ieiunia, vigilias, verberationes, aliaſque afflictiones cor- poris. Hæc autem contemptum& fugam habet humanæ laudis, honoris, & gloriæ; òè contrario autẽ ſtudium& amorẽ rerum vilium, atq; abiecta- rum nec modò contẽptum haber ſeculi, ſed etiã ſui. Vbi ſi(ait Bernard.)
ſtabi
.

200 b COMMEN T. IN ſtabilieris& firmaueris in corde tuo, aſperitatem corporalis abſtinentiæ 2 & laboris amplecti; ſimulque omni vilitate,& extremitate eſſe conten- d tum; habes bona ſcalæ latera; ſecurus iam inſere gradus exercitij ſpiritua- 4 lis, vt totum, quod mundo& carni ſubtrahis, ſtudio pietatis impendas:& r Philip3. oblitus quæ retrò ſunt, extentuùſque in anteriora, aſcenſiones in corde tuo 1 Pſalm. 83. diſponens, de virtute proficias in virtutem, vt videre Deum deorum in 1 Sion mercaris. Meritò autem ſpiritualis diſciplina aſcenſui per gradus ſcalæ compa- S.mper a9 via tur. Nam vt illic aliosſuper alios gradu 4 onſcenderc oportet, nec vſquam Deu progre- infiſtere, quoad perucniatur ad culmen ſcalæ: ſic in diſciplina capeſcenda diendum eſſe perfectionis, ſemper ad vlteriora currendum,& magis in dies proficete ylterius: nam conandum eſt. Audi egregiam Bernardi ſententiam ex epiſtola eius 253. 2n 7no4,n ad Abbatem Garinum Alphenſem Nunquam vir iuſtus(verba ſunt hæc T. ne5 Bernardi) arbitratur ſe comprehendiſſe: nunquam dicit, Satis eſt, ſed ſem-„ per eſurit, ſiriſque iuſtitiam: ita vt ſi ſemper viueret, ſemper, quantum in te 3 eſt, iuſtitior eſſe contenderet, ſemper de bono in melius proficere totis vi- 9 ribus conaretur. Non enim ad annum, vel ad tempus inſtar mercenarij,— Locus Pſalm. ſed in æeternum diuino ſe mancipat famulatui. Audi verbum iuſti: Inæter 118. num non obliuiſcar iuſtificationes tuas. Itaq; indefeſſum proficiẽdi ſtudium, b& iugis conatus ad perfectionẽ, perfectio reputatur: Quòd ſi ſtudere per- fectioni,& velle ſemper proficere, eſt perfectum eſſe;profectò nolle pro- ficere, deficere eſt. Vbi ergo ſunt, qui dicere ſolét, Sufficit nobis, nolumus eſſe meliores quàm patres noſtri. O Monache, non vis proficere? Nonsin- quit. Vis ergo deficere? Nequaquam, ait. Quid ergo: Manere, inquit, volo, in eo, quò perueni: nec peior fieri volo, nec melior cupio. Hoc ergo vis, quod eſſe non poteſt. Vidit enim ſcalam Iacob,& in ſcala Angelos, vbi nullus reſidens, nullùſve ſubſiſtens apparuit: ſed vel aſcendere vel deſcen dere videbantur: quo palam daretur intelligi, inter profectum,& defe- b ctum, in hoc ſtatu mortalis vitæ, nihil medium inueniri, ſed vt ipſum cor- pus noſtrum continuè aut creſcere conſtat, aut decreſcere; ſic neceſſe ſit, b„, 1.& Spiritũ aut proficere ſemper, aut deficere. Hactenus ex Sãcto Bernard. 2 8 eaafe Digniſſimum quoq; memoratu, cognituq; videtur, quod ſuper iſta ipſa 35 ee&. Bafij. ſcala diſputat D. Baſilius, ſcalam iſtam à terra vſque in cœlum porrectam, ſuper illa ſra- referens ad ſublimen& arduũ aſcenſum, ad perfecte, conſummatæ ꝗ; vir- la quam vidit tutis perceptionem. In qua ſcala inchoandus eſt aſcenſus à primo gradu— Iacob. terræ proximro, vt primus aſcenſus, ſit receſſus à terra, quia primus in diſci- lina virtutis gradus, eſt declinare Avitijs. Deinde fit gradus,& aſcenſus ad ſublimiora,& difficiliora. Si enim ſuprema virtutis proponerentur prima, cùm ca inexercitatis admodum difficilia& aſpera videantur, multorum Pabes animi à ſtudio virtutis abſterrerentur. Sapientiſſimũ eſt igitur& laluber- rimum illud diuinæ Scripturæ documentum: Declina à malo,& fac bo- Nrr num. Cum quo ſatis concordat illud Poëtæ: Virtus eſt vitium fugere& ſapientia prima, Stultitia caruiſſe. Baſilius igitur explanans primum Pſalmum, ſuper eo quod diximus; ad 36
hunc

nem corpod ah, .Mremid Se cama ſere grahu de e 4 12ſg „kucho hierd 3 4 eatun den alcenlch e auten n, Wyudete 1 ta kurnh) 4
bu fe gad R dan
4 4
4
*
¹
le: he in älcch 1
dum, Kmags e pan lentenmm ex eun quam vu zuttc ulm. nunquam dicit ta teets er viueret lemp. umm.
6
dono in eu rem vel ad tempusi& latui. Audived Eathh gindefeſſum N rütu o reputatut: t u ſectum elle;pi= ul ere(clét, Sufn abmt
.,.–.“
N 1 2—„* N amache, nonVÖ Ae
4 4 4 4 imn 1 8 m lacob⸗&in.
1 paru cdvelaſd Put 1
d
1 ““
.“ r 1pde 4
1 videtulz
rA
411 “ ““ 4
7 1u
cie
*
lup Pilmum.
lena
cendere opo via d
GENESIS CAP. XXVIII. 201 hunc modum ſcribit: Declina à malo: inquit Scriptura,& fac bonum, ſa- pienter profectò,& artificiosè adducens nos ad virturem, declinationem mali principium fecit bonorum. Si enim ſtatim perfecta tibi præciperet,
iger eſſes ad conatum:nunc verò ad faciliora te aſſuefacit, vt poſtmodũ ad ſublimiora& difficiliora audentior fias. Equidem non dubitanter di- xerim, ſtudium pietatis aſſimilari ſcalæ illi, quam vidit Iacob:cuius infima humi erant,&vicina terræ; ſuperna verò, ad cœlum vfque porrecta. Opus igitur eſt, vt qui virtutis ingredi viam cupiunt, primis gradibus veſtigia admoueant, deinde inſequentes& altiores inſcendant, donec ad ſummũ faſtigium paulatim, quantum humanæ fragilitati datum fuerit, euadant. Quemadmodum iraque primus per ſcalam aſcenſus, eſt receſſus à terra; ſicin diuino negocio primus eſt profectus. A malis receſſus. Hæc Ba- ſilius.
aſcenſus, eſt abſceſſus Aterra; id autem eſt, renuntiatio terrenarum,& ſe- cularium rerum, cum propolſito ſequendi Chriſtum. Idque primò fecère Apoſtoli: Vnde fidenter dixerunt Chriſto:&cce nos reliquimus omnia,& ſe- cuti ſumus te. Seeundus gradus,& aſcenſus eſt, præter externar um iſtiuſ- modi rerum ſecularium renuntiationem, earum etiam amorem,& me- moriam ex animo noſtto abijcere, vt fecit Paulus, quæ retro ſunt, obliuiſ- cens. Et ſub nomine Sponſcæ, cuilibet perfectæ virtutis amartori dicitur: Audi filia,& vide,& inclina aurem tuam,& abliniſcere populum tuum,& domum patris tui. Tertius gradus eſt, non ſolum iſta bona terrena iam re- licka obliuiſci, verm etiam ceu ſtercora,& detrimenta contemnere, auerlari,& odiſſe, quemadmodum Beatus Paulus teſtatur, quæ ſibi antea fuerant lucra, poſtquam ad Chriſtum conuerſus eſt, ea ſe tanquam ſter-
Primus gra-
dus ſcalæ ſpi-
ritualis.
Recenſentur decem gradus
... 4. culæſpiritua- 37 Primus igitur& infimns ſcalæ ſpiritualis gradus, ſiue primus per eam ſarlaſpir
lis, per quos aſ
cẽditur ad cul men vitæ ſpi- ritudlis. Matt. 19. Secundus gra dus.: Philipp. 3. Pſal. 4½
Tertius gra- dus.
Philip. 3.
Quurtus græ
cora& detrimenta æſtimaſſe. Quartus gradus eſt, non ſolum externarumt aus.
rerum, ſed etiam amicorum,& cognatorum, atque adeo ip ſorum paren- tum,& filiorum amorẽ exuere; quinetiam ſi ſeruitus Chriſti,& ſtudium diſciplinæ perfectioris poſtulet iſtiuſmodi perſonas odiſſe: id enim eſt
quod Dominus per ſimilitudinem ſignificauit, cùęm dixit: Sioculus tuus
ſcandalizat te, erue eum,& proijce abs te. Quintus gradus,& ſupremus re- Matt. 9. nunciationis eſt, non ſolum alias res, vel perſonas, ſed eriam animam ſuam Quintusgra-
propter Chriſtum odiſſe. Hic enim eſt terminus perfectiſſimæ KRenun- 4
tiationis, ſi quis amore Chriſti, ſtudiõque perfectionis vitæ ſpiritualis cõ- ſequendæ, præſentem vitam nihil curet, mortem horis omnibus qualem- cumqueparatus accipere. Si quis venit ad me(ait Dominus Luc.1 4. es na
1655.
odit patrem ſuum,& matrem,& vorem,& filios, adhauc autem& nnimam Lues Locus ſuam non poteit meus eſſe diſcipulus. Audiat Lector in hanc ſententiam pul- S4f4
cherrima Baſilij verba, in Regulis filus diſpuratis, ad Interrogationem octauam reſpondentis. Cum enim proxim& dicta Domini noſtri verba commemoraſſet, ſubdit: Perfecta igit ur renunciatio in eo conſiſtit, ſi quis id aſſecutus fuerit, vt ne de vita quidem ſua quicquam affectus ſit omni-
no, etiamſi habeat mortis reſponſum, ita vt nihil ſibi confidat. Eiuſcemo-
diautem renunciatio initium ſumit à derelictione rerum externarum, vt
Comm. in Gen. Tom. 4. ce
. Baſilius. 4

202² GO MMEN T. IN oſſeſſionum, humanæ gloriæ, conſuetudinis viræ ſuperioris,& ad res in-
Matt. 4. Utiles affectionis. Cuius renunciationis exem plum nobis præbuère San- Locus Lucæ.&i Apoſtoli lacobus,& Ioannes, relicto patre Zebedæo,& de quo tota de r.& Matth.5 illorum victus ratio pendebat, nauigio Matthæus quoque ſtatim vt à Do- m mino vocatus eſt, relicto telonio ſecutus eſt eum. Qua in re non lucra
modò reliquit, ſed pericula eriam contem pſit, quæ ipſi, totique eius fami- 1
liæ, à ciuitatis magiſtratibus imminebant, quòd redemptorum 4 ſe vecti-
G21, 6. galium rationes, tam repents diſcedens, non con fectas reliquiſſet. Beato Phil.3. Paulo totus mundus crucifixus erat, ipsèque viciſſim mundo:& quæ priuùs ei fuerant lucra& ornamenta, poſtea, tanquam fœdiſſima ſter-
cora,& magna ſibi detrimenta, propter Chriſtum æſtimauit. Eſt igitur
Qauid fit re- renunciatio„vinculorum craſſæ huius ac temporariæ conuerſationis ab-— nonciatin. ſolutio, quæ nos, dum emancipat,& cripit anxijs& humanam vitam co- mitantibus negocijs& curis, promptiores facit, magiſque idoneos ineun-
dæ viæ, quæ ad Dei contem plationem rectè perdueit. Eſt item Renun. 1 „eciatio, cordis ab humano viuédi ritu, ad cœleſtem conuerſationem tranl- 1
4 3. latio, vt illud Pauli verè dici queat: C onuerſatio nostia in cœlis eſt. Sic Ba-
filius. 11 Conſcenſis ſupradictis quinque gradibus, qui ad perfectam rerum 3/
—
omnium renunciationem pertinent, reliqui ſunt alij quinquegradus con-
ſcendendi, in quorum vltimo, qui decimus numero eſt, Dominum inni-
xum faſtigio ſcalæ reperiemus. Sextus igitur gradus eſt abnegatio ſui: Se-
ptimus verò, quoridiana crucis geſtatio, id eſt perpetua ſui mortificatio:
septimus gra Vtriuſque aſcenlum gradus Dominus præcepit ei qui pertectus eſſe vel⸗ 8
dus. ler, dicens, Abneget ſemetipſiun,& tollat crucem ſuam quotidie. Abnegatio
Luc y. ſui præcipuè ad propriam voluntatem,& iudicium pertinet, vt non ſuam
faciat voluntatem, fed eius quem in via,& vita ſpirituali, magiſtrum& ducem ſufcepit: huic enim ſe regendum omnino,& quocumque velit, ducendum permittat neceſſe eſt, nec ſua nitatur prudentia, ſed à rectoris fui iudicio,& ſententia totus pendeat. Iugis verò,& perpetua morrificatio potiſſimum verſarus in reprimendis fræ nandiſque ſenſibus,& in frangẽ⸗ dis, ac perdomandis cu piditatibus,& in laborum, ac periculorum,& quo-
Fennium ſem rumlibet malorum quæ acciderint perpeſſione, Huius laudatiſimæ,& ad
rr Eclleſſe conſequendam perfectionem neceſſariæ mortificationis, elariſſimum te-
de B. Lucate- ſtimonium&laudem Eccleſia perhibet Beato Lucæ Euangeliſtæ, dicens,
ſtimoninm. eunm crucis mortificationem iugiter in corpore ſuo Pro diuini nominis
Sextus gradus
—.„, 8„. honore portaſſe. Poſt venditionem omnium ſuarum rerum,& abnega-
tionem ſui,& continuam mortificarionem, extremo loco præcepit Do- minus: Et ſequatur me; Eſt autem Chriſtum ſequi, nihil aliud niſi pro virili eius virtutes imitari. Verm dνas potiſſimùm virtutes ſuas Domi- nus imitandas nobis propoſuit, quæ ad duos iſtius ſcalæ gradus, id eſt, o-
Octauus& b nonues gradus. ctauum,& nonum pertinent- Prior virtus eſt humilitas, cuius indiuidua
—— 2.... comes eſt manſuetudo, quam nobis commendans Dominus, dixit: Diſci- 2„„.„ ⸗. 3. 4 1 Matth 1r. te à me quia mitis ſum,& humilis corde. Poſterior, eſt perfecta charitas pro- ::..... 6 ximi. Manaatum, mqult„ Aedi vobis, vt diligatis ruteen, ficut dilexi v. 1.. 8 4 2 91 b Triples Triplex

Wntenu
deeiwſ R, quôdrec Ween
Neque viciſt
6
Chriſtum à Tau
ctempotari te etſrimm pit anv& am ritm
4
tes facit, mag
t— erenn
recde perduci denla cclel
tem co S üoorenn
aerſatio noit Ms 98
2 clqun luot anh
1 at cruten uam 1
i K iwdicium g K... vu, K viaſpiſ mit zum omnino, 4 umc ec ſin nitatur pru
““ 8 1 u. lugss verò&
ftrnandiſque t. zun in labotom Kant
derpeſone llaj latur morttlca 2 Luca L d 3
1
kiu
GENESIS CAP. XXVIII.
Triplex porrò charitatis Chriſti perfectio nobis imitanda eſt. Non enim * 1* 8.—
ille adtempus dilexit, ſed perſeueranter vſque in finem, teſtante hoc Ioã-
1
e: Cum dilexiſſet ſuos, qui erant in mundo, in finem dilexit æos. Nec ille dile-
*. 24* 8. ap 17 5z. 1 12 S„ xit lingua tantum,& verbo, ſed opere,& veritate, ita vt etiam mortem vl-
trõò pron obis oppetierit. E go, inquit, animam meam pono proouibus mneis: Et. Maiorem hac dilectionem,nemo habet⸗ut animam ſuam ponat pro amicis ſuis. .. 8...... 3 1— Nec modò amauit amicos, verùmetiam inimicos, pro ijs orans Patrem, dum in cruce penderet, a quibus crucifixus erat. Reſtat decimus,& ſu- premæ ſcalæ gradus, in quo Dominus eſſe viſus eſt, figurans vtique per- ... 7.*
feoctam animæ cum Deo vnionem, vt tota penituùſque ei adhæreat,& qua „* X 8 5 7.....„ ,, ſi vnus fiat ſpiritus:& verẽ illud Pauli vſurpare poſſit: Dino ego iam non ago, vinit verb in me Chriſtus. Nam qui tales ſunt, auctore Beato Diony ſio, 5 1 1 8 A— lle non tam humanitus agunt ipli ſe, quàm aguntur à Deo. Atque hæc dicta ſinr de Propologica torius ſealæ intelligentia, cuius gradus placuit nobis ad numerum denarium redigere, quod is numerustum vniuerſitatem, tum perfectionem in diuina Scriptura denotare ſolet.
SEXTA DISPVTATIO.
Exponuntur, 2 perpenduntur tres eiuſdem Scalæ interpretatio- nes, quæ traduntur à Philone.
2☛ Hrro in libro de ſomnijs enarrans viſionem diuinitus oblatam lacob,& de ſcala, quam ille vidit, accuratè diſſe-
. 38— 7 NA 2 2
—
morare in hoc locosnec inſtituro noſtro alienum, nec iniu- cundum fore lectori, viſum nobis eſt. Prima interpretario ad hunc modum ab eo tractatur. Scala, inquit, in hoc mundo, aër figura- tè intelligitur, cuius baſis, rerra caput, cœlum eſt. Nam à Lunari orbe vſ- que ad ſuperficiem terræ, per totum id interſtitium aer extenditur. Hoc eſt animarum corpore carentium domicilium; mundi namque opifici omnes eius partes implere animalibus placuit. Etenim animalia terreſtria
203
Ioan I. ITriplexchari- talt15 hriſt:
per feclio ima=
tanda nobis. Ioan. ro. Iufra 1/. Luc. 23 Decimusgra- Jau Gal. 2.
B. Dionyſi. Cur decꝰ gra- aſſiguats ſint ſcalæ ½⸗ ratuals.
dus
Philo.
rens, tres eius ſcalæ interpretationes tradit, quas comme-
terris attribuit, aquis indidit aquatilia,& cœlis ſidera: quæ non ſoluùm ani-
malia dicuntur, ſed& mentes puriſſimæ. Neceſſum igitur eſt, in alia item
parte mundi, videlicet atre propria eſſe creata,& locata animalia. Nec
mirum/ ſi ea non patẽt ſenſibus, cùm& animus noſter inuiſibilis fit. Quid
.„ 1.„. 3 3 ⸗ X 3 enim abſurdius, quàm in aqua eſſe animalia, non eſſe autẽ in aere, cùm& aquatilia ipſa animencunaëre? Animalibus enim imaginatione,& motu
vtentibus, aër eſt quaſi anim a, vt contra rationem ſit, elementum, quo ani mantur cetera, carere ipſum animabus. Enimuerò, non ſoluͤm aër habet animas, ſed inſtar populoſæ ciuitatis, incorruptibiles habet animas, ſtellis
Hic platoui Xas Philo.
numero pares. Harũ quædã deſcendũr, illigandæ corporibus mortalibus,
CC 2
nimirũ quæ viciniores ſut terris,& amãtiores corporuũ aliæ ſurlũ aſcẽdũt,

— 2⁰4 COMMEN T. IN
ſegregatæ à corporibus poſt certos à naturapræfinitos terminos. Ex his I85 porrò, aliæ deſiderio tactæ huius vitæ rurſum ad corpora recurrunt: alie nd vanitatem pertæſæ præſentis vitæ, corpus, ceu ſepulchrum aut carcerem pe fugiunt,& ſublimem xtherem petentes pennis leuibus, totum ibi æuum co exigunt. Sunt aliæ quædam puriſſimæ, arque omnium optimæ, quæ al- in tiuis, diuiniũſque ſapiunt:& aſpernatæ iſta terreſtria,& humilia, miniſtræ t ſunt Omnipotentis Dei, tanquam magni Regis videlicet aures,& oculi videntes, audienté ſque omnia. Has Philoſophi Genios vocant; Angelos, ſacræ litteræ, vocabulo ſanè aptiſſimo: ſunt enim internuntiæ, Parris ma- dara perferentes ad fllios,& adillum viciſſim preces& vota filiorum. Quapropter inducuntur aſcendere,& deſcendere: non quòd indicibus opus Deo ſit, qui antè ſcit omnia, etiam antequam fiant:ſed quia condu- cit nobis mortalibus tales habere mediatores& arbitros, quò magis rerũ omnium effectoris& preſidis Dei potentiam& maieſtatem reuereamur: Exodi 19. hanc enim quidam vehementer reueriti, dixerunt Moyſi: Loquere tu nobis, eo non loquatur nobis Deus ne fort moriamur. Pulchrè aurem ſcala infima 1 ſui parte inhærens terræ, figurat acrem exhalationes enim è terra expi- 1 ratæ, attenuantur in acrem, vt terra quaſi radix, cœlum verò quaſi capur ſit agris. Nec deſunt qui dicant, lunam non eſſe globum puri æthe-
ris, vt cetera ſydera, ſed mixtum ex æthere& aëre,& apparentem in ea
maculam, quam vocant nonnmillli faciem, nihil aliud eſſe, niſi admixtum
aërem, qui fuaptè natura niger Vque in cœlum tendit. Cùm autéẽ dicitun
innixus ſcalæ Deus nemo intelligat Deum laborare vt eam molem ſta-
biliat: illud potius cogitet his verbis ſignificari, Deum eſſe robur, firmi-
tatemque rerum ommium,& quibuſcunque rebus aſſignare ſtabilitatem per peruam: tantiſper enim dum ab illo ſuſtentantur, incon cuſſæ manent, atque integræ, atque hæc eſt illa mundiſcala- quam in præſenti figura in⸗ 40 telligimus. Hæc Philo:cuius hæc interpretatio- tota ex Platonis dog-
Origenes ſu-
mate,& doctrina concinnata dupliciter falſa eſt:tum quà facit animos noſtros ab initio ante corpora eſſe creatos; tum quà cenſet, eos ſæpius corpora humana ingredi,& egredi, nec eos eſſe tanquam formas pro- prias corporum,& naturali quodam vinculo eis copulatos: ſed tanquam habitatores, in corpus, vt in carcerem intruſos atque incluſos. Vtrumque porrò non ſolum diuinarum litterarum doctrinæ, ſed etiam rectæ phile- ſophiæ ac rationi aduerſarur. Origenes, idem platonis dogma ſecutus, itidem atque Philo ſca- 37
per illa ſcala Jam illam in quiete oſtenſam lacob interpretatur. Cuius rei grauem in
Iacob phꝛlo ni
at. §. Hieronimus
primis teſtem laudare poſſum Bearum Hieronymum: cuius in Epiſtola 161. aduerſus errores Ioannis Hieroſolymitani ſcripta ad Pammachiũ, hæc ſunt verba: Docet Origenes per ſcalam Iacob paulatim rationa- biles creaturas ad vltimum gradum, id eſt adcarnem,& ſanguinem deſ- cendere nec fieri poſſe;, vt de centenarionumero, ſubitò quis ad vnum numerum præcipitetur, niſi per ſingulos mumeros, quali per ſcalæ gradus, ad vltimum vſque perueniat:& tot mutare corpora, quot de cœlo ad ter- rã mutauerit manſiones. Hæ ſunt ſtrophæ veſtræ, atque præſtigiæ, quibus nos

T. 1N Rrrknn ² ün. um 4 3 1 1 4 G co e derpdunri Ceulednis alepu au een deund— um ian Aque omm le omna g ue ga akti dila nuid 4 eds VId utes, Ku A 4 ¹ 1 10 Geni an, A untemm m te ham
3 ℳ 1 mß
5 ſm dren oan delcendere ³α nödua
rH
amnegbam I dquum aotes K atd E uom cmiam&ma f mreuer 1 dixerunN Xuuenn Lmur. Pulch t eemſclui p rexbalatiod merumt 1radu, ca Meddude nam non el Tum fur re& acte e paleca
m. nihil aid ³⁸„nülate i cœlumten umaie „Deum bocht tmus „Ecan Dâ Perlenba onoue reda Pmekt oſoſtentanti naulti undikcala quaf reeri mterpreuuliot hu
5 imdel 3 tut — nt mn 7 ymſa ulrg!
1 A₰ ieroo
cs pPel ſcalum H M. enu . 1 ℳ 1dcac W um K 81 210 1 4 num die xnatio nül ero eab aumesos tceck mge cotpd g) mme r„ xe5 ohxr vet⸗ J 99 49
40
GENESIS CAbD. XXVIII. 205 nos Peluſiotas,& iumenta,& animales homines dicit is, quia non recipi- mus ea quæ ſpiritus ſunt: vos Hieroſolymitæ etiam Angelos deridetis. Pertrahuntur in medium veſtra myſteria,& de G entilium fabulis dogma contextum, Chriſtianis auribus publicatur. Hoc quod vos miramini, olim in Platone contempſimus;zcontempſimus autem, quia Chriſti ſtultitiam recepimus: Recepimus Chriſti ſtulritiam, quia fatuum Dei ſapientius eſt hominibus. Si fuit anima antequam Adam in paradiſo formaretur, in quolibet ſtatu,& ordine:& vixit,& egit aliquid(neque enim poſſumus naturam incorporalem,& æternam, in modum glirium immobilem. tor- pentémque ſentire) neceſſe eſt vt aliqua cauſa præceſſerit„cur quæ prius
ſine corpore fuit, poſtea circumdata ſit corpore. Si autem animæ eſt na-
turale, eſſe ſine corpore, ergo contra naturam eſt, eſſe in corpore. Si con- tra naturam eſt, eſſe in corporeʒergo reſurrectio corporis contra naturam erit. Sed non fiet reſurrectio contra naturam; ergo iuxta ſententiam ve- ſtram, quod contra naturam eſt, reſurgens„animam non habebit. Sic Hieronymus ex Origene contra Origenem- Ex eius namque ſententia validè concludit, aut nullam fore cot porum reſurrectionem aut ſi reſur- gent corpora, reſurrectura prouus inanimatas quorum alteru m mani fe ſtè contrarium eſt diuinæ ſovpruræ, alterum etiam philoſophicæ rationi. Nam quid obſecro à raclone magis remotum eſſe poteſt, quàm dicere,
generationem horainis eſſe contra naturam, interitum autem eius, id eſt, ſeparationem arimæ à corpore, ſecundum naturam eſſe,& quod his con- ſequens eſt, mortem ipſam naturaliter eſſe homini optabilem,& iucun- dam ei accidere: cui opinioni non ratiotantùm, ſed omnes quoque ſen- ſus aduerſaveur. Verùm alteram Philonis expoſitionem illius ſcalæ com- memorenllls. S; icalam illam, inquit Philo, quæramus in homine, reperiemus eſſe animam: cuius baſis eſt penè corporea,& tanquam terrea, ſenſus videli- cet: caput verò eſt quiddam cœleſte, mentem dico puriſſimam. Per hanc ſurſum deorsumque feruntur perpetuò diuinæ intelligentiæ. Aſcendunt enim, trahentes eam ſecum ad rerum ſupernarum contemplarionem, a- morêmque; dinellentéſque àrerum mortalium cupiditatibus,& mira,& jucunda eicœleſtium rerum, quaſi ſpectacula oſtendentes. Deſcendunt item propter caritatem, vt occurrant miſero generi noſtro,& animam quaſi à fluumine raptam, fauore ſuoſſeruent incolumem. Bt purgatiſſimas quidem mentes ſolus Deus inuiſibiliter, atque inſenſibiliter dignatur in- uiſere: Sicut legimus diuino dictum oraculo: Inambulabo in vobis,& ero Deus veſter. Eas verò, quæ adhuc lauantur, nondum penitus abſterſis ſor- dibus ex corpore contractis, interuiſunt Angeli,& exhilarant aſpectu ho- neſtiſiimo. Da igitur operam, ò anima, vt fias Dei domus Sacroſancta, vt ex debili fias robuſta, potens ex impotente, ex imprudente prudens, ſapiens èſtulra. Quid ſi ſuammet ipſius vitam meditator in ſomnis vidit Scalæ ſimilem? Eſt enim naturaliter inæqualis res meditatio, nunc pro- ficiens in altitudinem; nunc deficiens in contrarium:& tanquam nauis, nunc ſecundis, nunc aduerſis ventis nauigans. Alternis enim diebus, vt cc 3
I. ad Cor I.
— 3 4. Quid abſurdi ſequatur ex hac opinione.
Secunda expo ſitio Scalæ ſe- cundum Phil.
Leuit. 26.

Tertia ſcalæ interpre tatio
1. 1 Philonzs.
206 CO MM F N T. I1N S quidam ait, mutatur vita exercentium ſe in virtutis ſtadio, modò viuens & vigilans; modò dormiens,& quaſi mortua. At verò qui conſummatæ virtutis& ſapientiæ compotes ſunt, cœleſtem regionem habitandam ſor- titi ſunt, docti petere ſemper altiora: mali verò inferorum ſpecus infi- mos tenent. At meditatores inter extremos medij, ſuſque déque per Sca- lam feruntur: adt meliore fato ſubducti, aut reiecti contrario. Donec huius contentionis,& digladiationis præſes Deus, parti poriori addicat præmium, in totum profligata deteriore. Et hæc eſt ſecunda Philonis in- terpreratio. In qua vocabulum meditatoris ſignificat hominem, nec im- probum, nec tamen hintnſed eum qui in ſtudio,& exercitatione vit- tutis cum labore verſatur, pugnans acriter cum priſtinis vitiis,& contra inſitas arque inueteratas cupiditates.
Tertia eiuſdem ſcalæ interpretatio, prioribus aliquanto probabilior, hiſce verbis à Philone traditur. Eſt& alterius cuiuſdam rei ſimilitudo hec ſcala, non prétereunda ſilenrio. Res humanæ naturalem habent quãdam ſcalæ imaginem, propter curſum mæquabilem atque inconſtantem. Vna enim dies(vt ait ille) alios de ſumma faſtigio in imum deijcit, alios ex imo tollit in altum, nihilque in eodem datu apud nos perpetuò manet, ſed cuncta varijs,& omnifarijs murantur vicitudinibus. Quoties enim
viſum eſt, ex plebeis principes effici,& plebeios ex principibus, pauperes
Pittacuscuius
& diuitibus, è pauperibus locupleriſſimos, honoratos ex viliſſimis& con. temptiſſimis, ex clariſſimis& nobiliſſimis, obſcuros& deſpicatiſſimos Hæc eſt via rerum humanarum accliuis pariter decliuiſque,& incertis obnoxia caſibus, quorum inæquabilitatem, ipſum tempas veritatis ami- ciſſimum, non obſcuris argumentis oſtendit. Somnium porò denuntia- bat innixum vertici ſcalæ Principem Angelorum Deum. Creùendum eſt enim, ſicut in curru aurigam, aut in naui gubernatorem; ita rebus amni- bus ſuperſtare eum: Qui eſt, corporibus, ani mabus, animantibus, mern- bus humanis, Angelis, cunctis demum, quæ terra, vel aëre, vel cœlo con- tinentur, naturis tum viſibilibus, tum inuiſibilibus: totum enim ille mun- dum à ſe pendentem regit. Sic Philo. Philonianæ huius interpretationis,
rei ſalam fe- non eſt abſimile quod legitur apud Elianum libro ſecundo de varia hi- cerit ſymbolu. ſtoria de Pittaco Mytilenenſi, qui ſcalam fecit Imaginem,& figuram fot-
AHelanzs.
tunæ. Pittacus apud Mytilenem, ait Elianus, ſcalam in templis extruxit, advſum quidem nullum idoneam, tantùm vt donarij loco eſſet, la- tenter ea re mulriplicem forrunæ viciſſitudinem ſignifi- cans, quæ facit alios quidem felices aſcendere, con- tra autem deſcendere alios infelices, quin- etiam in vnum atque eundem vtrumque conferens.
Cumque
(

1N
Avunncsis
10d Vlheh . A v A
el 1[onc
GENESIS CAP. XXVIII. 207
4 8 2*. S 4 ſemregon A. 5 Cumque euigilaſſet Iacob de ſomno, ait: Verè Dominus eſt vexs. 16 d e ana. 3.. 2 2 Madfd Se ſhan in loco iſto,& ego neſciebam. . Al KRehm
04 medh lu— 1 a Aepa 1) am teiccti En an 6 WIlcvr Deus vbique eſt ſecundùm potentiam,& ſeientiam rles Dems, Ee tain 4²2& eſſentiam ſuam, vr ex diuina Scriptura docent Theologi: a2 4
Ml ac... 3 M Exod. Iy. Erheceid püün iua vbique à nobis ſpiritu& veritate adorandus& orandus: 7 ir*. ö 4...—. 82⸗.—. 2. xis ſignifcnſ Fa em n nec vllus ad id non idoneus,& opportunus locus eſt. Etenim /½. 39.
m medio mari Moyſes Deum exorauit, Iob in ſterquilinio, Ezechias rex
qulinſtudio, E eciaan 2. 1 1 he 38 ner cum hrilt is,Kn. in lectulo, Hieremias in luto, lonas in ceto, Daniel in lacu Leonum, tres Daunn„ 2 pueri in fornace ignis, latro in cruce, Petrus& Paulus in carcere. Iccirco Da z. 1 prioribas: d2 hhg B.“ arare 3 imni Hne ſemau nes manus Et Da- Luc. 2 4, enscu e nin uid in P ſlalimo. 102. In omni loco⸗ ominationis eins, hene ic anima mea Do- 1. Nmot 3 3 1 ui wino. Nihilominus tamen in certis quibuſdam locis potiùs quàm in aliis Cu certa quæ
manæ natora. dent uu nbilem aque e bnxn latigio in in iſt 3 4 5 wru 1 1 Nerlom rax vicherudin E2 vot 1 ledeios exaä— 108 honotaoſ 2 e Wh Tmis, obſcurd ⁸2. ſpias aus parnel de 1
aatem, iplumſ Ernam oſtendit. Somm kxxoct a Angelorum I EM Keba aaut gubernaid n
““
4.. 4 n muiſibilibust 1.I
Dhilonunzh ⁸. b eſl
4 hanum libr H. 0
dicitur eſſe, aut fuiſſe Deus: non quidem noua ſcientiæ aut potentiæ ſuæ præſentia: ſed noua quadam declaratione ſingularis gratiæ& virtutis ſuæ. Vnde Moyſen,& Ioſue Deus iuſſit deponere calceamenta ſua, pro- pter ſanctitatem terræ, in qua Deus illis mirabiliter apparuerat: vtrique enim dictum eft à Deo: Solue alceamentum tuum de pedibus tuis: locus e-
unim in quo ſtas ſanctus eſt. Ianc etiam ob cauſam, certa quædam,& ab hu-
manis negocijs ſeparata loca dicari voluit Deus publico ſui nominis cul- tui:ad quæ nimirum fideles conuenirent ad orandum Deum, ad verbum Dei audiendum, ad percipienda ſacra myſteria, ad diuinæ benignitatis exoptanda, petendaque,& accipienda beneficia. Audi B. Auguſtinum in epiſtola 1 37⁄ita ſcribentem: Vbique quidem Deus eſt, nec vllo contine-
tur, aut clauditur loco, qui condidit omnia: oportẽtque eum à veris ado-
dam loca pro- prie Deo ſa- crata ſiut. Exod 3.
Ioſue y.
9. Augvſtinzes 5 2 3
ratoribus, ſpiritu& veritate adorari; vt in occulto exaudiens, in occulto
ctiam iuſtificet,& coronet. Verùmtamen ad iſta, quæ viſibiliter homini- bus nota ſunt, quis poteſt eius conſilium perſcrutari quare in quibuſdam locis miracula fiant, in alijs non fiant 2 Multis enim notiſſima eſt ſanctitas loci, vbi B. Felicis Nolani corpus conditum eſt,& cetera quæ ſubdit ibi Auguſtinus. Duo eius rei perilluſtria& memorabilia exempla in veteri Teſtamento reperire eſt, vnum de columna nubis,& ignis;& de propi-
Ioann. 4.
Exod 13.
— alam ſecit Ima» rAte Tluanus, ſcas mba ſ us fottunæ ricillin 8 ie dem felices alcs. Jere allos infelics 2† um arque cundeſ
8
tiatorio, vbi Deus mirabiliter præſentiam ſuam declarabat, crebra eden- do miracula,& ad conſulta reſpondendo: alterũ de Piſcina illa Hieroſo- lymitana, in cuius aquas ab Angelo commotas& agitatas; qui primus æ- grotorum deſceudiſſet, à quouis morbo curabatur. Similiter igitur Iacob ex admirabili viſo, quod in eo loco ſibi oblatum fuerat,& ex diuina præ- ſentia ibi demonſtrata intellexit eum locum ſingulari quadam religione ac(anctitate factum eſſe venerabilem. „ B. Gregorius verba iſta Iacob ad myſtologiam transferens, docet, eos qutin obedientiæ ſubiectione, humilibuùſq ſeruitijs,& laudabilibus pie- tatis, ac miſericordiæ miniſterijs vtiliter verſati& exercitati ſunt, ſi quã- do incitante, iuuantéque Deo ad ſtatum aſcendant contemplationis Dei, & cœleſtium rerum, tanto eos plerumque diuinæ cognitionis lumine illu
Et inde paſſim 1 Toann, J⸗
† cum, tantum Vi
Egregia B. —— G reg. fente 2-
kia.

CO MMENT. 1 N
208. b illuſtrari, tantõque diuinæ ſuauitatis guſtu affici, vt tunc verè Deum noſ- rmr ſe,& guſtaſſe,& antea ignoraſſe eum ſibi videantur,& vſurpare queant b el verba iſta Iacob: Verè Deus eſt in loco iſto,& ego neſciebam. Sed audiamus Do ipſum Gregoriu m, ſua illa ſpirituali eloquẽria egre giè ſuper iſta re diſpu- pr tantem. In libro enim ſecundo ſuæ Expoſitionis in primum librum Ke- ſo gum enarrans verba illa: Porrb Samuel necdum ſciebat Dominum neque 1 reuelatus ei fuerat ſermo Domini, quæ funt in 3. cap. eius libri, hunc in mo- 3 dum ſcribit: Quod de Samuele hic dicirur, id conuenienter in conuer- ſatione fidelium accipitur. Etenim plerique ſub aliena inſtitutione bene proficiunt,& nouitatis ſuæ tempore omnipotenti Deo miniſteria ſedulò perſoluunt, qui tamen puritate contemplationis ad internæ pulchritudi- nis eius ſpeciem non pertingunt. Veruùm ſi ſubiectionis ſuæ merito: donũ diuinæ contemplationis accipiant, experientià internę vifionis intelligüt, quia ſic nondum ſciebant, cui miniſtrabant. Quod bene Tacob ad acci- 1 piendam coniugem proficiſcens, deſignauit; qui poſt laborem itineris, 4 per ſoporem quietis, Dominum vidit, ſed à ſomno vigilans; ait, Verè Do- t minui eſt in loco isto,& ego neſciebam. Neque eſſe illic Deum antea dubita- 8 re poterat, qui eſſe eum vbique ſentiebat: ſed quia tunc eum perfectiiis u1
didicit, ignoraſſe ſe illum antea perhibuit: quia priùs eum familiarius nõ agnouit. Via porrò qua ad coniugem pergitur intentio deuotæ obedien- ricæ eſt, qua fœcunditas internæ charitaris obtineri deſideratur. Iacob ita-
Shoan Den que dormit in via, cum fidelis ſubiectus,& maligni- ſpiritus ſupplamator per hdẽ à co- per laborem obedientiæ ad quierem internæ viſionis admittitur. Qui gnitione eiuſ- profectè tunc Dominum agnouiſſe fatebitur: quia dum eam, ad quam den ha donâ nouiter eſt affümptus, internæ lucis miratur ſpeciem, quantum antea conte atoms neſcierit, experiertia reuelaræ pulchritudinis agnoſcit. Fide namque ve-
lut fama Deum cognoſcimus: amore autem contemplationis is qui fama innotuit, velut ex oſtenſione præſentiæ nobis reuelatur.
Pauénſque, Quam terribilis eſt, inquit, locus eſte non eſt hic
aliud niſi domus Dei,& porta cœli. RIA in illo loco accidiſſe Patriarchæ Iacob tradidit Caieta 44 8 6 nus: dormienti quidem, viſionem Dei,& locutionem: vigi- W lanti verò, tum illius viſionis reuelationem atque intelligen- riam, tum animi quendam internum pauorem ac terrorem. Reuelarionem& intelligentiam illius viſionis habuiſſe Iacob indicant illa eius verba: Verè Dominus eſt in loco iſto,& ego neſciebam,&, Non ſt hic aliud niſi domus Dei,& porta cœli. Pauorem animi eius ac terrorem clarè oſtendit Scriptura, narrans de eo, Quam terribilis eſt, inquit, locus ſte! Terribilem nominauit locum, ex terrore quo ſe inibi perculſum ſen- ſit. Sed quid timuit Iacob? Timuit videlicet diuinum Iudicium, quemad- modum cùm primum venimus in conſpectum& præſentiam maximi cuiuſpiam,& ſapientiſſimi Principis, vehementer timemus, ne quid ſibi diſplicens in nobis videat. Sic etiam lacob timuit, conſiderando ſeipſum, cum
VERS. 17.

nn Ran Srüh GEENESIS CA P. XXVIII. 209
8 Rorpange cum reſpectu ad præſentiam Dei,& frequentiam Angelorum, metuens Sidn A n.Ketzuta ne ſua ſibi peccata& defe ctus imputarẽtur. A ppellat autem locum illum, mege xrikanth Domum Dei, quòd in illa parte cœlorum videret Deum ad illam terræ nͤl ſem amidmi partem ſpectantem: nec ea ap ellatione demonſtratur locus terræ, nec mcamſa— heminn; locus cœli, ſed vniuerſus ille ſitus àterra, ſuper quam ſtabat ſcala, vſque „.ap t Abti men ad illam cgli partem, in qua apparuerat Deus ſuper ſcalam. Verè item ru, d cd ν enteriden agnouit eſſe ibi portam cœli, ex eo quòd ſcala ad portam cœlorum per- que ſub e tuunor tingebat, ex qua egrediebantur Angeli deſcendentes„& quam ingredie-
bantur aſcendentes. Et ad litteram, viſio iſta fuit figura,& quaſi prophe- tia Templi Dei in eo loco poſtea xædificandi, Nam vt ex primo libro Para- lipomenon capit. 2 2.& ex ſecundo libro cap. 3. clarè habetur, Bethel eſt mons Moria, in quo ædificatum eſt templum à Salomone,& vbi poſitus fuit Iſaac ſuper altare immolandus Deo. Hactenus ex Caietano, cuius ex- trema ſententia, falſa eſt: Bethel enim diſtantem, diuerſumque fuiſſe locũ Amonte Moria, ſuprà oſtendimus in prima diſputatione ſuper hoc capi- te vigeſimo octauo, nec vſquam in tota ſcriptura legitur Bethel fuiſſe
anipotenri winiſterald Piarionis à Ta me qllä nl tudieca a ur mern erentiä in lonisir nbant. dlrcdas guit; qd. ſadotemin 6 dàlomnd x u; ai ſa
egue ell UE— montem Moria: nec poteſt id clarè, vt ait Caietanus, ex ipſa Scriptura du: ſed q em ceumci ccolligi. dit: quapi ³emimm 4 Sed cur lacob dixit, locum lum eſſe terribilem, ac non potius viſum pergitur int— euoteth illud, quod habuerat Dei& Angelorum, dixit terribile? Verùm Iacob, di- ais obtinert lerumlu cens terribilem eſſe locum illum, intelligi voluit, cauſam eius terroris fuiſ de,K malig R iluh ſe id quod viderat ipſe in eo loco. Ergo terribilem locum interpretamur, dinnetmeni aun locum maximè religioſum,& ingenti cum animi ſubmiſſione,& reue- ebitu mn rentia, ac tremore colendum, propter Dei& Angelorum præſentiam ad-
micum d An, qum mirabiliter ibi oſtenſam. Alteram eiuſdem rei cauſam, ſed planè allegori-
cam, affert Rupertus libro ſeptimo Commentariorum in Geneſim cap. Kapertus. xxiij. Notandum, inquit Kupertus, quòd Iacob, non ipſum Dominum, ſed locum expaueſcit,& terribilem eſſe dicit. Sed quidnam pauoris,&ter- roris per ſe locus ille poterat!
rudinsacn Fide um autemcont mtonb 59
ir nobis tei!. 12 ee ur 1 aabere? An quia Dominum in eo loco vide-
rat in quiete? Nempè,& in alijs locis tam ipſi, quàm patri,& auo eius,
ſt, 1u⸗ idem Deus apparuerat. Ergo non dubium, quin hoc, per ſpiritum prophe-
Dei,& pot ell tie dilatato corde, præuiderit quidnam illo ſomnio ſignificaretur,& au-
d. uch Ab mlll guſtiorem alium, ſanctioréemque locum, cuiusille erat figura, pertimuerit. damu Talis autem locus, Eccleſia Dei eſt vnde pſalmo ſexagelimo ſeptimo, di-
8„ 8 A Rohel.*
ctum eſt: Deus, qui inhabitare facit vntus moris in domo. Eccleſiam igitur
ionis reuelaſ& 4 g Dei futuram,& in ea terribilia Dei opera(quam ob cauſam dixit Apo- dam internud ſclalt ſtolus ad Epheſ. cap. 3. per Eccleſiam innotuiſſe Principatibus,& Pote- lius vifionis 4* 4 Ktatibus in cœleſtibus multiformem Dei ſapientiam) lacob vehemen- 7 4— ter miratus expauit, ſicut expauerat prophetiaæ nihilominus ſpiritu Ha- „u Dauorem 5 32 bacuc, quando dixit: Domine audiui auditum tuum,& timui: conſiderani ope⸗ „ lichu ra iua,& expaui. Quorum videlicet operum ſumma hæc eſt, Per huma- — ihnn nitatem Chriſti apertam eſſe porram cœli,& cœleſtia iuncta eſſe terre- id 1bdn nis: quod ſignificauit etiam lacob dicens: Non eſt hic aliud niſi domus Dei, tMen— elenuun& porta cæli. Sic Kupertus. 14 a conlfe- ro Comm. in Gen. Tom. 4. dd dum üleuue

§. Beruardus.
Matth. 6.
Matth.].
Pſa. C. 37.
Prouerb. 8.(
Pſal.
Heb. 12.
Geneſ. 2
126.
210
CO MMENT. IN
Non eſt diſſimile quod Sanctus Bernardus dixit in ſermone ſexto de 46 anniuerfario die dedicationis Eecleſiæ: vbi, quod Iacob de illo loco dixit: Vere Dorninus eſt in loͤco iſto,&, Quam terribilis eſt locus iſtelnon est hic aliud
niſi domus Dei rius in ſacra C
*
... 4 & porta cæli. Docet id multo iuſtius, multõque congruen-
hriſtianorum templa dici poſſe.Immò verò quod ibi mani- feſtatum fuit lacob, propter quod ille tantopere veneratus eſt illum lo- cum, præfigurauit ea quæ in templis Chriſtianorum peragenda erãt. Ver- pa Bernardi ſunt huiuſmodi: Vnus homo erat lacob,& dormiens vidit aſcendentes Angelos,& deſcendentes. Parum eſt hoc, etiam Dominum Angelorum adeſſe teſtatus eſt, dicens: Verè Dominus eſt in loco iſto,& ego
neſciebam. Miratur enim gratiam,& magnitudinem dignationis expaueſ-
3..1... A„ cit. Ouanto terribilior eſt locus hic noſter, quanto euidentiùs, certiuùſque
Dominus eſt in hoc loco, vbi nimirum non modò duo aut tres, ſed tam multi in ipſius congregati nomine perſeuerant? Terribilis planè locus eſt, dignus omni reuerentia, quem fideles viri inhabitant, quem Angeli ſan- cti frequentant, quem ſua quoque præſentia Dominus. ipſe dignatur. Quomodo enim tantus Datriarcha neſcire poterat quòd non eſſet locus, vbinon eſlet Deus? Sed fortè aliud eſſe miratus eſt, vbi ait: Verè Dominus eſt in loco iffo. Ibi verè eſt,& verè Dominus eſt, vbi in eius nomine Angeli ſimul,& homines congregantur. Licèt enim in omni loco ſit, qui nullo clauditur loco: ſignanter tamen dicimus: Pater noſter qui es in cœlis. Quod aliter illic,& proprio quodam modo præſentem ſe exhibeat: non quidẽ
ipſe diuerſus, ſed diuerſa diſtin
guens. Eſt igitur in omni loco, omnia vni-
uerſaliter continens, omniaàque diſponens: Sed longè tamen aliter, atque aliter. Apud homines malos eſt præſtans, atque diſſimulans: apud electos homines eſt operans,& ſeruans: apud ſuperos eſt paſcens,& cubans: apud inferos, eſt arguens,& damnans. Facit quidem ſolem ſuum oriri ſuper malos: ſed vbi malorum interim diſſimulatio eſt, quodammodo veritas non eſt. Itaque, ſi dicere licet, apud impios eſt in diſſimulatione;apud lu- ſtos, in veritatezapud Angelos, in felicitate;apud inferos in feritate ſua. Durum ſonat vobis, quòd feritatem dixerim? ego verò,& iram vereor,& & furorem. Audite Prophetam, Domine ne in furore tuo arguas me. Verè in- quit, Dominus eſt in loco iſto. Vbi enim pluit ſuper iuſtos,& iniuſto; Pater eſt miſericordiarũ, expectans homines ad pœrnitentiam. Vbi damnat ob- ſtinatos, iudex eſt,& horrendum eſt incidere in manus Dei viuentis. Vbi cubat, ſponſus eſt:& beata anima, quam introduxerit in cubiculum
ſuum.
Verè profectò Dominus in hoc loco eſt, ſi tamen ſeruiamus ei in ſpi⸗
ritu,& veritate. Non enim verè Dominus erat apud eos, quibus dicebat: Quid vocatis me, Domine, Domine,& non facitis quæ dico? Teſtantur ſacræ Luc. c. litteræ, in paradiſo fuiſſe olim poſirum primum Adam vt operaretur,& cuſtodiret illum:ita ſecundus Adam verſatur in Eccleſia Sanctorum, in congregatione ſuorum, in horto deliciarum(ſi quidem deliciæ ipſius lunt
ſſe cum filijs hominum) Denique eſt in loco iſto, vt operetur,& cuſto-
diat. Niſt enim Dominus ædificauerit domum, in vanum laborauernt, qui
ædif

ariac a mn GENEBSIS CAp. XXVIII. 201 e. 4„. 0. 8 woäl elhun adificant eam,&, N iſi Dominus cuſtodierit einitatem, fruſtra vigilat, qui cu- wureſt log wunn ſtodit ea. Porroͤ Angelos aſcẽdẽtes& deſcendentes, eſſe in loco iſto patri- „. 2 ⸗. arofuſtins pec archalis ipſa viſio manifeſtat. Aſcendentes, vt videant faciem Patris: deſ- Poſlelmm ouin cendentes, vt prouideant nobis. Quid ergo nos? cum quanta reuerentia Matth.i8. Wnropere 7 e us dn in loco iſto verſari debemus, vbi Deus eſt operans,& ſer Malls aſcendẽtes: niſtanorun— d atque geſcẽdẽtes? Nimirum pœnitẽtes,& expectantes eſſe nos conuenit: no etat laca 5 ath ad hoc enim venimus, in hoc poſiti ſumas. Hæc ſunt, quæ exiguntur à no- ‿— 1„*.
Parum eſt wuen bis, præteritorum pœnitudo peccatorum,& futurorum expectatio præ- m Demin Du 4 miorum. Hactenus ex Bernardo.
Iloco 1ſ.) gnitudinen arienge 2 Konlsem.... ter,qano de dd an Surgens lacob mand' tulit lapidem, quem ſuppoſuerat capiti Vexs. 18. nonmodd Samush, ſuo,& erexit in titulum, fundens oleum deſuper.
eucrantLc Danelta vriinhabit. ei Aeeh erlentia Dq i ie in cine poteru weſ emiratus eſt r Tmeha
1—
1. 1 nus eſt, ybi it u nomipen
mRo voce titulum Hebræa vox Mazebba inter alia ſtatuam 9) üignificat, à verbo Iazab, quod eſt ſtare: quemadmodum e- tiam Latini ſtatuam denominarunt à ſtädo. Verùm Hebræa l la vox, non ſtatuam modò ſignificat, ſed,& titulum,& co-
aliud quodlibet ſignum,& monumentum alicuius rei. Hoc
terum mom I olt, an tamen loco erat ſimplex lapis, priùs iacens in terra, poſtmodum à lacob us:Hater neſte Ven ceu ſecundùm longitudinem erectus,& ad ſimilitudinem quandam altaris drſentem ſeſ deu:umg compoſitus,& ad Qacrificandi vſum accommodatus. Nec fuille vnum Eignur inq E xo, Imn tantummodò lapidem neceſſè eſt exiſtimare; fortaſſe enim plures fuerũtʒ dens: Sed long e ename& ſingularis numerus, vt ſæpè fit, poſitus eſt pro plurali. Aut ſi vnus dun es arque dilſi Ns:aputt taxat fuit principalis lapis, quo vſus eſt lacob in dormiendo vice puluini, uperos eſt ſa t„Kalbn poſtea tamen ſunt alij adiuncti ad eum, vt ſimilitudo quædam reddere- Oken
aut altaris,& commoditas præberetur adminiſtrando cultui diuino. Olea molegiock, 45 1 ſter, cùm pro titulo, vertillet ſtatuam, in ſuis norationibus dicit, vocem mah 4 inen Hebræam propriè ſignificare eleuationem: nam verbum nazà, vnde ea apios eſtin de b vox deſcendit, eleuare ſignificat. Neque intelligas, inquit, ex eo lapide fe- citate apud ¹. l ciſſe Iacob idolum, ac ſculptile, ſed limplicem lapidem, qui oblongus xerim?ego vi m erat, eleuaſſe tanquam ſignum diuinæ viſionis, quam ibi habuerat,& am- ne ne in fumm ſ m pliſſimæ promiſſionis datę ſibi à Deo. Sic ille. luit ſuper iuſi e wikti 48 Sequitur; Fundens oleum deſuper. Non intelligas fuſum eſſe oleum ſu- tentt r hicur per totum lapidem, ſed ſuper ſolam eius partem ſupremam: nam Græcè 10 eſt, Super ſummitatem eius, Hebraicè autem: Super caprut eius. Oleum au- tem illud aut ſecum tulerat ex domo paterna Iacob, cibatus, vel vnctio- 12 ſtinas nis gratiã, aut manè ingreſſus vrbem, ibi emerar. Bene monet S. Au- g*
ait quidem Erum cni
esad pœnitenc D d incidere int ⁸.* l3
1 ch 4, quam introdl t=I 2
wockſiumen n 1 guſtinus, non fuiſſe ſuperſtitioſum vngere oleo lapidem: quali ritu idolo- c ibos f atrarum adorare voluerit Iacob,& diuino cultu honorare illum lapidẽ. ninss eras 3= kum. Sic enim ſcribit lib. 16. de Ciuitate Dei, cap. 3 8. Hoc quod Iacob fecit, ad ann facuns* eralel prophetiam pertinet: neque enim more Idololatriæ lapidem perfudit 0- m peimum A ncuu leo, quaſi faciens eum Deum, neque enim adorauit eum lapidem, neque verfatut in ke ra b ei ſacrificauit, ſed quoniam Chriſti nomen, à chriſmate eſt, id eſt abvn- ciarum t pe ae ctione, profecò figuratum eſt hinc aliquid, quod ad magnum pertines ſt in loco tw nam dd 2

—————
COM MENT. IN
212 b Sacramentum. Sic Auguſt. Theodoretus ait„hoc exemplo lacob oleo 1
Theodore. vngentis lapidem ‚commonitas atque commotas ſui temporis fideles b ſo AAe awtinus atque religioſas fœminas, ſacrorum locorum ianuas,& cancellos vngere Jo feminarum oleo conſueuiſſe. Sic autem ille ſcribit 83. Queſtione in Geneſim: lacob to Chriſtianaru cùm erexiſſet lapidem, quẽ capiti ſuppoſuerat, perfudit eum oleo. Quod ni pietatem. etiam nunc fieri ſoler Apermultis vxoribus fidelium, qui Domino credi- t derunt. Nam conſueuerunt in templis diuinis oleo vngere adytorũ can-
cellos,& Sanctorum Martyrum thecas, ad demonſtrandam animi pieta- tem; arqui non reſpuit etiam minimabenigniſſimus Dominus, gratam ha-
bens operis ntentionem. Sic ille.
SEPTIMA DISPVTATIO.
Super eo, quod fecit Tacob erigendo lapidem in I. itulum. p
1 3 72, S, VæRITVR an rectè fecerit lacob lapidem erigendo in 1 Ochs Les.- 5 — 1
N itulum: videtur enim id fuiſſe ſuperſtitioſum:nam vt tale,
tic c. 26 Vide infranue 7 damnatum eſt lege Moſaica,& à Deo veritum. Sic enim 1 mer. 44. ſcriprum eſt Leuit. 26. Ego Daminus Deus veſter. Non facie
„ vobis idolum,& ſculptile,nec titulos erigetis, nec inſignẽ la- pidem ponetis in ierra veſtra, vt adoretis eum: ego enim ſum Dominus Deus veſter. Sed hũc nodum exſoluere haud magni fuerit negocij. Quo tamen planior& probabilior ſit huius quæſtionis explicatio& ſolutio, prædo- 4 cendus eſt lector, vocabulum Tituli quatuor modis vſurpatum in ſacris 92, f litteris inueniri. Nonnunquam ſignificat, quam Græci vocant 1aεναεαενν 80½ Titu= Latinè appellamus Infcriptionem, quæ rebus ſuperponitur, vt primoò ſta- lus. tim aſpectu, quid res illa lit, noteſcat omnibus. Ad hanc ſignificationem pertinet, quod ſacri Euangeliſtæ tradiderunt de titulo crucis Domini, quem Pilatus Hebraicis, Græcis,& Latinis litteris inſcriptum ſuperpoſun Gruci, vt cauſa mortis Domini omnibus expoſita& aperta eſſet. Nec rarò id nomen ſignificat etiam marmoreas columnas, pyramides„& for- nices, nominibus& elogijs præſtantium virorum inſcriptas, ad conſeruã- dam rerum ab illis præclarè geſtarum memoriam. Huc ſpectat quod in libro 2. Regum capite decimo octauo ſcriptum eſt his verbis: Abſalon erexerat ſibi, cum adhuc viueret, titulum, qui eſt in valle Regis. Dixerat enim, non habeo jilium,& hoc erit monumentum nominis mei. Vocauitque titulum nomine ſuo. Et appellatur manus Abſalon vſque ad hanc diem. Hoc ipſum enarrans Ioſephus libro ſeptimo Antiquitat. hunc in modum ſcribit: Ab⸗ ſalon erexerat ſibi columnam marmoream cum inſcriprione, duobus ſtadijs ab vrbe Hieruſalem diſſitam, quem appellari voluit, manum Ab- naſephus. ſalonis, dicens: Etiamſi liberos ſuos perire contingeret, in eo tamen monu mento nomen ſuum perperuò manſurum.
Tertia eius vocis ſignificatio comprehendit ſtatuam, imaginem,& qua lecunque ſimulacrum, ob venerationem, cultùmque alicuius poſitũ;&
hoc modo accipitur Leuit. 26. cum dicitur(ſicut proximè antée mem oratũ 9 — eſt)
Locus 2. Reg. c.18.

3 5 19 2“ 4 4 1 . 4 101 Mlum.,
„
4„
e Nec tulos er* per u — 1
eum: ego enit e☚ Dommu go ent
magni fuertſ ☛☚.r 1.
tonis explicat uron uaruor modit vum
. * 3“ f rc rrebus luperg r, R 4 3 4 A4* 12„ mmdus. Ad 12 galter 1. dderunt de t„Inuh
3 dr virorum i ☛ SAdeh . 12 dhl E memotlaml. 4 1 ntum eſt— 1d 4 ,—“
41 1— Drxru
4
*
„
lun vme 44 1 4. 4* n ccole 4
nom. um!- cl — Jone)
b r h 3 4 Keit laco!„ In erige „ 3 d le lupetitn 2 am 4
4 4,& 1 Ded m. Ket
1 64 UHeomnnna. D„* Ater. Nan
4 auy X tqu:
amin met unn 3 1 1M. 8
50
GENESIS CA b. XX VIII. 213
eſt) Non erigetis dobis titulos. Poſtremò nomen tituli denotat, ſiue lignum, ſiue lapidem, ſiue aliam quamlibet rem, etiam rudem,& ſine vlla artis politura, poſitam, vt alicuius rei præteritæ quoddam ſignũ& monumen- tum ſit:talis fuit titulus, quem hoc loco legimus feciſſe Iacob, lapidem e- nim, quem ſuppoſuerat capiti ad dormiendum, poſtea euigilans, erexit in titulum, id eſt, in ſignum mirificæ illius viſionis,& promiſſionis Dei, quã in eo loco habuerat: Hæc enim ſunt verba Iacob: Erit mihi Dominus in Deum,& lapis iſte in titulum. Ex quo liquet titulum illum non fuiſſe ſta- tuam, aut pyramidem, aut columnam, aut quippiam aliud affabrè& arti- ficiosè factum, ſed naturalem, nudumque lapidem, priùs humi iacentem, poſtea erectum in ſublime, ad perpetuam recordationem,& commemo- rationem eorum quæ in eo loco Patriarchæ Iacob contigerunt. Obiectionem porrò productam ex Leuitico, vbi erectio titulorum,& poſitio lapidum grauiſſimis Dei verbis prohibetur, dupliciter poſſumus diluere. Etenim factum illud Iacob, aliquot ſeculis anteceſſit promulga- tionem legis Moſaicæ: nulla verò lex in præteritum quicquam valet, ſed vim tantùm habet in futurum. Veruùm illud eſt dictu probabilius, legem iſtam, ſi verba eius conſideratè perpendantur, non eſſe illi facto Iacob contrariam. Ibi enim prohibetur erectio inſignis lapidis; vocat autem in- ſignem lapidem, egregiè dolatum,& pulchrè effigiatum,& ad repreſen- tandam alicuius ſimilitudinem, polita arte figuratum: talis enim non erat lapis, quem erexit Iacob, ſed planè informis,& rudis,& omnino inartifi- ciatus. Illud præterea in eo loco Leuitici adiunctum eſt: Vt adoretis eum. Vnde liquet eam tantùm prohiberi erectionem tituli,& lapidis, quæ fit a- dorandi eius causa: Sicut Idololatræ, iſtiuſmodi rebus quaſi diuini nu- minis quippiam habentibus, honorem,& adorationem,& qualis Deo conuenit, cultum adhibebant. Iacob autem erexit lapidem in titulum, nõ vt eum adoraret, ſed vt quaſi monumentum ſtatueret eorum quæ ſibi eo loco diuinitus manifeſtata& promiſſa fuerant. Nam rudes lapides conſti- tuere tanquam ſignum eorum quæ geſta ſunt, vſitatum fuit in populo Dei, quin etiam nonnunquam à Deo imperatum. Vnum ad præſens hu- ius rei ex 4. cap. lib. Ioſue proferam exemplum. Narratur ibi iuſſu Dei, duodecim prægrãdes& perduros lapides de medio Iordanis alueo ſub- latos, ad perpetuam miraculi in tranſmiſſione Iordanis facti memoriam, apud poſteros cuſtodiendam, poſitos eſſe in Galgalis, vbi primùm loſue traiecto Iordane caſtra metatus eſt. Tranſponam inde hunc in locum, di- uinæ Scripturæ verba quæ ad eius rei commemorationem ſpectant: Duodecim lapides(ait Scriptura) quos de Iordanis alueo ſumpſerant, poſuit Ioſue in Galgalis, e& dixit ad filios Iſrael: Quando intetrogauerint filij vestri
cras patres ſuos; Quid ſibi volunt lapides isti? docebitis eos atque dicetis: Per Exod. 14.
arentem alueum tranſiniſit Iſrael Iordanem iſtum, ſiccante Domino aquas eiu in conſpectu noſtro, donec tranſiret is: ſicut fecerat prius in mari rubro, quod ſic- cauit donec tranſitemus: vt diſcant omnes terrarum populi fortiſſimam Do- mini manum,& vt vos timeatis Dominum Deum veſtrum omni tempore.
da 3

pnctionem la-..21 pidis fact ma ſas Paganorum vnctiones, aliõſque non paucos ritus, ex hoc facto lacob,
214 C,O M M EN T. IN
—
OCIAvA DISPVILAIIO.
An rectꝰ fecerit Iacob, oleo lapidem vngendo;& cur id fecerit.
rionem. Eorum namq; magna putabatur religio,& pieras, 51 2 lapides, ligna, ſpecus,& arbores, vngere, ornare, coronare. Apuleius initio primi libri Floridorum, multigenas iſtiuſ- modi ſuperſtitiones, vt pios& religioſos ritus curſim me- morans, ita ſcribit: Neque iſtius religioſam moram viatori obiecerit, aut ara floribus redimita, aut ſpelunca floribus inumbrara, aut Quercus cor- nibus onerata, aut fagus pellibus coronata, vel colliculus ſepimine conſe- cratus.vel truncus dolamine eff giatus, vel ceſpes libamine humigatus, vel lapis vnguine gelibutus. Sic ille. Arnobius item de ſe ipſo, cùm adhuc ba.
Arnobins. ganiſini teneretur erroribus implicatus, hæc in primo libro aduerſus Gè-
tes ſcribit: Si quando conſpexeram lubricatum lapidem,& ex oliuæ vn- guine irrigatum, tamquam ineſſet vis præſens, adulabar, affabar,& bene- ficia poſcebam, nihil ſentiente de trunco. Nec ſolùm ſtulta illa,& cœca Gentilitas pulchrè effigiatos lapides, atq; in hominum, vel animaliũ ſimi- lirudinem politè figuratos vngebat& colebat: verùm etiam impolitos& planè rudes,& quales ipſa procreat natura, eos præſertim qui erant ina- gris,& quorum ad terminandos agros vſus erat, vt indicant verba illa Si-
culus Flacc. 2 1..... 1. Sicha⸗ culi Flacci de conditionibus agrorũ, cùm terminos, inquit, diſponerent,
ipſos quidem lapides in ſolidam terrã collocabant; proximè ea loca, qui- bus, foſſis factis, defixuri eos erant,& vnguento,& velaminibus,& coro- nis eos ornabant. Ex quo palam eſt, quouſque vaniſſima illorum hominiũ progreſſa ſit ſuperſtitiovt qui quodlibet in via oblatum, ſacratum aliquo modo venerarentur, ſiue ara, ſiue lapis, ſiue ſtipes eſſet.
Sed redeo ad vnctionem lapidis factam à Iacob. Hæc ſanè, tantum ab-7¹ eſt vt ab Idololatris fuerit accepta, vt potiùs exiſtimari poſſit, ſuperſtitio-
lacob n fuiſ- ſimilibuſque alijs priſcorum Patrum, in ſincera, atque adeo impia quadã ſe ſuperſtitio- æmulatione, eſſe deriuaros. Enimuerò, à Iuſtino Philoſopho& Martyre,
Clemente Alexandrino, Origene, Euſebio,& compluribus alijs obſerua- tum,& proditum eſt, falſam, vanamꝗ; Idololatrarum ſuperſtitionẽ, multis in rebus, veræ, ac piæ religionis fuiſſe emulam. Veſanus enim diuinitatis affe ctator Diabolus, quæ à ſanctiſſimis viris in colendo& honorando ve- ro Deo, magna pietate, magnàq; cum laude acta cernebat, ea ſibi quoque exhiberi voluit ab ijs, quos impijs erroribus à ſe deceptos ſui cultores fe- cerat. Inſcitum porrò eſt(ne dicam ſtolidum, quia ſimiles Idololatrarum vnctiones. improbę atque impię,& execrabiles ſunt) ex eo velle argumè- tari, qua vnctione vſus eſt Iacob, eam quoque malã& damnandã fuiſſe, Nempè in ſimilibus factis, nimium quantũ intereſt, quo fine, cuius aucto⸗ ritate, ac præſcripto, qua item ratione, modòq; fiant. Quod fecit Iacob, id afflatu
—.—
„.

25 4q elpeslda umen A Sp 4.. d 42 Remde 16„ mach AlAA rem prume d dlelt
1 4
4
4 Kum 4 1 4 4 6 I(onn
orxlens. adula Tlehs, adula A da „ 48
0. Nec ſolal alh
co. Nec lolut t ull 11
1.„
ch in hommaun„ Nuum
11
4 ½ ½ 4„
Acbat.verun 1mrr
1
Kuta, cos prx mue
4
. V*
4 VIus erat, vt I.20ꝑũ keddes
Am terminos, † dhr
5½ 4 1
Collocabant 1 K(ceeah
vnguento, X aidol
„
oufque vanil Mun.
det in vun oblat xr. Iu¹- .. liue ſtipes eſſ
4 4 enh! T ckam à lacob. vlm
* — ippe dOuu* exlltima Dl, l
4
. 15 SI
mm.
GENESIS CAbP. XXVIII. 215 alllatu& inſtinctu Dei, aut etiam fortaſſe Maiorum ſuorum exemplo, do- cumentõque fecit. Nec ille vncto àſe lapidi diuinum cultum, honorèmq; adhibuit: nec lapidi vota fecit, ſed Deo:nec in eo lapide numinis quidpiã diuini eſſe putauit, ſed monumentũ e ſle voluit eorũ, quæ ſibi eo loco cõ- tigerãt,& in poſterũ dicauit eũ lapidẽ cultui diuino, inibi poſt felicem ex Meſopotamia reditum à ſe peragendo, videlicet hoc feciſſe eum legimus
53 infrà. Geneſ. 35. 1
Triũ porrò memorabiliũ rerũ, quæ poſtea tũ in Synagoga tum etiã in Chriſti Eccleſia religiosè admodum vſurpatæ ac celebratæ ſunt, primus Iacob in hoc loco ſimul exemplũdedit, ſimul& documentum. Ac prima quidem res fuit, vngendo lapides& altaria conſecrare ea diuino cultui: altera fuit, nuncupare vota Deo: tertia fuit decimas bonorum ſuorum,& has quidẽ votiuas offerre Deo. Audiat lector obſeruantẽ imprimis,& di-
ligentem, rituum& cæremoniarum,& conſuetudinum Eccleſiaſticarum Scriptorem Rabanum. ls libr. 1. de inſtitut. Cleric. cap. 4 5. Altare, inquit, poſt aſperſionem aquæ, chriſmate vngitur ad imitationem Patriarchæ Ia- cob, qui poſt viſionem illam terribilem erexit lapidem in titulum, fundẽs oleum deſuper, vocanſq; eum locnm, Domum Dei. Et S. Cyprianus ſcri- bens de vnctione Chriſmatis; Oleo, inquit, antiquitus Sacerdotes ſacra- bantur,& Reges:& ipſi altariũ lapides delibuti, ſpiritalẽ intelligi volebãt ſacris myſteriis ineſſe pinguedinẽ. In Eccleſia quidem duplicis olei ſacri vſus eſt:quorum alterum eſt principale, maximêque ſacrum, ex oleo& balſamo confectum, quo vngi ſolent, qui Baptiſmi,& confirmationis,& ſacrorum ordinum ſacramenta ſuſcipiunt. Alterum eſt, ſimplex oleum, ab Epiſcopo tamen conſecratũ, cuius, ad Catechumenos, ante Baptiſmũ; 54& ad Energumenos, necnon etiam ad infirmos vngendos eſt vſus.
Sed cur tam frequens,& varius in ſacris rebus eſt olei vſus, fuitq; olim in veteri Teſtamento: Reſpondeo, ob multas,& perinſignes olei proprie- tates& virtutes factum eſt, vt ipſum vſitaretur in Eccleſia, tamquã exi- mium quoddam ſymbolum cœleſtium,& ſpiritalium virtutum, atque gratiarum. Sed quæ ſunt iſtæ proprietates,& virtutes olei? Curſim eas percenſebo. Prima eſt illuminandi, qua videlicet pabulum,& alimen- tum lucis, eſt oleum. Secũda eſt condiendi cibos,& ad ſanitatem vtiliter, & iucundè ad guſtatum. Tertia, ſupernatandi aliis liquoribus. Quarta, fouendi vulnera, doloréſque mitigandi: apud Lucam enim cap. 10. ei, quẽ latrones grauiſſimis plagis impoſitis ſemiuiuum relinquerant, Samarita- nus ille obligauit vulnera, oleum infundens,& vinum. Quinta, exhilarã- di faciem, laſsaque,& languida membra recreandi, ac reficiendi. Inde il- lud eſt in plalmo 103. Vt exhilaret faciem in oleo. Sexta, leuandi labores, minuendique moleſtias: quò ſpectat illud Iſaiæ. 1 0. Computreſcet ugum à
facie olei. Septima, vegetandi, roborandique corpus,& habile reddendi ad
luctandi certamen, vt in athlertis fieri ſolebat. Octaua, molliendi,& im- pinguandi, vnde Dauid pſalmo 2 2. Impinguaſti in oleo caputmeum. Ex Poſ propter mollitiem& pinguedinem, ſolet oleum denortate miſeri- cordiam.
An
Rabanzs.
S. Coyridtius.
Duplex oleu facrumin Es-
cleſia.
Locus Lusc. c. 8

CO MMEN T. 1 N
An Bethel,& Luza fuerint duæ
PBRTE Moſes hiſce v
temporibus appellatam:
3 ad meridiem, ipſa eſt Bethe s quoquè Ioſeph,inquit Scriptura, a cum eis: Nam cum obſiderent vrbem, quæ pri uerſo autem fuiſſe diuerſas vrbes,& inter ditur in libro Ioſue, capite decimo ſexto, i 47 oſeph ab Iordane contra Hierico,& aquas ei dit de Hierico ad montem Bethel,& egreditu Bethel egreſſio fiebat in locum,& vrbem Luzam, ergo Bethel& Luxa diuerſa erant loca, diſtinctæque vrbes. Lyranus, Lyranique adſtipulator Thoſtatus ſuper caput 16. Ioſue; aiunt, fuiſſe antiquitus duas vrbes Be- thel,& Luzam: ſed quia erant paruæ a duabus vna eſt facta, ſed adeo erant principa nerent priora nomnina, quibus voc ſent coniunctæ. Itaque, ſi quis e tur tranſire de Bethel Luzam, vel contra. plo ciuitatis tra pontes fluminis Sequanæ qu tatem eſſe dicuntur; vt qui inde abeant aliò, dicantur; qui autem illuc veniunt aliunde, ire ad ci ſtò manifeſtiſſimum eſt in noſtra vrbe Roma, cuiu pars, propriè appel hinc, tranſito Tiberi, & Luzæ:& iccirco nonnunquam app 16. interdum verò tanquam vnus locus, Lyranus,& Thoſtatus. Verùm iſta eorum opinio mihi ſuſpècta eſt falſi- tatis. Etenim ſumunt iſti quaſi certum, Bethe diuerſas vrbes,& poſtea vnam in vrbem coaluiſſe: at cùm neque id vl- quam diuina Scriptura tradat, aut etiam ſigni aliqua, vel auctoritate cuiuſquam probent ſatis apparet, proprium fuiſſe Lyrani commentum.
vna& eadem fuerit vrbs.
Super illis Verbu,
tnomen vrbis Bethel, quæ priùs Luza
vocabatur.
—
erbis oſtendit, eandam vrbem 55 ſed diuerſis nominibus in diuerſis
liquet id etiam ex illis verbis ca- b libri Ioſue: Pertranſiens iuxta Ludam G „& libro Iudicum capite prime: gendit in Bethel, fuitque Dominu Luza vocabatur,&c. Ex ad- ſtitio loci diuiſas perſpicuè tra llis verbis: Cecidit ſors filiorum us ab Oriente: Solitudo, qua aſti- „de Bethel Luzam. Si ex loco
dmodum,& propinquæ, poſtea et
les vnius vrbis partes, vt reti-
abantur, priuſquam in vnam vrbem el⸗
x vna parte tranſiret a Quod Lyranus declarat exem-
Pariſiorum, quæ ſolet propriè vocari ea tantùm, quæ eſt in-
æ autem extra pontes ſunt, extra ciui⸗
ciuitate egredi, ac dece dere
uitatem. Idem profe-
s quæ cis Tiberim eſt
NONA DISPVTATIO. Vrbes loco ſitique Aiſcluſæ; An verd
d alteram, diceba-
X
latur Roma; Trans-Tiberina verè minimè,& qui
eunt, Romam ire dicuntur. Similiter accidit Bethel, ellantur vt diuerſa loca, ſicut loſue ſicut Ioſue 18.& Geneſ. 28. Hęe I& Luzam fuiſſe antiquitus
ficet, neque ipſi, vel ratione
Duo

— 1
WVITAA
es lacn ſuune X
— uerit urht.
verba,
erhel, qurg A m nur.
verbis oſtendit 8 amf. „led diuerſsnq a gua n:liquet leia tbmh i lolue: Perrd& uul tbel,& libro lus ma ahi 4, 4ſcendit in Zal. Izah e prius Luda u ⁸& r lnterſtitio locig diene rto, illis vetbis* kn nuas eius ab Orh Er nus 9 ditur de Bebe.h vrbem Luzm, Detk b cs. Lyranus, Ly krect aunt, b uiſſe antiq la radmodum,&& u peincipales ni in dn dantur, priuſquaf dn an ma pante ranliteſ Im ontta. Q uod Ln e lie.d aotem exra bof E be deant aliò, c üta 1ek
Ak Juande,ie adci n
1 8* prootle v*
3
.
„dd
Bn—— e 3
a cotum p 1 ler
nitur extra ſortem Beniamin, proxima tamen termino eius ſortis verlus
/
GENESIS CADP. XXVIII. 217
56 Duo Hebræorum in primis nobiles, Rabbini, Iſaias,& Chimhi, arbi-
trantur fuiſſe duas vrbes nominatas Bethel; vnam quidem in tribu Ephraim, de qua fit mentio initio Capitis decimi ſexti Ioſue, ijs verbis, quę paulò ante commemorata ſunt: alteram verò fuiſſe in tribu Beniamin, vt
patet ex cap. 1 8. Ioſue;& hano fuiſſe eam, quæ priùs dicta eſt Luza, poſtea
verò nomen Bethelis à Iacob accepit. V idetur etiam S. Hieronymus in hac fuiſſe ſententia: quippe cum in libro de locis Hebraicis(quanquam eius libri non tam ille fuit auctor, quàm interpres,& corrector ſimul etiam amplificator) ſcriptum reliquerit, vrbem Bethel, que priùs Luza vo- cabatur, cecidiſſe in ſortem filiorum Beniamin. Atenim id planè falſum eſt, ſcripturæ que contrarium; quæ Luzam, poſtea dictam Bethel,ponit ex- tra terminos ſortis Beniamin. Siquidem in capite 18. Ioſue manifeſtè po-
R. R. ſaias G Chimbhi fa- ciut duas vr- bes Bethel.
S. Hierouym.
—
meridiem, cum dicitur: Pertranſiens iuxta Luzam ad meridiem ipſa eſt Ee-
thel. Et apud Oſeam capite quipto, idipſum ſignificatur meraphorics: di- citur enim Bethel eſſe poſt tergum Beniamin. Oſeæ verba ſunt hæc: Vlu- late in Bethauen: poſt tergum tuum Beniamin. Cur Bethel Propheta vocaue- rit Bethauen, paulò infra cauſam indicabimus. Dixit autem Bethel, ſiue Berhauen eſſe poſt tergum Beniamin, quia eſt iuxta terminunn ſortis Ben-
iamin meridionalem: vbi enim tribus finitur Beniaminſait Hieronymus, Mieronmas
illum Oſeæ locum exponens)non procul inde, in tribu Ephraim vrbs Be- thel condita eſt. Ex quo imteelligitur, B. Hieronymum, qui priùs dixerat in
S. Hieronym.
.. 4 1 r A.. 3 mutautt Prio- libro de locis Hebraicis, Bethel cecidiſſe in ſortem Beniamin, id poſtea rem aalee 3
correxiſſe in Commentariis ſuis in Oſeam, quos haud paruo tempore poſt ſuã de tribu
librum de locis Hebraicis, ab eo conſcriptos eſſe, non obſcurè ſignificat D7, 0 h 6 prbs Bel del.
ipſemet in extremo libro de Scriptoribus Eccleſiaſticis.
dem dici. Nam cum reuera locus ille, in quo diuina illa viſio ſcalæ,& per utur.
eam aſcendentium,& deſcendentium Angelorum contigit Patriarchæ lacob, paululùm abeſſet primùm ab oppido Luza, poſteris temporibus, adeo eſt celebracus quadam religionis opinione, vt Luzæ vrbis propinque nomen diluerit, atque obſcurauerit. Itaque cum Bethelis nomen minimè adhuc pernagatum eſler, dixit lacob iam vicinus morti‚ id eſt, annis circi- ter ſeptuaginta, poſtquam viſionem illam habuerat, dixit, inquam, Deum ſibi apparuiſſe in Luza: Deus Omnipotens(inquit Iacob Genel. 48) appa- ruit mihi in Luza, quæ eſt in terra Chanaam, Benedix itque mihi,& dixit,& c. Qunnquam Geneſ. 35. legamus, Deum nominaſſe Bethel, tacito nomi- ne antiquo Luzæ. Sic enim ibi ſcribit Moyſes; Interea locutus eſt Deus ad Iacob: Surge:& aſcende Bethel,& habita ibi fäcque altare Deo, qni appa- ruit tibi, quandꝰ fugicbas Eſau fratrem tuum Quod autem dixit lacob, ſi- bi viſum illud obtigiſſe in Luza, non ſic eſt accipiendum, quaſi contige- rit intra ipſam vrbem, cum exnarratione Moſis, quæ eſt in capite 28. libri Geneſis certiſſimum ſit, non in oppido, ſed in agro, dormienti lacob Deum apparuiſſe, ſed quia ager ille erat proprius Luzæ vrbique ipſ Comm. in Gen. Tom. 4.. e 3
.... Opinio An- A— 0 2* 7— 1†—. Andreas Malius, in caput xvj. Ioſue, ſuper verſu eius capitis ſecundo, Arer M.ſi de
cenſer vnicam fuiſſe Bethel: eamque modò diuerſam à Luza, modò ean- Bethel excu- 5

———
2*8 COMMENT. IN
proximus, quod ibi factum eſt, in vrbe accidiſſe dicitur. Præter hanc verò 9 Luzam, fuiſſe alteram eiuſdem nominis ciuitatem apud Hethæos, mani- lu feſtum eſt ex primo capite libri ludicum. Scriptum enim illic eſt, eum ho- rur minem, qui filijs Iſraël prodidit vrbem Luzam, abijſſe poſtea in terram gr Hethin,& ædiſicaſſe ibi ciuitatem: quamm eodem nomine appellauit Lu- tg zam. Apparet igitur ex ijs quæ dicta ſunt, Maſium negare duas fuiſſe vr- bes Bethel; quod tamen videtur, neminem qui legerit attentè, conſidera-
auum libri loſue, poſſe inficiari. Primò enim z0
tèque caput decimum o of b
Bethel, quæ priùs dicta eſt Luza, nominatur ibi tanquam extta terminos
ſortis Beniamin poſita: deinde verò paulò infra, cum deſcribitur catalo-
gus vrbium ſortis Beniamin, inter eas vrbes numeratur Bethel.
runda, Bethel Legi apud quoſdam, Bethel fuiſſe primùm ſortis Ephraim; verùm po- 58
primè fuiſſe ſtea, cum eſſet viciniſſima Beniamitis, ſorti eorũ eſſe attributam: quemad-
n tribu E⸗ modum contingit vrbi Hieruſalem, qui primo fuit ſortis Beniamin, poſtea
phraim-paſtea tranſijt ad diti n& poſſeſſ Iudæ. De cauſa porrò& modo tranſ- b
ſari Bema- tranſijr ad ditionẽ,& poſſeſſionem Iudæ. De p ran
win attr:bu- lationis Bethel ex ſorte Ephraim ad Beniamin, nullum apud iſtos verbum
tam eſſe. reperire eſt; vt id propiùs figmento, quàm vero exiſtimari poſſit. Verum 9 enimuerò, ſiue vna, ſiue duplex fuerit Berhel, nihil prorius id refert ad b enodandam initio poſitam difficultatem. Conuenit enim inter omnes,
Bethel, quæ fuit in ſorte Ephraim, fuiſſe eam, quæ memoratur Geneſ. 28. & quæ priùs Luza vocabatur,& deinde nomen Bethelis induit. Quomo- do igitur, ſi iſta Bethel erat eadem vrbs atque Luza, in libro lolue initio capiris 16. ponantur Luza& Bethel, tanquam diuerſa& diſſita loca dein-
Opinio quo-
5 ceps inquirendum eſt. e 9 c1 e; 1⸗. 2** 4«* 8.„ 4 8 4„ is ſen Equidem nihil in præſens habeo dicere ſuper iſta quæſtione, quod mi. 9 tentia... 8.—. 21
hi planè expleat animum, aut quod docto lectori omnino ſatisfacturum
eſſe confidam. Verùm ne nihil dicam, quod nunc ſuccurrit, huiuſcemodi eſt. Vocabulo Bethelis duas res in Scriptura denotari arbitror: primò qui- dem eum locum, in quo lacob m emorandum illud viſum habuit: nimi- rum ei loco maximè Bethelis nomen attribuendum eſſe, conuincunt ver- ba, quæ de eo loco dixit Iacob:: Verè Dominus eſt in loco iſto,&, Quam ter- ribilis eſt locus iſtelnon eſt hic aliud miſi domus Dei,& porta cœli. Et ſic accipi- tur nomen Berhelis infra in Exordio capitis 35. Talis autem locus, non erat intra vrbem Luzam, ſed extra, non procultamen. Denotatur etiam non rarò vocabulo Bethelis, vrbs vicina, quæ prius vocabatur Luza:& ex viſione Iacob, quæ prope eam vrbem contigerat, nomen ipſa Bethelis ac- ceperat: dicitur enim Geneſ. 18. Appellauitque nomen vrbis, Bethel: quc prius Luza vocabatur. Quo fit, vt ſæpenumero in Scriptura cùçùm nomi- narur Luza, continuò adiungatur, Ipſa eſt Berhel, vel cognomento Bethel, vt videre eſt Geneſ. 28.& 3 5. loſue 18.& Iudic. 1. His expoſitis atq; con- ſtitutis, haud magni fuerit negotij poſitam ſupra quæſtionem expedire. Etenim nonnunquam nomen Bethel ſumitur propriè, pro eo tantum lo- co, vbi venerabile illud viſuun habuit lacob: Et erat is locus ab vrbe Luza diuerſus& diſtans, non longè tamen. Atq; ita vſurpatum eſt nomen Be- thel Ioſue 16. vbi ſic eſt: Solitudo qua aſcendit de Iericho ad montem Bethel, & egre
Locus I oſue cap. 16.

. N
„. üeru lan m 1 en hen Aen . 1. lle 2 n un codem nom
1
* laul
5
„Maſumne
e. 1 düült — rinde * Arann 5* en amüm lortis k e wem n cocũ dile 4 4* primo fut lotiii rug *. De caukapofſ& wohn iamin nullum; drich am vero exiſtn tal je Derhel, nibil nt m. Conuent& Mntra tcam, qux men tr Ge nomen Detheli 5ud uque Luza, id EKdlRi am dider d E itbel
au bi tancu d infra, cum
beit 9 numeratur
uIUV 44 ma ³
8 4 a 444 „ wer uta ot 5 d ems ¹ 4*
do lecdori omt& b ... 8 dnuncſucꝭ t uu
)
*
60
mum Regem Iſraèl poſt
CGENESIS CAP. XXVIII. 219 & egredietur de Luxa. 81 egreſſus erat ex Bethel in Luzam;ergo Bethel& Luza inibi nominantur vt loca diuerſa,& inter le diſtincta. Sedenim ple- rumqꝗ; ponitur Bethelpro ipla vrbe Luza: cui ſcilicet locus ille lacob pro- priè appellatus Bethel nomen fuum commodauit, tum ob vicinitatem, tum ob illius vifionis Iacob admirabilitatem. Non enim inſolens eſt, ma- gnas& celebres ciuitates nomen capete ex vicinis locis, re quapiam ma- xima inſignitis, atque nobilitatis. b 3 b Vrbs porrò Bethel, dicta eſt poſterioribus temporibus Bethauen: Sic enim appellatur ab Oſea cap. quarto, illis verbis: Nolite ingredi in Gal- gala:& ne aſcenderitis in Bethauen:& cap. quinto. Dlaulate in Bethauen, poſt tergum tuum Beniamin,& capite decimo. Daccas Bethauen coluerunt abitatores Samaria. In tribus iſtis locis, Bethauen eſſe poſitum pro Be- thel, oratio ipſa,& ſententia Prophethe demonſtrat,& docet Hierony- mus enarrans ea Prophetæ loca. Nomen autem Bethauen, compoſitum eſt ex Beth quod fignificat domum,& Auen, quod Theodotion vertit iniquitatem: Symmachus autem,& Aquila tranſtulerunt inurile, ſiue ni- hilum, id eſt, Idolum: Sic enim vocari ſolet in Scriptura. Nam& Paulus 1. ad Cor. 8. Scimus, inquit, qubd Idolum nihil eſt in mundo. Septuaginta in-
terpretes pro Bethauen, id eſt, Domo iniquitatis, vel nihili, verterunt do-
mum On, quod quantum ad ſententiam, in idem recidit: namque On, ſi- gnificat iniquitatem,& dolorem, quem iniquitas parere ſolet. Sed quan- do,& quam ob cauſam Bethel appellata fuit Bethauen? Id habuit origi- ginem ex eo quod fertur in lib. 3. Regum cap. 12. feciſſe leroboam, pri- diſceſſionem decem tribuum Aàtribu luda. Fecit enim duos Vitulos aureos, oſuitque vnum in Bethel,& alterum in Dan:& di- xit populo, N olite vltra aſcendere in Hieruſalem. Ecce dij tui Iſruel, qui te edu- verunt de terra&‿ pti:& factum eſt verbum hoc in peccatum: bat enim po- pulus Ad adorandum Oitulum, conſtituitque diem ſolemnenn in menſe octauo, quinradecima die menſis, in ſimilitudinem ſolemnitatis quæ celebratur in Iuda. Etaſtendit adorare quod fecerat in Bæthel, vt immolaret vitulis, quos fabrica- tus fuerat. Quoniam igitur in Bethel ex ecrabilis idololatria celebrabatur à populo ziccirco Prophetæ partim ad irriſionem, partim ad execratio- nem, Bethel vocauerunt Bethauen: ſignificantes, indignum eſſe eum lo- cum deinceps vocari Bethel, id eſt Domum Dei; ſed appellari oportere Be- thauẽ, id eſt Domum iniquitatis, aut nihili, propter Idolum ibi poſitum. Vi- de S. Hieronymum in libro de locis Hebraicis,& ſuper Oſeam cap. 4. 5.& 10. vbi Oſeas Bethel vocat Bethauen, vt ſuprà oſtendimus. Ceterum ne quiſpiam fortè putet, nomen Bethauen ſoli Bethel, ob quam dixi cauſam, eſſe poſirũ ſciendum eſt; fuiſſe id proprium nomẽ certi cuiuſdam loci di- ſtinéti à Bechel, non longè tamen ab ea diſtantis,& prope quingentos an- nos fuiſſe antiqnius regno Ieroboã,& Idololatria decẽ tribuũ in Bethel. Fuiſſe Bethauen diſtinctum locum à Bethel, annis fermè quingentis ante regnum leroboam, liquidò cernitur ex verbis illis, quæ ſunt in libro
Cur Bethel dicta ſit Be-
t hauen.
S. Hieron)ym.
Bethauen fuiſſe locum
..
diue
rſum, ſed
» 1 † 5 r. 8-. Ioſue cap.. Cumq; mitteret loſus de Hiericho viros conera Hai, quæ eſt iuxta propè diſtan- Berhauẽ vel ad Orientalé plagã apud Bethel. Iſtud autẽ factũ eſt haud multo tem a Bethel,
eEE 2

VERSV 20
„*„ 2 Prima dubs
4„; arlo.
Theodoretus.
CO M MEN T. IN adraſimum annum egreſſionis Hebræorum er Egypto,& paulo
ſionem vrbis Hierico: ex quo temporè vſque ad regnum lero- entis octogiuta annis effluxit temporis. Ve-
200
poſt qu poſt euer boam, non minùs quadring
rùm circa Bethauen, vt erat! Obſcurum enim eſt, an fuerit tantùm ſolitudo,& deſertumzan verò etiam fuerit vrbs aliqua, iſto nomine appellata, quæ nomen adiacenti ſolitudini dederit, vel contrà nomen ipſa ab ea ſolitudine acceperit. Sanè in libro Ioſue cap. 18. vocatur ſolitudo Bethauen; alibi tantùm præcisè vocatur ſue 7.& in primo Regum 1 3. 14. nec vſpiam nominatur vrbs Bethauen. Cur item locus iſte dictus fuerit Bethauen, quod ſonat Domn iniquitatis; An eo, quòd in ea ſolitudine latrocinia, vel cedes homi. num fieri ſolerẽt, aut cultus alicuius Idoli celebrari, mihi quidẽ non liquer.
Bethauen, vt Io
PECIMA DISPVTATIO. b Super voro quod fecin Tacob, b Et narratur à Moſe Illis verbis⸗
Vouit etiam votum dicens, Si fuerit Dominus mecum,& eu-
ſtodierit me in via per quam ego ambulo,& dederit miht
panem ad veſcendum,& veſtimentum ad induendum: re- uerſuſque fucro proſperè ad domum patris mei: erit mihi Dominus in Deum,& lapis iſte quem erexi in titulum, vo- cabitur Domus Dei: cunctorùmque, quæ dederis mihi, de-
cimas offeram tibi.
9 bitatio hæc eſt: lacob vouet habiturum ſe Dominum pro 5 A Deo, ſi is dederit ſibi victum& veſtitum,& proſperum in 9 patriam reditum; Ergo ſi hæc non daret Deus, non erat
ſus, propoſitum animi,& deliberatio, erant planè impia. Deus namque
5 †
omnino colendus eſt, ſiue der, ſiue non det bona temporalia. Ob hanc enim cauſam impensè laudatur reſponſum illud datum Regi Nabucho-
.
donoſor à tribus illis ſocijs Danielis. Sic enim legimus Daniel. 3. dixiſſe eos: Eœœe Deus noſter, quem colimus, poteſt, eripere nos de caminoi gnis arden- 1;& de mänibus tuis, Rex liberare. Qupd ſi noluerit, notum ſu tibi Nex, quia Deos tuos non colimus,& ſtatuam, quam erexiſti non adorumus. Cu- ius reſponſi ſanctitatem, ſimulque prudentiam animaduertens Theodo- J retus, Quaſi, ait, iſtis verbis ſignificare vellent, nos pro mercede aliqua Deo noſtro non ſeruimus, ſed eius amore, rebus omnibus culium ipſius præferimus, quare ne ab his quidem malis temerè liberari petimus: ſed ipſi omnem noſtri gubernarionem& prouidentiam committimus. Bt
quoniam
ocus diſtinctus à Bethel duę res ſunt incertæ.
1-* 1. X„. eum habiturus pro Deo. Talis porrò mens, conſilium, ſen-

Rta annis 1 5 u ͦBehel.e. nudo,& deſe
e celed lcelebrarimi gd
rit Dominu umn goambulo cenn mentumad E lomum pat M akt le quemeres im ulu
unque, qux Eim
ubit r.i omie
voh 4— lb M 6
ler
A 8 ennmmn e
4 26, mnpere ²*5 4
4
8 — 5* 204 ¹ 1
denn
62
I
6ENESIS GA P. XX VIII. 221 quoniam eius, quod futurum eſt, ignari ſumus, gubernatori noſtro, quo- cumque ei libuerit, nauem dirigendam committimus: pro certo enim ha- bemus, poſſe illum nos è tuis manibus eripere. Vtrum verò id facere ve-
lit, ignoramus. Sed cùm ſapiens ſit, ei rerum noſtrarum moderationem
commitrimus, quamlibet iudicij eius ſententiam, vt meliorem, nobiſque vtiliorem libenter accepturi. Sic Theodoretus. Sedenim huic dubitatio- ni nihil relinquetur loci, ſi germana voti Iacob ſententia probè intelliga-
tut. Non vouit Iacob, ſi Deus ſuppeditaret ſibi victum& veſtitum, eum
ſe pro vero Deo habiturumzeiuſmodi namque votum non impium modò
fuiſſet, ſed planè ſtolidum, vecordiæq́ue& amentiæ plenum. Vouit igitur,
ſi Deus lagiretur quæ poſtulabat, ſe ſpeciali quodam cultu veneraturum
Deum. Non itaque vouit generalem cultum Dei, quem ei exhibere na- turali lege adſtrictus erat, ſed certum quendam& ſingularem çultum duabus in rebus poſitum, quas mox ipſe ſubdidit; nimirum quòd eum lo-
cum, in quo diuinam viſionem habuerat, dicaret& ſacraret diuino cul-
tui, quem ipſe inibi, poſt reditum ex Meſopotamia, agitare& celebrare
veller; perinde quaſi locus ille eſſet Domus Dei, id eſt remplum diuino cultui conſecratum. Et hoc ſignificauit Iacob:nam cum diceret: Erit mi-
hi Dominus in Deum, id ipſum exponens ſubdit: Et lapis iſte: quem eroxi in titulum, vocabitur domus Dei. Altera pars ſpecialis illius cultus, quem vo- uerat lacob, fuit promiſſio decimarum de omnibus quæ poſſideret. nam præterea ſubiunxit; Cunctorumque, quæ dederis mihi: decimar offeram tibi. Secunda dubitatio, huiuſmodi eſt. Videtur imprudens fuiſſe illud vo-
tum lacob. Vouentur enim ea, quæ liberum eſt nobis facere& non fa-
cere: talia enim ſunt quæ in promiſſiones cadunt,& vota. At colere
Deum, obligatus erat Iacob tum lege naturali, ſecundùm quam Deus
vt omnium creator,& Dominus,& infinitè perfectus, ab omnibus eſt
colendus,& ſuper omnia amandus: tum etiam lege, ac pacto Circumci-
ſionis; in cuius ſuſceptione, diuini cultus profeſſio& obligatio contine- 5 8 I 8 d E batur, vt ſuprà Geneſ. 17. fusè declaratum eſt. Verùm ſolutio anteceden-
tis dubitationis, etiam hellè quadrat ad explicationem huius. Non enim Iacob vouit in genere, velle ſe Deum colere; ſed in ſpeciali, velle colere eam hoc, vel illo ritu,& ceremonia, ad quod faciendum nulla erat lege
obligatus. Reſponderi præterea illud poteſt nihil prohibere ad obſeruan- tiam eiuſdem rei pluribus vinculis quempiam obligari, vt ad colendum
Deum, lege naturali,& lege circumciſionis,& nouo aliquo voto. Sfc Da- uid ad obſeruantiam mandatorum Dei, præter obligationem, quam ha- bebat ex lege Moſis, obligauit etiam ſe iurciurãdo, ſicut ipſe teſtatur Pſal- mo 118. Iuraui,& ſtatui cuſtodire iudicia iuſtitiæ tue. Vtramque hanc ſo-
lurionem breuiſſimis verbis comprehenſam à nobis ſignificantiùs,& ex-
8
preſſius tradit Caietanus, ita ſcribens ſuper hunc locum Geneſis: Quæ-
ſtio hic mouetut de materia huius voti Iacob, quæ viderur incongrua, ſi quidem materia voti debet eſſe bonum ſupererogarionis, ad quod ſcilicet
.Aℳ.. vouens aliàs non teneretur. Iacob autem vouit ſe habiturum Deum pro
Deo, ad quod ille tenebatur ſine ſuo voto. Verùm ſoluitur quæſtio du pli- ec 2
Secunda du- bitatis.
Caietanus. 8

COMMENT. I N citer: primòͤ, habere Deum pro Deo, non deber intelligi vt verba ſonant Conſuetudo ſolitaria, ſed vt mox ipſe declarauit. Sæpè enim Scriptura ita loquitur, vt laeræ Serz. quæ explicanda ſint ſingillatim, priùs proponat in vno tanquam confusè, feun& mox illud per partes explicet. Sic in præſentia illud: Erit ihi pro Deo, ſtatim exponitur per quas res ſubiunctas: quarum altera eſt, quòd lapis ille erat futurus ei Domus Dei, inſtar ſcilicet templi, in quo diuinum cul- tum celebrare volebat: altera verè eſt, quòd decimas omnium ſuorum bonorum offerret Deo. Eſt porrò manifeſtum vtrumque horum fuiſſe ſu- pererogationis bonum. Ceterum etiam ſeruato verborum rigore poteſt
uæſtio ad hunc modum ſolui: Non eſſe inconueniens, materiam voti eſ ſe bonum, ad quod quiſi piam alio nomine tenebatur; vt ex duplici vinculo ad idem teneatur; vinculo ſcilicet præcepti diuini, ſiue naturalis iuris,& item vinculo proprij voti. Sic Caietanus.
Tertia dubitatio eſt. Cùm paulò ante Deus promiſiſſet Iacob, nulla re˙; defuturum ſe illi, dicens: Ero cuſtos tuus quocumque Pezner eris,& reducam te in terram hanc: Quomodo poſtea Iacob, quaſi dubius,& incertus de diui- næ promiſſionis euentu, atque effectu vouit dicens: Si fuerit Dominus me. cum,& cuſtodierit me in via, per quam ambulo: reuerſuſque fuero prosperè in domum patris mei,&c. Reſpondeo vereri potuiſſe Iacob, vt illa Dei pro- miſſio eſſet conditionalis, nimirum ſibi data ſub ea conditionẽ, ſi perma- neret ad extremum in ipſius Dei cultu& obſequio,& ſe ab omnibus vi-
tils abſtineret: de quo cùm certus ipſe non eſſet, votum illud fecit. 6 Qumta du- Quarta dubitatio, cùm decimæ offerri ſolerent ſacerdotibus, etiam an- 1 Eiratso. te legem Moſis; Abraham enim decimas dedit põtifici Melchiſedec:quæ- Cuaun da. fltut cuinam eo tempore Iacob decimas ſuorum bonorum dederit. Nam pet Iacob de- quod nonnulli dixerunt, dediſſe eas Melchiſedec, ſicut dederat ei auus czmas. cius Abraham; id profectò(vt alia omittam) obſeruata ratione tempo- Geneſ. 4. rum, non eſt veriſimile: tunc enim vixiſſe Melchiſedec ægrè admodum credigerim. Si quidem lacob implere cœpit votum hoc, poſt reditũ ſuum ex Meſopotamia: erat autem eo tempore annorum propè centum. Atqui ſi ab eo tempore quo A braham dedit decimas Melchiſedec, vſque ad cen- teſimum annum lacob, intermedios annos computes, non pauciores cen- tum octoginta reperies. Et Melchiſedec quidẽ, tunc erat iam grandæuus, vtpotè celeberrimus in tota ea regione pontifex Dei alti ſſimi. Non eſt au- tem credibile, Melchiſedec ad ducentos annos regum& pontificatum adminiſtraſſe. Illa eſt igitur verior iſtius qubitarionis ſolutio, Iacob voti- uas decimas perloluiſſe non ſacerdotibus, ſed ipſi Deo, hoc eſt, impendiſ- ſe, atque inſumpliſſe eas in vſum& exercitium diuini cultus ab ipſomet celebrandi, præfertim autem in ſacrificiis, quorum quædam omnino con- See ſumebantur,& comburebantur, vt holocauſta, aliorum verò pars com- burebatur, pars ab offerentibus comedebatur. Rectè igitur Caietanus
partim lau-· 1 1. I.. 6. atur, partim hanc qubitarionem diluens dixit: Si quæras, inquit, cui ſacerdoti dandæ
222
Tertio dubi- kt i9⸗
„efelliuar. erant iſtæ decimæ, Reſpondeo, nulli: ſed in honorem Dei fuiſſe offeren-
das Deo iuxta ritum tunc ſolitum:& quod erat cõſuetum comburi, com-
Hurebatur ſacrificando, reliquum autem comedebatur, non tanquam ci⸗ bus
6)
—

T. 1N
1.— deder inel l emm Kcripe 2 M Leripr 8 kän Ponain Woſ ern,
n Tlemiaillug!
— 3: qmarumake l rgäült
bn i. — ununt
1
certemp. IuAA4 ₰ 1 od decimasd n mi tum trumc eimhh. z 1 leruno Verh 8 8*ʃ 00 gole n Orweniens KAMmknknh 4 veniens amum.
„—
8 Noß Hr pA „ nebatu, w„ leim ri Imi S.
epei diuini, iu. lm
Deuprndl t,an
aocRmque perr e haha quaſi dubiu 4 ntuct rouit dicens:iſ Er'mm vnbulo. rruerſe X mnje heri potuiſſe lach. Ad di data ſub ea co nitin & obſequio,&& m on eſſet votum M rri ſolerent lace& cbeit us dedit pot ſici L= br nas ſuorum dond An 4er Alelcheſedec, N kn mictam) obletu e men xiſſe Melchifed 2
cœpit votum b0„Ctl
r
4 ..orad. ndé, uncq N8
a 6 3 9 dec quꝑ1 w e dvont her Der 1 rke dep el 8 oee mtos anDos ked n 1 ationis! u 1
*— 4 * 4
1 1 1 dum q, uumnn)pc maſta, lio rh, ca, ) L Res 1 78 * 4 hl dde i, l autt ſeoe grec' ec ab 2 hu „ 4 1 1 eruco 5 Ä * 8 3 & A udl T 1 1 9 gedal ¹ M comede e 42*
△
6ENESIS CAbp. XXVIII. 223 bus profanus, ſed vt quid Deo oblatum: ſicut mos erat offerentes ad ſacri- ficandum, participes eſſe ſacriſiciorum& libaminum. Hæc Caietanus. Sed illud non laudo, quod nomine decimarum intelligi debere putat, non decimas propriè dictas, ſed aliquotam bonorum partem decentem illam quidem,& quam didicerat ab auo ſuo Abraham,& patre Iſaac ſolitam offeri Deo. Idem dixit ſupra in cap. 14. Geneſ. de decimis oblatis Regi Melchiſedec à patriarcha Abraham: quam opinionem nos in tertio Tomo ſuper caput 14 Geneſ.in Diſputatione ſexta,& numero marginali ſeptua- geſimo quinto confutauimus. b 5 Verum ſi propiùs inſpiciamus,& penitus ſcrutemur votum lacob, opta- tionem& petitionem eius, frugaliſſimam& modeſtiſſimam fuiſſe repe- riemus. Quid enim aliud exoptauit,& petijt à Deo, niſi tantùm ſufficien- tem degendæ, tuendæque vitæ cibarum,& veſtitum? Si dederit mihi, in- quit, panem ad veſcendunn,& veſtimentum ad induendum. Nomine autem panis& aquæ ſignificari ſolet in Scriptura, omnis cibatus& potus, ſed frugalis admodum& parcus; quemadmodum docer B. Hieronymus ex- ponens illa verba lſaiæ cap. 3. Auferet à Hieruſalem,& à Iuda validum,& Hieronqm fortemzomne robur panis,& omne robur aquæ. Idipſum etiam ſignificare vo- lens B. Gregorius, dixit per panem ſignificari aliquando ſubſidium præ- ſentis vitæ. In libro namque 2 3. Moralium explanans illa verba Iob cap. 33. Abominabilis ei ſit in vita ſua panis. In ſacra Scriptura, inquit, panis Scriptura no- aliquando dicitur ipſemet Dominus, aliquando ſpiritualis gratia, aliquan- men panis ex do diuinæ doctrinæ eruditio, aliquando Hæreticorum prædicatio, ali- Hneoat4 2. quando iucunditas humanæ delectationis, aliquando ſubſidium præſentis Bor vitæ, ſicut lacob ad Laban proficiſcens, ait, Domine Deus ſi dederis milhi pa- nem ad manducandum,& veſtem ad induendum. Nec modò votum illud lacob, modeſtiſſimi animi eius clariſſimum fuit argumentum: veruùm etiam Apoſtolicum habuit documentum, quod tot poſt ſecula B. Paulus Euangelicæ doctrinæ,& virtutis ſectatoribus tradidit, ita ſcribens ad Ti- motheum: Eſt quastus magnus pietas cum ſuficientia: nihil enim intulimus in huno mundum, haud dubium quia nec auferre quid poſſumus. Habentes au- tem alimenta,& quibus tegamur, his contenti ſimus. Nam qui volunt diuites fieri, incidunt in tentationem,& in laqueum diaboli,& in deſideria multa,&s inutilia,& nociua, quæ mergunt homines in interitum,& perditionem. Radix enim omnium malorum eſt cupiditas. Vel ex hoc igitur verbo Iacob elu- cet, quanta fuerit animi eius modeſtia, quã nulla dinitiarũ cupiditas, cùm tam modico& tenui victu contentus, ſic vitam omnẽ agere paratus eſſet. Duo ſunt in mari nauigantibus vtrinque maximè infeſta,& periculo- ſa loca, olim præcipuè à veteribus celebrata, Scylla,& Charybdis; inter quæ nauigantibus ſumma erat opus prouiſione& cautione, ne dum alte- rum vitare cuperent, inciderent in alterum: de quibus locis Circe præmo- nuit Vlyſſem, vt eſt apud Virgilium dicens: b Dextrum Scylla latus, leuum implacata Charybdis. Obſidet, atque imo barathri ter gurgite vaſto Virgilius. Forbet.
Osot modis fumatur 17½
Locus Paulz I Jim. G.
Similia

Similia iſtorum in rebus humanis, ſunt affluentia diuitiarum,& extre- ma inopia, atque egeſtatis miſeria:vtrumque enim acerrimum eſt morta- libus ad flagitia&(celera incitamentum. Quocirca vtrumque iſtorum
ſt Salomon Prouerbiorum 30. ita ſupplicans
vehementer deprecatus e G cap. 30. Deo: Mendicitatem,& giuitias ne dederis mmibi:tribue tantum victui meo ne-
ceſſaria, ne forte ſatiatus, lliciar ad negandum& dicam, Quis eſt Dominun aut egestate compul ſus, peierem nomen Dei mei. Media igitur vitæ humanæ conditio,& facultatum mediocritas, optanda maximè eſt hominibus:
e arcet flagitia, vitamque facit,& frugalem„& quietam,&
multa quippèe
·. X ⸗.
iocundam. Neque hoc non etiam a Poëtis cognitum,& laudatum eſt: Cuiuſdam enim verſus illi prædicantur:.
Horatius lib- Auream quiſquis mediocritatem . 2.od. Diligit, tutus caret obſöleti Sordibus telti, caret inuidenda Tuenal 8 obrius aula. 1 Satyr. 14. Et alius, quaſi ad menſuram huius voti pa ficientem homini cenſum, ſic ait: Menſurâ tamen qug Sufjiciat cenſus, ſi quis me conſulat, edam. In quantum ſitis, atque fames,& frigora poſcunt. Illud celebre, ſed obſcurum dictum Heſiodi: Dimidium plus toto. Plato. Sic Plato interpretatur libro 3. de le diximus, commendari dicat. Cuùm totum, inqui 1 midium autem, moderatum& conducibile. Ariſtoteles. Quinertiam cenſuit Ariſtoteles lib. 4. Politicorum cap. I11. nimia ci- 6j uium vel opulentia, vel egeſtate ſtatum perturbari ciuitatis„& publicum bonum corrumpi: facultatum verò mediocritate, ciuium probitatem,& modeſtiam, quietem item,& concordiam facilius,& diutius comparari, atque conſeruari. Neque enim, inquit, ditiſſimi, nec pauperrimi ſunt a ciuilem ſocietatem idonei. Alteri enim nimis ſuperbi, alteri nimis deiecti t:alteri inuident: alteri imperant vi Domini: alteri
fiunt: alteri contemnunt: parent vt ſerui⸗Ciuitas autem ex paribus,& ſimilibus conſtare debet, quod mediocribus accidit. Itaque plurimùm ciuitas ex mediocribus conm kneum i Eigeneonleroturera qu optima eſt,& à ſedirionibus abhorret. Sic ille. Uhae Verum igitut, ſcitümque arbitror Verbum illud, quod apud veteres in primis ferebatur,&celebrabatur: Cui parum non eſt ſatis:i nihil eſt ſatis: vel vt alij referunt: Cui, quod ſatis eſt, mon eſt ſatis, ei nihil eſt ſatis. Error itaq; & furor eſt, quo minus egeas, plus ſemper habere velle:& metu egeſtatis ſine termino, ac modo ſtudere opulentiæ, cum potius con- tra eueniat, contraque faciendum ſit. Verum enim profectò eſt, quoc obſeruato rerum vſu ſapientes viri tradiderunt(vt de ſententia Phauorini Philoſophi refert Gellius lib. 9. cap. 8.) multis egere, qui multa habeat- magnamq́; indigentiam naſci, non ex inopia magna, ſed ex magna copia:
multa enim deſiderari, ad multa quæ habeas, tuéda. Quiſquis igitur multa ““ habens
Locus Pro- uer biorum
triarchæ Iacob demetiens ſuf-
Heſiodus.
gibus, vt eo mediocritatem, quam t, accipere noxium eſt, gi⸗
A. Gellius.

(G(INESIS CApP. XXVIII. 225 habens, cauere atque proſpicere velit, nequid egeat nêve quid deſit, ia- ctura ei opus eſt, non quæſtu:& minus habendum eſt,vt minus deſit.
7 nhe 2 u n 68 Ad hanc diſputationem,& ad hunc locum pertinet quod ſuper iſto vo- to Iacob ſcitè Rupertus lib. 7. Commentariorum in Geneſim capite 25. ſeripſit. Hoc ego hic apponam, quaſi clauſulam Commentariorum meo- rum in caput hoc vigeſimum octauum. Exponens Kupertus verba illa Iacob: Si MeAeris mihi panem ad edendum,& veſtimentum ad induendum. Hoc, inquit, ranquam pauper,& vt verè Dei mendicus dixit. Nec mirum, cùm,& Rex maximus,& fortiſſimus Dauid in pſalmis, egenum ſe; ac
Rupertus. dum, G Aic Ddei mei. Med ern
5 4 pauperem,& mendicum profeſſus ſit. E go(inquit) mẽdicus ſum,& paupsr.
Trütatem Et rurſus: Quoniam inops,& pauper ſum 2go. Bonum ergO SX patribus exéẽ- pſal. n plum nobis filijs prouiſum eſt, vt quantumcumque diuites ſimus, dica- Pal 83. lenda 4 mus tamen mendici omnes ante fores ſu pernæ gratiæ: Panem noſtri quo-
tidianum da nobis hodie. Nec verò ſolùm panem ſpiritualis alimoniæ, ſed panem quoque vitalem à Patre omnium flagitemus, vt illum quoque ex Matth. s. dono eius fateamur nobis eſſe, qui ſolus potuit,& dignatus eſt creare, non minũs Regi in ſolio fulgenti, quàm viduæ ad molam ſedenti, neceſ- ſarium panis alimentum. Triplicem itaque, vt veri pauperes precemur Triplex panis panem à Patre, ſub vno nomine: panem ſcilicet vitæ æternæ, de quo dicit ner nsP 9. *. 2.... 2 2 Dominus: Si quis manducauerit ex hoo pane, Vinet in æternum. Et panem in- M 4, 4 b telligentiæ, de quo dictum eſt, Non in ſolo pane vinit homo ſed in omni ver- Deui. 8. lerbus Nt c, umn bo, quod procedit de ore Dei. Ac demum panem vitalem confirmantem cor leoidus,vt eo= 1.. 1...— 52 hominis, quem ſolus ipſe producit de rore cœli,& de pinguedine terræ. otum, nquit, ad N K Dol. K. ö“ Sic Rupertus- . Ceterùm quid eſt, ſecundùm ſpiritualem intelligentiam bonorum ſuo 5. 4 Politicorl n. IlE— fferr 2 eS. f. vniuerſali -4- uum gecimas offerre Deo? Denarius numerus, ſymbolum eſt vniuer ali-
oti patriarchx a deneln
conſalat, edamn mn s,& frigera Mt. 4 4 4 4 m Hcllodi:
uclbue.
im pettutbani tatis,& perfectionis: Ergo decimas offerre bonorum ſuorum, eſt perfe-
mediocritate, 4 i la Gtionem omnem bonorum ſuorum deferre Deo: id autem duabus inre-
ediam facilius] Sbüdh bus, duplicique in officio faciendo poſitum eſt. Primò quidem vt agnoſ-
uir, diriſſimi, 1. Feum camus, bonorum omnium largitorem eſſe Deum, nos eſſe mendicos,&
um nimis lupet Ke. Nnn quorumcumque egemus, ab illo eſſe expetenda,& poſtulãda: de eo nam-
nralteri impe. Dem que cecinit Dauid: Omniaà te expectant vt des illis eſcam in tempore. Aperis Pſal. o3. „K üm 1nrhn tu manum tuam,&o imples omne animal benedittione. Deinde bonorum, quæ
poſſidemus perfectio, conſtat bono eorum vſu, quem debemus offerre Deo: vt partem bonorum noſtrorum conferamus in miniſterium, x vſum diuini cultus, partem in ſubſidium egentium; par- tem ad virtutum munera, functionéſque expedi- tius,& perfectiùs obeundas: hæc qui ſincerè, ac pic fecerit, is profectò decimas bono- rum ſuorum Deo acceptiſ-
venmen n l(imas oKerer. 4 ſit erum el 1 97* 4. 4
d 1. 4 4 8 e 1 Comm. in Gen. Tom. 4. ff

VI GESIMT M NONV M 5 G ENESIS.
ARGVMENTVM.
peruenit Tacob in Meſopotamiam,& exceptus gomo A Laban, duas eiu filias, ſeruitute quatnordecim annorum, fibi vxores comparauit.
oä Korrcrvs ergo lacob, venit in ter- IKo ram orientalem. Et vidit puteumin agto, 9h cres quoque greges ouium recubantes iuxta eum: nam ex illo adaquabãtur pe- cora,& os eius lapide claudebatur. Moſ-
OAQAWCh que exat, vt cunctis ouibus congregatis, 4 R. dcuoluerét lapidem:& refectis gregibus, vrurſum ſuper os putei ponerent. Dixitque ad paſtores, Fratres, 6 vnde eſtis: Qui reſponderunt, de Haran. Quos interrogans, — Numquid; ait, noſtis Laban filium Nachor? Dixerunt: Noui- 7 mus. Sanus ne eſteinquit valet, inquiunt:& ecce Rachel filia
eius venit cum grege ſuo. Dixitque lacob; Adhuc multũ diei
ſupereſt, nec eſt tempus vt reducantur ad caulas greges:date 3 ante potum ouibus,& ſic eas ad paſtum reducite. Qui reſ
ponderunt: Non poſſumus donec omnia pecora congregen-
tur,& amoueamus lapidẽ de ore putei, vt adaquemus greges. Adhuc

D V 1
N N— 1311 2NTVM.
exceytus dimu au
nurum, fbi urs aha
vS ergolacq« lti alem Etvidi 1 we greges ou racii nam cxillo; ir cius npide cli K. t cundtis oui 2 lapidem&t=ien Dixttque ad Aokr de Haran. T 2,
— 1 ot um Nachor’!
S
maumum: K** in. b. 4 2 Dd rque laco 4 ſnx⸗ ducantuf G' 4 paſtum 8 art mecomma i uff ge pdlei Ka p
GEENESIS CAP. XXVIX. 227
Adhuc loquebantur,& ecce Rachel veniebat cum ouibus pa- tris ſui: nam gregem ipſa paſcebat: Quam cum vidiſſet lacob, & ſciret conſobrinam ſuam, ouéſque Laban auunculi ſui: a- mouit lapidem: quo puteus claudebatur:& adaquato grege, oſculatus eſt eam,& cleuata voce fleuit,& indicauit ei quòd frater eſſet patris ſui,& filius Rebeccærat ulla feſtinans nücia- uit patri ſuo. Qui cùm audiſler veniſſe Iacob filiũ ſororis ſuæ, cucurrit obuiam ei: cõplexuſque eum,& in oſcula rués, duxit in domum ſuam. Auditis aurem cauſis itineris, reſpondit: Os meum es,& caro mea. Et poſtquam impleti ſunt dies menſis vnius, dixit ei: Nuú quia frater meus es, gratis ſeruies mihi? dic quid mercedis accipies. Habebat verò duas filias:nomen ma- ioris. Liaminor verò appellabatur Rachel. Sed Lia lippis erat oculis. Rachel decora facie,& venuſto aſpectu. Quã diligens lacob, ait: Seruiã tibi pro Rachel filia tua minore, ſeptẽ annis. Reſpõdit Labã:Melius eſt vt tibi eã dẽ, quàm alteri viro, mane apud me. Seruiuit ergo lacob pro Rachel ſeptẽ annis:& vide- bantur illi pauci dies præ amoris magnitudine. Dixitquc ad
Labä: Da mihi vxorẽ meã: quia iãtempus impletum eſt, vt in-
grediar ad IIla. Qui vocaris multis amicorũ turbis ad cõuiuiũ, fecit nuptias.Et veſpere Liam filiã ſuã introduxit ad eum, dans ancillam filiæ, Zelfà nomine. Ad quãà cum ex more Iacob fuiſ- ſet ingreſſus, facto mane vidit Liam:& dixit ad ſocer ſuum: Quid eſt quod facere voluiſti? nonne pro Rachel ſeruiui tibi? quare impoſuiſti mihi: Reſpondit Laban: Non eſt in loco no- ſtro conſuetudinis, vt minores ante tradamus ad nuptias. Im- ple hebdomadam dierum huius copulæ,& hãc quoque dabo
.. 3..... 2. tibi pro opere quo ſeruiturus es mihi ſeptem annis alijs. Ao-
9 10
11 I2,
13
14
15 16
—₰ I
18 19
20
21 22
33 24
25 26
27
4
8
quieuit placito:& hebdomada trãſacta, Rachel duxit vxorem ²⁷ 39
cui pater ſeruãà Balam tradiderat. Tandemque potitus opratis
nuptijs, amorẽ ſequentis priori pretulit, ſeruiens apud eũ ſeptẽ
annis alijs. Videns autẽ Dominus quòd deſpiceret Liam, ape- ruit vuluã eius ſorore ſterili permanẽte. Qus cõceptu genuit filiu, vocauitq; nomen eius, Ruben, dicens: Vidit Dominus hu militatem meam, nunc amabit me vir meus. Rurſi umque concepit,& peperit filium,& ait: Quoniam audiuit me Do- minus haberi contemptui, dedit etiam iſtum mihi, vocauitq;
I
8
nomen eius Simeon, Concepitquc tertiò,&genuit aliũ filuum,
³ 2
A⁴

coMMr Nr. 1 Nunc quoque copulabitur mihi maritus meus: eo quòd pepererim ei tres filios:& idcirco appellauit nomẽ eius, Leui. Quartò concepit,& peperit filium,& ait: Modò confite- 35 bor Domino,& ob hoc vocauit eũ Iudam:ceſſauitque parere.
228 dixitque,
PRIMA DISPVTATIO.
An racob honeſte ac decoreè fecerit, in publico Rachelem oſculando, nun- quam à ſe viſam antea, cui& ipſe planè ignotus erat.
Fuper illis verbi
VnRS. 11. Etadaquato grege oſculatus eſt eam:& cleuata voce fleuit:& indicauit ei, quòd frater eſſet patris ſui.
g N videtur Iacob ſatis prudenter ac decenter feciſſe, oſ-! culando in publico Rachelem puellam formoſiſſimam, A quam nunquam antea viderat. Nam oſculari, etiam notiſfi-
mam mulierem(præter conceſſa inter coniuges,& paren-
⸗ tes, ac liberos oſcula) pudendum,& turpe ducitur. Duplici- B. Auguſt. ter igitur videtur reprehendendus lacob,& quòd oſculatus ſit puellam,
N 2
K 9
9
& quòd ignotam. ſed vtrumque diluit breuiter Auguſtinus in quæſtione
871in Geneſim Conſuerudinis, inquit, fuit, maximè in ſimplicitate An- ſcularentur: Et hoc fit etiam hodie
audierit, quænam illa eſſet, fl
lum irruiſſe: aut poſtea Scripturam narraſſe per racapitulationem quod primò factũ erat:vt priùs Iacob indicauerit ei quiſnam ipſe eſſet.& poſt expoſitam cognationem dediſſe eioſculum. Sic ex Auguſtino. Eſt igitur hic obſeruanda figura orarionis, quàm vocant Hyſterologiam, id eſt, præ- poſteram rerum narrationem, cùm poſteriuùs geſta, priuùs commemoran-
tur. Plurima eius rei ſunt in libris prophericis, nec pauca etiam in Hiſto-
19ſ he„ennn Tiis exompla. Quod autem Scriprura lacobi fletum& oſcula narrat, id vat ſacras hi- Ioſephus in primo libro Antiquitatum, vbi hanc refert hiſtoriam, non ſtorias. attribuit lacob, ſed Racheli. Sic enim ſcribit: At Rachel memor eorum, quæ de Rebecca ex patre audierat, ſcienſque parentes deſiderare aliquid de ea cognoſcere ꝓpræ amore patris, lacry mabunda ruit in collum lacob, complexòque eo, Optatiſſimam, inquit„& maximam voluptatem affers patri cum tota familia, qui nunquam matris tuæ obliuiſcitur crebrã illius mentionem faciens: quaretale nuntium cum quantauis felioitate nõ cõ- mMutaret. Sic Ioſephus. Apparet tum ex hoc, tum ex alijs perm ultis, quorð
parte M

b 1 publicy Rach
hſe llan ia
Te a
eam:& clel& doce ga
ater ellet pa Kii.
4 1 ¹ 1. 1 1 1 tudenter ac er rer keil⸗ 4 — 3 achelem puel Kromult 4— 4 5 1. 4 4 riderat. Nam d m., eumn conceſla mict. a, 3. ——— 3„ 4. udendum,& cih acob, X quòd tnctuftn it dreuiter Aug Ieier t fuit, maximaè riplic oſcularentu:I ittets cwomodo ab 1 10 R 4 ¹ 1 mcſtaurillum,*umapr cius, tanquã co- Adrlu 1. 2 Prer. nartalle per taq& ddoner . awerit eiquin cecii 4 4 ſculum Sicer 45 44 Ket- poſtenus geſta,g n oobetici, dec 4 4 alcobi Hetum 2 . rc— Oram. b banc 43— un, 7 14 Tokel 8 3 8 1 n ndit: ArRa 1— “ eparente+½ enlqde Alum. , 2 Mlel
7 m e, uit, X m 1 1- cch
bmn
*
acrymudandi-
0 4*
4 m 19 min errelh um cum 4* tg. umd 1 Sl 7
1 hoci
um k
CENESIS CAP. XXVI X. 229
partem ſupra indicauimus; partim in poſterum, vbicumq; res feret, ape-
riemus; Ioſephum in ſacris hiſtorijs commemorandis parum fuiſſe aut
diligentem aut fidelẽ, nec rarò tam in hiſtoria quàm in Chronologia eſſe lapſum; quapropter cautè admodum,& circumſpectè legendus eſt, ne falſus ipſe, lectores itidem fallat. b Sed redeo ad oſculum lacob. Ac ne quis fortè miretur(caſtiſſimum)& ſanctiſſimum virum Iacob oſculari pulcherrimam virginem tunc primũ ſibi viſam non erubuiſſe, ſciat is, tum in ſacris litteris, rum in profanis, ſex oſculorum genera quon dam vſurp ata,& vſitata reperiri. Primum genus oſculi erat impudicum, libidinoſum, turpe, ac probroſum, ac perefficax peccandi illecebra. Huius generis erant oſcula meretricia, quæ tanquam peſtem mortéèmque fugienda præcepit S alomon Prouerbiorum 7. hiſce
verbis; Et ecce occurrit illi mulier ornatu meretricio garrula,& vaga, qu 2 1
impariens,& praparata ad capiendas animas; apprebensumque deoſculatur inuenem,& procaci vultu blanaditur. ITrretiuit eum multis ſermonibus,& blan-
dittiis labiorum pertraxit illum. Ad huius ſententiæ Salomonis imitationem
& ſimilitudinem, videtur illa ſcripſiſſe Theocritus: Conſurget, inquit, in oſcula, noli conſentire. Mala ſunt hæc oſcula: Labra veneno tota rumenr,
Sex oſculoril genera in Ja- cris litteris traditio.
Locus Salomo nis prou. ca..
Theocritus.
atque ipſa malum ſunt labra venenum. Alterum genus oſculi caſtum erar,
atque honeſtum„ex naturali quodam beneuolentiæ motu& affectu na- tum: præcipuè verò inter valdè propinquos,& cognatos vſurpari ſolitũ.
—
Sic oſculatus eſt Iſaac filium ſuum lacòb, vt ſuprà dictum eſt Geneſ. 27. & ad hoc genus pertinet oſculum, quod Iacob dedit Racheli conſobrine
ſuæ; vt in hoc loco ſcriptum eſt. Tertium erat genus oſculi, quod pro hu-
manitatis& vrbanitatis officio dabatur. Erat autem vlus eius maximè in
obuiorum amicorum vel notorum hominum lalutationibus, vel in acci- piendis hoſpitio,aut conuiuio hominibus. Hic mos Romæ adeo percre- buerat, vt oſcula paſſim frequentarentur, adufque intolerandam mole-
ſtiam, atque tædium: quam ob cauſam ea Tiberius Cæſar publico edicto,
Suze toni us.
vt refert Suetonius, prohibuit. Sed præualuit tamẽ inueteratus mos: mo-
leſtiſſimum namque atque odioſiſſimum morem hunc oſculandi paſſim obuios quoſque inſectarur Martialis illis verſibus: Eſtugere non eſt, Baſſe, baſiatores Hinc ſtantamorantur, perſéqunmur, ccurrunt, Et hinc,& illinc, vſquequaque, quacumque. Fuiſſe hoc genus, tempore Saluatoris noſtri maximè vſitatum apud Iudæos; perſpicuè oſtendunt verba Domini, quæ ſunt apud Lucam ca-
pite ſeptimo, in ſimulantis Phariſæum prætermiſſi ſolitæ humanitatis of-
ficij, quòd. ſibi domum eius in greſſo,& adconuiuium inuitato, non de- diſſet oſculum.
Quartum genus oſculi pertinebat ad Romanas fœminas, quas pro- ¹pinqui& cognatiſ, cum ſibiobuios ſalurarent, tentamenti gratiâ, oſcula- bantur: vt exploraremt videlicet an vinũ bibiſſent: id enim tunc perquàm fœdum ac probroſum, nec inultum erat. Audi Plinium libro. 14. cap. 14. Non licebat, inquit, vinum fœminis Romæ bibere. Inuenimus inter
ff 3
Martialis.
Locus Luca- cap. 7.
Puüfnius.

230 coO MMEN T. IN
exempla. Egnatij Mecennij vxorem, quòd vinum bibiſlet è dolio, interfe. ctam fuiſſe à marito, emque cædis ARomulo abſolutum. Cato idcirco propinquos fœminis oſculum dare ſcripſit, yt ſcirent an temetum oletét: hoctunc vino nomen erat: vnde& temulentia appellara. Sic Plinius. Ad A. Gelius. candem ſententiam, quæ prodidit Gell. lib. 10. ca. 2 3.legi poſfum: Quin- tum genus oſculi erat fraudulentum, ſpecie amoris& pacis, odium celäs, —& perniciem, atque exitium afferens. Tale fuit oſculum ludæ, cui dixit Tuc. 22. Dominus, Iuda,oſculo Filium hominis tradis? Tale quoque fuit oſculum, quo loab incautum faciens Amaſiam, interfecit eum, vt narratur in 2. lib. Reg cap. 20. De tali oſculo ſcriptum eſt Prouerb. 27 · Meliora ſunt vulne- ra diligentis, quam fraudulenta oſcula odientis. b Sextum atque vltimum genus oſculi ſacrum erat& ſanctum apad Tocon Baul Chriſtianos primæuæ Eccleſiæ, non ſoluùm caſtè, ſed etiam ſanctiſſimèv- 11 Ro. 6& ſurpatum: de quo nempe Sanctus Paulus ad Romans 16.& 2.& ad Co- 2., a4 Cor. 13. rinthios 1 3. ſcribens: Salutate, inquit, inuicema in oſculo ſancto. Huiuſmodi oſculi præcipuus erat vſus in Chriſtianorum conuentibus ad orandum, & ad percipiendam ſacram Euchariſtiam: finitis namque precibus,& an- te perceptionem Euchariſtiæ, mutuo ſe oſculo conſalutabant, dicentes alter alteri, Pax tecum. Huius conſuetudinis rationem videat lector apud Ieſti. Martyr. Iuſtinum Martyrem in oratione ad Antoniũ Imperatorem,& apud Ori- Ongenes. genem in cap. 16. Epiſtola ad Romanos,& in cap. 1 3.ſecundæ ad Corin- CpuI. Mer thios, ſuper illa verba Pauli: Salutate inuicem in oſculo ſancto: Et apud Cy- daas partes fillum Hieroſolymitanum, Catecheſi quinta. Mos porrò,& modus oſcu- ororus oſeu- landi erat, non ſolùm os& labia ſuauiari, ſed caput etiam,& genas,& frõ- lan mos fue- tem,& oculos& manus, maximè verò dexteram, quinetiam pedes. Va- ri& cur. rias autem partes oſculabantur pro variorum animi affectuum ſignifica tione, id eſt, vt indicia facerent, vel teneri& flagrantis amoris; velobſer- uantiæ ac reuerentiæ; vel cuiuſdam ciuilitatis, atque vrhanitatis; vel peti- tionis, aut gratiarum actionis; vel ſupplicationis pro commiſeratione, aut venia. el⸗eaee. legoricè Sanctus Auguſtinus, pulchrè accommodauerit eam ad Chri- dan Auguſt. ſtum,& Eccleſiam. Sic autem ille ſuper ea re diſputans in ſermone octo- geſimo de Tempore ſcriptum reliquit: Sæpe dixi, beatum Iacob typum geſſiſſe Saluatoris noſtri. Sicut enim iuit lacob in regionem longinqua, vt coniugem acciperet; ita Chriſtus venturus erat in mundum, vt iun- geretur Eccleſiæ. Abijt Iacob in Meſopotamiam,& cùm venifet a quendam puteum, vidit Rachelem venientem cum ouibus patris ſui,& cùm cognouiſſet eſſe conſobrinam ſuam, adaquato eius grege, oſculatus eſt eam. Non fuit profectò ſine cauſa, quod tres magni Patriarchæ vxo- Le.4 res iuxta Puteos, aut fontes innenerunt: nam& Rebecca, quæ iungen erat Iſaac, iuxta puteum inuenta eſt: Ita Rachel, quæ futura erat vxor la- cob: necnon etiam Sephora, quæ matrimonio iuncta eſt Moyſi. Sine dubio igitur aliqua in hoc Sacramenta debemus agnoſcere. Quoniam igitur tres iſti Patriarchæ typum Domini noſtri prætulerunr, ad fontes,
Vel
Cæteruùm dicamus quemadmodum hiſtoriam tius loci tractans al-

dzimm bi g.
3 mulo ddCol? lae
4 Wbirenr dun N1 hhel. ch ocr rlun.
reeamoti& eh d dade tuncſcd a 3 X)h
AA? T lae
31. 3 cul Hacrumens
4444 1 8 3 ehm. lolum caſtè ſcd 4* deds* udhl 18 1G Gus ad Komand D 1, G 1 1. 1Xa tnacem in oſcul 2l 1 An dſcu Huut
1e Ar d mocum conues sd an 4* 4
1 1d dentt 3 .
½ 4 3
dle olculo cont; bole Wo con am.
“ 4. ctudint taionet Itlean 4 Antoniü lmpera n 1 8 ͤ 1 a08, X& in cap. 1; beu e ucem m aſcul 1 di quinta. Mosph S wa 4
du 9
nar, led caputeti. xu
4 deueram, q † 2t * 4
uIrrMNINm 134 tum amim uml
“ 1 oolucationin proſ Madtu
3 um hiſtocam R Erin 4 1
rd accommod*mm.
„ſone4 1 uper eate qſputi& IM 4 4 1 1 nit: Srpe dir,d 1 4 b 7 i l e m lac ml hen m, ts vencuru exat ee n, am A fel
* 12 eul 4 A M ½„
. angto 2* a ſuam adaquaso,
1[2 1 1 amnitis nan icha
GENESIS CA D. XXIX. 231
vel puteos vxores inuenerunt, quia Chriſtus ad aquam Baptiſmi inuentu- rus erat Eccleſiam. Et Iacob veniens ad puteum, priùs gregem Rachelis adaquauit,& deinde oſculatus eſt eam: Similiter etiam, niſi prius per a- quam Baptiſmi, Chriſtianus populus à peccaris omnbus abluatur, oſcu- lum à Chriſto accipere, id eſt, pacem eius habere non meretur. Poterat quidem Iacob prius oſcurari Rachelem, quàm potare gregem eius: ſed
i fackum non eſt, vt locus daretur myſterio: oportebat euim prius d
peccatis ablui per Baptiſmum Eccleſiam,& deinde pacem& amicitiam, & quaſi coniugium quoddam ſpirituale cum Deo inire. Hactenus ex Au- guſtino.
Circa illa verba: Vidit puteum in agro,& tres ouium ęreges accubantes
„xta eum. Annotanda eſt præclara quædam interpretatio allegorica ex B.
item Auguſtino ſuper pſalmo 99. deprompta, quæ ad tres greges quorum hic fit mentio commodẽè aptari poteſt. ſed antè doceamus, quid ille pu-
teus ſignificet. Puteus ille præfigurauit gratiam,& doctrinam Chriſti, vn-
de hauritur aqua ſalutaris,& vitalis ad abluendas ſordes animæ, ad refri- gerandum ardorem concupiſcentiæ; ad fœcundandam ſterilitatem hu-
Idem Auguſt.
mani cordis; deinde ad explendam ſitim æternæ veritatis,& vitæ. De ta-
li aqua dixit Chriſtus Ioan. 4. Qui biberit ex aqua, quam ego dabo ei, non ſi- tiet in æternum, ſed fiet in eo fons aquæ ſalientis in vitam æternain. Et apud Iſaiam cap. 2. Verè dictum eſt. Haurietis aquas in gaudio de fontibus Sal- uatoris. Tres porrò greges accubantes iuxta puteum„Præſign abant tria genera hominum in Eccleſia Chriſti viuentium,& diſciplinam eius pro- fitentium; quos parabolica oratione complexus eſt Chriſtus Dominus verbis illis quæ refert Matt. cap. 24. Tunc quo erunt in agro, vnus aſſumetur, & vnus relinquetur. Duæ erunt molentes in mola: vna aſſumetur,& altera relinquetur. Tunc duo erunt in lelto,vnus aſſumetur,& vnus relinquetur. Hæc Domini verba pertractans Auguſtinus in Expoſitione Pſalmi 99.ita ſcri- bit: Qui ſunt iſti duo in agro? Nimirum hoc eſt quod dixit Apoſtolus, Ego plantaui, Apollo rigauit, Deus autem incrementum dedit. Et idem, Dei agricultura eſtis. Duo igitur in agro, ſunt clerici,& Rectores animarum, qui plebem Chriſti quaſi agrum, docendo,& rigando percolunt. Ex iſtis vnus aſſumetur, bene fungens munere ſuo, alter tanquam malus, relin- quetur,& reijcietur; Sunt enim in ordine Clericorum,& boni,& mali. Duæ, quæ ſunt in molendino, plebes ſignificant. Sed cur in molendino? quia deuinctæ in ſeculo, circuitu rerum temporalium voluuntur,& quaſi ad molam continentur. Ex iſtis autem vnus aſſumitur, ad æternam nẽpe ſalutem, qui permanet in obſeruantia diuinæ legis,& opera miſericordiæ perſeueranter exercet, diligens non ſolùm amicos, ſed etiam inimicos,& in diligendo Deo, ac proximo perſeuerans vſque in finem. At, qui contra fecerit, relinquetur,& abijcietur. Sunt etiam in populo Dei, quietem
amantes, nihil pati volentes, fugientes turbas,& in ſecuritate, ac tran- quillitate viuere cupientes. Iſti tanquam in lecto recumbunt,& ſine
vlla ſollicitudine requieſcere volunt:& quia iſtud,& benefieri Potelt
& malèe,
Tria genera homini in Ec
clefia Chriſti.
§ Auguſtinus 2.ad Cor. 3.
Ibadem.

232 b cCOMMENT. IN
& malè, etiam in iſto genere hominum reperire eſt nonnullos bonos„& complures malos. Nemo vos fallat, fratres, inquit Auguſtinus. Scitote om
nem profeſſionem in Eecleſia habere fictos. Non dixi, omnem hominè
in Eccleſia eſſe fictum; ſed omnem profeſſionem habere fictas aliquas perlonas. Ad hanc fermè ſententiam Auguſtinus. Hi funt igitur tres ouiũ
3 greges iuxta puteum accubantes, quos Cbriſtus viuifica ſuæ doctrinæ a-
Pfalm. 22. qua potat, ac reficit: vt verè illud Dauidis poſſint dicere: Super aquam re-
feetionis qucauit meanimam meam conuertit.
Sed quiſpiam fottaſſe de nobis quæreret, cur in ea, quam ſuprà memo. rauimus, Domini ſententia, quod de mola dictum eſt, propriè attributũ ſit mulieribus; ſic enim dictum eſt, Duæ erunt molentes in mola, vna aſſume-
tur,& altera relinquetur, cum tamen quod dictum eſt de agro,& lecto, nõ
ad mulieres, ſed ad virositantùm relatum ſit. Sed ſciendum eſt motem fuiſſe veteribus, ancillas,& ſeruas, atque harum viliſſimas, huic labori,& operi molendi addicere: id autem tum ex ſacris, tum ex profanis litteris intrelligi poteſt: In Exodo enim c. I 1. ſic eſt: Morietur omne primogenitum
Mhohme ae in terra Aegyptiorui„A primogenito Pharaonis qni ſedet in ſolio eius, vffu
eres opus mo ad primogenitum ancilla quc eſt ad molam. Et Iſaias cap. 47. Prænuncians
lendi frumẽta Babylonijs venturas illis ealamitates, loquitur de ea gente quaſi cum mu- ſaciebaut. liere quadam;& inter alia dicit, Deſcende: ſede in puluere filia Babylon, quia non vltra vocaberis mollis,& tenera. Tolle molam, cẽ mole farinam; denuda
Pechs Eoe, turpitudinem tuamé diſcooperi humerum, denuda crura,&. Homerus quoq; Aar. in Odyfſ. canit Alcinoum Regem Ph eacũ quinquaginta ſeruas habuilſſe, quæ aulico famulitio farinam molebant. Et in eodem opere de Vlyſſe at,
fuiſſe in ædibus eius duodecim famulas, quæ continuò frumenta mole-
rent. uditis autem cauſis itineris, reſpondit, Os meum es, & caro mea. S Avs ſuſcepti& lacob illius itineris in Meſopotamiam,d 4 fuerunt duæ; vna, vehementiùs, atque inſtantiùs vrgens pro-
eectionem, fuit declinatio iræ, atque inſidiarum Eſau, moliẽ- ss necem lacob propter benedictionem paternam ſibi præ· reptam. Altera cauſa fuit, vt non ex peſſima gente Chananæorum, quam parentes lacob maximè oderant, ſedex cognatione ſua,& fawilia matris ſuę vxorem acciperet. Narrauit item lacob, quemãdmodum ipſe, Dei vo- luntate, ac ſententia prælatus fuerit fratri ſuo Eſau,& primogenituræ ius cum omnibus cius bonis obtinuerit. Fecit hæc narratio lacob; ne Laban
4—
T 3
miraretur tantam eius paupertatem,& ſolitudinem,& quod filius tam
opulenti patris, pauper,& incomitatus,& pedibus tam longum,& la-
redem.
Circa illud: Os meum,& caro mea. Sciendum eſt hanc eſſe phraſim pe- mo⸗
qul
culiarem Hebreæ linguæ, à qua non longe diuerſus eſt Latinorum ſer
borioſum iter feciſſet,vt non ob eam rem vilis,& contemnendus videre- tur: quin imo permagni eum faceret, futurum nempè bonorum Iſaac hæ⸗

uc erunt molentel 8 10 56
4 AL E B I eit
dic eſt: Aforiens eum
arent du. 74 Ku, Mam. ErlHis cd e tan „Joquitut de eaq Hdlan
⁴ E 4 4 4eae ede Dulu un 1 —
8 4 4 8„*△ 18 vA.* N⁴ n
4
4 1 p 68 “ e ₰½ da. k RGCnn
84ℳ
““ conmu 1
ul, qux COlllll s 1 3
.e :ris, reſpondt, Set
AmWue 110 me 4
..
6 8 Ä
eers 3 1 u 1
“
MVII 4 ementn,
.
4
6
mo r em 4„
Ret bene
C rM
„ gente CC
4 *
1 eum
8.—.““— 1
eh 8 3 21 memad 6 dem lcOe. u —.* 4 6 5* uo Ehu,& 2* 4 u 1—.) r kect Mc ma*
4 Aud tem„R& loc
„*
44 “
in, Aenuda cnra, d W
4
beacuquinquagſ en
u Gdune 2* 4 4
8 que inl ArE Lconem r
.
K A ell 8 1 omtlohels.
qui cognatos,& propinquos vocant conſan guineos, quaſi eiuſdem carnis & ſanguinis. Et ſicut Hebræi dicunt, Os weum& caro mea: Sic Virgilius dixit: Sanguis meus:facit enim lib. 6. Eneidos Anchiſem hortantem Iu- lium Cæſarem nepotem ſuum, vt à cæde ciuili abſtineat, dicens: Proiſce tela manu, ſanguis meus.
8 Adam vbi vidit ex ſe formatam Euam, dixit, Hoc nund os ex oſſibus meis,
& caro de carne mea. Et Abimelech, vt traditur libro ludicum cap. 9. per- ſuadere volens Sichimitis vt ipſum crearent regem, Conſiderate, inquit, qubd os veſtrum,& caro veſtra ſum. Et in ſecundo libro Kegum cap.. ve- nerunt, inquit, uninerſa tribus Iſrael ad Dauid in Hebron, dicentes, ecce nos s tuum,& caro tua ſumus. Similis eſt altera quædam, ſecunduùm linguam He bræam, locutio, communicare carni,& ſanguini, pro eo, quod eſt hominẽ elſe. Sic enim legimus apud Paulum ad Hebræos 2. Quia engo pueri com- municauerunt carni& ſanguini,& ipſæ ſimiliter participauit eiſdem. Id eſt
quia quos redemptum& ſeruatum venerat, hi erant homines; idcirco
Filius Dei eiuſdem naturæ humanæ particeps eſſe voluit. Apud Matthæũ quoque cap. 16. Dominus dixit Petro: Caro-& fanguis non reuelauit tibi, ſed Pater meus, qui in cœlis eſt. Id eſt, Iſtud quod de me tanta fide con- feſſus es, non didiciſti ab homine vllo, nec humano ingenio, aut ratione comprehendiſti, fed per ſolam reuelationem perfectum tibi eſt. Sed Lia lippis erat oculis: Rachel decora facie 4& WMuſto aſpectu.
EBRAICE pro Lippis, eſt, teneris oculis, vel, vt vult Oleaſter, m ollibus, ſiquidem verbum achach, mollire ſignificat. Nec (diuerſa eſt interpretatio Ixx. Interpretum, qui pro lippis, ſiue 1 eneris reddiderũt infirmis oculis. Caietanus ſic exponit: Erat, inquit, in Lia indigeſta mareria oculornm, nec reducta ad naturalem ſoli- ditatem. Thoſtatus hunc in modum interpretatur; Ex reneritudine, ac de- bilitate oculorum Liæ, fluebar afſiduè craſſus humor ex oculis, ita vt vi- deretur Lippa;& ſumilis lacrymãti. Sunt, qui putẽt ſignificari hoc loco Liã fuiſſe luſcioſam, quod genus homines nõniſi oculis proxima, ac penè cõ- tigua vident,& qui limis,& tranſuerſis,& qui penè clauſis oculis aſpiciũt: quod in quouis homine deforme eſt, in muliere verò turpe admodum& fœdum. Hoc autem propterea dictum eſt de Lia, vt ea re intelligeretur cauſa cur lacob non Liam, quæ maior natu erat, ſed Rachelem dilexerit, atque vxorem ſibi optauerit:nimirum cauſa fuit deformitas Liæ,& pul- chritudo Rachelis. Atenim Chaldæus paraphraſtes, quos Hebræa Scri- ptura vocauit teneros oculos, interpretatus eſt formoſos,& venuſtos: quòd interdum vſurpari ſolet tenerum pro delicato,& eleganti,& venuſto, cu- ius lectionis hæc fͦerit ſententia: Liam ſola oculorum venuſtate fuiſſe
fuiſſe,& amabilem: dicitur enim fuiſſe decora facie, quod pertinet ad pul- Comm. in Gen. Tom. 4. b g2—*
GENESIS CAP. XXIN 233
Explicatio trium locutio num hebraæ linguæ. Geneſ.2.
Locus Pauli ad Hebr. 21.
A
VERS. 7. / Oleaſter. 2
Caietanus.
Thoftatus.
Pharaphraſitb Chaldaica«
commendabilem,& amabilem: Rachelem autem vfquequaque pulchram

234%
cClore Gelſo.. nem. Lippitudo, eſt
sic enim ſcribit;E
appell dolore quo toque minor gene
Ex plicatiopnl ille.
cherrima locz
ſecundum Gregortum. 4
5
tur. Similiter ciat, qui profe
Locus Apoca cuit, ſe lypfis c. 3 cẽdaã
Ad Roe. 2.
chritudinem oris,& vultus
Duplex genus chram totius corporis jippitu dinisau. 43 rum inter ſe proportto
ant: neque tument, neque dam graueſcunt,& noctu pra ris huius impetus, tanto
duæ: Si fuerit, inquit, Lippa mè ac diſertiſſimè tractan cap.xi. ſuper lippitud tiam, hoc modo diſputat: Lippus eſt, c ritatis emicar, ſed id tamen per opera carnalia obſcuratur. In lippis quip- de oculis pupilla ſanæ ſunt: ſed humore craſſe ſcunt:& quia infuſi nonnulli ſunt, quorum o videre ſubriliter p⸗ m caligant. Lippus itaq d' conuerſationis prauitas confun os tuos, vt videas. Hoc tun
prauorum actuun
tur: Collyrio inunge ocu
compoſirio
cral
cidus, affiduè profluens ex oculis. duo faciat lippitudinis genera, vnum dictum eſt:alterum, lippitudinis a
ſt etiam genu
In Leuitico capite ſecundo du Leuitii c. z1. rudo,& albugo: prohibetur enim ſa taris, ſi maculoſus fuerit:inter macul us ſi albug inem habue 8 S. Grego 8 ine,& albugine, ſecundùm tropologicam intelligen.
G
lul
0O MMEN T. & item venuſto aſpectu, quod ſpectat ad pul-
7„ 3 nem, decentémque omnium membro-
nem. Verùm nos c Jus huraor pituitæ, nonnunquam putridus,& mar
Quanquam Cornelius Celſus libro 6.
a videre non
ionis ſi ſtultum ſe, ac peccator
1 N
onſideremus Latinam verſio-
ſippitudinis humidæ, de quo modo
ridæ„ quam Græci 5v ρ aνλνρνεα vocant. s aridæ ſippitudinis„260 ba eie, Græci guunt oculiſed rubent tant˙m,& cum
æ graui pituita inareſcunt: quan- finis minus expeditus eſt. Sic
memorantur oculorum vitia, Lippi- (acerdos aſcendere ad miniſteriumal las verè complures, numerantur be rit: quem locum eruditiſſ- rius in Prima Parte Paſtoralis cus
cuius ingenium ad cognitionem ye-
geHuente, infirmatæ palpebta
one crebra atteruntur, etiam acies pupillæ viti.
ſenſum operatio carnalis vitæ ſau- t ingenium rectè poterant, ſed vmu uc eſt, cuius ſenſum natura exs dit: cui bene per Angelum dici⸗
2
ſinitur, quia arrogantia ſapientiæ, ſeu iu⸗ ⸗. 4. 8. 5
ſi nigra bene videt: quia videlicet em agnoſcat, cognt
chendit. Si autem candorem ſibi ribuit, Aluce ſupernæ cognitionis & eo claritatem veri luminis
exaltat. Sicut de qu ibuſdam dictum eſt:
Dicentes ſe eſſe ſapientes, ſtulti
Facli ſunt. Sic Gregorius.
X„*ℳ
j. 10
c bene fit, cùm ad cogrol- veri luminis claritatem, per mendicamen bonæ operationis, intelſe us noſtri aciem adiuuamus. Albuginem porrò habet in oculo, qui lucẽ Veritatis proptere ſtitiæ ſuæ cæcatur. Pupilla namque ocu ſenſus humanæ cogitat tionem intimæ clariratis appr juſtitiæ, vel ſapientiæ t ſeipſum excludit:
non penetrat, quo ſe apud ſe per arrogantiam
5
½ 1
eiperiere

*
10s conſiderd.
3 Celud
ſ pprudwix. emGan 3 dnn r uppitucin Nd 1 nrum Prr grauipin 2 redun aanto hnis mit aine d
nemorantur ☚ 2* 8 3 crdos alcende us n
K BNcko com
lecundum ur 1 cuius mgeniu A Wnn a catnala obiq ⁸. i
1 17 1 ameruntur, erſ Prr * 6. m lentum open
per ngenium 8
* 84
Ku⸗ eſt 9 aoe“
lea. Hoctunc b t nendicamen 5 mwem pocto te
2 Ku duna— 1 eoculi nixrꝛdel an
tum ſe, ac peccaſ e
4 3 r rehendu.§1 1 dr lc re ſubel 5 au, 4 luce lupe=
co chritatem
2 4
de feneff Kic Gtegotup;
. 1 *
11
12 Marfus igitur Oe. b emen vel quod eius vicem impleret:& tale matrimoniunm apud Romanos dice-
XXIX. 23½5
GENESIS CAP.
SECVNDA DISPVIAIIO. Cur lacob ſeptennem exhibuerit ſeruitutem pro vxon
Juper Mlis Veybi, Seruiam tibi pro Rachel filia tua minore ſeptem annis.
RRonlrrIr in hoc loco Iacob ſe pro vxore ſeruirurum 8 ſeptem annis,& infra cap. XXX.& XXXi. teſtatur ſe pro dua- bus vxoribus, annis quatuordecim ſeruiſſe Laban ſocero ſuo. kr apud Oſeam cap. xij. Sic eſt: eruinit Iſrael in xore,& in vxote ſeruiuit. Eſt autem Hebraiſmus, hunc habens ſenſum: Primò ſerui- uit pro Rachel ſeptem annis,& poſtea totidem ſeruiuit pro Lia. Sed cum ſolemne fuerit in omni tempore,& apud omnes fermè gentes, vt dotem
vxor daret marito: cur in iſto matrimonio lacob cum filiabus Laban, nul-
lum ſit verbum de dote, quam vxores attulerint lacob: immo nullam ei
VERRS. II.
dotem eſſe allatam, paulò infra oſtendetur? Contra verò lacob longiſſi-
ma,& grauiſſima ſeruitute, quæ quantamlibet dotem præpõderabat iſtud ſibi coniugium comparauit. Verùm enimuerò ſcire cõuenit, antiqui fuiſ- ſe moris apud gentes illas Meſopotamiæ, Paleſtinæ ‚aliaſque orientales, quin etiam poſtea apud Græcos,& Romanos; vt in contrahendis matri- monijs, ſicut vxor dotem afferebat marito, ita viciſſim maritus pecunias.&
munera(quaſi dotem quandam) futuræ vxori, vel eius parentibus daret:
&per hæc quaſi ſe inuicem maritus& vxor coëmeréẽt, ira vt maritus quo-
dammodo eſſet vxoris,& vxor itidem mariti. Quod ſi vir pecunias,& mu nera non haberet, operam ſuam locabat quaſi ſeruier do aliquandiu pa- rentibus vxoris, quemadmodum feciſſe lacob, narrat in hoc loco Mofes. Quæ porrò Maritus dabat, ea nonnunquà in Scriptura appellantur Spon- ſalia: ſic vocantur in primò libro Regum cap. 1 8. Dixit Saul ſeruis ſuisʒ Sic loquimini ad Dauid, Non habet Rex ſponſalia neceſſe, niſi tantum centum præ- utia Philiſtinorum,vt fiat vltio de immicis regis. Quæ verba enarrans loſe-
Mos antiquus 3½ matrIo- niis, vt vir, G mulier ſeinui- cem emerent.
Locus I. Reg 18. 1 aſephus.
phus libro ſexto Antiquitatum: Dicite, inquit, me nihil curare pecunias,
aut dona quæ ſponſæ offerat:& Dauid 2. Regum, c. 3. Redde mibi vxorem
meam Michol, quam deſpondi mibi centum praputijs. Interdum verò quæ maritus offerebat munera, nomine doris appellantur. Ssic enim vocantur
Geneſ.34. vbi Sichem dixit hæc verba ad filios Iacob: Inueniam gratiam
coram vobis,& quacumque ſtatneritis, aabo vobis: augete dotern,& munera po- ſulate,& libenter tribnã quod petieritis: tätum date mihi puellã hãc in vxoré. Maritus igitur& vxor ſe inuicem quaſi emebaut, vtrinque data dote,
batur per coẽmptionem. Nam cùm tres apud illos modieſſent contra-
hendi matrimonij, vnus per vſum, alter per confarrearionem, tertius per
38 2

COMMENT. IN
236 coemptionem, de quo nunc agitur, hic vlrimus frequentiſſimus erat, ſi- 1
mulque celeberrimus, per quem mulier& vir, alter in alterius,& bono- 1 rum,& ſacrorum communionem tranſibat. De quo quicquid ſcire curio- 1
2 X. 7* 0 2 8 ſus Lector velle poſſet, ſcripſit eruditè, copiosèque Briſſonius in eo libro, G
Briſſonius. Quern inſcripſit, de ritu nuptiarum. Ad hanc proculdubio conſuetudinẽ ſpectat, quod Oſeas dicit capite tertio de muliere, quam iuſſus fueratà Deo vxorem ducere, Et fodi, inquit, eam mihi quindecimn argenteis,& oom pordei,& dimidio cori. Nam verbum Hebræum quod ibi redditur fodi, ſi. gnificationem habet emendiʒvt ſuper eum locum oblſeruatè, ſcitéque ad- Franciſcus notauit noſter Ribera, Et ad id probandum appoſitè v ſus eſt loco illo Ge EWbera. neſis capite 50. vbi referũtur hæc verba lacob: In ſepulchro, quod fodi mim in terraChanaani ſepelies me, dixit fodi pro emi: quo verbo apertè vſus eſt In terpres Ioſue capite Ultimo, in illis verbis, Oſſa Ioſeph ſepelierunt in s ichem, in parte agri, quam emeras Iacob de filijs Hemor. Tuxta conſuetudinem hac in carnali matrimonio vſurpari ſolitam, qua vir datis pecunijs,& mune- ribus dicebatur vxorem quodammodo emere; eſt id quoque, quodin ſpirituali matrimonio dici legimus in ſacris litteris. Ad hanc nempe ſen- tentiam dixit apud Oſeam capite ſecundo Deus. Deſponſabo te mibi in ae. ſtitia,& in miſericordia,& hide. Quaſi vellet hiſce donis cam ſibi ſponſam emere. Et Paulus Actorum 20. dixir Chriſtum Eccleſiam fſibi acquiſiuiſſe ſanguine ſuo: quaſi diceret, Ecele ſiam ſibi Chriſtus ſponſam emit,& com parauit maxima dore, pretio ſcilicet ſanguinis ſui. Cæterum ſuper eo, quod dictum eſt de dote, ac muneribus, quæ in cõ-; Puria quond trahendo matri moni ovir,&m ulier inuicem afferre ſolebant non eſti⸗ 3 cheſuet ado gnoãrdum fuiſſe antiquitusvariam, pro varijs Gentium inſtitutis,& legi- Gztiom circa bus conſuetudinem Plutarchus narrat in Vita Solonis,& Lycurgi„duos dotes matri iſtos nobiliſſimos Legumlatores ſalubriter conſulentes, ne Sponſæ ma- moniales gno coniugia inirent, viris dotes ab vxoribus dar Megibus veruiſſe. Cor- Germanorum 9. 413. 8 nelius Tacitus in eo libro quem de moribus Germanorum ſcripſit, vetus
—
mos. 7...„. 4. fuiſſe inſtitutum eorum ait, vt viri dotes vxoribus dare cogerentur, qui- Cantabri. bus non datis, nihil conſociatum aut confederatum ſponſalia haberent.
Eundem morem fuiſſe Cantabris memorat Strabo libro tertio: apud eos Indi. namque niſi à viro dos eſſet ſponſæ ſolura, nullũ matrimonij fœdus eſſe
. qucebatur. Narrat idem auctor libroxv. apud Indos, pari boum viros qua Maſilien. ſi mercari vxores:& cum in plures illi diuiderentur ordines-vnius tribus Ceerenſtn. Ars dliucrſe tribusxorem ſumerenon licebat. Apud Maſſilienſes(fic prodith eſt e Strabone lib. 4.) vkra centum aureos„dotem nulli dare fas
crat. Cretenſibus mos fuit, vt dimidia pars bonorũ, quæ fratri cõtingebat (ſ eſt apud Strabonẽé libro 10.) Sorori, dotis nomine, daretur. Apud ve- teres illos Gallos ſicut à Cæſare ſcriptum eſt libro 6.) Quantã pecuniam vir abvxore accipiebat dotis nomine, tantam ipſe de ſuo conferre debe- bat:vt quod inde redundaret cum fructibus alterutri coniugum ſuperſti- ti accederet. Æᷣgyptij vſque adeo auerſabantur dotes mulicbres(dic enim
in veteribus edruũ memorijs,&& monumentis reperimus) vt qui dotes a
xore acciperent, eos velut mancipia, vxori addicerent. Briflonius in lih.
Galli.
Egyptii
4

r tfi
1
10en quo verb dn kerd nn d.O Toſenh 3 5 d8,O laſeph 1 Arn . 1 4— 1 V ftemar. luxa d aeläna n. oun vir dati 1 eme Rid ein
L 4
A 91. en * A 2
—
*
auxemaerte 1 GM varis Gentiud Het
4 4 3 4 in V SoOomd n
b
5 8 ½ f er contolentc. h /
aibus daKegih. à 56 K&A*— 1 An
2( M 2 08 dln
mters. A 1 der 3 1
14
15 rum, contraxerit matrimonium cum Rachel in præſens, itavt iam ex eo
tempore legitima eius vxor eſſet: an tantummodo in futurum, vt tunc fedlum fuerit matrimon um
trimonij in modum videlicet ſpõſalium. Breuiter iſti quæſtioni reſpon-
CENESIS CAPD. XXIX. 237 in lib. de ritu nuptiarum moris fuiſſe Saxonibus, ait, vxores ſuas à paren- tibus emere trecentis ſolidis. Sed redeo ad Iacob.
Quoniam igitur lacob ex more illius gentis, pecunias,& munera pro Rachele, quam vxorem ducere cupiebat, patri eius Laban dare debebat; ipſe autem pauper erat, atque iſtiuſmadi rerum pror ſus inops, eorum vi- ce, ac nomine, ſeprennem ipſi Laban ſeruitutem obtulit. Verumtamen Laban dupliciter iniquè grauauit, fraudauitꝗq; ſanctum virum lacob: tum quòd finitis quatuordecim annis ſeruitutis pro cõiugio duarum filiarum eius, ſeruire inſuper eum ſibi ſex alios annos, quodammodo coegit: tum quòd filiabus ſuis nihil, dotis nomine dedit quo ſcilicet onera matrimo- nij leuius tolerari, ac ferri poſſent: ſed eas indotatas,& quaſi nudas dedit genero:immo tãquam ſeruas vendidit lacob pro ſeruirtio eius. Quam ob cauſam illæ de patre ſuo amariſſimè ſunt conqueſtæ, dicentes ea verba, quæ refert Moſes infrà cap. 31„Reſponderunt, inquit, Rachel,& Lia. Nun- quid habemus reſidui quidquam in facultatibus,& hæreditate domus patris nostri'nonne quuſi alienas reputauit nos:& vendidit, comeditque pretium no-
ſtrum? Sedenim non eſt in præteritis relinquendum in hoc loco, quod la- Öingu 4* tinẽtia Iacob.
cob ſeptem annorum ſeruitute obſtrinxerit ſe pro futuro coniugio Ra- chelis, tanto rempore optatiſſimas eius nuptias expectans, manifeſtum eſt, magnumque ſingularis eius viri continentiæ argumentum; præler- tim cum aſſiduè eius aſpectu frueretur,& in eodem habitarent domici-
2 X. 2* 0 ⸗***. 80& 3 lio. Verùm omnem in eo libidinis titillationem, tres maximè res, aut pror-
ſus arcébãt, aut planè cõprimebant: ſanctiſſimus Dei timorpenitusin ani- mo eius à pueritia vſq; infixus;tũ multus,& aſſiduus labor, atq; occupatio in exercitio artis paſtoralis, ac demũ vitæ fru galitas, victuùſq; parcimonia.
Sed quæri poſſet hoc loco, vtrum Iacob initio illorum ſeptem anno-
facta ſit ſolum promiſſio,& pactum ineundi poſt illud ſeprennium ma-
dendum eſt: matrimonium illud eſſe contractum per verba de præſenti initio illius ſeptennis ſeruirij lacob,& fuiſſe iam tunc ratum,& ex illo tẽ- pore Racheltuiſſe v eram,& degitimam vxorem lacob. Hoc patet ex ver- bis illis lacob, quæ hic paulò infrà memorantur: ex pleto namque illo ſeptennio, dixit ad Laban: Damihi vxorem meam: quia iam tempus imple- tum eſt, vt ingrediar ad illam. Ex quo palam eſt, Rachelem ante finem ſeptennij, fuiſſe vxoretn legitimam Jacob: nec Jacob expectaſſe finem ſeptennij, vt matrimonium conficerer ſedvt id conſummaret per copulã carnalem. Atenim quia ex pacto inter Laban& Iacob facto, ſuſpenſa fuit conſummatio eius matrjmonij ſecundùm carnalem copulam, vſque in fi- nem ſeptennij, inde factum eſt, vt toto eo tempore Rachel maneret in poteſtate patris„non autem mariti;& quòd Iacob non poſſet eam co- gnoſcere, quia ipſe ſibi, data fidestalem vſum matrimonij adrempus illud interdixerat. Quod ſi tũc fortè lacob cognouiſſet Rachelem, haud dubie peccaſſet: quia perfidiosè egiſſot frangens fidem, qua ſe obſtrinxerat: Si
Z8 3
ee ne,
Dupliciter La n 2
BA iniquè gra uauit, O frau dauit ipſum Iacob.
Singularis c6
3. 49 DQuand 6-
inter Iacob Rachel.

derst.
238 COMMEN T. IN tamen tunc filios genuiſſet, fuiſſent illi ſine dubio legitimi, tanquam ex legitima matre,& legitima vxore progeniti. Sed cur iſtud fecit Laban, nolens ante completum ſeptennium filiam dare in poteſtatem lacobni- mirum callidè iſtud fecit, optimè que conluluit rebus ſuis, ratus fore, vr Iacob fidelius,& ardentius ſeruirer ſibi in expectatione,& deſiderio po- ciundæ vxoris, quàm ſi à primo, amorum ſuorum poritus eſſet. Alegoria R Reſtat allegorica perri expolſitio, quam lib. 7. Cominentt. in Genef. cap. 29. his vérbis tradit. Proprium fuit Patriarchæ lacob, quod in ſuſcepta peregrinatione pro ducenda vxore, ſemetipſum tradens ſpontaneo ſeruitio, ſubditus fuit: ne- que enim hoc de aliquo ceterorum legimus alicubi. Sicut& patris eius Iſaac proprium fuit, quod à patre ſuo Abraham ductus eſt ad immolan. dum:& filij eius Ioſeph, quòd à fratribus ſuis venditus, venditoribus ſuis in fame ſubuenit, proprium fuit. In quibus omnibus manifeſtè ſingult iſtorum, quia ſterilibus erant matribus, Dei dono geniti, propriam præ- tulère ſimilitudinem naſcituri de Virgine Filij Dei. Verum omiſſis ad ræſens aliis, quæramus quænam fuerit ſeruitus, qua Chriſtus pro Ra- Tocus Ad chele, id eſt, Synagoga ſeruiuit? nempe illa, de qua dixit Apoſtolus: Qu Ph.z. cim in forma Dei eſſet, non rapinam arbiiratus eſt, eſſe ſe aæqualem Deo: Sed ſemeipſum exinaniuit formam ſerui accipiens. Annon ſeruire mundo fuit, pœnitentiam agere, immo„& pœnitentiæ bapriſmo baptizari propter peccata mundi, vt iuxta Michæam cap. 7. ea proijceret in profundum
«ℳ
.—„.* 1.— maris: tandemque in crucem aſcendendo ſeruilia portaret onera ſæculi,
Geneſ. 22.
Infra 37·
—
Ioan.:: id eſt, ſuper ſe tolleret peccata mundi, quibus erat grauatus? Huius ſerui- tutis merces eſſe debuit Rachel, id eſt, Synagoga: illã namque propter Mas.y. alles valdè amabat Chriſtus,& propter illam ad ſeruiturem ſe veniſſe teſtatus eſt, cum dixit: Non ſum miſſus niſi ad oues, quæ perierunt domus mael. Sedenim Laban pro Rachele ſubintroduxit Liam: quia videlicet ſubſiſtente Synagoga, Eccleſia Gentium de toto mundo quaſi neſciens, ad Chriſti thalamum introiuit: dum populus quem non cognoue- rat, vt dicitur pſalmo 17.& Gens, quæ ſecundùm Iſa. capite 55. nomen eius non innocauerat, ad ſer- uitium eius,& ad delicias amoris eius, id eſt, ad Spiritus ſancti gratiam properauit. Sic Kupertus. X*
huius loci,& breuis, minimèque contemnenda Ru- 16
—

m(uorum pa 4—¹
5, mimegue V 1„
odin 28— 4
otaneo ſerui) Smus alicudi. 1 Adbraham dud.. dus ſuis vendir quibus omnib 2
b tordal
3, Deidono ge raine Filij Dei g trn ſeruitus, o e peilla de quad binana eft, eſe 8 pueni Annon 2 n tentir bapuim 5e unn dp.7. e peoſ 2. nn lendo ſeruilu 1u enmt quidus erat gr 1 eſt, 9) mgog: 1 toptet llam ad aemt 2 mß Alues, ℳcSmt ſabinerodurt M lat
mium de totom ⁵ um populus qug Ka cofe (Gem, qur tec It l
aon inuocauerit. zelicias amors d Ar
dm
GENESIS CAP. XXIX. 239
—
—
ytrum umor, quo Iacob tantopere dilexit Rachelem, fuerit inordinatus,
atque immoderatus,& culpabili. Fuper illis Verbu,
Et videbantur illi pauci dies præ amoris magnitudine.
, RIA videntur arguere improbitatis amorem illum Iacob. Primoô, quia Rachelem tantopere dilexit propter pulchritu- Je 3 dinem:& ob eam maximè videtur voluiſſe habere eã vxo- rem. Sic enim ſcriptũ eſt, Rachel erat decora faeie,& venuſto aſpettu: quam diligens Iacob, ait,&c. Deinde, illud declarat exuperantiã amoris, quòd vir honeſtus,& nobilis ſeruire voluerit ſeptem annis, vt habere vxorem illam poſſet, idque temporis perexiguum illi vi- debatur: Tantus ſcilicet erat amoris ardor. Sic enim loquentem eum fa-—
cit Scriprura, Seruiam tibi pro R achel filia tua minore, ſeptem annis,& vide-
bantur illi pauci dies præ amoris magnitudine. Ac demum illud facere vide- tur culpabilem amorem lacob, quòd ob ſolam pulchritudinem Rache-
1⸗. 2 X*. 3 3* 8 lis, ei longè poſtpoſuit Liam, quæ maior natu erat: atque cam deſpexit
præ Rachelis amore. Quod non ſine culpa feciſſe lacob, indicat Scriptu- ra, cùm ait: Videns Dominus quod des piceret Liam, aperuit vuluam eius, ſorore ſterili permanente. Atque hæc ſunt, quæ ſuper præſenti diſputatione diffi- cultatem afferunt. b Veruùm antea declarandum eſt, quomodo, ſi Iacob ardentiſſimè dili- Qumodo ſe- . 1.4.„.— ptẽ anni ride- gebat Rachelem, pauci videbantur ei dies, quibus coniugium eius diffe- Hantur lacob rebatur, cùm ratio doceat contrarium,& comprobet experientia, quinetiã die, pauci, ci dictum illud Salomonis Prouerb. 1 3. celeberrimum ſit: Spes, quæ differ= vebemts amor tur affligit animam. Nimirum amanti omnis mora longa eſt. Et ille apud ſit impatiens Virgilium amator dicebat;““ Si mihi non hac lux, roto iam longior anno eſt. Terentianus Phædria fortis videbatur ſibi,& quaſi magnam virtutem prædicabat, quòd totum triduum amoribus ſuis carere poſſit. Tandem egosinquit non illa caream. Si ſit opus, vel totum triduum? Quem deridens ſeruus eius Parmeno, b Fui, vniuerſum triduum? Vide quid agas.
S. Auguſtinus quæſtione octogeſima octaua in Geneſim breuiſſimè 5. 14 hiuu⸗ ponit,& ſoluit hanc quæftionem. Quærendum, inquit, quomodo dictum 4 ſit, quod videbantur ei dies pauci præ amoris magnitudine, cùm potius quantumlibet breue tempus, longum videri ſoleat amantibus. Dictum eſt igitur ita, propter laborem ſeruitutis, quem facilem,& leuem amor facie- bat. Hæc Auguſtinus. Paucos ergo dies interpretatur Auguſtinus
labo

4⁰ CO MMEN T. IN labores illorum ſeptem annorum, qui pauci,& parui,& leues viſi ſunt Ia- Thomas Au cob. Thomas Anglicus ait:Si amor Iacob fuiſſet libidinoſus, non fuiſſent Si,n, viſi pauci dies, ſed plurimi, eo quòd talis amor, eſt impatiens moræ, nec rationem attendit: quamuis poſt factum, multus labor pro amaſia iam to- leratus, videatur paruus etiam libidinoſo amori. Sic ille. Atenim omnis ſiue probus, ſiue imprvobus ſit amor, dũmodoò intentus, vehemens,& ar- dens ſit, impatiens eſt moræ. Quare expeditius fuerit ita ſoluere quæſtio- nem; Tempus illud ſeptenne ſeruitutis lacob, dupliciter poteſt comſide- rari; vel ſecundùm iudicium, vel ſecundùm affectum amoris: ſecundùm iudicium videbantur Iacob pauci dies. Siquidem reputanri fecum præ- ſtantiam rei amate: ſeptenne illud ſeruitium videbatur exiguum pretium, quo tantum illud bonum compararetur. Itaque ſi Laban viginti annos ſeruitutis po ſtulaſſet, ne tam grauem quidem,& diurinã, atque- iniquam conditionem recuſaſſet Iacob-At verò ſecundum affectum, id eſt ardorẽ amoris,& flagrantiſſimum deſiderium cupito bono potiundi, non pauci, ſed plurimi Aebantur dies. Enimuerò vehementer quidpiam deſiderã- ti, velocitas ipſa tarda eſt. Si loqui lubet more Scholaſtico, breuiter expe- dies quæſtionem, ſi dicas, appretiatiuè paucos viſos eſſe Iacob dies: affe- ctiuè verò, plurimos. Sed principalem quæſtionem illam ſuprà poſitam enodemus: An fͦe- 9 rit culpabilis amor, quo lacob dilexit Rachelem propter eius pulchmitu- Thomas Au dinem. Thomas Anglicus tribus modis purgat A vitio amorem illum la- glicus. cob⸗ Aliud eſt, inquit, propter ſe,& prineipaliter in pulchritudinem alicu- ius corporalem ferri tanquam mouentem ad impudicas voluptates,& ad virilem animũ eneruandũ:& hoc, malum& culpabile eſt. Aliud verò eſt in pulckritudinem alicuius perſonæ ferri, vt ea mouear ad honeſtam ſo- cietatem& amicitiam habendam cum ea Et hoc, malum nom eſt; Vide- mus enim eum, qui multos filios habet, vel amicos velſocios, moueri ad nago s. vifk diligendum vnum eorum præ alijs, propter decorem corporis, aur hilari- tatem, aut feſtiuitatem. Et Hugo de S. Victore in quodam ſuo libro ſcri- pſit: Quemadmodum idem ferculum placer magis in parina munda,& eleganti, quàm contra: Sic eriam æqualis caritas,& virtus plus nobis pla⸗ cet,& vehementius nos ad ſui amorem allicit, ſi fuerit in perſona, quæ ha beat ſuauem vocem, venuſtos geſtus, lepidum ſermonem, quàm inper- ſona ruſticana,& agreſti. Deinde, ſciendum eſt, eſſe quædam genera re- rum, in quibus exercendis neceſſarium eſt eſſe nonnihil voluptatis, qua fiant delectabiles; ſine qua, vix poſſent ad effectum,& finem ſuum per- duci. Vnde Auguſtinus in libro Confeſſionum ait, In actu comedendi o- pus eſſe aliqua iucunditate guſtus: nam ſine ea, neque corpus reficere- tur, nec cibus guſtart, aut deglutiri poſſet, niſi ad modum medicamen- ti, quod cum horrore ſumitur. Idem vſu- venit in exercitio diſcendi: ni ſi enim, quæ audiuntur,& leguntur,& diſcuntur, delectabilia fuerint, aut nemo eis ſtudebirt, aut in eorum ſtudio diu non permanebit. Eſt au- tem de iſtiuſimodi rerum genere, ac numero actus coniu galis generatiuus prolis. Quoeirca adiunctas eiuſmmodi actibus iucunditates, non prorſus auex
Expediti or 0 lutio quæſt.
B. Auguſtine
—ꝑ CE=—
—
15

1T. I
Auci de parui
d buiſſerldicd e 1
48. d d' 2
Siquidem tep 2
28 A m n m videb A uure fr 4*
½
4 4„ di Hidem& durin 4.
ermote— can .u
d paucos viſoscſſ- Ma 1
„ ſ nſuprd poſiamenſ ao Kachelem propa Sit ds purgu àio ck eincipalnerin palch rr ntem ad impudicas 1 alum K culgabilee ſem, teamoueat Alt
men Rthoc malut urt bet, velumicos vell S propter decorem cq O?
41 4 4 21 1 2§ Victore in quod mactsm 8 1 8
4 “ 3 NRacd d
“ 1 “
4 AAA““ oidum ermohe„1. „ 4„ 1 . 4 1 4 um ett elle qu 1
—
1 h rum Kelle nonm
44. 9. 1 M CMefctum,& 1dn
M a
42*
4 aIA 71 4
. um Deca Hec ⸗ Aer, widmod e
3 Hl 6 ec 20¹ 1venitmelc iig N 2 d x,& düch „. 2 4 4
dInas 4 39 5 onſclodum r
GENESIS GCAp. XXVIII. 241 auerſari,& damnari, ſed moderari ſecundum rationem oportet; quod in his virioſum eſt, deteſtando;z nec eas propter ſe, ſed vt moleſtiæ operis le- uamenta,& quaſi condimenta quædam ciborum expetenda. Illud præ- terea non eſt ignorandum, egregios virtute, ac perfectos viros in circun- ſtantijs quibuſdam ſuorum operum interdum debilitari, ac deficere, etiam reſpectu eorum operũ, quæ alioquin perfectè admodum exercen tExem- pli cauſa: Sunt aliqui iuſtitiæ, ac veritatis præferdidi Zelatores qui ta- men ex nimio zelo nonnunquam impetu potius quodam, quàm iudicio feruntur ad reprchendenda„& caſtiganda vitia,& in ea re modum exce- dunt. Sunt etiam Sancti quidam viri multuùm liberales erga pauperes,& hoſpitales; qui tamen nonnunquam, vel in ipſo dono, vel in læritia,& hi- laritate accipiendi, tractandique hoſpites, modum tranſgrediuntur. Hu- iuſmodi porrò exceſſus, ſiue defectus: partimn propter ipſius operis perfe- ctionem,& aliarum circumſtantiarum excellentem bonitatem, excuſan- tur: partim proceſſu temporis,& continuo incremento virtutis expur- gantur,& expiantur: partim verò per alias perfectiones ceterarum vir- tutum,& operum, quodammodo compenſantur. Ergo iuxta tres modos præditos, amor lacob erga Rachelem æſtimari,& excuſari debet. Hacte- nus ex Thoma Anglico.
19 Equidem breuiſſimè quæſtionem iſtam ſic expedirem: Velle vxorem
ducere propter pulchrirudinem, quò ſcilicet in pulchra vxore voluptuo- ſiùs libidinari,& oblectari quis poſſit, flagitioſum eſt. Etenim primarius finis ineundi matrimonij, eſt prolis generatio: Secundarius, euitatio for- nicarionis. At, ſpectato„X ſibi propoſito eo, quem diximus, matrimonij fine, hanc fœminam vxorem velle ducere; potius quàm illam, quòd hæc pulchra ſit,& amabilis, illa minimè, extra vitium,& culpam eſt. Ama- tur enim pulchritudo non per ſe, neque vt ad improbas ducens volupta- tes:ſed quòd vit habens pulchram vxorem libẽtius cum ea viuat,& tran- quilliorem, ac iucũdiorem cum ea ſocietatem,& conſuetudinem habeat: & vt pulchra vxore contentus, ad alias mulieres animum non adijciat; non alienum torum appetat. Et hanc rationem ſecutum eſſe Iacob, non obſcurè indicat hiſtoria huius loci. Cum enim duæ eſſent ſorores, qua- rum coniugia inire poſſet, Lia,& Rachel;& hæc decora eſſet facie,& ve- nuſto aſpectu. illa verò ob fœdam oculorum lippitudinem, inelegans, at-
Auctoris ſen- tentia.
que inamabilis; Rachelem magis dilexit,& vxorem præoptauit, qum
Liam. Intelligendum porrò eſt, pulchritudinem, bonum quoddam eſſe naturæ,& in bonis naturalibus,& corporalidus permagnum,& perama- bile. Nimirum, de tribus bonis humani corporis, ſanitate, robore, pul-
chritudine, hæc ceteris amabilior eſt, hominùmque demerendi beneuo-
Ouale bonu —
lentiam,& gratiam efficacior. Plato vocauit eam principatum naturæ: pulchritudo
Carneades, regnum ſine cuſtodibus: Cuius ſimile illud Socratis fertur, appellantis Tyrannidem non diuturnam. Ariſtoreles pulchritudinem po- tiorem omnibus epiſtolis in cominendando eſſe dicebat. Et interroga- tus cur tam libenter pulchros videamus,& cum his loquamur; reſpondit, cæci eſſe hominis talem interrogationem. Ergo in amanda pulchritudine
Comma in Gen. Tom. 4. hh
Piato. Carneades Socrates. Ariſtoteles.

COMMENT. 1N antum amoris, ſi ea nimirum, præter mo- dum ametur; ſi quæratur reſpectu cuiuſpiam mali; ſi fuerit cum alterius
contemptu,& iniuria. Scitum enim eſt quod ſcribit Ariſtoteles lib.7. (dam eſſe res, quarum amor bonus,& laudandus eſt, ſed
242² non eſt peccatum, ſed in modot
Ethic. cap. 4. Qua— amoris exuperantia obnoxia eſt vitio. Quemadmodum Niobe nimio fi-
liorum amore exce fli yſque in contemptum Deorum:& quidam, cui no- men Satyrus, patris a Sre furebat,& inſaniebat: his enim duobus exem-
plis in eo loco, vtitur Ariſtoteles.
VenRsV 22 Qui vocatis multis amicorum turbis ad conuiuium, fecit
nuptias.
I de ſubſtantia matrimonij, inquit Thoſtatus, non ſit ce- 20
na tamen in ea eſt honeſtas,& decen-
N tia,& ingens Reipublicæ vtilitas, tum quò matrimonialis contractus reſtatior,& firmiot exiſtat; tum quò filij cognol-
legitimi,& liquidò diſcernantur ab illegitimis: quam etiam oh
Jlon Thoſtatus.
cantur cauſam Eccleſia iubet matrimonia publicè
erba. Nec eſt Hebraicè, nec Chaldaicè illud,
cð fieri. Sed perpendamus V Ixx. Interpretibus mutuatus
Fecit nuptias, id enim Latinus Interpres ex eſt. Sic autem Hebraicè legitur hic locus: Congregauit Laban omnes homi- nes loci,& fecit conuiuium. ſed enim interpres Larinus illud: Omnes hominei loci. quod etiam habent Ixx. Interpretes, commodsè interpretatus eſt Illis verbis, Vocatis multis amicorum turbis: non enim omnes ſimpliciter Laban vocauit ad conuiuium, ſed cognatos, amicos,& familiariter notosvt locu- tio Græca& Hebraica hoc loco ſapiat hyperbolem. Quoniam verò con- uiuium illud erat nuptiale, atque eius finis erat tradere publicè nuptam fi⸗ liam in poteſtatem viri: rectè additum eſt Græcè ac Latinè illud. Et fecin nuptias, Nimirumuiin principio ſeptennis ſeruitutis lacob, confectum eſt matrimonium inter lacob& Rachelem, quantum ad ſubſtantiam;& ex eo tempore, ratum fuit matrimonium,& Rachel vera eius vxor,& exacto ſeptennio, perfectum eſt matrimonium quantum ad conſummationem eius per copulam carnalem. Hoc enim petijt lacob à ſocero ſuo Laban, f- lulius Pollax. nito ſeptennio ſeruitutis dicens: Da mihi vxorem meam: quia iam tempus impletum eſt, vt ingrediar ad illam. Pro Latina voce(nuptias) G recè eſt vo- cabulum*⁴ιπε‚quæ vox teſte lulio Polluce,& nuptias ſignificat,& con- uiuium. r*2ορε, inquit(quod Latinè dicimus nuptias) non ſolùm vocatur vnio& congreſſus viri, ac mulieris, ſed etiam conuiuium ipſum ea voce appellatur ab Homero.
4.„... ⸗ 5. ⸗ 21 Conuiuabis Nuprias porrò conuiuali lætitiæ celebrari ſolicitas non modò apud ²¹
27 uehen Ethnicos, vrex multis eorum hiſtorijs notum eſt; verùm etiam apud Iu- fuerit anti- dæos, ſatis liquet ex hiſtoria Euangelica, vt de nuptijs factis in Cana Gali- quitus ſolen- Iææ loan. 2. Idque patet ex duabus parabolis Domini noſtri, quarum alte- nis. ram refert Matthæus capite 2 2. alteram Lucas cap. 4. Idemq; cernere eſt
in veteri Teſtamento pluribus locis, velut in libro Iudicum cap. 14. Et ip libro

morisſ an apan wal 2 hint Leit quod ſcrid ma namor donn nl W,
turdis adch Am, 1
nmoniſ inqat d Nmm alamen in eaeit encaa
1 „ Vlaas tum
Sunn amiot exiſta 9 düc unur ab illegici 3 Mof ad egam mn udicè denuncas oub weſt Hebraicè, 4 Au pres ex lrx. Imeh esnn
4 Lan e
ASr Au
Rerptes Launs im 3 †
6. 5 Ann cics, commode]& un 2— wemon enmm omo lc 8 4 8— 8n amcos,& tkamlli en 1 † 4 8 N pr diat hyperdolem. 1 us fnss erat trader. en 4. 8 1 m eſt Gercè ac be . 1— ennis lerututs la Ch
Lunsn clem, quantum 2 An. m,& Rachelvera a
4 muam aantun 1 1T
Luenb 1 Ll
„ 14 6 N peint AA
*„ 140 d4 mubi vxufen Reh
““ an— ler 1 „ 1 9 ro Lanm voce
AF 1 Do 4 L.& AAA 4 ““ 1 ur nuotas] ol 4 1 * 7. on al 11 ame 2 letum.“ ““ 4
* 3 6 „14 AK 6— 319 8 2 8
„”
nuol 4. 4 N Maro b 12. Namn 2
4 4
iU 1 cofde pala.] 1
CENESIS CApD. XXIX. 243 libro Tobiæ cap. 9. Nee ſolùm in nuptijs agitabantur conuiuia„ſed ludi adhibebantur,& ioci,& ſales, ac ſaltationes,& cantus, variiq; muſicorum inſtrumentorum ſoni, etiam in antiquiſſimis illis temporibus: Homerus quippe nuptias liæ Menelai deſcribens: Et hi quidem, ait, epulabantur in magna domo vicini, atq; ſocij illuſtris Menelai: inter eos autem canebat diuinus cantor pulſans citharam: duo autem ſaltatores in ipſis cantum in- cipientes, colluctabantur per medios. Et alio loco: Duas, inquit, ciuitates fecu hominum mortalium pulchras,& in hac quidem nuptiæ erant,& conuiuia. Pueri autem ſaltatores colluctabantur, in his tibiæ lyræque vo- cem habebant,& c.—
Solebant nonnunquam nuptialia conuiuia vſque in luxum prope im- menſum excedere: quod vnius exemplo Alexandi Magni manifeſtu m fie- ri poteſt. Ponam verba Eliani ex libro eius octauo de Varia Hiſtoria, qui- bus nuprias celebratas ab Alexandro poſt victum Darium Regem Perſa- rum, in hunc modum enarrat: Cum Alexander Darium ſuperaſſet, ſuas,& & amicorum nuptias celebrauit. Erant, qui vxores ducebant, nonaginta, totidemque thalami. Eratque locus vbi viri conuiuabantur, lectis centum ornatus,& argenteus tripes in vno quoq; poſitusʒ in Alexandri verò, au- reus: omnéſque menſæ ſtratæ purpura,& pictis ſtragulis barbarico more, & pretioſo textis. Ad conuiuium quoque adhibuit ſuos hoſpites, quos è regione voluit accumbere. In aula conuiuabantur copiæ pedeſtres, naua- les, equites, legati,& peregriui Græci. Tubæ ſigno accumbebant, eodem- que, ſed vario, finem eſſe ſignificabarur. Quinque integros dies, propter nuptias, ſacris operam dedit. Interfuerunt etiam cantores, actorẽſque multi Comœdiarum,& Tragœdiarum Indici quoque præſtigiatores, qui in ea arte ceteris eo tempore præſtabant, dicuntur affuiſſe. Sic lianus.
Homerus. Odo. 4.
Iliad.&.
Alexandri Magni nu- ptiale conui- uium ex Tha no.
Ouemadmo-
5 2* 5*..— 23 Sed enim Plato, vt è nuptijs luxum penitus tolleret,& conuiuij nuptia- Iiate ſum-
lis ſumprus minueret, moderatus eſt numerum conuiuarum. Sic enim in ptus minuerit
libro quinto ſuarum legum de conuiuijs nuptialibus præcipit, Amicos quidem,& amicas non plures quinque, ex vtraq; parte conuocare liceat; Conſanguineorum verò,& domeſticorum, itidem tot ex vtraque parte
accerſere. Sumptus veròô, quàm cuiuſque fortuna, maior non erit. Ebriera-
tem porro arcendam eſſe Anuptijs, præſertim verò 4 Sponſo,& ſponſa, quos maximdè in nuprijs ſobrios eſſe decet, his verbis docet in eodem li- bro: Bibere vſque ad ebrieratem, neque vſquam fas eſt, niſi in feſtis Dei, qui vinum dedit:& id maximè alienum eſt à nuptiis: in quibus Paiiclenum eſſe prudentes decet Sponſum,& ſponſam, vt qui iam vitæ non paruam incipiant mutationem, ſimulq; vt fœtus quàm ma- ximè àprudentibus naſca- tur. Hæc Plato. X* hh 2
nupt ialium conuiuiorum.

VERSV 23
Cur veſpere ſponſa duce-
batur in do-
mum viri.
Prima quæ-
ſtio.
Plutarchus.
Secunda quæ-
ſtio.
244 EO M MENT. I N
QVakKTaAa DlsPVTAIIO. 9 De fraade, quam Laban fæcit genero ſuo Iacob, Liliam in- 11 troducens ad eum pro Rachele. 3
b Fuper illis vperbis. 7
Et veſperi Liam Kliam ſuam introduxit ad eum: dans an- cillam filiæ, Zelpham nomine.
& N huius diſputationis tractatu tres quæſtiones explicandæ ² ,(unt. Quarum prima, hæc eſt: Cur veſpere ſponſa duceba ) tur ad virum eius? Reſponſum in prompu eſt: nimirum ſic antiquitus in more fuit: quapropter etiam apud Græcos,& Romanos, ſponſa ſub noctem accenſis,& prælucentibus facibus, ducebarur in domum viri. Quinque porrò faces è ſpina alba con. b fectæ à pueris patrimis,& matrimis preęferebantur, quas vocabant nupti. les, ſiue geniales tædas. Huius verò conſuetudinis duplicem fuiſſe rato. nem coniicere poffumuszalteram„quia nuptiale conuiuium ſub noctem fiebat,& in longum protrahebatur:pôſt, deinde ſponſa in ædes viri duce batur. Id quoque inſtitutum,& obſeruatum reor, pudoris& verecundiæ cauſa, qui quaſi pro integumento ſunt nocturnæ tenebræ. Tunc enim ſponſa tradedatur in poteſtatem mariti, mox ab eo virginitatis flore pri- uanda. Namque ob hanc etiam pudoris cauſam, moris fuit, vt ne ſponſa pedibus ſuis viri domum ingrederetur, ſed manibus aliorum ſublata, illuc inferretur: vt ea re ſignificarerur, auctore Plutarcho in Romanis quæſtio- nibus, eam inuitam illuc ire, vbi eſſet virginitatern amiſſura. Quinetiam eiuſdem pudoris gratia, velata facie tunc incedebantz vnde ſcilicet nup- tiarum nomen ductum eſt, ab obnubendo, id eſt tegendo,& velando. Sed fuit præterea Laban propria, vt id faceret cauſa; quò facilius, quem ipſi Iacob ſtruebar dolum, ſupponendo eĩ pro Rachele Liam, in tenebris no- cturnis exequeretur- b Alteta quæſtio eſt, quomodo Lia ſuſtinuit ingredi à lacob, cuĩus ſcie-, 1 bat ſe non eſſe vxorem,& cuius illicito congreſſu flagitiosè amiſſura erat virginitatem, mulieris nempè optimam,& præſtantiſſimam dotem Reſ pondeo, Liam eſſe id facere aufam, tum patris non ſolùm cõſilio,& mo. nitu, ſed etiam mandato, præceproque impulſam ipatris autem voluntati omnino eſſe obſequendum putauit. Confidit præterea fore, vt ſe poſtmo- dum in vxorem lacob acciperer, ſiue caſum eius,& con ditionem miſera- tus, ne videlicet ab eo repudiara, manerer in poſterum innupta,& ludi- brio, atq; infamiæ obnoxia. Ad id præterea vehementer incitata eſt deſi⸗ derio prolem ex lacob ſuſcipiendi, vtpotè quem videbat eſſe inſignem vitum, honoratum ab omnibus, Deiq; gratia preditum, ob idque proſpe- rè omnia agentem:eiuſq; poſterirati ampliſſima data eſſe à Deo promiſſa,
ſæpius inaudierat. Verumtamen Lia, ſine dubio grauiter peccauit, volun- tariè

NT. L
eun ſlus à prp Kachele 1 verdt.
ntroduxitazen Pham nomine
„ adnurrsqrad arb c elt Cur veen aeh Donlumingtong iim Auaptoptet etum m
*
noctem accenls, 9* Anque porto dces Fk. eferebantur,quas 17— wonſuetudinss dupſ r
uia nuptille conui ann
dſt, deinde ſpona Hau
mutum reot, pudd Sa mt nocturnæ tened eu n, moxab eoriz mi docis canſam mecid in rur, ſcdmanidosaid enn Core Dlutuchoin! M
1 etunc incededanſ A4 1 4— deſttegend dendo, d* den taceret canla Guo! 1 1 9 1 8 4 ei pro Rachebeluu 1i
ſct vigginituem am Ka!
* 1
4 zum parrs non l. 4
u
aueſ Su un 8 m dald 8 4 6 en ¹ 110¹0 grel 1 p
. ““ 4
139. 3
GENESIS CAbD. XXVIII. 245
tariè ſtuprum paſſa,& quantum in ipſa fuit, etiam Iacob inducens ad
committendum adulterium,& probabili admodum periculo perpetuæ in oſterum infamiæ ſeipſam committens.
.. 2„.; Tertia guæſt. 25 Tertia quæſtio. Quot modis,& quàm grauiter peccauit Laban, pro Ra- 1* ia guæſt
4 1... 5.„ Ouam graue chele fraudulenter ſupponens Liam. Peccauit ille primum perfidiæ cri- ſu S„
mine; quia contra datam fidem, in tempore, pacto conſtituto ‚non dedit uforme peo- Rachelem vxorem Iacob, ſed Liam, de qua nullum inter eos pactum, catum Labd. & conuentum fuerat. Deinde, Laban quodammodo coëgit ipſum lacob
facere matrimonium cum Lia, quod ipſe non quæſierat, nec optauerat: compulitque, ſibi eum alios ſeptem annos ſeruire. Præterea, Laban facti
ſui cauſam mendaciter attribuit conſuetudini illius terræcum vera cauſa
fuiſſet, vt Liæ coningium obtruderet Iacob,& quo diutius eum in ſerui-
tio ſuo detineret. Ad hæc, quantum in ipſo fuit, induxit Iacob ad ſtu-
prum, deflorandamn ſubiiciens ei virginem, quæ non erat vxor eius: immò
ad adulterium, quia lacob erat iam coniugio Rachelis adſtrictus: quin
etiam induxit ad inceſtum: ſiquidem Lia, cum ſoror eſſet Rachelis, veræ
vxoris Iacob, in primo affinitatis gradu attingebat ipſum lacob. His quoq;
acceſſit erimen pellicatus: Lia quippe, extra coniugium mixta cum lacob marito Rachelis, Hebat eius pellex. Poſtremo, in maximum dedecoris,&
infamiæ diſcrimen obiecit Laban eo facto filiam ſuam Liliam. Nam ſi Ia-
cob noluiſſet eam ducere vxorem, vt iure poterat nolle, manſiſſet Lia pro-
broſa,& infamis, per flagitioſum ſtuprum, atque inceſtum amiſſa virgini- tate, nec amplius fuiſſet idonea, vt honeſto alicui viro poſſet nubere. Sed Da Laban Laban dedit Liæ ancillam, nomine Zelpham? In obſequium videlicer Araeeer nehe eius,& famulitium,& vt quæ futura erat domus, ac familiæ Iacob domi- Liæ. na, haberet ancillas, quarum miniſterio multa faceret, quæ per ſe ipſam fa- cere indecens fuiſſet. Dedit præterea in ſolatium; vt ſi fortè in longinquas regiones, ignotaſq́ue gentes à marito ducta fuiſſet ‚habereét inibi de ciui- bus,& domeſticis ſuis antiquis, quicùm fidenter, ac familiariter,& iu- cundè confabulari poſſet. Factum iſtud Laban, eriam nunc imitandum eſſet:conduceret enim multum, quo pauperculæ virgines, in familiam lo- cupletum,& nobilium fœminarum receptæ, honeſtiuùs alerentur, boniſq́; arribus ex vſu poſtea futuris, probè inſtituerentur.
QVINTA DISPVFAIIO. b Juper illis verbis,
Ad quam cum ex more Iacob fuiſſet ingreſſus, facto manè vi- dit Liã:& dixit ad ſocerum ſuum, Quid eſt hoc quod face- re voluiſti? nonne pro Rachele ſeruiu tibi? quare impoſui-
ſti mihn Reſpondit Laban: Non eſt in loco noſtro conſue-
tudinis, vt minores antea tradantur ad nuptias. Imple heb- domadam dierum huius copulæ: Et hanc quoque dabo ti- bi pro opere, quo ſeruiturus es mihi ſeptem annis alijs. 22 ¼ hh 3z
*2
Lt

Prima quæſt.„ 6
,1 Toſehhnus. „ ₰
Singularis ca- ſitat is Iaco- Hi.
Sectida quæſt.
COMMENT. IN 89 Eo verba tres ferunt quæſtiones. Primò quæritur, qui fieri potuerit vt lacob per totam illam noctem non ex tactu, non ex voce cognouerit Liam,& A Rachele diſcreuerit, præſer- tim tot iam annos in earum domo verſatus. Ioſephus libro primo Antiquitatum, cauſam ignorantiæ Iacob refert, tum ad nocturnas tenebras, tum ad ebrietatem, quod in cõuiuio nuptiali, mul- to largius ſolito bibiſſet. Sed cum alium eius rei, commodiorêmque inue- uenire exitum poſſimus, quid attinet ſanctiſſimo viro temulentiæ crimen impingere: Ergo ne Liam de facie cogoſceret lacob, cauſa fuit in tenebris nocturnis,& quòd ad iplum velata facie, vt moris erat, deducta eſſet,& in cubiculum,& cubile collocata. Q uod autem Lia ex voce,& nomine non fuerit à Iacob cognita, id perpetuo Liæ ſilentio factum eſt, quod virginali pudori, ac verecundiæ lacob tribuebat: ſed Lia id facere Apatre docta,& iuſſa fuerat. Atq; hic error, caſtiſſimi,& pudentiſſimi animi eius magnum eſt argumentum: Quippe qui tantum ſpectando ſolidum coniugij fru⸗ ctum, generationem prolis, non blanditijs vſus eſt cum Lia meretriciſs, nec laſcuos adhibuit tactus, nec amatorios miſcuit ſermones: quòd alij facere ſolent, quo vehementiùs libidinem inflamment, ampliorique per- fundantur voluptate. Hæc Iacob penitus abhorrens, eo ſol˙ùm animo, eo- que modo coniugalem copulam exercuit, vt generationi filiorum condu- cere poſſe exiſtimabat. Altera quæſtio: An excuſatio Laban ex conſuetudine illius regionis petita, fuerit probabilis. Erat quidem illa conſuetudo ſatis bona,& proba- bilis, hodieque, quoad fieri poſſit, obſeruanda: verùm ea, quod fecit La- ban, nequaquam excuſare, ne dum honeſtare potuit: ſi quidem Labã non vt oportuit, ſed flagitiosè, atque iniquè tali conſuetudine vſus eſt. Nulla quippe conſuetudo contra ius naturale, vel primùm induci, vel iam indu- a(cruari debet, tametſi antiquiſſima ſit, diutiſſimeque viguerit. Immô verò conſuetudo contraria legi naturali, tanto peior eſt, quanto antiquior, & diuturnior: ſicut& ipſum peccatum, quod vetuſtate,& diuturnitate non eleuatur, nec minuitur, ſed augeſcit etiam magis, atque ingraueſcit. Fornicari porrò,& adulterari, manifeſtè aduerſantur legi naturali, cùm ea ſint in præceptis Decalogi nominatim interdicta. Nulla igitur conſue- tudine licet hæc facere, vel ad ea facienda quempiam inducere. Conſue- tudo erat, filias natu-maiores tradere nuptum ante minores verùm illæ priùs deſponſabantur,& apertè tradebantur marito: vt autem marito non volenti, nec ſcienti latenter, ac fraudulenter iungerentur, nullis antè præ- miſſis coniugij pactis, nullifque ſponſalibus, nec mutuò vtrinque poſtula- to conſenſu, id ſanè nulla ferebat conſuetudo. Quid multa; fallacia,& fraus Laban, ex eo apparuit euidenter, quòd Iacob ignarus illius conſue- tudinis, expetijt coniugium Rachelis minoris filiæ Laban: neq; tunc dixit ei Laban, obſtare ei rei conſuetudinem, ſed protinus petenti lacob aſſen- ſus, confecit matrimonium. Poſtea verò per fraudem Liam pro Rachele ſuppoſuit ei, de cuius matrimonio nullum antea pactum, nullùmque ver-
bum factum fuerat. b Tertia
1

T. N
1
merprnza.
Allam nochen
4 9 de dc uen
1 domo vert 1 Sbe d
lam ignormial da m asadinn m
ta
1Ir 44 1 38 autem Liaexvoch viuen hlenuo tacumel arin AU 7ro
aſed Lin id fh- alm Kled Luidäacete 18 .. 4 1
2 pudentiflimiani 12 m n(pectandoſchdd n g e di vlus eft cum d
tonos milcunt lern cun
1* nem inflammem, ¾ or 6 tus adhortens coh im
cuR, V Sencraonn O eh
dan ex conſuetudit n
a conſuetudo ſi Wa dſeruanda: verum Pi honcſtare potuit:ſiq Sll aud taliconſuemdig Mi lle, velprmim nd v da ſit, diuſimequc e ali, uunto peiotett 4 m, ouod vetuſtat, N*
1
4 1 4
einm 74g5,* 1 2
. 8 3
n 1 4 4 6. 4p era aduerfantut! M
“ 4.
A
4. N 1 e
uuim intetdicha. Nd,
“ uungerentun L
** 4„ 4 4
cs blrladaf dd.
„ ar
„erotmnu5p
N 8 AT
⸗ adem 35 trad
GENESIS CAP. XXIX. 247
Tertia quæſtio, quid ſignificare voluerit Laban illis verbis, Imple hebdo- madam dierum:& hanc quoq, dabo tibi. Quidã putant eorũ verborum hanc eſſe ſententiam: Exple alterum ſeptenarium annorum, ſeruiendo mihi,& poſtea tradam tibi Rachelem in matrimonium. Verùm hanc interpreta- tionem meritò abiecerunt Hieronymus in traditionibus in Geneſim ſu- per hunc locum,& Auguſtinus quæſt. 89. in Geneſim. Enimuerò narratio ipſa Moſis, quæ eſt in hoc loco, trifariam,& apertè iſtam opinionem re- Eellir Etenim dicit: Imple hebdomadam dierum, non autem annorum: quare ſeptem dies, non autem ſeptem auni expectandi erant lacob, dum ei tra- deretur Rachel. deinde Laban dixit: Et hanc dabo tibi pro opere, quo ſeruitu- rus es mihi alis ſeptem annis. Non dixit dabo tibi eam, poſtquam ſeruie-
ris mihi ſeptem alios annos: quare Rach el tradita eſt lacob, ante ſeptem
annos ſeruitutis. Idem præterea liquet ex illis verbis: Tandémque potitus optatis nuptis, amorem ſequentis priori prætulit, ſerniens apud eum ſepiem an- nis ali. Priùs igitur Iacob potitus eſt nuptiis Rachelis,& poſteà ſeruiuit ſeptem annis. Nimis enim, inquit Auguſtinus, durum& valdè iniquum fuiſſet, vt fallaciter deceptum Iacob, vellet adhuc Laban differre ſeptem
alios annos,& tunc ei dare Rachelem, quam primò tradere debuiſſet. Eſt
igitur eorum verborum hæc ſententia, Imple hanc Septiduanam nuptia- rum celebritatem pro Lia, qua finita, dabo tibi vxorem Rachelem, ſub promiſſione alterius Septennij, quo mihi pro ea ſeruiturus es. Similiter exponit flieronymus ita ſeribẽs: Poſtquam Liam Iacob fraude deceptus, pro Rachele vxorem acceperat, dicitur ei à ſocero Laban, vt ſeptem dies pro nuptijs prioris ſororis expleat,& ſic accipiat Rachelem, pro qua ite- rum ſeptem annis aliis ſeruiturus ſit. Non igitur, vt quidam malè exiſti- mant, poſt ſeptem annos alios, lacob vxorem accepit Rachelem, ſed poſt ſeptem dies nuptiarum prioris vxoris:nam ſequitur, Et ingreſſus eſt ad Ra- chel,& dilexit Rachel magis, quàm Liam,& ſeruinit ei ſeprem annis alijs. Sic Hieronymus.
26 Adnorauit Sanctus Auguſtinus, quæſtione 89. in Geneſim, duraſſe in
eo tempore,& apud illas gentes ſeptem diebus celebritatem nuptialem. Nam præter hunc locum Geneſis, id etiam perſpicuè indicat locus ille, qui eſt in libro Iudicum cap. decimo quarto. Vbi ſic eſt: Deſcendit pater eius ad mulierem,& fecit filio ſuo Samſan conuinium ſic enim inuenes facere conſueue- rant. Cum ergo ciues loci illius vidiſſent eum, dederunr ei ſodales triginta, qui ſent cum eo. Quibus locutus eſt Samſon: Proponam vobis problema, quod ſi ſol- ueritis mihi intra ſeptem dies conuiuij, dabo vobis triginta Sindones,& triginta tunicas&. Apud Græcos, tres dies nuptiales celebrabantur; vnus pridie nuptiarum, alcer poſtridie, tertius erat dies, in quo ſponſus in ſoceri domo à ſponſa accipiebatur. Hi dies à Iulio Polluce ſic appellantur Græcè; zeoas- Nua,i maM,εαε μχ Apud Romanos verò poſtridie nupriarum, apud no- uum maritum cœnabatur, quod illi appellabant, Repotia, quia pridiana
potatio, quaſi reficeretur.
SEXTA
Tertia quæßt.
5. Hieronym. S. Aug uft.
Au guſt.
Quot dies
ant: quitus du raret celebri- tas nuptiari. Locus libra
Iudicum c.14.
Iulius Pollux.

§. Hieronym.
S. Auguſt.
Id. Auguſt.
——
Manichæo, Polygamiam, pro ma 7 8 2
COMMENT. IN
g EXTAa DISPVIAIIO.
An Tetragamia Tacob fuerit licita, E honeſta. b quatuor duxiſſe ſi-
Liam,& Rachelem; 30
r ARRAT in hoc loco Scriptura, Iaco S3 3 1 6 mulque habuiſſe vxores: duas ſorores,
4.— 2 2 K, 8 8 6 7
8
duas habet quæſtiones: Vnam, An talis polygamia fuerit eo
e tempore licita: Alter libidinoſum,& ſalacem. Priori quæſtioni modo eſſe dubitandum, fuiſſe eo tempore e viri ſanctiſſimi,& preter cæteros in Scriptura laudati, Abraham lacob, Moſes,& Dauid vſi lunt. Licitam porrò fuiſſe in tempore legis Mofaicæ, tum exemplis multorum conſtat, tum ex libri Deuteronomij cap. vigeſi. mo primo, non obſcurè colligitur. Accedit Beati Hieronymi auctoritasin epiſtola octogeſima tertia, quæ ſcripta eſt ad Oceanum, ad hunc modum aientis: Sciebat Paulus, lege cõnce ſſum,& exemplo l atriarcharum fa- lo Hebræo nouerat, in multis vxoribus liberos ſpar-
miliare fuiſſe popu gere. ipſiſque(cerdotibus, huius licentiæ patebat arbitrium.
B. Auguſtinus libro 2 2. contra F gno crimine ſancto Patriarchæ lacob, impudevtiſſimis verbis obiectanti, hunc in modum ſcribit, Quando mos erat, crimen non erat:& nunc propterea crimen eſt, quia mos non eſt. Alia enim ſunt peccata contra naturam ‚alia contra mores„alia contta præcepta. Quæ cum ita fint, quid tandem criminis eſt, quod de pluribus ſimul habitis vxoribus obiicitur ſancto viro Iacob? Si naturam conſu- las, non laſciuiendi, ſed gignendi cauſa illis mulieribus vtebatur. Simo- rem, illo tempore, atque in illis terris hoc factitabatur, Si præceptum, nulla lege prohibebatur. Nunc verò cur crimen eſt ſi quis hoc faciat; niſſ quia& moribus,& legibus non licet? Quæ duo quiſquis contempfſerit, etiamſi tantummodo cauſa generandi vti poſſit pluribus fœminis; peccat tamen,& ipſam violat humanam ſocietatem, cui neceſſfaria eſt procrea- tio liberorum. Sic Auguſtinus. Idem libro tertio de Doctrina Chriſtia- na capite duodecimo, ſic ait: Sufficiendæ prolis cauſa, erat vxorum plu⸗ rium ſimul vni viro habendarum inculpabilis conſuetudo. In huiuſmodi autem vxoribus quicquid illorum temporum ſancti viri non libidinose faciebant, quamuis ea facerent, quæ hoc tempore niſi per libidinem fieri non poſſunt non culpat Scriptura. Sicut enim talares,& manicatas tuni- cas habere, apud Romanos veteres flagitiũ erat:nunc autem honeſto lo- co natis, non eas habere, Hagititioſum elt; ſic animaduertendum eſt, in ce- tero quoq; vſu rerũ abeſſe oportere libidinẽ, quę non ſolùm ipſa eorũ in- ter quos viuit cõſuetudine nequiter abutatur, ſed etiã ſæpe fines eius trãl⸗ greſſa, fœditatem ſuam, quæ intra clauſtra ſolemnium morum latitabat,
Hagi⸗
5 SAR * W 97
auſtum capite 47. reſpondens Fauſto 31

Nr. n
2
D V ra
ni luite, Gh
Aiptuna, 19 duas lorotes li
1 Nnam. Ant h. 4 Antalß 00
1 4 Aa tvertiudh 1
G diom ue eltteo
*
le mtemp X
½ 1
0
AN
Dore licuam poly 11 1 4 4— Scriptura lauda nh .1 4 c 4
4 X
B— um(apite 4; 4 1
8 4 ½ 5 Iw do Cumme landdo 4 zum Kcr n cmwocdumlel 1
„* * Pterea ctimen eft, Eim 4
9 ¹
ram, ala contra i
cmmbselt,
84
—
— f . — 2 — 4 — — — —
44
— —. .
— — —
„
7
nex lidri Deuteroh aſ d
GE NESIS CA P. XXIX. 249 ſlagitioſiſſima eruptione manifeſtat. Hæc Auguſtinus. Verůùm quod ls quaſi obiter dixit de tunicis manicatis, id apertius enarrans Gellius libro ſeptimo, capite duodecimo, Tunicis, inquit, vtivirum prolixis vltra bra- chia,& vſque in primores manus, ac propè in digitos, Romæsatque omni in Lario indecorum fuit. Solis namque fœminis veſtem longè, latéque diffuſam, non indecoram exiſtimauerunt, ſed vlnas, cruraque aduerſus 0- culos protegenda. Viri autem Romani, primò quidem ſine tunicis, toga ſola amicti fuerunt, poſtea ſubſtrictas,& breues tunicas citra humerum deſinentes habuerunt: quod genus Græci dicunt, ⁊2aneiaæ Hæc Gellius. 7 v,. 32 Si quis porrò ex me quæreret, an concubitus carnalis cum multis vxo mia fi 949— ribus per ſe ac citra vllam diſpenſationem, dici debeat contra naturamn; naturam. huic ego ſic reſponderem. Tribus modis dici poteſt concubitus carnalis eſſe contra naturam: primò dicitur contra naturam; qula eſt contra prin- cipalem finem naturæ in concubitu carnali; is autem eſt generatio prolis. Atque hac ratione concubitus viri cum viro, eſt omnino contra naturain, & ſic appellat eum Scriptura in libro Iudicum cap. 19. Cum enim ſe- Tocus libri nex quidam reuocare vellet Gabaonitas ab eiuſmodi ſcelere patrando cũ Iudicu c. 19. hoſpite ſuo, dixit eis: Habeo filiam virginem,& hic homo habet concubinam, ducam eas ad vos, vt humilietis eas,& veſtramn libidinem compleatis: tantum obſécro ne ſcelus hoc contra naturam operemini in virum. Altero m odo car- nalis concubitus dicitur contra naturam, quia eſt contra rectum ordinẽ naturæ, ſecundum quem in concubitu carnali debet intendi generatio prolis, non autem delectatio, quæ actum illum conſequitur. vel comita- tur. Exempli graria, qui cum meretrice fornicatur, licèt poſſit eo modo generare proſem, id tamen ille nequaquam intendit, ſed voluptatem ſo⸗ lm,& delectationem. Atqui hi duo modi concubitus carnalis ita ſunt contra naturam, vt ſint indiſpenſabiles, nec liciti eſſe poſſint. Tertio mo- do dicitur concubitus, vel coniunctio viri cum fœmina eſſe contra natu- ram, quia eſt contra conuenie ntiſſimum modum,& perfe cti ſſimmam ra- tionem naturæ in concubitu matrimoniali viri eum fœmina: is autem modus eſt, vt vnus vir ſit vnius vxoris. Namque hoc modo Deus abinitio inſtituit matrimonium, vni Adam v nicam tantùm fœminam Euam dans in matrimonium:cum tamen maximè tunc neceſſaria videretur polyga- mia, propagandi humani generis gratia. Et hic modus, diſpenſabilis eſt: eam verò qiſpenſationem primùm factam eſſè poſt diluuium Noẽë pro cius poſteris, oſtendimus in Tertio Tomo ſuper caput decimo ſexto numero 17. 8 33 Altera quæſtio, An iſta polygamia Iacob⸗arguat hominem voluptua- gecunda rium,& libidinoſum Minimè, etenim Iacob vnam duntaxat Rachelem Qaſtio. ducere voluit vxorem: atque ea vna contentus fuiſſet. Liam autem duxit, tum miſeratione, ac pietate adductus, ne cui per ignorantiam abſtulerat virginitatem, niſi eam duceret vxorem, in perpetuo dedecore, atque in- famia relinqueret:tum id fecit neceſſitate quodam m odo coactus, pro- pter importunitatem videlicet,& perfidiam Laban: non aliter vtique op- tatam, pactamque Rachelem accepturus ab eo, niſi coniugem acciperet Comm. in Gen. Tom. 4. 11
Geneſ. 2.

Theodore.
250 CO MMEN T. IN Liam. Ancillas porrò non ſponte voluntatis ſuæ, ſed vxorem inductu at- que impulſu ſibi iunxit matrimonio. Sic enim de Rachele initio capitis trigeſimi ſcriptum eſt: Cernens Rachel quod infecunda eſſet innidit ſorori ſuæ,& uit marito ſuo, Da mihi liberos, alioquin moriar. Cui iratus Teſpondit Ia- cob, Num pro Deo ego ſum, qui priuauit te fructu ventris tui? At illa. Habeo, inquit famulam Balam:ingredere ad illam, vt parlat ſuper genua mea,& ha- beam ex illa filios, deditque Balam in coniugium,&o'c. Similiter fecit Liatra- dens lacob, vt ancillam ſuam nomine Zelpham, acciperet coniugem. Sic enim eodem in capite paulò infra ſcribit Moſes: Sentiens Lia, quod paren deſiiſſet: Zelpham ancillam ſuam marito tradidit. Sed cur voluit Deus vrxo- res habere Iacob duas ſorores? Nimirũ quòd populus Dei ex vno lacob totus propagandus, propter maternæ originis coniunctionem, arctiſſimo inuicem vinculo neceſſitudinis deuinctus, mutuo amoris& concordiæ affectu vehementiùs contineretur. Verùm ſuperiorem noſtram purgationem Iacob ab intemperantiall. 3 bidinis ob vxorum multitudinem, Theodoreti auctoritate confirmare poſſumus: quiĩ ſuper hac ipſa re diſputans in quæſtione 84. in Genelm his verbis ſcribit:multi ſibi prætexunt occaſionem laſciuiæ, quòd quatuat vxores lacob habuit: verùm vniuſcuiuſque facti ſcopus præcipuè ſpecti. dus eſt: ſic enim iudicantes, reperiemus lacob ſolam ſibi Rachelem del- ponſaſſe,& præter animi voluntatem Liam attigiſſe. Mox igitur, vt do- lum ſenſit ægrè tulit,& cum ſocero queſtus eſt. Balæ verò permixtus eſ non voluptatis gratia, ſed vt coniugem placaret. Nam cum Rachel ange- retur, quòd liberis careret, ſtolidéque diceret: Da mihi liberos, alioquin moriar: piè obiurgans eam Iacob, docuit quiſnam eſſet naturæ creator,& quòd nuptiæ non darent liberos, ſed qui nuptijs legem poſuit Deus: dixit enim ad illam: Numquid ego ſum tibi pro Deo, qui te fruètu ventris tui priua- uit? Verumramen volens eam placare, poſtulationi annuit: petierat enim, vt ancillæ ſuæ iungereretur, vt puerum inde natum vocaret ſuum. Ildem, & in altera ancilla, cui nomen Zelpha, contigit. Cum enim Lia parere de- ſijſſet, rogauit eum, vt in agrum illum ſemen ſuum immitteret: quod qui- gem nullam libidinem denotat, ſed viri manſuetudinem vxoribus ſuis gratificari cupientis. Ad hæc, illud ad uertendum eſt, tunc temporis non datam fuiſſe vllam legem, quæ multiplices nuptias prohiberet:& qudd feliciſſimi tunc exiſtimabantur, qui multorum liberorum patres erant- Nam pro maximo bono Deus ſæpius Abrahæ promiſit multiplica- tionem ſeminis, vt Geneſ. 1 3. 15.17. 2 2. idémque promiſſum dedit Iſaac Geneſis 26.& Iacob Geneſis vigeſimo octauo. Nihil autem tale illis promiſiſſet, niſi copioſam ſobolem, quàmmaximum bonum eſſe exiſtimaſſet. Ha- Genus ex Theo- doreto.

3 .“
mug um. g
Idn— to Nadidin S„ mru que d 56 1
4
An unckus, mui⸗
e ner lag he ntecym lheodoreti Ha tns Mrans in qud bedle nt occaſioncn 2 w eüte uiulque fact 1 4* hen emus lacob i Kas m Liam arig— axu, 0 queſtus eſt. S8 limm gem placacct. a mͤa
que dicetet: D Erldan.
½
docun quinad. ed qui nupup 6 1 b bi pre Da⸗qu 4.1- are, poſtulanon unt:Rt crum inde dard ⁵ uetk pha contign. ral om lemenlurt aitttn Gd vici manlus e m Jaduertendum e k 4 naltiplices nupe dhen
1.* 6 1naziidet t toml & lucob Gene iin
us Abeabe rm
G ENESIS CA P. XXIX.
SEPTIMA DISPVTATIO.
A&n quemadmodum vnius viri coniugium cum pluribus fœminis li-
citum aliquando fuit,& honeſtum: lta Vic
ſim vnius fæminæ con-
iugium cum multis Viris fuerit vllo tempore licitum, aut ſe poſſit.
M cipia eiuſdem rei,& prima, non fert rerum natura. Deinde, pax,& tranquillitas, bonaque diſpoſitio œconomicæ gubernationis nulla eſſe poſſe 1 tiæ: quiſque autem eorum virorum, quod ſi daret vxori,& idem fieri vellet
VN QXAR tale coniugium fuit licitum. Prin s Vvirilis, vir enim vt ait Paulus 1. ad h. xi. caput eſt mulieris: at eſſe plura capita prima,& iugium cũ plu principalia vnius,& eiuſdem, pluraque vnius rationis prin- ribus viri-
& proxima,& æquè perfecta, nunqud fuiſſo
pugnat dignitati ſex 1 Corint
cipio. id re- Probatur 0½ rationibusni us fæminæ ca
licitum.
t:quot enim capita, tot ſenten- bi viſum,& liberum eſſet, mãà- nec alter cederet alteri. Sæpe item eue-
niret, vt plures eodem tempore debitum peterent ab vxore, quibus illa
ſimul ſatisfacere non poſſet, vndec pſos. Præterea, id plar
ontentiones,& altercationes inter i- cõtrarium eſt fini, quem natura intendit in matri-
1... monio, generationem dico prolis. Nam mixtio inuicem,& confuſio di-
uerſorum virilium
virtutem ſeminis proliferã, vt animad mulier pluribus nubens viris, non id facer lis, ſed quo maiorem caperet voluptatem, vel
ſeminum in eadem muliebri vulua, planè corrumpit uertere eſt in meretricibus. Quare et propter generationem pro- quæſtum faceret: id autem
crimen eſt, aut laſciuiæ, aut auaritiæ. Ad hæc, ſi qui fortè ex huiuſmodi
matrimonio filij gignere circa præſtantia nobilitatis paternæ, q tur, nec ius hæreditarium conſtaret: hære
ntur, iſtorum incertus haberetur pater: quo- uæ ad filios deriuatur, planè tollere- ditas enim niſi filijs certò cogni
tis, non obuenit. Quin etiam periret patrum erga filios,& viciſſim filio-
rum erga patres naturalis illa paterni,& fil cedo. Quid quòd amor,& fides,& omnium conſiliorũ, curarũque,& offi-
ciorũ cõmunicatio, quæ inter virũ,& vxoré eſſe debet,& vbi eſt, ingentẽ
ialis amoris flagrantia,& dul-
affert vtilitatẽ,& ſolatiũ, atque voluptatẽ, nulla eſſer in tali coniugio? His accedit, quòd vnus vir, ſciens vxorem amari,& carnaliter cognoſci ab alio
viro, non ſolùm eam non val
dè amaret, ſed faſtidiret, abhorreret, auerſa-
retur, tanquã ab alio compreſſam, fœdatamque zimmo cum ea familiari- riter conuerſari nollet; vtraceam frequentem inter viros zelum, quod vxor plus vnum virum, quàm alium diligere, atque honorare putaretur. Octaua,& poſtrema ratio eſt Sacramentalis: Matrimonium enim, ſacra-
mentum maghum eſſe in
matrimonium, ſed licirum,& honeſtum, ſigura ſpiritualis matrimonij
ter Chriſtum,& Eccleſiam, interpretatus eſt Apoſtolus Paulus ad Epheſtos„capite quinto. Eft igitur carnale
.
inter Chriſtum,& Eccleſiam: atqui Eccleſiæ vnicus ſpouſas eſt Chriſtus,
11 2

Ioan 3.
S. Au guſt. Alle goriahu
1u5 hiſtoriæ.
S. Gregor.
Rupertus.
Threnc..
25²2 COM MENT. IN
nec plures eſſe poſſunt. Alij Sancti quantauis ſanctimoniæ præſtantia fuerint, non ſunt Eccleſiæ ſponſi, ſed ſponſi eius amici. Audi eum, quo inter natos mulierum maior nemo ſurrexit; Qui habet, inquit, ſponſam, Sponſus eſt:amicus autem ſponſioqui Rat,& audit eum, Qaudio gandet propter vocem ſponſiboc ergo gaudium meum impletum eſt. P otuiſſem us hæc, illu Ari. bus auctorum, tum ſacrorum, atque Eccleſiaſticorum, tum Ethnicorum ſententijs exornare: ſed non id agimus, vt rem extra præſentem diuinæ Scripturæ locum poſitam, ſubtiliter, eruditéque pertractemus. Quare prudenti Lectori, quod in præſens breuiter, ac velut in tranſcurſu attigi- mus, ſatis erit.
Huius de coniugio lacob cum duabus ſororibus Lia,& Rachele, hi. 5
ſtoriæ duplicem allegoriam tradunt Patres. B. Auguſtinus ſermone de Tempore 80.& Kupertus libro ſeptimo Commentariorum in Genehm cap. 29.& 30. Allegoriam iſtius coniugij referunt ad duos populos ludai cum,& Genrilem. Sed Auguſtinus Liam, populi Iudaici figuram faci, Rachelem Gentilis. Contrà Rupertus Liam, Gentilis, Rachelem ludai- ci populi typum fuiſſe oſtendit. At B. Gregorius libro ſexto Mortalium ſuper illis verbis Iob cap. Ingrediens in ſepulchrum, ſicut infertur aceruu tritici in tempore ſuo. Et item homilia 14. in Ezechielem, Matrimonium h- cob cum Lia,& Rachele, interpretatur allegoricè de vita contemplatiua, & actiua, hanc interpretationem deinde Rupertus libro 7. Commenta- riorum in Geneſim cap. 31. egregiè tractauit, nihil corum quæ tradita fuerunt à Gregorio(quod quidem obſeruatu, memoratuùque dignum el- ſet)omittens,& inſuper non pauca de ſuo addens: Kuperti verba in cam ſententiam, huiuſcemodi ſunt: Viro Eccleſiaſtico ad perfectionem ten- denti ſciendum eſt, duas eſſe vitas, actiuam atque contemplatiuam, quas & gentiles philoſophi adulterantes, alteram practicam,& alteram theo- ricam dixerunt:& per actiuam ordinatè procedendo, perueniri poſſe ad contemplatiuam, certiſſimo hiſtoria hæc Iacob exemplo eſt. Iacob enim de terra ſua egreſſus, ad puteum venit;& illic Rachelem pulchra facie, venuſtõque aſpectu videns, ſtatim eius amore incenſus eſt. Similiter quo- ties quiſque ſupplantator vitiorum,& Chriſtum ſequi cupiens„diuinæ Scripturæ ſtudijs incumbit, inde contemplatiuæ vitæ pulchritudinem de lectabilem eſſe comperiens, protinus in eius amplexus irruere geſtit. Op- timam quidem ille partem eligere vult, ſedere nimirum ad pedes Domi- ni,& iugiter audire verbum illius, iuxta conſilium dicentis, Vacate,& vi- dete, quoniam ego ſum Deus:pſal. 5. Sed altera prior eſſe deber, queę lollici- ta eſt,& turbatur erga plurima,& in miſericordiæ operibus exercetur, in quibus eruditum, atque exercitatum, tandem ad contemplatiuam poſſe progredi,& hunc eſſe legitimum viuendi ordinem, Propheta quoque teſtatur dicens: Bonum erit homini, cum portauerit iugum Ab adoleſcentia ſua. Sedebit ſalitarius,& leuabit ſe ſupra ſe. Et apud Iob ſcri- ptum eſt, Ingredieris in abundantia in ſépulcrum. Id eſt, cùm ditatus fueris
actiuæ vitæ reditibus, tũc demum non defecturus quieſcere poteris intra con

8* ellalticor
3,R tem enn 4 8
A*
erud o 1 ſedden e
. 1 2 etus. d
Reuper 3 AnlKVe 2 K
— —
3
Atloui
444 8
1 4
—
*
— 8
— —
— 8 4 atur allegotice; Vonken. 2 1. 1 A emde Rupertw.(on
obſeruatu, mes s cedg 9 11 ade ſuoaddens: rich rok* leſuaſt 4— echonr ,“.–‧“⸗ aattico; 3 3 — n actiuam uqueq ☚ Mriu
alteram practi. m Lnatè procedenſ anh
— 1 ahre lacobert EMikbn
1, 1. denr nit; Killie K4 N nin
Siwtr ncius amote ince 1A
& Chriſtun t h memolatuert J unn- eanple EEg A 8 434 4. „ pete ed re mm ral 4 md 1—„Ja
1 18 4 4 4
oren 3 1
47 4 ½ 34
) 4 werell. Licorir— “ 1 8
44 2* 1 ä 1 2 Lnsene, 24 1
GENESIS CAP. XXIX. 2353
contemplationis latibulum. Hæc vita per Liam,(quod nomen interpreta- . X..
tur, laborioſa) fœcundam quidem, ſed minus videntern, rectè figuratur:
nam quaſi lippis oculis, minùs contemp
& turbatur erga plurima. Rachel porrò p„ vi tam contemplatiuam deſignat, quæ dum ven, quod neceſſarium eſt, intẽ- dit, venuſto aſpectu plus videt, ſed ſoacto vtens otio, quaſi minus parit. Igitur dum repentè quis omiſſis grodibus feſtinando ad arcem contem- plationis, Rachelem præripere centendit, bene nonnunquam cum illo a- gitur, ſi prius Liæ teneatur nupxijs, videlicet protractus foràs ad actiones laborioſas frequentis miniſterij, qui ſi contra quid muſſitat, vel querulo geſtu ſtrideat, dicit ei ſancèa Scriptura: Non eſt in loco nostro conſuetudinis,
Vt minores ante tradanur ad nuptias:Id eſt. Non ita ſe habet ordo„Vt ad
latur ſpiriraalia, dum ſollicita eſt, ulchra quidem, ſed ſterilis, vi-
Luc. 10.
contemplatiuam vit⸗m, quæ minus operando ‚minor eſt, ante vſum,&
exercitium actiuæ quiſquam proſiliat: Imple hebdomadam dierum hu- ius copulæ,& hauc quoque poteris obtinere. Nam ficut ſex diebus cun- cta Deus operatus eſt,& in ſeptimo die requieuit: ſic prius oportet quẽ- que in ſex commemoratis apud Matthæum cap. 25. miſericordiæ operi- bus exercæri, vt tunc demum iure in vita contemplatiua ſabbatizare poſ-
.. 8.. ſit. Et votandum, quia videns Deus quòd Iacob Liam deſpiceret, non in
eo miſrtus eſt eius, vt de lippa venuſtam aſpectu faceret; ſed in eo, vt ſo- roreeius ſterili permanente, vuluam ipſius aperiret. Semper enim actiua vina minùs videt,& lippis perſeuerat oculis,& eſt talis, qualem Paulus mulierem in Eccleſia docere non permittit: S: uabitur autem, inquit, per
Ergo vita eorum, qui in ſolis actibus remanſerunt,& nunquam ad contemplatiuæ vitæ gratiam profecerunt, iuſtificabitur per bonorum operum executionem. Hactenus ex Ru- perto. Verumetiam S. Auguſtinus copioss hanc ipſam allegoriam pertractat lib. 22. contra Fauſt. cap. 5 2.& aliquot ſequentibus. X
*„
i i 3
Geneſ.r.
I. Cor. 2.14.
filiorum generationem, id eſt, per operum miſericordiæ adminiſtrationẽ.& 1. Nm. z.

PERERII MENTILARILZA 1N CAPVT
—₰½
M-
T RIGESI MT? M G ENEFI.
ARGVMENTVM.
Generutio aliorum ſeptem filiorum Iacob; nouumq; pactum de ſenien- do alis ſex annus ipſi Laban mirabili mercede, ſed mirabiliore euentu.
A ERNENS autem Rachel quòd infœcun- da eſſet, inuidit ſorori ſuæ,& ait marito ſuo: Da mihi liberos, alioquin moriar 2 Cui iratus reſpondit lacob: Nũ pro Deo 4 1 L22 Iego ſum, qui priuauit te fructu vẽtris tui A A Arilla: Habeo, inquit, famulã Balam: in- TA= grederc ad illam, vt pariat ſuper genua 4 mea,& habeam ex illa filios. Deditque illi Balam in coniugiũ: 6 quæ, ingreſſo ad ſe viro concepit,& peperit filium. Dixitque Rachel, iudicauit mihi Dominus,& exaudiuit vocem meam,
7 dans mihi filium:& idcirco appellauit nomen eius, Dan. Rur- sùmque Balã concipiens peperit alterum, pro quo ait Rachel,
8 Comparauit me Dominus cum ſorore mea,& inualui. Voca- ↄ uitque eum, Nephthali. Sentiens Lia quòd parere deſijſſet, 10 Zelpham ancillam ſuam ſuam marito tradidit. Qua poſt cõ- I ceptum edente filium, dixit. Feliciter:& idcirco vocauit nomẽ 12 1z eius, Gad. Peperit quoque Zelpha alterum. Dixitq; Lia: Hoc b pro

——
—
4 d
1IENTVYI
4 14 114 0 4 AA Amt
* 1 45, MIraon Srd,
5 9† oe e.
114 z. ſe „ 41 nem Rad 1 Odu „. 41„A 7 afpp mnudtioton. X aul h S 14 oin ulnm 1CIO Mn.
8 1 F 8 1 4 ANA
N » 1 ondlt 44 H 1 ül 1 r yef un priuanit rc upriuault 4 A9
. labco, inquit l a
„. 4 ad illam, W1t 1
Nedu meilli! Tuinca
1 Nane 1 4 1
Rolr
„„ epit,& pepen EA
— 1
unus Kexaud t occl⸗
. A oellauit nom D
4 Ae rclld Cugl- cloh ateruld
1
GENE SIS CA bD. XXX. 255 pro beatitudine mea:Beatã quippe me dicẽt mulieres:propte- rea appellauit eum, Aſer. Egreſſus aueẽ Ruben tempore meſſis triticeæ in agrum, reperit mandragoras, quas matri Liæ detu- lit. Dixitque Rachel: da mihi partem de mandragoris filij tui. Illa reſpondit: Parumne tibi videtur quod præripueris mari- tum mihi, niſi etiam mandragoras filij mei tuleris: Ait Rachel: Dormiac tecum hac nocte pro mandragoris filij tui. Redeun- tique ad veſperam Jacob de agro, egreſſa eſt in occurſum eius
14
Lias& ad me, inquit, intrabis, quia mercede conduxi te pro
mandragoris filj mei. Dormiuitq; cum ea nocte illa. Et exau- .. S.. 4.„...
diuit Deus preces eius: concepitq;,& peperit filium quintum,
& ait: Dedie Deus mercedem mihi, quia dedi ancillam meam
viro meo appellauitque nomen cius Iſſachar. Rurſum Lia cõ-
cipiens peperit ſextum filium,& ait: Dotauit me Deus dote bona: etiam hac vice mecum erit maritus meus, eo quòd ge-
nuerim ei ſex filios:& idcirco appellauit nomen eius Zabulõ.
Poſtquem peperit filiam, nomine Dinam. Recordatus quoq; Dominus Rachelis, exaudiuit eam,& aperuit vuluã eius. Quæ concepit,& peperit filium, dicens: Abſtulit Deus opprobrium meui Et vocauit nomen eius, loſeph, dicens: Addat mihi Do- minus filium alterum. Nato autem, loſeph dixit Iacob ſocero ſuo: Dimitte me vt reuertar in patriam,& ad terram meam. Da mihi vxores,& liberos meos, pro quibus ſeruiui tibi, vt abeam:tu noſti ſeruitutem qua ſeruiui tibi. Ait illi Laban, In- ueniam gratiam in conſpectu tuo: experimento didici quia benedixerit mihi Deus propter te:conſtitue mercedem tuam quam dem tibi. At ille reſpõdit: Iu noſti quomodo ſeruierim tibi,& quanta in manibus meis fuerit poſſeſſio tua. Modicum habuiſti antequam venirem ad te,& nunc diues effectus es:be nedixitque tibi Dominus ad introitum meum. Juſtum eſt igi-
tur, vt aliquando prouideam domui mex. Dixitque Laban,
Quid tibi dabo? At ille ait: Nihil volo:ſed ſi feceris, quod po- ſtulo, iterum paſcam,& cuſtodiam pecora tua. Gyra omnes greges tuos,& ſepara cunctas oues varias,& ſparſo vellere: & quodcumq; furuum,& maculoſum, variumq; fuerit, tam in ouibus, quàm in capris, erit merces mea. Reſpondebitq; mihi cras iuſtitia mea, quando placiti tempus aduenerit coram te: & omnia, quæ non fuerint varia,& maculoſa,& furua, tam
b in
31
—
22,

———
34
3
Triplex Teli ratio.
256 n ouibus, quam in capris, furti me arguent. Dixitque Laban, 35 Gratu ues, ð& tem gregem vnicoloremi
37 inter ergo Jacob vi tanis, ex parte
——ᷣͦᷣ—
CO M MEN T. IN
m habeo quod pexis. Et ſeparauit in die illa capras,& o- hircos,& arietes varios, atque maculoſos: cunctum au-
d eſtalbi,& nigri velleris, tradidit in 36 manu filiorum ſuorum. Et poſuit atium itineris triũ dier
um
ſe,& generum, qui paſcebat reliquos greges eius. Tollẽs
quæ ſpoliata fuer
fuerant viri
rgas populeas virides,& amygdalinas,& ex pla- 4./... decorticauit eas: detractiſque corticibus, in his,
ant, candor apparuit: illa verò, quæ integra
dia permanſerunt: atq; in hunc medum color effe- 8 us eſt varius. Poſuitq; eas in canalibus, vbi effuudebatur a- qua:vt cùm veniſſent greges ad bibend 390 rent virgas,& in aſpectu earum conciperẽt. Factumez eſt vt in
ipſo calore coitus, oues intuerentur virgas,& parerene macu- 40 loſa,& varia,& diuerſo colore reſperſa. Diuisitq; gregẽ hacob,
um, ante oculos habe-
& pofuit virgas in canalibus ante oculos arietum: erãât autem alba,& nigra quæque, Laban: cetera verò, Iacob, ſeparatis in-
41 ter ſe gregibus. Igitur quando primo tempore aſcendebantur ..
oues, ponebat Iacob virgas in canalibus aquarum ante oculos arietum,& ouium, vt in earum contem platione conciperent: quando verò ſerotina admiſſura erat,& conceptus extremus,
42 non poncbat cas. Factaq; ſunt ca, quæ erant ſerotina, Laban:& 43 quæ primi temporis, Iacob. Ditatuſq; eſt homo vltra modũ,&
habuit greges multos, ancillas,& ſeruos, camelos,& aſinos.
VRRs. 1. Cernens autem Rachel quòd infœcunda eſſet, inuidit ſorori
ſuæ,& ait marito ſuo; Da mihi liberos, ali oquin moriar.
mur,
On doluit Racheli, ſororem ſuam Liam eſſe fœcundam,&! tam numeroſæ prolis parentem: verùm ſe eſſe ſterilem, cum ſorer tot iam filiorum mater eſſet, id verò perdoluit: hoc au- ltem, zelo, quàm inuidiæ, ſimilius eſt. Nam ſi propriè loqua- idia eſt aliorum bonis,& proſperitate triſtari, dolere, atque ani-
mo cruciari: quod non fuit in Rachele; non enim dicitur inuidiſſe ſoro- ri, quòd eſſet illa fœcunda, ſed quòd ipſa infœcunda eſſet. Zelus porroͤ tribus modis dicitur: Eſt enim dolor, aut quòd improbis,& impijs pro- ſperè ſit; aut quòd viris optimis improſperè, ac miſerè: aut quod æquè di-
8. Auguſtinas gnis non ſimiliter bona contingant. Certè B. Auguſtinus libro 22. contta
Fauſtum cap. 54. citans hæc verba Geneſis pro verbo inuidit, refert, Ze-
lauit: ita memorans hunc locum: Et zelauit Rachel ſororem ſuam.
Da

4
n Canalidus vdi* l doa
18 5 n 1 1
hdum, m
h“ 9 A
m Conciperit ea EM ah
rentur virgu, G.
4
6
8* Diutsr.* a. 1 lsn N 6 .““
41*.
ante oculos anedh Aa cetera verdò, ha ca do primo tempoc Slit 8 3
a canalidus aquat Ert am contemplatid N. 1* Lura erat,& con Sem R ca, quc erantiet tals
. 4 Auh dom
1 4
2us K ſcruoscan& Ä'
—
Hd uan 1
amihiliberosad e
tam mihià Deo liberos, quemadmodum pater tuus precibus impetrauit con-
GENESIS CA P. XXX. 257 Da mihi liberos, alioquin moriar. Impotentia deſiderij liberorum, fecit hæc verba inſipienter admodum ſtultéque loqui Rachelem. Quanquam Hebræorum quidam honeſtam faciunt petitionem iſtam Rachelis, Da mihi liberos. Ad hanc ſententiam interpretantes: Quando tu apud Deum gratioſus es, vt poſtulatis& optatis tuis nihil ille abnuat; deprecare ceptum Rebeccæ matri tuæ. Veruùm iſtam expoſitionem proximè ſe- quens reſponſum lacob dupliciter excludit: dicit enim Scriptura, iratum, & indignatum fuiſſe lacob Racheli, propter iſtam petitionem: at cum illa eſſet valdè honeſta,& iuſta, iraſcẽdi nulla profectò erat ratio. Et illud, quod dixit Iacob: Num pro Deò ego ſum, qui priuauit te frultu ventris tuis planè ineptum, atque inconueniens fuiſſet petitioni Rachelis, ſecundum iſtam interprerationem. Cæterum error ipſius Kachelis ignoſcibilis eſt; nihil enim in coniugio antiquius& optabilius eſt generatione liberorũ,
non ſolùra propter perpetuitatem natutæ humanæ, quæ per huiuſmodi
t.. 1 1:. propagationem filiorum conſeruatur: ſed etiam quòd parentes à liberis
non ſolùm vitæ alimenta, ſed etiam ſolatio,& honoris,& gloriæ ornamẽ-
ta expectant. Itãque coniugium imperfectum videtur, ſi deſint liberiznon ſecus atque arbor ſine fructibus. Ad hanc ſententiam facit, quod Ariſtoteles tradit primo libro Oeco- nomicorum cap. 2. his verbis. Nõ eſſendi cauſa ſolùm, verùm etiam bene eſſendi, mas& fœmina naturæ ope coniungumur: filibſque procreant, non ſoluùm vt id naturæ tributum ferant, verùm etiam vt commoda inde fuſcipiant. Etenim valentes ipſi, imbecilles filios labore ſuo tuentur,& alunt; mox ipſi ob ſenium imbecilles facti, à filijs iam valentibus eadem reportant. E ſimul natura per hunc circuitum adimplet. xternitatem, quando ſecunduùm numerum non poteſt, ſaltem ſecundùm ſpeciem. Sic enim diuinà prouidentiâ, mulieris& viri ad ſocietatem ordinata eſt na- tura: tendunt enim eorum omnia in eiuſdem vtilitatem, licèt contraria naturæ eorum videatur condirio:alterum enim robuſtum fecit natura, al- terum imbecillum;vt hoc ex timore, cautius; illud ob fortitudinem, pu- gnacius eſſet. Et alterum comparat foris, alterum comparata domi con- ſeruat. Ad operum verò effectionem, alterum ſedulitatem intra limen præſtat, ad externam euagationem non idoneum; alterum verò ad ſedu- liratem domeſticam minimè aptum, ad motus verò, externaſque actio- nes valentius. Circa prolem autem, generatio quidem propria eſt, vtilitas. verò communis:alterius enim nutrire eſt, alterius erudire. Sic Ariſtoreles. Sed redeo ad Rachelem, cuius animum tres maximòè res veſana pro- pemodum liberorum cupidine inflammarunt. Primò quidem inuidia fœcunditatis Liæ ſororis ſuæ, quod non tacet Scriptura dicens: Cernens Rachel quod infæcunda eſſet, inuidit ſorori ſuæ. Tum quòd ſciret nulla re mu lierem viro amabiliorem effici, quàm numeroſam pulchramque prolem generando. Ad hæc, quòd audiſſer, foboli, ac poſteritati lacob, amplifſima eſſè à Deo& magnificentiſſima promiſſa bona. Illud alioquin moriar, vel, vt eſt in Hebræo, quod ſi non morior, dupliciter exponitur: Velita: ſi mihi Comm. in Gen. Tom. 4. 8 kk b
Arxiſtotel.
t

COMMENT. IN non dederis filios, præ triſtitia vitam pertæſa moriar. Vel ſic: Si nullos ſuſcepero liberos, nomen meum, meique memoria penitus emorietur, atque obliterabitur. Sed prior ſententia, vt ſimplicior,& planior, ita eſt
probabilior.
VERS. 2. Cui iratus reſpondit lacob, Num pro Deo ſum ego, qui priuauit te fructu ventris tui?
8 ONVS& ſapiens maritus vxorem docet vnde prolem op-4 tare,& petere debeat; A Deo ſcilicer, qui naturæ omnis eſt creartor,& prout ei libitum fuerit, in cõtrarias partes commu- tator. Videtur Iacob agnouiſſe, ſterilitatem Rachelis fuiſſeà Deo loco pœnæ irrogatam, quòd Rachel ſuperba ob pulchritudinem, & quòd Hlagrantiſſimè diligeretur à marito, aſpernaretur Liam: nec ſo- lùm ipſa, ſed etiam Iacob quodammodo eam deſpiceret. Id enim paulo ſupra non diſſimulauit ſcriptura, cum dixit Videns autem Dominus quul deſpiceret Liã, aperuit vuluam eius ſorore ſterili permanẽte. Ceterum dupler cauſa ſterilitatis eſſe ſolet: frequens enim cauſa ſterilitatis ſiue in viro, ſine in fœmina, ex natura eſt: non rarò tamen ex ſingulari conſilio,& volũtate Cauſæ natura Dei, vel in malum,& pœnam hominis;vel in bonum,& gratiam. Varias les ſterilitatis cauſas naturales tam muliebris, quàm virilis ſterilitatis in libro 2. de ge- J. Sepennen neratione animalium cap. 2. paucis verbis expoſuit Ariſtot. Nam à primo ortu, inquit, naturæ locis, ad coitum commodis, oblæſis, ſteriles,& mulie res& viri redduntur: vt alteræ non pubeſcant, alteri non barbeſcant, ſed ſpadonum ſimiles ſint. Alijs in proceſſu ætatis idem accidit affectus, pro- pter corporis nutricationem pleniorem: mulieribus enim pinguioribus factis, viriſque corpore valdè obeſis, excrementum ſeminale in corpus ab ſumitur: itaque fit vt illis menſtrua deſint, his genitura. Aut id accidit ex morbo; cùm à viris ſemen humidum,& frigidum emittitur; mulieribus verò purgationes vitiantur,& copia morbificorum excrementorũ adeſt; quæ vitia partim curabilia ſunt, partim incurabilia. ſed maximè ſteriles tũc perſeuerant, cum primo à natura ortu, tales fuerunt: gignuntur enim& mulieres viragines,& viri fœminales: alteris menſtrua deſunt, alteris ſe- men exile frigidùmque eſt. Hactenus ex Ariſtotele.
Alrera cauſa ſterilitatis non eſt naturalis, ſed diuina: nonnunquam enim Deus præter ordinem naturæ ſteriles fecit mulieres;& contraà de ſterilibus fœcundas. Cuius rei non pauca, nec obſcura ſunt in ſacris litte- ris exempla. Sara dicit ſe concluſain fuiſſe à Deo,ne pareret, Geneſ. cap. 16. Ommium item mulierum domus regis Abimelec dicitur Geneſis ca. 20. Deus conclufiſſe vuluas, ne parerent. Et hoc loco fidenter Iacob dixit, Deum priuaſſe Rachelem fructu ventris ſui. De Anna quoque Sa- nuelis matre ſcriptum eſt i. Regum cap. 1. Deus autem concluſcrꝛat vul- naun eius. Contra verò ſterilibus mirabilitet dedit fœcunditatem vt Salæ, Annæ, Eliſabethæ matri Ioannis Baptiſtæ,& Racheli, de qua in hoc loco
8
Taulò
—2

Nam dode en mdu rennni, 5
1
ieus ndotem barn Hu
1 A A Deoſ A . Allcet, qu 9 F.A ich v.* Snodllle, kerlene 8-bh
m
4
Rachel luperde
1mmo, Alpemae un 4 1
1. mdo eam ae dicen 1.„ 1 um dixt: Jueud ert fenli pemei um 4. 1 emm caukter Kenn
1 tamen ex lngukn dah I“ aiumt⸗ velm booum 2 n do
8
* f 4
azm virilss ſterlun dur Dn s vetbis expoſut Dia- 2
um commodsodl aeb. 1
on vobeſcant alten ar 1n nin
A
oceſſu xtatis dem: 1.. 1 worem: muliendus 1 Gs excrementom r cc ua deſint, bis genitd A 4* 4 d ndum& frig dumc 892 1 ¹ 10 N * 4 m tbihcotum 4 4 1.. ncurabilat Se 1 1 6
4„ Al 3 u. tales fucru ar
“ 8 4³b 4
4 Ctn
3 12— Abr rs wentti . 4. . Anttotele denusca cdd u 1 0 22 3 4*—— gelt n
4 5* 1 1 70 44 8* B dobe 1 c avcotf. Ila „. N i um Capel. 2, Aru „ 31!
m
6
GE NESIS CAb. XX X. 259 paulò infra ſic eſt: Recordatus Dominus Rachelis, exaudinit eam,& aperuit vuluam eius. Meritò igitur Dauid cecinit: Qui habirare facit ſterilem in do- mo, matrem filiorum etantem. Domum dicit, more Hebraico,pro am pla& opulenta familia,& numerola claraque poſteritate. Non eſt ſilentio in- uoluendum quod legi apud Paraphraſten Hieroſolymitanum ſuper hoc caput ita ſcribentem: ni uerſi mundi, quas non tradidit Dominus nec Angelis, pec Seraphino: Cla uis ſcilicet pluuiæ: clauis cibationis: Clauis ſepulchrorum: Et clauis ſteri- litatis. De claue pluuiæ, ita dicit Scriptura Deuteronomij capite vigeſimo octauo: Aperiet Dominus theſaurum ſuum optimusrn, cœlum, vt tribuat plu- uiam terre tuæ in tempore ſuo. De claue cibationis habes in plalmo 144. A-
eris tu manum tuam,& imples omne animal benedittione. De claue ſepul- crorum dixit Deus apud Ezechielem capite trigeſimo ſeprimo; Ecce ego aperiã tumulos veſtros,&: educâ vos de ſepulcris veſtris. De claue ſterilitatis habes in hoc capite:Recordatus Dominus Rachelis, exaudiuit eã,& aperuit vuluann eins. Sic ille. Significare autem voluit iſte auctor his verbis, qua- tuor potiſſimùm res in manu& poreſtate Dei eſſe, pluuiam cœleſtem, Alimoniam, Mortuorum reſurrectionem,& Procreationem liberorum. Omnino Ethnici quoque agnouerunt fœcunditatem,& liberorum ge nerationem, vt ſingulare Dei munus, ei maximè acceptum ferri oportere. Audi platonem in Sympoſio, Ex viri, inquit,& vxoris congreſlu partus exiſtit: atque res hæc diuina eſt;& quamuis in mortali ſemper animante
84
—
flattamen& prægnatio,& genitura ab immorralibus eſt. Romani etiam
uatuor claues poſitæ ſunt in manu Domini vni-=
Pſal. 112,
OSuatuor ela⸗ ues ſolius Des
Plato.
Romanorum Gentilium Iu-
perſtitio.
certos quoſdam Deos coluerunt, tanquam nuptiarum feliciter contra-
hendarum præſides, tanquam gerendæ prolis opitulatores,& iam genitæ quaſi altores, tutorèſque ac ſeruatores. Sedenim illa fuit perridicula Ro- manarum mulierum ſuperſtitio, quam narrat Plutarchus in Cæſare, in fe- ſtis Lupercalibus, quæ in Rebruario menſe à nobilibus iuuenibus nudis agebantur, vſurpari ſolira. Plutarchi verba ſuper ea re huiuſinodi funt: Multi ex nobilibus,& claris iuuenibus, nudi per vrbem diſcurſant,& ſcu- ticis hirſutis obuios per ludum,& riſum cædunt. Quinetiam multæ in primis claræ mulieres data opera illis obuiam eunt,& ſeipſas plagis tan- quam in ſchola offerũt, manus his præbentes: perſuaſæ eas plagas prægnã- tibus, ad faciliorem partum;ſtorilibus verò, ad fœcunditatem proficere.
„
nta coniugium duarum ancillarum quodnam habuerit myſteriam,
kk 2
Plutarc h.

26⁰ cuiuſque typum geſſer S. Auguſt. ſub finem capitis 54.&
Ruper tus.
Cant. 4·
Ad Gal. 4.
Ad Pb. t.
1. Cor. 3.
Verſu. 3. Phraſishebrai ca, Parere ſu- Per genud.
Locuslob cap.
.
—
Homerus.
(0 MMEN T. IN is, diſputat Auguſtinus libro 2 2. contra Fauſtum per totum caput 55. Sed hoc ipſum enucleatius Rupertus libro 7. Com entariorũ in Geneſim cap. 39. ad hunc modum ſcribens: Aures nimiùm pudicas præſens lectio di- uerberat; nimiùm fatigantur audiendo æmulationes quatuor mulierum de vno viro concertantium. Sed habeant cum ſimplicitate ſua prudentiã, m, quicquid eſt dictum, factumque, redolere magnum li- erium, atque earum exemplo, tanto in ſtantius properent animæ prudentes, ſpirituale de Chriſto viro ſuo, ſemen concipere,& pa- rere, quantà illas auiditate virum ſuum inuicem præripere, quantoque audiunt gaudio filios ſuos in partu ſuſcipere. Nam Chriſti, vnius viri, ſum coniuges liberæ, ſunt& concubinæ ancillæ. S exaginta, inquit, ſunt regine, & octoginta ſunt concubinæ. Quæcumque eſt regina ſiue libera, vel amo- re in gemiſcit,& parturit, vti Paulus cùm dicebat: Filioli mei, quos iteru par. turio donec formetur Chriſtus in vobis. Sed non eo contenta ſit; ſed tãta hu- ius beati ſeminis multiplicandi au viro permittat,& dicat: Quid enim? dum omni modo ſiue per occaſionem, ſiu per veritatem C hriſtus annuncieturi& in hoc gaudeo, ſed& gaudebo. Fieti namque poteſt, quia ſæpe iam factum eſt, vt quem ancilla, vel concubina concepit, eum ſuper genua liberæ pariat: id eſt, vt qui per prædicationem inuidentis, diuinum audiuit verbum, confiteatur,& tenceat in catholica matre Eccleſia, veræ& vnicæ perfectionem fidei,& ita nihil differat à legitimis filijs in acceptione paternæ hæreditatis. Sicut etiã quando Deus terram promiſſionis ſorte diuiſit filijs Iſraël, Gad,& Aſer,& Dan,& Ne- phthali, nihil,v el minus, vel tardius acceperũt, propterea quòd eſſent cõ- cubinarũ, vel ancillarũ filij. Ergo in huiuſmodi aſperitate exterioris paleæ talis hiſtorię, ſimpliciũ ſenſus offẽ ditur; ſed interiore grano perfectiores, quorum eſt ſolidus cibus, non parum delectantur. Hactenus ex Ruperto. Sed perpẽdenda ſunt verba illa, quæ dixit Rachel viro ſuo Iacob, cùm ei dedit in matrimonium famulam ſuam Balam. Habeo, inquit famulam Balam, ingredere ad illam, vt pariat ſuper genua mea,& habeam ex illa julios Quid eſt, Vt pariat ſuper genua meal Hebraica phraſis eſt,& alibi, nec ſe⸗ mel vſurpata. Continet autem hanc ſententiam, Vt pariat filios, quos pol⸗ ſim ego adoptionis lege quaſi meos ſuper gen
S&luculentiuùs tractauit
ſcientque totu
berorum deſid
ua mea collocare;& illis(vt facere matres ſolent) cum voluptate arridere, alludere& blandiri. Ad hüc morem reſpexit Iob, cũ dixit cap. 3. Quare non in vulua mortuus ſum, egreſ ſus ex vtero non ſtatin perii? quare exceptus genibusécur lactatus vberibus Sed ille illuſtrior Iſaiæ locus capite 66. Hæc dicit Dominus: Quia ego Aecli- nabo ſuper eam quaſi fluuium pacis,& quaſi torrentem inundantem gloriam gentium quam ſugetis: ad vbera portabimini,& ſuper genua blandientur vuobb quomodo ſi cui mater bhandiatur: ſio eg0 conſolabor vos. Nec Homerus huiuſ⸗ modi phraſi non eſt vſus Iliados 2. illis verſibus:
Qui Diis infenſas gerit immortalibus arma,
Non penes hunc genibus nati ſuper vſque ſedebunt.
Blandiri aſſueti.
PRIMA
iditare flagret, vt ancillas quoque huic

4 4 mlaones
emplo, un
*
1 8 4 8
eeeu Iun b
1 ue tt domn 1 lne eregm hm
um dicedat: Filuua m
, e on 80 mer 4 1,
½
5
Ine nagret, Wuc 2gr ium emni modo ur e mn
meſt, vt quem ucl t
N 4 5 v ☛⸗ 4 6 3
uin hec auden.
4„ 1111 d cit, Gul
un, confiteauut,& enat . 1
onem fdei,& x hxrcditats Sicdt Wim bplitacl, Gad,& M 5.n acceperut proted& t uulmodi alpettd te — 1 2725 urz ſed intenole; aotti
—
†— 1“ H A M dclectamtt ru 0 1 1 1* 14 A. 1.401 dk Rachel'
Hd K tn a
ſaper fenua med 84* 4 5 1 1„ it. cbraica phaals 8* am.Vtpd h n
8 Me 1 upel genba me 4 4
of d 1 1 4 1
1 Naam wam Bal.
* Menn
h
GENESIS CAP. XXX.
261
Egreſſus autem Ruben tempore meſſis triticeæ in agrum, re- perit mandragoras: quas matri Liæ detulit. Dixitq; Rachel, Da mihi de mandragoris filij tuu.
RaAr tunc Ruben admodum puer: nempe minor ſexto an-
no. Etenim Lia intra poſterius ſeptennium ſeruitutis lacob,
A 2 8
5 2 2 5
8
8 4
PRIMA DISPVTATIO.
Prree
De natura,& virtute Mandragoræ.
Super illis verbu,
VERS. 14.
eperit ſex filios,& vnam filiam, Genel. 30. poſt allatas verò
ibi mandragoras à Ruben, genuit tres liberos: Iſſachar,& Rabulon,& filiam nomine Dinam: quocirca Ruben id tem-
poris, ſummùm, quinquennis eſſe poterat. Puerulus igitur, tum pulchritu- dine coloris, tum ſuauitate odoris mandragoræ permotus viderur, vt eam ferret matri. Meſſis porrò triticea fit in Palæſtina ſub finem veris,& in- terdum non longè à tempore Paſchæ, vt colligi poteſt ex lib. Ioſue cap. 3.
& 5. Verùm de Mandragora,& lon
5
ga,& litigioſa eſt diſputatio, quenam
eius natura ſit, quæ virtus,& effectus, vt ſatis idonea cauſa reddi poſſit, cur ea fuerit à Kachele tantoperè experita. Sanè à diuerſis Auctorib1us tam variè, atque etiam contrariè de ea proditum eſt, vt vix certum quip-
piam,& quod exploratè perce
₰
itaque primùm quæ ab Auctori
ptum ſit,
tradi poſſe videatur. Enarrabo
bus Ethnicis,& Hebræis, tum à Chriſtia-
nis, tam vetuſtioribus, quàm recentioribus tradita ſunt. Poſtremò ſenſum quoque animi mei& iudicium, quale quale in re incerta eſſe poteſt, pau-
cis indicabo.
Xenophon in ſympoſio non
obſcurs b
gnificat virtutem Mandragoræ Nenophon.
ſoporiferam, cùm ait: Re vera vinum, rigans animas, ipſas triſtitias, quẽé-
admodum Mandragora hominem, ſoporat. Dioſcorides libro 4. cap. 6 1. de Mandragora in hunc modum ſcribit: Mandragoram aliqui Antimo-
Dioſcorides.
lum alij Circæam vocant, quoniam videatur ad amatoria cõducere. D uo eius genera: nigrum, quæ fœmina exiſtimatur, anguſtioribus folijs,& mi- noridus quàm lactucæ, viroſis& graueolentibus in terra ſparſis. Mala ge-
rit ſorbis ſimilia, pallida& odorartain quibus ſemen veluti pyrorum. Ra- dicibus inhæret benè magnis; binis, ternisve inter ſe conuolutis; extrin- ſecus nigris, intus albis, craſſo Cortice veſtiris: caulem non fert. Alterum
Deſcriptis Mandra goræ.
genus Mandragoræ candidum, qui mas dicitur: cuius folia magna, alba, lata læuia, vt betę: mala, quàm ſunt fœminæ, duplo maiora: colore in cro- ceum inclmante, iucundo, cum quadam grauitate olentia: quorum eſu
opiliones aliquantum ſoporantur. Radix ſimilis fœmineæ, ſed maior,& candidior, ſimilitérque caulem non habens. Poſthæc, Dioſcorides multi- plicem in medicamentis Mandragoræ vſum exponẽs, ſatis indicat, omnia gor=.
Virtutes Oef⸗ fecta Màdra-
kk z

262 C O M MEN T. 1N touenire ex virtute eius frigorifera,& ſoporifera. Addit præterea eiss poma ſoporem afferre, tum olfactu, tum eſu,& nimio odore percuſſos obmuteſcere, ſemènque pomorum purgare vuluas: appoſitumque cum fulphure ignem nõ experto, rubra fœminarum profluuia ſiſtere. Eſt quo- ue Mandragora, cui nomen Morion, in opacis iuxta ſpecus naſcens:quæ mollis eſt, ac candida, paulè maior palmo, pollicẽmque adæquans craſſi- tudine. Tradunt eam in pane, offa, vel obſonio, drachmæ pondere deuo- ratam, vſum rationis intercipere. Etenim qui edit, continuò obdormiſcit, eo ferè habitu, quo erat comedens, ſenſus inops, ternis, quaterniſve ex quo ſumpta eſt, horis. Hac medici vtuntur, cuͤm ſcingendi, vrendique ne- ceſſitas eſt, vt ſenſum ſtupefa ciant. Ad hanc fermè ſententiam Dioſcori- des. De virtute autem ſanandi ſterilitatem, iuuandiq; fœcunditatem, aut conciliandi amorem, ſiue ad libidinem incitandi, nullum ab eo, ex pro- prio ſenſu, verbum fit. Plinius lib. 2 5. cap. 1 3. eadem Dioſcoridi ſcribit de Mandragora, quã- Plinius. tum ad magnitudinem, figuram, colorem,& varietatem eius. Hoc Plinim 0 non ſolùm eo loco fecit, fed alijs compluribus, ſimillima tradens Dioſco. ridi. Vt propterea quidam ſuſpicati ſint, malta Pplinium ex Dioſcoride, ta- ir cito eius nomine mutuatum, ſparſim inſeruiſſe ſcriptis ſuis. Sed id eſfe A d1Dn9. falſum, arguit ratio temporum, qua conſtat, non paucis annis Diolcoridẽ Jtoride. poſteriorem fuiſſe Plinio, vt ſubtiliter, eruditè que ſuper ea re diſputans, Marſilius Ca egregiè probat libro 2. Variarum obſeruationum, cap. 28. Marſilius Ca- gnatus inſi- gnatus amicus meus,& familiaris, pernobilis medicus,& inſigni tam Phi. Inus medicas. loſophiæ, quàm aliarum diſciplinarum ſimul,& linguæ Græcæ cognitio- ne præ ſtans. Cæterùm de virtute, atque effectu Mandragoræ pauca hæc tradit Plinius: Odor eius grauis, ſed radicis,& mali grauior, folia ſeruan- tur in muris efficaciuùs; aliàs recentium ſuccus, peſtis eſt: Sic quoque no- xiæ vires, grauedinem afferunt etiam olfactu: quanquam mala in aliqui- bus terris mandantur, nimio tamen odore obmuteſcunt ignari; potu qui- dem largiore etiam moriuntur. Vis ſomnifica pro viribus bibentium. Bi- bitur& contra ſerpentes,& ante ſectiones, pun Kionéſque, ne ſentiantur. Gafennn⸗ Ob hæc, ſatis eſt, aliquibus ſomnum odore quæſiſſe. Hæc Plinius. De tol⸗ nus. jenda verò ſterilitate,& concilianda fœcunditare, nihil. Galenus libro7. Simplicium Medicamentorum, Mandragoræ vires paucis hiſce vetbis deſcribit: Mandragora vincentem habet facultatem refri geratoriamʒadeo vt tertij ſit ordinis refrigerantium. Verumtamen,& caliditatis cuiuſdam particeps eſt,& humiditatis in pomis: Proinde ſoporem conciliandi vim ca habem radicis cortex, cùm ſit valentiſſimus, non tantùm refrigerat, Ahncepne Lerd etiam exſiccat: reliquum quod intus eſt, imbecillum exiſtit. Sic Balenus. Auicenna vnum hoc ſcribit de Mandragora quam Arabicè vo- Lant Iabro) habere vim purgandi matricem muliebrem, qua quidem re videtur poſſe mulieribus conducere ad conceptum. Sed veniamus a Noſtros. S. Epiphanius in Philologo cap. 4. vbi agit de Elephanto, hæc tradit: 1 Fœmina herbam, quæ Mandragora dicitur, quærit; quam vbi zuſtac coeundi
Epiphanius.

NT 1 prritn.— 4 Ir ST8 EA b Am eia, K umi la G E 518 P. X XX. 263 1, K umid en,„1A, ngut wus n ku cogundi cupiditate accenſa, ad marémque properans, illam offert ipſi.
enmrin Pne Mazs verò,vt comedit, ardet eiuſdem libidine, ac fœminæ miſcetur. Iam Noüuu, verò cùm inſtat pariendi tempus, fœmina lacum ingreditur,& aquã per- tentat, qua mamamillas vſque pertingente, parit: Si enim in terra fœtum ederet, nequaquam eleuari poſſet, cùm membrorum compagibus careat. Sic Epiphanius. B. Auguſtinus lib. 22. contra Fauſtum cap. 56. hæc ſcribit
Macs un 9. 9 A , dolluee 1 Kem a. 3“ due E a 8 Gruhm 1 dam er
dim qu cdtean S u de Mandragora: Scio quoſdam opinari pomum Mandragoræ acceptum 3. AaLſt na⸗ enlas mo un e m in eſcam ſterilibus fœminis fœcunditatem afferre:& idcirco putant tan- Irrur cum lndeg an toperè inſtitiſſe Rachelem ſumere id à Ruben filio Liæ, cupiditate vide- Ad banc ferme ſent a Da licet pariendi: quod ego quoque arbitrarer, ſi tunc Rachel concepiſſet. natem, iomachc, Wem Nunc verò, cum poſt Liæ duos alios ab illa nocte partus, Dominus eam em incitandi, ull a ran prole donauerit, nihil eſt cur de Mãdragora tale aliquid ſuſpicemur, quale f in nulla fœmina experti ſumus. Dicã ego quid ſentiã: dicent hinc inde me ocidi ſcrbtdeſ Em liores, doctioréſque. Cum enim hæc mala ipſe vidiſſem,& propter iſtum dem K variemd enn ipſum ſacræ lectionis locum id mihi obtigiſſe gratularer, rara enim res wrlarde imn sh eſt; naturam eorum diligenter, quantum potui, perſcrutatus ſum. Nec id iie bn e feci aliqua à communi ſenſu remotiore ſcientia, quæ docet virtutes radi- . mſercill Cio cum,& poteſtates herbarum; ſed quantum mihi,& cuilibet homini, re-
cooſtr,poa uc En nunciabat viſus,& olfactus,& guſtus. Proinde rem comperi pulchram,& a conſtat, pon pauci nm
ui 2 4 ſuaueolentem, ſapore autem inſipido. Quocirca cur eam mulier illa tan- ter, erucidgeen topere concupierit, ignorare me fateor; niſi fortè propter pomi raritatem, berunticmuc iig
1& odoris iucunditatem. Sic Auguſtinus. Sadee s n* 4 ⸗2 ⸗ 0 8 46 perpoblis medcus it 12 Suidas dixit, Mandragoræ fructum, ſomnum, vel obliuionem efficere, Rhod ea
arum ſimul.& lnga 1 Khodiginus lib. 7. Lectionum antiquarum ca. 3. ſic ait: Ridendos cenſeo, arque effectu Nf r qui à Philoſopho vitandos putant poëẽtas: id præcipiendum fuerat po- Ledich,& mg S tius, vt in poëmate philoſopharemur. Nam quemadmodum Mandrago- „ ſuccus pets p. ram, tradunt rerum periti ‚vitibus adnatam, tranſmittere in illas po- 1 Eu: qunc 1 teſtatem ſomnißcam; vt vinum ex illis bibentes, faciliùs,& procli- 2 pdamclc 1 uiùs in ſoporem delabantur; Mandragoram enim potu hauſtam inſequi- d ril eic tur K4οα˖ Paulo auctore,& cataphorica affectio præualida(id eſt, grauis,& mincah r profundus ſomnus) ita,& poëticis commentis permixta philoſophia, ones Pule 1 Bs tum lenem, tum gratam amabilèmque efficit diſciplinam poëticam. Sic n doce qur 1 1 ille. 1 du ſœcundinei 2b 13 Matthiolus, qui luculentiſſimos in Dioſc. ſcripſit Commentarios, ſu- Maethiolaes. „ NandeagofT ri pradictam de Mandragora ſententiam Dioſcoridis, ſuper eo ipſo loco, — n uber fa nremf 4 zr explanans, ad hunc modum ſcribit: Vtrumque genus Mandragoræ, fre- — Vexumtamen, quens naſcitur in Apuleia, monte Gargano: vnde radicum cortices,& 9* proinde lopq 14 1 poma, Herbarij ad nos conuehunt. Habentur,& in viridariis, ſpectaculi n ſſmd. gratià, noſq́; vidimus Romæ, Neapoli, Venetijs, vtramque Mandragoram n as ek, id 1 in hortis,& vaſis fictilibus ſatã. Radices porrò Mandragoræ humanà effi- u ge ggs giem repræſentare, vt vulgò creditur, fabuloſum eſt. Nam quas ſub figura adededn 19 hominis circulatores circumferunt,& medicari ſterilitati nugantur, facte hmumcen 9 ſ ab ipſiſmet ſunt, ex arundinum, Brioniæ, aliarumq; plantarum radicibus, Auctit 24 c quod nos Romæ cùçm eſſemus, manifeſto experimèto comperimus. Nec 5 5 a ramen ſine ratione putamus, Mandragoram dictam eſſe à Pythagora 9 d Auene⸗

264 CO MM E N T. IN
Cur Pthago aorhropomorſon,qudd humanam reddat formã: ſiquidem omnes fer-
wnnnaeeneß mè radices Mandragoræ à medio ad imum bifurcatæ prouenium ita vt
Anbropo- crura hominum habere videantur. Quare ſi bene effodiantur„cum fru⸗
morphon. ctum gerunt, qui pomi inſtar ſuper folia terræ procumbentia, breui pen- diculo appenſus, parum à radice diſtat, hominis cui brachia deſint, effi- giem quadamtenus repræſentant. Hactenus ex Matthiolo.
Oleaster. Oleaſter, explanans hunc locum Geneſis, cùm probaſſet vocem He- 4 bræam Dadaim continere ſignificationem mammæ aut eius quod ſimi- litudinem mammæ habet, aut cum ea conuenientiam aliquam, aut rela- tionem ad eam; cùm inquam, hoc probaſſet, ſubiungit: Sunt etiam, inquit, in Scriptura duæ coniecturæ ad venandam propriam eius nominis ſigni- ficationem. Vna eſt coniectura, rem eſſe odoriferam, quia Cantic. capite ſeprimo ſcriptum eſt Dudaim, id eſt Mandragoram, dediſſe odorem. Altera
coniectura eſt, eam rem naſci ſcſitam in agris, tempore meſſis triticeæ, vt dicitur hoc loco. Significat igitur Dudaim rem, in qua tria hæc ſimul in- ueniuntur, ſcilicet figura mammæ,& odor ſuauis,& quòdtempore trir- ceæ meſſis inueniatur. Reperio autem genus quoddam albi lilij, in quo prædicta tria concurrunt. Etenim radix eius quaſi cæpe eſt, ſimilitudinè habens mammæ- fios eſt albus optimum odorem emittens:& ad finem Aprilis, aur in Maio facilè in agris inuenitur. Quare arbitror, Dudaim ſignificare hoc genus lilij albi, non autem Mandragoram. Si tamen Man- dragoris delectaris, quod non prohibemus, ſcito teſte Dioſcoride, tria eſſe in mandragoris, primò poma inter folia ſira: tum folia ipſa:ad hęc, radices ben Efra. vel binas, vel ternas mutuis inuicem complexibus conuolutas, nec puero Ira. diſſimiles. Tradunt Medici eam habere vim ciendi menſtrua,& mulie- brem vuluam ad conceptum mirificè accommodandi. Sed miratur Abé Eſra, quomodo talem virtutem habere queat, cùm ſit frigidiſſimæ quali- tatis. Rabbi Dauid duo eius genera agnouit candidum, qui mas,& nigtu, qui fœmina exiſtimatur;& ferre mala, auelanarum nucum magnitudine; vim eins eſſe ſomniferam, tam in potu, quàm inolfact u. Sed non video, pranciſtus inquit Oleaſter, qualiter textui hoc poſſit accõmodari. Sic Oleaſter. Bãdẽ Georgius ſententiam ſecutus Franciſcus Georgius in primo Tomo ſuorum Pro- blematum, problemate 21 5. carpit Sanctm Hieronymum, quòd vocem Hebræam Dudaim,& hic,& Canticorum capite ſeptimo verterit man- dragoram, nam nec mandragora odorifera eſt, ſicut de Dudaim dicitut Cant. 7. Et cùm ſit frigidiſſima, contraria eſt fœcunditati: præterea non . fuiſſet tantopere expetita à Rachele incredibiliter cupida prolis. Sic Se een Ule. Hanc ſententiam referens libro quinto Bibliothecæ Sanctæ in An- ſis notatione 109. Sixtus Senenſis, nullum contra eam verbum fecit; quod nonnullis fortaſſe ſuſpicionem mouebit, iſtiuſmodi opinionem ne- quaquam ei diſplicuiſſe. Arque hæc de Mandragora apud Auctores tam Aockuru, ſeu⸗ antiquos, quàm recentiores(quos ego adhuc viderim) ſcripta reperi. enris deMli- Sed quænam eſt noſtra ſententiaꝛnam hoc, opinor, à nobis Lector ex- dragora. pectat. Nos, quo breuius,& apertiùs dicantur, quæ dicere volumus, ſen-
tẽriam noſtram in quinque Propoſitiones digeſſimus, atque diſtinximus. 4 P R 1 MA
Dauid Kimbi

1 5 VAUAA m Lehns quodd 8 Ä
rakhk ci Qua lmul
8 T. IN b län ſommz. 1
4 3 5 4 nr d enn 1 4 N
. 8α Anmz u d 1
44
de” — dlod 4 4 13 Kpe 2 1 N 4 VOcen. 4 2 1 4annam m * 1 5 3 on 1 hen Amh 4 1L iam dam ptocrum 11nn 4 nen 81 n
4 4
. Arar 8 494 em 4 1'1 amK AMlandragorm. 1 Nn 12lam, a„ Ffem. 12gri, tempot rn e “* dam lem, Moul ar hm
4— & Odot luaub,& ½ moaxt 4
8⁴ A— 4 num odoremen:dn.
8 3
enitur. Qus eru 4 † fap m Mandtagt Er un „— 4. demus, cioteft S ue 2 1. 4 at 1 Rte aidusc N ench h ha nn
— ,“ 4„ 1 nibe
— K⁴ cumlt 1 3 1A o.
1 4 tcandid l lanarum e 4 1* 15 Ap Alt 0 4 4 S.E ut 8„
16
GENESIS CAPD.XX X.
3
265 pPaIHMA DPROPOSIT 10O:Vox Hebraica Dudain non ſignificat li- lium, vt viſum eſt Oleaſtrò,& Franciſcoò Georgio: ſed mandragoram ſi-
4... X 8— 84 V xci. 8 codices: cùm enim ea vox nuſ- gnificat, vt habent omnes Græci,& Latini codi r ſetu mr ehen
quam alibi reperiatur niſi hoc in loco,& Canticorum ſeptimo cùm dici-
tur: Mandravore dederunt odorem ſuum, vtrobique ſeptuaginta interpretes
8
Lr 3 illi 1 liu U& 1e do biſſi M ‿ verterunt mandragoram: Erannt autem illi Hebrææ linguæ gctiſſimi& in ſacris Bibliſs .— 4— 1 commemorata, haud ſanè paulò meliùs nouerãt, quàm Oleaſter,& Geor-
4⁴ 2—— 5* 8— 5. 8 8* 1. gius. Similiter etiam S. Hieronymus imellexit vocem Dudain vir peririſ Mus.
nomina herbarum, arborum,& animaliumterræ fuæ,
aicè.& j rr annos vſque ad mortem ver- ſimus Hebraicè,& in ea regione dermalws 1no3 Ua ad Mnrerader⸗ ſatus, omniaque diligenter contemplatus,& ig Vel ambigua, e- Hebræorum eruditiffimis curiosè ſciſcitatus. Sed nobis opponunt iſti, Mandragotam non eſſe odoratam: quod tamen de Dudain ſcriptum eſt Canticorum ſeptimo. At nos contrà iſtis opponimus auctoritatem B.Au guſtini:qui vt ſupra dictum eſt, viſu, olfactu, guſtuúque naturam man dra- goræ periclitatus, affirmat eam ſuaueolentem eſſe:& fieri Porft vt in ter- ris calidioribus, qualis eſt Mauritania,& Palæſtina,& Meſopotamia, ma-
ioris,& melioris ſint odoris. Nec dicere neceſſe eſt, mandragoram fuiſſe tantopere expetitam à Rachele, quòd ea vim haberet fœcundandi mu-
lierem;ſed vt Auguſtinus ait, vel ob raritatem plantæ, vel ob bulchritudi- nem, vel odoris iucunditatem... SEOVNDA PROYOSITIoO. Nonnulla quæ vulgò feruntur de Mandragora, ſunt fabuloſis ſimillima. Tale eſt illud, effigiem virilis& fœ- minei ſexus in mãdragoris expreſſam cerni: hoc autem Matthiolus, vt ſu- pràdictum eſt, manifeſto experimento falſum eſſe comperit. Nec illud 4 falſo remotum eſt, mandragoram habere vim amatoriam;& ideo voca- tam Circæam. Tale namꝗ; hoc eſt, qualia de Circe à poëtis conficta ſunt. Dioſcorides id memorat, ſed ex aliorum ſenſu, non ſuo. Et natura man- dragoræ ſummè frigida,& virtus eius valdè ſoporifera, iſti opinioni planè contraria eſt. Nec admodum quempiam moueat Epiphanij auctoritas id tradentis in Philologo: nimirum is non tam in eo libro diligens& curio- ſus fuit verĩtatis hiſtoriæ earum rerum, quas inibi memorat, quàm eas res interpretandi appoſitè, pièque ſecundùm intelligentiam allegoricam,& tropologicam. Quare proprietates animalium,& plantarum vulgo credi- tas,& conſilio,& propoſito ſuo accommodatas, libenter aſſumpſit. TERTIA PROPOsSITIO.Mandragora per ſe non opitulatur mu-
14.⸗ 3 3.. 3. lieribus aduerſum ſterilitatem, vt vulgò credirur. Auguſtinus nempe air,
id nullius mulieris experimento compertum eſſe. Neque id à Dioſcoride, vel Plinio, vel Galeno, vel vllo probato auctore traditur. Enimuerò id eſſe falſum, conuincitur exemplo Rachelis: hæc enim poſt eſurn mandragoræ, vel alium quempiam eius vlum, non eſt fœcundata, ſed manſit poſtea ſte- rilis tres circiter annos: ſiquidem poſtea genuit Lia ſucceſſiuè duos filios, & vnam filiam, vt in hoc capite narrat Scriptura verſu 17. vſque ad 21. Concepit quidem poſtea R achel,& peperit; verùm non mandragoræ
virtute, ſed ſingulari benignitate,& munere Dei, quod Scriptura non ta-
Comm. in Gen. Tom. 4.. 11
Locus Can- tic. 7.
Oua dican- tur de Man- dragora.
Animaduer-
ſio in Philo- logum Epi- phanij.
Mandragord
per ſe nõ con- ucere mulie-
rum fæcundi-
kat:.
S. Auguſt. K

266 cuit: verſu enim 2 2. ſic ait: Recordatus quoq eam,& aperuit vuluam eius. ſit, ſterilitatis potius, quàm
Qu nodo Mandragora poſſi 3 heracci- dens conduce- re fæcuüditati.
Leuinus Lemnius.
Vera naturæ proprietas, G&. virtus, G& ef. feeta Man dra goræ.
COMMENT. IN
ue Dominus Rachelis, exaudiuit
Quidi quòd cm Mandragora ſummoè frigida fœcunditatis cauſa eſſet; quare mulieribus ad
.—. 8 4.„ concipiendum aduerſatrix erit magis, quàm auxiliatrix?
QyaRkrA PROPOSITIoO. Per accidens, vt vocant„Mandragora ¹¹
oteſt conducere mulieribus,& proficere ad conceptum. Tradit enim 8 8* 2 X
Dioſcorides, idemque confirmat Auicenna, vt ſuprà expoſitum eſt; man-
dragoram ſiſtere nimium menſtrui muliebris profluuium,& item pur-
gare matricem: quibus rebus confert ad fœcunditatem, cui prædicta ad-
uerſantur. Adhæc, cùm mandragora ſit frigidiſſima, poteſt mulieridus
.
prodeſſe, quæ ob nimij caloris vteri intemperiem concipere non poſſunt, per eum autem mitigato& temperato eiuſmodi calore, habiles fient con- cipiendo. placet enim mihi, quod ſuper ea re ſcripſit Leuinus Lemnius in eo libro quem inſcripſit de Herbis in diuina Scriptura memoratis in ca-
pite ſecundo eius libri: An mandragora,
inquit, vim fœtificandi mulieri-
bus conferat, atque vtero retinendi ſeminis efficaciam conciliet, in du. bium vocari poſſet. Cum enim ſoporifero effectu prædita ſit,& ſit imper- 8a frigida, ea qualitas ad id præſtandum prorſus inefficax videtur. Hoc ta.
men ita dilui poſſet; vt in frigidis,& humidis regionibus, atque in vteris
muliebribus valdè humidis,& frigidis, tale quiddam perficere nequeat: ſed in torridis, æſtuantibuſque terris,& in valdè calidis, aridiſque vteris. Quapropter in Africa, Hiſpania, ludæa, M auritania, Numidia,& Agypto, in quibus regionibus fermè mulieres aduſtos& arentes habent vteros,& item ſqualidos ac ſtrigoſos; non incommodè hoc pomum adhiberi poſſe crediderim,& valere ad fœcunditatem. Si quidem eius eſu corpus mulie-
bre ad temperiem reduceretur,& vterus retinendi ſeminis vim acciperet, ne id in fumos, ac fuliginem euaneſceret, vt in calido, atq; æſtuanti vtero fieri aſſolet, in quo vtriuſque ſemina magis coale
Sic ille.
ſcunt, atque vniuntur.
—
vINTA PRODOsSITIo;. Vera mandragoræ natura, vel potius 1) V
naturæ proprietas eſt, eſſe perfrigidam,& vt Galenus dixit, in tertio ordi- ne refrigerantium. Germana item eius virtus eſt, eſſe ſomniferam,& ſopo- riferam: quin eriam immodico eius vel eſu, vel odoratu ſtuporem, obliuio- nem, priuationem ſenſus, amentiam,& interdum etiam mortem accidere, ex verbis Plinij,& Dioſcoridis ſuprà memoratis, manifeſtum eſt. Adſcri- bam hic quod de ſe narrat Lemnius: Cuùm æſtiuis, inquit, menſibus in Mu- ſæo noſtro amabile, ac ſpecioſum mandragore pomum per imprudentiam collocaſſem, adeo ſomnolentus factus ſum, vt ſoporem ægrè poſſem er- cutere; quamuis obnixè obluctarer ſomnolentiæ, eamque conarer eijcere Et cùm rationem tanti veterni non poſſem inire; tandem, cum quaqua- uerſum circumtuliſſem oculos, obtulit ſe à tergo pomum mandragofæ, quo inde tranſpoſito in alium locum, factus ſum alacrior, depulſo torpo- re, omnique oſcitantia penitus diſcuſſa. Sic il lem fuiſſe mandragoram in Meſopotamia,& Palæſtina, qualem in Mauri- tania vidit S. Auguſtinus viſu pulchram, odore ſuauem guſtatu inſipid
ſu
le. Veriſſimile porrò eſt, ta-
am
8

— 6
40 8 / aaeller; I- Em anrlüar ciden, u a Mak cere al cnce S2 Tua ena u enn
unurdg Wemmche aulledtis prodl 2 Ke. vr* Am adircndära e inrin alt frigdimt ſ ntd Ne 1 ndempetemch 1 Done. denmodi c 1. lein det eate ſcipit Maulm 4 1 3 A a dium Kctipe un data pa inqut, um nän. ſeminis eficid: Tul wifeto effeckupo Färün zum prorſus inen da keu KX humidis regd wcngun Hds, ule qudd inr
3. Kim NMdècl&idlr dra Muritarin Tr k esaduſdos Kah denr commodè hoc n nhk tem. Au quidem ulcn terus tetinendi e umt Keret, winc. E
1 3 d ma coak x tgle
4„ Galed 4 gdum, Ln 14
urrr el 4 9 * 5
4 1
GEBNESIS CA P. XX X. 267 ſub finem veris prouenietem in agris: namque hoc ipſum ſignificari vi- detur in Canticis cap. 7.illis verbis: Mandragoræ dederunt odorem.
Ait Rachel, Dormiat tecum hac nocte pro mandragoris filij tui. Redeuntique ad Veſperam lacob de agro, egreſſa eſt in occurſum L ia;& ait: Ad me intrabis: quia mercede conduxi te, pro mandragoris filij mei Dormiuitque cum ea nocte il
.. 7 4. 8 la,& exaudiuit Deus preces eius, concepitque,& peperit fi- lium quintum. 1
mAr 18 apparet ex hoc loco, nec Iacob mixtum eſſe pluribus vxoribus, nec vxores tantoperè appetiiſſe concubitum eius, 4
improbæ libidinis intemperantià, ſed honeſta flagrantique prolis cupiditate. Cui rei manifeſtum hoc loco perhibet ſcri-
ptura teſtimonium, quæ ſæpius dicit exaudiſſe Deum iſtarum mulierum preces,& vota,& vuluas earum aperuiſſe,& optatam dediſſe prolem. Et mulieres ipſæ vbi prolem ediderunt, gratulabundæ Deo gratias agebant; & nomen fllio imponebant, quod eſſet diuini muneris teſtimonium. Ia-
cob item, vt omnibus,& ſingulis vxoribus ſatisfaceret, tollerètque de me-
. A.......... potius extinctis oculis criminatur, ſi concupiſcentiæ„non autem iuſtitiæ
2
VERSV IS 16.& 17.
S. Auguſt.
1. Cor. 7.

6665. C O MM E NT. IN ſeruus fuiſſet, nonne per totam diem in voluptatem illius noctis æſtuaſ- ſet, qua erat cubiturus cumvxore pulchriore, ſibique cariori? Cum ergo iam die peracto in eius iret amplexus, quomodo inde auerteretur, ſi talis fuiſſet, qualem Manichæi opinantur? nonne placito mulierum contem- pto, intrarer potiuùs ad ſpecioſam ſuam, cui noctem illam non ſolùm con- iugis more, verùm etiam ordinis iure debebat? Itaque vir temperantiſſi- mus, ram vitiliter fœminis vtebatur, vt delectationi carnali non ſubũcere- tur, ſed dominaretur. Nam maritus iuſtus,& prouidus pater, cum vxores ſuas prolis curam gerere viderer:& ipſe nihil aliud de concubitu quære- ret, earum voluntati obtemperandum iudicauit, quæ ſibi ſigillatim filios optabant;intelligens ſibi nihil minui, cui ambæ pariebant: tanquam dice- ret, Vobis inter vos, vt vultis, cedite, atque concedite, quænam veſtrum fiat mater:ego quid contendam, quando, ſiue hinc, ſiue inde naſcentisnon erit alius pater? Hane profectò modeſtiam,& concupiſcentiæ coërcitio- nem,& in commixtione corporum eoniugalium ſolam poſteritatis hu. manæ apperitionem, vt erat acutus Fauſtus, in illis litteris,& intelligeret, & laudaret, niſi eiusingeniuimn deteſtabili ſecta deprauatum,& quid te- prehenderet, quæreret;& nuptialis conuentionis honeſtatem, qua mares & fœminæ liberorum procreandorum caula copulantur, crimen maxi- mum deputaret. Sic Auguſtinus. b somodo Cæterum ſcire fortaſſe quiſpiam cuperet, quemadmodum vnus lacob, ¹¹ 1 euia hus quatuor vxoribus, iiſque cupidiſſimis gignendi prolem, in reddenda illis feecere potue- debito, ſufficere, ac ſatisfacere potuerit. Sed duas cauſas afferre poſſum, rit quatuer eur Jacob vxoribus ſuis plenè ſatisfacere potuerit:& vna cauſa erat in la- xor¹bus. Cob altera in vxoribus eius. Erat ſanè Iacob valentiſſimus,& potẽtiſſimus ad ſatisfaciendum vxoribus,& ad generandum numeroſam prolem, ob quatuor cauſas: primò, quia erat firmiſſimo,& optimo corporis tempera- mento, abundans calore naturali, optimõòq; ſemine. Deinde, ob perfectam prioris ætatis continentiam: ab ortu enim ſuo, vſque ad coningium conti- nentiſſimus fuit: erat enim vir ſanctiſſimus,& virtutis amantiſſimus. At qui à pueritia libidinantur aſſiduè, enerues, imbecilli,& infœcundi effi-
ciuntur. Adhæc, quia erat ætate valdè integra,& matura& idonea ad ge- nerandum:cùm primuùm enim vxorem attigit, quartum,& octogeſi mum agebat annum; quæ ætas in comparatione totius ætatis eius, quæ fuit an- norum centum quadraginta ſeptem, integra erat; maximéque idoneaad functiones coniugales, vteſſet hoc tempore virilis ætas quadragintaan- norum. Poſttemò, propter ſobrietatem,& temperantiam in victu,& potu, & aſſiduam corporis agitationem in exercitio paſtorali. Altera caulſa erat in vxoribus; quæ cum eſſent mulieres admodum honeſtæ, ac pudicæ, non apperebant viri concubitum, exſaturandæ libidinis, ſed progign endæ pro- lis gratia: alioqui non traclidiſſent in matrimonium viro famulas, ſuas, quo videlicet ĩpſæ frequentiùs,& diurius cum viro eſſe poſſent. b Veruͤmenimuero fuiſſe inter vxores lacob ordinem quendam dignita- 22
Inter»vores tis, vt aliæ aliis præponerentur,& priores, atq; potiores apud virum partes Iacob, alias haberent,& veriſumile eſt,& hac ratione perſuaderi poteſt. Rachelem & Liam

dn,& proud. In Cahf Anad. n
2dal ade 4 3 4 14. din Awr 4 8 1
cuandr eic 1r oun nqr conceät Pm AdO, hue b,Il ulcm eſtam,&concd c edciuganm d Er umn Fmm, in ils li anrrinnehh Kdu lecka dept r Ka conuentionis ha Mgur cum cuuſa copuli ixs rmar
8* 4 1i cupeter, quemad 1am
8½ 4 1 1 4 ais gignendiptol 2 ittc . ucrit. Sed dus d eken N⸗ M * e dotuert& ula “ ,.‧“.“ 4„ 814 d Valcm 1 ₰ Kpli „ 4⁴*. 1 ener amn um t 2 anM M 4& ootut 2 Wn 1,““— . 4— 11 ode „ u,.““
. 1 me eum 1.. 2unr 4 ¹ . Lrird e „ au*.*ℳ. . Kpel. dec 4 4 hn Po. 11 X 1*I 110 9 1 11 Ochens. . ot ) 1* ¹ e1 4½ 4.. e 4 4 rcol* na g 5 1 Nn V 4 199 Hn 4 1 L” eemoerat 1 em,K&temPe er nc naſte 311 p 0 p 2 nnben ainexctenk, e rgeo 1 4. 39 2d 9 1 1 Figgelle 4 n 1 55 1 KDn 7 eend- * mat len N 4 o— dl . 4 An 1 n S —— 1 4 A bcodto i 1 1 o e g tes aio Te ““ 4* ¹ *“ 9F u 1 1 9 anoce fe 1 !
8 1 3 638 38 ſ 9 3 „
4 3
G ENE SMAS CQAP. XXX. 269 & Liam priori loco fuiſſe apud lacob quàm Balam& Zelpham, credibi le facit, tum earum conditio, quòd illæ liberæ,& dominæ eſſent, hæ ſer- uæ,& illarum ancillæ: tum quòd hæ, niſi illarum voluntate, immò roga- tu& impulſu, non fuiſſent in matrimonium à lIacob aſſumptæ, Inter Liã porrò& Rachelem aliqyua fuit differentia dignitatis. Cùm enim Rachelẽ Iacob primò,& ſolũm voluerit habere vxorem,& pro illa ſola pactus fue rit ſeruiutem ſeptẽnemjʒ nec lL.iam acceperit, niſi deceptus,& quaſi coa- Sdus, vt Rachelemchabere poſſot; quis dubitet, Rachelem priore potio- rèque fuiſſe loco apud Iacobꝛ Sedenim vr lacob omnes altercationum& iurgiorum occaſiones inter mulieres ob petendum à viro debitum, pror- ſus de medio tolleret, certa præfiniuit tempora, in quibus ad ſingulas ac-
cederet, diſtinctas ſingulis noctes aſſignans: nam dies extra domum age-
8
præponi alijs,
in coniu gi fu nClion bus oporthiſſe.
bat in paſcendo greges vſque ad veſperam. Hoc planè cernitur in eo, quocd
ita ſcriptum eſt hoc capite, Verſu 16. Dormiat tecum hac notte pro mandra-
Poris filij rui; redeuntique ad veſperam I acob de agro, egreſſa æft in occunſum
eius Lia,& ait, Ad me intrabis, quia mercede conduxi te pro mandragoris filij mei, dormiultque tum ea natta illa. Quanquam tredibile dictu eſt, plus
temporis tribuiſſe Iacob principalibus vxoribus, quàm ancillis;& plus
fortaſſe Racheli, quàm Liæ, ob rationes ſuperiuũs tactas.
Lato autem Ioſeph, dixit Iacob ſocero ſuo Dimitte me, vt reuertar ad patriam meam,& terram meam.
RWIIud manikeſtum ſit, Ioſeph natum eſſe decimoquarto anno, quaèm venerat Iacob in Meſbpotamiam,& in domum Laban: nam vbi eò venit, poſt vnum menſem, pactus eſt cum Laban Aeptenne ſeruitium pro Rachele: quo finito, data eſt ei per fraudem Lia,& neceſſe fuit alterum ſeptennium pro Rachele ſeruire. In-
tra ſecundum hoc ſeptennium genuit Iacob vndecim filios,& vnam fi-
liam. ex Lia genuit hos,& hoc ordine, Ruben, Simeon, Leui, Iuda, Iſſa- char, Zabulon,& Dinam. Ex Rachele genuit Ioſeph: ex Bala ancilla Ra- chelis, Dan& Nephthalin:ex Zelpha Liæ ancilla, Gad,& Aſer. Sed ordo iſtorum filiorum Iacob, ſecundùm tempus cuiuſq; eorum ortus, hic eſt: Ruben, Simeon, Leui, Iuda, Dan, Nephthalim, Gad, Aſer, Iſſachar, Zabu- lon, Dina, Ioſeph: Beniamin autem, qui nouiſſimus omnium liberorum Iacob fuit, non in Meſopotamia, ſed in terra Chanaam, poſt reditum ex Meſopotamia natus eſt. Quoniam igitur nato Ioſeph, continuò egit Ia⸗ cob cum ſocero ſuo Laban de reditu ſuo in patriam; inde palam eſt, Io- ſeph eſſe natum ſub finem decimi quarti anni, poſtquam lacob venit in Meſopotamiam, in quo finiabatur pacta quatuordecim annorum ſeruitus Iacob cum Laban:neque enim iuſta fuiſſet poſtulatio Iacob, ſi ante finem ſecundi ſeptennij abire voluiſſet..
24 Ortus porrò Ioſeph competens in decimum quartum annum poſt ad-
uentum lacob in Meſopotamiam, rationem annorum vitæ Iacob, multi- fariam notiſicat:& eſt quaſi clauis quædam Chronologiæ rerumad lacob
11 2
*
VERSV 25
Geneſas

— COMME NT. IN
Temipus urtus perti nentium. Nam loſeph natus eſt decimo quarto anno, quàm venerat
Tofeph bene 1* 8*....
hnn 7 facob in Meſopotamiam; cùm autem lacob puerit centum triginta anno-
0gnit, qu¹..
clauis Aads rum; loſeph tunc nonum,& trigeſimum annum agente, vt patet ex cap. eſis; neceſſe eſt, in ortu loſeph fuiſſe Iacob vnius,& nona-
2ſt. ad totius 41 45.47·Gen fermè cbro- ginta annorum. Hinc eriam liquet, quãdo lacob venit in Meſopotamiam,
Daezie ane, id eſt quatuordecim annis ante ortum loſeph, fuiſſe eum ſeptuaginta ſep-
ncden 4 Er quia ſeptem annis pôſt, cœpit filios generare, fuit lacob, cum primum vxorem cognouit,& filios generare cœpit, annorum octo- ginta quatuor, ſeprem nimirum aunis ante natum Ioſeph. Quando autem ex Meſopotamia diſcedens redijt in terram Chanaan, id eſt, ſex annis ab ortu Ioſeph, erat lacob ſeptem& nonaginta annorum. Quo tempore au. tem loſeph, annum decimum ſextum agens, venditus eſt à fratribus ſuis fuiſſe in eo tempore Iacob ſeptem& centum annorum neceſſe eſt. Ecce tibi, quàm multa concludantur ad Chronologiam lacob pertinentia, ex tempore ortus Ioſeph ſignato,& conſtituto in decimo quarto anno poſt aduentum eius in Meſopotamiam. Si porrò verum eſſet, quod prodidi
Fuſebius. Alexander hiſtoricus apud Euſebium lib. 9. cap. 3. Rachelem vixiſſe cun Iacob tribus,& viginti annis, inde poſſet probari, Iacob fuiſſe ſeptem,& centum annorum, cum ei natus oſt Beniamin,& hunc fuiſſe annis fexde. eim minorem Ioſepho,&, quod hinc conſequens eſt, in eo ipſo anno fuil- ſe ortum, quo Ioſeph à fratribus venditus eſt.*
tem annorumn
Ait illi Laban, Inueniam gratiam in conſpectu tuo: experi mento didici, quia benedixerit mihi Deus propter te; conm- ſtitue mercedem tuam, quam dem tibi.
VIRSV 27
—
OuSTDBRET Lector quanti ſit vir bonus,& Sanctus apud
Whue in—
ratia ſit vir s.....
ben apaud Deum: cuius videlicet reſpectu, ſæpe Deus etiam improbos Deum. 8 Varque impios homines ſecundat,& proſperat. Non erat igna-
rus Laban, quantopere res ſua familiari, fideli, ſedulõque ſer-
uitio lacob amplificata fuiſſet: ideirco obnixè cupiens retinere eum diu
tids apud ſe, dixit, Experimento didici, quia benedixerit mihi Deus proptey te.
Ergo bonorum hominum ſocietas,& conuictus, ſepenumero, etiam ma-
lis,& ſceleratis, magno bono,& præſidio eſt. Non erat Laban vſquequa-
que bonus,& erat inſincerus Dei cultor: ob domeſticam tamen conſue-
tudinem IJacob,& contractam cum eo neceſſitudinem, maiorem in mo-
Bonum docs- dum tocupletatus à Deo fuerat. Simile eſt, quod infra Geneſis 3 9. ſcrip-
meutum. tum eſt, Benedixiſſe Deum domui Ægyptij propter Ioſeph. Prudentis ggi⸗
tur Hatris familiâs fuerit, in deligendis famulis, aut conuictoribus,& con-
Chn tubernalibus„quoad eius fieri poſſit, exploratæ probitatis,& pietatis ho- Nenophaãtem mines eligere„Per quos Deus res, 8⁵ negotla ſua ſecundet,& proſperet. obſer manda Veriſſimum enim eſt, quod Cyrus dixit apud Xenophontem libro 2. Fie-
ſententia. xi non poſſe, vt domus illa bene adminiſtretur, quæ improbis ſeruis vta-
tur. Viderur autem in ſententia huius loci deſiderari aliquid, quo ſtper
ecta
—

aief häemmſhe cpf generni Ahos ge 5— œpit, un ms ante na dleph und mterr(n ilcd nagma m. Qoorm um agens, de ekha centum en mmneccſet d Chronoli& i acoh genn conſtiuto ii ³⁴. mo Crn n. Si portô*⁵ß della, gan um lid.9. ch. RKachelemmul epollet prol e vodfulecn K Beniamin Duic kuſſem inc conſeq rtincoijan enditu eſt. ratiam in Wfecu m Arxerit milh us pey uam dem 4
„
Kdot quanuiſſt ve 4 ce telpe tu. Ndna 1 dlü 96 ſecundat, hen 4 Hete ken nn. 3 1 09 odnn 1 Snn u——. A wia hed AKAn, K muich— denunela, ,KC. 1 ietld lam ms nbc—
“——
fecta: hoc nimirum: Mane apud me: Vt ſit hæc integra lectio: Inueniam gratiam in conſpectu tuo:mane apud meʒexperimento didici, quia bene- dixerit mihi Deus propter te. Quod ſi non lubauditur illud, Atane apud. me Legenda ſunt per parentheſim illa:(experimento didici, quia benedi- xerit mihi Deus propterte) vt ordo lectionis ſit: Inueniam gratiam in con-
ſpectu tuo: conſtitue nercedem quam dem tibi. experimento enim didici, quia
mac 6 benedixerit mihi Deus propter te. Atque hoc, quod diximus, euidentiùs cer- nitur in lectione Hebraica, quæ ſic habet: Si inueni gratiam in oculis tui⸗
&ο. Hic enim neceſſariò, vel ſupplendum eſt illud, Mane apud me, vel vt
diximus, intermedia, legenda ſunt per parentheſim.
26 Caæterum Græca lectio huius loci, obſcuritatem habet: talem enim red.
dit ſententiam, Si inueni gratiam coram te, auguratus ſum viique; benedixit enim me Deus in tuo ingreſſu. Auguſtinus in locutionibus in Geneſim, huiuſmodi citat ex Græco, lectionem huius loei, Si inueni gratiam ante te, auguratus eſſem: benedixit enim me, Deus in intrvita mmo. Et ſubdit: Non vi- detur, inquit, conſequens quod hic dicendum fuit: Si ieniſſem gratiam ante te, auguratus èſſem. Non autem dicitur: Si inueni. Ordo autem eſt: Si inueni gratiam ante te,permitte me augurari. Sic enim d rit: anguratus eſſem., quaſi diceret, ô ſi auguratus eſſem, id eſt, ad bonum auguriumte in do- mo mea haberem. Hæc Auguſtinus. Græcæ igitur lectionis hic eſt ſen- ſus; Si tibi charus ſum,& quod cupio, abs te impetrauero: auguratus vti- que ſum, id eſt, habebo id optimi augurij,& auſpicij loco, vel putabo me optimo augurio recepiſſete in domum,& familiam meam, vel, augura- tus ſum fore me fortunatum, ſi tu diutiùs apud me fueris meaſq́ue res ad- miniſtraueris. Sed vnde iſtam lectionem habuerunt ſeptuaginta: ex vet- bo nimirum Hebræo ambiguo, multarum que ſignificationum. Etenim verbum Hebræum Nahas variè à ſeptuaginta,& àS. Hieronymo verti- tur: alicubi enim, Experiri,& vſu percipere ſignificat, alicubi autem au- gurari: hinc ergo factum eſt, vt quod Hehraicè eſt in hoc loco Nihasti, Hieronymus verterit, experimento didici. Septuaginta auguratus ſum. Sed probabiliorem eſſe Latinam tranſlationem, conſtat etiam teſtimonio do- ctiſſimorum Hebræorum. Si quidem Aben Eſta interpretans verbum Hebræum, Nihaſti, inquit, hoc eſt, quaſi tentaui,& probaui. Origenes an- notauit, verbum illud, auguratus ſum, eſſe verbum profanum,& à fideli- bus Dei cultoribus alienum. Non eſt, inquit Scriptura, augurium in Iacob: Sed Laban, quia erat Gentilis, dixit anguratus ſum, quaſi alienus ab inſti- tuto Iacob. Explicatiùs hoc ipſum Theodoretus Quæſt. 86. in Geneſim; exponens enim illud quod dixit Lia Verſu 10. nato ſibi ex ancilla filio Gad, Feliciter, pro quo Græcè eſt cum fortuna, vel cum bona fortuna, hoc ine quam, exponens Theodoretus, ſic ait: In Scriptura, piorum hominum di- uinæ inſtitutiones, Spiritus ſunt eloquia: Reliqua aurem verba, hiſtorico more proferuntur. Non ſoluùm igitur ſermo ipſe ſpectandus ęſt, ſed etiam quæ loquitur perſona: porrò verbum fortuna non eſt verbum lacob, ſed vxoris eius Liæ, quæ in impietatibus fuerat à parẽrihus educata,& parum in diuinis inſtituta. Sic& pater eius dixit: Auguratum ſum, cum diuina lex
prohi
§ Augaſs.
Aben Eſra.
Origenes.
Num. 2 3.
Theodore

Vrg. zb. 8. G
272 COM ME N Peut. 1g. prohibeat augurijs vri: nemo igitur putet, t turæ. Moſes enim vt qui ſcriberet hiſtoria
ales ſermones eſſe diuinæ Seri- m, verba impiorum inſeruit, ſi-
Exn7 cut Pharaonis blaſphemiam dicentis: Non noui Dominum. Qui non eſt
ſermo diuini Spir
S. Auguſt.
Geneſin
VERSV 30
itus, ſed Regis impijſſimi. Sic Theodorertus. Similia ſuper verbo fortuna reperiet Lector apud§. Auguſtinum quæſt. 91. in
Benedixit tibi Dominus ad introitum meum.
SWRo illo ad introitum meum Hebraicè eſt ad pedem meum, vel,vt?7
8 vertit Pagninus, ad ingreſſum pedis mei, quomodo etiam verte- rruunt Septuaginta. Eſt autem Hebraiſmus; ſignificans ad in- gvreſſum meum, vel, ad præſentiam meam, ſiue aduentum meum. Bene igitur Hieronymus Hebraiſmum cõuerrit in conſuetam La-
tinis locutionem: ex iſto Hebraifmo prouerbium manauit, non modò vh-
Prouerbium Homo bons cui de felici alicuius aduentu loquimur.
tatum apud Africanos„ſed etiam à Larinis vſurpatum; Homo boni pedi
Et item, ſecundo pede venire zid
pedis. eſt propitium eſſe, fauentémque. Afri tempore B. Auguſtini, ralem homi- nem appellabant Namphanionem, id eſt hominem boni pedis. Extat intet
8.Auge. Epi ſtolas Auguſtini Epiſtola 43. cuiuſdam Maximi Mileuitani hominis Ethnici,& nobilis Grammatici, indignantis Chriſtianis, quòd quendam archimartyrem Namphanionem, omnibus dijs gentium anteferrent. De-
ridet autem in primis nomen illud Namphanionis. Cui reſpondens Au-
guſtinus Epiſt. 44: miratur, cur Maximus
homo Afer Punica nomina de-
ridiculo haberet. Nam ſi vocabulum, inquit, interpretetemur, non aliud certè ſignificat, niſi hominem boni pedis, id autem eſt, cuius aduentus ſit fauſtus,& felix;ſicut etiam dicere ſolemus, ſecundo pede introijſſe, cuius introitumn proſperitas aliqua conſecuta ſit. Euander cuçm Herculi ſacra fa-
10. Æneidooc. Et alio loco magnam Deotum matrem
ceret, inuitat eum, vt ad ea ſecundo pede venire velit. Et norse tua devter adi pede ſacras ſecundo,
inuocans: vt Phrygibus propi-
tiata adeſſe vellet, ſecundo pede id fieri poſtulat; Pbrygibufque adſis pede dina ſecundo.
Ruperti Al-
Non eſt prætereunda, quam ſuper his verbis pulchrè tractat Rupertus⸗
legoria. allegoria. Quid, inquit, habebat hie m andus, antequam Chriſtus venireté uſd, niſi modieum legalis ſcientiæ, quam& pauei nouerant, modicuùm-
que carnalium ceremoniarum, quarum
ritu vmbrarieo perpauci vnum
Deum verùúmque colebant. At nunc diues(poteſt Chtiſtus iure mundo dicere) effectus es, benedixirque tibi Deus ad introitum meum. Verè di-
ues effectus eſt mundus vniierſils præc dixitque Deus ad intròitum Chriſti E ilij
li, qua& primò illis omnia petcata edndonauit licèt p
abeant,& conuertantutf poſt Saranam)
tulit Spiritus ſancti. Sie Rupertus libr. 7. Commentari
capite 37.—
lara vhius veri Dei notitia: bene- ſui, omni benedictione ſpiritta⸗ letique retrorſum & deinde multiplicia dona con- iorum in Geneſ.
Iuſtum

B adiur Anmeun
m Hedraic 1 dpeumma lem pedirt uomodociu autem ledi An ögnücn
. 4 Drrlenn. 4 4 n 4 am, Lue dn
“. 4 KAMRalmam mm coclorr Mo
ptouerbid as dauit aonm Lnsvüm²m lim h
umut. Etith runddo wiem
fritempora„ gultni,ua ¶
ideſt homit Tuonipedäh uiuſdam MA 3 Mleuum. dignantis( k. mis, qubi
*
um, mnquu. etetewal j pedis, d ecſhcliba- ſemos ſecd Kheceitm ſccuta ſit. kut Ecam keral do pede venif 4
Lers ☛
4 RM. „matrem inud Kr 7
d geripoſtull
4 “ 4 cm,
4 6 Ped.
„ 4 te 1m ſccuna * 5 ebis vef
„mundu 1
dnu Preico Tn 8 JhtiltW
* N 6 eod. Des2d 8 un, 1 r 110 3 1 4 „ 2 pedchoh ri kEu 1e tpletches — 1
82 0
GENESIS CAP. XXX. 273
uſtum eſt igitur, aliquando prouideam domui meæ. Veus. 3o.
LEnkarcn eſt, gt nunc quando faciam ego etiã pro domo meat — debraiſmus eſt, Domum ponere pro familia, progenie, po- 9 8... 2 ³ 1 1. C— 4 4
teritare; Sic populus Hebræus dicitur domus Iacob, pfalmo„ ownine
113. In exatu Iſrael de ᷣ½ pto, domus Tacob de populo barbarg. Demus ſigui.
—=
Et Iſaias cap.. A adite domnus Dauid, ſignificans poſteros Dauid: Similiter fcetor indcri-
pturis e apud Ariſtot elẽ 2 Xenophontẽ
etiam loquuntur Latini: nam Virgi lius Aſſaraci domum, appellauit poſte- ros eius Troianos, vnde oriundi erant KRomani. Ariſtoteles in Oecono- micis, nomine domus comprehendit homines eius habitatores,& pof- ſeſſionem eorumm. Et Xenophon in Oeconomicis, Quid tandem, inquit, nobis videtur eſſe domus? nunquid ſola habitatio? annon etiam quæcum- que quis extra domum acquiſiuit,& omnia nomine domus cenfenda e- rant: nam etiam ſi non ſint in ciuitate, quæ dominus habet, quæcumque tamem poſſidet, ea vocantur domus eius. Si gnificat igitur Iacob, ſui officij eſſe prouidere domui ſuæ, id eſt, familiæ, quę conſtabat quatuor yxoribus .
1
& vn cim liberis: eratque ipſe iã grandæuus, iam nonaginta annos tranſ- greſſus: Cuius intererat, tot filijs non ſolùm in præſens;ſederiam in futu- rum conſulere lorumverborum allegoriam talem exponit Kupertus li- bro ſeptimo Commentariorum in Geneſim cap. 37 Quænam, inquit, eſt dom us Chriſti, niſt illa domeſtica eius familia, quæ altari deſeruit,& de ſacramentis ſpiritualibus rationales plebium greges paſcit? hic eſt ordo A poſtolicus, ſacerdotaliſque, ac Leuiticus qui priùs gratis feruiuit, annun- cians Euangelium regni Dei, non ſolum gratis, ſed etiam periculosè, reci- piendo ſcilicet mala pro bonis:donec Lia pariter& Rachel Chriſto con- lungerentur, id eſt, vtriuſque, actiuæ ſcilicet,& contemplatiuæ vitæ varie- tates, per orbem terrarum in ordinibus ſuis multiplicarentur. Tandme ad ipſum Laban, id eſt, ad ipſos mundi Reges-Imperatores, cæteroſque Principes, ac ſummos hominum abundantia gratiæ peruenit. Iuſtum igitur fuit Chriſtum, aliquando prouidere domui ſuæ, id eſt, de Regum palatijs, de Principum prædijs,& theſauris ſuas Eccleſias ditare, vt eſſer, vnde haberet ſufficientiam in vſus neceſſarios altari ſeruientium: in vſus pauperum, ac peregrinorum: in reſtaurationes Eccleſiarum, velcœmete- riorum.
Ruperti Alle goria.
Gyra omnes greges tuos,&ſepara cunctas oues varias,& ſpar- ſo vellere,& quodcumque furuum& maculoſum, varium- que fuerit, tam in ouibus, quam in capris, erit merces mea.
VERS. 32.
Va ab hoc loco ad finem vſque capitis huius ſequuntur,
multifariam habent perobſcuram ſentenriam, nec facilẽ ex-
plicatum, tam in ſcriptura Hebraica„quèm in tranſlarione
Cræca& Latina. Verùm enarratio huius loci poſita in Tradi- Comm. in Gen. Tom. 4. mm

274 OO MMENT. LN Atrionibus Hebraicis in Geneſim à B. Hieronymo„ſatis boni Commen- v tarij Vicem præſtare Léctori poteſt. Ad hunc autem modum ſcridit Hie- ronymus: Multum apud Septuaginta Interpretes confuſus eſt ſenſus,& vſque in præſentem diem nullum potui inuenire Noſtrorum, qui ad liqui dum, quid in hoc loco diceretur, expon eret. Hæc autem videtur eſſe ſen- tcentia: Vis, inquit lacob,me ſeruire tibi etiam alios ſeptẽ annoss? fac quod poſtulo. Separa omnes diſcolores& varias, tam oues, quàm capras,& tra- de in manus filiorum tuorumtrurſumque ex vtroque grege alba& nigra pecora, id eſt, vnius coloris da mihi. Si quid ex albis& nigris, quæ vnius coloris funt, varium natum fuerit, meum erit: ſi quid verò vnius coloris, tuum. Rem non difficilem poſtulo;tecum facit natura pecorum, vtabba ex albis,& nigra naſcantur ex nigris mecum erit iuſtitia mea, dum Deus humilitatem meam reſpicit& laborem. optionem datam Laban libenter arripuit;& triũ dierũ iter inter lacob& filios ſuos ſeparauit, ne quis exyi cinitate pecoris naſceretur dolus. Iacob porrò nouam ſtopham commen- tus eſt,& contra naturã albi& nigri pecoris, naturali arte pugnauit. Tio enim virgas, populeas, amygdalinas,& mali granati(quanquam Septu- ginta, Styracinas,& nucinas,& plataninas habeant) ex parte decorticatas, varium virgarum fecit colorem: vt vbicumque in virga corticem reliquſ ſet, antiquus permaneret viridis color; vbi verò tolleret corticem, color candidus panderetur. Obſeruabat ergo lacob, quo tempore aſcendeban- tur pecora,& poſt calorem diei ad potandum auida pergebant,& in eo tempore diſcolores virgas ponebat in canalibus:& admiſſis arietibus& hircis, in ipſa potandi auiditate, oues& capras faciebat aſcendi: vt ex dupliei deſiderio, dum& auidè bibunt,& aſcenduntur à maribus, tales fœtus conciperent, quales vmbras arietum& hircorum deſuper aſcen- dentium, in aquarum ſpeculo contemplabantur: ex virgis enim in cana- libus poſitis, varius erat etiam imaginum color. Poſtquam autem hati fuerant hœdi& agni varij& diſcolores, ex albis& vnius coloris gregi- bus; ſeparabat illos lacob,& procul eſſe faciebat à priſtino grege. Si qui autem naſcebantur vnius coloris, id eſtalbi ſine nigri, tradebat in manus filiorum Laban. Sic Hierony mus. Ergo pacti inter lacob& Laban,& itẽ artis& induſtriæ, qua vſus eſſe dicitur Iacob, vt breuiter& ſummatim di catur, hæc eſt ſententia: Propoſuit lacob conditionem hanc ſocero ſuo Laban,vt mercedis loco acciperet è grege, quem paſturus erat, pattus omnes verſicolores,& varios. Laban accepta libenter conditione, ſepa- rauit à grege quicquid erat varium,& diuerſi coloris, tradens curæ filio- rum ſuorum: vnicolorem autem gregem, reliquit lacob paſcendum. Hoc artificio vſus eſt lacob, vt è grege vnicolore ſibi tradito, verſicoloria nat- cetentur. Nam virgas partim detracto cortice, partim integras, ac proin- de partim albas, partim virides,& ſubnigras, ouibus potatum venientibus in canalibus propoſuit, vt diuerſum virgarum colorem oculis hauriétes, diuerſos iridem fœtus conciperent, ac parerent. Quod etiam euenit,&
præter opinionem Laban, mirandum in modum ditatus eſt Iacob. Sed quod§. Hieronymus in ſuperioribus verbis dixit, promiſiſſe h erur
—
aaataetättättättätte

Nas dum gäa
3 ece
——
u regeät
Kquideral
deum ertt: ſi e h zuna
— decaum, Smecum erit N nc an tem. oponen u Ladah 0& flios ſud a ä ncad portò ud fa opunm i pecocis nat N te dup „& mal gran man taninas hadex †(wnetern rbicumque i Ei corttmr Lor; vbi verôſ AItcondcn ergo lacob, q= Nohot ie dpotandum 2d K. nedm. ain canalibus fn oucs& captad u¹ lcn bunt, Kaſcet Al Inn
. deihr. s arietum& e celh
4
gremplabantut K tgs enr ½] 9
waginum cot e
AoreX, exd n co
8*. b 2 Dnoxe
Kulelle 4ClEO 1 8
deſtalbbiüne ☛ radebr“.
.“²“ 4 1
— 1 bK lb r dacti m
68 Eryo pac 1.
S 4
dcitur acod nln „ ond A dar. dec. O Eru 1 Se 1 cndtnr — 1— d uc Iw X“
1 ue b Rl ex-l rebad 4 retie — 0 W † 1
ucolote prn 1
zermctocotle rrom 1
4& ſaboigiu 4. rocu 3
om vrPr geuns
tentac ſatee i Schklu 1
31
GENESIS OCAP. XX NX. 275
ſeruiturum ſe Labã alios ſeptem annos, vnde acceperit, equidem neſcio
Nam verba lacob ad Laban, quæ hoc loco refert Scriptura, huiuſmodi faerunt:Si feceris quod poſtulo, iterum paſca m,& cuſtodiaan pecora iua. No n dixit Iacob, paſcam ſeprem annos: ſed paſcam iterum. Verum, quia Iagoh priùs bis cuſtodierat gregem Laban,& vtroque tempore, ſeptẽ annis ꝑro duabus vxoribus; Idcirco S. Hieronymus illud(Irerum)interpretatus eſt, ſoptem annos. Sed videtur iſta interpretatio pugnare cum ipſo enentu, ac veritate hiſtoriæ. Siquidẽ infra Gen. 3. apertis verbis dicitur,&xtremam hanc ſeruitutem lacob, non fuiſſe niſi ſex annorum. Hac ſunt enim ver- ba lacob expoſtulantis cum Laban: Per viginti aunos ſeruiui iki, quatuor- decim pro iiabus,& ſex pro gregibus tuis. Sed reſponderet Hieronymus, tals quidem fuiſſe primum pactum inter lacob& Laban, vt ipſe dixit; ſed lacob, compulſum iniquitate Laban, per ſummum nefas& iniuſtitiã, fepenumero commutantis pactam mercedem;tum etiam filiorum eius aduerſum ſe maleuolentia, inuidia,& malignitate incitatum noluiſſe fini re ſeptennium: ſed expleto anno ſexto diſceſſiſſe. Atenim facit cõtra hoc, quòd Laban vbi fugientem Iacob conſecutus eſt, inter æa, quorum ag- cuſauit eum, de non expleto ſeptennio ſeruitutis, vti conuentum inter i- plos fuerat, verbum fecit nullum; quod in primis tamen exprobraſſet ei, I fuiſſet in pacto. Verùm miſſa hæc faciamus,& perpendamus verba Scripturæ, quæ ſupra propoſuimus ad explicandum.
S. Hieronymus in Traditionibus Hebraicis in Geneſim, talem ex He- 2¹bræo citat huius locilectioné: Tiaſibo in vniuerſo pecore tuo hadie: ſepara in- de omne pecus varii& diſcoler:& omne pecus vnius coloris in agnis,& Variaä
C diſcolor in capriserit merces mea. Sed proculdubio illud: Omne pecus u- nius coloris in agnis, mẽda nõ caret cũ pugnet cũ ipſa ſententia,& ſit cõtra pactũ, quod Iacob inire voluit cum Laban. Quare pro illo: Vnius celoris, legi potiùs deberet Varij coloris. Pagninus, ad He braicæ lectionis ſenten- tiam, ſic eſt hunc locum interpretatus: Tranſibo per omnes pecudes tuas ho- die, remauendo inde omne pecus punctis paruis reſpen fum; as perſum maculis latis,& reſperſum pundtis in ca pris, erit merces mea. Græca tranflatio, ic ag verbum habet hoc loco: Tranſeant omnes oues tuæ hodie,& ſépara inde amnem ouem fuſcam in ag nis:& omne ſubalbum& ſparſum in capris, erit mihi merces. Miror cur folum in tranſlatione Græca mentio facta ſit ca- prarum verſicolorum? quaſi hæ tantùm,& non item oues, pertinuerint ad mercedem lacob,& ad pactum quod fecit cum Laban, cum hoc manife- ſtè contrarium ſit narrationi Scripturæ, tam iuxta lectionem Latinam, quàm Hebraicam& Chaldaicam.
32 Caterum quò planior ſit& apertior ſententia, per partes ver-
ba hæc pertractemus. Separa cundtas oues. Hic nomine ouium, imelligere
oportet tam fœminas, quàm mares, id eſt, etiam arietes, vt ex ſfubſequenti
marratione manifectum eſt. Nimirum, eadem cauſa eſt, quin etiam maior,
vt color paternus ſit in prole, quàm maternus: ſiquidem paternum ſemen
principalius eſt in generatione prolis,& vis actiua quæ format fœtum,
& fingit ad omnem figuram vel colorem, in ſemen virile deriuatux mm 2
ten B. Hiero ny.
O- Excutitur ſen
tia quadaã

276 1 CO MME N T. IN otius, quàm in muli ebre, quòd vicem gerit materiæ magis quàm agen- tis,& mobilis pétiùs quàm mouentis. b— Quatuor autem ponuntur hi delicet, eſſe varias,& ſparſo vellere,& maculatas,& furuas ſiue fuluas Va riæ oues dicuntur, quæ habebant quaſi virgulas quaſdam albi coloris vel nigri, ita vt totum fermè corpus circumdarent,& quaſi cingerent. Dicũ- tur ſparſo vellere, id eſt, pleno véellere maculis paruis diuerſorum colorũ; & hoc differt à vario; quòd varium habet diuerſitatem colorum, vt dixi- mus, in modum lineæ per tranſuerſum circundantis; ſparſo autem vellere eſt, quod multifariam paruis quaſi maculis notatum eſt. Quanquam apud Hieremiam cap.xiij. varium ponitur pro multigenis coloribus, quaſi ma- culis varijs diſtin ctum in illis verbis: Si mutare poteſt Aethiops pellem ſua es ſuasʒ& vos poteritis benefacere,cum didiceretis mal.
aut pardus vayietat lls
Vatietates enim pardi, ſunt diuerſa genera colorum, quaſi paruis macu ſimilia. FEuruum idem eſt ac nigrum, nam furuæ hoſtiæ dicebantur Ethni cis Romanis, quæ erant nigri coloris: quod genus hoſtiæ Dijs inferis gra. tiſſimæ purabantur. Sed quia furuum ponitur pro eo, q uod eſt diſtinctm à perfectè albo, vel nigro;neceſſe eſt intelligere nomine furui, non per- fectè nigrum: non enim tantum voluit Iacob ſeparari àgrege;& tradiin poteſtatem Laban pecora varij coloris, ſed etiam quæ non erant tota per⸗ Tälaa⸗ ehen fectè vel alba, vel nigra. Alij Codices habent fuluum,& ſic legit Thoſta- Tſe. tus. Fuluus autem ccior, vt eſtapud Gellium libro z. cap. 26. videtur de
rufo atque viridi mixtus‚ in alijs plus viridis, in alijs plus rufi habere. Sic Poëta verborum diligentiſſimus, fuluam aquilam dicit,& Iaſpidem ful- uum,& fuluos galeros,& aurum& arenam,& leonem,& æs, fulua. Se- ptuaginta fuſcum dixerunt, quod eſt ſubnigrum,
Furuus color.
In Hebræo ſunt tres voces, Nachod, Talu,& Hum. Nichud, p unctum, 3
ſiue ſtigma, ſiue paruam maculam diuerſi coloris ſignificat: Vnde Na- chod dicitur animal album, habens veluti paruas waculas nigri coloris: vel contra animal nigrum habens quat maculas,& velut puncta quædam alba. Tualu, dicitur animal maculoſum, ſed quod maculas habet latas,& tanquam fruſta quædam diuerſi coloris. Hum. poni ſole pro fuluo,& ru- fo,& fuſco, interdum etiam proni gro: deſcendit enim ab Hom, quod ca- lorem ſignificat, quia calor,& nigrum& rufum,& nigrum declinans
, 5.—. 2 ad rufum ſolet facere. Paulò aliter Oleaſter; Dicunt, inquit, tam He- 1M 8 3— 3. 8 1.. 6 bræi, quàm Noſtri, N. achod, ſignificare punctatum,& maculis paruis tei- . 1.. 1-. 4 erlum; alu verò, magnis maculis notarum. Sed ſi radices iſtarum vo- cum ſpectes, deprehendes oppoſitum eſſe: Nachod enim, fignificat ma- culoſum, ſiue paruis, ſiue magnis maculis: Talu verô punctatum, ſeu par- uis punctis reſperſum Er hoc probat ipſe ex multis Scripturæ locis. Poteſt etiam. inquit, Nachod, ſignifieare cinctum, ſeu eingulo maculæ circum- datum. Ergo ſenſus huius loci, am ſeeundùm Latinam, qu am Hebraicam
8— 4 5 11⸗ 4. X. 3
Lectionem, hic eſt: Separa à euncto grege pecora varijs coloribus, veltan- quam punctis,& patuis maeulis norata, veltanquam latis. mnaeulis& fru- ſtis diſtincta, ſiue circumdata,& item fubnigra,& ſubrufa:& hæc, omnia I trade
enomina diuerſorum colorum gregis vi 32
34

½ dmerſger duuerſot üSm nn
8 maculatas& 1
nercksn zne
numna ia emac e dua
ra diene ader dwerlna lormmt um citcundean M)annen mculs notu 4 dengen rp dmultigeni 1e d i mutart fott unfele
1
nuu benefaces&vuucnm,
—
1
1
— —
genera colotus& pnüa
n,nam turux be E cedun aquod genus J e)p un m ponitur proò MPletän intelligere fcum tlacob ſepat E itege at ſed etiam q exnn
* adent kuluck Pak
umaqulam ☚ Klht 2 renam,&lc* KA
drum — Tals, MN Gehn colol teet. dr baruss Sgc ulas,& 1= puc
11 rutum d *† 1* 1 1 l ſ — 1 4 t 4— 1 A e ulb aunctaotf— um. 5. amn Hance T.. Nacd 0 An G nu d Kauln c4 nrebo .* w u „acld, 4 8„ e 6 er n im ac dl. Jolb0 „cott 1 5 Fe t Kh h, Ne ¹ 1 el.” 9
GENESIS CA D. XX X. 277 trade paſcenda tuis filijs,& ſeruis: mihi autem ſoluùm relinque, quæ fue- rint tota perfectè vel alba, vel nigra. Ex his porrò, quæ naſcentur ſimili- ter alba vel nigra, tua erunt; quæ verò diuerſi coloris, mihi erunt loco mercedis.. ö
34 Diodorus præceptor S. Chryſoſtomi, adnotauit(er eitatur in Catena) in Meſopotamia candidas oues& nigras capras; potiſſimùm exquiri,& magni fieri cõſueuiſſe:in palæſtina verò verſicolores: quare quod cõtigit Iacob, Deo operante factum eſt in emolumentur reius, qui mox reditu- rus erat in Palæſtinam. Verùm, dicet aliquis, cur hic ouium tantùm& ca- prarum fiat mentio, quaſi hæc rantùm paſceret& cuſtodiret Iacob, non autem boues, equos,& camelos nominet: cum ramen hæc lacob habuiſ- ſe, in extremis verbis huius capitis proditum ſit. Ve äm Iacob non acce- pit paſcenda& cuſtodienda à Laban niſi ſupradicta animalia, oues dico, &arietes, capras& hircos: cetera Verò animalia, quæ habuiſſe dicitur Ia- cob, non à Laban accepit; ſed ipſe ſibi comparauit. Nam venditis anima- libus, quæ ſibi ex pacto mercedis loco in credibili copia obuenerant, emit boues, aſinos& camelos: quæ poſtmodum eius induſtria, ſed potiſſimùm Dei benignitate, mirandum in modum propagata ſunt.
Reſpondebitque mihi cras iuſtitia mea, quando placiti tem- Vnns. 33. pus aduenerit coram te:& omnia, quæ non fuerint varia,& maculoſa,& fulua, tam in ouibus, quam in capris, furti me- arguent. b 41
Ro illo: Respondebit mihi institia mea, G ræcè eſt; Exaudiet ne iuflitia mea. Id eſt, exaudiri me faciet apud Deum; ſic in⸗ — erpretante Auguſtino in Locutionibus in Geneſ. Pro verbo, e pondere, Hebraicè eſt verbum ana, quod& reſpondere ſi- gnificat,& teſtificari, fiue teſtimoniũ perhibere. Eſt igitur ſéſus: Tuis ipſe ulis videbis euidẽter, cum tempus mercedis meæ venerit, quàm copio- 8à Deus remuneraturus ſit iuſtitiã meã; id eſt, quia ſincero animo, bonaq; fide, magnaq; cura,& diligentia ſeruiã tibi. Veliuſtitia Iacob non eſt refe- renda ad copioſam mercedem, quæ ei ventura erat; ſed ad innocentiam, & integritatem eius: quòd lioet duriſſimã conditionem feciſſer cum La- ban; attamen nihil in grege ſuo reperiendum eſſet, quod non ex pacto ad ipſum pertineret. Huc enim ſpectat quod ipſe dixit: Si quid repereris in a-
nimalibus, quæ ad me pertinent non diuerſi coloris, vt inrer nos conuentum eſt,
furii me argve,& ego furti pœæna ubiacebo. S. Hieronymus in Traditionibus S. Hieronym. Hebraicis in Geneſim, ſic enarrat hunc locum: Tecum facit natura peco*
rum, vt alba ex albis,& nigra naſcantur ex nigris, mecũ erit iuſtitia mea;
dum Deus humilitatem meam reſpicit,& laborem.
36 Sed fingulatim expendamus verba: Reſpondebit mihi. Nonnunquã in Rerpadere pro
.. 2. 3 2 eo quod eſt Scriptura verbum, Respondev idem ſigniicat, atque reddo quodmerit. 2νοe es.
& debitum eſt, ſiue præmium ſit, ſiue pœna. Et ideirco dicitur, iniquitas„iam pro me- alicuius reſpondere ei, cùm Deus irrogat pœnam iniquitati&ſus debitam. nitu. mm 3

278 CO MM EIN T. IN
Ad hanc ſententiam legitur Iſaiæ 59. Multiplicutæ ſunt iniquitates noſtr⸗
coram te,& peccata noſtra reſponderunt nobis. Et apud Hiere. ca. 14. Si iniiji.
quitates nostræ reſponderint nobis.Itaq; reſponſio iniquitatis vel peccati, eſt
irrogatio pœnæ debitæ peccaro: reſponſio autem iuſtitiæ, eſt Dei
benignitas remunerantis iuſtitiam gnificatio it
terra perinde vt curata,& culta,& ſeminata ab illis fuerit, itar
vel benignitate, vel malignitate fructuũ. Huius ſignificationis exemplum
Tirgilium. habes apud Virgilium 1. Georg. an. Illa ſeges demum votis re ondet auari
Agricola, bis quæ ſolem: bis frigora ſenſit,
Sequitur vox illa eræs. In Scriptura ſunt hæ tres voces, heri, hodie, raun habentes ſignificationem. Nam heri ſignificat omne tempus
peculiarem præteritum, hodie tempus præſens,& nonnunquam ipſam æte
fauor
‚vrt meritum eius eſt. Videtur porrò ſi- tiuſmodi eſſe metaphorica,& ſumpta ab agricolis; quibus
eſpondet T
rnitatenn
cras tempus omne futurum deſignat. Vnde illud Pauli ad Heb. 13. Io Christus heri,& hodie, ipſe& in ſacula. Vult ergo Iacob dicere, non ſolum
fuiſſe ſe iuſtum per quatuordecim annos quibus antea ſeruierat Labu
ſed etiã poſt initum pactum, iuſtitiam ſuã qua ſeruiturus illi erat, fore ei ipſi conſpicuam. Quando placiti tempus aduenerit: Placitum vocat, paci- Kconuentum inter ſe& Laban, cuias placiti exequendi tempus etatii tempore generationis nouorum fœtuũ ex ouibus, vel capris. Tunc enim adueniebat Laban,& quæ ex albis, vel ex nigris orta erant alba& nigra, ſibi ſumebat:quæ verò non ex toto erant, vel alba, vel nigra, ea merceds
loco, relinquebat genero ſuo lacob.
Suomodo la Mirabirur fortaſſe quiſpiam, quomodo lacob cùm fuerit vir ſanctiſſi. odola- 1. 3 1— 4 1 Ouomot mus predicer ſuam iuſtitiam. Iuſtus enim, vt inquit ſapiens, accuſator eſt ſui
— 3„ cod citra iactæ tiam pradica⸗ nerit ſuam iu- rare ac prædicare inſtitiam ſuam,& hoc nec faciunt Sancti vir
1—. 1....— non eſt autẽ laudator. Sedenim aliud eſt præcisè,& abſolutè commemo-
i, nec fecit
ſtit iam. Iacob: aliud eſt memorare iuſtiriam ſuam quantum ad aliquid, vel quan-
tum ad crimina ſibi obiecta, purgando ſe ab illis, vel quantum
ad aliquid
8A—.. 9 4* à ſe factum, demonſtrando non maligne, nec iniquè, ſed ſincerè& recte
factum eſſe. Idem ſæpius feciſſe Dauidem multis in pſalmis te 8. H'eronym. Audiat Lector S. Hieronymum in Epiſtola 13 5. quam ſcripſi
ſtatum eſt tad Suniã,
& Fretelam: Nam commemorans illa verba Dauidis ex plalmo 7. Tudi-
ca me Domine ſecundim iustitiam meam, ſubdit hæc: nec videa
tur cuiquiã
temerarium, quòd iudicari ſe poſtulet ſecundùm iuſtitiam ſuam; cum,& ſequẽs verſiculus hoc ipſum confirmet: Et ſecundum innocentiã mea ſuper me. Et pſalm. 16. hoc ſit exordium: Exaudi Domine iuſtitiam meam:& in 17. fimiliter dicat: Rerribuet mihi Dominus ſecundum iuſtitiam meam, C
ſecundum puritatem manuum mearum reddet mihi: Et pſalmo animam meam, quoniam ſanc᷑tus ſum. lacob quoque loquitur in exaudiet me oras iuſtitia mea. Sic Hieronymus. Iacob igitur præ
8 5. Cuſtodi Geneſi Et dicat iuſti-
tiam ſuam, non quà putaret ſe abſolutè iuſtum coram Deo, ſed quã fide:
liter, ac fincerè, atque innocenter ſeruiturus erat Laban,
Au

INII
. 6 1 b
59. Afalnph.— W eene e denen eEMNESISCAD EXX„„
flamn Bea 8 E C V N D A b D 8 P V T A I 1 O.
An laudari pofit iustitia Iacob in eo quod egit cum Laban.
wcai Runs arcuüer Fuper Verbus illis iam expoſitus„ Thendtt auani Reſpondebit mihi cras iuſtitia mea.
, bu8 e lptura lunt br d ces ſenn 38
2Ox videtur iuſtè egiſſe lacob cum Laban: immò verò multuͤm ei per fraudem nocuiſſe. Nã cum accepiſſet à La- ban paſcendum gregẽ vnicolorẽ, ille artificio ſuo fecit, vt
*
9
dem. Nam ba 5 ücaonn S n3, X nonnun flmam— 8 2 ſi ca ipſa fer b ſ derr ſade ila eaia e NNe eo non vnicolores ſœrus,ſich tlararalpla ere zonno o. leala Vülterg zarem rentur, ſed verſicolores; magno Lilere 80 detrineno 95 ccttſi laban-Kupertualh7lſe wnnhe, derhaadcheue n he Tas wnhtan ttiam luã quaſ wWillef ipſam quæſtionem, trackans la Ven 2 re e⸗ 1410 Lo glacob emnu AMuenen 1 tum or Wne; lea ſcribens Ilie am derlee— lle ee 87 1 dn 10N has noma ultitia Cnelcelhondlerir. Auſd enim ille eeite donne diroP dam nnen cuics placiti commentatus eſt?& contra naturam albi& nigri pecoris, naturali arre nrrn ex ouꝗ e ehn pugnauit?& cùm memoraſſet Rupertus, quod egit lacob circa virgas po- 28, veler dg ecrrin ſitas in canalibus ante conſpectum ouium, ſubdit; Hoc ergo quæritur, v- no exant xclal lugaer cram rectè à lacob in tali fucto iuſtitiæ ſuæ reſponſum ſperatur, in quo cob dolus, vel impoſtura manifeſtè conuincitur. Poſthæc, ſolutionem quæ- quomodo lacd e kuert ſtionis tradit proximè ſequenti capite, hiſce verbis Ad heedcinds adhe ſa evim, vt inq 1 endyun hanc ſtropham iã dudum Iacob cauſam iuſtitiæ ſuæ habu Seunſte Ea. Audeſt præci lmna ban: ac ſi tempus ſibi idoneum coram illo, cum ririnan efenſione da- Kheneeiſ at tumeſlerlabſrantiam Laban iure rollere debuilſelenamqque'narn ho —- Jur 4 dalqu ſtulanti filiam in coniugium,& pro vna ſeruſum u wietn a berann V loleabil Wwmmn quoque homini p eregrino,& aduenæ olulez nN enin f ne m. t kälm ptias, quia deſpicabilis erat, difficiles ſibi fore ſciebat. ec enim fide ma- gna dote quis illam ſtrenuus vir acciperet, quam facies, quæ multùm va- an ler in huiuſmodi, nequaquam expetibilem faciebat. Si igitur, lacob OPOl tunitatem habuiſſet, potuiſſet vtique vocare in ius Laban, quòd filias ſuas
Rupo rtu
M gune 1gnen— leDaudemma allifi min Epitoh 1] a
wans la verdal ubu alendas ipſi abſque dote vlla impoſuerat: inſuper& pro ea quam non m murn lüd 1 5* ms expetitam ſibi obtruſerat, ſeruitium ſeptem annorum extorſerat. At potulet ccundh 12— ille peregrinus erat,& aduena, idcirco violentum& potentiorem indi- dirmer k ſuu ube⸗ genam in ius vocare non poterat. Arte igitur neceſſariò pr ſiia run. * bum: Tuand I* 3 hwn tea patrem vſus eſt, vt ad filiam cui competebant w bon dParkis nliJa⸗ 193 nb Dnin m uenirent. Et in hoc veré iuſtitia eius reſpondit ip 1.5 ic nh a M ſicat igitur Rupertus cauſam, cur Iacob iuſté potuerit ex bon 3
itllan fuiſſe u Sl 9 per artem,& induſtriam ſuam, magnum capere emolumentum, l 5 potiſſimùm„ quod contra ius,& morem gentium, maxime vero illius
¹ onvI..... er 10 S lHe 4 Deoli regionis, filias dederat lacob in matrimonium ſine vlla dote,& fermè 4 9 4 e 4 1 2 4800lu 2 4 n nudas. — cruruu el* Nos

—4—
—— —
———
————
———õ
CO MMENT. 1N
280
Aactoris ſen Nos Ruperto aſſentientes, quantùm ad ſententiæ eius veritatem pau- 9
rentia.
Triplex iniuſti tia Laban co- zra Iacob-
lé enucleatiùs eam ipſam ſententiam declarabimus, ſubiectis tribus Pro-
poſitionibus. PRIMA DROPOSITIO. Factum illud Iacob, ſi per ſe ipſum con-
ſideretur, videtur fuiſſe fraudulentũ,& iniquũ, magno nẽpe coniunctum cum dano ſoceri ſui Laban. Nã ſi Iacob ſua illa induſtria& arte, citra cu. iuſquã iniuriã& danum ſibi profuiſſer, bona ſua amplificans, fuiſlet illa cius induſtria& honeſta& laudabilis. At ea fuit cum ingenti detrimento Laban. Siquidem greges vnicolores, ſecundùm naturam,& niſi oppoſiũ fuiſſet in edi mentum, vnicolores quoque fœtus procreaſſent; albi nimi- rum albos,& nigri nigros,& hoc erat lucrum Laban: id autemn lucrũla- cob auertit ab eo;& in ſeipſum conuertit. Itaque priuauit Laban cetto lucro futuro,& ex damno illius emolumentum ſibi comparauit: quodel- ſe contra ius& fas, nemo negabit. SECVNDA PROPOSITIO. Laban triplici vſus eſt iniuſtitia cõta 4⁰ Iacob, non dans ei quod debitũ ei erat. Prima iniuſtitia fuit, cùm per do- lum ſubſtituit ei Liã pro Rachele:& eã vxorem ducere quodãmodo cas- git, nullã pro ea tribuens dotẽq uã tamen, quia inelegans erar, nemo qull quã vir honeſtus ſine magna dote accepifſet: immo verò, quod fuit ini quius, pro eius coniugio ſeprtẽ annos ſeruitutis ab eo exegit. Secundain- iuſtitia fuit, quòd filias in matrimonium dedit, nullã eis dotem aſſignans, contra ius& conſuetudinem gentium, maximè verò illius regionis, ſed quaſi ſeruas vendidit eas lacob pro ſeruitute, quã illi ſeruierat. Tertia in- iuſtitia fuit, quòd pactã ei mercedẽ decies iniquiſſimè commutauit, Hlas igitur ob cauſas, Deus bona Laban tranſtulit in vxores& filios Iacob. Sed hoc perſpicuũ magis fiet appoſitis verbis Iacob,& vxorũ eius, quæ paulo infraà ca. 31, commemorantur. Verba lacob ad vxores ſuas hæc lunt verſu 7. Naſtis ipſa, quod totis viribus ſeruierim patii veſtro: ed,& pater vesterau- cumuenit me,& mutauit mercedem meam decem vicibus,& tamen non dimi- ſit eum Deus, vt noceret mihi. Si quando dixit; Varia erunt mercedes tuaʒya- riabant omnes oues varios fætus. Quando verbè contrario ait: Alba quaquè al- cipies pro mercede, omnes greges alba pepererunt, tulitque Deus fubſtantiam patris vestri,& dedit mihi. Quærimonia porrò, vxorũ lacob de patre ſuo Laban narratur illis verbis Verſu 14. Reſponderuntque Rachel,& Lia: Mi- quid habemus reſidui quicquam in facultatibus,& hæreditate domus patris no- ſtri? Nonne quaſi alienas reputauit nos?& vendidit, comeditque pretium no- ſtrum? Sed Deus tulit opes patris noſtri,& tradidit nobis,& filijs nuſtris. Vnut omnia, quæ præcepit tibi Deus fac. TERTIA PKROPOSITIo. Poteſt quiſpiã duplici nomine, ſiue,t loquimur in ſcholis, ritulo, iuſtè accipere ſibi bona, quæ ſunt in oteſtate alterius hominis, etiã inſcio eo,& nolente ipſo: Primò Sdennſ ea bona iure ad ipſum pertincant, nec alia ratione poſſit ab eo recipere, niſi,vel oc⸗ cultè, vel per artẽ aliquã& induſtriã: vt ſi debitam ſibi mercedẽ, aut cte- ditã à ſe pecuniã illi, aliave bona eius fidei commiſſa nolit reddere eo tẽ-
pore quo deberet, vel quamuis alterius bona ad alterum nullo iure perti- neant,

9 “. u eKeuch 4
Wnaumg kuii 3
[ 4 Hile fge.
Wlema ranrend
re ktum L.A
* — — —
4
Keivxotem d*= uocäm Atamen, qulam ₰ ernne te xcci ler:im 6d gpu tuts al K cgt n dedit, nè. Sdotent 2 Aubl eruirute,qud aenn a
e decics iniqu Ea on 8 J. ſtulitin“ o
8
AAYNIVN AUAAn
.. „ een verbbs 1aCod,; KelN
dvI 2PK Ferba lacob advi 1— Pll.
4 auerm Patr. ven 8 EP f meum decem ¹ hn
1 4 4 “
Aardo verde —
usF 2 G 1 fh 3 4 7 Rö 89 - r 4dldl! 4 1
* 1.
9—
GE NESIS CA bp. XX X. 281
neat, tamẽ ſi Deus iubeat ea cuiquã auferri,& dari alteri, cùm ipſe domi- nus ſit omnium, iuſtiſſima eſt eiuſimodi bonorum acquiſitio& poſſeſſio. Cuius rei exemplum illuſtre Lector habet in terra Chanaan, quam Deus abſtulit Chananæis indigenis,& antiquis eius poſſeſſoribus, deditque Hebræis. Prioris autem iuris exemplum extat in libro Exodi, vbi narra- tur, Hebræos abſtuliſſe ſecum Ægyptiorum bona, quæ commodato ab ipſis acceperant; Deo id iubente fieri, propter iniuſtitiam Aegyptiorum, qui pro diuturnis& magnis laboribus, quos Hebræi ſeruiendo ipſis per- tulerant, non ſolùm meritam debitamque illis mercedem non reddide- runt; ſed inſuper inhumaniter& crudeliter eos longo tempote vexaue- rũt. Idcirco ſcriprum eſt de Hebræis in libro Sapientiæ cap. 10. Redaidit iuſtus meroedem laborum ſuoxum: quaſi diceret, Cuùm Deus bonis Aegyptio- rum locupletauit Hebræos, non aliena eis dedit, ſed propria, quæ videli- cet ſeruiendo meruerant. Iacob autem vtroque nomine bona Laban in ſuum emolumentum conuertit;tum iuſſu Dei, tum iure ſuo, nimirũ pro dotibus vxorẽ,& pro ſeruitio ſuo, cuius mercede ſępius eũ fraudauerat.
Et ſeparauit in die illa capras,& oues,& hircos,& arietes va- rios, atquemaculoſos: cunctum autem gregem vnicolorem, id eſt, albi,& nigri coloris, tradidit in manu filiorum ſuorũ.
Ic locus quantum ad illa verba: Cunctum autem gregem Knicolorem tradidit in manu filiorum ſuorum: obſcuriſſimum
Exod. 12.
Locus librs Sapientiæ cap⸗ IO.
VERS. 35.
—
Diſceptatis ſu
per Latina le-
habet intellectum,& vix vllum capit idoneum, ac proba- Gine huius
Græca,& Hebraica:tum quòd illa duplex genus gregis diſtinguit, vnum
verſicoloris, alterum vnicoloris: hæ verò vnum tantùm genus verſicolo- ris gregis commemorant:tum quòd illa duas facit diſtinctas ſententias in
hac periodo:vnã ab initio periodi, vſque ad illud: Cunttum autem gregem vnicolorem: alteram ab his verbis, vſque ad finem periodi: hæ verò toram periodum habent ſub vno contextir orationis,& ſub vna ſententia. Vidé- tur præterea hæc verba falſam continere ſententiam: nam in pacto inter Iacob& Laban expreſſum fuerat, vt diſcolor grex remoueretur à cura Ia- cob, datus curæ Laban:vnicolor autem relinqueretur Iacob: hic autem
contrarium dicitur. Hanc igitur ob cauſam,& in tota hiſtoria huius facti
nn
Comm. in Gen. Tom. 4.

Catetanus.
Lyranus& Thoſtatus.
„
COMMEN T. 1 N loco, non pauci auctores Catholici,& cum- primis graues Theologi Latinam tranflationem huius loci,& mutilam,& confuſam, atque adeo mendoſam improbant. Caietanus ſuper illa verba: Gyra omnes greges tuos,&c. Verſu 32. ad hũc modum ſcribit; Scito prudẽs Lector, quòd vniuerſa hæc pars textus, vſque ad finem capituli, apud La- tinum interpretem paraphraſis eſt potius quàm textus,& propterea non mireris, ſi alia pacta in hoc textu noſtro legas,& non illa, quæ ſolitus eſt le gere. Antiquus enim interpres neſcitur quo Spiritu hæc ita ſummauerit. Sic Caietanus. Sed plura ad iſtam ſententiam leguntur apud Lyranum. Io enim ſuper hoc ipio loco, de quo nunc diſputarur, ita ſcribit: Videtur quod dicitur hic, contradicere ei, quod paulò ſupra dictum eſt, ſcilicer quòd variæ pecudes pertinerent ad curam filiorum Laban, vnicoloresau tem relinquerentur curæ lacob. Doctores noſtri vt difficultatem expedi- rent, dupliciter expoſuerunt hunc locum. Dicunt primò nomine fflori Laban, intelligi debere hoc loco fllios Iacob, qui erant nepotes Labamna ſicut auus in Scriptura dici ſolet pater nepotis, ſic contra, nepos filius au Ergo quod dicitur vnicolorem gregem traditum eſſe in manu filioum Laban, idem ſignificat ac ſi diceretur, traditum fuiſſe in manus filiorum Iacob. Sed iſtam expoſitionem repellit ætas filiorum lacob; quorum ma- tu maximus Ruben, minor erat, id temporis, ſeptimo anno. Siquidem pa- ctum illud inter Iacob& Laban, narratio Scripturæ demonſtrat eſſe h- ctum ſtatim poſt ortum Ioſeph, qui natus eſt ſeptimo anno poſtquam la- cob vxores cognouit,& filios generare cœpit. Cùm igitur Ruben nondi eſſet ſeprennis,& alij minores eſſent, in qua ætate paſcendo,& cuſtodiẽ- do gregi nequaquam erant idonei, non eſt credibile dictu, Laban cuſto- diam gregum tradidiſſe in manum illorum puerorum. Quocirca Docto- res altero modo exponunt hunc locum, dicentes intelligi quidem id de- bere de filijs Laban, ſed dictum hoc fuiſſe per anticipationem: non enim hoc loco locutum eſſe Moſen de prima ſeparatione gregum, facta ſtatim oſt pactum; ſed de ſecunda, quæ deinde poſt virgarum poſitionem in ca- nalibus,& poſt generationem fœtuum fiebat. In qua diuerſicolores re- linquebantur Iacob: vnicolores autem accipiebantur à Laban,& curæ f⸗ liorum ſuorum tradebantur. Verùmtamen expoſitio hæc videtur mul- tum extorta:& hac poſita, nihilominus Latina lectio diſcrepat à littera He braica. Namque vbi nos habemus; Cunetum autem gregem vnicolorem: in Hebræo ſic eſt: Omne quod habebat album in ſe ipſò,& omne tufum in arit- tibus: Quod ſic exponunt Hebræi,& omne quod habebat maculam al- bam quantumcumque minimam,& omne quod habebat partem quam- piam rufam, quantumcumque minimam: licet totum reſiduum, vnius ſet coloris. Diſcrepat item Latina lectio ab Hebraica in pũüctuatione, quia facit principium verſus diſtinctum à præcedenti ibi, Cunttum autem greg vnicolgrem:in Hebræo autem totum continetur ſub vno contextu oratio- nis,& ſub vno verſu.& ſub vna ſententia ab initio vſque ad finem. Hacte⸗ aus ex Lyrano, Idem ſenſit,& ſcribit Thoſtatus, ad vnum omnia mutua-
tus ex Lyranoo. 42 1 Mihi
282 lacob, præſertim autem hoc

kKNI. I;
dn Dauciaue
74 wx dlm. uc rn — Un
nal e aſctdt.)
Jrod pulld eiamch,
ad curam flid E d ni
3 Mtotes noſtt a däcolertne clocum Dich mo noni
dhos lacod, qd. depotelt daret nepots, tlaega gregem uadid— ein muu etur, waditum bi in mn tepellit xtas 1* 2 ccodqur d temporis,ſq&m annodn nastatio Scrit A demortre gurn uus eſt ſc auno gt erare cœpit. 2 ignukt et, in qua xt cerdo nei, non cſt cr. dcctuls am illocum put Wan cer t l 8 hoc fuille per m ulonem de priwaſepari 2 omt
ur deinde poſtſ e i
4 Nnum Ocunbe
* 1
4½ * * * 8
n ſcœtuum hebaß es autem accipis „
1 Verumtamen S O
Aominus latina Kdler
56
„pa 4 3 zgen d “*“ 34 8△ 7 K 1 1 „n/ꝗ mn
4 13 „ omne K dedun AI ebat 81 — de mng Sa nfüh⸗ alecho 4d 5(uuiun cede af actum„ 1 1 woca nwotum caatoe peuir enuaad mcie v cnle no
GENESIS CA D. XXX. 283
43 Mihi placet ſecunda expoſitio, quamuis eam Lyranus vt duram& ex-
tortam reijciat:meliorem quidem certè huius difficultatis exſoluendæ modum, reperire adhuc non potui. Cenſeo igitur in hoc loco Moſen lo- qui de ſecũda diuiſione gregum,& pecudum, non autem de prima, quod meliuùs intelligetur, ſi Lector aduertat duplicem factarn eſſe diuiſionem gregum à Laban; prior diuiſio gregum,& pecudum facta eſt, ſtatim poſt initum pactum inter lacob& Laban: in qua diuiſione diuerſicolores pe- cudes ſegregatæ ſuntab vnicoloribus,& ille remotæ ſunt à cura lacob,& traditæ in manus filiorum Laban: Hæ verò relictæ ſunt curæ lacob. Po-
erior diuiſio pecudum fiebat eo tempore, quo pecudes vnicolores, quas paſcebat Iacob generauerant fœtus ſuos. Tunc enim Laban veniebat ad greges Iacob,& deſpiciens generatos agnos, vel hœdos, quicumque erã: vnicolores, eos ſibi ex pacto ſu mebat,&aggregabat ad alias pecudes quas
paſce bant filij eius: qni autem verſicolores erant, eos relinquebat lacob;
tanquam laboris eius mercedem. Secunduùm hanc igitur expoſitionem facilis eſt huius loci explicatio: ſic enim commodè exponitur; Et ſepa- rauit in die illa, non in ea, qua factum, ſed in eo tempore, quo ſeparatio fieri debebat, poſt generationein ouium,& caprarum: Capras,& oues,
hircos,& arietes varios, atque maculoſos. Iſta ſe parauit,& dedit lacob, quòd
X pacto ad mercedem eius pertinèrent: Cundtum aute gregem vnicolorem
madidit in manu filiorum ſuorum. Si quidem ex gregibus vnicoloribus reli- ctis curæ lIacob, quæcumque ſimiliter vnius coloris naſcebantur, ea per- tinebant ex pacto ad Laban,& idcirco ad greges, quos paſcebant filij eius
adiungebantur. Et quamuis huiuſmodi ſeparatio facta ſit poſt virgarũ po
ſitionem in canalibus, hic tamen anrte narrata eſt per anticipationem, fi- guram vtique frequentem in Scriptura, quæ perturbato huius narratio- nis ordine, magnam fecit obſcuritatem. Hæc itaque eſt noſtra ſententia. Equidem ſpero alios maiori& ingenio& doctrina, maiorique cura,& animi contentione, ad huius difficultatis explicatonem incumbentes,
commodiorem aliquam,& probabiliorem ſolutionem reperturos: nam
damnare, quod illi faciunt, Latinam lectionem huius loci, quam omnes Latini codices cõcordiſſimè habét, eriã, qui nouiſſimè iuſſu Sixti V. Pon- tificis Maximi diligenter emendati in publicũ prodierũt, nefas efſe duco.
Tollens ergo Jacob virgas populcas virides,& amygdalinas, & ex platanis, ex parte decorticauit eas: detractiſque corti- cibus in his quæ ſpoliatæ fuerãt, candor apparuit: illa verò, quæ integra fuerant viridia permanſerunt: atque in hunc modũ color effectus eſt varius. Poſuitque eas in canalibus vbi effundebatur aqua:vt cùm veniſſem greges ad bibẽdũ, ante oculos haberent virgas,& in aſpectu carũ conciperẽt. Factumque eſt vt in ipſo calore coitus, oues intuerẽtur vit- gas,& parerẽt maculoſa,& varia,& diuerſo colore reſperſa. nn 2
VERS. 37. 38.39.

§. Hieron.
cOMMEN T. 1N
JaArINA lectioni huius loci, quam memorauimus, diuerſa 44
nonnöllis in rebus eſt Græca& Hebraica: id manifeſtum erit
8 4 1a Lectori, ſi vtramque lectionem hic adſcriptam, conſideran- .
8
1
S
8 4
—
tis reſperſas. Pagninus igitur pro virgis plataninis, vertit caſtaneas. Græca
lectio hac reddit ſentẽtiã: Stipſit ſibi Iacob virgã ſtyracinã viride,& nucina-
& platani:& decorticauit eas, devorticariones albas:& detrahẽs viride‚ appa- rebat in virgis albi: quod decorticauerat, varii;& appoſuit virgas, quas decu- ticauerat. in alueis canalii aquæ, vt cum veniſſent oues bihere in coſpecln vinga ri, venittibus jpſis ad bibendui, conciperent oues in virgas, pariebãt outes ſul albas,& varias,& cineritias ſparſas. Apparet ex hac lectione pro virgs opuleis,& amygdalinis, quas poſuit Latinus interpres, ſeptuaginta vet- tiſſe ſtyracinas,& nucinas, nec mira videri debet hæc nominum arborum diuerſitas, quia, vt doctiſſimi ling uæ Hebrææ obſeruarunt, Hebræa voca- bula arborum,& animalium, quam propriè ſpeciem eorum denotent ignotum eſt Hebræis. Et ideo alij alias ſpecies arborum ponunt. Nec eſt incredibile, ex illis omnibus generibus, fuiſſe virgas, quas elegit Iacob,& poſuit in canalibus. Sed excutiamus,& expendamus lectionem Latinam. S. Hieronymus
in Traditionibus Hebraicis in Gene ſim ſuper hunc locum pro virgis pla- 4f
taninis legit virgas mali granati,& tnominat tres tantùm virgas, ſed ibi no- men virgæ, non vnam numero virgam, ſed ſpeciem virgæ ſignificat: com-
lures enim crant ex vna quaque ſpecie virgæ. Declarat item qua arte,& obſeruatione vſus ſit lacob, cum ponebat virgas in canalibus. Obſerua- bat, inquit, Iacob quo tempore aſcendebantur pecora,& poſt calorẽ diei, ad potandum auida pergebant:& in eo tẽpore diſcolores virgas ponebat ipſe in canalibus,& admiſſis arietibus,& hircis, in ipſa potandi auiditate oues& capras faciebar aſcendi, vt ex duplici deſiderio dum auidè bibunt, & aſcenduntur à maribus, tales fœtus conciperent, quales vmbras arietũ, & hircorum deſuper aſcendentium, in aquarum ſpeculo contemplaban- tur: ex virgis enim in canalibus poſitis, varius erat etiam imaginum color. Sic ille. Viderur aurem his verbis ſignificare Hieronymus, pecudes ge- neraſſe diuerſicolores fœtus, non ob aſpectum virgarum multicolorum: ſed ob aſpectum imaginum arietum,& hircorum, quæ imagines in aqua,
quaſi virgarum varijs coloribus& ipſæ coloratæ, repræſentabantur oui-
bus& captis. Hoc porrò quemadmodum fieret, ſubtiliter,&enucleatè declarat Tho
Thoſtatus. ſtatus ad hüc modum ſcribens: Ponebat lacob virgas in canalibus potius
quaàm in alijs locis, quia mares tunc potius, quàm alio tempore aſcende- 1 bant
4
—
8 8 4

loci, an 11.„ 3— 2 due n; GENESIS CAP. XXX. 285
a& Hedta E— t.... 1.. 4.. anen ieieh ditäne pant fœminas in canalibus bibentes. Vel potiũs id fiebat, quia conceptio
* nabe d ke zcnin fœtuum verſicolorium efficiebatur propter apprehenſionem& imagina 99 6,81 Ln tionem quam habebant fœminæ de formis marium à quibus aſcendebã- 5. Sn apuß na tur. Et quia forma marium aſcendentium fœminas, non poterat ab illis tanatemncaal de um apprehendi per radium directum, cùm eſſent illis à tergo, apprehendi o-
4 der e. Tune pecui& und 14 ſpecden.. nhan 3
portebat per radium reflexum: Reflexio autem non fit, niſi in corpore a- liquo ſpeculari, qualis eſt aqua. Ponebantur igitur virgæ in canalibus im- mediatè ſub aqua, ita vt clarè videri poſſent earum colores:& ſpecies vi-
ſalent, Gici ☛ ecua ſbilis maris aſcendentis fœminam inibi bibentem, multiplicabatur dire-
rgs platanini, r b ctè vſque ad aquam;& deinde fiebat reflexio eiuſdem formæ maris ad
Tacah virea r e oculos fœminæ,& quia fœmina recipiebat ſimul ſpeciem arietis refle- 7 aon 1 3
xam,& ſpeciem virgarum multicolorium directam, vtrumque faciebat quaſi eandem viſionem, quia ſpecies viſibiles arietum recipiebantur ſu- per loca virgarum. Quoniam igitur tam color virgarum, quàm imagines arietum ſimul repræſentabantur viſui fœmine, idcirco figurabat illa apud ſe formam maris variati, vel maculoſi ex candido,& viridi. Sed quia co- lor viridis non conuenit pilis, vel carnibus pecorum, loco viridis coloris
pingebatur in fœt ibus ſubniger, ſiue fuluus. Sic Thoſtatus.
catiane: du buna, — d zu mu 2n Lennent one naiſen deren oues in uu„ cicdän . Apparct exi I ſne n uit Lannus intes Kecuugn avderi dedct h ur mamc r Hebræx oblet Tn. ler—— 44 aum proptiè ſos eoma p b
has ſpeciesabd aum TIERTI A PISTV 1 4 110
idu fulle vug degtt An quod fecit Tacob, vt ad virgarum multicolorium obtutum pecu- des generarent verſicolores fætus, id fuerit mir 1
éipotentiæ, an fectus,& ↄpus naturæ.
* 4* * 4 4 5 4 8 neſim lupet hut e npan 4„ inat treitt. Ten 4
1 8 4 libo „anedat vugs Slda
ſed inſpiranti menti eius ſuperna gratia. Non enim iuxta
Knomint ANCTVS Chryſoſtomus homilia 57.ait, id tranſcendiſſe S.Chryſoſtom. m ſed ſpeciel N lgn 47 A vim,& ordinem naturæ,& idcirco aſſignat miraculo. Sic pecie virge.I umn d. enim ſcribit Hæc faciens iuſtus, non à ſe ipſo mouebatur,
deut oa e pol. 23 S
Cendebantuspo r naturæ ordinem erat quod fiebat, ſed valdè admirandum, neotkpote 39 4TS uns& naturæ modum tranſcendens. Totum autem hoc factum eſt, vt iuſtus Khucs 1 unn re ipſa compertam haberet Dei erga ſe prouidenriam:& Laban liquidòo
„ücideld 8 ma cerneret, quantam Dei gratiam haberet Iacob. Hæc Chryſoſtomus. lux- 4* erct dSm ta Chryſoſtomi opinionem eſt, quod ſcribit Theodoretus ſuper hunc lo- Theodoretas.
1** um 2 co. cum. Nam cum poſuiſſet hanc quæſtionem, quæ eſtnumero 8 8. Cur vir-
dan mem gas decorticatas bibentibus ouibus oppoſuit Iacob? Ad eam ſic reſpon-
po 1 mer 1 det: virgas decorticatas obiecit ouibus Jacob, non illis confidens, ſed 0pẽ ds n* e il diuinam expectans: vnde factum eſt, vt audierit Angelum, ſibi dicen-
sonod— mgbe tem: Vide oculis tuis hircos,& arietes aſcendentes ſuper oues,& capras: Vidi
erum Nbicat, lerhe Jud fecit tibi Laban Cum enim animalia fuſca,& varia filijs Laban com-
, K pr clocie 1A milla eſſent,& illorum greges trium dierum itinere diſtarent; Deus,
. qui certat pro iniuriam paſſis, oſtendit Iacob variegatos hircos,& arie- ſdrilet 4 a tgs coëεᷣtes cum femellis: vt perſpicuũ fieret per experientiam, quanta
Lrod 1 nfer 1 7 nn 3
3
une Fou,

2
Dei prouidentia fruantur, qui Deo Theodoretus. Verùmtamen contraria opinio cen enim obtutum in aliquam rem cum vehementi eius rei imaginatione, in & in articulo conceptionis, valere plurimü adva endum conceptum, ad ſimilitudinem nempe iä. lius rei, quæ tunc viſa& cogitata fuerit, multis auctoritatibus, certiſquec Plinius libr. 7. cap. 12. ſuper ea re in hunc modum
Iactum lud Acob ex cau- ſis naturali-
p„ existere potaſfe.
blinizis.
2 , 4 4 e443 2
86
ipſo ardore coëuntium, riè colorandum& affici
conſtat experimentis. ſcribit: Similitudinum in mente fortuita pol conceptu: Cogitatio etiam vtri gere ſimilirudin quàm in ceteris animique celeri ceteris animantibus immobiles ſint animi que in ſuo cuique g
COMM EN T. IN.
omnium auctori confidunt. Sie
reputatio lere. Viſus, auditus, memoria,
Theriaca ad Piſonem, narrat mulierem q
picturæ pulchrum infantem ex deformi m opinor, naturæ imaginem tranſmittente. Ve Apoſterioribus expoſitoribus celebrata Beati Hieronymi oratio aicis in Geneſim ſuper hunc locum: Nec mirum, lle, hanc in conceptu fœminarum eſſe naturam, vt quales perſpe-
S. Hievnym.
inquit
ipſa re,& in Traditionibus Hebr
ſetur probabilior. Intentiſſimum;
eſt, in qua creduntur multa
hauſtæque imagines ſub ipſo
uſlibet animum ſubitò tranſuolans effin- em, aut miſcere exiſtimatur. Ideòque plures in homine, animantibus differentiæ, quoniam velocitas cogitationuB8 tas,& ingenij varictas multiformes notas imprimit; cum „& ſimiles omnibus‚ ſingulit enere. Het Plinius. Galenus in libro, quem ſcripſidx
uandam intuitu pulchernma
arito concepiſſe: Viſu, inqut, Verùm luculenta eſt ſuper hac
xerint, ſiue mente cogitauerint in extremo voluptatis æſtu, in quo con-
cipi gibus apud Hiſpanos fieri dicatur. Quintil a accuſabatur matrona, quòd Ethiopem peperiſſet, pro defenſione eſſe naturam, quã dudum diximus.
Guintilunus —
Hippocuas.
8. Auguſtinues
Apis bos nu- men Aeg Jp- rzꝛorum.
in qu illius argumentatur, hanc conceptus
unt, talem ſebolem procreent: cum hoc ipſum etiam in equarum gre-
janus certè in ea controuerſn,
Et ſcriptum reperitur in libris Hippocratis, fuiſſe feminam quandam ſu-
t
*
ſpieione adulterij puniendam. quòd pulcherrimum infantem peperiſet vtrique parenti generique diſſimilem: niſi memoratus Medicus ſoluiſſet
quæſtionem, admonens vt quærerent, fi fortè talis pictura fuiſſet mulieris cubilo: qua inuenta, mulier à ſupplicio„& fuſpicione
taeſt.
Similia Hieronymus vel potius eadem tradit Auguſtinus in
in eius
liber- Queſtio- 9
ne 93·in Geneſim, ita ſcribens. Facto Iacob multa dicuntur ſimiliter fie ri ir imalium fœtißus: Sed& mulieri cuidam traditur ſimile quid ac- cidiſſe, ſieut in libris antiquiſſimi& peritiſſimi Medici Hippocratis repe- ritur: illa enim ſuſpicione adulterij fuerat punienda, quòd puerum pul⸗ cherrimum peperiſſet, vtrique parenti, generique diſſimilem, niſi memo- ratus medicus ſoluiſſet quæſtionem„iillis admonitis quærere ne fortẽè ali⸗ qua talis pictura eſſet in cubiculo: qua inuenta, mulier à ſuſpicione libe⸗ rata eſt. Sic Auguſtinus. Animaduertit, opinor, lector, hæc ad verbum ex
Hieronymo Auguſtinum eſſe
S mutuatum
ei ca. 5. fimile quid eius, quod fecit laco losè feciſſe Dæmonem in Api boue, quem pro diuino numine colebant
ldem Aug. lib. 8. de Ciuitate b in ouibus,& capris, ſcribit do-
Egybt

ENI. ₰
80 0 1 2 4
dnum Adti ce
1 CeMei erk wemfet a ot. lnas mhemel e weimn U0 concep r naren 2 lere lun * u 3 E ludwenn mert, mald e Rirrda n 141. 4 —. A.. 1* Lateindun — Ii Im ceim Nemer. 1 memotia, N. ue tmägne
—
—
l der mnimt* nd ranluna tmaut. me duwren
4
kerentir quc 1 chckuan
nt animi, † Jlesomnda Nnim. Galed id amal
wlierem qul i mmum ut
leformi maci à repile: ſi
3 4* mitrente. VI EA uccjenacki 1 1 oribus celed& Seuifernnr eneſim ſupd e locmmx ¹ eminatum eſſ M*M mum tqs 8 4 A exemo 1 atis xt,n 3. 2 rcum bocitd evam mor — 6 en cur. Quintilia= ne meacl 4 1 1 Mt 0d 4 4 u0 6 1 er e ſ * 7 „ 1
„**
8½
ma
d1 S qricht
50
71
GCENESIS CAP. XXX. 287 Egyptij. Auguſtini verba hæc ſunt:llle autem bos, quem mirabili vanita- te decepta Egyptus in honorem Serapidis ‚delicijs affluentibus colebat, quoniam eum ſine ſarcophago viuum venerabatur, Apis, non Serapis vo cabatur. Quo boue mortuo, quontam quærebatur.& reperiebatur itu- lus coloris ciuſdem, hoc eſt, albis quibuſdam maculis ſimiliter inſ gnitus, mirum quiddam,& diuinitus ſibi procuratum eſſe Kredehatn. Non enim magnum erat dæmonibus ad eos decipiendos, phantaſiã talis taun quam ſola cerneret, oſtentare vaccæ concipienti, atque prægnanti: vnde libido matris attraheret, quod in eius fœtu iam corporaliter appareret: Sicut Ia-
...*— 2 8* 5*41* e 1 2 8 cob de virgis variatis, vt oues,& capræ variæ naſcerentur, effecit. Quod
enim homines coloribus& corporibus Varijs; hoc Dæmones figuris f- ctis facillimè poſſunt animalibus concipientibus exhibere. 8 3 Aüuſten
His præterea ſunt adijcienda quæ in eandem ſententiam cripta re d quit Iſidorus ſub finem primi capitis lib. 1 2. Etymologiarum, ſius Or 3i num. Sic autem ille ſcribit: Iacob contra naturam, ſimilitudines colorũ procurauit, nam oues illius tales fœtus concipiebant, quales vmbras arie- tum deſuper aſcendentium, in aquarum ſpeculo contemplabantur. De-
dicitur, vt generol Ziicis ipſum in equar. 1 generoſos obijciãt nique,& hoc ipſum in equarum grege fieri dicitur, vt gene ijciãt
Iſidorus.
... 8.; pere&cr e.. equos viſibus concipientium, quo ſimiles eorum concipere& creare poſ
nt. Nam& columbarum dilectores ponunt pulcherrimas columbas, ijſdem locis, quibus læ verſantur, quo videlicet rapiente vilu, ſimiles ge- nerent. Inde eſt, quòd quidam grauidas mulieres vetant intueri turpiſſi- mos animalium vultus, vt cenocephalos,& ſimias, ne viſibus occurren- res, ſimiles fœtus parerere faciant. hanc enim fœminarum dicunt eſſe naturam, vt quales perſpexerint, ſiue mente cogitauerint, in extremo vo- luptatis æſtu, dum concipiunt, talem ſobolem procreent. Erenim anima in vſu venereo formas extrinſecas intus tranſmittit, eorumque ſatiata ty- pis, rapit ſpecies eorum in propriam qualitatem. Sic Iſidorus. Memorabile in primis eſt, quod legi, exemplum cuiuſdam fœminæ. Hæc longè abſente marito, quatuor filios genuit ex adultero, legitimi vi- ri diſſimillimos, quam ob cauſam ille adulterinos reputans, pro filijs ſuis minimè habebat. Eadem poſtea marito item abſente, ad ulterino concu- itu filium generauit, non adulteri, ſed legitimi mariti ſimillimum. Cuius ſimilitudinis cauſa fuerat, quòd in ſingulos dies mariti aduentum expe- ctans, diu multúmque ſuper eo cogitauerat; valdè anxia,& vehementer metuens, ne inopinato illius aduentu oppreſſa, deprehenderetur in flagi- tio. Ex quo factum eſt, vt imaginem& limilitudinem viri, quam tanto- pere animo& cogitatione verſauerat, perfectè imprimeret fœtui. Mari- tus porrò ſimilitudinis ratione deceptus, hunc ſolum filium, qui tamen ctiam adulterinus erat, tanquam genuinum,& verum, pro ſuo habuit:ce- teris tanquam ſolis adulterinis, reiectis& abdicatis. Extant ſuper ea re le- pidiſſimi verſus Thomæ Mori, viri tum alijs rebus inclyti, tum maximè ob martyrij gloriam, omnibus ſeculis prædicandi: quos verſus, vt tanti vi- ri memoriam renouarem atque honorarem, hic libuit adſcribere:
Quos
Memorabile exemplum.

———
288 cCOoOMMENT. IN
Thomæ Mar. Quο* Ante coniux quatuor b Quibus Teceptis intimè. Martyr. verfh- Natos, Sabine, protulit Simulque concreſcentibus, Multunn, ecce, diſſimiles tui, A mente matris inſitam Tuos nec ipſe deputas. Natus refert imaginem. Sed quem tibi puellulum, Quum tot abeſſes millibus, Enixa iam nuperrimè eſt, I Dum gignit vxor quatuor, Solum tibi ſimillimum, Qudd eſſet admodum tui Pro quatuor complecteris: Secura, diſſimiles parit. Adulterinos quatuor Sed vnus omnium hic puer Vocas, repellis abdicas. Tui refert imaginem; Atqui graues tradunt ſopbhi Quod mater hunc dum concipit, Quodcumque matres interim Sollicita de te plurimum, Imaginantur fortiter Te tota cogitauerat; Dum liberis datur opera, Dum pertimeſcit anxia, Eiut latenter,&́ notas Nea tu, Sabine, incommodus, Certuas,& indelebiles, Velutque Lupus in fabulam Modõôque inexplicabili, Superuenires interim.
In ſemen ipſum congeri. Hinc ſatis apparet, ex prolis diſſimilitudine, aut ſimilitudine, argumen- tari falſum eſſe;aut verum parentem, infirmam eſſe, ac leuem, minimèq; probabilem argumentationem. Ooudfackom Sed reuertamur ad quæſtionem ſuprà poſitam. Quæſitum eſt, an illud 9 en ecude factum lacob fuerit naturæ opus, an ſupra naturam,& miraculum Diui- bus Iacob ex næ omnipotentię. Nos arbitramur, quod in animalibus illis factum eſt ex asbectu vga virgarum aſpectu, id factum eſſe naturaliter,& ex cauſis naruralibus; ad 2en e ſe id enim perficiendum, ſufficiens in natura vis,& poteſtas erat; vt ex me- Pnle. ſecun- moratis paulò ſuprã auctoritatibus, experimentiſq; manifeſtum eſt. Qui- dum quid au- quam non temerè credi poteſt, illud non eſſe perfectum ſine interuentu, iem minime.& opera Angeli, qui non ſoluùm docuit Iacob arcanam illius rei peragen- dæ artem; verùm etiam effecit, vt pecudes lacob, in ſupremo coitus ardo- re,& in tempore concipiendi, virgarũ colores exteriùs intentiſſimè aſpi- cerent, eoſdemque interiori phantaſia vehementer imaginarentur, ad id eas incitando,& applicando. Nimirũ quod egit Jacob didiciſſe id ex An- gelo, non obſcurè ſignificatur infrà Geneſ. 3 1. verſu 1 2. vbi narratur ap- paritio Angeli,& ſermo eius cum Iacob ſuper iſta ipſa re. Nam quamuis apparitio iſta memoretur poſt factum illud virgarum,& partum anima- lium, exiſtimandum tamen eſt, ante id accidiſſe,& id narrari per recapi- tulationem; alioqui& inutilis,& inanis,& nullius rei fuiſſet illa apparitio. Ergo factum illud Iacob ſimpliciter naturale fuit, quodammodo autem non fuit naturale. Ad eundem modum, Salomonem per ſcientiam rerum naturalium ſibi diuinitus traditam, mira efficere potuiſſe, atque adeo per- feciſſe, non eſt dubirandum, præſertim autem cùm eius rei teſtem habea- leſephus. mus loſephum libro octauo Iudaicarum antiquitatum. Similiter iuuenis ille Tobias, admirabilem virtutem piſcis, quem in Tigri ceperat, Ange- lo Raphatle docente cognouit. Sic enim Tobiæ dixit Raphaël,yt legitur capi
—

Luu: 1 Secuna
Sed unal
ſe ntaa a, Dan pen a anru
Laperuch nn
— 3„ 5 s.— 1 3 mlude, m
4
7. 4—* 4 3 mluprà polttam ae tmen an(upta naturd E iruir
¹
1 ¹. l ar or, quodin aum f clöhr 4
444
rri Krfeha
12 ſine n.
1
„ 1 ale kult
4 au
wlcke da
1 4 4
* M 1. 1 m Sdome 9 1 —
Vdlutqus Duffiuan
7
. oresel èwtnenn rücolotese: 3 1
*
54
„vaulh 1 Lnanis,X ddl gd u
GENE SAIS QA D. XXX. capite ſeptimo eius libri: Coꝛdis æius purticulam ſäſa per carbones ponasfumus eius extricat omne genus dæmoniorumo fel autem eins Valet ad vngendos ocu- los, in quibus fuerit albugo,& ſanabuntur Quauquam nonnullis viſum eſt,
289
tatum à nobis eſt copiosè in libro quarto Commentariorum noſtrorum in Danielem, in expoſitione Cantici trium puerorum, ſuper illis verbis: Benedivcite cate,& omnia quaæ mouentur in aquis, Domino.
8 rum potu mutaſſe ipſas colorem,& item fœtibus ſuis cer-
—
Xanthum pro Scamandro nuncupatum ab Homero autumant. Sic Ari- ſtoteles. Solinus Varronem laudat auctorem, à quo traditum ſit, in littore maris Rubri eſſe fontem, quem ſi oues biberint, mutent vellerum quali- tatem;& antea candidas, poſt hauſtum fuluo nigreſcere colore. Hoc igi- tur ex veteribus monumentis notum eſt: ſed quòd pecudes in concipien- do, ob aſpectum variorũ colorum, fœtum quoq; colorarint ad ſimilitu- dinem eorum, id profectò, extra ſacram Scripturam, in nulla veterum extat memoria. Deinde, quid habet commune facultas videndi, ſiue ima- ginaadi, cum facuitate generandi,& cum virtute formatrice corporis, quæ eſt in ſemine? nam& diuerſarum animarum facultates ſunt, ille enim ſentientis animæ, hæ verò alentis:& longè ſunt diuerſæ locis, illæ in ca- pite ſedem habent, hæ autem in genitalibus membris. Emimuero perſuaſum lectori certumque eſſe debet, permagnam eſſe conuenientiam,& coniunctionem, arque conſenſum inter facultatem imaginatricem,& generatricem:ita vt altera mota, continuò alteram quo- que moueri manifeſtũ ſit. Etenim ſi genitalia redundent ſemine; phanta- ſia quoq; libidinoſis,& obſcœnis ſcatet imaginibus. Et viciſſim ſi phan-
taſia obſœnarum rerum imagines concipiat, verſétque, protinus etiam ge- nitalia turgent,& irritantur ad libidinem..
Illud præterea multis,& certis experimentis in omni ætate exploratum, Comma in Gen. Tom. 4. 00
iſtiuſmodi victutem non fuiſſe naturalem piſci. Veruͤm ſuper ea re diſpu-
Ariſtotetes. Aquarii potu Nautari colorẽ
pecudum.
Varro.

& compertum eſt, habere corpus, ſæpe qu vim atque pote
idem propriũ, in ſtatem; idque vel per vehe
animi perturbatio logia cap. 1. nonnu lic bre pta noſſe, non iniucundum erit Lectori. Phantaſiam, inquit ille, quatuor Gaudium, Metus, Dolor, hi omnes ſi fuerint vehementiſſimi, ſubitò corpus proprium omnino; interdum verò etiam alienum afficiunt. Quantos ardores, vel cupiditas vindictæ accendit in corde, vel libido voluptatis in iecore? ulſus commotio ac variatio exiſtit, do. Eraſiſtratus nobilis medicus agnouit Antiochum filium Seleuci Re- gis Aſæ, amore Stratonicæ nouercæ greſſum,& aſpectum, illico vultus ægrotãtis, mirandum in modum com. mutaretur. Cupido quoque nocendi aliis per frequentem ac malignum intuitum, quàm perniciosè pueros, ali perimentis teſtatum eſt. Prægnantis vehemens imaginatio, tenerum fœtũ conſignat, atque inficit rei cogita- tæ nota. Quàm varios filiis ſuis geſtus, figuraſque,& colores,& quaàm ſibi diſſimiles imprimunt parentes, propter vehemẽtem rerum diuerſarum in & inopinata lætitia interitum nonnul- lis attulit. Philippides Comœdiarum poëta haud ignobilis, cùm in certa- mine poëtarum præter ſpem viciſſet,& læriſſimè gauderer, inter illud ræterea in Romanis annalibus ſcriptum eſt, qua tempeſtate Apud Cannas exercitus Romanus cæſus eſt, anum matrem nuncio de morte filio allato luctu Sed is nuncius non verus fuir: atque is a gna in vrbem redijt: anus repentè na incidentis inopinati gaudij op ex tetro& fœdo aliquo ſpectacu cat nauſeam ſolo aſpectu. Quid miſericordia alieno dolore? nônne miſerantis corpus it miſeri,& miſerandi alterius corpus affect mani aſpectu, ſpiritu deficiente labuntur. Qui ſtris in terram deſpicientes caligamus præ formidine, & nonnunquam etiam ruimus? pallent repentè timentes:trepidat illis cor atrectæ ſtant comæ: vox faucibus hæret: deficit interdum vita, vel morbi Nonnunquam verò morbos quoſdam curat metus,& febrim. Hactenus ex Marſilio. Auguſtino traditum eſt libro deci tate Dei, de quodam, qui quan- lamentantis cuiuſlibet hominis limus morruo, vt non
ſequuntur affectus, Amor,
ipſo coitu imaginationeme Ingens,
gaudium repentè mortuus eſt. P
diuerſi ſequuntur. ſingultum,& quartanam
Eôdem ſpectare videtur, quod à B. mo quarto, capite vigeſimo tertio de Ciui documque ei placebar, ad imitatas quaſi voces, ita ſe auferebat à ſenſibus,& iacebat ſimil ſolum vellicantes, atque pungentes non ſentiret, ſed aliquando etiam
COMMEN T. I N
nem. Marſilius Ficinus!
. 2& 0 animam ad demutandum,& vatiè afficiendum terdum verò etiam alienum, permagnam mentem alicuius rei imagina-
tionem, vel ob affectum aliquem potentiſſimum,& violẽtam quampiam n libro 1 3. de Platonica Theo-
lla eius rei memorat exempla, que hic breuiter adſcri-
Immò ex immoderato amore,& & animi atque corporis ægritu-
ſuæ captum eſſe, quod ad eius in-
bſque teneriores faſcinauerit, mul- quoque mulieris auiditas,&
atque mœrore affectam eſſe doleſcens non diu poſt ex ea puͦ- filio viſo, copia atque turba,& quaſi rui- preſſa exanimaraque eſt. Moleſtia item lo, interdum inficit guſtum,& prouo- ‚quæ dolor quidam eſt ex a nonnunquam malsè afficit„Vt um viderit? Multi ſanguinis hu- d metus?nônne altis è fene-
& contremiſcimus,
1 gne
—2

manim,. GENESIS CAT. xXXX. 291 a Kae Wrdeian en 16 igne vreretur admoto, ſine vllo doloris ſenſu, niſi poſt modum ex vulnere tedemememn 1 mann Hunc porrò non obnitẽdo/ ſed non ſentiendo, non mouiſſe corpus ſuum, 1=nwim—„ mimum 4 S m 60 probabatur, quòd tãquam in defuncto, nullus inueniebatur anhelitus: 4 N 6.—.. X...
aumhdro! wiun 6 hominum tamen voces ſi clarius loquerentur, tanquam de longinquo in- dtermh J A dald audiſſe ſe, poſtea referebat. Sic Auguſtinus. Veriſimile autem eſt, illum
AA 1—.... 1.,„
d Phil e dens hominem per vehementem imaginationem, ſeipſum abſtraxiſſe à ſenſu
„ and es ltllle qu 2. GA2,
1 M.d 5 xæſentium. atenus,
-
Anmnal 4 n Tr lun ſan Vdl chpiant Aic A Molakt xacca 1. 4 Almmôcx u nnm lt, X& T Apoxbd Ar 1 8 3 1 Amioch um Sden rlux capum Swddn grocitis, mirad t.s umodn
56 Sed quemadmodũ,& quatenus, anima poſſit corpus proprium immu:& in 7 1b As 1— 401 ri. maginatio tare, docet S. Thomas in tertia parte Queſt. 13-.art. 3. hũc in modum ſcri es Ens ge bens: Imaginatoni, ſi fuerit fortis, naturaliter obedit corpus, quantum ad ſr commarae aliqua; puta quantum ad caſum de trabe in alto poſita, quia imaginatio corpu. nata eſt, eſſe principium motus localis, vt dicitur 3. de Anima. Similiter 5. Themas. . X.. etiam quantum ad alterationem, quæ eſt ſecundùm calorem, ac fr igus,& alia conſequentia: eo quòd ex imaginatione conſequẽter natæ ſunt ſubſe-
qui animæ paſſiones, ſecundùm quas mouetur cor,& ſic per commotio-
di dis per hrc m um nem ſpirituum totũ corpus alteratur. Aliæ verò diſpoſitiones corporales,
ulöſqpe tenen Kcnunn quæ non habent naturalem ordinem ad imaginationem non tranſmutan-
gnants quoqu merauct tur ab imaginarione, quantumeumque ſit fortis, putà figura manus, vel rtü conſigna,¾ E pfcmt pedis, vel aliquid ſimile. Hæc S. Thomas. Et huc pertinet quod dixit Do- Ne. , Hguralque„ Wt minus in Euangelio: Quis veſtrum cogitans poteſt adijcere ad ſtaturam ſuam 6. Deer vebemérd n mäm cubitum vnumꝰ 1““ 57 Caterum aperienda ratio,& cauſa eſt, ex qua fiat, vt qualis fuerit in ar- ſſ dore coitus,& ſub ipſo conceptu vehemens imaginatio generantium, ta-„, 221μ☚
n— Se lis fingatur in vtero fœtus. Thoſtatus ſuper hoc caput, in tractatu quæ- Rati,& cau-
1 ſtionis decimæ, rationem huius rei huiuſmodi affert. Anima, quæ corpori ſa cur vehe- trrerca in Xom 8 mn iuncta eſt, principium eſt omnium actuum compoſiti: Et eſt principium mẽ: imagina- xetcitus K ¾☛s(T quoddam ſuperius, dirigens corpus ſecundùm ſuam naturam. Siquidem,? 2 Lenerdtis, lactuag 4 vt ait Philoſophus in libro ſecundo de anima, vnitur anima corpori tan hea was
—
3. .doleſced Ee uft quam forma,& vt finis, atque vt motor Prout autem eſt motor corporis, Aan faaine riſo,copat rd mouet,& dirigit ipſum, aſſimilando id naturæ ſuæ quantum poteſt. Et Arlſtore4 exanimat uat. 9 habet ſe ad illud, ſicut artifex ad opus artificiatum: ſicut enim artifex per ee domi tn. formam exemplaris, quod mente conceptum gerit, imprimit fimilitudi- 4 e nem eius in rem fabricatam: ita ſenſitiua anima imaginem ſenſibilem, 6** um quam concepit in ipſo vltimo æſtu,& atdore libidinis,& ſub ipſo conce- ce i Widbf ptu, imprimit fœtui. Non quòd tunc actualiter talis forma ſemini impri- cps nhe An 11 29nS matur: color namque, vel criſpitudo capillorum, quæ interdum fœtibus bunta. n contingunt, proprerea quòd matres, dum concipiunt, tales formas inten- us pex fofmic 5 rrril to obtutu contemplantur, non poſſunt immediatè formari in ſemine, * latrepebtè-— n quod talium colorum,& capillorum non eſt capax: ſed anima ipſa quæ durttt: deficlt 2 ncuur principium eſt de cidendi, atque infundendi in ſemen virtutem quandam 2 meidos 2 formatiuam fœtus, eſt quoque principium decidendi virtutem quandam — acden geiM 5 mc in ſemen, ſecundùm quam in fœtu iam formato talis color, taléſve capilli 8. Auguſt. — 3 AMgafän 8 sß procreantur. Nam vt ſcribit Anguſtinus 3. de Trinitate; ſæpenumerò ad- l Cutur) 2 ad hibentur extrinſecus quædam cauſæ, quæ etſi non ſint naturales, tamen — hrel Ir ſecundùm naturam adhibentur; vt ea quæ in ſecteto naturæ ſinu abdita u d deſ 1 g b 00 2 ,

— —— ———
—;
Ca p. IT.
292² COMMENT. IN
continentur, erumpant,& forâs cernantur, explicando menſutas,& nu- meros ſuos,& pondera, quæ in occulto acceperunt ab eo, qui omnia in vondere, numero,& menſura diſpoſuit. Hæc Thoſtatus.
Franciſcus
.—⸗ 4..A* 4. vrs. Franciſcus Valleſius vit in ætate noſtra, Medicinæ ſcienrià, vſuque,& in-
genij operibus clariſſimus,& Philippi Secundi Kegis Catholici, complu- res annos Archiatros. Is capite vndecimo eius libri, quem de ſacra Philo-
ſophia conſcripſit, priorem rationem eius rei ad hunc modum contexit,
& exponit: Imaginari, non eſt animæ neque corporis, ſed coniuncti: ſicut odiſſe, amare, reminiſci, vt tradit Ariſtoteles in primo libro de Anima. Deinde animal ſentiens, vel imaginans quippiam, fit eius ſimile, quod imaginatur,& cognoſcit, immò fit quaſi illud ipſum, quia cognoſcens re- cipit in ſe ſpeciem,& ſimilitudinem rei cognitæ: Quamobrem dixit Ari- ſtoteles, Animam eſſe quodammodo omnia, quòd omnia cognoſcat. Er- go vehementer aliquid imaginans in concipiendo,& generando, fit eius rei ſimile,& quodammodo illud ipſum: ex quo efficitur, quod intendi- mus:nam generans facit ſibi ſimile, hoc enim eſt generale;& quod acuu imaginatur aliquid, eſt ei ſimile: ergo quod ſimul gignit,& vehementet aliquid imaginatur, gignit ſimile ſui, non ſolu˙m ſecundùm naturam, ſed etiam ſecundùm id quod imaginatur actu: non enim animal generat ſib ſimile ſecundùm id, quod fuit, aut erit, ſed ſecundùm id quod actum eſt.
Ariſtot.
Mira vis ge nitalis ſem men habet à generante diuinam quandam vim fingendi omnia membra, 8& faciendi tale, quale eſt ipſum generans, non modò ſecunduùm proprie- tates ſpecificas, verùm etiam nonnunquam ſecundùm indiuiduales. Eſt enim ſemen potentiâ totum animal;& quia ex omnibus corporis parti- bus deciditur, omues quoq; partes corporis ſimiliter vt illæ erant, efficied poteſtatem habet. Talis porrò ſeminis poteſtas, data eſt à generante, non ratione corporis, ſed ratione animæ: ſi quidem facere ac mouere, ad fot-
Quando ma-
afjic iat„G cur id raro K 1 contingat. tam marem quàm fœminam,& vim efficientem& materiam conferrea generationem prolis. Cur autem tam rara ſint exempla eius quod fec
acob, duplex videtur eſſe cauſa. Altera, quòd vtrumq; parentem in ett
Poſteriorem verò eius rei caufam Auctor ille his verbis exponit: Se- 59
mam ſpectat; pati,& moueri, ad materiam, vt ait Ariſtot in libris de Gene- ratione& corruptione. Conſentaneum igitur eſt, vt ea potius ex generan- te deferat ſemen,& conferat in fœtum, quem format, quæ generanti in- ſunt ſecundùm animam, quàm que illi inſunt fecundùm corpus, eaque po⸗ tius in corpus rei generandæ träsferat, quàm in animam: quocirca in cor- pore geniti, ftet corporaliter quod in generante quodammodo erat ſpiri⸗ tualiter: Atque hinc fict, vt animal album in ipſo actu generandi, vehe- menter imaginãs nigrum quippiam, generet nigrum, potius quàm album. Hoc autem tunc potiſſimùm continger, cum tam mari, quàm fœminæ,in inè mag, ipſo actu generandi, vehemens eiufdem rei imaginatio ſimul acciderit natio gene- quod non obſcurè indicauit Scriptura Gencf. 30. dicens Iacob poluiſte antis, frtum virgas ante oculos arietuin,& ouium, vtin earum contemplatione conci- perent. Et hoc valdè congruit cum opinione Medicorum arbitrantium
it .
Affert eiuſdem rei duas rationes philoſophicas minimè aſpernabiles 55
ͤͤͤͤööööö

3 Alan memzreia 1 a
— Tüppur 1 imle, quali illud pdlog u Togroln n teicognitr( M nen do omnia qodd u cogn concipiendo † cctah piam ex quo 1 1 Pln e, doc enim eſt Kmn ergo qod imul M. Kwie
lun, non loum iq Mnnum
nur actu: nonen rlgr
terit,ſed ſecundi t witt 4*.* 4 am Auctot ile Behr quandam vim h MN Wlbe generans, pon mq t emnd 1 4 na
anunquam lecun n Gü 1 mal;&quu ex ricon
peri
rporis bmilt N eal 2 1*— 4 8 9 12 min poteſts,9I= ge 4.14„ mM:u emdem ta 4 mo 1 3 beN 1 bu
materam, mätt 4 21¹
4 8 1. 8 Mei wMut c nce „ 2 8 e
u quem* .“ geue ec! 1 3 hmwlunt lecui 4 1 8„ 4 l zind r
Bield„ 1
r
5
1 8 gencralle„A 8 efrl dom ol D oen 1
1 4*½. PSdh nor mec 1l, poum, g wets un umtum 1 1c 4 go*2 r2 1EDD 2 8 41* dem rel ler K b„lacd — 3*„
rrerul Genel. ner i erum k .— a 1 m T 8 0 1 11 M 4 4 Iu
un 8ℳ„ 2 x☛ mel ethelen 8 eoe
4* 1
„ 1 1 A„c m! rel
GENESIS CAP) XXX. 293 dem rei imaginatione dum ſunt in actu generandi, vehementer hærere, nonniſi fortuirò,& rarò, vel diuina quadam ratione accidit. Altera cauſa eſt, quòd hoc in Beri; animalia verò bent, indicare nobis. Hactenus ex Valleſio.
Igitur quando primo tempore aſcendebatur oues, ponebat lacob virgas in canalibus aquarum, ante oculos arietum,& Ouium, vt in earum contemplatione conciperent; quando. verò ſcrotina admiſſura erat,& conceptus extremus, non poncbat eas.
aArINA ledio huius loci duas fœturas pecudum his verbis denotat: prorem vocans primi temporis; poſteriorem appel
— —
— *
— quam differt lectio Hebraica,& Chaldaica. Græca autem le-
— . 3
io non ſolðèen ab illis diuerſa eſt, ſed valdè imperfectam& mutilam,
animalibus mutis potius quàm in hominibus aptum ekt non poſſunt imaginationes ſuas, quas id temporis ha-
VERSV I14
I 3 lans ſeratinam admiſſuram. Nec quãtum ad ſententiam, quid-
neque(ubdſtentem continet ſententiam. Sic enim ad verbum haber: Fa- um el autein in tempore, quo concipiebant oues in vtero accipienies, poſuit Ia-
4 „
cob oirgas coram ouibus in canalibus, vt ipſæ conoiperent ſecundum virgascum 8 O 3..„**.
verb peperiſſent ouesznon ponebat. De qua lectione audiat lector iudicium
S. Hieronymi is enim cùm lectionem huius loci ex Hebræo memoralſ-
S. Hieronym.
ſet, ſubdit: oc in lxx. interpretibus non habetur, ſed pro ſerotinis& tem-
poraneis aliud neſcio quid, quod ad ſentum non pertinet, tranſtulerunt. Sed quid per te
61
b mporaneum ſiue primitiuum conceptum ouium, quid item per ſerotinum intelligere oportet? Valleſius loco paulò ſuprà com- memorato, interpretarur conceptum, qui fit tempore diei matutino,& qui fit veſpertino: diſputans illum eſſe fœcundiorem& meliorem, hunc deteriorem. Huius autem rei duplicem affert cauſam, vnam ex ratione vi- ctus animalium ductam, alteram ex natura ipſius temporis. Congreſſus enim matis,& fœminæ matutinus, fit poſt ſomnum,& ante cibum: manè
Quis dicatur prumi tempo⸗ ris conceptus ouium, quis item Leroti nus. Franciſcus Valle ſius.
autem concoctius eſt,& cerebrum, in quo præcipus viget imaginatio,
purius eſt Avaporibus cibi,& vegetum ad functiones ſenſuum. Si quidem ſomnus concoctionem cibi maximè adiuuat,& cerebri vapores conſu-
mit: vigorêmque præſtat animali ad functiones eius proprias, quæ ſunt ſentire,& mouere. Quamobrem ſemen ob meliorem concoctionem erit fœcundius:& imaginandi vis, ob recentem ſpirituum ex ſomno re- fectionom, purgationèmque cerebri à vaporibus, ex ventre, multis&
craſſis aſcendentibus,& grauantibus caput, efficacior erit ad imaginan
—
dum. In tempore autem veſpertino prorſus contrà res ſe habet. Ex natura ipfius temporis idem patet. Etenim tempus diei matutinum, reſ- pondet tempori verno anni: meridianum æſtiuo: veſpertinum autumna-
go corpora ſalubriora ſunt& valentio
lit nocturnum hyberno. Sicut erg
—
ra,& adgenctandum validiora in Vere, quamin autumno; ita generatio
3
A
00

294 COMMENT IN”' melis ſuccedit maatutino tempore inita, quàm veſpertino. Sic ille. Cuius, vt vera ſit ſententia, non congruit tamen cum hiſtoria huius loci, in qua perſpicuẽ indicantur duo annitempora, in quibus pecora concipiebant, & pariebant: erant enim in illa regione, vt ſunt in compluribus aliis, pecu- des bis in anno fœtiferæ. eII. b Communis igitur tam Hebræorum, quàm Chriſtianorum expoſito- 6: rum ſententia eſt, per temporaneam admiſſuram, ſiue conceptum, ſignifi- cari eum, qui fit verno tempore; tunc enim pecora robuſtiora ſunt,& vi- uidiora,& generandi cupidiora; ex quo fit,& numeroſior,& melior fœ- tura. Optima igitur verborum Scripturæ huius loci expoſitio eſt, quam 8. Hieronym. tradidit S. Hieronymus hiſce verbis: Quod autem hoc loco dicit Scriptu- ne ihſchenwen ra, hoc eſt: lacob prudens& callidus, iuſtniam,& æquitatem, etiam in no- in Geneſ. Ua arte ſeruabat: Si enim omnes agnos& herdos varios pecora procreaſ- ſent, fuiſſet aliqua ſuſpicio doli,& apertè huic re Labau inuidus contrà iſ. ſet. Ergo ita omnia temperauit, vt& ipſe fructum ſui laboris acciperet,& Laban non penitus ſpoliaretur. Si quando enim oues,& capræ primo tempore aſcendebantur, quia melior vernus eſt fœtus, ante ipſas poncla virgas, vt varia ſoboles naſceretur, quecumque autem oues,& capræ ſerd quærebant marem, ante earum oculos non ponebat virgas, vt vnius cob- ris pecora naſcerentur. Et quicquid primum naſcebatur, ſuum eraæ, qui diſcolor,& varium erat; quicquid poſtea, quòd vnius eſſet tam in mxeo, quaàm in albo coloris pecus, ad Laban pertinebat. Sic Hieronymus. Allegoria bu- Pulcherrimam huius hiſtoriæ allegoriam aperit,& explicat S Grego- us hustoriæ rius in libro 21. Moralium in ipſa Præfatione eius libri: Quid eſt, inquit, ex S. Gregor. virgas virides amygdalinas,& ex platanis ante gregum oculos ponere, ni- ſi per Scripturæ ſacræ ſeriem, antiquorum patrum vitas, atque ſententias in exemplum populis præbere? quæ quia iuxta rationis examen rectæ ſunt, virgæ nominantur, virgis autem ex parte cortex à lacob ſubtrahitur, vt intimus candor appareat:& ex parte cortex ſeruatur, vt in viriditate permaneant; variuſq́ue virgarum color efficitur, partim ſubtracto cortice, & partim eo retento. Ante oculos enim conſiderarionis noſtræ præce- dentium patrum ſententiæ, quaſi virgæ variæ ponuntur, in quibus dum plerumque intellectum litteræ fugimus, quaſi corticem ſubtrahimus:& dum plerumque intellectum litteræ ſequimur„quaſi corticem reſerua- mus. Dũmque ab ipſis cortex litteræ ſubducitur, interior allegoriæ can- dor demonſtratur:& dum cortex relinquitur, exterioris intelligentiæ vi- rentia exempla monſtrantur. Benè autem Iacob virgas in aquæ canalibus poſuit, quia& Redemptor noſter in libris eas ſacræ ſcientiæ: quibus nos intrinſecus infundimur, fixit. Has virgas aſpicientes arietes, cum ouibus coëunt, quia rationales noſtri Spiritus cùm in Patrum vitis,& doctrinis contempſandis defixi ſunt, ſingulis quibuſque actionibus permilſcentur, vt tales fœtus operum procreent, qualia exempla præcedentium in voci- bus præceprorum vident,& diuerſum colorem proles boni operis ha- be ant, quia& nonnunquam ſubtracto litteræ cortice, acutiùs interna com-
ſiderat;& ſeruato nonnunquam hiſtoriæ tegmine, bene ſeſe in exteriort us
1

c emm d n erqao 4 4 datad nrarr duil er erpoltug dud Kelxatit ua ultnam, E itaemen 48n0s 8 de eios deconn pene dulct auidoaua 1& pie fruq& Ldarsa Kqundoc iu Kem dlot vernus N wan 45 ,quecumed t m AeMcg culos non pq= vitgunm uid primum 2 arr unt d poſtca. qu lus clam bban perine llennſ legocam a m Kenar aDrzfaion K.2 dirCtt N plaxanis ant a um oculs, nrquorum pa anss un autem ex pufs e Lcd ex patte cor ⁸ mu. u
32 m colot er
1*. müder ncot 4 ronis do-
1
bus formmat. Nam quia diuinæ ſententiæ aliquando interiùs rimandæ ſunt, aliquando exteriùs obſeruandæ, proptereà dictum eſt per Salomo⸗ nem Prou. 30. Qui fortiter premit vbera ad eliciendum lacexprimit hutyrum:
eo—ui vehementer emungit, elicit ſanguinem. Vbera quippe fortirer premi-
mus, cum verba ſacri eloquij ſubtili intellectu penſamus qua preſſione, dum lac quærimus, butyrum inuenimus; qui⸗ dum nutriri vel tenui intel-
Locus Pro- uerbiorum ca.
z0.
lectu quærimus, vberrate internæ pinguedmis vngimut. Hoc tamen nec
nimiè, nec ſemper agendum eſt: ne durz lac quærimus ab vberibus, ſan-
guis ſequatur. Plerique enim, dum verba ſacri eloquij pluſquam debent,
decorticant, in carnalem intellecum cadunt. Sanguinem quippe elicit,
qui vehementer mungit;quia cacnale efficitur, quod ex nimia ſpiritus diſ-
*ℳ 8 8 3 8* cuſſione ſentitur. Sic Gregonus. Cuius paulò ſupra hæc verba ſaluberri- mum eſt documentum, omnibus, qui tractant ſacras litteras obſeruatu vtiliſſimum; Intellectus inquit, ſacri eloquij inter textum,& myſterium,
eanta eſt libratione penſandus, vt moderata vtriuſque partis lance, neque
hunc nimiæ diſcuſſionis pondus deprimat; neque rurſus torpor incuriæ
vacuum relinquat. Multæ quippe ſacri eloquij ſententiæ tanta allegoria-
rum conceptione ſunt grauidæ, vt quiſquis eas ad ſolam tenere hi- ſtoriam nititur, carum notitia per ſuam incuriam priuetur. Nonnullæ verò ita exterioribus præceptis inſeruiunt, vt ſi quis ea ſubtilius penetrare conetur, intus qui- dem nihil inueniat; quin etiam hoc ſibi quod foris loquuntur; abſcondat. Hactenus ex Gregorio.
12*
Ftile docu- mentum B. Gregor.

ns
5 SA
5
☛ 4 —
b 1NOAP-W T r IGESINM T M P R I M T. M G E N5 S. 1 S... b Reuerſio⸗ Iacob ex Meſopotamia in Chananitidem cum
vniuerſa familia ſuaz& pacltum inter ipſum,& Laban.
8& tamen nõ dimiſit eum peus vt noceret mihi. Si quãdo dixit:
Variæ erunt mercedes tuæ: pariebãt omnes oues vari quando

GENESIS CAP. XIX XH. 297 quando verò è contrario ait: Alba quæquæ accipies pro mer- cede: omnes greges alba pepererunt. Tulitque Deus fubſtan-9 tiam patris veſtri,& dedit mihi. Poſtquã enim conceptus ouiũ 10 tempus aduenerat, leuaui oculos meos,& vidi in ſomnis aſcẽ-9 dentes mares ſuper fœminas, varios,& maculoſos,& diuerſo- rum colorum. Dixitque Angelus Dei ad me in ſomnis: lacob;— & ego reſpondi: Adſum. Qui ait:Leua oculos tuos,& vide vni- 12 uerſos maſculos aſcendentes ſuper fœminas, varios, maculoſos atque reſperſos. Vidi enim omnia quæ fecit tibi Laban. Ego 13 ſum Deus Bethel, vbi vnxiſti lapidem,& votum vouiſti mihi. Nunc ergo ſurge,& egredere de terra hac, reuertens in terram natiuitatis tuæ. Reſponderùnrque Rachel& Lia: Nunquid ha- 14 bemus reſidui quicquam in facultatibus,& hæreditate domus 8 patris noſtri 1 Nonne quaſi alienas reputauit nos,& vendidit, 5 ſt comeditque pretium noſtrum? Sed Deus tulit opes patris no- ſtri,& eas tradidit nobis, ac filijs noſtris: vnde omnia, quæ præ-
cepit tibi Deus, fac. Surrexit iraque Iacob,& impoſitis liberis,
patuma in unttn acconiugibus ſuis ſuper camelos, abijt. Tulirque omnem fub- 18 la ſad; C 1un un ſtantiam ſuam,& greges,& quicquid in Meſopotamia acqui-
ſierat, pergens ad Iſaac patrem ſuum in terram Chanaan. Eo 19
tempore ierat Laban ad tondendas oues,& Rachel furata eſt ldola patris ſui, Noluitque Iacob cõfiteri ſocero ſuo quòd fu- 20 QVAM au x utiu geret. Cumque abijſſet tam ipſe, quàm omnia quæ iuris ſui e- 21 Laban dicct t Turla rant,& amne tranſmiſſo pergeret contra montem Galaad, nũ- uetunt pars* ike ciatum eſt Laban die tertio quòd fugeret Iacob. Qui aſſum. 22 anc ditatus, 5 ct ptis fratribus ſuis, perſecutus eſt cum diebus ſeptem: Et com- 23 ucrdit quoq im le prchendit cum in Monte Galaad. Viditque in ſomnis dicen 24 Arcrga dt her L” tem ſibi Deum Caue ne quidquam aſperè loquaris contra Ia- me 4. ſihv cob. lamque Iacob extenderat in eodem Monte tabernaculũ: 2 cümque ille conſecutus fuiſſet eum cum fratribus ſuis, in Mö- am b te Galaad fixit tentorium. Et dixit ad lacob: Quare ita egiſti, 26
1 a L
Aiüt& vO⅜⁴ a 9
Gs:i vt clam me abigeres filias meas quaſi captiuas gladioꝛ Cur ig- 27 A en d norante me fugere voluiſti, nec indicare mihi, vt proſequerer 3 t era M tecum gaudio,& canricis,& tympanis,& citharis; Non es paſ- 2
anGecl e, fus, vt oſcularer filios meos,& filias-ſtultè operatus es: Et nunc ²⁵⁹
1 2 r quidem valet manus mea reddere tibi malum: Sed Deus pa-
r melcedes i d tris veſtri heri dixit mihi; Caue ne loquaris contra Iacob w voc 8. aue quidquam durius. Eſto, ad tuos ire cupiebas,& deſiderio erat 30 pariebäf P P

298 COMMEN T. IN 31 tibi domus patris tui: cur furatuùs es Deos meos:Reſpondit la- cob: Quòd inſcio te profectus ſi um, timui ne violenter aufer- 32 res filiastuas. Quod autẽ furti me arguis:apud quẽcũque inue neris deos tuos, necetur coram fratribus noſtris:ſcrutare, quic
„quid tuorum apud me inueneris,& aufer: hæc dicens, ignora-
33 pat quòd Rachel furata eſſet Idola. Ingreſſus itaque Labã ta. bernaculum Jacob& Liæ,& vtriuſque famulæ, non inuenit. Cumque intraſſet tentorium Rachelis, illa feſtinans, abſcon- git idola ſubter ſtramenta cameli,& ſedit deſuper, ſcrutanti-
35 que omne tentorium,& nihil inuenienti, ait: Ne iraſcatur do. minus meus quòd coram te aſſurgere nequeo: quia iuxta con. ſuetudinem fœminarum nunc accidit mihi. Sic deluſa ſolici-
36 tudo quæréẽtis eſt. Tumênſq; lacob cũ iurgio ait: Quaã ob cul.
pã meã,& ob quod peccarũ meũ ſic exarſiſti poſt me,& ſanr tatus es omnẽ ſupellectilẽ meã: Quid inueniſti de cunctaſi-
3* ſtantia domus tuæꝛpone hic corà fratribus meis,& fratribus
tnis,& iudicẽt inter me,& te. Idcirco viginti annis fui teciiO-
52 ues tuæ,& ca præ ſteriles non fuerunt 3 arietes gregis tui nõ co.
medi: nec captũ à beſtia oſtendi tibi, ego dãnũ omne reddebã quidquid furto peribat, à me exi gcbas:die, noctuùque æſtu vre bar,& gelu, fugiebatque ſomnus ab oculis meis, ſicque perii ginti annos in domo tua ſeruiui tibi, quatuordecim pro filia- bus,& ſex pro gregibus tuis: immutaſti quoque mercedẽ mei 42 decem vicibus. Niſi Deus patris mei Abrahã,& timor Iſaac fuiſſet mihi, forſitan modò nudũ me dimiſiſſes:afflictionem meã,& laborem manuũ mearũ reſpexit Deus,& arguit te heri.
43 Reſpondit ei Laban: Filiæ meæ,& filij,& greges tui,& omnia,
quæ cernis, mea ſunt; quid poſſum facere filijs,& nepotibus
44 meis: Veni ergo,& ineamus fœdus: vt ſit in teſtimoniuminr-
45 ter me& te. Tulit itaque Iacob lapidem,& erexit illum inti-
46 tulum, dixicque fratribus ſuis: Afferte lapides. Qui congregan
47 tes fecerunt tumulum, comederintquc ſuper eum: quem vo-
cauit Laban Tumulum teſtis,& lacob Aceruum teſtimonij s vterque iuxta proprietatem linguæ ſuæ. Dixitque Laban: Tu- mulus iſte erit teſtis inter me& te hodie,& idcirco appellatũ
eſt nomen eius Galaad), id eſt, Tumulus reſtis. Intueatur,& au-
49 1,.. 8 7 dicet Dominus inter nos, quando receſſerimus à nobis, ii affir
jo Xeris filias meas,& ſi introduxeris alias vxores ſuper cas:nullus ſermo
annetete

4NT. 1N 58 Dema 1 hamd
um uma t.
— —
eNeral De argusap, e d 4 tratrdusno e. rr rs R auicrhd He e„
Kra edö i
ldoa. Ingel t quela vtriuſque fa 2 dodin b Rachels ila meli K ſedit q t, ſ linvenienti ai. iraſen alurgere neci Sciaim ac accidit miln& Seuli lacod cũ iurz&. Qut meũ ſic exari itmol uidinue Mecud corã fratridu. En Idcirco vigin ts Wtur afuerunt, arit E tgöt nbi ego r Wchen
““
—2
8
d-A ler ne cxigcbas:dii N ucpr nus aboculi Enü bi, qud tcm
4 ratin
immutaſti q*cemc patris mci Ab elLr nudume 11 e acati reſpexil ar vur mcx.& Klii, Aeollum facdh
— ,·
.–“—
tn „A
8. ec 3 . t 1 c
GE NESIS CA p. XXXIJ. 299
ſermonis noſtri teſtis eſt abſque Deo, qui præſens reſpicit. Di- 51 xitque rurſus ad Iacob: En tumulus hic,& lapis quem erexi in- ter me& te, teſtis erit:tumulus, inquam: iſte,& lapis ſint in te- 52 ſtimonium, ſi aut ego tranſiero illum pergens ad te, aut tu præ- terieris malum mihi cogitans. Deus Abrahã,& Deus Nachor 53 iudicet inter nos, Deus patris eorum. Iurauit ergo lacob per timorem patris ſui Iſaac: immolatiſque victimis in monte, vo- cauit fratres ſuos vt ederent panẽ. Qui cùm comedifſent, man ſerunt ibi. Laban verò de nocte conſurgens, oſculatus eſt filios
& filias ſuas,& benedixit illis: reuerſuſque eſt in locum ſuum.
84 VERS. 7. Mutauit mercedem meam decem vicibus. ALIVp, decem vicibus, tribus modis exponitur. Caieranus pu- Crean
at eſſe dictum hyperbolicè: non enim toties eſſe mutatam Mmercedem lacob; ſed quia non ſemel, ſed aliquoties vulgari loquendi more dixit per hyperbolem, decies mutatam eſſe. Atenim cùm nihil abſurdi ſit fuiſſe muratam decies, nec id repugnet nar- rationi huius loci, immò quàm maximè congruatzalienum videtur, poſt- habita propria verborum ſignificatione, ad hyperbolicam, ſine cauſa, con
*
fugere. Alij putant, poſitum eſſe numerum definitum pro indefinito, vt fit
ſæpe in Scri ptura,& pofitum eſſe, decies, pro ſæpiffimè; ſiue fuerit decies,
ſiue ſæpius. Sic dixit Deus, vt ſcriptum eſt Numeror. 14. Tentauerunt me Zocas vumen. iam per decem vices: Et Iob capite decimo nono. En, inquit, decies confun- 14.& Ieb. 19. ditis me. Sedenim Hieronymus,& Auguſtinus,& hos ſecuti complures
alij, propriè accipiunt illud, decem vicibuu, ita vt verba ſonant. Aiunt enim,
in illis ſex annis, quibus Iacob pro mercede curauit gregem Laban, decies
factam ei mercedis immurtationem à Laban. Audi Hieronymum in Tra- S. Hieron- dirionibus Hebraicis ſuper hunc locum ita ſcribentem: Per ſingulos fœ-
tus ſemper Laban conctitionem mutabar. Si videbat varium naſci pecus,
poſt fœtum dicebat: Volo vt in futurum mihi varia naſcantur. KRurſus
cuùm videliſſet vnius coloris naſci pecora(Iacob quippe, hoc audito, vir-
gas in canalib is non ponebat)dicebat, vt futuros fœtus vnius coloris ſibi
pecora procrearent. Quid plura?vſque ad decem vices ſemper à Laban
pecoris ſui, ſiue lacob, mutata conditio eſt: Et quodeumque ſibi propo-
ſuerat vt naſcereturin colorem contrarium vertebarur. Ne eui autem in
ſex annis, decem pariendi vices incredibiles videantur, legat Virgilium,
4 quo dicitur; Bis grauida pecudes. Natura autem Itabicarum ouium,& ViIrg hE.*. Meſopotamiæ vna eſſe traditur. Hactenus ex Hieronymo. Faciretiam ab Geber hac interpretatione lectio huius loci ſecundùm lxx. Interpretes, de qua deinceps eſt dicendum.
2 Pro illo, decem uitibus, lxx. Interpretes nimium quantum diuerſa inter-
P 2

230
COMMN T. IN
retatione poſuerunt, decem agnis: quam lectionem§. Hieronymus qua-
ſ1 mirabundus: Septuaginta, inquit, interpretes, pro decem vicibus, vt eſt in
libro Hebræo, poſuerunt decem agnis: neſcio qua opinione ducti; cùum 3.... verbum Hebraicum Monim, numerum magls quam agnos ſonet,& hic
S. Auguſt.
ſenſus ex conſequentibus magis probetur. Sic Hieronymus. Aquila vertit
decem numero: Symma ſtione 95. in Geneſim lectionem hanc ſeptuaginta interpretum ad recta,
chus, decies numero. Sed S. Auguſtinus in quæ-
& probabilem ſententiam exponit. Audiat Lector eius verba: Decem ag- nos, vel decem agnas, pro decem temporibus poſuerũt, quibus oues, quas Iacob paſcebat, per ſexenniũ pepererut: bis quippe pariebãt in anno. Cõt erat autẽ vt primo anno, quo inter ſe pacti ſunt,& ad paſcendas ouesac- ceſſit lacob, ſemel parerẽt in fine anni quia cùm acceſſit, ¹ã ſemel pepere- rant. Reuerſuſque ſexto anno, id eſt, vltimo, cũ ſemel peperiſſent, exona neceſſitate profectionis, prius recederẽt, quàm iterũ parerent:ac per hoc cum primus annus atq; vltimus, duos rantum ouiũ partus ſub illo haberẽèt
megij verò quatuor anni, binos, flũt omnes decẽ. Nec mirũ quòd hæcd
yirg. Eclo.a.
VERSV 19
Primaquæſtio M
Quid ſigniji. 1
cem tempora nomine agnorum appellarunt, qui ijſidem temporibus mi cebantur veluti ſi quiſpiam dicat per tot vindemias, aut per tot melſes quibus numerus intelligatur annorum. Vnde quidam dixit, Poſt aliquot mea regna videns mirabor ariſtas, Der ariſtas videlicet, meſſes: permeſſes, annos ſignifi cans. Pecudũ aut illius regionis fœcundiras, ſicut Italorum, tanta fertur, vt bis in annopa- xiant. Tantum eſt quod ex Auguſtino memorandũ in hoc loco duximus.
eee
PRIMA DISPNV TATIO. Super farto Idolorum Laban,facto à Rachele, Et ſuper illis perbis. Et Rachel furata eſt 1dola patris ſui.
Hebræa voce Teraphim, quam Latinus Interpres,& hoclo- co,& alibi, vertit Idola, vt in libro lIudicum capit. 17.& 18.
get Dan„ꝗ8 A In primo autẽ lib. Reg. 19. vereit ſtatuã in cap. 3. Oſee te- erabh. e 42... 3. 4.. SeEC tinuit Hebræum ipſum nomen Teraphim præcisè, cùm in
libro Iudicum, quibus dixi locis, poſuerit vocem IT eraphim, ſubieca cius interpretatione Latina per vocem Idola. Significat autem Te-
raphim, imagines, ſiue ſimulacra, ſiue Higuras qualeſcumque,& qua-
liumcumque rerum, ſed plurimùm, vel hominum, vel deorum, quæ Idola vocantur: imagines dico,& figuras, vel per picturam; vel ſcul-
pturam, vel'texturam expreſſas. Huius interpretationis probatorem, —& a2u
Ec verba tres habent quæſtiones: quarum prior eſt ſapet
———

lk n 9 4 1 4.* — GCENESIS CAP. XNNXI. 30r Mer ſa... F.. 2 5 Am 68& auctorem habeo S. Hieronymum, qui in Epiſt. 11 3· ſeripta ad Marcel- ndc n ineth lam ſuper voce Terapbim diſſerit hiſce verbis: Seito Iperapbim ab Aquila 4 1 acen uupbere interpretari, quę nos figuras, ſiue figurariones poſſumus dicere. der Len Fafmm Nam Reg. ro: vbi dicitur Saul miſiſſe nuncios, vt caperent Dauidem, u znen. 88. deeuls 4 Ixx. ſic verterunt: Et venerunt nuntiſ,& ecce zerataäo in lecto, pro cenota- Hanc lehrmi Arrnan phiis, in Hebreo eſt teraphim ſignificãs puluinum de caprarum pelle con- u. Audiarled; 85eded ſutum, qui intonſis pilis caput inuoluti in lectulo hominis mentiretur. . 1 ed. 8.. 8 2. temporbun 8 pit eptuaginta: Diebus multis ſede- Pordug tguddan Apud Oſeam capite 3. ſic eſt ſecundùm Septuag ſe
crerürdis Jul ziedäam bunt filij Iſrael, ſine Rege,& Principe: ſine acrificio Iine altari, 2 jine ſacer- erle pach ſun l glnin dotio,& wanifestationibus pro ſacerdotio.„ꝙ manifestati onibuus in He- anni qun cid † Afti„ bræo eſt, ine ephod,& line teraphim, ſicut Theodotion,& Symmachus vltumo, ci— verterunt. Ex quo intelligimus,in Ephod iuxta ſeptuaginta„qui ſenſum wderft uun en 1 magis quàm verba interpretati ſunt ſacerdotium interpretari: in tera- bhim verò, quæ figuras, vel figurationes dicimus; varia opera, quæ tera- „ 1* nulidihd phim vocantur, intelligi. Nam& in Exodo, ceteriſq; locis vbi deſcribun- Hũt omnes det cuni eur veſtes plumaria arte contextæ, opus Cherubim; id eſt, varium, atque
depictum, dicitur eſſe factum: ita tamen, vt vox Cherubim, litteram vau
1 pellarunt 1 a per tot vin Pn v atpam non habeat; quia vbicumque cum hac littera ſeribitur, animalia potius
4
docum. Vnde l⁴, dur, quàm opera ſignificat. Iuxta igitur hunc ſenſum,& in libro Iudicum cap. 1uudtn mirabt A. 17. Micha cum veſte ſacerdotali, cetera quoque, quæ ad ſacerdotalia per- er meſſes und M uiffcmln tinent ornamenta, per Teraphim feciſſe monſtratur. Hæc§. Hieronymus. Ldlocum, tan u., ndun Quod autem ſimulacrum illud Dauidis in lecto poſitum à Michol, quod Rino memon Eabocbnn ibi dicitur Hebraicè teraphim, ſeptuaginta interpretes appellauerint Ce-
notaphium, ſcitè factum ab illis puro. Eſt enim Cenotaphium, inane Cenotpᷣ hiuw. 2,— quoddam ſimulacrum, repreſentans ſepultum hominem, aut impoſi- — tum tumulo, vt ſepeliatur, cum tamen ibi corpus hom inis mortui nul- lum ſit. 4— D18 P EA II Cæterum videamus quidnam Hebræi,& de noſtratibus qui vocantur 1.,4 Hebræizantes, ſuper iſta voce Theraphim, commentati ſint. Aben Efſra, vrun LAHan,&. uh quem ſecutus eſt Arias Montanus in Commentarijs ſuis in lihrum Iudi- cum ſuper caput decimum ſeptimum eius libri, arbitratur, voce Tera- Phim ſignificari Imagines, cœli aſtrorumque certa obſeruatione confe-
*
AKen Eſra. Aias Monta- 7246.
ctas,& ritu ſacratas ad augurandi& diuinandi abuſum. Iuxta ſententiam aatact ldola S d hanc eſt, quod tradidit Rabbi Chimhi in libro Radicum, Teraphim eſſe lab. Chimhi. 3 imagines, per quas futura prænoſcebantur: conſulentibus enim ipſas, „ u p Diaboli arte, reſponſa reddebantur anc vocis eius interpretationẽ ma- awent e la I lmer ximè probans Oleaſter, huiuſmodicfacit notam ſuper hoc loco: Non cõ. Oleaſter. map 14 Jemc uenit, inquit, inter Hebręorum doctores, quid ſignificet dictio Teraphim,
R 14la,8 5 Pün orßl quam Idola vertimus: hęc tamen certi deiſta voce habemus, quod ſigni-
Neg. 19 ne ficet Imagines hominum, quæ loquebantur. Nam Ezechielis 21. dicitur, miglunnamnen atin. Regem Babylonis conſuluiſſe Teraphim: quo ſignificatur fuiſſe imagi-
90.— 3 egi nes, quæ conſulentibus reſponderent. Et Zachariæ cap. 10. ſcriptum eſt: TI hee et vocem uns Quie Teraphim locuta ſunt mendacium. Thoſtatus hoc loco narrat, quemad**2 ke⸗ Ln. eg* K” modum iſtiuſmodi ſimulacra per artem Aſtronomicam,& Necromanti-
1 an uel dog. fan cam conſicerentut idonea ad reddenda reſponſa. Sic enim ait: Erant quæ-
co,K Kg— Aum 4 b P 3

3⁰ COMMENT. IN qam capita ex metallo in quodã certo tempore,& ſub certis ſiderũ aſpe ctibus,& coniunctionibus planetarũ facta; vt inde virtus è cœlo deriuare tur in illud caput, fieretque potens reſpondendi conſulentibus,& interto- gantibus ipſum:idque fiebat partim per Aſtrologiam,& partim per Ne- Abertus Ma cromantiam. Fecit huiuſmodi caput Albertus Magnus de Ordine Prædi- Inus, GS. o catorum, quod diſcipulus eius S. Thomas quadam die confregit. Dicum I. etiam Hebræi, fieri conſueuiſſe Teraphim, accipiendo caput alicuius pueri primogeniti,& ſacrificari in honorem Demonis;& iſtud caput abſciſſumi ſale,& aromatibus condiebatur, vt à putredine illeſum diu perduraret:& ſuper linguam eius lamina aurea ponebatur, Dæmonis cuiuſdam nomine inſignita,& ſic dabat reſponſa conſulentibus,& interrogantibus. Sedde veritate,& ratione iſtorum latè diſſeruimus ſuper cap. 2 1. libri Num. hh. ctenus ex T hoſtato. Auctoris ſen- Licèt igitur negari non poſſit vocabulo Teraphim ſæpe ſignificati ldol tentia. Genriũ, per quæ non rarò Diabolus dabat reſponſa; non tamen id perye- tuũ eſt in Scriptura: nã in 1I. Reg. ca. 19. Simulacrũ illud Dauidis in leca poſitum à Michol, appellatur ibi Teraphim; nec tamen per ilud Dauan dabat reſponſa: non enim tale ſimulacrũ domi ſuę habuiſſet Dauid;imnd verò raptim fuiſſe tunc illud factum, hiſtoria ipſa loquitur. Illud certum eſt, Teraphim quæ furata eſt Rachel patri ſuo, fuiſſe Deorum ſimulacra de iſtis enim paulò infrà loquens Laban, queribundus dixit lacob: Curſs- ratus es Deos meos? Cui reſpondens Iacob, Apud quemcumque, inquitin- ueneris deos tuos, necetur coram fratribus nostris. . Altera quæſtio eſt, quo animo,& conſilio,& quam ob cauſam Rache Tuε abſtulerit]dola patri. Quinq; cauſas eius rei afferre poſſumus. Prima cau- Cor fur ta ſi(a Ne pater Idola illa inſpiciendo, vel conſulendo, per quod iter lacob
Rachel dola abijſſet, cognoſcere poſſet. Et hæc placet Aben Eſræ, nec diſplicet Tho-
Pnnn⸗ 6. ſtato. Cum primùm enim nunciatum eſt Labano, fugiſſe lacob, protinus 44 873 3. 2*— 3. ⸗* 8„ 8 Je Gl Went. Thoſtatas. iuit conſultũ Idola ſua, de itinere quod ceperat lacob; ſed ea non inuen
ex quo purauit, ſurrepta ſibi fuiſſe à Iacob, vt ipfe dixit ſuper ea re cum eo expoſtulãs. Altera cauſa fuiſſe dicitur, vt ſi pater eos inſequeretur,& for⸗ tè comprehenderet, ad eius Deos confugientes, irã ipfius deprecarentut: Hanc rationem tradit Ioſephus lib. 1. Antiquitatũ ita ſcribens: ſigilla vero Deorum ſuorum ferebat Rachel, non quòd Deos coleret, quorum con- 1oſepbas, temptũ à marito didicerat, ſed vt ſi fottè pater fugientes aſſequeretur, ma- berer, quò confugerer, veniam impetratura. Sic Ioſephus. Tertia cauſaà multis hæc traditur, vt ita Rachel patrem deduceret ab idololatria;& hoc Rabb;z Salo- placet Rabbi Salomoni. Huius etiã ſententiæ ſunt Bafilius, Nazianzenus, on.& Theodoretus. Bafilius ſuper initio libri Prouerbiorũ diſputans, voca- Faſihu. hulum aſtutiæ non ſemper malam in part pi, ſed eſſe,& malam,& Nadianxenus. 28 A— P Partem aceipPbled efle, malafll, Theorloretas, Ponam aſtutiam, inter alia ſic ait: Bona fuit aſtutia Hebræorum, quando Egyptios decipiebant: tunc enim mercedem accipie bant ciuitatum Aſe conditarũ,& ſibi ipſis materiam ſuppeditabant ad conſtruendũ taberna- Exod.. culũ. Laudabilis fuit aſtutia obſtetricũ EÆgyptiarũ conſeruantiũ malcu- los Hebræorũ. Pulchra fuit aſtutia Rebeccæ, cũ magnam ilem beves tionem
T

owne Penedatat, Da S auiglän Ulentndos, An ropurdu dllerumulug ee ldek
abulo Tuq Seligin 3 dada relpe hn umenit .Cn. 19 Smulz ☛ däDmäb. d Terapiam de t ufetibul mulacrũ domi& zuilerDu. Kum hiſtocii 1 chel patri ſuo Ni Deommt as Ladan, quer lsdanla dens lacod, Ap lmeunx Farriu weitru. n0. K conſilio,4 r Tioden caui eimteia ofun. endo, velcoc we, per qn „hrc placct Aᷣd Aenecc uu le lc tu K lacod,)
, dcim.tfd ue * der
.. oßos Deos contugien 1 Mr ni 7 a ilcder as lb. 1.Andq 3
1 „ 20 4 5 4 rel mes 1 duiſontè pucq pbu l getr zunn. c 3 4m mfeuae didood9 e— 40. - oattem 1o-G acn Tuente e h as eua n* iorüch oer ao ude. ſicht 4 rem uum n fne 15 kbetad9 5 um a„ 7. 4 90 4 1 iebone am nerccdel 3 drur 3 de 7 n uoe elul 4 49 uff 1 4 1 8 9
GENESIS CAbD. XXXI. 303 ctionem ſBlio minori acquireret: præclara fuit aſturia Raab,& Rachelis: illius quidem exploratores ſaluos preſtantis;huius verò, patrem decipien do, ab idololatcia illũ liberätis. Sic Bafilius. Nazianzenus in Oratione de Sancto Paſchate: Si quæpiam, inquit, Rachel es anima patriarchalis,& magna; patris tui cũ inueneris Idola, lurripe non vt conſerues, ſed vt de- leas Sicille. Accedit etiam huic ſententiæ Lyranus, idémque ſentit Theo- doretus, cuius verba paulò infrà memorabimus.. 6 Quarta cauſa hæc fuiſſe traditur, quòd Rachel quoque ſtudioſa eſſet Idoloſatriæ, vt quæ à puellari ætate, per educationem, 8 inſtitutionẽ pa- ternam, culturæ Idolorum aſſueuiſſet. Hæc eſt ſententia B. Chryſoſtomi, 5. Chryſoftom & Ruperti,& Caietani, atque Oleaſtri. Verba Chryſoſtomi in homil. S. Napentase in Geneſthæc ſunt: Non ſine cauſa dictum eſt, nobiſque propoſitum, fu- Lae, eeu. ratam eſſe Rachel idola patris ſui: Sed vt ſciamus, mulieres illas adhuc pa- e. ternam habentes conſuetudinem, Idolorum cultui addictas fuiſſe. Ani- maduerte enim quantum in hoc ſtudium impenderint, cum nihil aliud patri auferre voluerint, niſi Idola eius: id verò faciebant ignorante viro, ne que enim ille fieri id permiſiſſet. Hæc Chryſoſtomus. Rupertus autem lib. 7. Commentariorum in Geneſ. cap. 42. hunc in modum ſcribit: Hoc loco primùm Scripturæ auctoritas, idolorum nomen, vel cultũ comme- norat,& repræſentat. Porrò Rachel, quæ Idola furata eſt liquet, quia perfectæ Bidei nondum erat: ſed antequam obiret, opportunè admodum dictum eſt à Iacob, domeſticis ſuis: Abijcite deos alienor, qui in medio ve- ſtri ſunt,& mundamini,& mutate veſtimenta veſtra. Dederunt ergo ei: at ille infodit eos ſubter terebinthum. Nec multo poſt inibi ſcriptum eſt: Mor- ma eſt Lachel,& ſepulta eſt in via, quæ ducit Ephratam: hæc eſt Bethlehem. Non igitur paruo bono ſuo Rachel virum fidelem ſortita& ſecuta eſt, cuius nimirum fide ſaluata eſt: Sanctificata eſt quippe mulier infidelis per virum fidelem. Quocirca rectè, ac rationabiliter dictũ à Paulo eſt x. ad Corinth. 7. Si quis frater habet vxorem infidelem,& hæc conſentit habitare cum eo non dimittat eam:& ſi qua mulier habet virum infidelem,& hio con- ſentit habitare cum ea, non dimittat virum. Vnde enim ſcis mulier, ſi virum ſal⸗ uum facias: aut vnde ſcis vir,ſi mulierem ſaluam facias? Hæc Rupertus. 7 Adextremum nonnulli arbitrantur, Rachelem abſtuliſſe Idola patri ſuo, quòd ea conſtarent ex pretioſa materia, vel auri, vel argenti, vel alia quapiam;tum pro mercede, qua maritum ſuum lacob fraudauerat: tum pro dote ſibi,& ſorori ſuæ debita, qua ipſas priuauerat, tradens ferè nu- das marito,& quaſi ſeruas vendens, ſicut indicat earum ſuper iſta re que- rimontasquamin hoc capite verſu 1 5. expoſuit Moſes. Ex his porroͤ quin- Scriptura na- q; cauſis mihi quidem poſtrema hæc præter ceteras probatur, vt planior, nunquam ali- & hiſtoriæ congruentior. Ex quo item apparet, illud non fuiſſe furtũ: im- auid oſſe aicie propriè autem hoc loco ſic appellari, non ad veritatem, ſed ad externam tale, non quia ſpeciem& opinionẽ hominũ. Solet enim Scriptura aliquid appellare tale, eeue fr ſes non quòd tale ſit, ſed quod tale vulgo putetur& appelletur. Exempli cau- 2 pateser ſa, poſt longam diſceptationem vltrò citrôque habitam inter Iob,& tale. amicos cius, denique Scriptura ſic ait: Omiſerunt autem tres viri isti b reibondere

304 co MMENT. IN reſpondere Tob,eo quod iuftus ſibi videretur. Super quibus verbis B. Grega- rius diſſerẽs: Hoc, inquit, quod de Iob dicitur, quòd Iuſtus ſibi videretur,
ſacræ huius ſcriptor hiſtoriæ ad amicorum illorum iudicium retulit, non
.*„1 8 An Rachel c luerit idola. Thesdoretais.
Chry ſoſtom. Rupertaus. Caietanzs, Oleaſter.
autemmn beatum Iob de elationis tumore reprobauit. Tertia quæſtio, an lHlud Rachelis furtum Idolorum, arguat fuiſſe Ra- 8 chelem id temporis cultricem Idololatriæ: Præter loſephum,& Baſilii, & Nazianzenum id negantes, quorum verba paulo ſuprà commemorata ſunt; Theodoretus quæſtione 89. in Geneſim, diſerta,& valida argumen- ratione probat, Rachelem non fuiſſe cultricem Idolorum. Ad hunc ausé
modum ſeribit: Quidam dixerunt Rachelem ſurripuiſſe Idola, quòd&
ipſa Idololatriæ ſtudio teneretur. Ego verò contra ſentio, propterea patm abſtuliſſe Idola, quòd ſic vellet patrem ab impio Dæmonum cultu libe- rare: pietatem namque eius mulieris ſatis docuit Scriptura dicens Geneſ. 1 3. Recordatus eſt Deus Rachelis,& exaudiuit eam,& aperuit eius vuluam. Cum enim audiſſet à lacob: Nunquid ego tibi ſum pro Deo, qui te priuaui ftuttu ventris Vehementiores Deo preces obtulit,& adepta eſt quodyo- ſcebat. Quinetiam poſt partum, ſuam in Deum pietatem demonſtral nato enim ſilio Ioſeph, dixit: Abstulit à me Deus opprobrium,& vocauitm. men eius Ioſcph, dicens; Addat mihi Deus alterum flinm. Quomodo igtun talis mulier in Deum affectu prædita, Idolis, quæ non ſunt dij, inſeruite potuiſſet: Verùm arbitror& aliud per hæc ſignificari: Iacob typum Dei creatoris omnium gerebat: nam duos populos Deus habuit: ſeniorem quidem, habentem ſuper cor velamen: iuniorem verò, decore ſidei exornatum. Ita lacob, duas vxores habebat, Liam videlicet, quæ ocu- lis erat infirmis: Et Rachelem ſpecie pulchram,& viſu valdè forma- ſam:& ſeniorem liberis abundantem: iuniorem verò ſterilem. Ex Gem- tibus quippe congregata Eccleſia, ſterilis antea fuerat: ſed poſtea, liberi maximè fœcundata eſt, ſicut prædixit Iſaias 54. Latare ſterilis, quæ non pa- risterumpe& clama, quæ non parturis, quoniam plures erunt filij deſerte, Wuan eius, quæ virum habet. Quomiam igitur Eccleſia, quæ credidit Deo Salya- tori, primitiuum Idololatriæ errorem radicitus extirpauit: Rachel typum eius gerens, furata eſt Idola patris; vt in eo quoque veritatem adum- braret. Hactenus ex Theodoreto. Cuius opinionem eſſe veram, non obſcurum dar indicium, id quod Rachelem feciſſe Idolis quæ abſtule- rat, narrat Moſes in hoc capite, verſu trigeſimo quarto: Cumque, inquit intraſſer Laban tentorium Rachel, illa feſtinans, abſcondit Idola ſubter a- menta camels,& ſedit deſuper. At ſi Rachel Mdola illa, vt Deos ſuos, co- luiſſet, non ita indecenter, neque irreuerenter, neque abiecte ea tia- ctaſſet.
Verùm contraria eſt ſententia Chryſoſtomi,& Ruperti, cauſam lllius furti aſſignantium ſtudio Idololatriæ, quod erat in Rachele; verba lo⸗ rum paulò ſuperiùs poſuimus. Idem ſentit Caietanus, cuius verba paulo infrà exponemus. Oleaſter item hoc loco, veriſimile id eſſe ſic argumen. tatur. Fuiſſe Idola in domo Iacob, etiã poſt digreſſum à Laban,& diſcel
....„ 4* ſum ex Meſopotamia, Scriptura ipſa indicat infrà, Geneſis 335. vbi 6 adm O

4 7 4 1 4 4 † n 1 . 1
„„ 5 .. 1
„ N A .— 2 Aä. 4 A Rumlr 3o h 4 dver Conra Ala nax h em adimpoo! “ Anumecn 4. As dOcuRS dcek. AAdmt m M ittun 124 1 MdAe 2- pecci odtuln, u uekom 4 1 uam in Deum d e demun eltA ne Deu no 1 Deut alterumn 1 M rorot — 142 4 cclita, Idolis, qus Wmiche 4½ 4„ 1* d pet hæc ſenit Kauodm 1„ 2 duos populos! au bir 4 4
. a mol* 10 cen ““ N
4 haor resbubeda, lit* Un
4 1 4 A. „
P Arm— uI
A“““
“
4 Kem: zumotem. elle¹
8 8— 6 dXRI 9 *„ 4 1 Cun 44 o 8 48 .—. 9 1 79 16 44 af; A 3. hes „ Aldoll 4, 4 ACe oDe r 8„ nue rcbetente. “. 2 „ A riat w*»* 1 1. Lrrir quod? 1 96 M( 6 I.A & cot ſebes lden 4 2l 1 0e oe 4 69' e 4 Hhod e. 1oftcd. Icbcnee SD 1 4 5 2 3 14
GENESIS CAP. XXXIN 305 admonens domum ſuam, dicit: Abicite deos alienos qui ſunt in medio ve- ſtri:& mundate vos,& mutate veſtimenta veſtra;& dederiit ipſi Iacob omnes deos alienos qui erant in manu ſua,& inaures quæ eraunt in auribus ſuis:& abſcondit ea ſubter quercum, quæ erat apud Sichem. Non eſt autem credi- bile fœminas,& ſeruos, alioſque comites lacob Idolis afluetos, tam facilè omnia reliquiſſe, cultumque deorum ſuorũ ſic eſſe oblitos, vt nõ ſecum Idololatriæ aliquod veſtigiũ deferrẽt pręſerrim ſi Teraphim, id eſt, idola illa, futura predicebant, quę ſciẽdi omnes ſumus auidiſſimi. Sic Oleaſter.
9 Sed mihi prior ſententia probabilior videtur. Nam quod obijeitur de
idolis poſtea repertis in domo lacob, nõ eſt neceſſe id referre ad Rache-
lem, ſed ad ſeruos alios, qui erãt in domo lacob, nec fortaſſe idola habue-
runt colẽdi grati, ſed propter materiæ præſtantiã. Et veriſimile eſt, idola illa nõ fuiſſe allata ex Meſoporamia, ſed in recẽti direptione, ac cæde Si- chimitarum fuiſſe cũ cærera præda eis ablata. Verum lacob, vel cognito, aliquos de ſuis domeſticis ea Idola colere, vel cauẽs ne quiſpiam ſuorum
in eorum cultum delabereturzabiecit ea ex domo ſua,& ſub terra penitus defodit. Quanquam autem, vt dixi, ſententiam hanc propiorem vero eſſe
iudicem, non tamen prorſus improbo, neque damno poſteriorem opi- nionem. Immò verò non ſatis iuſtam, nec ſatis æquam cẽſeo animaduer- ſionem Catharini in Caieranum, impẽdio acerbius, quàm res merebatur, notationem quandam Caietani, ſuper hoc loco exagitantis atque repre- endentis. Aſcribam hic primò verba Caietani, tum cenſuram Cachari- ni. Verba Caietani, interpretantis illud: Furata eſt Rachel idola patris ſui, huiuſmodi ſunt: Hinc apparet, partim DE V M verum, partim Idola co- luiſſe Laban, domùúmque eius: traditione ſiquidem aui fui Nachor cole- bat verum DE VM: exemplo autem Gentium, inter quas viuebat, ſimul etiam colebat Ildola. Hinc quoque prudens Lector habes, quòd diſpari- tas cultus, nõ eſt ex naturali iure impediens cõiugium: ex hoc enim quod lacob vir fidelis& iuſtus coniugium iniuit cum idololatris,& quòd vxor eius in hoc loco idololatra ſcribitur diſcimus connubia fidelium cum infidelibus fieri, non eſſe aduerſus ius naturale. Iacob enim vir iuſtus non duxit vxorem contra ius naturæ. Hæc Caietanus.
Audi nunc Catharini cenſuram. Sic enim ſcribit libro 5. Annotatio- num in Caietanum: Inter diſpares cultu non eſſe illicitum naturali iure matrimonium aſſerit Caietanus. Quod vt impium dogma notaui, cum Apoſtolus id naturali ratione prohibeat, ſcribens 2. Corinth. 6. Nolite ingum ducere cum infidelibus: quæ enin participatio iustitia cum iniquitate? aut quæ ſocietas luci ad tenebras? quæ autem conuentio CHAISTI ad Be- lial? aut quæ pars fideli cum infideli? Deinde confirmat id Catharinus te- ſtimonio Ambroſij,& ipſiuſmet Caierani ſuper eo loco Pauli: poſthæc ſubdit Catharinus: Rache lem porrò fuiſſe idololatram; quàm inefficaci- ter colligit Caietanus, ex eo quòd ſurripuerit idola patris ſui Labanl Nam Hebræa vox Teraphim, non ſemper fallos deos ſignificat, ſed quælibet ſi- mulacra; vt notãtHebræi:& credibilius eſt, Rachelẽ ea patri abſtuliſſe, nõ quòd ea coleret ipla, ſed vt colẽdi ea, occaſionẽ patri adimeret. Deniq; nõ
Comment. in Gen. Tom 4. chꝗ
Diſceptatis Catharini ci Cutetano, 1 9 Rachel fueris inſidelies,& An côεuνm inter jidelem ꝗ&́ infidelem jit vetitum 184 re naturæc. Cuuietan. Cenſura Ca- tharini.
—

306 CO MMEN T. IN
ſolům ſidelem, ſed piam fœminam fuiſſe Rachelem, ſatis indicat hiſtoria capitis 30. Geneſis, narrans eam& ante partum,& poſt partum, Deum eſſe precatã, eiuſque preces fuiſſe à Deo exauditas. Hæc Catharinus. Sed enim licet probabilius ſit, vt nos ſuprà docuimus, Rachelem non fuiſle cultricem Idolorum; contraria tamen opinio, non ita eſt improbabilis, vt facit eam Catharinus. Nam& auctoritas Chryſoſtomi ac Ruperti poteſt eam probabilem facere;& ratio, quam attulit Oleaſter, non eſt planè aſ- pernabilis.
uod autem Catharinus impium eſſe arbitratur dicere, Coniugium
inter fidelem& infidelem non eſſe illicitum& prohibitum iure naturali
Coniugiainter ſi præcisè& abſolutè intelligat, vehementer fallitur. Talia quippe coniu-
fdeles& inſi gia non pauca in ſacris litteris memorantur à viris ſanctis facta. Ioſeph 77 har vxorem duxit Aſeneth filiam Phutipharis Sacerdotis Fliopoleos. Genel 2. 41. Moyſes accepit Sephoram vxorem, filiam Sacerdotis Madian, Exodi 2. Samſon Dalidam Philiſthæam. ludic. 14. Dauid Maacham filiam tegs Geſſur. 2. Reg. 3. Salomon filiam Pharaonis. 3. Reg. 1 1. Denique Btte nupſit Aſſuero. lſti autem viri cùm eſſent ſanctiſſimi, talia matrimonuſ
quidem eſſent contra ius naturæ, nullo modo iniuiſſent. Præterea, talem
trimonium eſſe prohibitum iure naturali, dupliciter poteſt intelligi: ino
modo, vt etiam ſecluſo omni iure poſitiuo,& tãtummodo ſecundum iu
naturale, ſi tale matrimonium fiat, eſſet irritum ac nullum. Sed hoc perſ
icuè falſum eſt. Sic enim ſi duorum coniugum infidelium alter conuet-
teretur ad Fidem, matrimonium dirimeretur, nec poſſet fidelis manete,
quaſi cum coniuge, cum infideli muliere: quod eſt tamen contra conſii
B. Pauli, ſuadentis coniugi fideli, ne deſerat coniugem infidelem, ſi tamen
velit cum eo citra calumniam Dei, quem ipſe colit, manere. Sin autem C*
tharinus intelligit, tale coniugium eſſe contra ius naturæ, quia ſit incon⸗
ueniens& indecens,& irrationabile,& periculoſum,& idcirco mortali
peccato, quà tale eſt obnoxium, id libenter ego confiteor,& aſſentiot
ipſi:& ad hoc oſtendendũ,& perſuadendum pertinent verba illa Pauli
quæ ipſe citauit. Id tamen non prohibet, quin remoto iure poſitiuo,&
ſtando tantùm in iure naturali, poſſet tale matrimonium fieri, non modo
licitè& honeſtè, ſed etiam ſalubriter ac laudabiliter:tum nimirum, ſi vi
fidelis contrahat cum infideli, ſecurus omnino, ſibi nihil ex eius ſocietate
& contubernio, mali, quantum ad religionem& mores, euenturum:
84... immò permagnam ſpem habens, per tale coniugium infidelem mulierẽ ad Chriſti fidem conuerſum iri: Verùm de hac inter Catharinum& Ca- ietanum altercatione, quod hactenus dictum eſt, ſatis Lectori ſit.
Reſtat vt ſcitam huius hiſtoriæ allegoricam expoſitionem à B. Grego:!
E GOregori al. rio traditam hoc loco adſcribamus. Sic aurem ait libro 30. Moralium ſu-
legerica huius pet illa verba lob 39. Clamoren exactoris non audit. Poteſt, inquit, per La-
oahan eapo- ban mundus intelligi: qui cum furore perſequitur Iacob, quia Electos
quoſque, qui Redemproris noſtri membra ſunt, perſequendo opprimete conatur. lacob. filiam Laban abſtulir, quia Chriſtus Eccleſiam ex Gen-
Pſal.44. tilitate congregauit;& de domo paterna eam abſtrahens, dicit ei derbon phetamn.
1

“ “
1 den odu donit
*
- 46 3 Mun mVr lo„ M 1 1
m ℳ— meue uden(yj — a ew 4 4 le llicnu K d dimh * H ehementer falle 8 8 emotantur vird un h — 4 ¹ 8 ripbars Sacetit opuhn . 7 2. F 8 8 lotem. Mliam Sac MMdn f 4* Dau. 9 c. 14. Damd Kmh * 1 Pbarwais. 3RS † Nxnia 1 4. 4„ 8 im cflent lanctui K iamam nullo modo mul mte 1 ns nutural, duplct A ki 5* 8 7 † 1 nn r V 44 5 4 K.cnet aruum 44 1. cur comugum! Bama
¼ 4 r 4
rerur. le daeh
umeteckan
4 rn 44. u
GENESIS CAP. XXXI. 307 phetam: Obliuiſcere populum tuum,& domum patris tui. Quid verd per 1- dola quæ tulit Rachel, niſi auaritia deſignatur, teſte Paulo: Et auaritia, quæ eſt idolorum ſeruitus? Laban non inuenit Idola apud Iacob, quia oſtenſis mundi theſauris, Diabolus in Redemptore noſtro veſtigia concupiſcen- tiæ terrenæ non reperit. Per Rachel enim, quæ ouis interpretatur, Eccle- ſia ſiguratur: ſedere autem, eſt humilitatem pœnitentiæ appetere; ſicut ſcriptum eſt Pſalmo 126. Surgite, poſtquam ſederitit, qui neniaai,anen doloris. Rachel ergo Idola ſedendo operuit; quia Eccleſia Chriſtũ ſequés, terrenæ concupiſcentiæ vitia pœnitendo texit. Qu ſpectat illud Pſalmi
31. Beati quorum remiſſa ſunt iniquitates,& quorum tecta ſunt peccata. Nos
igitur Rachel illa ſignauit; tunc enimm Idola ſedendo premimus, quan- do culpas auaritiæ pœnitendo damnamus. Nec ſolet auaritia euenire his, qui in via Domini viriliter currunt; quibus dicitur, Pſalmo 30. Viriliter a- gite,& confortetur cor veſtrum. Sed ijs maximeè, qui effœminato greſſ u gra-
ientes, per blandimenta ſeculi reſoluuntur. Quod ſignificauit Rachel, cuùm ſedens ſuper Idola, dixit patri ſuo ſcrutanti: Iuxta con netudinem ſœ- minarum nunc accidit mibi. Sic Gregorius.
Apud quemcunque inueneris Deos tuos, necetur coram fratribus noſtris.
Vu lacob non haberet tunc alios in comitatu ſuo niſi v- ſKores,& filios,& ſeruos; quæritur, quòſnam hic appellet fra- tres ſuos? Communis ſententia eſt, quæ nititur auctoritate B Hieronymi, in hoc loco nomen fratrum eſſe poſitum pro cognatis, etiam arctiſſima neceſſitudine, qualis eſt inter auum& nepotẽ, & inter Patrem& Filium, inuicem iunctis. Ergo filij lacob, qui erant ne- potes Laban, vocantur hic fratres vtriuſque. Ad eundem modum, quod ſu pra dictum eſt Geneſ. 2 5.lſmaẽlem mortuum eſſe coram fratribus ſuis, de Rlijs& nepotibus eius interpretatur Hieronymus in Traditionibus He-
braicis in Geneſim ſuper eum locum. Idem porrò Hieronymus in eo li-
bro, quem ſcribit in Heluidium, tradit, fratres dici in Scriptura quatuor modis, Natur, Gente, Affectu, Cognatione. Naturà, vt Ilacob& Efau; Gente, vt omnes ludæi inter ſe; Affectu, vel ſpirituali, vt omnes inter ſe Chriſtiani, vel naturali, vt omnes inter ſe homines, cùm eandem ha- beant omnes naturam, eundemque Patrem,& Creatorem Deum. De- nique cognatione; quacunque enim ſanguinis coniunctione ſint inter ſe copulati, appellantur fratres; exempli causà, auunculus,& filius fratris, vocantur fratres, vt Abraham& Lot, Geneſ. cap. decimo tertio Iacob,& Laban Geneſ. cap. 29. Quinetiam pater,& filius, auus,& nepos ap- pellantur fratres. quod probar Hieronymus tum ex hoc loco Geneſ. cap. trigeſimo primo, tum ex illo Geneſ. cap. vigeſimo quinto. Atque hæc eſt & Beati Hieronymi,& communis expoſitorum ſententia. Quam ego vt non improbo, ita probabiliorem cenſeo Thoſtati opinionem. Qui nomi- ne fratrum interpretatur cognatos Laban quos ipſe duxerat ſecum ad
4. 2
VERS. 32.
Hieronymaus. Nomsẽ fratris quatuor modi⁄s yſurpari in Scriptura.

— 3
———.. —— 4——————— 4—.— 3 .————————— 4— —————— d—— 2—— .———————.—— 2—. — 4———— ſſſ— 2 5 3——— 4——“*———— —* 4——— öC— T 3— ——— 2——— 8————————— 4 —————— 4—*———— 5—— —— ͤͤͤſͤſͤſſſ——““— 2 8——— 3—— 2—„ 5*—.—.—————— —————————.—— 2———— —— 2 3— 8—— 8 ͤ“ 3— 8— — ſſſſ———————
308 6OMM EN T. 1N
inſe quendum,& capiendum Iacob, iſti enim, quia erant cognati Laban,
erant item affines lacob,& ex conſuetudine illarum gentium dicebantur fratres. Omnino illud quod dixit Iacob: Apud quemcunque inuenerin Deos tuos, necetur coram fratribus noſtris. Significat voluiſſe Iacob, vt illi fratres eſſent arbitri& iudices, cum poteſtate inquirendi& cognoſcẽdi,
& damnandi quemcunque deprehendiſſent eius furti teum. Hoc autem minimẽè cõpetit in filios Iacob, tum quòd eſſent paruæ ætatis; maximus
Perſu 4.
po ſitones, 3u 14 fue rit
2 1e
timior
Iſaac.
enim eorum natu Rubẽ, nondũ erat tranſgreſſus decimum tertiũ annü, tum quòd omnes; qui erant in familia lacob, ſuſpecti habebãtur eius fut. ti,& apud eos inquirendum,& ſcrutandum erat. Quapropter filij lacob, tum propter ætatem, tum propter hanc, quam dixi, cauſam, minimà ido. nei fuiſſent, qui eius controuerſiæ arbitri,& iudices conſtituerentur.
Niſi Deus patris mei Abraham,& timor Iſaac affuiſſet mihi, forſitan modò nudum me dimiſiſſes. NERA quoque in hoc iplo capite Verſu quinquageſimocct. tio dicitur Iacob iuraſſe pertimorem patris ſui Iſaac. Quand tur itaque hoc loco, quis fuerit ille timor Iſaac, qui affutini Iacob,& per quem lacob, tanquam per quid ſanctum,&⁰-
1
DQuinque ex- uinum iurauit. Quinque ſunt huius rei expoſitiones. Prima eſt expoſito — 4 4
quorundam Hebræorum, teferentium id ad timorem illum maximum, quem eo tempore habuit Iſaac, cum ligatus à patre ſuo Abraham,& im poſitus ſuper altare, vidit ſupra ſe diſtrictum gladiũ, quo iugulandus era. Veruͤm hoc ſic tefellitur: ille timor non fuit arbitrarius,& voluntarits
ſed planè naturalis,& ideo minimè laudabilis, ſicut nec vituperabilis:u-
mor verò Iſaac, per quem iurauit lacob,& quem dixit affuiſſe ſibi, emm
Geneſ. 22. 2
quid laudabiliſſimum, Deòõque gratiſſimum. Secunda expoſitio: ſignis- cari timorem,& pietatem, qua ipſe Iacob colebat& venerabatur patrem ſuum Iſaac: inſigni enim pietate eum colebat. DEV S aurem beneface re ſolet filiis gratis,& pijs erga parentes;talémque ſe aduerſus eos exhbe-
ro, quales filij ſunt erga parentes, Quod autem iurauit per timorem Ilaat,
ſignificat iuraſſe per ipſum Iſaac, quem ipſe timebat, timore ſcilicet,i vocant, reuerentiali,& filiali. Similiter vulgo ſolent homines iurare,ſel per vitam patris ſui, vel per vitam Regis, vel alius cuiuſpiã perſonæ, quam ipſi vnicè amant,& honorant. Non eſt mala hæc expoſitio, ſed aliæ, qus ſubijciam, ſunt aptiores,& meliores.
Tertia expoſitio, ſignificari timorem, id eſt, eximiam reuerentiam& 3
Pieratem, qua Iſaac colebat,& venerabatur D E V M. Nam etſi omne ge
nus virtutibus excellebat Iſaac, inter omnes tamè religio,& pietas aduer- ſus Deum, elucebat maximè, atque eminebat. Quanquam Hebræpcur ta citis aliis virtutibus Iſaac, ſolus eius timor,& pietas erga DE V M cõme- morata ſit, hanc reddunt rationem, quòd Iſaac adhuc viueret,& quoad
viuit quiſque mortalium, quia peccare poteſt, viuere eum in timote
neceſſe eſt. Celebratur enim dictum illud Sapientum Hebræotum- ““ Janctus,
—
e
StEHpxs ee

ſns. Sh e r n m— 1i W ilelah 3 1 e n 8. enda lLu nendilen a en g Ar ee 9 Wod ellent a n IA Aan 2 11 21 M an dedä. Amandumern
1 23 3 8 . ohfe a⸗ 4 eed 4 1 4 2 a 55
1 r5 draham& tin eag V Katu dnudum meſ Miſces . 4. lo cadue 1 1 4 Tapie mnn doren rilullar.
perf
Jun tuert ile. a, u. 5b, ranquam aluih Srei expolish e rmadt tumidadtt Ea ilonn
— 1. cum ligatus a ebat
a “ “ 1 De
“ 4 me *“
—
“„ mos non fuit 2G, Kn
ume andabüs,! n cum
. 5 aunt lacob⸗X 1 4 rta 1 8
mum. r en
wic lac dcolc 8 epeld
2 1 9 111 8„ A: 8 a 4 4—
8 ber⸗
4 4 4 9 3Ouod autem 2 Aüe
— “— d emm 3 ““ 4
1. 3 me 1s ef vu0 ₰½ n 3 „ 11 4 3
Dn pell
ᷣ»—·1 1 Regs, aul 8 4.
19 „5b ro el- „Noucftmalah—
15
GENE SIS CAPEXXNI. 509 Sanctus,&& benedictus Deus non tribuit nomen ſuum iuſtis adhuc viué: tibus. Quo ſignificare voluerunt, Deum appellari, mortuorum Deum verius, quam viuorum: Quarta expoſitio eſt Aben Eſræ, eſt eriam Gaies tani, qui ſignificari purant, merito timoris IHacʒid eſt pietatis,& deuotio: nis qua ille pro filio ſuo lacob aſſiduè ſi pplicabat Deo. fuiſle Iacob ſer- uatum, cùm ab alijs calamitatibus maliſque, tum 3 fallacijs omnibus;& fraudibus, atque calumnijs ſoceri ſui Laban,& inſuper omnia ei etiam ſapra votum, proſperè conti giſſe. Atque hæc melior prioribus eſt inter ptetatiò. 4 2 I.2 8 Quinta, quæ omnium videtur optima interpretatio, huiuſmodi eſt: Timor Iſaac, ſignificat ipſum Deum. Solet enimm Scriptura Deum appel- lare timorem,& terrorem, quòd maximè timendus ſit, ſummẽque terri- bilis, non ſolum propter omnipotentiam& iuſtitiam, atque ineuitabilem ſcelerum vindictam, quarum rerum pauore plerique mortalium ad co- lendum Deum impelluntur: Verùm maximè propter infinitam eiu« ma- jeſtatem, quæ reuerentiam,& venerationem exigit. quancam humanus a- nimus maximam capere poteſt, immo verò ialinitis partibus maiorem. Quòdd autem dicatur Deus timor, clariſſimum habes apud Iſaiam locum in cap.&. xbi ſic eſt: Santificate Domina Deum Ifrael, ipſe oſt pauor Veſteripſe jeyror vesker Ceterùm in huiuſmodi locutione monendus Lector eſt, mo- rem eſſe ſcripturæ, Deum dicere eſſe hoc, vel illud, non quia propriè ſit talis,ſed quia talis eſt, vel effectiuè, velobiectiuè(lubet enim ad præſens loqui more Scholaſtico) Effectius dicitur Deus eſſe aliquid, quòd ſit ef- ficiens cius rei: hoc modo in Pſalmis frequenter dixit Dauid, Deum eſſe ſuam lucem, ſalutem,& fortitudinem, quòd eſſet illuminans ipſum,& ſal- uum,& fortem faciens. Obiectiuè autem Deus dicitur eſſe aliquid, quòd
in ipſo Deo, vel circa ipſum Deum, illud verſetur; quo ſignificatu dixit
Dauid: Dominus ſpes mea, patientia mea, expectario mea, quòd ipſe ſpe- raret in Deo, ipsumque expectaret,& ſuſtinerer, propter ipſum cuſtodiẽs vias duras, vt ipſe dixit. Ad hunc quoque modũ dictus eſt hoc loco Deus rimor Ilaac, quòd Iſaac Deum eximio, ac ſingulari timore, pleno videlicet reuerenriæ, ac pietatis v nicè coleret, ac veneraretur.
Cumque abijſſct,& amne traſmiſſo pergeret contta montem Galaad; nunciatum eſt Laban die tertio, quòd fugeret Iar cob. Qui aſſumptis fratribus ſuis, perſecutus eſt cum die-
bus ſeptem,& comprehendit eum in monte Galaad.
VIs fuit ille amnis, hic propriè innominatus, quem lacob ex
Meſopotamia iter faciens in Palæſtinam traiecit? Haud du- 4bie fuit Euphrates: hic enim venientibus ex Meſopotamia in bpalaæſtinam, neceſſariò traijciendus eſt. Euphrates porrò ſo-
let i
44 3
n Scriptura, ad denotandam eius præſtantiam, dupliciter appellari,
Aben Efra. Caietanu⸗
Auctorss ex- poſitio cur Deus dicatur timor,& ter- reor 3
Obſeruandus modues loquẽ-
di ſcripturæ.
Bſal. 1 6.
414
Khlin
VIERS. 22. 23.
Euphrates

310 CO MM EN T. 1N
vel fluuius magnus, vt Gen. 1 5. Et loſue 1. vel præcisè,& ſine vlla adiun- ctione, Fluuius, vt hoc loco& Exod. 23.& Ioſue 24. Vnde illud(trans
Flumen)/) ſatis frequens in Scriptura, idem ſignificans, atq; trans Euphra-
Geneſ.2⸗
Conſideratis ³⁄ Galan
S. Hieron)ym.
Situs,& longi vudo& initiu atque finis Galaad. Pʒolomaus.
Altitudo, G fertilatas.
tem, vnde ſcilicet parens gẽtis Hebrææ Abraham vocatu& iuſſu Dei ve- nit in Palæſtinam. Tali verò laude dignatus eſt Euphrates, quòd tribus nomini bus ſit fuminum nobiliſſimus: primò quia eſt maximus omnium Aſiæ fluminum: quinetiam omniũ terræ fluminũ, quæ id temporis nota erant Iudæis, poſt Nilum, maximus habebatur. Deinde quia erat vnus de quatuor fluuijs ex Paradiſo emanãtibus. Denique quòd fuerat à Deo de. ſignatus,& conſtitutus quaſi terminus ampliſſimæ ditionis,& imperij quod promiſerat Deus Hebræis, ſic enim dixerat Abrahæ Geneſ. 5.Se⸗ mini tuo dabo terram hanc, à fluuio ̃Ægypti, vſque ad fluuium magnum Eu-
hratem. P 3
Ceteruùm verba illa: Et comprehendit eum in monte Galaad: requitete
vld?rur à nobis, vt de monte hoc in ſacris litteris percelebri,& quiſni. mum in Scriptura hoc loco memoratur, pauca dicamus:& ante alia quu de eo prodiderit. S. Hieronymus in libro de locis Hebraicis. Hoc atten
modo ille ſcribit; Galaad mons, ad quẽ ſeptimo die perfectionis& Ci-
ris, lacob profugus venit, eſt ad tergum Phœnices& Arabiæ collibus li bani copulatus: extenditurque per deſertum vſque ad eum locũ, vbiuis Iordanem habitauit olim rex Sehon Amorrhæorum. Cecidit hic mons in ſortem filiotum Ruben, Gad,& dimidiæ tribus Manaſſe. Sed& Hi- remias loquitur cap. 2 2. Galaad tu mihi initium Libani; à quo monte,& ciuitas in eo condita, ſortita eſt vocabulum, quam accepit de Amor- rhæorum manu Galaad filius Machir, filij Manaſſe; Numerorum 26. Hec Hieronymus. 42 8
At enimuerò ab ijs, qui poſt Hieronymum, de iſto monte diſtinctius, i
& vberius ſcripſerunt, hæc ferme prodita ſunt: Mons Galaad, qui à Ptolo-
mæo vocatur Hippus, montium omnium, qui trans lordanem ſunt, altif-
ſimus eſt:& quinquaginta circiter milliaria longus: Ab Auſtro iuxta ci- uitatem laer, rupèſque Arnon initium ſumit:& verſus Septentrionem, per duo regna, Amorrhæorum ſcilicet& Baſan: ad Orientem verò per deſerta loca, diuerſis cacuminibus vſque ab Libanum montem por- rigitur,& in diuerſis locis diuerſa ſortitur nomina. Namque à rupibus Arnon vſque ad ciuitatem Cedar, vocatur Galaad, qua parte cæteris fer⸗ tilior,& altior eſt, vt hic ob loci eminentiam, reliquarum partium caput eſſe videatur. Deinde verò, quo vſque Boſram, ſiue Phialam fontem pro- tenditur, Seir vocatur. Hinc porrò Trachonitidem regionem circumiens, Hermon appellatus eſt,& è regione Cæſareæ Philippi vſque Damaſcum excurrens, Libano monti iungitur: quam ob cauſam Bieremias ipſum vo- cauit caput Libani. Antecedit hic mons fertilitate,& vbertate alios om- nes, qui vltra Iordanem ſunt montes: eſt enim arborũ, aromatum,& gra- minis feraciſſimus. Abundat pinis vbertim reſinam ſudantibus, quæ qui- dem optima,& laudatiſſima olim habebatur, vel teſte ipſo Hieremia cap. 8.& 46. Numquid reſina, inquit, non eſt in Galaad, aut medicus non eſtibi quare
d
————

mmnm ampli S tenn lc emm dxer † fbe Ge ε Dhti, uſgus Dimun
rebendi am in a Zaluugn din lacrsslinen„c ebd 3 DMa, pauca 4 Ia urt in lidro deloci uus hh ad quéſeptimo t= feccioni ergum Dhœnich*e. dacl per deſertum v* eeum eii don Amorrhrd e(eci & dumidiæ tid Aa. 1m m mam z aapr 1 1 4 vocabulum, A ccegl eAdtans rrnar
heronymum, d Mparl ne peodalune M 1 n ommium qur khren citer willaru looi a h uh a mmuam ſumit I (chcet& Halig EM ten cI S
anidus vſque 4 1 1noe
rr om ut WM
gerta loc
c
1 Luchol ¹ der 3eh
. rürex! G dh
regooed 8 dcuut † tmu
Sra ede ri
1 3 05 ber 1 5 5 7
n 0 L 4 1 coA
ootes: cſt e 21 orbot
ren„ i
Idell 1 obhe⸗
ä.
ohm ubeden 2 d wu 24 6 N˙
e,n
G6 ENESIS CAP. XXXIJI. M auare igitur non eſt ob utta cicatrix flie populi meis?& alio loco: Aſcende in Galaad,& tolle reſinam, virgo filia A Eypti:frustra multiplicas medicamina,
ſanitas non erit tibi. Eſt enim reſina humor ex arboribus, præſertim verò
inis diſtillans, cuius medicamine vulnera curantur.
19 Sed quæ fuerit cauſa cur iſti monti poſitum fuerit nomen Galaad, nar-
ratur in hoc capite verſu 48. Iacob enim fœdus percuſſurus cum ſocero ſuo Laban, ſtrui iuſſit aceruum, ſiue tumulum lapidũ, ſuper quo epulante: fœdus inuicem inierunt;& inde aceruum illum appellarunt aceruum te- ſtimonij: ſed vterque ſecundum ptoprietatem linguæ ſuæ. Nam Laban Syriacè vocauit legar Sahaduta, lacob verò Hebræa lingua nominauit Galhed, ſiue Galaad, utroque autem vocabulo tam Syro, quàm Hebræo idem ſignificatur, nempe aceruus teſtimonij, quòͤd ille aceruus lapidum futurus eſſet in poſterum percuſſi fœderis inter eos monumentum, ac velut teſtimonium. Ex eo verò factum eſt, vt etiam mons ipſe, in quo id geſtum erat, ſimili etiam nomine appellaretur: nec ſolum mons, ſed etiam ciuitas in eo condita,& regio ei adiacens.
Monendus hoc loco eſt lector; quod ſcriptum eſt verſu 47. Dterque inxta proprietatem linguæ ſuæ, id non eſſe neque in Hebraicis neque in Græcis codicibus, ſed adiectum eſſe à Latino Interprete, quo diſtinctior, & dilucidior eſſet ſententia. Quemadmodum contrà Latinus Interpres non habet, quod eſt in libris Græcis,& Hebraicis, in noſtra enim tranſla- rione vnum duntaxat nomen legitur fuiſſe impoſitum:Oid autem fuit, Ga- laad, quod ſignificat, vt diximus, aceruũ teſtimonij. At Hebraicè,& item Græcè duo nomina leguntur fuiſſe impoſita, vnum quidem, illud quod dixi. Galaad, alterum verò Miſpha, quod propris ſignificat ſpeculami vel,. vt ſeptuaginta verterunt, viſionem. Nam quia dixerat Laban: Intueatur,& judicet Dominus inter nos, ſiue vt ad verbum ſonant Hebræa: Speculetur Dominus inter me,& te, inde appellatus eſt locus ſpecula, ſiue viſio. Lectio igitur eius loci Hebraica huiuſmodi eſt: Et dixit Laban: Cumulus iſte ſit tertis inter me,& te hodie, idcirco vocauit nomen eius Galhed,& Miipha: quia dixit: Speculetur Dominus inter me,& te. Græca verò eiuſdem loci le-
ctio huiuſmodi reddit ſententiam: Propterea vocatum eſt nomen, Aceruus teſtatur,& viſio quam dixit, Reſpiciat Deus inter me,& te, quæ lectio perple- xum habuit S. Auguſtinum in quæſt. 98. in Geneſim, ambigentem de qua viſione id eſſet intelligendum: ſed tandem refert ad viſionem Dei, quam habuit Laban in itinere, cùm inſequeretur lacob, in qua viſione Deus eum deterruit à malefaciendo, ma- leque loquendo ipſi
lacob.
BENE
Origo,&cau- ſa nominus.
Diuerſits le- ckionss Lati⸗= næ, Gracæ, Hebraicæ.

———
—
—— —
———
—
————õ ——
2—
TRIGESI M V M SECVNDTPA 810 G ENESIS.
ARGVMENTVM.
Tacob pertimeſcens fratrem ſaum Eſau, placanai eius, conciliandiqueſ 3—. 2 /4.....„ 8 i gratid, le gationem ad eum mittit,& qupliai Angelorum viſim confirmatur,& nouum ei nomen imponitur ſral
4Co quoque abijt itinere quo cœpe- X rat: fuerùntque ei obuiam Angeli Dei )) Quos cùm vidiſſet, ait: Caſtra Dei ſum uh hæc:& appellauit nomen loci illius Ma- A hanaim, id eſt, Caſtra. Miſit autem,& nu- cios ante ſe ad Eſau fratrem ſuum in ter-
ram Seir, in regionem Edom, præcepitq
1 eis dicens: Sic loquimini Domino meo Eſau: Hæc dicit frater tuus Iacob: Apud Laban peregrinatus ſum,& fui vfque in præſentem diem: Habeo boues,& aſinos,& oues,& ſeruos
X& ancillas: mittõque nunc legationem ad dominum meum, é vt inueniam gratiam in conſpectu tuo:Reuersique ſunt num cij ad lacob dicentes: Venimus ad Eſau fratrem tuum,& ec-
7 ce properat tibi in occurſum cum quadringentis viris. Timuit
*⁴ ⸗.. 8 lacob valdè,& perterritus diuiſit populum, qui ſecum erat,
grege⸗

—
—
—„
— — —
tr M IE K topg
1I31 vMENTſA
n Fſau, placad S unu ann mättit, C ds Nahgen numes munts.
02 quoqyc a ader fuerunque ei Mm
4 4 zilet ue(uh.
Ammrutiliet cum n
.Kappellauitſ SM hcl 4 1 f taur- nuum dcſt Cal-HIm
“ ** 24 gante ſcad Elat pen 4 5 9 n Scit in regiol Mdon 4„„ mi Dominomcd Ken
f 1 8 4
7 Il 4
GENESIS CA P. XXNXII 313 greges quoque& oues,& boues,& camelos in duas turmas,
dicens: Si venerit Eſau ad vnam turmam,& percuſſerit eam,
alia turma, quxæ reliqua eſt, ſaluabitur. Dixitque lIacob; Deus
atris mei Abraham,& Deus patris mei Iſaac: Domine qui di- xiſti mihi: Reuertere in terram tuam,& in locum natiuitatis tuæ,& benefaciam tibi: minor ſun tuis,& veritate tua quam expleuiſti ſeruo tuo. In baculo meo tranſiui Iordanem iſtum: Et nunc cum duabus turmis regre- dior. Erue me de manu fratris mei Eſau, quia valdè eum timeo: ne fortè veniens, percutiat matrem cum filijs. Tu locutus es quòd benefaceres mihi,& dilatares ſemẽ meum ſicut arenam
.../ maris, quæ præ multitudine numerari non poteſt. Cumq; dor-
miſſet ibi nocte illa, ſeparauit de his quæ habebat munera Eſau fratri ſuo, capras ducentas, hircos viginti, oues ducentas, & arietes viginti, camelos fœtas cum pullis ſui triginta, vaccas quadraginta, tauros viginti, aſinas viginti,& pullos earum de- cem. Et miſit per manum ſeruorum ſuorum ſingulos ſeorſum gheges, dixitq; pueris ſuis: Antecedite me,& ſit ſpatium inter
gregem,& gregem. Et præcepit priori, dicens: Si obuium ha-
bueris fratrem meum Eſau:& interrogauerit te: cuius es:aut, quo vadisꝛaut cuius ſunt iſta, quæ ſequeris: reſpondebis: ſerui tui lacobimunera miſit domino meo Eſau: ipſe quoq; poſt nos venit. Similiter dedit mandata ſecũdo,& tertio,& cunctis, qui ſequebãtur greges, dicens: liſdẽ verbis loquimini ad Eſau cum inueneritis eum. Et addetis, Ipſe quoque ſeruus tuus Iacob iter noſtrũ ſequitur: dixit enim; placabo illũ muneribus, quæ præ- cedunt,& poſtea videbo illum, forſità propitiabitur mihi. Præ- ceſſerunt itaq; munera ante cum, ipſe verò manſit nocte illa in caſtris. Cumq; matureè ſurrexiſſet, tulit duas vxores ſuas& to-
ridem famulas cum vndecim filiis,& traſiuit vadum Iaboch.
Traductiſq; omnibus quæ ad ſe pertincbant, manſit ſolus:& ecce vir luctabatur cum eo vſq; manè. Qui cùm videret quòd eum ſuperare non poſſet, tetigit neruũ fœmoris eius,& ſtatim emarcuit. Dixitq; ad eum: Dimitte me, iam enim aſcendit au- rora Reſpondit non dimittam te, niſi benedixeris mihi. Ait er- go: Quod nomẽê eſt tibi Reſpõdit: Iacob. At ille: Nequaquam, inquit, Iacob appellabitur nomentuum, ſed Iſraẽl:quoniam ſi contra Deũ fortis fuiſti, quanto magis contra homines præ- Comm. in Gen. Tom. 4. rr
.
9 10
ſum cunctis miſerationibus
15
— △
21

314 COMM ENT. IN
2 ualebis: Interrogauit eum lacob: Dio mihi, quo appellaris no-
mine: Reſpondit, cur quæris nomen meum? Et benedixit ei in eodem loco. Vocauitq; Iacob nomen loci illius Phanuel, dicès, Vidi Deum facie ad faciem,& ſalua facta eſt anima mea. Or- tuſq; eſt ei ſtatim ſol, poſtquam tranſgreſſus eſt Phanuel: ipſe verò claudicabat pede. Quam ob cauſam non comedunt ner- uum fili) Iſrael, qui emarcuit in femore Iacob, vſq; in præſen tem diẽ, eo quòd tetigerit neruũ fœmoris eius,& obſtupuerit. Iacob autem abijt in itinere, quod cœperat: fueruùntque eiob- uiam Angeli Dei. Quos cùm vidiſſet, ait; Caſtra Dei ſun hæc:& appellauit nomẽ loci illius, Mahanaim, id eſt Caſtra
EÆc eſt tertia viſio diuina, quæ cõtigit Iacob. Nam primaui. io fuitadmirãdæ illius ſcalæ, Geneſis 28. altera fuit, cum a. Agelus in ſomno demonſtrauit ei arietes aſcendẽtes ſuper ous
ad conſpectum diuerſicolorum virgarum Geneſ. 31. Tenn verò hæc viſio, qualiſnam fuerit,& quemadmodum facta, vtrum ſubſpe- cie viſibili, an tantùm per vifionem imaginariam:& vtrum in vigilia ams ſomno, incertum eſt. Mihi quidem Caietani non diſplicet coniectura, hunc modum ſuper his verbis ſcribentis: Pertia hæc eſt viſio diuina la- cob: Verùm de ea nihil ſcriptura dicit qualis fuerit, an in vigilia, anin ſomno,& vtrum in Eeſtaſi, an vtendo corporali viſione. Librando tamen verba Hebraica, apparet non fuiſſe viſionem corporalem, ſed internam, ſic enim Hebraicè legitur; Er occurrerunt in eo Angell Elohim, dicendo, In eo, occurſum ſignificat internum. Ambiguum tamen reſtat, an id acci- dit vigilando, an dormiendo: ſed quia nulla hactenus narrata eſt viſio la- cob niſi in ſomnis, ſuſpicor hanc quoque fuiſſe in ſomno. In cuius ſignum, nulla interceſſit locutio Angelica; ſed ſola apparitio per modum occur- rentium cum intelligentia Iacob, quòd erant caſtra Dei. Hæc Caietanus. Hebræi, quia vox Mabanaim, eſt numeri dualis, putant fuiſſe bina caſtta Angelorum, vna anteriora, occurrentia Iacob ingredienti Palæſtinam,& erant Angeli cuſtodes,& præſides illius regionis, qui læti,& quaſi gratu- labundi excipiebant eum, parati ad eius cuſtodiam,& defenſionem. Alte- ra erant Caſtra Angelorum, qui ex Meſopotamia deduxerunt eum in eum vſque locum. Hanc autem viſionem obiecit Deus lacob, vt omni eum timore,& angore liberaret, intelligentem ſibi diuina cuſtodia& tu- tela protecto, nihil eſſe à quodam metuendum.
Ad hanc hiſtoriam ſpectaſſe videtur Dauid, cum, dixit in Pſalmo 33. Immittet Angelus Domini in circuitu timentium eum,& eripiet eos. Pro il- lo Immitter, Hebræum verbum propriè ſignificat caſtrametabitu: nec verbum Græcum, quod inibi eſt, ab ea ſignificatione remotum eſt. Simi- lis duodammodo viſio accidit Heliſæo, vt narratur quarto Regum 6. cùm
. oſtendit
————;

lkN 8 cddDic m
— » quod ca un flerennn 4 8.
cum vidit „* 41 ll Sit Catal 001 unn 1 mimaden.
*
Waltraun eit= akendere & Tœmad Emtactanen numagina n Krmi lem Cuicran E üipletem cndents: Jea aeccttihet d dck qud k m, mum 1** ado Cocp ſione lba ſuille viſonet Notulem,ſ vrren 1 wel Fuhnn un. Ambid † Aameo e *4
edquin nulld. ams actnt aue fu* mno lac ca fed foh Mtdopet n d gudd etan aihel la aumert d* utant ler arrentia lac⸗ edent l
K Jui lede
. —
4
nu. “
41 48 8 4. 4 99 1² edllech 1 M en d*⁴*!es kc
4 1 b 1 dumc k netvencd 5” b Dal m dutnl-
5 n
rum,& curruum in rum quaſi equeſtrishic autem tanquain pedeſtris. Et in Pſalmo nonage- ſimo in vniuerſum de protectione virorum iuſtorum quam habet Deus ſ ngula rem, arque eximmiam ſcriprum eſt: Quoniam Aungelis ſuis mandanuit
A hod. Nng *,6 A Jlrafunn
GENESIS CA bP. XXXII. 315
oſtendit puero miniſtro ſuo ingentem multitudinem igneorum equo-
defenſionem ipſius. Fuit igitur exercitus ille Angelo-
de te, vt cuſtodiant te in amnibus ui tuis, c. Atque hæc, quæ de Angelo- rum cuſtodia,& tutela diximus, mirandum in modum viros iuſtos. re- creant,& confirmant, non dubitantes, quamuis vrgeantur& premantur grauiſſimis malis& calamitatibus, quarum nullum, ratione humana,& conſilio, videant exitum, certum ſibi tamen affore diuinum auxilium; in memoria,& in pectorę perpetuo illud habentes, Plures ſunt pro nobis, quam contra nos. 95 pertum, ſcita profectò,& luculenta. Sic enim ſcribit ille libro octauo Commentariorum in Geneſim cap. ſecundo& rertio, Locum hunc per- tractans: Ad ſingularem& inſignem B. Iacob laudem& gloriam perti- net, quòd non dicantur Angeli apparuiſſe ei, quod& multis accidit, ſed dicatur quòd angeli Dei fuerunt ei obuiam: id enim ſonat quaſi quod- dam inſigne victoris& emeriti viri, cui pro gloria triumphi, pompa cœ- leſtis obuiam procedens, feſtina exceptione lætum obſequium præbuerit. Etrectè talem habuit occurſum, qui ſub obedientia patris ſui peregrè mi- litauerar, in fide certauerat, in ſpe victoriam perfecerat, in caritate dilatata eius anima, profundiſſimas beneficiis diuinis gratias agebat dicens: Mi-
nor ſum cunctis miſerationibus tuis,&c. Peractaigitur patris ſui obedientia,
reuertenti ad parrem occurrerunt ſancti Angeli:vt ſciamus quia poſt obe- dientiæ laborem, cuique fideli datur ſupernis ipſum reuelationibus viſita- ri,& cœleſtium ſpirituum crebra viſione, in hac etiam vita remunerari. Sic Dominus etiam ipſe noſter poſtquam tentationes Diaboli vicerat, ex- ceptus eſt victor ab Angelis miniſtrantibus ei. Sic pro modulo ſuo electi, quanto ſuperiores hominibus fiunt, tanto propinquiores Deo effecti, an- gelorum præſidio,& ſolatio, atque etiam miniſterio fruuntur: non enim Paulus dubitauit dicere, Omnes eſſe adminiſtratorios Spiritus in miniſterium miſſos,propter eos, qui hæreditatem capiunt ſalutis. Nec vacat myſterio, quòd locus ipſe vbi viſitario iſta angelica facta eſt, caſtra ſunt appellata. Siquidẽ & ipſa Eccleſia in qua ſunt electi,& in qua,& per quam tales viſirationes angelicæ Hiũt, terribilis dicitur, vt caſtrorum acies ordinata. Sic Rupertus.
3 Nec illud non eſt hic adnotandum obiter, quod doctiſſimus inter He-
ræos Rabbinus Moyſes Æxgyptius, de miniſterio Angelorũ apud homi- nes obſeruatè prodidit: Scias, inquit Hebręa voce(ſicut etiam eręca) An- gelum ſignificare nuncium. Non ſol˙ùm autem homin um, ſed etiam mo- tus animalium irratioualium dicit Scriptura agi,& regi pet manus Ange- lorum: cum illi videlicet motus fuerint pręparati per ſubſtantiam aliquamn ſpiritualem, quæ dedit eiuſmodi animalibus potentiam, vtſic mouerentur, ſicut dixit Daniel: Miſit dominus Angelum ſuum,& concluſit ora Leonum, & non me contaminauerunt. Motus etiam aſinæ Balaam, fuerunt omnes Ir 2
2 Non clt ſilentio prętereunda interpretatio huius loci, quę eſt apud Ru. Rupertus.
Matth. 4. Hebr I.
Cantiq. 6.
Rabbi NMoy)- ſes Mgyptius.
Dan. 6. G 14.

316 COoOMMEN T. I N
per manũ Angeli: Elementa quoq; vltima vocãtur Angeli, ſicut dixit Da- Num 22. uid: Qui facit Angelos ſuos: ſpiritus;& miniſtros ſuos ignem vrentom. Ange- Tri2 lam quoque Scriptura appellat Prophetam, vt cùm dicit: Miſit Angelum Vetus ſenten- fuum,& eduxit nos de Aegypto: Angelum enim interprerantur Moſem. ua Patrum, Sio ille. Vetus porrò omnium fermoè patrum ſententia, cuiq; gentipræfe- uòd ſuum ctum eſſe à Deo Angelum aliquem, proprium eius Gentis cuſtodem ac Secene. præſidem, videtur, præter Scripturam Danielis cap. 10. deriuata ex Can. beat præſdẽ tico Moſis in Deuteron. vbi ſecundùm tranſlationem Ixx. ſic eſt: Quand vnde ſit du- dtuidebat Altiſſimus gentes, quando ſeparabat filios A dam, conſtituit termina &. populorum iuxta numerum Angelorum Dei:pro quo legitur Hebraicè:iuxt numerum filiorum Ifrael. Et apud Danielem cap. vij. legimus de quatuor Sreronh ventis cœli„qui pugnabant in mari magno, quos ventos, ſuper e0 loco S. Hieronymus interpretatur quatuor Angelicas poteſtates, quibus prin. cipalia regna commiſſa fuerant, ſui quaque regni ſingularem„ ac præci. puam gerente curam. Et in Apocalypſi non ſemel legitur de ſeptem ſpi- ritibus à Deo miſſis in terram, ad miniſteria diuinæ prouidentiæ potiſi muům curanda,& adminiſtranda.
Minor ſum cunctis miſerationibus tuis,& virtute tua
VERSV 10. quam expleuiſti ſeruo tuo.
VArervs ieronymus in Traditionibus Hebraicis in Gene.4 .ſim ſic legit hunc locum: Minor ſum omni miſericordia tua,& omni veritate tua, quam feciſti pro ſeruo tuo: Et ſubdit: Proco, quod nos poſuimus, Minor ſum: aliud neſcio quid quod ſen- ſum turbet, in Græcis,& Latinis codicibus continetur. Videtur iſtis ver- bis Hieronymus innuere id, quod Græcè hoc loco ſic legitur: Sufſiciat mi. hi ab omni inſtitia,& ab omni veritate quam feciſti puero tuo. Cuius lectionis hæc eſt ſententia: Satis mihi ſupérque eſſe deberet, quòd me tot tantiſque ad hanc vſque diem beneficiis proſecutus es. Hebraicè autem locus hic ad verbum reddit ſenſum hunc: Minor ſum pra omnihus miſericordis tuis, G& præ omni veritate tua, quam feciſti ſeruo tuo. Vt ſit ſenſus; Miſericordiæ tuæ, & veritates tuæ, longè præcellunt merita mea. Per miſericordias, intelli⸗ git gratuita eius dona,& beneficia: per veritates, denotat promiſſa Dei Ouraats a data ſibi, iam magna in parte impleta. Aduertendum autem eſt„Hebrais vſe compara- non eſſe vſum comparatiui, ſed eius loco vti eos præpoſitione, à, velab, tini apud adiuncta nomini poſitiuo, quæ præpoſitio Latinè conuerti debet in præ- Hebraæos. poſitionem præ, vel ſuper: non enim Hebraicè diceretur, Melior ſumte, Tſalm.1. ſed, Bonus ſum Aàte, id eſt, præ te. Quare illud, Bonum eſt confidere in Do- Luc8. mino, quam onfidere in homine: Hebraiſmus eſt, pro: Melius eſt confidere in Deo, quàm in homine. Sic etiam intelligitur illud Euangelicum de Pu-
S. Hieronym.
blicano,& Phariſæo, Diſceſſit hic iuſtificatus in domum ſuam ab illo, id eſt,
præ illo, vel, magis quàm ille. Sic hoc loco: Paruus ſum à miſericordijs tuis,
id eſt, præ miſericordiis tuis,& vt bene vertit noſter interpres: Minor ſum
miſericordiis tuis: Quaſi dicat, Nullo modo ego mereor tantam miſericor- W diam
—2

5 4 n m a
4.
1 ¹ R mllaonen. fpar⁴εαε
1 Denpto qaoennn 3 1
Daniclem cmr er
4 d.r kxt 1an
—
moho on 1
Amagn, du m i Ano
1 à lderegmtmerd 4 114
* 2 3 4 Sellen dotcten P *
“ me Keh 21 NM»„ ₰ “““ Ach 12
6 3 8„. cranonidus tus& n. t 41 4
Alculhleruo tuo.
4 1 1* — 3 11 main Inditiondo e * um. Ufwor nmnn Ar 4
aum ecuti er erm m.
Afuur ſen: udneſc n . 1
qrcibas cominetu.] t 3„*
3 1 94 rAir n Kcuti puen 12 1. ande 2 crauc clle debetet Oq * 1 d3 8 Ke 1.
nses. Redraled N
Lomn 4 1 1 An P4 mrlu- 4. Veſu e os 19
. 11 d 1 8 1 mu
†
or 4 der ¹ c mca.
3
1. Crxrcc boc loco le e 1
GENESIS CAb. XXXII. 217 diam tuam erga me. Hebræum autem vocabulum Haſed non tantùm mi- ſericordiam, quæ compaſſionem animi ſonat, ſed plerunque beneficia,& gratuita dona gratiarum, quæ largitur Deus hiominibus, ſignificare ſolet. Eximia verò eſt animi gratitudo, quam iſtis verbis declarauit lacob, agno- ſcere indignum ſe diuinis beneficiis,& immerentem: neque enim acci- piendis beneficiis eſt idoneus, qui non eſt gratus acceptis. Et illud ſanè do- cumentum Caietani verum,& obſeruatu dignum eſt: Veræ, inquit, hu- militatis theologicæ profeſſio eſt, quòd homo ſoleat reddere ſe ipſum mi- norem, quàm exigunt diuina beneficia: ſumus enim impares diuinis be- neficiis;& ipſam imparitatem nos ipſi efficimus, tum minùs præparando,
& diſponendo nos ad ſuſcipienda Dei beneficia, tum minuùs gratè reſpon-
dendo jam acceptis.
In baculo meo tranſiui Iordanem iſtum,& nunc cum duabus turmis regredior.
WM Ip in hac oratione Iacob gratiſſimi erga Deũ animi excel- P- lentem virtutem. Memorat ille priorem paupertatem ſuam, nmulque præſentem opulentiam, quo mirabiliorem videli- E MNccet,& prædicabiliorem oſtendat ex vtriuſque inter ſe com- paratione Dei erga ſe beneficentiam. Dicens igitur Iacob, ſe in baculo
ſuo tranſiſſe Iordan em, ſignificare voluit, ſe iter ex Chananitide in Meſo- potamiam feciſſe ſine vllo cultu, paratùque rerum ac familiæ, ſine vecta- bulo, ſine ſeruitio aliquo,& comitatu, ſed ſolitarium, reruùmque omnium inopem, ſibiq; baculum ſuum fuiſſe pro comite, ac vehiculo. Vocat porrò duas turmas, cum quibus regreditur, vnam quidem gregum, alteram verò armentorum, vel vnam animalium, alteram verò ſeruorum,& ancillarum.
Cæterum illud: In baculo, non eſt in præteritis reliquendum: illa enim præpoſitio in varias admodum habet in ſacris litteris ſignificationes, ac- curatè animaduertendas lectori, ne in lectione Scripturæ, earum ignarus paſſim hærea. Equidẽé videor mihi aſſidua lectione ſacrarum litterarum duodecim eius præpoſitionis vſurpationes obſeruaſſe. Primò, in, ſæpe po- nitur pro, cum,& ſignificat inſtrumentum, quo aliquid fit, vt cum dicitur: Percutere in gladio, vel in ore gladij;& illud in Cantico Zachariæ: Ser- uiamus ei in ſanctitate,& iuſtitia. Sic,& hoc loco dixit Iacob: In baculo meo, pro, cum baculo meo. Secundò in, pro, per, vt pſalmo 6 2. Lauda- buntur omnoes, qui iurant in eo, id eſt, per eum;& in Pſalmo 88. Iuraui in ſan- Cto meo, id eſt, per ſanctum meum. Tertiò, in, pro, per, denotando tamen poteſtatem& opem, vt Pſalmo 17. In te eripiar, à tentatione;& in Deo meo tranſgrediar murum, id eſt per te,& tua potentia adiutus; Et apud Pau- lum: Omnia poſſum in eo, qui me confortat: Et Actorum 17. In ipſo viuimus, mouemur,& ſumus. Quartò in, pro, vt, vel ad, vt Pſalmo 13 5. Fecit ſolen in poteſtatem diei,& lunam in potestarem noctis. Id eſt, vt ille præeſſet diei, & hæc nocti:& illum fecit ad illuminandum diem; hanc verò ad diſcu- tiendas noctis tenebras. Quintò, in pro, Propter, vel pro, vt pſalmo 30.
rr 2
Casetantss.
VERSV 10
12. Variæ fi⸗ gnificationes
præpoſitionis in.
Luc I.
Philip. 4.

318 COMMENT. IN diſcutiendas noctis tenebras. uintò, in, pro; Propter, vel pro, vt Pſal. z0. In iuſtitia tua libera me‚id eſt, propter iuſtitiam tuam: Vox autem Hebræa, quæ ibi Latinè redditur, iuſtiria, ſignificat bonitatem,& benignitatem,& miſericordiam. Et apud Oſeã cap. 5. Mient in iniquitate ſua, id eſt, propter iniquitatem ſuam. Et apud eundem cap. 2 1. dicitur Iacob ſeruiſſe in vxo- re,& in vxore, id eſt, ſeruiſſe pro guabus vxoribus. Sextò, in, pro, contra- in Pſal. 43. In nomine tud ſpernemus inſurgentes in nobis, id eſt, contra nos, Septimò, eſſe in aliquid, vel in aliquem, pro eſſe illud, vel loco,& vice il- lius, vt Pſal. 30. Elto mihi in Deum protetᷣtorem,& in domum refugij id eſt, Deus protector,& tanquam domus refugij: Et 2. Reg. cap. 7·Ego ero illi in patrem, ey ille erit mihi in filium. Octauò in, pro, inter, vt Ioan. 1. Derbum caro factum eſt,& habitauit in nobis, pro, inter nos. Nonò, in, pro apud, vt Petr. 5. Paſcite qui in vobis eſt gregem Dei. pro, apud vos, vel curæ veſtua commiſſum. Decimò, pro, ex; Michææ 5. Qui ædificat Sion in ſanguuulhu Id eſt, ex ſanguinibus, hoc autem eſt, ex rapinis pauperum, vnde ſequitut Phib.2. eorum mors, præ paupertate,& miſeria. Vndecimò pro coram, vel autein nomine leſu omne genu flectatur, id eſt, Ante vel coram: Duodecimò, imgno ſub: vt Pſalm. 90. Qui habitat in adintorio Altiſſimi, in protedtione Dd eommorabitur, Id eſt, ſub adiutorio, ſub protectione.
VERS. 11. Erue me de manu fratris mei Eſau, quia valdè eum timeo- ne fortè veniens percutiat matrem cum fllijs.
IKArVy profectò, quæſitùq; dignum videri poteſt, cut lé'i cob tanto fratrem ſuum Eſau opere metueret, cuͤm cerĩit d S mam diuinæ cuſtodiæ, ac protectionis ſui promiſſionem ac⸗ l cepiſſet. Etenim ante viginti annos ex Chananiride in Melo- poramiam eunti, viſus per quietem Deus dixerat Geneſis vigeſimo octa- uo: Ero cuſtos tuus quocunque perrexeris:nec dimutam te, niſi compleuero vni. uerſa quæ dixi tibi. Quineriam ipſemet Deus iuſſerat abire eum ex Mebo. potamia,& regredi in terram Chanaam, frerumque diuino præſidio nibi timere. Immò verò proxima ante eum ipſum diem octe viderat Ange- lorum caſtra, qui ad cuſtodiam& defenſionem eius præſtò erant.
Sanctus Auguſtinus ait, Jacob non omnino tim uiſſe, verùm illud mo- doò eſſe veritum, ne ſine magna ſuorum clade non poſſet manus frattis
effugere. Sciebat enim ferociam animi eius, ſæuumꝗque,& ad cædes ho-
minum propenſum ingenium, nec ignorabat eum ſibi eſſe infenlil
mum, ob paternam benedictionem præreptam, ablatamque primogenm
s.Aaguſt. ræ dignitatem. Quæ Auguſtini ſententia ſatis congruere videtur cum
verbis Scripruræ, quæ ſunt hoc loco. Erue me‚ inquit Iacob, de manu Eſaui
quia valdè eum timeo, ne fortè veniens percutiat matrem cum filiis. Auguſtigi
verba ex quæſt. 102. in Geneſim, hæc ſunt; Quæri poteſt, quomodo la-
cob fidem habuerit promiſſis Dei, dicens. Si venerit ad caſtra prima: O ex-
ciderit ea, erunt ſecda in ſalutem. Sed fieri potuit, vt Eſau euerteret caſtia eius
Cur lacob tantoperè ti- muerit fratrẽ ſuum Eſau.

INT.
dr b
e utran d 7 1 4 1 Rrdendoanus nn Jemnm e hm 1 Aent Am e; duab 2 l s Ibſeuin du vod e
4 uem procle. 2 ch 3
„' WFeuforen. 4
ten mog 7. m Dei pro nt K 1, VNl cn 8 —“
V 1 in uſa nck, er rapins 1 mitera. Vndecin A coum iett, Ante velcoh Ermccchn 1 4ter Aliſ 1
„lub proteckich.
“
* 4 8 wei Elau, qui. Semn
xcrcutiat matt Imü
34 4 Ahe
1 laum Elau ope retaſt ““
ac protectit i prors
4 ant omnrianno 4 8 4 3 2 6 * 3
ei 8 1. 1 4 3
1 „* 4 . I 4 8* . Dee * D 4 2. „ 3 1 1 1 * 4 wu⸗ 4 cuch Pumm Aaerr. 4 3 1 e. Lbondohem 1 1 of . 1 r e. der E . 2ag 1 M p v „ 1— K 8 er 3. 1 21 4 dd 1 ¹. — 4 1 1 4 6 e . 2 4. 1c 19 B 1„ 6 vonem ſcrc. aurſ arenri L9 A 49 4 11 col 711. 1 Au. 8 1 N 1 uvl e 4 et. o A; 8 62 64 1 14 8 AA. * * 4
*
b CENESIS CA P. XXXII. 319 eius,& tamen Deus poſt illam afflictionem adelſſet,& liberaret eum,& quæ promiſir, impleret. Et admonendi ſumus hoc exemplo, vt quamuis
credamus in Deum, faciamus tamen quæ facienda ſunt ab hominibus in
præſidium ſalutis, ne prætermittentes ea, Deum tentare vidcamur. Deni-
que poſt hæc verba, lacob loquitur ea, quibus ſe fidem& ſpem habere
promiſſus Dei apertè demonſtrat. Quare ſatis hinc,& humana viri infir- mitas,& fides pietatis apparet. Sic Augaſtinus. b 7 Lyranus ſuper hunc ipſum locum, quæſtionem hanc dupliciter diſſol- uit. Ac primò ait, cauſam timoris fuiſſe lacob, quòd iter facturus eſſet per montem Seir,& regionem quam habitabat,& obtinebat Eſau, vbi nulla difficultate circumueniri ab eo, atque omnibus bonis, vitaque ipſa ſpoliari poteratz præſertim cu˙m putaret, eum acceptam iniuriã, alta mente repoſitam tenere, ſibique necem, quoquo modo poſſet machinaturum. Ob hanc igitur cauſam ingenti metu, vt homo, correptus eſt; licèt fuiſſet & diuinis oraculis,& Angelicis viſitationibus confirmatus. Sic Lyranus. Verùm quod ait Lyranus, lacob tranſiturum fuiſſe tunc rerram Eſau, pro- culdubio falſum eſt: ſiquidẽ Iacob ex Meſopotamia venienti in Chanani- ridem, valdè alienum,& remotum,& deuium erat iter per ldumæam. præ- ſertim verò cùm iam ipſe tunc tranſgreſſus montem Galaad,& appropin- quans lordani, intraſſet terram Chanaam, extra quam eſt Idumæa. Aſtera
improborum,& Idola colentium; timuiſſe eum, ne quam ipſe peccato-
rum la!
dine contraxiſſet,& in Dei offenſam aliquam incurriſſet; quam ob cau-
bat multas Dei promiſſiones eſſe conditionales, nec niſi ſeruata conditio- ne, qua datæ ſunt efficaces. Sedenim nec lacob de diuinis promiſſis, ſine vlla prorſus conditione, ſed abſolutè, præciſéque ſibi datis, dubitare pote- rat;nec vereri debebat, ne fortè eſſet in gratia Dei: cùm talem metum, tot Angelorum ad ipſius cuſtodiam,& defenſionem venientium occurſus
proximè ante factus, penitus ex animo eius eximere debuiſſet.
8 Verius igitur dictu fuerit, Cauſam timendi lacob fuiſſe; quòd audiſſet, Elau, quem ſibi putabat inimiciſſimum, venire ad ſe cum quadringen- tis equitibus. Quamuis Eſau placato,& beneuolo animo tunc veniſſe ad Iacob, manifeſtum fecit indicium, id quod egit Eſau erga lacob. Namq; amplexatus eſt eum, ſtringenſq; collum,& oſculatus eum fleuit, voluiſſètq; eum ipſe comitari, aut partem ſui equitatus ad eius comita-
tum,& cuſtodiam ei relinquere. Venit porrò Eſau cum tanto equitatu in occurſum Iacob ad oſtendendam potentiam ſuam, ſimulq; honorandum ipſum. Sed redeamus ad timorem lacob. Qui etſi ſecundùm rationem ſuperiorem, diuinis oraculis& promiſſis eruditam& confirmatam ſci- ret nihil ſibi eſſe metuendum: attamen ſecundùm partem inferiorem, & humani ſenſus, ac iudicij infirmitatem, obiecta ſpecie tanti periculi,
non
Lyranus

230 non ſoluͤm ingruentis,
auoris motu, ictùque quariebatur, ac ſolum vehementes s rationis imperium præuer Mox tamen vbi ſe animus collegit ſit veri, acutè diſpiciens, timorem omnem pe⸗
moris naturalis ſunt non qi& inconſulti, atque ipſiu
ad breue tempus, quaſi cohibentes.
quid in tali ſpecie terroris in nitus diſcutit, vigorẽmque animi
Sed qui
tum ſit, nihil ſibi eſſe timendum, po
morem accidere; Et Epictetus, na Stoica philoſophus, in quinto & quemadmodum cadat in
Epitteti præ re fuerit, ſummam eius clara ſenten- tia quate nus ſapienti timor accidere C queat.
phantaſias philoſophi appellant
COMMEN T. IN ſed propemodum præſe
ſapientem timor, egre diſputationis cum ſacra
gruentis, ſtrictim in hoc loco apponere, „quibus mens
je accidentis ad animum rei pe ſed vi quadam ſua inferunt ſeſe homini
„& conſtantiam retinet.
ntis; naruralis cuiuſdam feriebatur. Tales quippe motus ti- ac violenti, verùm ſæpe rapi- tentes, iudiciumq;
i, etſi certa ratione comper-
a Stoicorum decretum eſt, Sapienti, et ſeæ ramen citra vllam eius culpam, ti-
probatiſſimus& nobiliſſimus in diſcipli-
libro ſuarum Diſſertationum, quatenus,
giè diſputauit, non abs doctrina mirificè con- Viſiones, inquit ille, animi quas hominis prima ſtatim ſye.
Hlirur, non voluntatis ſunt, neque arbirij
bus. Probationes autem, Kiudi- luntaria ſunt, Sört-
VERSV 23
Fluuius, vel torrens Ia-
boch.
S. Hieronym.
dem viſa noſcuntur,& diiudicantur, vo 8... 1 atu. Propterea cùm ſonus aliquis formidabilis aut
cœlo, aut ex ruina, aut repentinus neſcio cuius periculi nuncius, vel quid aliud eiuſmodi factum eſt, ſapientis quoque animum pauliſper moueri& contrahi; atque ipſius os& vultum palleſcere neceſſum eſt;non opiniont alicuius mali præcepta, ed quibuſdam motibus rapidis& inconfultis off- cium mentis atque rationis præuertentibus. Mox tamen ſapiens ille, vig iſthæc animi ſui terrifica non appro tuendum eſſe in his quicquam videtur.
jentis animum differt, quòd inſipiens, qualia ſibi eſſe primo animi lui pulſu viſa ſunt,(æua nimirum& aſpera, talia verè eſſe putat,& tanquam
da ſint, ſua quoque aſſenſione approbat. Sapiens autem, cum Itu motus eſt, mox ſeſe reuocans,ie-
ſententiæ ſuæ retinet: Viſa el lſa,& formidine inani terti⸗
cia, quibus ea que hominum arbitr
Atque hoc inter ſapientis,& inl-
verè metuen preuiter& ſtrictim colore, atque vu quaquam eis cedit, ſed ſtatum, vigorèmque ſe iudicans minimè metuenda, ſed fronte fa tantia. Sic Epictetus.
Tranſiuit Iacob vadum laboch, traductiſque omnibus quæ ad ſe pertinebant, manſit ſolus:& ecce vir luctabatur cum eo vſque manè.
ABOCH, fluuius erat paruus, ex ſi bus profluens,& in Iordanem influens: Qui& torrens i Scriptura vocatur, quòd ſtatis anni temporibus, aduentitli aquis in modum torrentis exuberet, ac niſi reperto va 0,pe⸗ ri nequeat. Quocirca hic dicitur Iaboch trãſiuiſſe vadũ elus Iaboch(ait Hieronymus libro de locis Hebraicis) fluuius eſt, quo tram miſſo, luctatus eſt lacob aduerſus eum qui ſibi apparuerat: vocatiſgu
bat, ſed abiicit,& reſpuit, nec eime
8
niſtris Galaaditidis montn

IN 1
8 Kachr. 4 Miedt
A ſeriedar dra d
X Riledaurre demeeer„ Bnfed demenxeizc i P mgr 1
as mperum dt e dn nn. te r— die lü ie Noxumen anmn r, acutt dipicie= Ate Gipicje nenem
5 △☛ conltannam 2
m eſtHapienn, 8„ urann
olle umenci 4 4 d cdmua
deo tuarum Di a oDo n enem tmot, eg.ſpunm. ationis cum ſach ³ fawam pponere, Viſiond Miitilen
„quibus mers N Kr pimt
. rAN ſ BKa ms AG 5
cllirur, non volui Em mäxeq
1d. hominibus. Prd t esauten,
neua
mur remanſit ſtupidum,& claudicabat, ne putaret id quod viderat, eſſe nudam imaginationem, ſed exactiùs noſſet myſterij veritatem. Seiſcitanti autem lacob nomen ipſius, non ſolùm non indicauit, ſed etiam obiurga-
or,& Gundicantd murul
4 1 21ℳ gerea cùm lonus;. forwit
rio cui a Tnnck aus ncicio culu 21 Dnün
* 1
1 1 Nelcete 1 1 nebr
““
4 1 1 1 Ki 5 um morddus ln
uententdus. MI e abh
“
*4 4 4 4 * 1b 1 worobat, led abi.
1 4 3 1„ Atque
gc. 4 mo 5 1. 11 N maue ſen 11 11 * 4 nn 14 * 4.
dum liboc b= teu medant manlit c 1
4 eum woviqoc 4 4 aatut Cü 1. 2u
sert puue.
1 4 4 mM b Lin locdanen 1 and 4 tus 7 0 1 4“ A bor 8 ¹ 5 Au e 5* 6 † ¹ 4 zcnll 8 —
nus qwoque anit EMadlimr
11
dum tranflationem ſeptuaginta, apertè vocet eum magni confilij Angelũ: Comm. in Gen. Tom. 4. 4
GCENESIS CA P. XXXII.
321
eſt Iſradl. Fluit autem inter Philadelphiam,& Geraſam, in quarto millia-
magis aduerſus homines eris? Verùm ne
rio eius,& vltrà procedens lordani fluuio commiſcetur.
Verùm hiſtoriam huius luctæ Angelicæ cum lacob, ſe mentario totam enarrat Theodoretus. Nam cùm poſuiſſet hanc quæſtio- nem, quæ eſt inter quæſtiones eius in Geneſim nonageſima prima: Quã- obrem Angelus luctatus ſit cum lacob, quæſtioni hunc in modum re- ſpondit. Voluit illum fiducia roborare, qui fratrem timebar: quam etiam ob cauſam victoriam illi conceſſit, dicens: Si fortis fuiſti cum Deo, quanto
ſuperbiret, quòd ſi
ito,& breui cõ-
bi Deum ſupe-
raſſe videretur, attactu fœmoris, ſe volentem eſſe vickum indicauit, ſolo
enim tactu ei torporem induxit. Atenim Iacob ſentiens v
ſibi apparuerat, poſtulauit ab eo benedictionem, quam ille dedit, ſimul- PP Ph E1 G 1127
que nomen eius mutauit ex Iacob in Iſraël, dicens: Quia præualuiſti contra
irtutem eius qui
Deum, etiam contra homines potens eris. Cuęm verò experge factus eſſet, fœ-
Theodore.
uit eum, tanquam excedentem naturæ metas. Quid enim, quæris, ait, nomẽ
meum cum hdc ſit admirabile? Notandum etiam eſt, quòd eundem& ho- minem,& Deum vocauit Scriptura dicens; Praualuiſti contra Deum: Et item Iacob: Vidi Deum facie ad faciem. Per hæc autem omnia docemur,
quòd etiam hoc loco vnigenitus Dei Filius, idemque verus Deus, appa-
ruit i pli lacob. Hactenusex Theodoreto.
PRIMA DISPVTATIO.
An qui luctatus eſt cum Iacob, fuerit Augelus, an Filius Dei.
ctas in veteri Teſtamento Patriarchis,& Prophetis, in quibus dicitur vel Deus, vel etiam Angelus apparuiſſe hominibus, fuiſſe appaririones Dei, ſed proprié non Patris(is enim nunquam hominibus apparuit in veteri Teſtamento)ſed fuiſſe Filij Dei. Quocirca eum qui apparuit Moſi in flã-
ma ignis, de medio rubi, licèt Scriptura ſecundùm lectionem Græcam, ppellet Angelum, Theodoretus tamen dupliciter argumentarur fuiſſe
Eilium Dei,&e nou Angelum propriè dickum: Tum quia ipſemet dicit ſe eſle Deum Abraham,& Iſaac,& lacob: tum quòd declarãs nomen ſuum, ait: Ego ſunp, qui ſam: iſta verò conuenire in Angelum, nullo modo queũt. Nec mirum appellari Filium Dei Angelum, cum Iſaias capite nono ſecũ-
11
BsrRvANDA porrò fünt extrema iſtius Commentarij,
Nheodoreti verb 1 F Theodorer.
Theodoreti verba, quibus ait, eum, qui ſub ſpecie humana 8 8 † 1 ½ 4*¾. 1⸗.. 0 6 4
N uctatus eſt cum lacob, fuiſſe Filium Dei. Nimirum in hac
opinione ſecutus eſt Theodorerus complures veterum Pa-
rrum, qui cenſuerunt, diuinas viſiones,& apparitiones fa-
An qui appa- ruerunt Satᷣl ν in yeteri Teſta mento, fuezunt Angeluwan Fi- lius Dei.
Exo;.

4.
22 COMMEN T. I N
Bt Malachias capite tertio, nominet eum Angelum Teſtamenti Alodæs el deſiderarum. Nempè quia Filius à Deo Patre miſſus eſt in mundum, vt tha enunciaret hominibus voluntatẽ,& conſilia,& decreta Patris; ſicut ipe an dixit loã. 1 7. Omnia qua audiui à Patre meo,nota feci vobis, idcirco nomè ter Angeli, in eum optimè congruit. Et Theodoreti quidem ſuper iſta re diſ- gö putatio. paucis verbis à nobis comprehenſa, huiuſmodi eſt. Sedenim cupiet fortaſſe lector noſſe, quinam veterum,& nobiliorüt G
Iaſtinus Auctorum iſtius ſententiæ probatores& lectatores fuerint. Sciat igiuu Martyr. in iſta ſententia fuiſſe luſtinum Martyrem, Vt diſputat ipſe in eo ſetmo- 8 ne quẽ habitũ à ſe cũ Tryphone ludeo mandauit ipſe litteris: iſti quoque L el eu opinioni acceſſit Tertullianus libro ſecundo contra Marcionem& inlt. Aubroſius bro contra Praxeam,& Hilarius libro quarto& duodecimo de Trimta- Opyr) ſoſtomus te, Ambroſius item libro primao de Fide, capite quinto, necnon& Chr. b Aoguſan. ſoſtomus ſuper caput feptimum Actorum Apoſtolicorum. Auguttins b porrò anceps ſuper iſta re, ac dubius fuiſſe videtur. Diſpurans enim n b vtramque partem, nihil certi ſtatuit ac decernit, vt apud eum vicks c libro ſecundo de Trinitate, capite Xiij.& fuſus in tractatu illoruna- Exod borum: Ego ſum qui ſum, qui ponitur in Sexto Tomo Operum eiusa ſi quis fortè neget eſſe Auguſtini, ſcriptoris certè prudentis,& docttelte inficias non ibit. 1 AT ego contrariam fententiam cenſeo probabiliorem eſſe. Na qusti ab iſtis Auctoribus proditum eſt, Deum Patrem nunquam in veteti ſe- ſtamento per viſionem vllam, ſiue imaginariã, ſiue ſenſibilem appaxulſ hominibus, videtur id manifeſtariæ falſitatis argui poſſe auctoritate Dr nielis:is enim capite ſeptimo narrat apparuiffe fibi in viſione Antiquum dierum ſedentem in throno, quem circumſtabant millia millium wiai- ſtrantium,& decies centena millia aſſiſtentium ei,& poſtea quaſi Filim hominis in nubibus cœli venientem vſque ad Antiquum dierum perue- niſſe,& accepiſſe ab eo regnum æternum,& poteſtatem ſuper omnẽ tet⸗ ram,& vt ei leruiant omnes gentes. Palam eſt, in hac viſione Antiquum
—
Auctoris con- rraria ſenten-
illum dierum, repræſentaſſe Deum Patrem,& illum Filium hominb fuiſſe Chriſtum, qui per paſſionem ſuam meruit exaltari ſuper ommi atque omnium rerum dominatum,& imperium accipere. Nimiruũ quo in iſta viſione parefactum eſt Danieli, id ipſum multis anté ſeculis pro- phetico ſpiritu alatus præcinuerat Dauid, in pſalmo ſecundo: Fli meubs es tusego hodie genui te: Postula à me, ey dabo tibi Gentes hæreditaun tuam,& poſſeſſionem tuam terminos terræ: Et in Pſalmo 10 9. Dixit Dominu Domino meo, ſede Adextris meis, donec ponam inimidos tuos, ſcabellum pedim tuorumFx..
Quod autem in apparitionibus quæ Patriarchis,& Moſi,& Pr Eum, qui lu- factæ narrantur in Scriptura, is qui tunc illis apparuit, immediatè; lecu Taabpeae dùm perſonam propriam non fuerit Filius Dei, ſed Angelus qui Plam V
Je poſſum multis,& firmis rationibus probare. Verum ne longior ſim, clg;
Angelum, nõ L. Pob 4 he s autem Filium aliquot apertiores,& firmiores. Principio, eum qui luctatus eſt cũ lac
4 75 loquen
¹
De⸗. fuiſſe Angelum, apertè nos docet Oſeas capito duodecimo ita de lacob
ophetd 1 & ſecu

N 9 4 anan— 1
3 42
Oddre.A.. ³⁴ ecen KAal
4 1 1 ¹ 4 4 7 yremgr
e Indes
„*
dudius fuiſſe vid in ülpun
3 46
ponirur in§euo α Open
dum, ſcriptors ce a entskt 4.
* * 41 apite M.& tubu 8 1
5 7 4. rram cenſeo ptd Mitend
geſt, Deum Darch nzumt m, lue imaginatii„ iſtin
4 1
feſtarm kaltnats at Keun
2
rnarn pprra Vü *5
uml* lur
mem cicumtta r
K.““
4—— 4— 84 1 àMMentut 8 pok. “
* 4. tem Vaue ad 11 un
s m xternom,& emſ palamet c.
1 8½ 8 8 44 3 4 K A —
“ 6 1 80” 2
1““ 54
*[
M
7 ecerit 2demn bubut
öI 4 dpia 1 Nuch, uff
6 E NISIS CAP. XXXII. 3 23 de Iacob. In vrero ſupplantauit fratrem ſaum,& in furtitudine fun direblus eſt cum Angelo,& inualuit ad Angelum,& conf ortatus eſt, feit,& rogauit— eum, in Bethel inuenit eum,& ihi locutus 2 Habtatſt Aꝛn. Ecce tibi luctatoo- rem illum appellat Oſeas ſimpliciter,& præcise Angelum, quomodo nu f quam reperire eſt in ſacris litteris appellari Filium Dei: Nam vbi voca- tur Angelus, ibi ſemper adiungitur aliquid, quo ſignificetur non vocari eum Angelum quantum ad perſonam, ſed quantum ad ſimilitudinem quandam muneris angelici;& ideo dicitur, Magni conſilijf Angelus& Angeins Taſtamenti. Idem dici poteſt de eo, qui apparuit in rubo.& in flamma ignis Moſi: iſtum enim Beatus Stephanus Actorum 7. præcisè,& ſimpliciter appellat Angelum. Ac licèt in Latina tranſlatione præcisè,& Sa ata ſimpliciter appelletur in illo Exodi looo, Dominus; Hebraicatamen Scri- in rubo 240)- ptura,& Paraphraſis Chaldaica,& Græca tranflario, Angelum nominãt: 5 non Deus, Et verò vtroque nomine appellari potuit:quantum enim ad perſonam, 44BB Angelus erat; quantum autem ad repræſeutationem& auctoritatem,“ 1 2 Deus erat: Angelus enim vocem illam,& verba formabar, ſed verba illa non Angelum, ſed eum à quo mifſus fuerat, Deum ſignificabant. Dicam itaque breuiter,& apertè more Scholaſtico: Perſonaliter erat Angelus, repræſentatiuè; auctoritatiuẽque erat Deus. 15 Audi egregiam ſuper iſta re Sancti Gregorij ſententiam in Præfatio- ne ſua fuper librum lob, ad himo modum ſcribentis: Angelus, inquit; qui Moyſi apparuiſſe deſcribitur modò Angelus, modò Dominus memo- ratur. Angelus videlicer propter hoc, quòd exteriùs loquendo ſeruie-
S Gregor.
bat: Dominus autem dicitur, quia interius præſidens loquendi efficaciã miniſtrabat. Cùm ergo loquens exteriùs ab interiori regitur,& per obſe-
quium Angelus,& per inſpirationem Dominus nominatur. Hinc Dauid
ait Pſalmo ſeptuage ſimo ſeptimo: Attendite popule meus legem meai: At-
qui nec lex illa, nec populus erat Dauidis, ſed Dei: attamen perſonam eius
ex quo loquebatur, aſſumens, ipſius auctoritate loquitur, cuius inſpiratio-
ne replebarur. Hoc fieri quoridie cernimus in Eccle ſia. Nam ſtans in me-
dio populi lector clammat: Ego ſum Deus Abraham. Dens ſaac, Deus Iacob.
Et quòd Deus ipſe ſit, verè profectèò non dicit, nec tamen per hoc quod
dicit, veritatis regulam deſerit, quia cui miniſterium lectione exhibet, eius
dominium voce prætendit. Sic Gregorius.
16. Si qua porrò in Apparitione, is qut apparuit, exiſtimari deberet Dei
Eilius, id maximè putandum eſſet de eo, qui apparuit in monte Sina,&
dedit legem Hebræis: fuit enim apparitio illa omnium nobiliſſima,& ce- Fxed as lebratiſſima,& non vno loco Scriptura dicit delcendiſſe Deum in monté Se,„e eir Sina,& dediſſe legem. Immoò verò ille ipſe qui apparuit, apertè Deum onit dma ſe appellat,& ſui amorem ſuper omnia,& cultum,& obſequium,& ſuæ fun Angelus. legis obſeruanriam ab Hebræis depoſcit. Non fuiſſe tamen Deum, qui
apparuit immediatè Moſi,& per quem lex illa data eſt, manifeſtum faciũt
verba S. Pauli,& B: Srephani. llle quippe in cap. 3. epiſtolæ ad Galatas ſcri
bit legem illam per Angelos fuiſſe ordinatam. Hic autem Actorum 7.
— f1 2

oöoöoöoöoöoͤöoöoͤoͤoooohoöoöoöoö—;— ——“——*— ———— 8— 5— — 8 8.
324 COMMENT. 1 N dixit, Iludæos legem accepiſſe per diſpoſitionem Angelorum. Signanter verò dictum eſt pluratiuo numero, per Angelos datam eſſe legem, id eſt, mpiam de numero Angelorum; ne ſi numero ſingulari di- Angelum. ſupradictæ opinionis aſſertores id de Filio Dei, qui nonnunquam appellari ſolet Angelus, interpretarentur. Sed lubet ad B. Mieronym. huius rei confirmationem adſcribęre in hoc loco verba B Hieronymiex- ſanantis locum illum Pauli ad Galaras: Sic autem ille ſcribit, Quod ait Paulus, legem fuiſſe ordinatam per Angelos, hoc v ult irtelligi, quòd i omni veteti Teſtamento, vbi Angelus primuùm viſus referrur& poſtez quaſi Deus loquens inducitur, Angelum quidem verè fuiſſe vnum demi niſtris plurimis Dei, eum qui viſus ſit, ſed in illo mediatorem locutũ eſſ, Zacha.. qui dixerit; Ego ſum Deus Abraham, Deus Iſaac, Deus Iacob. Nec mirum ſi Deus loquatur in Angelis, cum ctiam per Angelos, qui in hominibu ſunt, loquatur Deus in Prophetis, dicente Zacharia: Ei ait Angelus, qu loquebatur in me; ac deinceps inferente: Hac dicit Dominus Omnipaum Sic Hieronymus. Ad hoc, ſi Deus immediateè apparuiſſet in viſionibux Reuelationibus propheticis, cumprimis fuiſſet conueniens immediadi ctam eſſe Deo Deiparæ ſemper Virgini Mariæ reuelationem Incarnano. nis Filij Dei, ptopter ſummam videlicet tum reuelati myſterij, tum pet næ cui reuelabarur dignitatem: atqui reuelationem illam factam eſſe pet Gabrielem Archangelum, loquitur apertè Hiſtoria Euangelica, cuiustti exemplo,& argumento confirmat 8. Dionyſius Areopagita ſententiam hanc noſtram, vt mox dicturi ſumus. Poſtremò generalis illa ſententia Beati Dionyſij iampridem receptail & probata Scholaſticis Theologis, videtur item probanda eſſe omnibus. Aßirmar ille, omnes diuinas viſiones, apparitiones,& reuelationes ante Chriſti aduentum, ſiue in Lege, ſiue ante Legem factas, qualeſcũque fue- rint,& qualiumcumque rerum,& quibuſcumque perſonis contigerint eas non eſſe à Deo immediate profectas, ſed operâ,& miniſterio Angelo- rum peractas. Verba Dionyſij in capite quarto eius libri, qui eſt de cœlſeſti hierarchia, ira ſe habent:Idcirco,& præ omnibus, Angelicum cognomen Notabilis ſin meruerunt cœleſtes Spiritus, quòd cum in eos primò diuinæ claritati Thepna Sle⸗ fulgor e manet, ihſi poſtmodum in nos enunciationes illas ſublimiores ſu- mſij Areopa- Perné traiſciant. Sic enim& Lex vt S criptura diuina teſtatur, per Ange- gitæ. los nobis indulta eſt; Inclytòſque illos Patresnoſtros, qui ante Legem, Alor.7. quique fuerunt poſt Legem, Angeli ad Deum ſubuexère, ſiue quida- Ad Gal.s. gendum eſlet, admonentes,& ab errore ſacrilego, vitaque profana ad re- aum veritatis iter traducentes: ſiue ſacra quæuis inſtituta, ſeu ccœleſtium Sacramentorum occultas viſiones, ſiue diuinas aliquas prædictiones do- cendo pandentes. Et nonnullis interpoſitis ſubdit: Huiuſmodi verò diui- nas viſiones celeberrimi illi Patres noſtri, miniſterio cœleſtium virtuti ediſcebant, opponit autẽ ſibi Diony ſius, quòd Lex nõ ſemel in Scriptura dicatur data eſſe A Deo: An, inquit, non ipſam quoque Legis ſanctionem vt ex Deò Moſi traditam Scripturæ ſacræ traditio loquitur? At id quidẽ nos veriùs inſtituit, diuinæ illam fuiſſe, ſacratioriſque Legis effigiem,
Ex quo
per vnum que ctum eſſet, per
éͤ 11

0 Logsletum h
00 1”
1 ngeten meegeer n
re m docl zid locane.
h
1 . I Wem ¹
per Angelei hae 5 les, docn 2
4 44 33 1 8 A mm 4 4. du ¼2 r 1 4 1* 4 demv* mhet; V Kucem m mm, keamm 44* 444 O0 ded 40 d-
„ 8.
cham Deus Tu De A
d
um ctam het Ang w
1 7 2 3, Gente Lacharh. ℳ
A 4 3 tereme. flacdcn!(—
4
eus nmedius iut ra rü umpr tuillct cond i m r Virgin Marir teuc Wink 1 dclicet tum teuclai Len. eanqui teuclationem TAh
rut aperteH doral i
4 3 8** 44 m S. Dionyüm M. at
umdz. gentia Yeat Diomti re 4 6
„
wis. vndctur uem prq et
viliones, apparWoheſ
3— 1 2
zue Legem ka! *
4
“ mo—*m & ibuicunqu
* 1 4
r 1
An Kdoperi ur
u,*–‧““
*— AVr„i 81 8* aoe arco
*
B[7 Korr omnibs,. 1 nn od cumm c0s 4
Duresnoh ee.
* 4 Oique 10s
,“ A e es.le nne e ““. A . 1 mnerpoins ei im 2 1 8. 4 0 14* A H 0„b Dr 1. o e a zaipan “ 8 1,0 11 3 8 r 56: 1r A . 147
. m!
ꝛra homines? Quineti Quid quæris nomen meum, quod iectionis, per ea quæ docuimus, pen etſi ſecundùm perſonam erat Ange ritatem repræſenrabat: quocirca mirand & nomen eius dici admirabile. Quanquam ve licet in multis exemplaribus Latinis,& in vetu ea tamen nec Hebraica ſcriptura, nec Paraphra- tranſlatio correcta nuper,& Romæ e emendata,& publicata, habent in eo loco. quod Iacob flagrantiſſimè concupiu-
qui ſibi apparuit, eaq; accepta, lætabundus,& g Deum facie ad faciem,&ẽ ſalua fact- eſt anima mea. Ne
ctionem ab Angelo poſtulaſſet, cum eam dare proprium ſit Dei: nempe gloriam dabit Dominus: Sed leuis eſt iſta ratio: benedicere enim, von tantùm Dei eſt. ſed& Angeli,& homi- nis; diuerſo tamen modo Ildem certè Iacob infrà cap. 48. benedicens filijs lis primum benedictionem Dei, tum etiam Angeli. tia mea,& Angelus, qui
de quo cecinit Dauid; Gratiam,&
Ioſeph, precatus eſti Ita enim locutus eſt: Deu' Mhui paſcit ꝛne ab adoléſcen eripuit me de cunttis malis henedioat pueris jſtis: Nec ſol˙ùm ab Angelo be- nedictio optari& peti poteſt, ſed etiam gratia,& pax; non tanquam ab auctore,& largitore eius, ſed tanquam à gratioſiſſimo apud Deum de- precatore,& procuratore,& adminiſtro.
Audiat, quæſo, Lector, penſitérque verba B. Ioannis, qu Apocalypſis: magnã enim opinioni noſtræ fidem adiungunt.Sic ille ait: Gratia vobis,& pax ab eo, Qui eſt,& Qui erat, Qui venturus eſt;& a ſeprẽ Spiritibus, qui in conſpettu tbroni eius ſunt. Eece Ioannes, non ſolùm bene- dictionem, ſed etiam quod eſt maximè diuinum Dei donum, gratiam,& pacem à ſeptem ſpiritibus dari optat,& precatur. Non me fugit, Victori- num, Primaſium, Bedam aliſque complures interpretatos eſſe iſta verba de Spiritu Sanéto, ea ratione, vt eſt ſeptiformis gratiæ en im dona Spiritus Sancti Iſaias capite vndecimo appellat Spiritus: Re-
quieſcet, inquit, ſuper eum Spiri'ius ſapientiæ,& intellectus,& c. Volunt igitur ſenſum iſtorum verborum eſſe iſtiuſmdi, Gratia vobis,& pax ſit à Spiri- tu Sancto, cuius ſunt ſeptem Spiritus, id eſt, ſeptem dona; ritus ſancti per ſepriformem eius effectum in Scriptura celebratum, de- notata ſit hoc loco. Sedenim duæ res iſtam expoſitionem faciunt impro- babilem. Durum enim eſt, atque inuſitatum in ſacris litteris, vt gratia di-
O
GENESIS CAP. XXXII. 325 Ex quo,& illud ſapientiſſima Theologia videtur inuenire, quòd ſcilicet idcirco illa Lex per Angelos ad nos quoque manauerit, vt id ſanctifſimæ, ac diuinæ Legis inſtitutione caueretur, prior ſternere. Hactenus ex Dionyſio.
Reſtat vt duas ſuprapoſitas I
trarias, breuiſſimè diluamus.
a ſequentibus iter ad Deum
heodoreti rationes huic ſententiæ con- bijer ille, eum qui luctatus eſt cum Iacob, vocari Deũ: dixit enim ille: Si fortis contra Deum fuisli, quanto magis con- am interroganti lacob de nominc ipſius, reſyondit, eſt admirabilei Verùm diffiultas uius ob- itus diſcuſſa eſt. Nam qui apparuit, lus, tamen Dei maieſttem,& aucto- um non eſt, eum vocari Deum, rba illa, quod eſt admirabile: ſtioribus Græcis
8
1s Chaldaica, nec Græca dita, nec Latina Biblia iuſſu Sixti V. Altera ratio Theodoreti fuit, t,& flagitauit benedictionem eius, oriabundus dicebat, Vidi
c taiem ille benedi-
*
2
egantur:
æ ſunt in 1. ca.
largitor Septem
vt perſona Spi-
Solufie Tatis-
n2.
Theodoretzs.

3 26 CO MMENT. 1N
catur prouenire à ſeptem donis Spiritus ſancti, gratia quippe graruin fa-
ciens, cùm ſit quaſi fundamentum iſtorum donbrum, ea præœcepit otdine
naturæ. Deinde illud: Qui in cons pectu: hroni eius ſunt, non poteſt aptè cõ- Quinam ſin petere, niſi in perſonam quampiam, eamque miniſtrantem,& inſeruien-
ſꝓptem ſpirnas tern Deo: quare nec Spiritui ſancto, nec ſeptem donis eius verè poteſtat.
ſtantes in cog. 1.. 2„ r Spers Dei. tribui. Verior igitur ſententia eſt, ſeprẽ Spiritus dici, multitudinem iphtn
& vaiuerſitatem Angelorum, ex conſuerudine Scripturæ, tali numeroſi- gnificantis non rarò, vel vniverſitatẽ aliquarũ rerũ, vel magnam quam- Aretas. piam muutudinem. Quanquam ſatis probabile eſt quod tradunt Aretas TLyraaus.& Lyranus,& ante ipſos Andreas Cwſarienſis Archiepifcopus veterum Andrea Cæ- fuiſſe Patrum ſententiam,& in primis B. Irenæi, ſeptem eſte principales fariauſ Angelos qui prinarij ſint inter cæteros diuinæ prouidentiæ fuper guber- natione Mundi, vel Nocleſiæ, miniſtri: Quos haud dubis ſignificauit Ra- phael, cùm dixit ſe eſſevnum de ſe ptein Spiritibus, qui funt ante conſpe: ctũ Dei, vt legitur Tobiæx 12. Er in ipſo libro Apocalypſis, non ſemelmo- minantur ſeptern Spiritus,& Angeli miſſi à Deo in omnem terram,&in- ducuntur vel tubis canentes, vel habe ites phialas plenas iræ Dei. Sein- uertamur ad hiſtoriam luctæ Angencæ cum lacob.
SECVNDADTSPVTATITIO. Qualts fuerit lucta illa Angelica cum latob, crporaliſne an ſpirituali b e vtrum cum bono Angelo,an cum Diabolo. b Fuper illis verbis,
2RS. 24. Ecce vir luctabatur cum e vſq; manè; qui cùm vidcret quòq 25. 35 eum ſuperare non poſſer,&c.
paritio quarta earum, quæ factæ ſunt Iacob,& fuir ſenſibilis, vigilante la- coh& corporeis vtente ſenſibus, vt quæ in ea,& geſta,& dicta ſunt, aper- tè demonſtrant. Qualiter autem& qua rarione præuia fuerit inita hæc lucta, Sgriptura non memorat: vtrümne Angelus prius adluctandum prouocauerit lacob, an ex improuiſo apparens, nõ verbis ſed factis iplius corpus inuadens, atque complectens prouocauerit ad luctandum. Sheneae locis apud varias gentes inſtituta„ peruetuſtũ& percelebre fuit certamẽ eo de yſu are luctæ, de quo Argiui, Græciæ principes, atq; egregij bellatores, valdè lau- na Nils. dati ftunt. Mos autem erant luctantiü, vt corpora puluere ſiue arena con-
ſpergerent certè locũ in quo luctabantur, arenà ſternebant, quo ſcilicet ſi con
Inter varia certamina ad exercitationé corporũ antiquitus in diuerſis 10

12 W. in keyn Rdune pro m luhe mlte nm du 5 h
un dani 1 m Lenen dpitndn, unr (M polded Apoch Pewaſe agchmiha Dcoint vnn
Nmus Jenxi,
Andenee paulua ir Da
LrTe mkcod.
—. ———
DISPVIANL lAA las, un 8 ug S9p Arre,n anj 67 vFrA,
8
*
3 8 3 Xr““ bolle 2—
*
11 asel occalione9d oe
ocoote Acdr ſuns lacodn aus “ a a s qua taroce
gots⁵: au ogc⸗
174 ͤ 4 4
4 5*„ 4
6 4 G
CNESIS CA b. XX XII.
cõtingeret eos cadere. aut in terrã prouolui, mollior eſſet caſus, minuſque
3..7.. 8 34. noxius: In cuius rei vlum præcipuè commendabatur arena Nili, vtpotè
4. 5.— X. 3 tenuiſſima. Suetonius in Nerone ſcribit; Cùm publica fame Vrbs vehe- menter afflictaretur, Alexandrinam nauem, Niloricam arenam luctatori- bus aulicis aduexiſfe; cùm omnes eam, tanquam frumento onuſtam aui-
eſt latenter data ſignificatio. Nam verbum Hebræum Abach, quod Lati-
nè redditum eſt luctari, quida
m putant ſignificare puluerem; quia lu⸗
antes pedibus multum puluerem ciere ſoleant, vt ad verbum ſic expo-
ni locus hic poſſit: Et vir aſperſus cũñ eo eſt puluere, vel more Larino, de- ſcendit cum eo in arenam:& ad hoc quidem probandum, adducunt locu illum Deuteronomij cap. 28. Dabit Dominus pluuiam terræ tuæ, puluerem, Hebraicè Abach. Verùm Oleaſter cum iſtis diſentit, contendens noinen
Abach in Scriptura ſignificare potii
à5 exhalationem, fiue nebulam tenuẽ,
4..—*. 8 X—. quàm puluerem:& ipſum verbũ ſignificare primò ac propriè idem quod
exhalare,& flatum emittere; co
nſequenter autem etiam luctari, ab euen-
tu ſcilicet luctæ, quòd qui luctantur, propter im ultum laborem corporis, & anxietatem animi, frequentet multumque anhelent,& flatum exhalẽét. Hoc autem ille productis aliquot ſcripturæ teſtimonijs confirmare niti-
tur, nec tamen negat, non aptè luctandi; ſed quòd ratio ſignifi
Cæterùm exiſtit quæſtio; A interna& ſpiritualis, tanquam
poſitum eſſe s Latino interprete verbum
Szetonztss.
diſſimè expectarent. Nec iſtius luctatorij pulueris,in hac lucta lIacob, non
Oleaſter.
cationis verbi Hebræi, non ducatur à pul- uere, ſed ab anhelitu, ſiue exhalatione luctantium.
n lucta illa fuerit corporalis& externa, an lacob viſus ſibi ſit luctari cum aliquo;&
an luctatus ſitr cum Angelo bono, an verò cum malo& cacodæmone, ad- uerſus quem ei opem auxilium tulerit bonus Angelus, vt nonnullis
grauiſſimis Ecoleſia doctoribu
sviſum eſt.B. certè Hieronymus, huius vi-
detur opinionis fuiſſe, iſi quis attendat animum ad ea quæ ſcribit in Cõ-
menrarijs ſuis in Epiſtolam ad Epheſios, explanans verba illa Pauli, quæ
ſunt in cap. 6. eius Epiſtolæ: NVon eſt nobis colluctatio aduerſus carnem,&
piam: Hoc quod ait Paulus de
.
ſanguinem ſed aduerſus Priuciper,& poteſtates,&ũ*. 8 ic enim ait: Dicat quiſ-
lucta aduerſus inuiſibiles hoſtes, ideo di-
An illa lucka fuerit corpo- ralis& cum Angelo bone neécne. S. Hieronym
Nota hoc.
ci, vt doceamur, ne ea quidem, que nobis miniſtrari vitia putamus ex car- ne, cannis eſſe vel ſanguinis, ſed à quibuſdam ſpiritualibus nequitijs ſug- geri. Suntenim quidam Dæmones amoribus& amatorijs canticis fer-
uientes, quos ſignificauit Hol ſeduèti ſunr. Nam& barbara qu pe confeffi funt hi, quos verè v
colores varij,& diuerla vel me
verò iras.& furores& bella cõ mines odia concitare Quoniã
ra corporũ, neque ex materiac creari, ſed ex inſtinctu Hæmonum, proptere tatio aduerſuus carnem,& ſanguin emaſed aduel ſus Pri
eas, capite 4. dicens: Spiritu fornicationis
ædam nomina eorum eſſe dicuntur, vt ſę-
ulgus maleficos vocat;& incantationes,&
tallorum genera, vel ciborum, ad quæ in- uocati affiſtere Dæmones,& infelices animas capere memorantur. Alij
mouere:alij præeſſe inimicitijs,& inter ho igitur Paulus docere nos vult, non ex natu
arnis& ſanguinis hæc vitiorũ genera pro- a dixit: Non eſt nobis gollu- incipatus,& Poteſtates.
Ideo

——
——. 4—— 5— 2—. 1.— ————————— 4 3———— 4— e— 8 5 4—. —————————— ———— ſſoſſſ“ 3————. 3 ——=————— ——————— 4.*— mmnn 1— 8 ͤͤͤöͤöͤöͤoͤoͤſͤſͤſͤſͤſͤſ—— 6——————— 1 ————————.
—————— ————— *
fuiſſe, quando remanſit ſolus,& luctabatur cum eo homo, adiuuans eü,
Origenes.
Procopius Ga A48. Lyranuss.
Auctoris ſen- zentig.
328 C O MMEN T. IN
Ideo autem nunc eorum, qui magicis artibus ſeruiunt, in medium exem. pla protulimus; vt retundamus eorum opinionem, qui putant omnia vi- tia eſſe carnis& ſanguinis,& nullam habere Demones poteſtatem, vt nos incitent ad peccata. Talem luctationem& lacob Patriarchæ putamus
& corroborans aduerſus alium, nimio ſudore dimicantem. Et ſimul vide, ne fortè ridiculi ſint, qui arbitrantur in ritum luctantiũ, tota nocte lacob
eſſe luctatum. Quid enim grande, ſi, vt illi aiunt, luctans, aut ſuperauerit, aut victus ſit? Sed iuxta rationabilem,& conuenientem tanto Katriarchæ luctam, talem illi colluctationem fuiſſe credendum eſt, qualem hi habẽt, qui poſſunt dicete: Non eſt nobis colluctatio aduerſus carnem,& ſangunemn, Ec. Sic Hieronymus. 1
Hæc proculdubio ſententia ex 3. lih. Periarchon Origenis deprompta, eſt, vbi ſic ille ſcribit: Angelus luctatus dicitur eum Iacob: quod nos non ita intelligimus, quaſi luctatus fuerit Angelus contra lacob, ſed quòdis qui ei ſalutis causà aderat, atque einomen Iſrael imponebat, ille idemci ipſo luctatus, id eſt, cùm in agone& in certamine adiuuit eum, cumünt dubio alius quidam eſſet aduerſus quem lacob dimicaret; denique bar lus non dixit, nobis eſſe luctamen cum Principaribus,& Poteſtatibusſed aduerſus Principatus,& Poreſtates. Vnde, erſi lacob luctarus eſt, ſine du- bio aduerſus aliquam harum virtutum luctatus eſt, quas humano geneti, & Sanctis præcipuè aduerſari,& mouere certamina Paulus affirmat. dic Origenes. Procopius Gazæus in Commentario huius loci refert, accepil ſe ſe ex docto quodam viro, proditum eſſe à nonnullis, cum lacob cer- taſſe Diabolum in ſpecie Eſau, conantem vincere eum. Cæterũ Alacobo ſteriſſe Angelum auxiliarem,& idcirco Diabolum præualere non potuil ſe: ne autem Iacob putaret ſuis viribus à ſe profligatum aduerfarium ſed
2..—.. 3 boni Angeli, tactus eſt ei neruus,& claudicario ſubſecuta. Sic ille. Hanc
ipſam opinionem Lyranus aſſignat Hebræis. At enimuerò luctam illam,& fuiſſe corporalem,& cum bono Ange- lo actam, præter communem Patrum tam Græcòrum, quàm Latinorum 4 expoſitorum ſententiam, hiſtoria ipſa, quæ narratur hoc loco, perſpicuè oſtendit. Nempe peracta eſt lucta vigilante Iacob,& vtente ſenſibus ex- ternis,& inter luctandũ adeo violentè percuſſus ei neruus fœmoris eſt, vt is obtorpuerit,& emarcuerit, ob idque lacob claudicare coactus eſt. Quinetiam id ipſum demonſtrat continuatio luctæ per totam noctẽ vſq; ad auroram,& laudata eſt Iacob fortitudo, dicente Angelo: Si fortis fuiit contra Deum, quanto mapis contra homines:& ex eo inditũ ei nomen Iſrae- lis. Hoc prætéerea confirmat Hoſeas cap. 1 2. hanc ipſam hiſtoriam com- memorans,& de lacob dicens: Innaluit aa Angelum,& in fortitudine ſua directus eſt cum Angelo:& confortatus eſt, fleuit,& rogauit eum. Quæ omnla corporalem,& ſenſibilem actionem apertè declarant. Quòsdautem la- cob non cũ Dæmone, ſed cũ bono Angelo luctatus ſit, manifeſtũ ex mul. tis fit, quæ in hac ipſa hiſtoria dicuntur: veluti quòd dictus eſt fuiſſe fot- tis contra Deũ: ergo contendebat eum Deo, ſiue Angelo, ſub ſpecie V ein

AEATD
Wien au
ohm 8
4 8
.
ſcin 31 unen. 4. tin 4 9. 4 1 4 Dene Wan en 1
ers
„ 1“ 4 ö¹“ 3 44 wun nu 12 db 9 on e ö 4 KAN 44 Kmen 4* 0 e 1 3
4
tuille credendun 2 enl
v mmeketne lanſa 1 11. ud. Deriachot X(ns ae tatms dickur cum ao aoh
6 4
uerit Angelas cong ab, d nen lnelig Meni ike
de Kmcenunme aa eum,t lus quem lacod dit Ee äeni im Driacipatid&. dtek
5
nes. Vnde et lcd tslewed- tuxum lucta ed K um X monere cenamt on mmenrio bt ile rodtum eſſe ànonl Tlanl conantem vincete*—n Kidcirco Dubolun Kakr S vwibus lle gro u ir 8.& Ludcaoll 181ℳ
*
a(
* 8* ““
1 r 4 1ann purum tun Gtrc Enulmn
11 luctat 2 1 bbit Nuch bono Angen we
6 (1 .
cU Ir„ Deo,e-
d uo 1 4 8* * 8*
*
24
25
GENESIS CAp. XXXII.
Deinde quia is, quicum luctabatur, volens diſcedere ab eodixit: D me:at Iacob renitens,& retinere eum volens, dicebat: Von dimittam te niſi benedixeris mihi:à bono autem Angelo, non àm bat. Id quoque liquet ex ipſo nomine Iſraël„quod accepit Iacob ab eo, quicum luctabatur. Denique in hanc ſententiam conueniunt,& conſpi- rant omnes expoſitores.
Ceterum Thomas Ang
cum, hæc ſunt: Non
quib
vniuerſum celebrata,
Exgypto, vſque ad incarnationem, longa colluctatio fuit fortiſſimi victoris lacob,& Dei victi, ſpirituum vniuerſæ carnis.
fortiſſimus prædicatur eſt, luctam fuiſſe eiuſm
eum contendens: Non dimitram te,
cob cum Deo luctatur,& victor
& nolenti videlicet ſic futurum erat, vt comminar Comma in Gen. Tom. 4.
alo benedictionem pete-
licus ſuper hoc loco, putat non fuiſſe illam ve- ram luctam, quaſi ſe inuicem Angelus& Iacob ſint complexi,& inuicem Sur 72. conſtringendo arque coagitando in terram proſternere conarentur: ſed L 71 fuiſſe in modum violentæ cuiuſdam tractionis& retentionis, Iacobo vi- delicet Angelum abire volentem trahere ad ſe,& retinere conante, vt diu tius eius aſpectu,& colloquio frueretur,& ab eo benedictionem quam optabat, conſequi poſſet. Talis videtur fuiſſe lucta inter Moſem,& Deũ, quaſi Moſes Deum conſtringeret ad deponendam iram aduerſus He- bræum populum, eique parcendum. Nam quaſi Moſes conſtrictum tene ret Deum, dixit Deus, Dimitte me,vt iraſcatur furor meus contra eos. Moſes verò contraà, tanquam obnitens Deo, dicebat: Cur Domine iraſcitur furor tuus contra populum tuum& cetera, quæ leguntur in capite trigeſimo ſe- cundo Exodi. Verba porrò Thomæ ex Commentarijs eius ſuper hũc lo- puto quòd lacob eo modo luctaretur cum Angelo, quo ſolent communiter luctanctes: ſed potius quòd Angelus, ſiue Deus in ſpecie hominis ei apparens, precibus,& attractiuis manibus, atque am- plexibus tenebatur à lacob. Cùmq; ille fingeret ſe omnino velle diſcede- re, tunc eum vehementiùs& firmiùs lacob retinebat,& ad ſe retrahebat, quaſi nitens ipſum apud ſe rerinere, quouſque preces, quas pro conſerua- tione ſui& ſuorum,& liberatione à manibus Eſau, ipſi offerebat, exaudi- ret. Et hoc ſonant verba, quæ Deus ſubdidit dixit Iacob; Non dimittam te niſi benedixeris mihi. Sic Thomas. Cui videtur etiam Rupertus ſuffr
dicens: Dimitte me:
agari. Ponam hoc loco eius verba, ex de illa lucta fuiſſe opinionem; guram,& præſa- le ſcribit libro octauo Commen-
us manifeſtum erit conſimilem eius ſimulque palàm erit cuiuſn gium, Kupertus arbitretur. Sic autem il tariorum in Geneſim cap. 6. Famoſa lucta,& totius ore Eccleſ b qua homo cum Deo luctatus eſt,& tam diutenuit, donec à victo benediceretur ille qui vicit,& accepta benedictione, victor claudicare cœpit. Res, cuius hoc præſagium eſt, ab exitu Hebræorum ex „& Paſſionem Chriſti protracta eſt: Tã
am rei luctam illam fuiſſe fi
qui tamen Num. 16. Sed primò ſciendum
odi, vt Deus abire contenderet ab Iacob,& Iacob
certaret abeuntem Dominum retinere: Sic enim ill ait: Dimitte me, iam exim aſcendit aurora. Sed renitens lacob,& retinere inquit, niſi benedi xeris mihi. Igitur Ia- benedictionem extorquet, quaſi inuito, etur Deus receſſurum
e diſcedere volens,

330(COMMEN T. IN
ſe à ſemine eius, proptet peccata eius gentis rebellis,& incredulæ, quod
vbi primùm locutus eſt, dicens Exod. 3 2. Cerno quod populus iſte duræ cer 1 uicis ſit, dimitte me, vt iraſcatur furor meus contrà eos E deleam eos faciam- 3 que te in gentem magnam. Moyſes magnitudine periculi percitus,& qo Trtens e brachijs illum, more luctantium, arctiùs ſtringens,& täquam
dicens: Non dimittam te, niſi peperceris populo iſti: Cur, inquit, Domiä. b ne,iraſcitur furor tuus contra populum tuum? Et cætera, quæ ibi leguntur. Tunc igitur in conflatione& adoratione vituli vehemens colluctatio in- choata eſt. Ex eo namque tempore Deus ab Iacob diſcedere conatus eſt; & quoties peccauerunt Hebræi ſeruiendo Dijs alienis, toties iratus Do- minus,& auerſus ab illis, quaſſi luctando ſe excuſſit, vt dimiſſus abiret. Sed nihilominus perſeuerauit omni tempore fortitudo Iacob:nunquã enim 15. defuerunt fideles in illo populo, qui Deum placarent,& abire volentem retinerent. Iraque cùm ſolum ſe eſſe putaret Elias relictum veri Dei cultorem, dicens: Domine altaria tua deſtruxerunt,& Prophetas tuos atrube runt gladio,& derelictus ſum ego ſolus,& quærunt animam meam: diiit ei Dominus: Reliqui mihi ſeprem millia virorum in Iſrael, quorum genu un ſant curuata ante Baal. Longo igitur luctamine detentus eſt Deus ini populo, nec ante dimiſſus, donec banediceret lacob, id eſt, completet promiſſionem eius ſeminis, in quo benedicendæ erant omnes gemtestuc enim Deus reuera benedixit lacob, quando de ſemine eius Chriſtus ca- nem aſſumpſit, tunc antiquam maledictionem ſoluit,& vtramque be⸗ nedictionem, id eſt, gratiam Spiritus ſancti per ſuam paſſionem effudi- . Sic Rupertus.
SE profectò, non videtut negari poſſe, quin illa verè ac propris fue- 1 rit lucta: hoc enim ſignificat Latinum verbum luttari, quod hic ſimpi citer ponitur:& Græcum aλανν& Hebræum, abbac, de quo ſuprädr- ctum eſt, necnon quod verterunt Aquila,& Symmachus, qui pro lutta⸗
— batur poſuerunt*, id eſt verſabat ſe,& iactabat cum illo: Sic enm luctantes facere ſolent: atque hunc in modum interpretati ſunt Hebrai Græcique,& Latini expoſitores; vt à tam probabili, acceptaq; interpte tatione, ſenſuque temerè recedendũ non ſit. Fletus autem,& preces la- cob, quas memorat Hoſeas ca. 2. contentioſam aliquanti temporis cot- poralem luctam ſubſecutæ ſunt: nempè poſtquam lacob aduertit augu- ſtius quiddã homine,& cœleſtẽ referẽs virtutẽ in eo eſſe, quicũ luctabꝛ- tur. Quoniã autem ex ea lucta lacob conſecutus eſt benedictionẽ Deix tantam fortitudinem, vt ſine dubitatione ſperaret præualiturum ſe om⸗ nibus aduerſariis ſuis; dcirco dixit Hoſeas, lacob fuiſſe directum Angelo,
id eſt proſperè ipſi luctam cum Angelo ſucceſſiſſe. Etenim verbum dirl⸗
gendi ponitur ſæpe in Scriptura pro eo, quod eſt, quò quiſque inten 4
cò directò tendere, ac feliciter peruenire,& proſperos,& à ſe optatos ha
bere ſucceſſus. Vt Pſalmo 5. Dirige in conſpectu tuo Viam meam: id ein
veri diri pac vt via mea proſperum exitum habeat,& Pfal. 100. Qui loquitus 9 qua mon direxit in conſpectu oculorum meorum, id eſt, loquentibus ipicqu⸗
3-Reg.
5
quid ſignificet 3 w 1 i
in ſeriytura. non benè erit apud me, nec in domo mea. Et Prouerb. 28. Qus³ alſenui ſclle 4

„ 8
MENT. M
ats gem
— m tedell. aod.
. 31(en 16 mluie
n IMeas cantra b M
8 1 ³magnüuinep
1- A I gere luetannam, 3' uh
1l gewi pederrer K man 5 7 mde adocatone vitlin Keatt
apore Deus adlac i itan
r. leruiendo hiß m wiesin luctandoſcercull nilan uni vempote ftorird! odnm do, qui Deumacd Encadm, um le dle patuxc es elchun ana ma detmxenn ilenun
12 Aus, O rerusd m mn uum 1 zuunm, digitur luckamine H eth⸗ lonec banedicetet ³&, Wdcke a quo benedcendi on lacob, quando deſ ier eu am muledictioncd I&.,&m a Spuiuss lanct det 8 paler
. urnezui pole, qui Tdeen eLarinum verdum t 3, gut
8 1 8AA9 X Hebtxun Ao „ Aduila& 5¼ d ³“ 4 1 5. m Kverſibat le,& ie cl 1
8 8 n eu! hunem modum 1.
—
uchlacode
. Leine I üne dubianot 1 üacte
oſenac r
1 d 9 3
meloluccdi um Log 1060
pel 1 2 can D
GENESIS CAb. XXVXII. 331 ſzelera ſua, non dirigetur. Sed luculentiſſimum huius rei exemplum in hoc ipſo libro, capite 39. extat, vbi de Ioſeph ita ſeriprum eſt: Fuit Dominus oum Noſeph,& erat in cunctis proſperè agens: habitauitque in domo Damini
b ſni, qui optim nouerat Dominum eſſe cum es, omnia quæ gerereteab eo dirigi in
manu illiu: Et paulò infra; Fuit Dominus cum Ioſeph,& dedit ei gratiã in conſpettu principis carceris,& Dominus erat cum illo,& omnia opera eius di- rigebat. 1
TERTIA DISPVTATIO.
Quomodo intelligendum ſit, Angelum non potuiſſe luctando ſu- perare Iacobz& de neruo Iacob, qui tactus ab Angelo emarcuit.
Super illis Verbu,
Qui cùm videret, quòd eum ſuperare non poſſet, tetigit neruum fœmoris eius,& ſtatim emarcuit.
uS VPEKiſtis verbis duæ queſtiones tractandæ ſunt; quarum .l prior eſt huiuſmodi: Cùm minimus omnium Angelorum 2 nimio valentior& potentior ſit, quàm quivis hominum, queæri dignum eſt, qui factum ſit, vt Angelus luctans cum E lacob, ſuperare eum non potuerit. Tres huius quæſtionis exſoluendæ rationes apud Auctores reperio, Ac primò quidem, Tho- mas Anglicus,& Thoſtatus aiunt, facilè Angelum potuiſſe ſuperare Ia- cob, ſed noluiſſe; quineriam ſimulaſſe ſe ſuperare eum non poſſe. Itaque ſecundum iſtos, non fuit vera in Angelo impotentia ſuperandi Iacob, ſed ſimulata,& volũtas cedendi ei in illa lucta, vt per hoc audacior fieret la- cob ad reluctandũ& fidẽrior, atq; animoſior factus, nec fratris ſui Eſau, neccuiuſquam hominũ iras, odia, minas, inſidias, viręſque pertimeſceret. Verba Thomæ ſunt hæc: Cum viderer quòd eum ſuperare non poſſet, id eſt, non vellet bono modo;& loquitur, ſicut cùm dicimus: Deus non po- teſt ſeipſum denegare ſuis amicis. Dixit autem non poſſe ſuperare, pro, non poſſe à manibus illius diuelli. Thoſtatus autem ita ſcribit: Angelus fingebat ſe nõ poſſe ſuperare lacob, qui tamen facilè poruiſſet eum vel breuiſſimo tempore redigere in puluerem. Verùmtamen talem ſe oſten- debat Angelus, quo magis animus,& audacia creſceret Iacob, tanquam potenti reſiſtere Angelo Dei. Hæc Thoſtarus. At enim iſta expoſitio ma nifeſtè diſcrepat à ſacra hiſtoria, quæ hoc loco nartatur, ſi quis attendat verba Scripturæ ſecundùm eum ſenſum, quem illa planiſfimè reddunt. Non enim, ait Scriptura, quod Angelus non volebat ſuperare, ſed quod tt 2
Explicantur varij loc: feri-
FPtura. k
VERS. 25.
Refellitur Thomas,& Thoſtat aua.

COMMEN T. IN
33² non poterat ſuperare. aliud autem eſt non velle,& aliud non poſſe:neci-
ſta duo vſpiam in Scriptura pro eodem ſumi, poteſt oſtẽdi. Deinde ſi fuit t ſimulatio rei,& non veritas; ergo leuis,& futilis,& ridicula fuit laudatio g Angeli, prædicantis fortitudinem Iacob,& dicentis: Si fortis fuiſti conrtrwa Deum, quanto magis contra homines praualebis? E rgo ſplendidum illud no-
men Iſfraël ab Angelo inditum lacob, ſignificans Fortem cum Deo, ina- ne fuiſſet, ac nihili. Dicam verbo, quæ in hac hiſtoria,& acta,& dicta ſim- pliciter memorãtur; Ea non vera non ſolida, non ſincera fuiſſent, ſed adũ- brata,& ſimulata,& ficta; quod ſanè reſpuit animus credere, ac ſentire. Aehpei. Altera diſſoluendæ huius quæſtionis ratio ab Hebræis„vt refert Tho. 29 Hebræi. atu's, traditur, aientibus ideo Angelum nõ potuiſſe ſuperare Iacob, qui Deus maiorem vim,& robur tribuit lacob ad reluctandum,&repugnan- dum Angelo, quàm erat vis,& poteſtas Angeli ad eum proſternendum& ſuperandum. Si autem illud obijcias, hominem ex corpore mortali con- cretum, non eſſe capacem maioris virtutis, quàm ſit virtus Angeli: Re- ſpondebunt, Deum ſimul auxiſſe capacitatem Iacob, ſimulque tamæyt- turis incrementum dediſſe: Non diſplicet mihi hac interpretatio. Tertiam rationem profligandæ huius quæſtionis à Caierano traditan,“) proprijs eius verbis hic exponam. Sed quæſtione non caret(inquit Cax- tanus) quo pacto verificetur, quòd Angelus non potuit vincere Iacob lu-
„
Caietanus.
ctando. Solutio eſt. quòd Angelus vtitur potentia ſua non ex neceſſitate,
ſed ſecunduùm arbitrium,& præſcriptum, præcipuè diuinæ voluntatis;&
quod diſpoſitione diuina decretum, factùmque eſt, vt Angelus aſſumeret
corpus in tanta menlura virium, quòd non poſſet, ſecunduùm eam luctm
do ſuperare vires lacob:& ſic verificatur quod Angelus experimentovi-
dit, quòd non potuit ſuperare Iacob luctando. Sic Gaiet. Ad huius reicô- firmationem valet quod legitur Ge. 1 9. Angelum dixiſſe Loth: Feſtinatts
faluare ibi: quia non potero facere quicquam, donec ingrediaris illuc. Cur non
poterat Angelus facere quicquam prohibitus videlicet à Deo fuerat, non
antè, gentem& regionem illam euertere, quàm ex illo exitio ſeruatus ef
ſet Loth. Poſſet etiam dici, Deum hactenus concurriſſe cum virtute An-
geli ad luctandum cum lacob, vt eumvehementer quidem in illa lucta is-
ctare& fatigare poſſet; non autem vt ſuperare eum poſſet.
Sequitur alrera quæſtio ſuper illis verbis: Tetigit neruum fœæmoris eius
Serunda quæ-& Natim emarcuit. Iſte eſt neruus, ait Thoſtatus, inter duas fœmoris caui- 4⸗ de weruo tates latens in parte ſuperiori, vbi crura terminantur, multaque carne cru- „ den Len rum operta ſunt:atque inibi duo ſunt oſſa ſe inuicem cõnectentia,& vni Angelus. eſt concauum, alterum autem conuexum: caputque vnius rotundum in- Thoftatus. tra concauitatem alterius recipitur, atque ei connectitur: in quibus oſſi⸗ bus tota corporis moles innititur. Et quia os alligari oſſi non poteſt, cum ſint dura, niſi medio aliquo vinculo,& retinaculo, enaſcitur inter ea, de cartilaginoſa vtriuſque ſubſtantia, quidam meruus, vtrumque os conne⸗ ctens,& continens: qui quoniam eſt in concauitate vnius illorum oſſium,
eſt inuifibilis, nec apparet niſi in dilaniato,& dilacerato animali. Hæc Thoſtatus.„ e
ded
— —

ddodem dn Joleun&ß f
— Mul 4 1 1 28„ 1 dem lacoh Käücenn i
uner prenalehi. inäjiß krod 1 änt ahcod ſnßen M k 5 Maälls acal
3* 4 4,
a onla h Saa 1 al ℳ 4 4 1 . 4— builen 1
4 Taro adlͤ.
1 9 4*Mtt. dö pocul Murlu d lcoh Mre 4 fe eumam
* en Anor 4 k. 3 elac. T oltene ommnem te m.
I, quäd n I;.. pactatem lat ka cllguet
4 b 1
V wihbz Wnnrerno andæ buius quæſtiot Es üeum- Sed quæſtone ntetſ
d Argchusnon— icce dtur potent menl
1 1 n actumque G*W eab 2 d ¹* aquôd non pollq*= dune . 5 r ver Scatur quod— ene * 4 Ack cob luctando. S ☛ Adl- .„Lot 1 nc. 19.Aogelum K .* 114 ir aa, doner! A 1 1 hibitus n iihe aum lütwr Quatg
.*
GENESIS CAD. XXXII. 333
Sedenim propter obſcuritatem vocis Hebrææ(Caph) quam noſter in-
—. eritenerun oris) varias hiclocus capit expoſitiones. Septua terpres vertit(neruũ fœmo) pit exp p
ginta tranſtulerunt, latitudinem fumoris itémque Paraphraſtes Chaldeęus. Oleaſter reddit, curuitatem fœæmoris: Eſt enim, inquit, locus, vbi genulcur- uatur ad ſimilitudinem volæ mamis: Et ideo Vatabili noua tranſlatio ha- bet hoc loco: Volam fæmoris eius. Nec ſanè diſcrepat Caietanus ita ſcribẽs: Iuxta Hebræũ habetur: Tetigit in femine coxæ eius. Hebraica dictio, quam interpretati ſumus Femen, non ſignificat neru ü, aut latitudinem, propriè loquendo: Si quidem eſt illa eadem vox, quæ ſignificat plantam pedis,& plantam manus,& ſimiliter plantam coxæ, ſi vſus admitteret plantæ no- men in coxa. Hanc enim coxæ partem ſupremam ex parte interiori, hoc eſt, èregione alterius coxæ, Angel us tetigit tactu violento„Sic Caietanus. Rabbi Kimhi in Radicibus ſuis, ſcribens ſuper hunc locum Genelis, ad verbum ſic habet: Os illud, in quod os fœmoris ingreditur, Caph voca- tur, eo quòd recuruatum eſt. Alij verò ſentiunt ſic vocari, eo quòd car quæ eſt circa os cotylæ ſuperioris formam habeat manus recuruatæ. Sic Ille. Nec diſſimile eſt quod alij dicunt, Hebræa voce Caph ſi gnificari oſ ſis concauitatem, in qua abſconditur,& innititur illa pars feminis, quod
Iſchion Græcis dicitur,& eriã caput illud fœmoris, quod in iplum Iſchion
inſeritur. Videtur igitur Angelus violento quodam ictu percuſſiſſe inter
cturis iungitur cum imo feminis: quo factum eſt vt& oſſa illa, de quibus ρ.— 1„ 1 paulo ante dictum eſt, luxata ſint,& muſculus, atque neruus motum lo-
calem miniſtrans, reſolutus, atque debilitatus ſit, atque inde claudicandi
neceſſitas extiterit.
Caietanuus.
Rabbi Kim hi.
luctandum in lacob locũ illum fœmoris ex parte interiori, vbi ſupremũ
31 Sed cur ĩta percuſſit Angelus neruum lacob? Ne videlicet(vt Theo- Cu⸗ Angelu⸗
doretus ait) videns Iacob ſe fortiter reluctari,& quodammodo præualę- pereuſſerit ner
re Angelo. ſibi de ſuo robore nimium placens,& præfidens, ſuperbiret: ſed agnoſceret victoriam ſuam„R fortitudinem, Deo acceptam ferrio- portere: ſenſit enim manifeſtè facilè potuiſſe ab eo,quicum luctabatur, non modè vinci ſe, ſed etiam occidi, niſi Deo aliter viſum,& placitũ fuiſ- ſet. Thoſtatus aliam addit rationem. Percuſſit, inquit, Angelus neruum Iacob, vt ei maiorem faceret animum,& audaciam, quòd quamuis vio- lenter percuſſus,& grauiter dolens, non ceſſiſſet aduerſario, ſedmihilomi- nus in luclando fortiter perſeueraſſet. Vel id fecit, oſtendens, ſe quia non poſſet eum ſuperare, velle iſta ratione ex manibus eius auelli,& ab eo di- ſcedere. Sic enim in lucta facere ſolent impotentes ſuperare aduerſarium: conantur enim quomodocumque eum lædere, vt illum à ſe repellere,& diuellere poſſint. Thomas Anglicus huiuſmodi rarionem affert Hoc in- quit, fecit Deus, vt effcaciam ſuæ virtutis, per quam facillims poteſt om- nibus præualere, ſenſibilirer experiretur lacob, etiam tunc cùm Deo prę- ualere videbatur. Deinde, id factum eſt, vt viſionis illiusmemoria vehe- mentiùs animo eius infigeretur,& poſtea in ꝑoſterorum eius noritia, ge memoria perduraret: ne putari à quopiam poſſet, non fuiſſe verà illam lu- ctam, ſed inanem quampiam viſionem,& fallacem imaginationem ipſius
tt 3
uum Iacob.
Theodoret us,
Thoſta tuus.
Thom. Anglic.

334 COMMEN T. IN
Iacob. Factum eſt id præterea in figuram,& myſterium. Nimirum carna. lis concupiſcentia hominis, quæ viget in fœmore, ſi diuina virture tanga- tur, protinus torpeſcit,& langueſcit. Et item quòd caro Iudæorũ,& car. nalis ſenſus Legis,& litteræ, per luctam, ſeu pugnam Chriſti cum eis etat reſoluendus& exſiccandus:ex quo claudicare cœpit Iudaiſmus, quia vna eius pars iuit(urſum ad Chriſtum,& eſt benedicta ab eo, altera verò iuit deorlam,& ideo eſt ab humore gratiæ exſiccata. Quapropter veri fiij Iſracl non comedunt neruum carnalis litteræ,& intelligentiæ, quæ occi- dit. Sic ille..
Et ſtatim emarcuit. Paulo infrà vertit, obſtupuit. Septuaginta verterunt,, Obtorpuit. Oleaſter, extendit ſe: Nam verbum Hebræum Iachac propriſ 1 gnificare ait, 1dem quod extendere ſe,& recedere à loco ſuo: licèt emi
interdum ſignificet ſuſpendere, ideo eſt, quod ſuſpenſi extendanturper- duli. Plerique vertunt: Motaæ eſt. ſcilicet loco ſuo, Latinè diceretur, luuan Caietanas eſt. Hebraicè inquit Caietanus)pro illo emarcuit, ſic eſt: Euit motumſm coxæ eius, proculdubio à diſpoſitione ſua naturali,& quia motus baa inſinuarur; ſoluta illa pars à naturali vinculo loci ſui intelligitur. lig- tur marcedo, vel torpor, vel ſtupor nerui accipiendus eſt, non quanu ſubſtantiam, ſed quantum ad naturalem eius diſpoſitionem,& quantun ad virtutem mouendi localiter. Nec tamen iſte defectus,& vitium chun- dicationis perpetuum fuit in Iacob, aut etiam diuturnum, ſed breuiſib-
2
u¼diu clau
dicatio lHa Ia 1 3.. coh darauerit latum eſt. Immò ſecundùm Thoſtatũ, die proximè ſequenti iam eranſa.
ſecundum Tho natus lacob: ſic enim ſcribit: Iacob poſt ſolis ortum ſanatus eſt abill
ſtatum. claudicatione: ſiquidem illa ipſa die occurrit fratri ſuo Eſau: nec tamei tunc claudicabat, ſed rectè ambulabat, alioqui,5ob vitium illud,&fodis tem claudicationis, irriſui& contemptui eſſe potuiſſet fratri ſuo:& ile occaſionem habuiſſet interrogandi, vnde talis claudicatio ei contigiſſet cum tamen indignus eſſet, vt ei myſterium viſionis,& luctæ, quam habuit Iacob cum Angelo, reuelaretur.
——
QVARTA DISPVIALTIO.
De allegorico,& tropologico illius lucte Iacob cum Angelo trallutu & intellectu.
4 quadamtenus hiſtoriã iſtius luctæ, diſputans, duo non exi⸗ 2 Bila bona tunc adeptum eſſe lacob: quorũ vnum fuit ma gnificum illud nomen Iſraelis tunc ei inditum, id eſt, upte-
— mus gradus contemplationis& cognitionis Dei: Iſfac quippe Dei viſionem denotat. Alterum fuit, quantum ad res humanas& werſ nas, torpor quidam,& contractio, atque claudicatio,& tanquam im⸗- pedimentum, quo ab iſtiuſmodi rerũ conſectatione retardabatur:& quo-
niam diſerta eſt,& erudita diſputatio Philonis, placet hic eam, chene 15 qul
HITo in libro de præmijs,& pœnis, allegoricè tractat 1
— ̈—

-„ mer
arnals lr- l E pun 3unere i Rga
8 ert 35 aupui de 2 4 2
8 1 7* An m dum Hedten 1 uex. e froe⸗ 1 lere le,& recedete e o
„ et
uod ſpel quod lulpe 1e däm Nclicet locoſuo,li Serren peo illo emarcuit,ſi Tätmn
* ¹ 4
De lua maurall, ñmou 1 1131.. al vinculolocilq Mrguu. por nerui accipiend t= cnm .] 1 aturalem eius ditpolſ Ma, ka . 4.1 9 . Nec tameniſte deſ Mdem .* T acob ant etiamdcrd tn cin 4 1 1, erũ, die ptoxim Pent 14 1 lacod poſt(olss orp rabt
1 4 11p A d occ 11 aut 2
8 nbuladar, altoqu, od 1 k *
vtempdu elle poti A-lnl — eischl e e
4* 4 4 7 B—
.—“—
—— ——
4.'
D18PVI T
nu illas lafke luubd 40
ℳ or
85 xrmiſs,&g E 4* 2„Adul luctr, r uus ue 1 raurl
* 1 * el 1 2„11 eum ele da Me LL 4 1 1 1 rac 5 t 1. 1 n BDe
4 4*. 8 1¹ — M 9 b d ſ n 3 10 1 1 e r- * Cl 4 Wßt „ 1 65 4) Pl unt. Uc
GENESIS CAP XXNXII. 335 ſis quibuſdam apponere. Facit autem Phil& diſtinguit tres gradus ho-
minum cognoſcentium,& colentium Deum, infimum, medium,& ſu-
premum, ita ſcribens: Sunt q uidam, inquit, qui eſſe diuinum numen, aut negant, aut ambigunt. Alij ſecuti Maiorum ſuorum ritus,& inſtituta po- tius quàm certam rationem aliquam, talem Deum cogitant, qualem di- gicerunt à ſuis educatoribus, atque ita ſe egregiè pios exiſtimant, ſi ſuper- ſtitionem pro pietate amplectantur. Quòd ſi qui adiuti ſcientiã, valuerũt imaginari rectorem, atque conditorem huius vniuerſitatis, ab inferis, vt
nem, perinde faciunt, ac ſi cognito binario, ſcrutentur naruram vnitatis: cùm contra potiòs ab vnitate procedere debuiſſent ad conſiderationem binarij. Eximij autem Dei cultores,& contemplatores, Deuũ,adiuti Deo, quærunt,& lumen ope luminis. Atque hoc præſtantiſſimũ Dei cognitio- nis genus, quaſi maximũ virtutis preæmiũ adeptus eſt lacob,& ad illuſtrẽ eius rei ſignificationem, mutato nomine, appellatus eſt Iſrael. Sed& aliud accepit lacob, apud non intelligentes, ominoſum quidem dictu; Si ta- men rectè intelligatur, optimũ maximèq; expetendũ: id nominatur figu- ratè in Scriptura torpor: tactus enim in latitudine fœmoris; obſtupuit, & claudicabar. Népe arrogantia& ſuperbia per latitudinem ſignificatur, dum ſe anima diffundit,& dilatat. Per torporem verò ſignificatur faſtus, & tumentis animi, ac magnificeè de ſe ſentientis contractio. Nihil autem vtilius, quàm effuſos impetus,& animoſas contentiones, torpore quodam retundere, vt immodicum affectuum robur debilitatum, latius praæ beat ſpatium potiori pattri animi. Hactenus ex Philone. Sanctus
ITria genera hommi: co gno ſcentiu Deum, vel triplex 1a- tio cognoſcen-
di Deum.
Pulchra ſimi- litudo.

S. Auguſtinus alegoria.
Pſal. 17.
Sanctus Auguſtinus hiſtoriam iſtius luctæ, per allegoricam interpreta- tionem conuerrit ad Chriſtũ,& gentem Iudaicam; vt Angelus ille præ- figurauerit Chriſtũ; lacob autem, populum Iudaicum. Hic enim luctatus eſt cũ Chriſto peruicaciter ei repugnando,& hoſtiliter eum inſectando. Viſus eſt autem præualere ei, quia mortem ei attulit:veruntamem neruus Iacob percuſſus eſt,& factus eſt ipſe claudicans, quia poſt paſſionẽ Chri- ſti, per Apoſtolorum prædicationem tacta&commota gens Hebraica; partim eius iuſtificata eſt credens in Chriſtũ; parrim reprobata, obſtina- ro animo in ſua infidelitate perſeuerans ſicut Patriarchæ lacob alter pes ſanus erat, alter verò claudicãs. Et illa quidem pars Hebrææ gemtis electa & ſanata, quæ ad Chriſtum conuerſa eſt, benedictionem accepit ab ipſo Chriſto, quem antea oderat,& vſque ad necem inſectata fuerat. Auguſti- ni verba ex lib. 16. de Ciuitate Dei, cap. 39. hæc ſunt: lacob nomen lſtae- lis accepit ab Angelo qui fuit cum eo in itinere de Meſopotamia redeun. te luctatus: quæ res typũ Chriſti euidentiſſimeè geſſit. Nam quòd erpræ- ualuit Iacob,vtique volenti, vt myſterium figuraret, ſignificat paſſionem Chriſti, vbi viſi ſunt ei præualere ludæi,& tamen benedictionem abeo- dem Angelo, quem ſuperauerat, imperrauit: ac ſic huius nominis impol- tio, benedictio fuit. Interpretatur enim Iſrael, videns Deum, quod eritin fine præmiũ omnium Sanctorũ. Tetigit porrò Angelus ipſi lacob, velut præualenti, latitudinem femoris, eùmque iſto modo claudum reddidit Erat itaque vnus, atque idem Iacob,& benedictus& claudus. Nimirum benedictus in his, qui in Chriſto ex eodem populo crediderunt: claudus verò in his, qui in ſua infidelitate manſerunt. Fœmoris quippe latitudo, generis, ſiue poſteritatis eſt multitudo plures quippe ſunt in ea ſtirpe, de
quibus prophetieè dictũ eſt:&r claudicauerunt a ſemitis ſuis. Sic ibi Aug.
Veruntamen diſtinctiùs, expreſſiuſque ſuper eadem re idem diſſeruit;
ſermone 80. de Tempore: Iacob, inquit, in prima colluctatione cum An- gelo Iudæorum populum figurabat: Angelus autem, qui cum illo lucta- batur, typum Saluatoris noſtri præferebat. Luctatus eſt populus Iudaicus cum Chriſto,& quodammodo vicit; quia non deſtitit eum perſequi,do- nec morti tradidit. Et quia non totus populus Iudæorũ fidem Chriſti re⸗ pudiauit, ſed non parua eius multitudo in eum credidit;ideo in eius reifi- guram, Angelus tetigit fœmur Iacob,& claudicare cœpit: pes enim ille in quo claudicabat, Iudæos non credentes in Chriſtũ ſignificabat: alter ve- rò pes, qui ſanus remanſerat, figurabat eos qui Chriſti fidem receperant: Denique diligenter attendendum eſt, quòd lacob in illa colluctatione& vincebat,& tamen benedictionem victor à victo pete bat, dicens: Non di- mittam te niſi benedixeris mihi. Iacob enim vincens, Iudæos perſecutores, & occiſores Chriſti fururos præmonſtrabat, idem petens benedictionem ab Angelo, ludæos qui Chriſtum adoraturi,& veneraturi erant, eiũſque cœleſtibus donis cumulandi, oſtendebat. Denique dixit Angelus ei: Si contra Deum fortis fuiſti, quanto magis contra homines præualebis Hoc tunc implerum eſt, quando populus lIudæorum Chriſtum Dominum crucifixit: Dimitte me, inquit Angelus, iam enim aſcendit aurora: hoc iam
34
refutre

genden 4.3 ß wi..... 5 3. Fen lalian n reſurre ctionem Domini figurauit, quem conſtat ante auroram reſurrexiſ- ToPulum ludaed T d 8 ſe à mortuis. Nec illud non pertinet ad eandem allegoriam, quod idem . edm e
Iacob dixit: In baculo meo tranſiui Tordanem,& ecce cum duabus turmis re-
deſiderio liquatur:& inde ſe apud ſemetipſam feſſam inuenit, vnde vltra ſe eſſe conſpicit fortitudinem quam conſcendit. Hinc Propheta Daniel cap. 8 cùm viſionem Dei ſe conſpexiſſe diceret, adiungit: Elangui,& ægro- taui per dies plurimos: quia cùęm ad virtutem Dei mens adſtringitur, à pro- pria fortitudine caro laxatur. Hinc Iacob, qui Angelum tenuit, vno mox pede claudicauit: quia qui vero Dei amore ſublimia reſpicit, is iam in hoc mũdo duplicibus incedere deſiderijs neſcit. Vno enim pede innititur, qui
8 „
* fAI 4
mmque iſto m e uüm
4
. 4
* 8 2 dw
AAR 8—Äu 1.N
Wexcodem popoll Nakm UU KlA 4
“ 4 „ 4 AIUIFA 1— — 00 ¹ dutes qu Am
Pe 1 e u —„ mocte r Bu gredior. Sic profectò eſt Baculo uei Llrüürus apprehendit mundum,&X& iPie btemgd 3 duün cum duabus turmis, id elteedmclae Us Pop eluclalgo& Gentili, ad pa. der ach&co an trem rediit cum wiunp v kenu⸗ eX dßn T0 leern atellt 8 Crenof Cdritti,zund a 1 36 S. Gregorius eandem 5 oriam ſecundtm Tropo eicam Vnreligen⸗ gor. V ms:ſcudar un tiam tractans, docet quò in exercirio vitæ eontemplatinæ, per diuinas V lene uüs vſitationes,& viſiones, quanto Spiritus humanus magis extollitur, 8 ve- V „ 4 8 egn. getatur, ac roboratur, ranto magis caro deprimitur atq; debilitatur; idque Wnnh 29 ar accei fit, tum propter vehementẽ Spiritus à carnis ſocietate abſtractionem. Spi- I, exereitie acneceminl de ritus enim promptus eſt, caro autem infirma, tum ad cuſtodiendam humilita-»itæ contem- 39.Mclun 1I brom tem animi, arcendamꝗque mentis elationem. Nam& Paulus de ſe dixit: platinæ, quan- m inere de e oama Ne magnitudo reuelationum extollat me, datus eſt mihi ſtimulus carnis meæ. ²⁰„, en ſbi enrillmè gel.Mqunt&c. Cùmque, vt ea moleſtia liberaretur, obnixè rogaſſet Deum, tale reſ- 1, e 4,. teriam guxan kcan ponſum ab eò accepit: Sufiicit tibi gratia mea:nam virtus in infimitate per- taths, ants ladei, Re tamen Krcieng Hkcitur. Ponam hic verba Gregorij ex libro eius 4. Moralium ſuper illis magis caro impenuutacſich monmm verbis Iob. cap. 3. Tbi ceſſauerunt impi à tumultu,& ibi requieuerunt feſſi ro- See,e turenim lſracl, nich amma bore. Humana mens inquit Gregorius) dum occultæ locutionis diuina aſ- 7 e) 4 Terigit hord I Sr illi piratione tangitur, à ſtatu ſuæ fortitudinis infirmata, ipſo quo abſorbetur 2. Cor. 2. V V V we lupet tell ſolo pei amore roboratur: Cui neceſſe eſt, vt alter pes marceſcat, quia mẽ- wit,in puma lriu tis virtute creſcente, neceſſe eſt vt carnis fortitudo torpeſcat. Sic Gregor. t: Angelus adt icm Nec eſt prætermittenda altera eiuſdem Gregorij in alio loco,& ad hi- derſerebat. Lucat h ſtoriam huius luctæ pertinẽs tropologica diſputatio. Diſputat enim in de- ctrcuanond i mfr cima quarta homilia ſuper Ezechielem, viros ſanctos eximiè deditos ſtu- V 8 ooulcslot 6 dio Cntemplationie, in ipſo exercitio contemplationis magnam ſentire „pP meumcn kan viciſſitudinem,& velut quandam luctam,& concertationem experiri. In- *** Lchaudic— ras terdum enim vigore ſpiritus,& ſingularis cuiuſdã diuini dumale& gra- 1 inCkri ius: tiæ participatione præualere, ac ſeipſos ſuperare videntur, id eſt, tranſcen- 4 mn k unj dere cuncta viſibilia,& temporalia ad quendam vſque velut proſpectum S Jhco i⸗ xternitatis euecti. Sæpe verò alias infirmitate carnis grauati, ac deficien- lunckun e in tes, quaſi ſuccumbentes in lucta, deprimuntur,& proſternuntur ad ima. MI, zils, ve gemotn 1 vx⸗ Scribit autem Greg. eo quem dixi loco, ad hunc modum: Eſt in contem ſitudo pro- luacobenim nc e platiua vita magna quædam lucta,& contentio; cùm ſeſe mens ad cœle- Hœiendi& 4 moalbadtr del en ſtia erigit, cum in rebus ſpiritualibus animus extenditur, cùm tranſgredi defieséd,, qua dr MdoruunK 1 u⸗ nititur omne quod corporaliter videtur, cùm ſeſe anguſtat, vt dilatet. Et 1 rt„h⸗ 4. olendedu. Denl va aliquando quidem vincit,& reluctantes tenebras ſuæ cæcitatis exuperat,: mplationis. n ugs uns hwh vnde ex incircumſcripto lumine quiddam furtim,& tenuiter attingat. lulrart Comm. in Gen. Tom. 4. vV

—
338 COMMEN T. IN Sed tamen ad ſemetipſamn protinus mens quaſi reuerberata reuertitur, at- que ab ea luce, ad quam reſpiciendo tranſijt, ad ſuæ cæcitatis tenebras ſuſ- pirando atque lamentando redit. 3— Hoc bene ſacra hiſtoria deſignat, cùm Iacob luctatum eſſe cum Ange- lo narrat. Reuertens enim lacob ad proprios parentes, in via Angelum in- uenit, cùm quo per luctam magnum certamẽ habuit: is aurem, qui luctan- do certat, aſiquando ſe aduerſario ſuo ſuperiorem, aliquando inferiorem inuenit. Iacob porrò& Angeli lucta, cuiuſlibet perfecti viri,& in con- templatione verſantis exercitium denotat. Cuius quippe anima, dum contemplari Deum nititur, tanquam in certamine quodam poſita, modò quaſi exuperat, quia intelligendo,& ſentiendo de diuino lumine aliquid deguſtat: modò ſuccumbit, quia& deguſtando iterum deficit. Quaſietgo vincitur Angelus quando intellectu intimo apprehenditur Deus. Sed no- tandum, quòd idem victus Angelus neruum fœmoris lacob tetigit,& marceſcere ſtatim fecit;& ex eo tempore lacob altero claudicauit pede. Videlicet Omnipotens Deus, cùm iam per deſiderium& intellectum cognoſcitur, omnem in nobis voluptatem carnis arefacit:& qui prits quaſi duobus pedibus nitentes,& Deum videbamur quærere,& man- dum tenere; poſt agnitionemſuauitatis diuinæ, vnus in nobis pes ſanusre- manet,& alter claudicat: Juia neceſſe eſt, vt quiſque debilitato amote mundi, conualeſcat ad amorem Dei. Si ergo tenemus Angelum, vno in tum claudicamus pede: quia dum creſcit in nobis fortitudo amoris imi- mi, pariter infirmarur fortitudo catnis. Omnis quippe, qui vno pede clau- dicat, illo ſolùm pede nititur, quem ſanum haber: fimiliter& is, cui iam deſiderium terrenum arefactum fuit, in ſolo pede amoris Dei tota virtu- Senteh e te ſe ſuſtinet,& in ipſo ſtat; quia pedem amoris ſeculi, quem ponere iuter- do,& effica- Ta conſueuerat, iam Aterra ſuſpenſum portat. Et nos ergo, ſi ad parentes citas. proprios, id eſt, ad ſpiritales patres noſtro tendimus, reneamus in via An- gelum, vt ſuauitate intima apprehendamus Deum. Contemplatiua namq́; vita, amabilis valdè dulcedo eſt, quæ ſuper ſemetipſam animam rapit, cœ- leſtia aperit, terrena omnia contemptui eſſe debere oſtendit, ſpiritalia mentis oculis patefacit, corporalia abſcondit. Vnde bene ſancta Eecleſia Cantic. 4. dicit: Ego dormio,& cor meum vigilat. Vigilanti enim corde dor- mit, qui per hoc, quod interius contemplando proficit, ab inquieto foris
0
opere quieſcit. Atque hæc ſunt melliflui G regorij verba dulciſſima.
Vaas. 26. Dixit ad eum, Dimittè me iam enim aſcendit aurora. Reſpon- dit: Non dimittam te, niſi benedixeris mihi. Et interrogauit
27 6... 2. 4 4. cum lacob, Dic mihi, quo appellaris nomine? Reſpondit quid quæris nomen meum, quod eſt mirabile? Et benedixit ei in eodem loco. b loſephus. ISTrORIAM huius loci breuiter enarrans Ioſephus primo An-
s tiquitatum: Cùm trãſiſſet, inquit, torrentem Iaboch,& relictus ab agmine manſiſſet lacob ſolitarius, incidir in ſpectrum, priot . ipſe

AN uf u dens quüten. 4 atmiſßalla⸗
8
- dedn 3 8 7 2 cüm lurdba 2
0 Mw
de. Ps puend e 8 Sumceramendud e d Ko luo lup
b
4
dut 1aan —„.. d A am cerrumined
b ne donn, 2.„
6 —— S — — — — — — —
eo temporelacadal Wuha
11
4 A 2 8 1 4*
* ““
2
9
GCENESIS CA P. XXXII. 339
ipſeab eo laceſſitus,& erat in lucta ſupertior. Exclamat illud, Macte virtu-
te, quinon quemuis aduerſariu ma ſec Angelum Dei viceris:idque eſſe illi præuunciat magnæ felicitatis præſagiumn: genus namque eius nullo tem- pore defuturum, neque vllis vitibus hominum oppreſſ um iri. Iuſſitque il- lum poſt id temporis vocari Iſtaelem, quod Hebrgæis, Angelo reluctantem ſignificat. Hæc ſunt prædicta Iacobo id ipſum roganti. Cùm enim ſenſiſ- ſet Angelum eſſe Dei, precatus eſt: vt ex ο fatum ſuum cognoſcere ſbi liceret. His dictis ſpectrum illud euanuit. lacob autem lœtus auditis im- poſuit ei loco nomen Phanuel; id ſignificat Dei faciem. Sed quia latum
neruum inter luctandum læſit,& ipſe poͤſt eo cibo abſtinuit,& nobis eo
cibo proptet ipſum veſci non licet. Hæc Ioſephus. In cuius breui narratio-
ne nonnulla ſunt aduertenda. Primò Angelum viſum lacob, vocat ſpe- ctrum, Græcòè dicitur Phantaſma, vel Idolum, quòd Angelus videretur eſ- ſe id, quod non erat, videbatur enim eſſe corporeus,& naturæ humanæ compos: cùi ſecus eſſet. Deinde nomen Iſtaẽlis interpretatur, Reluctan- tem Angelo. Adhæc benedictionem, quam Iacob petiit ab Angelò, ap- pellat Fatum, dicens lacob precatum eſſe, vt ſibi fatum ſuum aperiret, Fa- tum appellans, diuinam diſpoſitionem eorum, quæ ventura erant Iacobo;
prælſertim circa fratrem ſuum Eſau, cuius ille tunc aduentum valdè for-
midabat. Prætera dicit lacobum cognouiſſe eum, cum quo luctabatur, Angelum fuiſſe Dei:& ideirco preces ei adhibuiſſe,& futuros euentus,& caſus ſuos ab eo ſcire voluiſſe. Illud autem videtur ſacræ hiſtoriæ minimè conſonum, quod ſignificat lacobum, ſibi ipſi inter Iuctandum læſiſſe ner- uum fœmoris, quod tamen factum eſſe ab Angelo perſpicueè tradit Scri- ptura. Ad extremum ſignificat, etiam vſque ad ſua tempora, illicitum fuiſ- ſe Iudæis tali neruo fœmoris veſci.
Sed quid illud eſt, Iam enim aſcendit aurora? Meritò enim quæritur, cur Angelus tam ſollicitus fuerit diſcedendi ante auroram. Ridiculum eſt, quod nugantur hoc loco Hebræi: atunt enim, propterea voluiſſe Ange- lum diſcedere ante auroram, quòd illud rempus ſit, in quo Angeli confue- uerint cantare diuinas laudes, iuxta illud quod dictum eſt à Deo ipſi lob cap. 38. Dbi eras cumn me laudatent aſtra matutinas& iubilarent omnes filij Deu Tanquam Angelus diceret: Sine, vt hinc diſcedens, poſſim in tem- pore choris Angelorum manè laudantium Deum, intereſſe. Quaſi verò habeant Angeli certa diei tempora,& alia canendi laudes Dei, aliaque ab eo cantu vacandi: ac ſi non, qui ſemper vident faciem Dei, etiam dum ſunt in terris,& iniuncta ſibi à Deo munia exequuntur apud homines, in perpetua Dei laudatione verſentur;& vt ſcriptum eſt in Apocalypſi cap. 4. nullam requiem habentes, id eſt, ſine vlla ceſſatione, aut in- termiſſione triſagium illud canant Deo: Sandtus, Santtus, Sanctus. Hic pro- fectò cœleſtis eſt ille dulciſſimus concentus, in quem verè dici queat, quod apud lob 38. ſcriprum eſt: Concentum cœli quis dormire faciet? Gloſſa interlinearis ſit exponit hunc locum: Dixit Angelus Dimitte me, quia iam aſcendit aurora. Quaſi diceretz lam tibi tempus eſt ab inuiſibilibus& diuinis, ad corporalia& humana negocia tractanda, deſcendẽdi: tanquam
vV 2
Hebræorum commentum⸗
Gloſſa inter- linearis.

Locus Pſal.
103
Oleaſter.
C OM MEN T. IN
nocturnum tempus vſque ad exorientem Solem conueniens ſit contem- plationi rerum diuinarum,& ſpiritualium rerum tractationi: diurnum ve- rè, temporalium negotiorũ functionibus& officijs, quæ roximo, velex obligatione, vel ex caritate pręſtanda ſunt. Conuenièter anè iis, que ceci- nit Dauid Pfalm. 103. Ortus eſt Sol,& congregati ſunt:& in cubilibus ſuis collocabuntur. Exibit homo ad opus ſuum,& ad operationem ſuam vſque ad veſperam; Oleaſter putat, idcirco Angelum diſcedere voluiſſe ante ortum Solis, ne quantum ad effigiem cognoſceretur: nolunt enim Angeli vulgo ſui videndi, aut alloquendi copiam facere, nec familiariùs cognoſci, ſed rarò admodum& parcè: quam etiam ob cauſam ſciſcitanti lacob nomen ſuum indicare noluit. Præcipuè autem nolebat Angelus videri abaliis qui illuceſcente die venturi erant ad Iacob: huiuſcemodi enim myſteria non ſunt publicanda,& inuulganda; ſed idoneis tantùm, digniſq; ſecret
340
Thomas An-— 1.... tradenda. Thomas verò Anglicus hanc reddit rationem:Loquitur, inquit
glieus.
Thaſtatus.
Angelus more alicuius domini, grauis& honorativiri, qui erubeſcit vide. ri ab aliis, agere quæ parum condigna ſunt, vti erat lucta. Vel loquiturad ſimilitudinem alicuius, qui feſtinat ire aliò;& cauſam citò diſcedendiob. tendit feſtinarionem ſuam. Et quia iſte modus loquendi, humanitaum quandam,& affabilitatem, atque familiaritatem ſapit, idcirco Deus cum eximiis,& intimis amicis ſuis tali ſolet nonnunquam vti locutione, quo penetrabiliùs,& familiariuùs,& ſuauius in eorum ſe corda inſinuet, atque ing erat. b Quod autem dixit Angelus lacob quærenti nomen eius: Cur quærit no- 40 men meum T hoſtatus ſic interpretatur: V oluit Angelus docere Iacob, non (vt fit in hominibus)ita eſſe Angelorum propria nomina, per quæ alij ab aliis cognoſcantur. Nam cu˙m Angeli ſe inuicem ſecundùm ſubſtantiam diſtinctè, ac propriè cognoſcant, non indigent ſignificatione nominum quorum tunc eſt vſus, cùm circa rem quampiam accidere dubitatio, vel æquiuocario poteſt. Sunt autem Angelis impoſita nomina non ſecundum naturas ipſorum, ſed ſecundùm miniſteria,& officia. Et quia contingit eundem Angelum in diuerſis temporibus diuerſa exequi officia, poſlunt ei ſimiliter diuerſa nomina imponi: cùm igitur quiſpiam nouerit tale no- men Angeli,& iſta notitia nec fixa ſit; nec ſtabilis mutabitur in aliud,& non cognoſcetur. Quod autem in multis libris ſequirur: Quod eht mirabilt, cùm nec legatur, nec reperiatur in Græcis, nec Latinis libris emendatioti- bus, licèt Theodorerus id legat in Queæſtione 91. in Geneſim, non eſt ex ipſo textu huius ſcripturæ, ſed ex cap. decimo tertio tertio libri Iudicum vbi hos legitur,tranſpoſitum eſt in hunc locum. 863 Non dimittam te, niſi benedixeris mihi. Senſerat vtique Iacob, in eo, cum 41 quo luctabatur, eſſe quid maius homine ac diuinum, vel ex aliis rebus eius, quæ hic non memorantur, vel ex norabili percuſſione nerui fœmoris ſui, qua non modò' corpus eius vehementer commotum eſt, ſed animus etiam fuit mirabiliter affectus: vel interiori quodam ſenſu,& inſtinctu ſi- bi diuinitus indito, atq; illuſtratione mentis cognouit eum eſſe Angelum
Dei. Benedictionem porrò iſtam Angeli hic tãtùm dicitur petiiſſe lacob Ver um

nuim, u metondm oß 2 män 3 1 ton ſtmc lun Co u S. n *. ◻ enzngan A᷑ eug. tco Angelum 1 anne
3 a lullen Ppiam kcere 1 Arnim aunchendn e en nnnnnelh ſi anülan Pe autem noledd 4 lg ſn rant ℳ lacob: hu odi einn ganda ledidonei ra m dienl cus hancteddt 4☛ rlagin al, graus Khonon— guierit oochgnalunt, vtiſ Acalelh ſina te alid;& ca u ito diſci Et quia iſte modd ⁵u ndi,ham que familiatitaten 1 ideiol tulifolet nonnut ax vti lecm & luamus in coru M acdaink
1 o mlcererar:
Slacob quærentii areiwtn pretnur: Voluit! Böü cocr Angelocum prop Mloe k
— 5 4 4 1 4
4*
Angel ſe inuics †. maüm
1— C. 3
unt, non indigen ur lcadod
rca rem quamot 8 riderec m
em Angelis impd mmaä-
5 11
4 DOl dus duch e “*.. . fam dobe mponi: cum igid Uh * 1 1 4 144 1 A1A. T.Haul in multis ldri u
4 ℳ* 1 , Dec 8 lddn . ti* beneln
„ſI 4 A‿ Ap. U 8
1„ cu 9. 1 maubeln N
— zcod
mubi. denc. e 1
4 Ir MWas homme ¹c el
S bome; Jocenc
AN l
„ eL 100 runet wentet 40 . hecel eud 1 grerl 1— reurd *. 6 de men. rußs
ſt;ecit 1I wrda
GENESIS CAp. XXXII. z41
Veruͤum quim ardenter eam concupierit, quàm obnixè,& inſtanter fla- gitauerit,& quàm piè ac religiosè pro ea ſupplicauerit, multis& precibus kuſis,& lacrymis; reticuit hoc loco Moſes, ſed enarrauit Hoſeas propheta cap. 1 2z ita ſcribens de Iacob:In vtero ſupplantauit fratrem ſuum& in forti- tudine ſia diretus eſt cum Angelo,& inualuit aduerſus Angeli,&; cõfortatus eſt:fleuit,& rogauit eum. S. Hilarius lib. 5. de Trinitate, arbitratur cogno- uiſſe lacob, eum, qui luctabatur, fuiſſe Filium Dei, eumq; pro ſalute ho- minum aliquando factum iri hominem,& huwiliandum atq; infirman- dum per paſſionem,& mortem. Sic enim ſcribit: Adeſto nunc mecum fi- dei tuæ ſpiritu, aduerſus venenata infidelitatis ſibila, Sancte Patriarcha la- cob. qui in lucta hominis inualeſcens, benedici teab eo fortiter deprecaris. Quqd iſtud eſt, quòd imbecillum oras, quòd ab infirmo benedictionem expetis? hunc cuius benedictionem rogas, amplexu tuo validior elidis. A geſtis corporis tui, mentis tuæ opus diſſider: aliud profectò agis, quàm ſentis. Tenes in lucta tua hominem infirmum: Sed hic tibi homo, Deus verus eſt, non ex nuncupatione, ſed ex natura:non enim adoptiuis bene- dictionibus benedici te poſtulas, Patriarcha, ſed veris. Cum homine lu-
uris, ſed Deum facie ad faciem te vidiſſe reitaris, non hoc oculis tui cor-
poris cernis, quod viſu fidei tuæ ſentis. Infirinus ſecunduùm te homo eſt, ſed anima tua ſecundùm viſum Deum ſaluata eſt. Iacob in lucta es, poſt *. 2«· 4 3 4. X
fidem poſtulatæ benedictionis, Iſrael es. Subditur tibi ſecundùm carnem
5. Hilariut putauit An- gelum fu Ne
Fdͤium Dei.
homo ad myſterium paſſionis in earne, Deum in carnis infirmitate non
neſcis, ad ſacramentum benedictionis in Spiritu. Nec aſpectus impedit quin fides maneatznec infirmitas auocat quin benedictio poſtuletur; nec homo efficit qui quin homo eſt, Deus ſit. Nec qui Deus eſt, non Deus ve- rus eſt, quia non poteſt non Deus verus eſſe, qui Deus eſt,& ita benedixit. Sic Hilarius. m.
Vocauitque lacob nomen loci illius Phanuel, dicens, Vidi Dominum facie ad faciem,& ſalua facta eſt anima mea. Ortuſque eſt ei ſtatim Sol, poſtquam tranſgreſſus eſt Pha- nuel: ipſe verò claudicabat pede. Quambrem non come- dunt neruum filij Iſrael, quia emarcuit in fœmore acob vſ- que in præſentem diem, eo quòd tetigerit neruum fœmoris eius,& ob ſtupuerit.
*
Os fuit illorum veterum,& Sanctorum Patrum, inſignem ſa- 3 4 5 nè erga Deum pietatem eorum, atq; animi grati eximiam vir- 3 tutem declarans, vbicumque inſigniter aliquid memorabile —
ccontigiſſet ipſis, ei loco, ex tali caſu, euentùque nomen impo-
nere, vt perpetuum videlicet apud poſteros monumentum eſſet, tum pie-
tatis ipſorum erga Deum, tum Dei erga ipſos ſingularis beneuolentiæ, ac
munificentiæ; vt& ipſi tali ſpectaculo,& recordatione, ad colendum
Deum,& ſuam in eo ſpem omnem collocandam incirarentur. Hoc nẽpe vV 3
VERS. 30. 31.32.

342 COMMENT. IN
ſecurus lacob, ei loco vbiab Angelos cùm quo luctatus fuerat, fauſtum 0 Iſraslis nomen,& optatam benedictionem acceperat, indidir nomen Pha- al
melis. Quo in loco poſtea eiuſdem nominis eſt ædificata ciuitas: quæ De Gedeonis exercitui(vt legitur Iudicum 8. panes denegaſſet, parta victoria, Mi Re S da Gedeon turrim Phanuel luhuertit, habitaroréſque occidit, ſed eam multis uo 3 pôͤſt ſeculis leroboam ædificijs teparauit. Iſta ciuitas poſterioribus tem- 1
poribus ex vocabulo Hebræo ab Lacob indito, appellabatur, Facies Dei: g
. ⸗„ 2„.. t Strabo lib 16. in deſcriptione vrbium Phœniciæ, cuiuſdam loci,
zerabo. memin qui ſuo eriam tempore appellabatur Facies Dei: Sic enim ſcribit: Tripoli 44 coniuncta eſt ea quæ Dei facies appellatur, in qua Libaniis mons deſinit.] Inter hæc eſt locus quidam nomine Trieris. Hi duo montes ſunt, qui eum faciunt, qui concauus Angulus dicitur, quaſi inter ſeſe pares. Libanus,& 1 Antilibanus paulò vItra mare ineipientes: Liban us vltra Tripolitanũ mare circa Dei baciem: Antilibanus vltra mare Sidoniũ, deſinunt. Hæc Strabo. Huomodo Sed quomodo veròè dicere potuit Iacob illud: Didi Dominum facisal i
P eileene faciem: cùm Deus ipſe dixerit Moſi E xodi 33. Faciem meam videre mupe- f. 49 ſe. 1— teris, non entm videbit mMe homo,& Wuet. Et ſanè quem viderat lacob, non erar Deus, ſed Angelus Dei, vt fuprà dictum eſt. ac ne ipſum quidem Mu-
diſſe Deum A en 3 e1. facie ad fa- gelum propriè viderat, ſed tantům corpus ab eo acceptum,& in ſimilitu⸗ ciem. dinem hominis figuratum, quod nihil profectò pertinebat ad naturam
Avgeli. Hanc quæſtionem S. Thomas prima parte Quæſt. xij art. J. ad prim. ita(oluit:&ecundùm Dionyſium; inquit, in 4. capite de Cœleſti Hie- rarchia dicitur aliquis in Scriptura Deum videre, in quantum formatæ ſunt,& obiectæ illi aliquæ figuræ, vel ſenſibiles, vel imaginariæ ſecundum aliquam ſimilitudinem. Diuinum aliquod repræſentantes. Quod ergo di- cit Iacob: Vidi Deum facie ad faciem; re ferendum eſt non ad ipſam diui- nam Eſſentiam, ſed ad figuram in qua repræſentabatur Deus. Et hoc ipſum ad quandam prophetiæ eminentiam pertinet, vt videatur perſona Dei loquentis, vel Deus ipſe loquens licèt per imaginariam vifionem W infra patebit, cum de gradibus prophetiæ loquemur, ſecunda ſecundæ Quæſt. clxxiiij. Vel hoc dicit Iacob ad deſignandam quandam eminen- Qud ſtm tiam intelligibilem contemplationis ſupra communem ſtatum. Sic dan- Se, ſwel. 79 ctus Thomas. Verům ſciat lector, phraſim eſſe linguæ Hebræxæ peculia fucie ad faoit. rem,& frequentem in Scriptura, videre aliquem facie ad faciem, pro, Vi- dere pręſentem,& clarè, ac diſtinctènon per obſcuras imagines, aut ſimi- litudines: ſimiliter loqui cum aliquo facie ad faciem eſt præſentis vocem Locus Deut.& verba diſtinctè& expreſsè audire, licèt nulla eius figura,& forma vi- 6ap. J. deatur. Nam Deuteronomij 5. gicitur Deus eſſe in monte Sina locutus Hebræis facie ad faciem, nec tamen illi tunc vllam ſpeciem eius aut figuj ram viderunt, vt ait Moſes Deuter. 4. Sed quia clarè& expreſsè audierunt b vocem,& verba Dei loquentis, ideireo dicuntur audiſſe loquẽtem Deum facie ad faciem. Similem habet ſentenriam,& intellectum, Loqui orea os cum aliquo, quomodo dicitur Numerorum 12. Locutus Deus cum Moſe: Ore,inquit, ad os loquor ei,& palam,& non per enigmata, e figurdi
Dominum videt. Similiter negociari cum aliquo facie ad faciem, vel orea . 4 08.6E„

„mauola 1 de eee mra Memäac 0 1 da en u 1 kana Be a nein A 8. pan Ae„ 1 — Sde=ixra d, lelte) n. ſta caud 2 3 nad „ lkduj f ktende
lacod mciito p n uur Jahe MPione vrdinn d. vlach -r ambg ecu
N Facies Der. 8 Kerlain Ppellatur, in quz 4 4 3 EAr„ 1 4 5 4 *lnets Hhu Enres lung denr quafimer„Neelie pien ancs A tipohn tran onna Au.R potun lacod illud: ⁸. emmm Mohk tod 33. Radh& am zuhn viuet: Erfanè— Er etulo fupei dictumett imaut rpusad eo 4 A Lüi
ihil protectò Mmedar omas ptima pas Qeii
um inquttin 1* ee prura Deum vider i vurrr urr. vel ſenſibiles v nen. umn Alquod feptr EAE nn teferendut d=rman
Tn, dadituore 1 4— a 3 dqae 1
kedarm
* 4 4
„ e
Dess eSe
11 1
13 »
44 uSequitur, Et ſalua facta eſt anima mea. Dupliciter hoc exponi poteſt:
₰
5 Reſtat illud: Ob quam cauſam, non comedunt neruum fili- Iſruel, qui emar-
GENEISIS CApD. XXXII. 343
os,eſtagere non cum abſente per litreras, vel nuncios, vel procuratores, ſed immediatè cum præſenti. B.Paulus primæ ad Corinth. 1 3. Viſionem Dei facic ad faciem, vocauit claram diuinæ Eſſentiæ ac beatificam viſio- nem, nimirum Dei ſicur eſt; opponens eam obſcuræ viſioni, ſeu cogni-
tioni, quam per fidem habemus in hac vita. Didemuv, inquit, nuns per ſpe-
culum in aniamate: tunc autem facie ad fatiem: Iacob igitur quia viderat An-
3 Q. 1.„ 5.... 13.* gelum ſub al pectabili ſpecie, ac figura hominis, ipſumque familiariter ſe- cum loquentem audierat, dixit ſe vidiſſe eum facie ad faciem.
Primò' quidem vt ſic hic ſenſus:Vidi Dominum, nec tamen mortuus ſum, ſed ſaluus,& incolumts euaſi. Vetus enim,& communis erat illorum ho- minum opinio, neinini mortalium viſionem Dei, citra mortem cius con- tingere. Dixit enim Deus Moyſi: Faciem meam videre non poteris; non enim Didebit me hamo,& viuet. Quocirca de Gedeone in libro ludicum cap. 6. ita ſcriptum eſt: Videns Gedeon quod eſſet Angelus Domini, ait, Heu mi Do- nine Deus, quia vidit Angelum Domini facie ad faciem. Dixitque ei Domi- nus, Pax tecum, ne timeas, non morieris. Et in eodem libro cap. 1 3,de Manue patre Samſonis ſic eſt proditum: Statim intellexit Manue Angelum Domi- mu eſſe,& dixit ad vxorem ſuam, Morte moriemur, quia vidimus Dominum. Et in Deuteronomio cap.;. traditur, Hebræos dixiſſe Moſi: Locem Domi- ni audiuimus de medio ignis,& probauimus hodie: quod loquente Deo cunn ho- nine, vi xerit homo. Cur ergo moriemur?& enim audierimus vltra vocem Do- mini Dei noſtri, moriemur. Quid eſt omnis caro, vt audiat vocem Dei viuentis, qui de medio ignis loquitur, ficut nos audiuimus,& poſſit viuere? Altero mo- do: illud, Salua facta eſt anima mea:licet interpretari ad hunc modum: Vidi Dominum ſalua fatta eſt anima mea, id eſt, vehemẽter recreatus,& con- firmatus ſum, tam præclarum,& proſperum Iſraẽlis nomen accipiens,& optata eius benedictione affectus: vel liberatus ſum omni ſolicitudine, ac timore, quo aduentum fratris mei Eſau formidabam. Itaque quod hic di- citur: Salua fatta eſt anima mea, idem eſſe videtur, quod dixit Hoſeas cap. 12. de Iacob. Et confortatus eſt..
cuit in femore Iacob. Non negatur(ait Caietanus) eſus cuiuſlibet nerui, ſed nerui duntaxat illius, qui eſt in femine coxæ: cuius nerui in coxa la- cob abſttactio, hoc eſt, motio ex naturalis loci diſpoſitione, cauſa ei fuit claudicandi. Hinc porrò claròè apparet, quòd quemadmodum non quam- eunq; coxæ partem, ſed illam quæ femen dicitur, ita cùm etiam ipſum fe- men diſtinguatur in plures partes, carnem ſcilicet, neruum, venas,& öſla, non uameunque feminis partem, ſed neruum feminis violento ta- ctu læſit Angelus, remouendo eum à narurali vinculo loci ſui. Vbi clarè vides, quòd nullus eſt ſermo de membro generationis, ſicut putarunt quidam Hebræi, v ocabulo nerui inrerpretantes membrum genterationis, mmium profectò inſcitè ac ſtupidè: non enim ob læſionem talis membri, neceſſe fuiſſet pedibus claudicare Iacob. Hinc quoque liquet, falſum eſſe quod ſcripſit Ruperrus. lib. 8. Commentariorum in Geneſ. cap. 7. Iudæos 8 nullum
Locss Pase⸗ 1. Cer. r ⁊.
Caietanuss. Iudæoru ab- ſtinentia ab
eſu nerui qxa⸗ lis fuerit. Rupertus.
——————:’—
¹ 1

lo ſephus.
VSRSV 28 Ait ergo
S. Hironym.
344 COMMENT. IN nullum neruum comedere, propter illum vnum fœmoris neruum, qui caput,& quoddam principium eſt omnium corporis neruorum, cum ſi- gnatè,& aperrè Scriptura de neruotantum fœmoris id tradat. Nec verò iſtiuſmodi ab eſu nerui abſtinentia, fuit Hebręis lege aliqua, aut precepto, vel ex voto, ſed religione& reuerentia quadam vltrò ſuſcepta primùm, vt credibile dictu eſt, ab ipſo aem
lacob, tum a poſteris eius, propterea nempè quòd talis neruus fuiſſet in Iacob percuſſus ab Angelo:& vt tali obſer- uantia,& memoriam illius luctæ,& nou
i nominis Iſraëlis impoſitionis, & benedictionis Angelicæ perpetuò cuſtodirent: eam verò obſeruantiam ad ſuam vſque ætatem perduraſſe
Ioſephus ſignificat affirmans talem ci- bum apud Hebræos haberi pro illicito, vt ſuprà dictum eſt.
—ꝑ
pretatione
QVINTA DISPVIT ATILO. De germana& propria fignificatione nominis Iſrael, quod Pa- triarche lacob impoſitum eſt ab Angelo. Super illis Verbu,
„Quod nomen eſt tibiereſpondit; Iacob. At ille Ne. quaquam, inquit, lacob appellabitur nomen tuum, ſedli- rael, quoniam ſi contra Deum fortis fuiſti, quanto magis contra homines præualebiꝛ 4—
2 Hieronymus in Traditionibus Hebraicis ſuper hunc locum S Geueſis, cuius diſputationis, è re fuerit, vt hoc loco per pat- V tes ſententiam ponamus, ſimul,& quamque partem ſepa- NA rarim excutiamus. Primo loco refert Hieronymus inter- m nominis lfratl traditam à loſepho: Ioſephus, ait Hierony-
mus in primo Antiquitatum, Iſrael ideo appellatum putat, quòd aduerlus Angelum ſteterit; quod ego diligenter excutiens, in Hebræo penitus in- uenire non potui. Sic Hieronymus. Verba Ioſephi ſunt hæc: luſſitq́; eum (Angelus ſcilicet ipſum lacob) poſt id temporis vocari Iſraëlem, quo Hebræis⸗Reluctantem Angelo ſignificat. Hęec Ioſephus. Equidem nelcio, cur interpretatio Ioſephi diſplicuerit Hieronymo; cum eadem ipſa ſit ei, uam tradidit Angelus, quid enim aliud eſt, validè reluctatum eſſe An- gelo, quod ait Ioſephus, niſi quod dixit Angelus, fortem fuiſſe cum Deo
ſiue cum Angelo?
Secundo loco aperit Hieronymus, quam putet ipſe veram eſſe nomi- nis Iſrael interpretationem, docens, ea voce ſignificari, Princeps cum Deo. Ecquid me neceſſe eſt; ait Hieronymus, opiniones quærere ſingulorum,
. 8.„„ 6.„. cùm etymologiã nominis exponat ipſe, qui poſuit, Nen vocabitur, inqult,
nomen uum Iacob; ſed Iſrael erit nomen tuum. quod autem ſequitur: quls ijnnua
VpRR vera interpretatione nominis Iſraẽl diſputat Sactu

e a. b heer ilum wann rn, G ENESIS CAP. XXXII. 345
meke ig m n xn onmimfan Kua„ualuiſti cum Deo,& cum pominibus inualebis:Sic interpretatus eſt Aqui- NIjn: Iri ieas uird O¹⁵. Symmachus autẽ: 3re ⁰εμκνα μι˙Oε.Ixx. verò& Theo- dnerenti qua 1 1 au dotion 3r. velauus uur 9s. Sarith enim, quod ab Iſrael vocabulo deriua- 8 al d 5 7..
lulen cur principem ſonat. Senſus itaq; eſt, non vocabirur nomen tuum lacob, lacod percusah Dkthha hoc eſt, ſupplantator ſed vocabitur nomen tuum Iſrael; hoc eſt princeps 5 cũ Deo quomodo enim Princeps ego ſum, ſic& tu, qui mecum luctari
hoit nom„1., 1 4 1..„.... do e aelu in potuiſti. princeps vocaberis. Si autẽ mecum, qui Deus ſum, ſiue Angelus
cuſte tir⸗, 3.. 8...„ 4 8„ A 2
G doctes Gs gerochh,( quoniam plerique variè interpretantur) pugnare potuiſti, quanto magis„ Tiemnym
Mle lolephus ſion— 3 4 1.. u 19 ee 2 Gic hr 9Pnlg ds n⸗ ePduseg td aftman cum hominibus, hoc eſt, cum Eſau, quem formidare non debes? Sic ibi terpretatione
9 SVrI 8 6 8 8.. 0. 8ℳ. 3. Ro, vt lup t a et Hieronymus. Verùm ipſe paulò poͤſt ait, ſignificarieo noralne idẽ quod, vocis Ifrael
— Recdus Dei⸗ ſiue Rectiſſimus Dei,& hoc idem ſcribit in Commentarijs varia. = duss in Biam ſuper caput 44. Proprisè, inquit, iuxta Hebræos,& literarum D 18 P V 14 TI fidem, Iſraël rectus interpretatur: vit autem videns Deum, vt multi ex- .. ponunt, non in elementis, ſed in ſono vocis eſt. Vnde& liber Geneſeos Fuußcatune nen bn fu eu appellatur liber ²iar: id eſt, rectorum, ſiue iuſtorum, Abraham nimirũ, dumeß& Iſaac,& lacob. Et in c. xij. Hoſeæ ſuper illis verbis: Et in fortitudine ſua direttus eſt cum Angelo: Quia, inquit, directus eſt cũ Angelo, ideo-i*rärs,
per Ulr T'erba hoc eſt, dirigentis, vel directi nomen accepit. Et in primum caput Mala- chiæ:Iſracl, inquit, interpretatur vir, ſiue mens cernens Deum; ſiue, vt e- cit tibiereſpon am acod. N go melius puto, rectiſſimus Dei. Hactenus ex Hieronymo.
r on or Hier r 3 àJI Pagninus. d appellabiti Wanenun 48 Atenim Dagnino, vt prior Hieronymi interpretatio perplacet, quòd 16*⁴½
u Dcum fom An racl ſit idem, atque Princeps cum Deo: ita poſterior, quòd ſit idem, atque
dà Deum tor M lu, qur rectus, ſiue rectiſſimus Dei, minimè placet. Sic enim ille ſcribit in libro
b
alcbi de Interpretatione nominum Hebraicorum, Iſraël, ſecundum D. Hiero- nymum in libro Hebraicarum quæſtionum, interpretatur, Princeps cum
terpretatione nod niGh Deo. Et cùm poſuiſſer verba Hieronymi, quæ paulo ſuprà ſunt à nobis Traditionibdus! ᷣci’ lu 1 commemorata, ſubdit: Hec ad verbum D. Hieronymus. Dicitur ergo Iſ⸗ Jiputationis,èT ⁵⁴ N hor raẽl à Sara, cum puncto in ſiniſtro cornu ipfius, ſin, quod eſt principatum Dnamas, ſimd eeumqre habere. Vnde Gen. 3 2. dicitur: Nequaquam Iacob appellabitur nomẽ tuum, n Diimo locd de Hleru ſed Iſrael, quia Sarithadeſt, princeps fuiſti cum Dæo, vel Angelo. Et Hoſeæ 1n lofe e Cte 12. de lacob dicitur, Sarah cum Angelo, id eſt, Princeps fuit cum Angelo.
Vnde ſubditur, vaiſar elmalach, id eſt,& inualuit ad Angelum, ſicut ibi
0 doc tar,g.„.„]* leo apt V vertit Hieronymus. Idem tamen ipſe ſuper caput 44. Eſaiæ ait, Iſrael fi-
4 Dohr- MM ar er 8 1— 1 1 1 ſeden
—ß gnificare rectum Dei: Et ita,ſin, haber punctum in dextro cornu,& di-
nus. Verba lo 14 citur àiacar, quod eſt, rectus, vt pſalmo 7.(qui ſaluos facit ire, id eſt, re-
poſt d temg Sixi u ctos corde.) Ego autem tenendum cenſeo, quod ipſe dicit in libro He-
Hec br de braicarum quæſtionum, motus auctoritate libri Geneſeos, capite 32.&
erit Hieronſ Dr 44 Hoſeæ 1 2. Hraẽl namque ſcribitur vbique cum puncto in ſiniſtro cotnu. alodett] kau Sic Pagninus.
Auctorzs in-
49 Ego aſſentior Pagnino. Nam licèt vox Iſrael pro varietate Scripturæ α õ
eius accommodari poſſit ad ſignificandum rectum, vel rectiſſimum Dei,
1us,qum 9 k ua iſtiuſmodi tamen ſignificatio nullum hic locum habet. Quid enim, ap- oa)* I nti hus pellari Rectum Dei, conuenit cum eo quod eſt fortiter luctatum eſſe cũ bce ler pen Deo, atque ob eam cauſam vocatum eſſe Iſraelz quid item appellatio iſta croamet inuunt congruit cum vocis Iſraelis interpretatione, quam tradidit Angelus, quia, oonat p 949 uuaf Comment. in Gen. Tom. 4. XX numen

346 COMMEN T. IN inquit, ſi fortis fuiſti contra Deum, quanto magis contra homines præualebis C Immò& illud, quod priore loco dixit Hieronymus, ſi probari debet, ad 7 hoc ipſum adaptandũ videtur, vt reddat hunc ſenſum; Animosè, ac gene- ff rosè reſtitiſti,& quodam modo præualuiſti Deo. Germana igitur,& pro- 1 pria nominis Iſrael interpretatio ea profectò eſt, quam haber in hoc loco 3 Larina trãſlatio: fortem eſſe cum Deo: præſertim verò cum ad eundem mo- 3 dum eam vocẽ interpretati ſint hoc loco lxx. Interpretes,& Symmachus b Hehraus do-& Theodotion. Hebræus ille, qui doctor Caietano,& dictator fuit eorũ (lor Caustan. quæ paſſim ille in ſuis Commentarijs hebraizat, de vocis Iſrasl etymo⸗ 8 logia ita loquitur: Proeo quòd Latina tranſlatio habet: Si contra Deum ſy 3 tis fuiſti, quanto magis contra homines praæualebis in Hebræo ſic eſt: quian minatus es cum Elohim,& cum hominibus potuiſti: his verbis ratio nominis Iſrael redditur à dominatione,& poſſe, Vbi ſcito. quòd Iſrael eſt dictio cõpoſita ex Iſra, quod eſt dominari,& E 1, quod eſt Deus,& ex vtraque I
dictione conflatũ nomen ſigniſicat, Dominabitur Deus. Et ex hoc quod tu dominatus es luctando cum Angelo;præualere enim, ſpecies quæchun dominationis eſt,& quia etiam certando cum hominibus, videlicet ci Laban& conſanguineis potuiſti, ſiue preualuiſti, ideo Iſrael appellabers: hoc eſt, Deus dominabitur: ad ſignificandũ, quòd quia Deus pugnat yro te aduerſus omnes, ideo tu præualebis. Sic ille. Sed enim vox Iſrael no ſ- gnificat dominantem Deum, ſed dominantem Deo, vel cum Deo ſecun- dum primam expoſitionem B. Hieronymi. Nã quia in luctando ex æquo luctatus eſt cum Deo, ſiue Angelo: immò& quadamtenus viſus eſt ptæ ualere, ideirco dictus eſt, Princeps vel Dominator cum Deo. Tertio loco S. Hieronymus improbat opinionem eorum qui vocem' Iſrael interpretantur, vir, ſiue Mens videns Deum, Illud, inquit, quod inli- bro nominum Hebraicorum interpretatur Iſrael, vir, ſiue Mens viden Deum,& omnium penè ſermone detritum eſt, non tam verè, quàm vio- lenter mihi interpretatum videtur. Hic enim Iſrael per has litteras ſcri⸗ bitur, Tod, ſin, res, aleph, lamed, quod interpretatur Princeps Dei, ſiue dire- tus Dei. Vir autem videns Deum, his litteris ſcribitur, vt vir ex tribus litreris ſcribatur, aleph, iod, ſin, vt dicatur Is: videns verò ex tribus item litt eris reſenaleph,& he. Et dicatur rahe; denique E 1, id eſt Deum,&x duabus aleph,& Lamed. Quamuis igitur grandis auctoritatis ſint,& elo quentiæ,& ipſorum vmbra nos opprimat, qui Iſrael, virum, ſiue Mentem Deum videntem tranſtulernnt;nos magis Scripturæ& Angeli, vel Dei, qui ipſũ Iſfrael vocauit, auctoritate ducimur, quàm cuiuſlibet eloquentiæ Auer ſeècularis. Hæc Hieronymus Auctores porrò quos innominatim ſignificat unneret Hieronymus, ſunt complures, veterum, atque in primis nobilium Sciii-.ʒ ſunt Iſrael, ptorum: horum princeps eſt Philo, qui ſic interpretatur nomen Iſrael in vir videns libro de Temulentia,& in libro De congreſſu qucrenda eruditionis gratiss Deum, ſunt& in libro, qui inſcribitur, Quiſnam ſit rerum diuinarum hæres,& in libro Ph.— de Pramijũf,& pœnis. Eandem tradidit etymologiam Origenes homilia 2. Bahhs, in lib. Numerorum& in Prologo in Canrica Canticorum,& Baſilius ſu⸗ Naxianae, pet primum caput Iſaiæ; Nazianzenus oratione ſecunda de Throloefa ohry

ſuantu mann o di R. 1 uumf rddar h adaid M. herulu d—; mnuin danoead. maia awieääg Pade Uer hexſerim 4 ae docloco lnn uh le gui ce Cin L5dhn hi banCig„rcdand dd Lau ni 3 wcöha Lanma tranllui Eet Kaml temner prexalehid 4 muner preualebid rdreolen M hom nids Dotn 15 nemhs patuiſ e rdüra *⸗& polle, Vdiſd
5
Funcn, Dominad Na eus.kre u Angfioßfrrug— im ſgers unde n
2d bgniticandu, Euhenn xuxledis. Sic lie.*rum orn n, Ied dominantem a(velcaml B. Weroaymi. Ni Muinluctm
Angelo immò& H mtenott naceps vel Domin Am ha rmus imptobat op menm ne Aleni viden Ded= dinch un incerptetatur! Ar, l rmone detruum et Sam len videtur. Hc enim zc4, 2s Deum, bis nt dicatut Ii: 21 vetole — dücatur rabe; det-
44
ipſe cõmunem videlicet ac permulgatam
1
GENESIS CAb. XXXII. Chryſoſtomus homilia 58. in Geneſim& 14.in loannem„Auguſtinus lib. 16. de Ciuit. Dei cap. 39. Gregorius lib. 3. Expoſitionis in caput vij. libri 1. Reg.& libro.in cap. ix. eiuſdem libri. Quineriam Hieronymus ſequens opinionem, eandẽ po-
verbis: fugit Iacob:& in cap. 3, Ioelis,& in libro de interpretatione nominũ Hebraicorũ ſuper li⸗ brũ Exodi. Quanquã ibi lectorem mittit ad librũ ſuum Hebraicaru quæ- ſtionum, què tunc moliebatur, vt indicat ipſe in Præfatione eiuſdẽ libri. Iuxta iſtam Hieronymi ſententiam, eſt adnotamentũ quoddã Eugu⸗ bini in ſua Recognitione veteris Teſtamenti ad Hebraicam veritatẽ lu⸗ per hunc locum Geneſis: Patet hoc loco, inquit ille, verum e ſſe quod ait Hieronymus, quoſdam argutè magis, quam verè interpretari Volvifſe no- men Iſpaelis, virum ſiue mentem videntem Deum: quam eſſe falſam inter- pretationem, manifeſtum eſt ex litteris Hebraicis:nam Hebraicè Sara: do minari ſonat, Aquo Sar, princeps ac dominator dicitur, idem verbum in futuro profertur Iſia, huic futuro adiungitur EI, id eſt Deus, atque inde nomen VIſyruel conflatur, quod ſonat dominator Dei, vel princeps cum Deo, quemadmodum ipſe Angelus hoc loco appellauit lacob. Qua- re qui putarunt Iſrael ſignificare virum videutem Deum, decepti ſunt vo um ſimilitudine. Nã cum ſra, ſit futurum à Sara, vt vidimus,& vt iple litteræ indicant, arbitrati ſunt iſti eam vocem è duobus eſſe conflatam, ſei
nit interpretationẽ ſuper cap. xij. Hoſeæ ſuper illis
licet ex raa, quod eſt vidit,& Is, quod eſt vir: quod certè commentũ eſt.
52
Fallirur quoque Nicolaus de Lyra, qui nomen Iſraelis aſſerit poſſe inter- pretari directum cum Deo: ſiquidem Ishar, hoc eſt, rectus, ſcribitur per ſiin craſſum: at Iſrael per ſin exile: eo quòd ducitur à Sara. Sic Eugu- binus.
Sed tres hoc loco exiſtunt quæſtiunculæ quarum prima eſt hæc; Non videtur Angelus optatis,& poſtulatis lacob ſatisfeciſſe. Nimirum Ille oprauerat,& petierat ab Angelo benedictionem eius, ipſe autem non benedixit ci, fed nouum ei nomen Iſraclis impoſuit, nihil pertinens ad optatam benedictionem: ſiquidem nomen Iſraclis, quod ſignificat For- tem eſſe cum Deo non aliquod ei bonum contulit, aut promiſit, ſed bo- num,& virtutem fortitudinis quæ fuerat in Icob, declaranit. Ad hoc ſic reſpondet Thomas Anglicus; Impoſitiò eius nominis, fuit benedictio
commendans,& confirmans donum gratiæ prioris datum,& ſic animüũ
Iacob ampliùs lætificans,& confirmans;& hoc amplius, innictum fore Iacob, ſempèrque victorem non modò reſpecta fratris ſui Efau, quẽ tũc magnoperè timebat, ſed omnium etiam aduerſariorum, impoſitio illius nominis promittebat. Atque in boc ipſo includitur collatio efficaciæ,& promiſſio auxilij contra omnes boſtes: perinde quaſi dixiffet ei Angelus: Ne paueas lacob, ſed eſto ſecurus, quippe qui tuis violẽtis precibus apud Deũ, quanquam renitenté, obſtinuiſti, vt aduerſus hoſtes tuos fis inſupe- rabilis,& victor. Poſſet etiam dici, Angelum, poſt impoſition?ẽ nominis Iſrael, ſeparatim, ac propriè benedixiſſe ei: nam de Angelo ſubdit Scri- ptura: Et benedixit ei in eodem loco: Sic Thomas. Iſtà porrè benedictionẽ IX 2
2 Chry ſoſto.
Auguſtinus Gregorius G ipſemet. Hieron) m.
2 7 ⸗ Eugnbinnz.
6—
Queſtio, quæ- nam fuer/t bs- nedic kio,- u Aæ ngelus dedi* Iacob.
Thomas An- glicus.

348 CO MMEN T. IN
exponens Caietanus, Qualis, inquit, fuerit iſta benedictio non eſt ſcri⸗ Caietanus. ptum:dubium tamen non eſt ſub iſta benedictione comprehendi con- fortationem Iacob,& excuſſionẽ ex eius animo, timoris fratris ſui Eſau. Vnde& Hoſcas ca.12. ait, Inualuit ad Angelum,& confortatus eſt. Quau- quam iſtud, Confortatus eſl, non ad effectum benedictionis Angelicære- ferendum videtur, ſed ad magnitudinem fortitudinis Iacob luctatis cum Angelo, quo viſus eſt quodammodo valentior& fortior fuiſſe. Altera quæſtio eſt, an impoſitio nominis Iſraẽl fuerit hoc loco facta, an tantummodò prænunciatum& promiſſum ſit, fore vt ei poſtea tale nomen imponeretur: ſicut videtur poſt cædem Sichimitarum,& aduen tum Iacob in locum Bethel fuiſſe iſtud nomen impoſitum lacob: ſi enim legimus infra Geneſ. 3 5. DVenit lacob Luzam cognomento Bexhel,& apparuit ei Deus iterum, poſtquam reuerſus eſt de Meſöpotamia,& benedixi ei dicens, Non vocaberis vltral. acob, ſed Iſrael erit nomen tuum,& appellait eum Ifrael. Tertia quæſtio eſt, quomodo verum fuerit quod dictum cl lacob, ipſum non vltra vocatum iri Iacob, ſed Iſraëlem: cũm poſtidten- poris,& per omnem vitam eius, non alio fermè nomine„quam kcob ſt appellatus,& poſt mortem ipſius per omnes ferè libros veteris,& nou Teſtamenti, frequenriùs nomine lIacob, quàm Ifraëlis appelletor. Veruům duas poſteriores iſtas quæſtiones opportunius,& commodiuùs tractaturi ſumus infrà, cùm ad expo- ſitionem cap. 3 5. ventum erit: earum igitur quæſtionum tractatum, explicatumq; illic à nobis, ſi Deo placuerit, lector expectet.
X**
—2
3

L2e
1IIIII
3 5„Ʒ 5 9 —2& NN 9. 4 8 17 8 2 eſe e 3 7 0 8„ 4* 8 8— 5 84 8 4 5 2 3 7 NX 5——— N S9— 6 6 6 5 82 A 62 X 2 G 8 22— 48.. 8 S— 6“ 9) 8& 3 A 8
3.Deularch S agum R 1 G 0 M-
muerſulef 1 nutmis, P E R F N 1 „. 4 a 4 6 nuun 1 M E N F A R 1 A=
d, quomodo ver rn qqodt—
Kumif lac⸗ d,led Sam 1N CATV 3
Ot al 0 ſerr 1 1 1 ane dum
er omnes ſan bros fen TLIGESAI M NA IE RTII M „ ne lacod, m äls. G E N E S 1 8.
—
nores iſtas quæſtiq& ponmn b
dauui ſumus iiſſ 2 zdien ARGVMENTVM.
zeventumerit igtu b
nactum, e Mn lacob multiplici demißiont corporis,& verborum, fratrem ſuun Eſau
. 1*— 2„
Anods, GDeoplad K. honoraus, non modo placatum eum; fed eenninne 22 Peune Aotrrdecher e i u iee s uuie himoru echog expecket. um expertus 74. à Juo digreſſus, iuxta Salem vnben Sieiuun
14½ Sanmos,,,,
1 4
LEVANS autem Iacob oculos ſuos, vidit r enientem Eſau,& cum eo quadringen- 8 tos viros: diuisitque filios Liæ& Rachel, ² — h ambarumq; famularum:& poſuit vtram- d
aue ancillam,& liberos earum in princi-
SAN pio: Liã verò,& filios eius in ſecundo lo- ANco: Rachel autẽ,& Ioſeph nouiſſimos. Et ipſe progrediens adorauit pronus in terram ſepties, donec ap- propinquaret frater cius. Currens itaque Eſau obuiam fratri 4 ſuo amplexatus eſt eum, ſtringénſq; collum eius,& oſculans
fleuit. Leuatiſq; oculis vidit mulieres,& paruulos earũ,& ait:
Quid ſibi volunt iſti?& ſi ad te pertinent? Reſpondit; Paruuli ſunt, quos donauit mihi Deus ſeruo tuo. Et appropinquantes 6 ancillæ,& filij earum, incuruati ſunt. Acceſſit quoque Lia cũ pueris ſuis:& cum ſimiliter adoraſſent, extremi loſeph,& Ra- b XN z
₰2
2

350(OM M EN I. 1 N 8 chel adorauerunt. Dixitq; Eſau: Quænam ſunt iſtæ turmæ, quas obuiam habui? Reſpondit: Vt inuenirem grariam coram 9 domino meo. Atille ait: Habeo plurima, frater mi, ſint tua tibi. 10 Dixitq; lacob: Noli ita, obſecro: ſed ſi inueni gratiã in oculis tuis, accipe munuſculum de manibus meis: Sic enimvidi faciẽ ui tuam, quaſi viderim vùlrum Dei. Eſto mihi propitius,&ſuſci- pe benedictionem, quã attuli tibi,& quã donauit mihi Deus 12 tribuens omnia. Vix fratre cõpellente, ſuſcipiens, ait: Gradia- 33 mur ſimul, erõq; ſocius itineris tui. Dixitq́; lacob, Noſti domi- ne mi, quòd paruulos habeam teneros,& oucs,& boues fextas mecum: quas ſi plus, in ambulando fecero laborare, morien- 14 tur vna die cuncti greges. Præcedat dominus meus amte ſeruũ ſuũ:& ego ſequar paulatim veſtigia eius, ſicut videro paruubos meos poſſe, donec veniam ad dominum mei in Seir. Reſpon- 1 dit Eſau:Oro te, vt de populo, qui mecum eſt, ſaltem ſociie- mancant vite tuæ. Non eſt, inquit, neceſſe: hoc vno tantumin- 1 digeo, vt inueniam gratiam in conſpecu tuo, domine mie- uerſus eſt itaq; in illo die Eſau itinere quo venerat in Seir. Ri Iacob venit in Socoth: vbi ædificata domo,& fixis tentorijs 18 appellauit nomen loci illius Socoth, id eſt, tabernacula. Ttan- ſiuitq; in Salem vrbẽ Sichimorum, quæ eſt in terra Chanaan poſtquã reuerſus eſt de Meſopotamia Syriæ,& habitauit iux 19 taoppidũ. Emitque partem agri in qua fixerat tabernacula 20 filijs Hemor patris Sichem centum agnis. Et erecto ibi altari inuocauit ſuper illud fortiſimum Deum Ifracl.
17
PRAFEATIO. 1STORIA hius capitis planè docei nas explo lauil,
8 4 d 4
Quibus re-
bus&placà ſᷣESN e
tur irati,& a 27 s heni conc- 4 695
Hantur. zus continetur, Demißione animi per verba externoſque corporu munus

4 actht. nian adco lur TMana odſecro ſed lüͤn
md 1Snar. mde manidus ne Bn 1
trum Deii 1 dm
ü erün V di b 1 Kun. 8 tre cöpellenn⸗. d Knee eehld ima dineris tuiDiin Ip N — 4 ADcam tencros& 29&dur lambulandofech T„e um Alandofecd orale S. Prxce„ ** ceda dom W mea AmmVNeiſtio 8 Siger
tigaeins 1Süien
am 24 dommnum zrin deir. pulo, quimecui fäm eſtinquit neceſ A vnou tiam inconſpcòl Ge dome lie Elau itinere a neni 1:vbi xdüficata d Mät. Alus Socoth, id †. ν'xm Sichimorum qux rm. le Meſopotamid ick- dartem agriinqut Kiutt hem centumagn! exc forumum Ded T c
—
KRFEAT'
* 1 11 4 5 5.. 74 A Husptts Jl 8¹s
1”
1
7
GENESIS CA PpP. XXXII. 351
Tacob cy cumulatè perfeciſſe oſtendit Moſes in hoc capite: Principio ait,
legatos miſiſſe Iacoh ad fratrem ſuum Eſau, qui de ſuo eum aduẽtu cer- . ₰ ₰.....
tiorem facerent: Miſit, inqult Geneſ. 32. nuncios ante ſe ad Eſau:
præcepitque eis gicens, Sic loquimini domino meo Eſau,&c.
Deinde varia premiſit ad eum munéra. nanm paulo poſi ſupradicta ver-
ba ſubdit Moſes: Separauit, Iacob, de his, quæ habebat, munera fratri fuo, capras ducentas,& arietes viginti, camelos foœtas cũ pullis ſuis triginta, vaccas quadraginta& tauros viginti, aſi- nas viginti,& pullos earum decẽ;& miſit per manum ſeruo- rum ſuorum ſingulos ſeorſim greges. Ad hæc obuiam procedens frutri, ſepties antequam ad eum perueniret,pronus in terram adorauit: Et ipſe lacob pro grediens ‚adorauit pronus in terram ſepties, doneo appropinquaret frater eius. Ingenti praterea eum cum re- uerentia allocutus eſt, ſemper ſe nominans eius ſéruumpatque ipſum ap pellans dominum ſuum. Poſtremò„quanti faceret, quantoq; opere bene uolentiam& gratiam eius ſibi optaret, ſatis declarauit illis verbis: 81 inueni gratiam in oculis tuis, accipe munuſculum de mani- bus meis: Sic enim vidi faciem tuam, quaſi viderim vultum Dei. Eſto mihi propitius,& accipe benedictionem, quam attu li tibi. Et infrn, hoc vno tantùm indigeo, vt inueniàã gratiam in conſpectu tuo domine mi. Hac porro arte, atque hiſce rebus, Iacob ades fratris animum demitigauit, molliuit, permulſit,& ex veteri odio in amorem conuertit vt de ipſõò E ſau Scriptura dixerit Gen.; 5.Currés Eſau obuiam fratri ſuo, amplexatus eſt eum, ſtringénſq; collũ eius,& oſculans fleuit. Partem quoque ſui equitatus, quinetiam ſei- pſum comitem,& ſocium itinerbs Iacob obtulit.
Et ipſe progrediens, adorauit pronus in terram ſepties, donec appropinquaret frater cius. Atinũ verbũ adorandi, ferè non eſt in vſu neq; apud Theolo- S gos, neq; in vulgari Chriſtianorũ ſermone, niſi in veri, ſoliuſ- ue Ddei cultu. At verbũ Hebræũ, Sahab, ſignificat in Scriptu ra reuereri,& honorare cũ declinatione aliqua corporis per- ſonam quampiam dignitate aut poteſtate excellentem ‚ſiue diuinam, ſiue Angelicam, ſiue humanã. Verùm ea de re pleniùs diſſeruimus in 3. Tomo Comment noſtrorum in Gen. ſuper cap. 18. Gen. Num. 7.& ſuper ca. 23. Nu. 25. Iſtiuſmodi porrò adorartionẽ per externa ſigna corporis& ver-
———
8 8 . GXB ☛
borum exhibitã quinque modis fieri ſolitam legimus. Primò fieri ſolebat
corpore prono,& proſtrato ad terrã: Sic Nathà Propheta dicitur 3 Reg. c. 1. Venit ad Regẽ Dauid,& adorauit pronus in terram: atq; iden lacob icitur
VIKS.).
Quinque„ dI e-Mtertor& adoration:/

352 C O MMENT. 1 N Acitur hoc loco honoraſſe,& adoraſſe fratrem ſuum Eſau. Alter modus adorationis fiebat per incuruationem corporis, declinando ſcilicet caput cum modica corporis demiſſione. Tertius modus fiebat per genuflexio- nem, de qua Dominus per Iſaiam 45 inquit; Mihi curuabitur omne genu, & 3.Kegum 19. Dixit Eliæ Deus, reliquiſſe ſibi ſeptem millia virorum qui non curuauerunt genua ſua ante Baal:& Paulus ad Philippenſes 2. ſcripſit. Chriſtum ita altatum fuiſſe à Deo, vt in nomine leſu omneſge- nu flectatur œleſtium, terreſtrium,& infernorum. Quartus modus ado- randi fiebat olim, eo, qui adorabat quempiam, propriam dexteram ad os ſuum referente,& oſculante coram llo, quem adorabat: de qua conſuetu- Punius. qine ſic Plinius ſcribit libro 26. cap. 2:In adorando, dexteram ad oſculum referimus, totumque corpus circumagimus; quod in leuum feciſſe, Gal. lig religioſius credunt. Ad quem modum haud dubiè ſpectans lob capi- te trigeſimo primo gixit de ſe: Si vidi Solem cum fulgeret;& Lunamince-
dentem claro;:& laætatum eſt, ſiue vt eo loco ſonant Hebræa,& Græca lacts.
tum, id eſt, deceptum, in abſcondito car meum,& oſculatus ſum manum mam ore meo, quæ eſt iniquitas ma xima,& negatio contra Deum altiſſimum.(ui 8. Hieromym.(inquit Hieronymus in primo libro Apologiæ aduerſus Ruffinum) qu adorant, ſolent deoſculari m anum,& capita ſubmittere; quod ſe Deatus Iob elementis,& idolis feciſſe negat. uocirca& in pſalmo 2. pro lo. Apprehendite diſciplinam: Hebræa ſonant oſculamini fillium, id eſt, ado- rate. Et in tertio Regũ cap. 1 9. cùm qixiſſet Deus relicta ſibi eſſe ſeptem millia virorum, qui non curuauerant genua ſua ante Baal, poſthæc pto- ximè ſubiungit, Et omèẽ o⸗- quod non adorauerit eum, oſculans manum. Quin- tus& poſtremus modus, cum adorarione quadam ſupplicandi fiebatzat tingendo genua,& mentum apprehendendo: quem morem repræſentu- Homerus uit Homerus inducens Thetidem Achillis matrem, adorabundam ſup- plicaſſe loui; læuà genua attingendo, dextraque mentũ apprehendendo- Meminit& huius moris plinius lib. 1 1. cap. 45. Hominis genibus quædi, puinius inquit, religio ineſt obſeruatione gentium. hæc ſupplices artingunt;: hæc manus tendunt: hæc, vt aras adorant: fortaſſe, quia ineſt his vitalitas: namque in ipſa genu vtriuſque commiſſura, dextrà, lIæuãque à prioti pau te, gemina quædam buccarum inanitas ineſt; quà perfoſſa, ceu ugulo ſpi ritus fugit. Ineſt& alijs partibus quædam religio, ſicut dextra oſculisa- uerſa appetitur, in fide porri gitur. Antiquis Græciæ, in ſupplicando men⸗
tum attingere mos erat.
Locus Iob ca 31 G libr 3. Reg. cap. 19.
VERsS. 10. gic vidi faciem tuam, quaſi viderim vultum Dei. SAERERRIDEITVKR Iacob iſta verba dicens, non ſol˙ùm mentitus, ve-3 An Iacoh adu X&h* A m eri.. jro planè indi na. lanas hi frur d) ℳ84 rùm etiam effuſus in adulationem tanto viro p anè indig Te 3 G.—*.. 0. 5. 1— ſuo Eſau. 9 S. Auguſt. diſputans ſuper ſtis verbis in Quæſt. 105. ue ic au⸗
neſim, conatur vindicare Iacob à peccato adulationis. tem ipſe locũ hunc legit:Sic vidi faciem tuam-quemadmadum vider aliquus
faciem Dei: Suma e ius diſputationis,& ſententiæ, huiuſmod videtut: 6 82. men
1

GENESIS CAb. XXXIII. 3353
men Dei in hoc loco non ſumi propriè pro vero Deo, ſed more Gẽtium,
—
* ann 1 cun pro ijs quos ranquã Deos·ſiue cœleſtes, ſiue tertehhres colebant ar quo- 2on. 2D 4 1 dt, Denud rum beneuolentidà& gratlamm nlen Sen 4 aut. 1 la Ahr Ver 2 8 1 8 1* hrenn Augultini:¹ uid ſibi vult quod laco lxlt Wert UuO: Fidi faciem Ia⁵ — rn Dad&. 4 d quemadmodum Cu videt ali quis faciem Dei 2 YV Auch baneners„& Deru Wle iDeo n an bari animi verba vſq; in adulationem proruperunt: An ſecundùm aliquẽ tum Kinfern ☚ d intellectum line beccato dicta accipi poſſunt 3 fortaſſe enim, quia dicti loradar empiag en tan 4 lunt& Gentium dij, quæ lunt Dæmonia, non— ex his Werbi tam lo guen E dan honori Dei, non enim dixit, Quemadmodum ſi viderem zelern ei, les 36.Cap. aIn 246 Nec quemadmodum cuus videt aliquis faciem Dei. Ipſe enim aliquis, quem ſigni- * unn mn Kare poſſit, incertum eſt, atque ita fortaſſe temperata ſunt verba, vtò& ip- . 4 lamns ſ Eau ſibi delatum tantum honorem gratè acciperet;& qui hæc etiam modum dat Dägpeha aliter intelligere poſſunt, eum, à quo dicta ſunt, nullo crimine impietatis
6
nr delem dam o arguerẽt. Quod(erſi benigno animo dicta hæc verba fraterna ſunt) quo- eo loco ſond abeadta niam& poſt bonam ſuſceptionem metus ipſe tranſierat; potuit ſic dici, Nemndan tarmeum, d. uuſna Quemadmodum& Moyſes Pharaonis Deus dictus eſt, ſecũdùm id quod Exobar. riA.G negatis cod Amaſa dicit Paulus 1. ad Corinth. 8. Etſi ſimt qui dicuntur dij, ſiue in cœlo, nimo lidro Apologt bu ts lch fiue in terra; ſunt enim dij multi,& domini multi: maximè quia ſine ar-
9
nanum,& capital M dere a ticulo hic poſitum eſt in Græco nomen Dei: quo articulo euidentiſſimè
lenegu. Quoch nſia ſolet veri&vnius Dei fieri ſignificatio, non enim dicit=esενσ εέ Oroð, ſed
lebera ſonant 6 1 im, 237a1ν 05. Facilè hoc intelligunt, qua diſtantia dicatur, qui Græcum .10.Cum dixillet ll a⁵ Läabh cloquium audite atque intelligere ſolent. Sic Auguſtinuz.„, ha urunnerant genmaſ E 11u, 4 Thoſtatus ait, iſta verba eſſe dicta per modum adulationis cuiuſdam l-.
aon Aderäuerir! Mulmm citæ. Nam quia lacob valdè rimebat Eſau, vt eum placaret, dicit ſe ita ga- uiſum eſſe aſpectu eius, quaſi vidiſſet Angelum Dei. Vel poteſt intelligi,
id dixiſſe Iacob ex animo, ac ſincerè: Verum enim erat, cùm lacob vehe- menter paueret aduentum Eſau, poſtea expertus eius beneuolentiam& m Acn i humanitatem, perimde lxtatum eſſe, ac ſiaſpectu Angeli exhilaratus,& gendo, dermaq 2 uu conftrmatus fuiſſet. Non enim tantùm liberatus eſt meru mortis, quam ib.1Ip4 ☛ mgr valdè formidabat, ſed eriam perhumanirer, ac peramanter acceptuis eſt ab
dorzione qut jyphicr 4 13 8 anoOrehendendd&. Tofen- em Achils m*. ,Man
. 44ℳ auu 1 1 Ace¹ A
de geotium. 14 Elau, præter omnem eius expectationẽ. Hactenus ex Thoſtato Sedenim dorant: fod na mihi breuis, expedita, planaque reſponſio hæc eſſe videtur; locutionem oumiſſutn,4& 4.* eſſe hyperbolicam,& in communi ſermone,& in ſacris litteris. Sigpiftoa- nissincke an tur enim abundantia,& exuperantia quædam gaudij ac lætitiæ, vt ſit hic
3 quxdun rel„1 ſenſus, Maiorem in modum lætatus ſum aſpectutuo, maximòque affectus
Artaus L ſum gaudio. le. witen
Præcedat quæſo dominus meus ante ſeruum ſuum,& ęgo fei Vaas. 14
3 „ 1 444-.. 8 2. 3 .mac E- quar paulatim veſtigia eius ſicut videro paruulos meos poſ a Arum 8„.. 1 a Pu ſe, do nec veniam ad dominum meum in Seir.— Aum 4 4 ut ba diccet Ir— 3—.... 8 1 5 4 ſit QOuaſlio — odem r 5 SNAKRITVR an iſta verba dicens Iacob, mentitus ſfit: nam αοε e ioro- — uut 8 nec poſtea iuiſſe lacob in terram Seir, ſubſequens hiſtoria hu wensmxs Hs.
ius libri oſtendit: ac netum quidem cùmiſta dixir, cpgitaſſe, c voluiſle illuc ire, ſimillimunsero eſt. Nimirum magnæ
8*½—— 4 4 4 N 3 W 4 7 d„.. cnuanm S ag nol 4. Comm.in Gen. Tom. 4. 7y KA

—————
e aneaee
———ͤ
§. Auguſt.
Thoſtatus 4
imprudentiæ ac temeritatis, fluxæ atque inſtabilis fratris beneuolentia, ac fidei, qui diu antea, multüͤmque infenſus ei fuerat, ſuam ſuormque ſalutem credere. Ex aduerſo autem, quemadmodum ſupra cap. 27. lacob Amendacio vindicatus eſt, cum eius tamen verba multo apertius menda- cium, quàm quæ ſunt in hoc loco, viderentur continere, ita videtur etiam
nunc à mendacio excuſari eum oportere. B. Auguſtinus ait in Quaſtio-
ne 106.in Geneſim, lacob cùm iſta dixit, cogitaſſe ire in terram Seit ad
fratrem ſuum Eſau, ſed poſtea mutaſſe ſententiam. Sic enim ſcribit: Quæ.
ritur, vtrum mendaciter promiſerit lacob fratri ſuo quòd venturus eſſet ad eum in Seir: hoc enim ſicut Scriptura deinde narrat, non fecit: ſed eq perrexit ex itinere, quò dirigebat ad ſuos. An fortè veraci animo promi- ſerat, ſed aliud poſtea cogitando delegit? Sic Auguſtinus.
Thoſtatus duas eiuſdé quæſtionis affert ſolutiones: quarum vnam ſib quorundam nomine memorat, ſed eadem eſt, atque ea quam tradit au- guſtinus. Ad alteram ſolutionem videtur ipſe propenſior„ quòd lacob mentitus fuerit: ſed quia mendacium fuit officioſum, fuiſſeveniale aclele peccatũ, à quo peccati genere non eſt neceſſe Patriarchas excuſare, ann ne ipſos quidem Apoſtolos vindicemus. Hæc autem ſunt verba Thoſk- ti: De lacob fortè meliùs dicetur, ipſum nunquam intendiſſe,& voluiſſe ire in terram Seir ad fratrem ſuum Eſau, ne tum quidem cũ id promiſtt. Quare mentitus eſt: fuit tamen mendacium officioſam, quod non eſt ne- gandum fuiſſe in Patriarchis. Quidam tamen aiunt, Iacob cùm iſta verba dixit, non eſſe mentitum, quia tunc intendebat ire, ſed poſtea meliori con ſilio capto, quòd ſibi talem profectionem periculoſam fore proſpexit mutaſſe ſententiam: Falſum itaque dixit, ſed non eſt mentitus. Btafferũt exemplum de B. Paulo, qui promiſit ſe iturum in Hiſpaniam, vt ſeribit ipſe ad Romanos 1 5. poſtea tamen non iuit, Deo propoſitum eius,& vo- luntatem impediente. Ego iſtam opinionem quantum ad Iacob non im- probo; quantum verò ad Paulum, quod non iuerit in Hiſpaniam, falſam puto. Nam licet id aſſerat Gratianus, vt patet in decretis xxij. Quæſt.:. cap. Beatus. Maiorestamen noſtri Chronographi,& Hiſtorici, oppoſitum
tenent, quibus magis quàm Gratiano credendum eſt. Hoc enim tradit lſ
Apoſtolum
Paulum iuiſſe Verùm enimuerò, quod ſentit Thoſtatus de itione B. Pauli in Hiſpa-
in Hiſpaniam tradiderunt Hippolytus. Athanaſtus. Cyrillus E piphan' Chryſoſt Hi eron) Theodore Gregorius Sophron.
dorus,& Lucas Tudenſis in Chronicis& loannes Egidij Zamorenſis in libro de laudibus Hiſpaniæ. Sic Thoſtatus.
niam,& verum eſt,& potuiſſet ab ipſo plurium mulro,& nobiliorũ Scri- prorum auctoritate confirmari: hoc nempe ſcriptis prodiderunt, Hippo- lytus in libro de Septuaginta duobus Diſcipulis: Athanaſius ad Dracon. tium: Cyrillus Hieroſolymirtanus Catecheſi xvij. Epiphanius in Hæreſi 27. Chryſoſtomus hom, 77. in Matthæum,& de laudibus Pauli homil. 7.& in Præfatione in Epiſtolam Pauli ad Hebræos S. Hieronymus in ca. xj. Iſaiæ:& in caput 5. Amos,& in epiſt. 28. Theodoretus in cap vltimo
Epiſt. 2. ad Timotheum, Et in pfalmum 816.& in caput primũ epiſtolæ
ad Philippenſes. Sophronius præterea Epiſcopus Hieroſolymitanus in
3. Mora
ſermone de die Natali Apoſtolorum Petri,& Pauli:&§. Gregorius lib.

em 3 8 . Wmen zet Mäderenur cen Portere R 1p- niud 2 1 dirt COgral. un Ralle al 8 wmtentam 0 4 8
„.1 4 1 ſed
4 905. An ford b 9 8— d Ki. n ic Auen 2
P* L 90 attert! ur. 1 woluuot 22—
4 deadem eſt.„ K
elle Pan d: adc * e auden m au d
r Llum nunquam ae. 1 1 Elau, ne tum d du tin
dacium ofdcic aera Im tamen uund en 1 41
untendebatite. dau
— 1 tle kutum m non iuit, Deo pr A 3
4 Rmonem quaned e.
4 4 o A o 4 G H 0 4 4 1 1
„ —
dn 7 arI T
Kecn 92 weut uel- nhrum A cel 3 h 1 8 1 Mocxos A 41 „ 3 7— aan o. 205. TNxocc L„ 4
4 m 4 1„lle 10. An 84 4
4.. 899 M Nmalur de
GENESIS CAbPD. XXXIII. 775 3. Moralium cap. 22. vt omittam Iſidorum, Bedam, Metaphraſtem,& b omnia Martyrologia. quanquam iſtis contraria ſenſiſſe videntur duo Seleſcus ſummi Ponrifices, Gelaſius, vt refertur in decretis xxij. Quæſt. 2. cap. Bea 12 Se e tus. Gelaſium ſequitur S. Thomas in cap. 5-epiſt. ad Romanos,& Inno- BZaronius I. entius primus ad Decentium. Sed iſtorum Pontificum verba, quam ad Tomo Anna- ſententiam interpretanda lint, ne tot, tantorũmꝗque patrum auctoritati 8 1e videantur aduerſari prudenter,& ſcitè docet illuſtriſſimus Baronius, hoc ,i at uns. pſo anno, quo hæc ſcribimus, ad Cardinalatus dignitatem, maiore ſuo bν Marty
8 Ldie 22. merito quàm gaudio, ſublatus. zee 3 5
VERSV 18. Tranſiuit lacob in Salem, vrbem Sichimorum, quæ eſt in terra Chanaan.
— 8 bis cr GQuaſtio An WTVoNITAH vox Salem poteſt eſſe nomen proprium vrbis, cu- aalem hoclo-
fœmur lacob ibi conualuerit,& ſanatum ſit, propterea eandẽ ciuitatem, curati atque perfecti vocabulum conſecutam. Sic Hieronymus. Verum germanam eius ſententiam, quam prodidit ipſe, cùm ſuper iſta vrbe Sa- lem ſeriò, ac preſſè diſſeruit, infrà oſtendemus.
8 Hebræi, atque huius ſeculi Hebraizantes, negant vocem Salẽ hoc lo co eſſe nomen propriũ vrbis, ſed arbirrãrur eile nomen appellatiuum, ſi- gnificans ſaluum, incolumẽ, perfectum:& ideo ſic vertendũ fuiſſe: Veni
J 2

—
— 4 2 —ͤͤͤͤſͤͤſͤͤſſſö
356 BcCOM ME NT. 1N
Caietanus. Iacob ſaluus, ſiue integer in Sichem. Audi Caietanum hoc loco: Ambigui⸗ tas, inquit, vndique conſurgit, rum ex æquiuocatione vocis Salem, quæ interdum eſt nomẽ proprium vrbis,& interdum eſt nomen appellariuũ, ſignificans integrum, ſiue cõpletum: tum ex defectu præpoſitionis, cm nulla ſit hoc loco antecedens vocem Salem, vel ciuitatem. Subiunctata- men manſio Iacob ante ciuitatem, teſtatur quòd Salem hoc loco eſt no- men appellatiuum, ſignificans integrum. Narratur enim, quòd cum man ſſſet Iacob in Socoth aliquandiu, nempè ſecundum Hebræos, per annũ X& dimidium, venit inde incolumis quoad coxam, propter quam claudi- cabat,& quantum ad omnem familiam& ſubſtantiã ſuam: venit, inqui- in vrbem Sichem, quæ eſt in terra Chanaan: Nam Socoth nõ eſt in terra Chanaam, ſed vltra Iordanem, verlus montẽ Galaad. ſic Caietanus. Nec Olaſter. diſſimilia horum ſcribit Oleaſter ſuper hoc loco Geneſis: Sic enim legit hunc locum, Venit Iacob integer in ciuitatem ichem. Et ſubdit, Signiſica- tur iſtis verbis, veniſſe eum cum omnibus, quæ ſua erant,& ſine alicnius rei defectu. Vox autem, Salem, non ſignificat pacificum eſſe, vt mufti tam ex noſtris, quàm ex Hebræis arbitrantur, ſed integrum eſſe,& cui nihil deſit. Quare quod noſtri interpretantur: Eſt ne pax? tu verte: Et ne integritas?& ſic alias ſimiles locutiones: ad quod probandum vale hic locus, vbi Salem non ſignificat pacem, ſed integritatem. Scio quoſdã voluiſſe vocem Salem hic eſſe nomen proprium vrbis, de qua dictüeſt ſuprà Gen. 4; Sed iſtorum ego ſententiã non approbo. Hæc Oleaſter. Thoſtatut. Thoſtatus, quãuis opinionis iſtorum nõ eſſet inſcius, vt quam ipſe hoc loco indicauit, aſſentiri tamen maluit B. Hieronymo, qui nomen Salem hoc loco pro nomine proprio vrbis poſuit. Scribit autẽ ille ad hunc mo- dum: Quidam ex noſtris Doctoribus volunt, iſtam vrbem Salem, eſſe ei, S. Hieron. quæ Ioan. 3. vocatur Salim, in qua Ioannes baptizabat in Iordane, vt ſcri- 4. ptum eſt Ioan. 3, At iſta Salem vel eſt vrbs Sichem, vel iuxta eam: quare diſtat à Iordane. Nec poteſt dici iſtam Salem eſſe eam, quæ dicta eſt Hie ruſalem. Siquidem hæc erat ad partem Occidentalem terræ promifſio- nis, illa verò ad partem Orientalẽ:& inter iſtas erat diſtantia triginta mil. le paſſuũ. Putant auté Hebræi iſtud nomen Satem, nõ eſſe hic proprium nomen ciuitatis, ſed eſſe nomen cõmune ſignificans Pacẽ;vt ſit hæc ſen- tentia: Venit Iacob in pace Sichem, id eſt nullosin itinere, affectus detrimè to. Verùm quãuis hoc non ſit improbabile, potius tamen credendumeſt B. Hieronymo quàm Iudæis, quippe qui totam illam regionẽ omniaquè loca eius, quæ in ſacris libris memorantur, adhibitis Bebræorum peritil ſimis, peragrauit, atque obſeruauit diligẽtiſſimè, vt ſcriptum ipſe reliquit in Prologo librorũ Pa ralipomenôn. Mihi quidẽ videtur iſta ciuitas Salé, eſſe eadem ipſa, quæ appellata eſt Sichem, vt illa vrbs fuerit binomia, ſi- cut etiã Bethel dicta eſt Luza,& Segor appellata eſt Bala. Hæc Thoſtatus. Ceterum nomẽ Salem in hoc loco debere aceipi pro nomine proprio w vrbis non ſolum B. Hieronymus indicauit in trãſlatione huius loci Gene ſis, ſecurus nimirum lxx. Interpretes, vermetiam,& multo quidem aper-
tiùs id oſtendit in Epiſt. 1 26. quam ſcripſit ad Euagriũ, vbiad hũc nee ſcribit:
Losus Joan,
p=

nhelc a mklehran 4* Aad 4 39
4 M ⁴ 4 † * 4 dla lwamee manaan. — Soconhuit a mont X3(.. d le(in
erdocl e encb: eanuiaten e n. Rhh
1
* 5 I Vb 1 etant& m
*— 9 p 4* en d eaneum ele 1
1
*. 1 mregrum 4 1 4
iPfetang— kw zerine cutiones ☛ d prodan
pacem, 19 t i grten ptog t aunds, ceg arem nd odoa nnõ R eſcimnm Hih no, qumm
it. 4 † ant leat
nt urbem äh loanpesh baiplakt eleſturbs TrAyudins dam§alet Pr emgerd 4= len un — aitrar wen 1 E bhekeb nune lig 7„Dachitt
44
dae Drohabile, Erätmehü 4 auttotat 1 rregob
X
etllt E frfun
hou E: ernrikte
125 fverth
chem ux
b 1 Bal
8 A 4„
21 nde b
mec
4 m 81„ bial V
Sh ero nserit
ſeribit: Salem, non vt loſephus,& noſtri omnes arbitrantur, eſt Hieruſa- lem, nomen ex Græco,& Hebraico compoſitum: quod abſurdum eſſè, peregrinæ linguæ mixtura demonſtrat. Sed eſt Salem oppiduũ, iuxta Scy- thopolim, quod vſque hodie appellatur Salem;& oſtenditur ibi palatium Melchiſedech, ea magitudine ruinarum antiqui operis oſtendens magni- ficentiam. De quo Geneſ. 3 3. ſcriptum eſt, Tranſiuit Iacob in Salem cillita- 4„ 27„ 2 1 tem regionis Sichem, quæ eſt in terra Chanaan, de quo etiam legitur in Euan-
gelio Ioan. 3. Erat Toaunes baptixans in Aenon iuxta Salim, quia acuæ erat
multa ibi. Nec refert vtrum dicatur Salem, vel Salim, cùm vocalibus in medio litteris perrarò vtantur Hebræi,& pro voluntate lectorum, atque varietate tegionum, cadem verba diuerſis ſonis atque accentibus profe- rantur. Sic Hieronymus: Super illis autem verbis, Quæ eſt in terra Chanad: Sciendum eſt, terram Chanaan, ſi propriè accipiatur, fuiſſe tantum eam, quæ erat eitra Iordanem ad Orientem, vt patet Num. 34. vbi ponuntur termini terræ promiſſionis, quæ non tranſiuit Iordanem, vt eſt in cap. 3.
Deuter. Verùm amplè terram Chanaan accipiendo, vbicumque videli- cet habitabant Chananæi, nonnulla regio trans Iordanem ad Orientem dicebatur terra Chanaan, nimirum illa, quam tenuerunt duo illi Reges, Og,& Seon, qui erant Amorrhai, ac proinde etiam Chananæi.
Emitque partem agri, in quo fixerat tabernacula, à filijs He- Vnns.
4 1..*. mor patris Sichem centum agnis.
11 SMKRiuys lacob Sandtorum Patriarcharum legitur emiſſe
partem terræ in regione Chanaan, in vſum habitarionis,& in aſtum animalium: Abraham namque, licèt emiſſe agrum cum duplici ſpelunca dictum ſit ſuprà Geneſ. 2 3. non tamen ad habitandum, ſed in vſum ſepulturæ. Nec verò quia perexi guum vide- tur fuiſſe pretium centum agnorum, exiſtimare conuenit paruum fuiſſe agrum illum: amplo namque loco indigebat lIacob ob amplitudinem fa- miliæ,& copiam animalium quæ habebat. Sed id temporis, cùm terra nõ multum eſſet habitata,& frequentata hominibus, multum terræ paruo vendebatur. Illud, àfli Hemor patris Sichem, dupliciter intelligi poteſt: Aut enim filij Hemor erant fratres Sichem, ſed quia hic erat primogeni- tus,& princeps ciuitatis, idcirco propriè appellatur Hemor, pater Sichem: & quoniam ager poſſidebatur ab alijs filijs Hemor, propterea dicitur em- ptus ab illis: vel filij Hemor, vocarur populus ei ſubditus, priſco videli- cet more, quo reges, principes,& domini, appellabantur patres; ſubditi au- tem,& famnli, dicebantur filij. Legimus enim in lib. 4. Reg. cap. 5. ſeruos Naaman, principis militiæ regis Syriæ, appellaſſe dominum ſuum, nomi- ne patris.
12 1
nem. Etenim pro voce illa, agnis, Hebraicè eſt Cheſira, quam vocem He* h,—— 2 bræi,& Hebraizantes contendunt ſignificare hoc loco, non agnos, ſed ge-
77 3
Tẽpore S. HFie non vtebantur Hebras oca- libus litteris. Terram Cha- naan duplici- ker C2.
Cæterum verba illa, centum ag nis, litigioſam hoc loco habent quæſtio- 2uaßt. ußen vpoce Heèbræa
Cheſita.

COMMENT. 1IN
358 nus quoddã monetæ, ac pecuniæ,& jdeo vertendũ fuiſſe centam nũmis, ſet vel denarijs, vel obolis: Sic Caietanus,& alij. Sed nemo quiſquam ere- be ctiori ſupercilio ac ſeueriori cenſura Latinam lectionem huius loci im- tem Eugubin in⸗ probat ac damnat, quàm Eugubinus. Audiat lector eius verba ſuper hoe c ſolentia. loco: Non centum agnis, inquit, ſed centum denarijs, aut obolis verten- in dum fuit. Sed noſter Hierony. ex lect. 70. hauſit errorem: quæ vt nunc, ſt ſi enim reddiderunt ³*κακα⁹ι⁴e b⁸ταεμνιν„ id eſt, 1
ita tẽpore ipſius corrupta erac: ip centum agnis: quanquam puto non ſic vertiſſe Septuaginta, ſed arν pro
24⁶ι, id eſt, centum mnis, ponendo mnas pro quolibet numiſmate, ſiue pro eo numo, cuius hic fit mentio. Verum poſtea, vel incuria librariori, vel iniuria temporum, pro ενιν poſitum eſſe 2νν˖ Hoc mendum, iam pri- dem inolitum ſecutus eſt Hieronymus, in voce præ ſertim amdigua. Emendanda igitur noſtra editio hoc loco eſt, vt pro agnis legatur numß. Sic enim interpretandum ece hic vocabulum Hebræum cenſent doct- res Hebræorum atque huic ſententiæ fidem facit auctoritas B. Stephani, qui Actorum 7. ait, iſtum agrum eſſe emptum pretio argenti. Sickug- binus. At enimuerò,& Paraphraſis Chaldaica,& Septuaginta,& Pagnina,1 ſimiliter verterunt, atque Latinus Interpres:& Iob vltimo capite eandem vocem, que ibi eſt, ꝗ vnuſquiſque dedit ei ouem, ſignificare, vt Latinus yer- L0b. Abrabd tit, ouem, affirmant Hebræorũ doctiſſimi Rabbi Abraham,& Aben Elaa. In extremis verbis libri Ioſue candem vocẽ tranſtulit Latinus Interptes
Rabbi Aben— Eſra. nouellas oues. Sed audi Oleaſtrum ſuper hoc loco Geneſis: Ignota eltiin- eſita. Probat autem Rabbi Achibac
Oleaſter. quit, propria ſignificatio nominis Ch
ſignificari ea voce numum, quoniam obſeruauit ipſe Arabes numum ſo-
care Cheſita. Ex quo cognoſce Lector, quemadmodum Iudæi ſignilica-
tiones nominum mendicent ab Arabibus. Mihi verò magis probatur,ſi-
gnificari ea voce agnam, aut pecudem: nam Iob 42. vbi ponitur iſta vox,
aptiuùs vertitur per ouem, quàm per numum: mor enim ſubditur bene-
dixiſſe Deum nouiſſimis Iob, magis quàm primis,& fuiſſe ei quatuorqde⸗
cim millia ouium. Quaſi oues illæ paucæ qaræ Iob ab amicis, propter Dei benedictionem, in tantum creucrint numerum: deinde quia tunc tem-
poris rarus erat numorum vſus. Concordat etiam Chaldæus Paraphraſte Lippoman. cum vulgato interprete in hac ſententia. Sic Oleaſter. Lippomanus in c⸗ tena ait, Hebræam vocem eſſe homony mam,& tam pecuniam, qulma- guam ſiue ouem ſignificare,& vtrà poti us ſignificatione in hoc loco e vox accipienda ſit, ipſorum eriam Hebræorum variare ſententias. Sed c-
. iectare ſe ait, fuiſſe genus ecuniæ, quod nomine agnæ, vel ouis aphe 4. retur: ſicut apud h Seeend decarius vocatur coruus. Argumentum porrò, quod putant nonnulli,& in primis Andreas Ma- 14 ſius in extrema verba libri loſue eſſe firmiſſimum ad probandum vocem Hebræam ſignificare hoc loco pecuniam, non agnam vel ouem, quòd b. Stephanus Actor. 7. dixerirt iſtum agrum emptum fuiſſe prexio argenit: hoc, inquam, argumentum leuiſſimum eſt, immò nibili: non enim ibilo-
cutus eſt B.Stephanus de emprione agri facta à Iacob, quæ narratui hoc

10 wiemck Shhee ue— hoc loco ell* an huben lc ecadalul A teuncn. tentir Hdem ucwiia melle emped, ero vx Chaldaica, 4 ½ Lugna us lnterptes: Iſltmog ne dedit el oue 2 licuenn dodiſſimi Ki R cbraban. andem vocẽ Ealt Lan rom ſapet hoſ«enx a Che ta. Di& eme ociam odieru W e Arbr cLecdoc, quen E'dumk b Andbibe. N Krt mß ecudem: mam d⁴ ndin
.“–“
₰ „*
mill
GENBSIS CA P. XXXIII. 359
loco, ſed de ea, quæ facta eſt ab Abraham,& commemorata fuit ſupraà Geneſ. 2 3.1d autem liquet, tum quia Stephanus factam eſſe dicit emptio- nem ab Abraham, non à lacob: tum quia factam ait in vſum ſepulturæ: Ia- cob autem non emit agrum ad vſum ſepulturæ, ſed ad habitationem,& in vſum prædij,& paſcuorum: quam etiam ob cauſam loan. 4. vocatur prædium lacob. Verùm ſuper iſto loco Stephani ampliſſimè diſſeruimus in Tertio Tomo noſtrorum Commentariorum in Geneſim ſuper ca. 23. in diſputatione 2.& numero 33& ſequent ibus. Sedenim quæſtio- nem affert, quod dixit infrà Gen. 48. lacob filio ſuo Ioſeph, ſe iſtum agrumtuliſſe de manu Amorrhæi in gladio,& arcu ſuo: verba eius ſunt hæc: Do tibi partem vmam ex- tra fratres tuos, quam tuli de manu Amorrhæi in gladio,& arcu meo. Sed iſtius quæſtio- nis tractatum& explicationem in eum vſque locum differamus.
X**
BENE

TRIGESIM V M SIVA RTT M G ENESI 5.
ARGVMENTVM.
Dina fllia Iacob, rapta,& vitiata eſtà Sichem principe Sichimitnum
quam ob cauſam filij lacob, Sichimitas dolo cirrumuentos interftur runt, vrbemque vatarunt(.
— GRESSA eſtautem Dina filia Liæ,vt wi⸗ deret mulieres regionis illius. Quam ci vidiſſet Sichẽ filius Hemor Heuæi, prin- cepsterræ illius, adamauit eam:& rapult, 2 G& dormiuit cum illa, vi opprimens viti- Dnem. Et conglutinata eſt anima eius cum XANn ca⸗, triſtémaue deliniuit blanditijs. Et pet⸗ 4 gens ad Hemor patrem ſuum. Accipe, inquit, mihi puellam 5hanc coniugem. Qud cùm audiſſet Iacob, abſentibus filio 6& in paſtu pecorum occupatis, ſiluit donec redirent. Egrel- ſo autem Hemor patrè Sichem, vt loqueretur ad Iacob, ec- ce filij eius veniebant de agro: auditõque quod acciderat,ila- ti ſunt valdè, eo quòd fœdam rem operatus eſſet in Iſracl,&
g violata fiha Iacob, rem illicitam perpetraſſet. Locutus eſt ita⸗ que Hemor ad eos: Sichẽ filij mei adhæſit anima
date
filiæ veſtra:
wrewer ereen de
4

MENTIN
2 6 8 4 Arie Ca “* M 1
Hachinaitas d Arnn
4 ““ 1 „ vor * 16 - 2 ll In nl
6ENEBIS CAPD. XXXIIII. date eam illi vxorem:& iungamus vieiſſim connubia: filias vo-? ſtras tradite nobis,& filias noſtras accipite. Et habitate nobiſ- 10 cum:terra in poteſtate veſtra eſt, exercete, negotiamini,& poſ- ſidete cam. Sed& Sichem ad patrẽ,& ad fratres eius ait:Inue- 11 12 niam gratiam corã vobis:& quæcũq; ſtatueritis, dabo: augete dotem,& munera poſtulate,& libenrer tribuã quod petieritis:
tapꝛùm date mihi puellam hanc vxorem. Reſponderut filij Ia- cob Sichẽ,& patri eius in dolo, ſæuientes ob ſtuprum ſororis: Non poſſumus facere quod petitis, nec dare ſororem noſtram 14 homini incircũciſo: quod illicitum,& nefarium eſt apud nos.
Sed in hoc valebimus fœderari, ſi volueritis eſſe ſimiles noſtri, 15 & circũcidatur in vobis omne maſculini ſexus tunc dabimus, 16 & accipiemus mutuò filias veſtras, ac noſtras:& habirabimus
3614
vobiſcu, erimuſq́; vnus populus: Si auté circuncdi noiueritis,
tollemus filiam noſtram,& recedemus. Placuit oblatio eorum 3 Hemor,& Sichẽ filio eius: nec diſtulit adoleſcens, quin ſtarim quod petebatur, expleret: amabat enim puellam valdè,& ipſe erat inclytus in omni domo patris ſui. Ingreſſiq́; portam vrbis, locuti ſunt ad populu: Viri iſti pacifici ſunt,& volunt habitare 2 nobiſcũ:negotientur in terra, vt exerccãt eam, quæ ſpatioſa,& lata cultoribus indiget: filias eorum accipiemus vxores,& no- ſtras illis dabimus. Vnum eſt, quo differtur tantum bonum: Si circuncidamus maſculos noſtros, ritum gentis imitantes. 22. Et ſubſtantia eorum,& pecora,& cuncta quæ poſſident, no- 23 ſtra erunt: tantùm in hoc acquieſcamus:& habitantes ſimul, vnum eficiemus populum. Aſſenſique ſunt omnes, circunci- 24 ſis cunctis maribus. Et ecce die tertio quando grauiſſimus 25 vulnerum dolor eſt: arreptis duo filij Iacob, Simeon,& Lceui fratres Dinæ, gladijs, ingreſſi ſunt vrbem confidenter: inter- fectiſque omnibus maſculis, Hemor& Sichem, pariter neca- ,6 uerunt, tollentes Dinam de domo Sichem ſororem ſuam. Quibus egreſſis, irruerunt ſuper oceiſos ceteri filij Iacobh:& 27 depopulati ſunt vrbem in vltionem ſtupri. Oues eorum,& 28 armenta& aſinos, cunctaque vaſtantes, quæ in domibus,&
in agris erant, paruulos quoque eorum,& vxores duxerunt ca- ptiuas. Quibus patratis audacter, lacob dixit ad Simeon: Tur- ²29 30
baſtis me, odioſum feciſtis me Chananæis& Pherezæis ha- bitatoribus terræ huius: nos pauci ſumus: illi congregati per-
Comm. in Gen. Tom. 4. ¹2

362 COMMEN T. 1N b cutient me,& delebor ego,& domus mea. Reſponderunt: 4 Nunquid vt ſcorto abuti debuère ſorore noſtra: 2 2 — ni pPRXEATIO. 1 7 Diſputatio Ie ☛☛ Vob in hoc cap. narraturid quo tempore accideri, an. 1 te her 2 Wre 2lia declarandi eſt hoc autem manifeſtum fietiſ ſen. 4 Dina, Gca Tam fuerit cuius ætatis tunc Dina fuerit,& item frum V
des Sichimi-
S eius Simeon-& Leui, qui tanquam printipes fauiendice-
tarum.—.. e ener— dem Sichimitarum bicmemorantur: ſimulque, quun Paly hiſtor re tempore id euenerit poſt reuerſionem lacob ex Me ſopotamia,& ime. fellitur-
ptam habitationem eius apud Sichimitas. Alexander Polyhuſtorapud Euſebium lib o.de Præparatione Euangelica cap. vltimoitria produtu preæſentem quæſtionem pertinentia. Primꝰ enim ait, Iacob poſtnan- ſonem ſuam ex Meſöpotamia, manſiſſe apud Hemor principem Suchi- mitarum, decem annis. Deinde facit Dinam fuiſſe io. annorun,& quatuor menſium cum rapta eſt,& vvolata à Sichem. Affnmut yua terea, Simeon fuiſſe tunc vnius,& viginii annorum, ſuperqut qus- muor menſium: Leui autem viginti annorum,& ſex menſium. àu. cttor iſte, proculdubio falſus eſtin ætate Dinæ: idque dupliciter oſtendi poteſt Tunc enim Dina per atatem iam nnbilis erat, vt quæ Sichem, in coniugem tantopere expetita,&x flagitata fuerit: atas autem decem annorum, præſertim in illo tempore, immatura erut, miniméqur do- nea coningio. Ad hoc, ſi raptus Dinæ contigit poſt decem aunds mn ſionis apud Hemor, vt iſte ait; cum anten manſiſſet Iacob Aiquandu in eo loco qui dictus eſt Socoth,&x& quidem ſccundum Hebræos, per annum& dimidium poſt reuerſionem ſuam ex Meſopotamia; hinc neceſurid efieretur, Dinam fniſſe natam in Socoth, non autem in AMHMeſopotamia; quod tamen apertiſimis verbis tradit Scriptura Genuſa. Pxrutilur pie Propius vero acceſiſe Videtur Caietanus, cuius ſententia, vt eum nio Caietam. Aiſtintè exponam, bipartita eſt. Primum enim ait, Dinam, dum Iauu vauerſus eſtex Meſopotamia in terrim(hanaam, Vix fuiſſe quadrien nem. Id verh argumentatur ille ad hunc modum:! acob manſit in Meſb⸗ potumia viginti annis, vt iIpſe dixit ſocero ſuo Laban Geneſ. Hu. Primil ſeptem annis, quibus ſeruiuit pro Rachel, non co enouit vxorem, fd ini- tio ſecundi feptennij capit cognoſcere vvores,* primum genuit ex Lid
Rlios. Demus, atin octauo anno genuiſſe Ruben,& nond Fimeon, G
2

do,K don tedutr 1
—
8PA
0.
„ Aeun 8
3 9 tem Mh 1 1A4 7 ho/ 4 16 MA K nunffehu
ctat-. tun 7 1* 17. 1
4 9 furn,e B, Ju.
7 rum py- 2 K tur. hui
V auem u vem lac— Aleſynm
Vmtas= xann ze Fanngeli= vlimyni Alna. Praf au maäit,lun manffſes denn mu
5 Ae rrnr
99 Schunita-
— 1 1 e facr I es fuſſena 7. 1%, Tlat pen hem. 4 3 b 1— 4 8 48, Ci uunn, *. 24 ns anzon ſexnn * 4 4 † 4 Iin atate II Anue Ah 1 en lam 1 e enct, if 1 4 1, G Krrd Kent aun myert, unt Xt ent mnn us Dne 5 X)oKdemma e f un ud ſet Ann 3, E aud H rundin . „e T aheh 07 A Q 4 NNh0 M „ Certh Fhh 1 1 SA7, N * Cp vr At Lyme
T Ca ℳ 4ℳ lum
n Nunyei
G ENESELS CAP. XXXIIII. docimo Leui,&o dndecimo! udam: hos enim quatuor continenti ſerie,
ac ſucceßsione genitos memorat Scriptura Gencſig. Hinc apparet, Simeo- Dn Friſe zenituns duodecimo anno anie aiſceſſum Iacob ex Meſopota- nem fui 6 Le nikll2 Alulb CG⸗ ℳ 4 C. k C C 4— .„; pyat wgitur Simenn duohetim annrus. 7 mia, Leul autens vndecimorerat 4* Siriet D Aaubdttimn annoTun.—¹ 6 vdeciwm, cumn Ituerfuu eſt lacub eax Meſdpotamis iuterram Cha. Leui vndecim cumn Teucrus Al Acos e*& Ma ſapotaiula Luterran ChA
ei rrp guatuor predicto. Mlios, Lia do, parerer idque naam. Poſt genitos Porro Gldlue“„ 2dcpus tempus non fu ſe paruumè ſed minimum, trium aus quatuor annuruin,
263
7127 5 e, 60 patet, quõd Lia putans ſe non amplius parituranm, Ae A4 in coniugium 1 5—„7,,. 3„ Lacob ancillam ſuam Zelpbam, Vt ex ea ſaltem filios ſufciperet Deinde ..„ 6/ 7 ⸗,— 2 2f tumen Lia genuit duos alios filios Machar 2 Zabulon:& denique eo hos, peperiſſe Aicitur Dinam. Dina igitur nata efl decimo ſeptimo annò .. A„„„] e„2 22 mauſions lacob in Meſopotamia. Si quidem Tacob octano anno, quam
2. 9„ 47 5 1, F1„ venerat in Meſopotamiam, cæpit generare:& octauo,nono, Aecimnd, G&
vndecimo genuit continenti ſucceßione quatuor filios ex Lia, Ruben, Si-
meõ, Leui, Iudam. Deinde non paruo tempore ceſſauità bariendo, ita v putaret ſe non amplius parituram, quod vtique tempus minus qudu quatuor vel trium annorum R nen potuit. Poſthæec deimo quintò anno
genuit Machar,& decimo ſecxto Zabulon. Et poſt hos, decimo cptimo anno Dinam. Quocirca expletis Viginti annus manſtonis Iacob, dum ex
Meſopotamia reuerſus ſtin terram Chanaam, Dina vix erut quadrien-
nu. Atque hæc priorèſt pars ſententiæ Caietani. b
poſkerioreiuſdem ſententiæ pars, hæc eſt. Quod narratur in hoc capite
de raptu Dinæiid contigiſſe multis annis poft reditum Iacob ex Meſopo- tamia,& vt minimum, decem iam exactis. Etenim Dina tunc erat nu bilis:quare minor decimo quarto anno eſſe non potuit: erat autem ferm quadriennis cum wenit ex Meſopotamia: Similiter Simeon,& Leui mi-
nores vigeſimo primo annd eſſe non poterant: quippe qui fuiſſe dicantur
primari effectores cædis Sichimitaru; minor verò ætas tanto facinori de- fignando, patrandoq; ſatis idonea minimi fuiſſet: atqui cum lacob redit ex Meſopotamia, Simeonem fuiſſe quodecim,& Leui vndecim auno-
rum ſupru oſtenſum eſt. Decem itaque annis poſt reditum Iacob ex Me-
ſoyotamia euenit quod narratur hoc ca pite. V. erba Caietani ſ fortè cupit ea Lectorcognoſcere, in Comment. eius ſuper verba illa huius capitis: Et ecee die tertio quãdo grauiſſimus vulnerũ dolor eſt,&c. verſ. 29. huiuſmodi ſunt Confer, prudens Lectoruépus natiuitatis Dinæ, E item Himeonis, ac Leni,cum tempore egreſſus Iacob ex Meſopotamia,& inue- nies, Dinam vix quatuor annoru, ad ſummi fuiſſe tunc, Simeéeoné autens, & Leui duodecim annorum. Nam Iacob, vt dixit ipſe ſocero ſuo Laban,
77 2

—
369 CO MMENT. IN vigimti anuis manſitin Me ſõpotamia quorurn primis ſeptem nullu ge- nuit filium. Sed eſto, quõd ſtatim octauo auno genuerit Ruben, nond gi- meon, decimo Leui; clarè patet, qubd neuter duodecim erat annoru tem- pore egreſſus ex Meſopotamia. Dina porro cum poſt ſex filios Liæ genin fuerit,& multum temporis interceſſerit inter quartum& quintum ſ hium Liæ, vſque adeo vt ipſa putares ſe non amplius parituram; ruti- nabile eſt, vt ipſa genita fuerit decimo, aut potius Vnlecimo anno àcon
nubio muatris, ac per hoc in egreſſu ex M. eſopotamia non erat quadyien
Auckoris opi-
nio.
Hebræorum Traditio.
nis. Multis igitur annis poſt reditum ex M eſöpotamia peractis, accidu quod memoratur in hoc capite. Et ad minus videtur. quõd anni fluxe. rintdecem: vt& Dina eſſet tunc nubilis,& Simeon, ac Leui ad bellun diſpoſiti eſſént. Sic Caietanus. Eæo ſententiam Caietani, quantum ad posteriorem hanc eins punm) non improbo: ſed quia ille dicit Dinam, in reditu Iacob ex Meſopuumu in Chananitidem fuiſſe trium aunorum, id quidem minimè probooa enim liquet ex ordine ac ſerie narrationis Moſaicæ, generationis fliu- rum Lacob, quæ ſupra in cap. 30. poſita eſt, Dinam fuiſſe geninun paub ante Ioſéph aut certè eodem fermè tempore. nam cum memoraſſet gen rationem Dinæ Moſes, mox ſubdidit, recordatum quoque Deum fuiſſe Rachelis,& aperuiſſe duluam eius,& peperiſſé filium, quem Vocauit Iofeph. Toſeph porrb natum eſſe ſex annb ante Aiſceſſum Iacob ex Meſo potamiq, cum ſit ex narratione Scripturæ manifestum, extra coutrouer ſiam eſt⸗quare Dina,cum Iacob diſceſtit ex Meſopotamia, miuimum ſex annorum erat. Nam quod argumentatur Caietanus, ténpus illud imer- pariendo⸗fuiſſe longum, idl eſt, vel quatuor, vel trium aunorumid credi tu neq; néceſſarium eſtenec probabile: ſatis enim eſt, fuiſſe tempus vniu anni Nam quia viderat Lian ſe prioribus quatuor annis genulſſe conti- nenti ſucteſcione quatuor filios; cum eo anno nullum filium conceyiſſer
putauit iam ſe factam eſtetamnec amplius parituram. Hanc opinionem
nostram adiuuat etiam Hebreorum Traditio, quæ legitur in Maiorito- rum Chronologia quam Vocant illi ſua lingua Seder Olam Rabba, cæ Latinò redditam, ſuperioribus annis edidit in publicum ſus Chri⸗
nologiæ adiunttam, egregins catholica doctrina, pietate vir Gene-
brardus. Tradunt enim Hebræi, omnes filios Iacob,& item filiam euui
Dinam, preter vnum Benjamin, eſſé generatos intra ſccundum ſeyien
um ſeruitutis Tacob,& ſex annls ante diſceſſum eius ex Meſoöpota
mia. Quin etiam tradunt, ſingulos ftliorum Tacob ſoptimeſtri d 4 4,
..„ jectum inter generationem Iudæ,& Iſachar, quo tempore ceſſauit Liad

ſenuerit pa. Juol„,— u 4 . decum en
„ /. Auumm. e mpI 3
. Nluf vum lenad u damn
7 X V umua ana Raumn ex e e n,. mer dot uman hed Etai m Dutnu, au Ac nubus
dis mean ala
5
*
uutum 4d ba nioren huun
Dion,&☛ tu. duuj el
„ K. 4 tuncrum&. ldemnium KTToA(ics, eun 2⁸ ¶Ea fuſ 9
1700 1 8
* 81
Nlum mem
dad, re& un qudiu-
1
a
1 4 L 4 07„
clus, e lum, a . 4 ſeſemlo 4 4(/⁴νl⁷ eKcripturs us fenlum anh A ſceites X△ Jatumunn eentatur unus,nftt Sutengnue
848
„
„ 146.
5 ve au0d de num ahhl IA 1 fuiſ 1 . ⸗* 41 4 A—² e M tn ——„ De en prwrh N erannn
1 an
n 1 Aam Plah. WIep erer h. AM
ver Snp KMImh 48 6 gff
9 1₰) 4 t duekhn
eu us W'eier
. 1 8 Aeln, 54 1u 74 ☛ 1 1 2
147 8 9 AMkA 1
. 771 9 Fuur 88
e,
n
„
M,
GE NESIS GA P. XXXIIII. 36; neratos eſſe. Sciat pretera Lector, Dinam, quo tempore Taptus eius con- tigit, grandiorem natu eſſe non potuiſſe decimoſexto anno. Supraà enim oſtenſum eſt Dinam e Adltdu eodem propemodun tempore, qud T9- ſe ph, aut certè paulo antè:at Toſeph aliquanto tempore poſt raptum Dina, & cedem Sichimutarum legitur infra cap⁊7 fuiſé ſexdecim annorum, cum venditus eſtà fratribus ſuis. Veriſimule igitur eſt, Dinam, cum eſt rapta, fuiſſé quindecim circiter annorum, vt tam matura Viro: G. 1 T. nea cuniugio ritꝰ iudicari potuerit. Simeon porrò: qui ſex annis natus fuerat ante Dinam, fuit id temporis, Vnius,& viginti annerum; Leui autem, viginti. Quare ubit animum meum vebementer mirari præfe rocem iſtorum animum, qui vixdum adoleſcentiam egreßi, tam atrox facinus,& animo conceperint,& audacißimè exequentes perfecerint Neatat vt indicemus, quanto tempore id contigerit poſt reditum Ia-
cob ex Meſopotamia,& incæptam eius habitationem apud Sichimitas.
Verum id paucis expediri poteſt. Si Dina fuit ſex annoruncum egreſſus ex Meſopotamia eſt Iacob,& quindecim annoruü, cum eſt rapta,& vio- lararapertè concluditur fuiſſe id geſtum nouem annis poſt reditum lacob ex Meſopotamia. Iacob autem ex Meſopotamia reuerſus, primum manſit in Socoth poſtea verb habitauit iuxta Salem vrbem Sichimorum, vt di- ctum eſt ſupra Geneſis. In Socoth porrò aliquandiu manſiſſe eum, non obſcurè ſigniſicat impoſitio eius nominis: Certꝰ ſecundum Hæbreos in
eee, 7 inn. 7 ſupradicia Chronologia, manſit ibi per vnum annum,& dimidium. Re-
liquum lgitur tempus, ex quo habitare cæpit apue Sichimitas, vſque ad raptum Dinæ,& cædem gichimitarum, fuiſſe apparet ſeptem annorum, & ſex menſium Verum de his ſatis:& nos aggrediamur ad explauan- dam historiam huius capitis planè tragicam. b
Egreſſa eſt autem Dina filia Liæ, vt videret mulieres illius Regionis,&c.
NpDICAr Moſes his verbis occaſionem raptus Dinæ,& cæ- dis Sichimitarũ: quòd Dina egreſſa paterno domicilio quod extra vrbem erat, viſum iuit ciuitatem,& mulieres eius regio- nis,& otiosè, curiosé que verſata in publico, multorum patuit oculis,& libidini, ingentiſque mali, quodmox& ipſi contigit,& plurimis aliis, ſatis magnam dedit occaſionem. O Dinalinquit Bernardus) quid ne- ceſſe eſt vt videas mulieres alienigenas: qua neceſſitate: qua vtilitate? an ſola curioſitate? quod ſi tu otiosè vides, ſed non otiosè videris. Tu curiose Ipectas, ſed curioſius ſpectaris. Quis crederet, tuno illam tuam curioſam 22 2
V E RS. I.
Bernardus in Tract. de Gra dihus Humi- itatis,& hr iio gradu ſuperbiæ, qus eſt curioſitas.

——— ——
ſͤ
EeAe 7 7 Ioſepbus.
kb. I. Ant.
Quidius,
Lequi ad cor.
COMMEN T. IN
366 otioſitatem, vel otioſam curioſitatem fore paulò pôſt non otioſam ſedti-
—...„ l 1... bi, tuis, hoſtibùſque tam pernicioſam? Sic Bernardus. Mulier igttur extra
baternam, vel mariti domum in publico vagabunda,& corpore, ocults,
animôque errabunda, quantum libi,& alijs ſepenumero accerſat,& alcil- cat mali, vel vnius huius Dinæ liquet exemplo. Salutare igitur eſt iludla- pientis documentum: Filia tib ſunt ſerua corpus illarum,& non oſtendas hi-
larem faciem tuam ad illas. Nempè nulla parentum in cuſtodiendo hlia- rum corpore. ac pudore, cura,& vigilantia ſatis magna cenſeri debet Præ. ſertim verò inter tot l' harao nes, Abimelechos, Sichemos, atque imter tot Theſeos, Parides,& laſones, quot in omni tempore& vbique tertarum reperiuntur, muliebris pulchritudinis,& pudicitiæ acerrimos explorato. res, inſidiatores, raptores, corruptorès. Cur autem eo potiſſimuùm tem. bore inceſſerit Dinam cupido videndi res vrbanas,& mulieres illiusn. gionis, cauſam aperuit Ioſephus, ſcribens, tune feſtum diem, magno illu regionis hominum conuentu, luxuùque celebratum fuiſſe apud Sichimi tas. Et cùm eſſet celebritas, inquit Ioſephus, apud Sichimitas, Dinammia Iacobi fllia venit in vrbem ad viſendum cultum mulierum illius ragpuii & paulo infra ait, filios lacob, Sichimitas in die feſto, voluptati,& con uiis deditos, facilè opprimere potuiſſe. Pro eo, quod nos legimus: Utuid- ret mulieres illius regionis, apud Septuaginta Græcè eſt*araννdei, id elt,n condiſceret. Sic enim Latinè reddit legit Auguſtinus quæſt. 140 in e⸗ neſim. Sed quid voluit Dina condiſcere: Ingenia videlicet,& mores,& ſtudia,& inſtituta,& victum,& habitum, atque cultum illarum mulee⸗ rum,& quemadmodum ſe in conſuetudinem,& amicitiam earumiul- nuare, ac penetrare poſſet.
Et conglutinata eſt anima eius cum ea, triſtémque deliniuit blanditijs. b
5... 7 ⸗ VIBVS planditiis? exaggerabat ille videlicet Hlagrantiſſimũer 8) ga puellam amorem(Gum: amor enim efficax illecebtas 4 amoris: ſimul& oſtentabat,& magnificabat ſuam nobilitatem
opulentiam,& potentiamzpromittebat, ſi ſua eſſet coniux, fore eam inſta⸗ reginæ; maximo in honore,& gloria. omniumque bonorum afHuentu- Deniq; tantum non aureos montes pollicebatur. Talibus nimirum blam- ditiis puellas ſtultè credulas, veſani,& fallaciòſi amatores permulcete,
are,& ad ſuæ libidinis aſſenſum trabere ſolent, Atque hoc etiam in lu
amatorijs documentis poſuit poëta ille, malæ artis peſſimus magi er, la- les enim eius feruntur illi verſus: Blanditias molles, aureſque iuuantia verba Aſfer,vt aduentu lata ſit illa tuo.. Cæterùm ſciat Lector pro illo, delininit hianditiis, ſic eſſe ad verbum Hebraicè, Locutus eſt ad cor puellæ. Loqui porrò ad cor cuiuſpiam, eſt lie
Iocus Iſa.& braiſmus non infrequens in Scriptura, ſi gnificans, blãdis& dulcibus vel-
12ſ2K. 724
... 1.„, do, bis conſolari quempiam, læta ei ac proſpera nunciando,& promittel 4
perv
. e
m, em eln d
en)

amla la az ſ id 1 N/. 1 Aataih 1 ke. r P 2 g 2 dr 3 ndl res udanz S dens, tunc ſet .* ch Ml wn — Ue celebrarug u m. 8 Bd 4 irla. m culum a Me llu A NA 3 mias in cheſc Fh . Pro co,quc Wem 5 42 a zer 1 . git Augutt M 4 1 cetei Ingeua ld Kque elk
nima eiuscum u k 11411 111 M
5 5 AA nee
3.* 1 R;- 3 6 1 10
48 r „ 4 4 b 4 “ 6„ — 1 1¹ “—
A
1&4 4 1 ¹ ¹„d 4 1nW * “ 4 6
u . h * 4— 4 2 . al
”
1
2 4 ne
„ 1
y
* 4— 4* 4 4 4A aunt!
4 1,
439 ſt
2ℳ9
1 An
T
le meus, Aicit Domi
hunc locum S. Aug
gerent,& voluntatem puell rer allicerent. Tropologicum hiſtoriæ
GENESI S CA P. XXXIIII. mque mœrorem ac metum ei adimendo. Ad hanc nempe ſenten- tiam, intelligendum eſt illud llaiæ cap. 40. Conſolamini, oanſolamini popu- ꝛus, oquimini ad cor Hieruſalem. Id eſt,! b ei nunciando, mœrorem,& dolorem eius in gaudium,& læritiam con- uertite. Simile illud etiam eſt apud Hoſeam cap. 2. Lattabo eam,& ducam eam in ſolitadinem,& loquar ad cor eius Hebraicæ huius lectionis affine eſt, quod ſeptuaginta Interpretes, prædictum exprimentes Hebraiſmum, hoc 100 poluerunt: Sic enim habent Græc: EAA*⁴αν d ν ́exsxæy TI⸗ AA ενε adr, id autem eſt: Locutus eſt ſecundùm ſenſum virginis ipſi: Sic enim La- uſtinus Quæſt. 103. in Geneſim. Senſus ve-
ctus Gregorius. Fr*
367
xæta, ac proſpera
réè iſtius lectionis, hic eſt, Ea locutus puelle eſt, quæ delectabilia,& iucun- da ei acciderent, animumque eius, atque intimos ſenſus permulcerent: & mœrorem, dolorèmque ex accepta iniuria,& dedecore penitus abſter- æ.ad oupiditatem coniugij Sichem vehemen-
huius tractatum breuem, pulchrumque fecit ius in Tertia parte paſtoralis curę,& in Admonitione trigeſima, hune in modum ſcribens: PDlerumque hoſtis callidus, mentem quam pec- upplaetat, cùm de ruina ſua afflictam reſpicit, ſecuritatis peſtiferæ blapdirtis ſeducit. Quod figuratè exprimitur, cùm factum Dinæ memo- ratur. Scriptum quippe eſt: Egreſſa eſt Dina vt videret mulieres regionis il- lius:quam oum vidiſſet Sichem filius Hemor Heuai, princeps terræ illius, adamauit,& Tapuit, dormiuit cum illa, vi opprimens virg imnem,& congluti- nata eſt anima eius cum ea, triſtemque blanditiis delininit. Dina quippe vt mulieres videat extraneæ regionis, egreditur; quando vnaquæque mens, ſua ſtudia negligens, actiones alienas curans extra habitum, atque extra ordinem proprium vagatur. Quam Sichem princeps terræ illius oppri- mit:quia videlicet inuentam in curis exterioribus diabolus corrumpit. Et conglutinata eſt anima eius cum ea: quia vnitam ſibi per iniquitatem reſpi- cit. Et quia cum mens à culpa reſipiſcit, ad ſe ducitur, atque admiſſum fle- re conatur; corruptor autem ſpes,& ſecuritates vacuas ante oculos reuo- cat, quatenus vrilitatem triſtitiæ ſubtrahat, rectè illic ſubiungitur: Triſtém- eblanditiis deliniuit. Modò enim aliorum facta grauiora, modò nihil eſſe quod perpetratum eſt, modò miſercordem Deum loquitur, modò dhuc tempus ſuͤbſequens ad pæœnitentiam pollicetur. Vt dum per hæc, decepta mens ducitur, ab intentione pœnitentiæ ſuſ- pendatur, quatenus tunc bona nulla percipiat, quam nunc mala non contriſtant;& tunc pleniùs ob- ruatur ſuppliciis, quæ nunc etiam gau- det in delictis. Hæc San-
Augete
Tropologiea expoſttio San: 614 Gregorij.
Geneſ 4.

368 COMME N T. LN poſtulate,& libenter tribuam quod mihi puellam hanc vxorem.
ferret: Sicut Iacob, qui pauper er eius ſeptennem ſeruitutem. Poreſt igitur chem: Augete dotem, de vtra dote ſit ſocutus, muliebrine, an virili. Etyri. mori quidem ſpocie, videtur locutus de virili, id eſt, de eo quod vir, inſtar dotis, dare ſolebat parentibus vxoris, quæ propriè appellantur dona,& munera;nonnunquam tamen improprie vocantur usmine dotis;in prino autem libro Regum cap. 18. nominamur ſponſalia. Quare, quod hicyro. ximè ſubditur;, Et munera poſtulate, viderur expoſirio prioris illiusdici Augete dotem: Veruntamen probabilius fortaſfe dictu fuerit, ſi dicaruus, Sichem eſſe locutum de muliebri dote, quam Dina; ſi vonumrate paren. tum ei nupſiſſet, afferre ipſi debuiſſet. Signifeat igitur Sichem iſtvet. bis, ſe non modò velle accipere Dinam prorfus indotatà à parentibus, ſed inſuper velle dotem ei dare, quæ propria ipfius eſſet,& hanc, quantum- libet ipſi poſtulaſſent. Quinetiam, ptæter iſtam dotem, daturum ſe mune- ra parentibus„& cognatis eius, vt mos erat tunc facere viros, cùtn duce- rent vxores. Nimirum quia Sichem inſigni affecerat iniuria& dedecote tum puellam, tum parentes,& fratres eius, per vim rapiendo,& vitiando ingenuam& nobilem virginemidcirco voluit iſta ratione talem iniuriam campenſare, damnumque famæ reſatcire. Certè poſtea per legem Moſai- cam in populo Hebræo inſtiturum& præceptum fuit, vt ſi quis puellam ſeduxiſſet,& pudicitiam eius violaſſet; daret ei dotem,& vxorem duce- ret; quòd ſi pater virginis dare eam nollet vxoremznihilominus tamen ile dotem puellæ daret; quantum nupturæ virgines accipere conſueuerant. Verba Scripturæ ſuper iſta re in 2 2. ca Exodi hæc ſunt: gi ſeduxerit qui dirginem necdum des ponſatam, domieritque cum ea: dotabit eam,& halebin eam vxorem. Si pater virginis dare noluerit: reddet pecuniam in xta molum dotis ‚quam virgines acoipere conſueuerunt. Veriſimile itaque eſt,& voc ipſum ante legem Moſis, fuiſſe in more& inſtituto apud illas gentes:
Vuns. T Reſponderunt᷑ fllij lacob Sichem,& patri eius in dolo, ERS. 13.. 1 3 ſæuientes ob ſtuprum ſororis.
ebræi. Aiunt enim 9
G V VSANTVR hoc loco, vt ſæpe alias, H*
fii 1a0h ſ iſtum dolum, quo vfi ſunr filij Iacob, non fuiſſe impro- 1½„“—..
4 bum& culpabilem, ſed honeſtum ac laudabilem. VO
— er ſacramentum
luerunt illi videlicet iſta ratione, Sichimitas p Circum ircun

2 de Wnzdek 2 1 0 P pehge 4 „ N 2 d
4⸗ A „ Aahlh —*
eim
„ ite, Vderut expold, 4.„ Adillus ſoruſſe a 1 **
— 4 * Quumm U 119 .. 8 1 ller. Signider a „— cortw wod 4 * K 9 4 phwe 1 8 [ A „ 1 A IA 1 Rhd MN Aen Lcen 1 . ratrescids, pelun 1* 4 1 Kirco voluka o 2 1 ¹ 1 4 44 1 C(enc 4 8 4 7 M 4 4 1 ſiet, dateteicod
„ 1 * A 2* 4 “ 9* 1 7 1 4 1 h 31 4* 1 * 1„ M 4 42 3 vrid d* 1 8 2cſ3 3 4 e 4 Kintttac . * 3 4 ¹ G 1* A 5 40 84 4 8 4 1 A 4 9 7 1 3 0 49½ 4 d. ' 4 4 * re e” 1 1 Pn 1 “ 1 4 1 8“ f 4* 1
1I tem
GENESIS GAbP.- XXXIIII. 369 Circũciſionis, ab impia ſuperſtitione Idololatriæ, ad vni' veri Pei cul- tum,& religionem traducere. Cur igitur poſtea Sichimitasinterfece runt? Quia, inquiunt, Hemor,& Sichem fregerunt pactum, quod per- cuſſum crat cum Hebræis, habentes in animo ſpoliare Hebræos omni- bus ſuis bonis. Hoc enim afffrmatè dixerunt populo Sichimitarum illis verbis, quæ paulò infrà memorantur: abitantia eorum.& pecoν, cun- cta quæ poſſident nostra erunt. T am perfidioſam itaque p acti violationem, vlciſcendam eſſe cenſuerunt filij lacob,& occupandum ſcelus, quod alli iam animo deſignauerant. Sic Hebræi. Sed nugæ ſunt iſta,& friuola commenta, quæ Scriptura in hoc ipſo loco apertè contutat. Ait enim, filios Iacob per dolum feciſſe pactum cum Sichimitis, Sæuientes, in- quit, o⁰ ſtuprum ſororis. Non igitur zelo ſalutis Sichimitarum,& con- uertendi eos ad cultum veri Dei, verba illa dixerunt; ſed quòd indi- gniſſimum facinus videretur illis, nec ſinevltione prætermittendum, quod fecerat sichem tanto cum dedecore ſororis,& totius familiæ. Quo igitur facilius vltionem exequi poſſent, dolum iſtum de neceſſi- tate Circumciſionis prius inuicem, communicato conſilio, machinati funt. Non enim putandum eſt, ſtatim reſpondiſſe cos petitioni Siché: quomodo enim poterat idem ipſum conſilium fubitò venire omnibus
in mentem Sed ſumpto aliquanto ad deliberandum tempore, inter ſe conſultantes concorditer in illum dolum conſenſerunt. Deinde cum Iacob increparet filios ſuos de cæde Sichimitarũ, illi ad excus ãdũ illud facinus non ſunt cauſati violationem pacti,& perfidiam Hemor, ac Si- chẽ; ſed iniuriam,& dedecus ſororis, qua tanquam ſcorto abuſi fuerãt. Falſum præterea eſt quod aiunt Hebræi, Hemor& Sichem dixiſſe populo Sichimitarum, promiſiſſe Hebræos,& pactos eſſe, ſi fieret illud coniugium, tradituros ſe bona omnia ſua Sichimitis. Namque in his verbis, quæ dixiſſe eos refert Scriptura, nihil tale eſt. Hæc enim fuèëre verba illorum: Substanria eorum,& pecora,& cuncta quæ poſſident, nostra runt. Quorum tamen verborum non eſt is ſenſus, quem fingunt He-
bræi, ſed germana eorum ſententia hæc eſt: Hebræorum bona, propter eorum negociaciones,& commercia,& commutationes rerum factas cum Sichimitis, communicatum iri cum ipſis,& fore ipſos eorum bo- norum participes,& quodammodo compotes,& quod ex diligentia,& induſtria,& peritia Hebræorum colentium terram illam deſertam,& incultam,& fertilem pecoris,& tritici,& vini, rerumque aliarum ſua cultura reddentium, plurimum emolumenti peruenturum ad Sichimi- tas. Quoniam igitur bona Hebræorum magno futura erant bono Si- chimitis, idcirco dixerunt illi, bona Hebræorum fore Sichimitarum. Ad hæc, licèt illi dixiſſent iſtud Sichimitis, nequaquam tamen eis per- ſuaſiſſent. quis enim induceret in animum credere, Hebræos ſuis febo- nis ſpoliaturos, eâque tradituros Sichimitis pro vnius mulieris coniu- gio? Quòd ſi cauſa mnterficiendi Sichimitas fuiſſet violatio illius pacti, lij Iacob duos illos tantùm pacti violatores, Sichem,& Hemor, inter- ſſent. Nam Sichimitas, qui talis in pacti violationem minimè con- aaa
7
7
tec!
ſe malum,&
culpandum c6 kra opinionem 7 7 Hebræorum.

379
COMME N.T. I N
ſenſerant, nulla ratio erat interficere. Exploſa igitur iſta opinione He- bræorum, proculdubio cenſendum eſt, dolũ quo filij Iacob locuti ſunt Sichimitis, fuiſſe malum, immò ſacrilegum, at que impium: quippe qui abuſi ſiat ſacramento circumciſionis, ad celandum dolum, ſcelülque patrandum.
2
VERsS. 14. Non poſſumus facere quod petitis, nec dare ſororem noſtram
Ftrum ante
legem Moſis,
llicitum æſſet
Hebrais inire 1
.— mat rimenlu
homini incircumciſo: hoc enim illicitum& nefarium eſt apud nos.
4 cõnubia facere cum hominibus incircumciſis. Id certè pu- tat Caietanus clarè iſtis verbis oſtendi. Exponẽs enim hac locum ita ſcribit: Hinc habetur, quòd decreta à Peo Abra-
cum incircum hæ circumciſione maſculorum, decretũ ſimul eſt, vt fœminæ ſeminis
ctſis. Caiet anus. eneſ 17.
Abrahæ non nuberent, niſi circumciſis. Hæc Caietanus. Verùm id́for-. taſſe poſſet non temerè in dubium vocari. Principio, ſupra in canIi. Geneſis, vbi primùum data eſt Abrahæ,& poſteris eius Lex Circumdi. ſionis,& quæ circa eam obſeruanda eſſent, diſtinctè& expreſſe præce- pta ſunt, nullum de tali prohibitione verbum ibi factum eſt. Deincde, iſti ſententiæ non pauca illorum Patriarcharum exempla videntur eſe contraria: quippe qui matrimonia contraxerunt cum gentibus incir. cumciſis. Immò verò ipſemet Abraham, qui primus legem iſtam acce- pit, auctor fuit coniugi] filij ſui Iſaac cum Rebecca, quæ erat de genete incircumciſorum hominum Gen. 24.& Iacob vxores duxit duas kllias Laban, hominis incircumciſi:& ludas vxorem accepit mulierem Cha⸗ nanæam, Gen. 38.& Ioſeph mulierem Aegyptiam Gen. 41.& Moles Madianitem atque Aethiopiſſam Exod. z.& Numerorũ 12. Sed enim forſitan quiſpiam diceret, fuiſſe tunc in iſta re apud Hebræos diuerlam rationem fœminarum, atque virorum: fuiſſe enim illicitum, fœminas Hebræas in matrimonium tradere viris incircumciſis: non ſimiliter au⸗ tem fuiſſe illicitum viros Hebræos coniugio iungere ſibi filias howinũ incircumciſorum: quod ſolum probatur ſupradictis exemplis. Verum ego rationem aliquam probabilẽ ſtiuſmodi diuerfitatis adhuc qναo. Illud creditu probabilius poſſet videri, filios lacob, non Bmpliciter locuros eſſe de ineundo coniugio cum incircũciſis, ſed præter hoc, ad⸗ unxiſſe, habitare ſimul cũ illis& fieri vnũ populũ cũ illis. Hac enim ia tione, per mutua cõiugia ſociari, miſcerique cũ incircũciſis, facilè credi-
derim fuiſſe illicitũ tüc ab Hebræis habitũ, nõ ex aliquo diuino præce-
pto expreſsè illis tradito, ſed ex Traditione Maiorũ ſuorũ, que velex in ſpiratione diuina, vel etiã ex reuelatione quapiã originèẽ habuerit. Et⸗ enim conſociatio,& coadunatio hominum in vnum populum reqvitit vnitatem legis,& religionis, quæ ſi diuerſa fuerit, malè coaleſcet popu- lus in vnum corpus, pacificè,& quietè viuens. Hebræi verò, etiam tunc temporis ſuas habebant peculiares cæremonias& leges,& inſtitvta,
P10
IDETVvRhis verbis ſigni ficari ‚fuiſſe interdictũ Hlebrais;

Kre.Eſa⸗——— 3.
im lcd 1 3 G E N E 8 I 8 C A D. KXXIIII. 371
4 2 ens Maioribus luis acceptos, in primis autem Sacra-
propriolque tjtusà MMiori hſa9 dcr dam diſcernchätur Hekreos etia
dis alen. m mentum Circumcifionis, quo tanquam inſigni quoc am diſcernebãtur e1e,e Mo- ca dn. ceteris gentibus,& in vnum Dei populum coadunabantur. Enimue-., dabauſſe
&. 3* 3.....— 5 7 ₰. 3
rò de ſaucto Patriarcha Abraham, dixit Deus Gen. vigeſimo ſexto fi- proprias quaſ-
ſaac: Eo quod Ahbrabam obedierit voci meæ,& cus tadierit præcepta, dam leges, G
e caremonias, legéſcque ſeruauerit. Hæc verò quæ cuft odi-,,
. 1 me i n If2ſAue
ſtodienda tradidit poſteris ſuis: id nãque factu D, ea tos,
lio eius 1 u⸗ 1 7 2 otna E ʒandate mea, uit Abraham, etiam cu
. 8— 3 1 4„ †. 4.—..— de rum eum prædixit ipſemet Deus,vt legitur Geneſis decimo octauo il- Lo t liter's,& * e. eenn hee os e dt guſtodidt ſcriptis min- lis verbis: Scio quia præceptu ruu ſit filiis ſuis,& domui ſu poſt ſe,vt cuftodian ma eeſ 207. ...„. me conſtgna- aidcui, ze viam Domini, faciant iudicium,& iuaſtstiam. 298. ½ nbominibas im ü 10 Verum non ſunt filentio prætereunda verba illa huius capitis in ver- mode flii 1— 6. 1„. 7—— 17 5— 1 4 7„* Sverbis oft Lil ſu 17. Si autem circumcidi nolueritis, tollemus filiam nostram,& recedemus. Iaob ſororem Boh.... 2— A f⸗[au6* ſuam Dinan aden 1dand Mirum enim valdè lectori videri poteſt, quomodo filij Iacob(quorum— Dima 4 N U Ir.. 11.*.— 8 3 613 4 3 49 01 AueTI5 4 Beu hæc ſuntv erba) appellent hoc loco Dinam filiam ſuam, cùm ea filia ei- hhen 4 àhml Je. 2; ham uaAn. u. iemn ſet patris eorum Iacob,& germana ſoror ipforum;& in hoc ipſo Capi
mcs.Hxc( G;.—. ollemus „ n te non ſemel nomine ſororis appelletur. Quid eſt igitur illud, 7⁰ nui.
de he 3 5 Biliam noſtramꝰ Poteſt id(qu 3tum ad Piaſem mihi ſh eruniehe Dorne⸗ ndt eſ.A al dis exponi. V el enim illud, filiam nostram idem ignificat: atq delfem äch f ann atris noſtri, ſiue vnicam filiam, quæ eſt in domo, d in familia noſtra. ne verdem t une Vel ſicut nomen patris& nomen fratris, ſecundm proprietatem 8 1 kamacharg So ſ vſum linguæ Hebrææ, latè patet,& ad alios quoque gradus 1fae onranel a angr nis applicatur, itidem nomen filij vel filiæ, etiam pro Jtareeue Srdre ham Jui Wrge præſertim ſi minor ætate ſit vſurpatur. Vel dednsnomeſ Poſßenn ccum Rch em ſit hic, pro puellæ,vt ſenſus ſit; Tollemus puellam noſtram. Des u ün 14, K lacod e am. enim filij, nonnunquam poni pro puerulo„non obſcure in at quos 1das vrorem ee Dl de Saule ſcriptum eſt in primo libro Regum cap. 13.Alius, in quir onuus m AcgypGh rn anni erat Saul, cum regnare cœpiſſet: id autem eſtzvt pler ique inter Pretan- Eo41. KN Kriu. tur, erat Saul cum regnare cœpit;, tanquam puer Ancren vnusann. un B n Atque hæc ſibi Lector habeat, quoad melius aliud repererit. 2:ie u FE' di ia. quando grauiſſimus vulnerum dolor,&c. VEgs. 25 a Et ecce die tertia, quando graui* ERS. 25- So en OsEpHuvsin primo libro Antiquitatum infideliter admo- Iaaphus an. ra e n dum hiſtoriam huius loci enarrat: quod feciſſe eum non ra- guuur inſide- En rd alibi, monui aliàs Lectorem. ld verò feciſſe eũ exiſtimo, lutatis, in re- er le S un vel obliuione,& incuriâ tunc legendi ſacras literas„Vel vt hes u ae 1m grauiora ſuæ gentis ſcelera,& errata ſilentio celaret Lectores Ethnicos rnü o- h fuorum Scriprorum: vel vr probabiliora illis,& plaufibiliora facerer, meci un9 quæ de ſua gente narrabat, additis de ſuo nõnullis. Atque id ſanã in hoc 2 i no loco videre eſt. Primò enim Ioſephus hiſtoriam hanc referens, diſſimu- ., lat dolum filiorum Iacob,& pactum perfidiosè factum abillis cum wan P Hemor,& Siche m,& perfidioſius violarum-nullum verbum aclsus de Circumciſione, quam exegerunt filij Iacob à Sichimitis, vt Dinam 1 8 Medc vxorem darent Sichem. Deinde ‚ rationem, qua factum eſt, vr filij 11. lacob, cùm pauci eſſent, tanta felicitate Sichimitarum populum cte ne Hll 4d a a4 2 ges crrii 1

—————— 8— 8öIEMEE——— 1——
—
dolorem, quo Sichimitæ præpediti,& quaſi vinculis quibuſdam con-
VERS. 25.
372 COMMENT. IN
trucidare potuerint, non refert ad recenris Circumciſionis vulnus,&
ſtricti, inuadentibus ſe filijs lacob repugnare non quiuerunt, ſicut tra- dit hoc loco ſacra Scriptura. At ille rationem eius rei confert in diem quendam feſtum, quem magno luxu in conuiuijs,& delicijs agitabant Sichimitæ, in quo tempore Sichimitas prorſus inopinantes, atque in- cautos,& inſuper vino, ſomnòôque captos,& grauatos, non fuerit diffi- cile à filijs Iacob,& ſeruis,& ſocijs eorum armatis, ſubita irruptione opprimi, atque interfici. Verba loſephi(vt quod diximus, planius co- gnoſcat Lectorhæc ſunt:& cùm eſſet celebritas apud Sichimitas, Di- na vnica lacobi filia venit in vrbem, ad viſendum cultum mulierum eius regionis: qua viſa Sichemus Hemoris regis filius, raptæ ſtuprum obtulit: Et correptus amore, patrem ſuum rogauit, vt puellam vxorem habere liceret. Ille morem ei gerens, venit ad Iacobum, rogans, yt flli ſuo Dinam in matrimonium collocaret. Iacobus verò, qui nequene- gare poterat propter maieſtatem rogantis, neque fas putabat alienige- næ filiam naptum tradere, deliberandi ſpatium popoſcit. Rex ſyeuas Iacobum aſſensurum, abijt. Ille verò indicata filijs iniuria ſoros,& Hemoris petitionse, juſſit eos conſultare, quid factos opus eſſet. Mach pars hærebat, incerti quid eſſet agendum., Simeon verò,& Leui yte;n puellæ fratres, tale conſilium inter ſę capiunt. Obſeruato feſto die, quo Sichimitæ voluptati,& conuiuijs operam dabant, inuaſis noctu cuſto- dibus, ſopitos contrucidant: atque ita facilè vrbe potiti, mares vniuer- ſos interimunt, vnà cum rege, ac filio, ſolis parcentes fœminis. Quofr- cinore citra conſenſum patris perpetrato, ſororem reducunt. Hæc lo. ſephus. Nimirum loſephus, filiorum Iacob, id eſt Principum ſuæ gen-
tis, inprobum dolum,& ſacrilegum obtentum, atque abuſum Circum
ciſionis,& perfidiam violati pacti,& ferinã rabiem, atque crudelitatẽ in tali, ac tanta cæde Sichimitarum, infamare apud Ethnicos noluit.
RpRIMA PISPVTATIO.
Quuie Ju phyſic 4,0 propria ratio,& cauſa, cur ˖jr qui cirvmcidebaniu, tertio die poſt factam circumciſionem granißimus Aolor accideret.
Super illis ipſis verbis,
die tertio, quo grauiſſimus vulnerum eſt dolor.
AKuiſſimo affecii ſint dolore, non id fuit extraorcinarinen 1 3)]. 4—.
397& alis inſolitum, quòdque caſu aliquo, vel ex ſingulari quapiam cauſa ipſis cõtigerit: ſed fuiſſe id ſolemne atque
—— 3..
———* ₰ 3 4.* 2 ᷣ* 4 1 t
= yſitatum in omnibus,qui circũcidebantur, ſatis incheen b verb:
..„. 2. 2 4* Q 3.12² e VOPSichimitæ tertio die, quàm circumciſi fueràt, gra

am 12 den 5operam dad 2 uſst 4—₰ lals! * 3 *, 3 5 4 aceV 4= tl m 3* 4 4 —* “ em ¾ Dan 11 TCeme 4 8 e Aem erpettuo, lorq ruem.
F- MNe pAmn “ 50 4 4 5 WAhll 1 ** A n 2 ol ¹ 4 . 5 5& *—*
3 wMaegezmare 1 Rame I.
jellde 65 1 1
4. ctue
4 4 21 9
4 10 8. rol- 13 Il 19
* ¹ ¹ 6
f 6 1
n
2119 61 PH. 4
4 4 ¹ qe0de o „ 1„.
N 1Tn ““ ab.
1 1 er Kowec
G ENESIS CA b. XXXIIII. 373 verba illa Scripturæ: Quando grauiſſimus vulnerum eſt dolor; quaf eo die ſemper circumciſionis vulnus grauiuùs doleret. Atque hoc verum eſſe, præter auctoritatem diuinæ Scripturæ,& quotidiana Hebræorum ex- perimenta, teſtantur etiam auctores Aethnici: in pramis verd medicorũ princeps Hippocrates id iplum affirmat, non ſanie propriè ac nomina
Hippocra.
tim de circumciſione, ſed in vniuerſum de mni genere vulnerũ, atque
vlcerum. Is enim in libello de fracturis àunc in modum ſcribit: Tertio, & quarto die omnia vulnera minime lunt exagitanda:& vt in lumma dicam, ſpecilli quoque omnes adaotiones vitãdæ ſunt, omniâque alia quibus vulnera irritantur. In tum enim, tertius& quartus dies in ple- riſque vulneribus exacerbauones parit„R& quæ in inflammationes& ſordes incitantur,& quæ-unque in febres tendunt. Vnde magni admo- dum momenti, ſi quod⸗liud, documentum hoc eſt: non enim pertine
ad vlcera tantùm, ſedad alios quoque morbos complures. Sic Hippo- crates: qui aperti⸗ verbir oſtendit, in omni genere vulnerum, atque vl- cerum, tertio,& quarto die grauiores fieri dolores ſolere. Atque eius rei cauſam ſgnificare viſus eſtillis verbis:(& quæ in inflammationes quæcunque in febres tendunt) nam quia inflam- & febres ‚ſolent tertio& quarto die vulneratis partibus ſuperuenire, idcirco dolor tunc maximè ingraueſcit. Etenim prima die, qua q eratus eſt, dolor tautum accidere ſolet ex ipſa carnis per vulnerationem diuiſione, dum actu vulneratur, aut cùm vul-
VI
8*-* 8. 3 0, „ uaeAiruPr 2 & lordes ibeltantur,&
nus iplum manu chirurgi tractatur; poſt curationem verò ſtatim con- quieſcit, cedante videlicet doloris cauſa. Cùm enim dolor ſit ſenſus rei
fin nõ accidit dolor cùm ſecta iã pars corporis eſt, ſed cũ actu ſecatur.
Verum curnõ ante tertium diem aut poſt eum diem, ſed ipſo potius
res alios morbos pertinere; quaſi cauſa eius rei communis ſit vulneri- bus& vlceribus cum alijs etiam morbis, qui pendent ex materia& hu-
morum agitatione,& fluxione. Hæc enim eſt natura humorum, qui cõ-
moti& exagitati morbos faciunt; habent enim certos& ſtatos circui- tus ſuos, vel quotidianos, veltertianos, vel quartanos: eo quòd ſunt in
corpore humano partes quædam paratæ recipere huiuſmodi fluxiones
humorum, aliæ veré eas mittere. Et præparatio quidem partium ad re- cipiendum, eſt debilitas earum,& dolor mittentium verò partium, eſt copia luccorum, aut vitioſa qualitas. Vulnerata ergo ſine vlcerata par- ticula parata eſt recipere; ſiquidem neceſſariò debilis eſt, nec doloris expers: niſi ergo corpus reliquum purgariſſimum eſſe contingat, nihil
deerit ad humorum influxus. Cuùm autem naturalis quidam ſit ordo in
humorum influxu, influet die ſecundo pituita, ſuccus nimirum mitis,& moderatus, miniméque Irritans:tertio die, bilis flaua, ſuccus acer, mor- aaa 3

374 COMMEN T. IN b dax,& impensè calidus;cum quo, propter dolorem quem infert,& ca- lorẽ, necefſariò concurrit fanguis, paritque febres. Quæ cuùm miteſcere intra diem vnum non poffint, ſed, cùm citiſſimè, intra viginti quatuor horas; necefſariò inci dunt in diem ſequentẽ, qui eſt quartus ab accepto vulnere. Hæc itaque ett auſa cur vulnerum dolores die tertio grauius acerbari ſolent. Quam etian ob cauſam Chirurgi, vt ſupradicis verbis monuit Hippocrates, non deber poſt primam, ſiue admotionẽ labiorĩũ vulneris, Hue conſuturam, fiue vt res exiget ‚vſque ad quartum diè vul. nera irrirare, neque aliter tägere, quànleuiter; quæ inflammationes ar. ceant admousdo. Verùm ſoper huiuſmoo diſputatione, quæ planè me.
paleſius. qica eſt, confulat Lector doctiſſimũ artis medicinæ Valeſium, ea de te
21.. 4 diſſerentẽ in 13. cap. ſuæ facræ philoſophiæ: e⸗ cuius pleniori tractata, pauca hæc delibata exponere hoc loco Lectori ognoſcenda,& conß⸗ deranda, nec fore iniucundum ipſi, nec alienũ init uto noſtro visueſt
ECVNDA DISPVTATIO.
An filij racob in tam atroci facienda cede Sichimi- tarum, peccauerint, necne.
Fuper Illis Verbu,
VERS. 26. Arreptis, duo filij Iacob, Simeon& Lcui, fratres Dinæ, gladiis
ingreſſi ſunt vrbem confidenter: interfectiſque omnibus maſculis Hemor& Sichem pariter necauerunt.
toribus ſacrarum litterarum, ſuper iſtare vtramqu
DA chimitarum improbat,& dem laudat,& vt auctore,& adiutore Deo fa Kus Patriarcha lacob, cùm iam proximus mo ſpn itu, quę fihis ſuis atque eorum poſteris ventura erant
cædem iſtam, accuſat, damnat;verùm etiã grauiffimis maledictis
& Leui fratres aſa iniquitatis bellantia: in con,
na mea.& in cœlu illorum non ſit gloria mea: quia in furort ſuo oceiderunt vi- uin,& in voluntate ſua ſuffoderunt murum: ma leditius furor eorum, quia per m verborum ſententiam hos annis de Be- Commenta- onem& Leui, au- ‚& crudelitatis FEx
rinax:& indignatio eorum, quia dura. Quori diligenter explanauimus in eo libro, quem ſuperioribus nedi Gionibus Patriarcharum, vynà cum ſecundo Tomo riorum noſtrorũ in Gen. edidimus. Iacob igitur Sime ores illius cædis dänat iniquitatis, furoris, pertinaciæ
alpfrvR diuina Scriptura occaſionem dediſſe tracta: i¹ ein partem diſpurandi; quinetiam contrarias in ſentẽtias dil- cendendi. Ba quippe quodam in loco cædem iſtorum 5i-
damnat: in alio autem loco eam- am celebrat. Etenim d*- rti,& prophetico afflatus pręnunciaret præcipuè factam àSimeone,& Leui, nõ ſolùm vituperat,
& deteſtationibus
ſuis defigit. Verba eius infrà cap. 49.à Moſe perſcripta, hæc ſunt: Sins Mium eorum non veniat unm-

propten 2 m c 3. Detg 18 nttauig, Mn 3 7 lelt quana, mer * lores die 34„ Fetiia V d due aänan e47 Abead gar 5 8— ur intan mna 1 Rarionegg 6 inx Väli e cuiusgen dco— wognolin nec a em alteun —— — DISET All
4
rarmdifach K celeluln 21 AMerlnt De. . Ter meon& arel anidentct L erfechla cauerm
a art„* 4—
4 Mull P4¹
4 A
aa criptun honemt 1
* 4 1.
Im Ueratut L„er lltal
ad dnei* ntrarlascn
22 49
uppe duoda o(led-
1, Apſho rohat, R di Mainalomr
am pronmu A prohes 4 4 3„. 6 aum voſterl— kaccalhgs
.„ 4 4 1 1 ¹ rhms m-ÄS, 9 e“³‧“
1 iota e 10.40.4 M a criptant “ 8 run „ eon
Aerus: 17c ha er 4.1 4 4 1 7 *, Aryr un 1 11 fur vu I 1 1n 8 84 orum k-e 444 Duor pb- * 8. 6 ae e norbs,
4 0.
8 obe
Acum Tu
SI nmeobes
lacod 8 jmed 7 p
Haci 1
„ p n„ Uf hote 4 1 A
4
CGCENESIS CA p. XXXIIII. 375 Ex aduerſo autem, admirabilis illa fœmina lIudith magnam in lau- dem Simeonis cædem illam interpretata eſt. Sic enim cùm Deo ſuppli- caret, de iſta cæde locuta eſt, vt legimus in libro eius czpite nono: Deus patris mei Simeon, qui dediſti illi gladium in defenſunen aliene eandn qum violatores extiterunt in coinquinatione ſua,& denudauerir fœmur virginis in confuſionem:& dediſti mulieres eorum in pradam. G. filios illorum in cap tiui- tat em,& omnem preædam in diuiſionem ſeruis uis qui zelauerunt celum Apertè his verbis tria Iudith dixit, quæ faciũt ad illius facinoris appro- bationem& commendationem. Primò enim ait, Deũ dediſſe illis gla- dium in vltionem patrati ſceleri 8’, id eſt, Deum incitaſſe eos ad vlciſ- cendum illud ſcelus,& adiuuiſſe. Deinde ait, Deum bona Sichimitarũ, & mulieres earum tradidiſſe in prædam& captiuitatem filiis lacob. Dicit denique eos in facienda illa cæde zelauiſſe zelum Dei. Ex his videtur rectè concludi, cædem illam iuſte factam eſſe à filiis lacob. In verbis ſupradictis lacob aduertat Lector, illud, in defenſionem alie- Defen dere,
.. 1. 1ra2— zvIri 4. 14½13. nigenarum, dictum eſſe 4 Latino Wnrerprebe,piein vltionem& vindictà nonnumqui alienigenarum, id eſt, Sichimitarum. Solet enim Latinus interpres ver- pomtur pro
Locus Iaditi
C ap.9 8
bum defendere, ponere pro eo, quod eſ vlciſci, aut v n dicare, Hac ſign 1 en nne.. ficatione legitur extremis verbis capitis primi lbri ludith: Turanit(Na cant 1 24 buchodonoſor) per thronum,& regnum ſuum,quod defenderet ſe de omnibun Kema cap. 12. bis regionihut, id eſt, quòd vlciſceretur eas gentes, quæ eum recipere re-
gem& Dominum nolueräãt. Et in cap. 12. epiſtolæ ad Romanos ſic eſt:
Non nos defendentes cariſſimi, id eſt, vlciſcentes,& vindicantes à quibus
læſi eſtis: Pro illo defendentes, Græcè eſt endκινενε, cuius participij no-
mẽ xνεiανς, proximè poͤſt Latinus Interpres vertit vindictam, illis ver- Deut. 32, bis: Mibi vinditta,& ego retribuam, quæ verba ita citat Tertullianus li-
bro z. contra Marcionem, Mihi defenſam,& egodefendam. Atque hæc
ſignificatio verbi defendere ſatis videtur cõgruere, cum ea ſignificatio-
ne verbi, qua vſos eſſe veteres,& cumprimis elegantes in Latina lin-
gua ſcriptores, tradit Gellius lib. 9. cap. I. vſurparunt enim illi verbum, Gellius. defendere, pro eo quod eſt, Arcere, vel repellere: vt, defendere hoſtes à mœnibus,& defendere vim& iniuriam ab aliquo, id eſt, arcere, propul-
ſare. Similiter defendere ſe ab aliquo, dixit Latinus Interpres, pro, In-
iuriam ſibi ab aliquo factam vlciſcẽdo repellere à ſe. ſed redeo ad pro-
poſitam quæſtionem de cæde Sichimitarũ: cuius difficultas ex duobus
ſupradictis Scripturæ locis, qui videntur in ſpeciem contrarias ſuper ea
cæde ſententias cõtinere, ſatis demonſtrata eſt. Deinceps igitur varias
eas de re Auctorum ſententias exponamus;noſtrum denique iudicium
etiam, atque ſententiam indicemus.
Auctor hiſtoriæ Scholaſticæ,& Crathuſianus ſuper locum ſupra me- Prima opinio, morarũ ex lib. Iudith, breuiter præſentem quæſtionem ita explicarunt: EMtoria Scho Tripliciter, inquiunt, cõſiderari poteſt cædes Sichimitarũ; vel ex parte duſhune Dei,& ſic proculdubio iuſta fuit: decuit enim Deũ tã fœdum,& turpe flagitium eorum non inultum dimittere. Vel cõſiderari poteſt ex par- te Sichimitarum, quorum vel aſſenſu, vel etiam cooperatione, fla- gitium

4 333—— —— 2 4—
376 COMMENI. IN
itium illud admiſſum eſt, nec poſtea de eo pœnitentiam egerũt;& id. circo digni tali ſupplicio fuerunt. Et has quidem duas ob cauſas, cædes Ma laudari poteſt,& laudata fuit à Iudith. Vel deniq; ſpectari cædes il- la poteſt ex parte Simeonis,& Leui auctorum eius;& ſic planè iniuſta fuit; quia cuin dolo,& contra datam fidem facta eſt, qua quidem ratio- tur à patriarcha lacob. Sic iſti. At enim ſiquis verba illa ludith penſiculatè conſideret, facilè aduertet iſtiuſmodi re- ſpõſo minimè propoſitam ificultatem exhauriri. Iudith namque lau- dat Simeonem, quòd in ea cæde facienda, zelum Dei zelauerit: ſignifi-
cat igitur, etiã ex parte 5i meonis, iuſlã fuiſſe cædem ilfaà, atq́; laudanda- Secunda opi- Caietanus in Commentarijs ſuis in Geneſim, ſuper illis verbis huins l¹b mio. capitis: Et depopulati ſunt vrbem in vltionem ſtupri: prõopoſitam quæſtionẽ Caietanzes- attingens;huuuſmodi tradit ſolutionem eius. Aduerre, inquit, quòd tan
clades quàm præda Sichimitarum, poteſt æſtimari,& iudicari duplici-
ter, vel ſecundùm rem, vel ſecundùm modum. Et quidem ſi Pbreuuſ- modum doloſum manifeſta eſt jniuſtitia modi: qui tamen er.
cunduùm: cuſatur à tanto, ſi non à toto. Si verò libretur ſecundum rei veiitatem, Sd cwitas erat in culpa tauuics.
zuſta fuit tã cædes, quàm præda: eo qu leris: nec in veritate filij Iacob pacem cum eis fecerat, ſed fictè, adhoc vt poſſent vindictam exercere: Quapropter modus, vt dictum eſt ſin iniquus valdè. nam ſides etiam hoſti ſeruanda eſt. Sic Caietanus. Cuius, & illud dictum ſatis dubium,& incertum eſt, omnem populum Sicii mitarum in culpa fuiſſe illius ſtupri. Et item quod ait, filios lacobnon
vVeré, ſed ficte, pacem feciſſe cum Sichimitis; id enim non minvit hec
Tertia ofumo: catum, quinetiam auget propter mendacium,& dolum,& ſacrilegium
Circumciſionis, illic admixtum.
Thomas Anglicus in Commentarijs Gis in Geneſim tractat ſupet hunc locum eandem ipſam, quæ nunc agitatur, qu eſtionem. Tres tefett res opiniones Opiniones, quas omnes ſatis probabiles ratus(Ucèr in rertiam aliquan Joper hac quæ vo propenſior videatur)melioris, ac probabilioris audiciũ, electionem- Kope. que permitrit Lectori. Cuius ego dilpurationem eruditè variam, atque
omnia propemodum attingentem, Quæ in huius tractatum quæſtions
aptè competüt: adſcribam hoc loco breuibus, ſed proprijs fermè iphis
auctoris verbis comprehenſam. prima, inquit ille, opinio eft, Peccale filios Iacob, ſic interficiẽdo Sichimitas-Primò quidem, ratione immo- deratæ iræ,& furoris quo vſi ſunt. Secũdò, propter dolum, quo pactum fecerunt cum illis, qui dolus præterquàm quòdin omni pacto& fœede- re illicitus& proditorius eſt, inſvper fuit illic ſacrilegus, nempè ad eum celandum interpoſito Circumciſionis Sacramento. Tertiò, quia pœn exceſſit culpam; non tantum interficiendo illius ſtuprireum, ſed alios etiam inſontes, atque adeo omnem populum: atque ineo tempore,qup maximè erant miſerandi, videlicet cùm ob recétis circumcifionis u— nus, acriori dolore vrgebãtur. Ad illam verò auctoritatem Iuduh, tel- pondetur; non quia Deus adiuuit illos in
faciendo cædem, ex eoſe⸗ quitur eos non peccaſſe; quia Deus multis ex c
ne accuſatur,& damna
Thomas An glicaus refert
auſis iuuat temporalie- 6

ne er. A üiten GENESIS CAPD. XXXIIII. 377
has 8; 1 z 3 tla nduasc peccatores. Et zelus ille, quo bene moti fuerãt, propter exceſſum mo- ſenig, A divindicandi,in nimiam crudelitatem vitiatus& deprauatus eſt.
—
Altera opinio eſt, cædem illam ſine crimine factam eſſe à filijs Iacob,
ig daechan nec eos vſos eſſe malo dolo, ſed bona cautione, prudentique conſilio. Si- 1. oug nec
dic i. N chimitæ namque illius patrati facinoris participes fuerant, idedque digni g adhetta erant ſupplicio. Non enim credibile fit, filios Iacob in vniuerſam plebem rur 8 rtucih propter vnius hominis crimen vſque adeo ira exarſiſſe& tam atrociter acen= nDeinh vindicaſſe. Nam quòd Sichem.& Sichimitæ conſenſerunt accipere cir-
2 5 tgemilia cumciſionem potius id fecerunt propter carnalem amorem puellæ,& vt 13k hpetilh ratiſicarentur Principi,& Domino ſuo duam propter amobem diuini
1 tpropoinn cultus,& reli gionis,& inſuper eo adducti ſunt ſtudig auaritiæ, ſpe nimi- monem iuenena rum promifſi eis lucri ex bonis ebræxorum ad ipſos deuoluendis. Ad- n,pPoteſ t datiäiudd hæc, ſi filij Iacob iſtud dolosè atque impiè feciſſont, fuiſſent vtique apud
Deum& homines maxima digni pœna: neque fufficiens fuiſſet increpa- tio corum ob illud factum, qua vſus eſt Iacob dicens, Turbaſtis me.& adioſum fecistis me Chananais,&ο. Præterea hic dicitur, poſt cædem filios Iacob deprędatos eſſe bona S ichimitarum,& mulieres earum duxiſſe ca
ciuas, hoc autem iniquiſſimum fuiſſet ſi cædes illa fuiſſet iniuſta,& Ia- cob iuſſiſlet ca omnia reſtitui, quod tamen feciſſe eum non Iegitur. Po-
. mo it guiten. tettaeſti ruin wodig vero lb. ecunaunn 1 aerninan
8
1 er— ec e d pacem cuß ee eecerat e
dn— ahdt ſtremò infra capite quadrageſimo octauo lacob iſtum agrum Sichimi- 1 F hueht ticum in heredirariam poſſeſſionem tradidit filio ſuo Ioſeph, quẽ ait ac- upri.Et id Todüt h quliuiſ ſe in arcu,& gladiio, ſcilicet per filios ſuos. Iure igitur iuſti belli . factum eſt. Et hæc quidem opinio ducta videtur ex veteri quodã libro um dichim emm apocrypho,cui titulus erat Teſtamentum duodecim Patriarcharum, vbi
dter mendad ννdou Simeon,& Leui dicũt ſe feciſſe id bono animo, nec de eo ſe accufant, ſed commendant potius. Illã porrò contra Simeon& Leui reprehenſionẽ,
nmentarijs ⸗Geuent maledictionẽ lacob. cenſent fuiſſe prophetiam de Chriſti morte, quã dux nunc ag s Tugtlca procurarunt imprimis ſacerdotes, qui erant ex tribu Leui:& Scribæ, quo Dabilest ucktnm rum plurimi erantex tribu Simeon. Hanc mortẽ Chriſti prophetico Spi geeb Kbiddte ritu præuidens lacob, ſub nomine Simeonis,& Leui, poſteros eorũ, Scri- 1 cHerudle bas& ſacerdotes præcipuos eius mortis auctores accuſat,& damnat. 1* eSacenu Tertia opinio inter duas ſuperiores media eſt, vtramq; tẽperans ac mo Ricardas. reu drcfche Jeran Eſt autem Ricardi, aſirmantis filios lacob primùm à Deo motos I ecpens. uifle ad faciendã cam cædem: ſed eos poſtea furioſo quodà impetu. zeli 1Mr udem 1 9 vindicte modũ exceſſiſſe, Illud ſanòè dixerim, ait Kicardus, Hlagitium e ün Alud meritò diſplicuiſſe Riliis lacob, nec propter ſuſcepram Circũciſionẽ „ual Lorlie- placari potuiſſe, vt quæ nõ propter Deũ, ſed propter Dinam facta fuiſſet. . ilga⸗ Culpabile tamenin illis fuit, ſueritatis modum exceſſiſſe,& in vlciſcen- 1man da iniuria, æquitatis menſuram non ſeruaſſe. Meritò igitur Iacob incon- 1† turim ſultam eorũ audaciam redarguit, ſeueritatemq; indiſcretam reprehẽdit. [ neow Nec mirandum idem opus aliqua ex parte rectum,&ex zelo procedens u am eſſe‚ alia verò ex parte eſſe temerarium, inordinatum, atque immoderati: Ioan. 12, um 5 cùm etiam dictum Caiphæ quãà fuit ab occulto Dei inſtinctu, propheti- 1* 9 ab eum fuerit: quà verò à malo eius animo& intentione proceſſit, impium 1 or 1 cenſeatur. Si autem quiſpiam obijciat, zelum illum flliorum Iacob bo- M Comm. in Gen. Tom. 4. bbb

—- 4 —
——ͤ—
——— 4 ———J——— 8——— 4 2 2————————— 5 4——————— ſ— ————— 2— rn Sre eee 9——— 3„— 3 — 2 8.——ͤͤéͤ⅓——— 8 8—— 4 4 ——õ————————————.. 1— 4* ——.— v—— ———————.“— 5 4 1—“ —————ᷣᷣ 4— ————————— * 3* 4—————— ———— 2 4 2 d— 2—— ———————————-————— 8— 2—— 5———— —————————————————— ———* 2
5— —— —
378 IIICOMMENT. IN num eſſe nom potuiſſe, quippe qni impuleérit eos ad faciendum dolosè pactumaipfümque violandum ſub ſpe amicitiæ& religionis: Ad hoc re- ſponderi poſſet quia Deus videbat cor Sichimitarum in co pacto nõ eſſe rectuin ſed prauum&c ad carnalem concupiſcentiam,& temporalẽ aua- ritiam conuerſum, potius quàm ad ipfius Dei cultum,& religionem ſpe- tansziccirco non ceſſauit mouere cot filiorum lacob ad zelum vltionis. anquam quòd id inconſulto, atque inſcio patre fecerint, excuſari Iudit. 13. peccato non poteſt. Quòd ſi quis dicat, quemadmodum Iudith diuino Exod. 12. inſtinctu iuſtè potuit ſimulare, velle ſe vti matrimonio cum Holoferne, vt ſic opportunitatem haberet eum occidendi: Et ficut Hebræi pete- runt mutuò ab Ægyptijs, quod non intendebant reddere ipſis; ita fieti potuiſſe in iſto facto filiorum IacobꝛEgo iſti fententiæ, inquit Thoma, non contradico: quamuis non ita mihi clara ſit in hoc caſu, ſicut in illis Hadtenus ex Thoma Anglico, paucis aliquot verbis commutatis, quo plenior,& breuior eſſet, gratiorque Lectori bæc noſtra diſpuratoni eius commemoratio Ego non abnuo filios lacob à primo bonum zelum habuiſſe:nangt Z,ren ſer odium ſtupri ſororis defideriumque vindictæ tanti flagirij, vt qulens auctores fuerant, meritàs luerenr pœnas: dolor item& indignatio obum inſignem ſororis iniuriam, atque infamiam, totiuſque dedecus familia: hæcinquam, omnia non ſolùm non improba, miniméque culpanda fue- runt; verùm etiam honeſta, rationique& iuſtitiæ conſentanea, meritoqus laudanda, ſicut laudata ſunt à fœmina ſancta Iudith. Sed nihilominusta- men ſine vlla dubitatione dixerim, filios Iacob, in eo quod egerunt cum Sichimitis, multa peccaſſe grauiſſmè. Ac ſi quis attentè, conſideratéque penſitet Moſaicam iſtius hiſtoriæ narrationem, quæ poſita eſt in hoc ca- Oclo,vel naus Pite, octo, vel nouem peocata filiorum Iacob fuiſſe comperiet. Horũ tti peccata flioru præceſſerunt cædem Sichimitarum: alia tria circa ipſam cædem admilſa Iacob circa cæ ſunt; tria item alia cædem factam ſunt conſecuta. Primum eorum pec- 477 Sichmi. catum fuit, quòd inconſulto, arque inſcio patre ſuo lacob, proprio iudi- Han. cio,& auctoritate, cæcõque impetu animi,& furioſo conſilio, ac temera- Thia peceata rio auſu‚facinus illud aggreſſi ſunt. Cum tamen iniuria, ac damnumac- ante cedem. ceptum, propius, magiſque attingeret patrem eorum lacob, quàm ipſos & paternæ auctoritatis atque officij intereſſet prouidere& decernere quid in ea re facto eſſet opus: ipsoſque oporteret ex patrĩs iudicio& ſen- tentia,& decreto inſtituere quæ agenda erant,& regere,& moderari,& exequi. Et hloc quidem minimè diſſimulauit Iacob: Siquidem facinus eorum reprebendens„dixit: In conſilii eorum non veniat anima mea,& in cœtu eorum non ſit gloria mea: Quorum verborum hæc eſt ſententia; Ab- ſit vt ego, vel auctor, vel approbator, vel etiam conſcius fuerim tam atrocis corum confilij de cæde Sichimitarum: abſit item, vt iſtu eorum facinus ego ad honorem,& gloriam meam pertinuiſſe exiſti- mem, quod prorſus auerſor,& deteſtor. Alrerum peccatum eorum, fuit mendacium pernicioſiſſimum,& cum peſſimo dolo coiunctum: ca quippe locuti,& pacti ſunt cum Sichimitis, quæ non ſolum ipſi rba nole
ooooo“

1
dad demmere di GENES IS CAP. XXXIIII. 379
m Lm 2 na nolebant, ſedillis contr aria iam animo deſignauerant: Volentes eiuſmodi * dcnruic e deoi fallacibus promiſlis,& pactis ſuis Sichimitas deceptos trucidare. Et hoc . Apenn eic dm Scriptura non racuit, dicens in hoc ipſo capite: Reſponderunt filij Iacob Si- mere cot dlon r cbem& patri eius in doloſauiente⸗ ob ſtuprum faroris. Dolosè autem pactũ Mo nanc en V nd facere, etiam cum hoſte, factumq; perfidiose violare in eius perniciem, gun ter gen I rcern nefarium apud barbaras etiam gentes ſemper eſt habitum. Terrium pec- Srelle ſern— 21 umlh catum fuit tanquam ſacrilegium. Sacramemo namque Circumciſionis,
quo nihil habebant illi religioſius& ſanctius inter cæremonias diuini
. eum occi 4l deung—„— 1 dendſ ge cultus, impiè abuli ſunt ad célanduim dolum ſuũ,& machinandum exitiũ
4 27 4 1 Hon Ure 11 i kh F
lacohEgoi mn kr Sichimitis:& quod in ſalutem hominum comparatum erat, ipſt conuer- 6 4— 0.„„» 4— 3 3 2a n terunt in exitium. G2n ic atiu Kſilnlebde „ ntckan a lam verò circa iplam cædem Sichimitarum tria eroum fuere peecata. Tria pecrass 2 Faucs ace 1 h. circa dadem.
„ dida a Primum fuit peccatum extremæ inhumanitaris, immò ferinæ crudelita- arque Leche..—.
de Leckor ris Hichimitas enim promifſis& pactis eorum circumuentos, atque ipſo⸗ rum ſuaſu& impulſu accepto Circumciſionis Sacramento, in eorum le- ma! 8.. 24₰ n 21 8. mo banum Le hh ges,& religionem traductos; in eo ipſo tempore, quo maxime miſerandi
umque nndcg a erant, nempe cùm propter recentis circũciſionis vulnus grauiſſimo cru- ent pœn.s:do Ih ciarentur dolore; inermes, incautos, inòpinantes,& ad re fiſtendũ pror-
dan
2
An 3 non mptodan aitrone “
44.5 1
— 4— 4 4 4
mma lancta lu ri dal 4»U
r
4 3 † 4
m, nnos lacod nt . 8
ö 4 lbmc. Ac li qui Ae n. mafralonem 2 Ofte IA †.„ nhotum lacob fu a a yrr eum ger e 1 arum: aafta ci As la
A* n⸗ 1 um lunt conſecu umm
„ 3 1 6 aque niciopurd O * 4
petummi,& fo Mülter ant. Cum amet aFr, xln nectet putemq auraig zihen merriter acre ktt goſque oporreiq a biutu.
ln e wrnda erant, Ar⸗Knde
4
4. 2 druaun l1 Jagptt
„arlumumms ume Aun rerdorut Kr keke o,„f—“— 1
8„„ 76 oHalot, Vel en⸗ 2 dis h „Hchmiuum ie En, 4 oum 1 erro
4* — 8 1 4 um rcken A0 can 4 dcol e 95 4 1nis, 99 1.
4* eit . Xam xl
t en in
4
Demtamum, ig Kae 1„
ſus inualidos, furiosè inuaſerunr, ſæuiſſimè que occiderunt. Neque hoc in corum facti accuſatione prætermiſit lacob Gen. 49 cuði dixit: In furvre ſuo oceiderunt virum. Et item, Maledittus furor esrumsqia pertinax& in- dignatio eorum, quia dura. Si fortè autem putetur hoc non fuiſſe peccaũ ſpecie diuersũ ab homicidio, certè fuit circũſtantia maiorẽ in modũ cæ- dis crudelitatẽé exaggerans,& prægrauans. Alterũ peccatũ, fuit notabilis admodũ& culpabilis vindictæ exceſſus: nimio enim maior pœna fuit, quã de Sichem illi fumpſerunt quàm fuerat peccari eius meritũ,& culpa. Quduis enim Sichem grauiſſimè peccauerat, per vim rapiendo& vi- riando virginem ingenuam& nobilem, is tamen poſtea turpitudinem Hlagirij multům diluerat, factamque iniuriam multis modis compenſaue- rat. Primm enim voluit puellam à ſe vitiatam ducere vxorem: quod ma trimonium, cùm eſſet ille princeps eius ciuitatis,& gentis, perhoneſtum Se honorific um filijs lIacob videri debebat. Deinde voluit puellam à pa- rentibus accipere indotatam: quin etiam dotem ei daturum ſe promiſit, quantamliber illi poſtulaſſent. Adhæc cùm negalſſent illi, fas eſſe ſihi ſo- rorem dare vxorem homini incircumciſo; darurum autem ſe promiſiſ- ſent ei,ſi ſecundum morem rirùmque ſuum, circumcidi velletalle lubẽr ter& confeſtim eam conditionem accepit. Neo ſolùm ipſe Lircumciſus eſt; verùm eriam, vt itidem circumciderentur, perſuaſit om nibus Sichi- mitis. Ex hac igitur conditione& pacto à Hllijs jacob oblato,& à Sichem accepto& firmato, liquidò cernitur, filios Iatob promiſife, non ſolum condonaturos ſe Sichem iniuriam ab eo acceptam; ſed etiam ſororem ei tradituros in coniugem. Quare his rehus inter eos iamtranſactis, Si- chem, aut nullã ampliùs merebarur pœnam aut certè non talem antam- que, quamea punitus ab illis eſt. Quòd autẽ inter Bilios Iacob& Siché pro- miſſio& pactum interceſſerin, quòd dixi, apertè narrat Seriptura in hoc
bb5 2

— 1—
— — 2 2——.—— 1— —— 8 6 8n 5—
—
—— .
—
—
—
—
capite:hæc enim ſunt verba filiorum lacob ad Sichem,& Hemor: In hor palebimus fwderari vobiſcum ſiwolueritis eſſe ſimiles noſtri,& oircumcidatur on vobis omnis maſculini ſexus. Tunc dabimus,& accipiemus mutuo flius ue ſtras& noſtras:& pabirabimus vobiſcum,erimuſcquue vnus populus. Placui oblatio eorum Hemor,& Sichem lio eius: nec diſtulit adoleſcens quin ſiatim quod petehatur expleret. Cumque iſtam conditionem Sichem,& Hemot propoſuiſſeut Sichimitis,eam quoque ipſi protinus acceperunt& impt uerunt. Subdit enim Scriptura: Aæ ſensique ſunt omnes, circumciſis cunlii maribus: Tertium peccatum fuit, quòd filij Iacob non comeni tãarroci cæde Sichem; qui flagitij auctor fuerat, in omnes præterea Sichimits crudeliſſima nece ſæuierunt, homines quantum ad illud flagitium, phan imſontes,& innocentes. its. D1 C.2 d ea Na quod dici ſolet, eos fuiſſe aſſenſores,& approbatores pattandieiu Hagitij.id profectò videtur ſine rarione dici. Siquidem nec id Scipnn ſignificat, nec eſt veriſimile. Illud tantm dicit Scriptuùras eos pactumah ſuſcipienda circumcifione ſibi propoſita, ſuo omnes aſſenſu apprah & fidelirer ſeruaſſe. Quòdautem ad raptum,& ſtuprũ Dinæ pettaiui operas illi ſuas contulerint, nec dicit, nec vllo modo ſignificat. Imnin rò iſtud nõ fit credibile. Neq; enim Sichem advnam puellam,quæun vrbem ipſius vagabatur, rapien dam, domùmque ſuã deducendam, ohu habuit viribus omnium Sichimitatum: ſed ad id efficiendum ſatis ſuper que famulorum ſuorum opera& miniſterium eſſe poterar. Peccata poſt Poſtremò fllij Iacob poſt immanitatem patraræ iam cædis, nondum- cadem. exſaturata ira, tanto tot hominum exitio, in omnia bona Sichimitarum hoſtili furore graſſati ſunt: depopulantes eorum agros, deprædantes cum ctos greges.& armenta diruentes mœnia vrbis, vel, vt lacob dixit Genel 49. Tuodientes murum, diripientes vrbem, cunctaque vaſtantes, quęi domibus erant,& in agris. His acce ffit alterum peccatum, quòd tul pit da, tantôque excidio non contenti, etiam paruuſos,& fœminas ſubiugm res captiuitati in ſeruitutem abſtraxerunt. Audi Scripturam hæcommi breuiter enarrantem; Quibus egreſſis, irruerunt ſuper occiſos cateri flijli dob:& depopulati ſunc vrhem in vltionem ftupri, oues eorum,& armenut afinas, cuntldque ꝛuſtantes, qud in domibus& in agris erant, paruulis qu. que eorum,& vxores duxerunt captiuas. Tertium peccatum fuit, quo iſtiuſmodi facinore, tanta temeritate, furorèque patrato in ſummum di.· crimern.& pattis ſui, ſuamque vitam,& fortunas omnes, cunctamqueti. miliam præcipitarunt. Si quidem haud dubiè futurum erat, niſi Deusm rabiliter auertiſſet vt ab illius terræ habitatoribus, finitimiſque gentiboh Iacob cum flliis omnique familia tyacidaretur, ac deleretur. Hoc iptum benè proſpiciens lacob cum Simeon,& Leui de tali facinore increpareb Egregia Pla- dixit verba illa: Turbaſtis me,& odioſum me feciſtis C hananæis,& Thun⸗ tonis ſentẽtia Læis habituroribus terra huius. Norpauci ſumut: illi congregati per cutientm, de per ,9,& delebor 2◻ domus nheMe 4. 1.. Hli.41 aeende ſae. Plato tale genus vindictæ, quali aduerſus Sichimitas vſi ſunt 1 1 1 V aanda. gob, non ſoluùm improbat; verùm etiam cum deteſtatione meſſee„
epubu
„

ad V nn 1 A.— 8 ed— 5 3 ſein— lmam nn amc Duhn, 7 4 Sn dich 4 qut pi 3 en
7 2 acc
. ulenlores& T darran mnne dici kemucc duncim d prura h
ropolna ſuo& llaün
nad mpen. Rüin Hci necvlq. lgrit um Lichemt S apak am, domumt idecu atum:ſedad ciendt
cminiſteriun M aotera
manttatem amen mm exitio, in& bomſt pulantes eori Wimn & mœrnu uiè v tlunt entes vrdem, Mrpe nir cceſſt iterut 2emnfi nti, etum pani a kEnlis raꝛerunt A& punt nio, imens Innüiu lnonen ſturm ub m 2 uni afnua Tem arcmnn ure furoftql d eu, uum K fornuj beru nud tude 4 uhn Irr— Sun 3
aUe daretu
G ENESISCAP. XXXIIII. 381
Republica. Facit enim li 5.de Repub. duplex genus belli; alterũ propriè dictum bellũ, quod geritur cum gentibus prorlus extraneis,& barbaris; qualia erant Græcorum bella cum alijs gentibus quas ipſi vocabant bar- baras: alrerum verò bellum quod inter eos geritur, qui ſunt eiuſdem na- tionis& gentis,vt cuͤm inter ſe belligerebant Græci, quod negat propriè dici debere bellum, ſed potiùs ſeditionem. Atque in hoc genere belli, ſiue potius, vt dixit, ſeditione, iniquum atque impium eſſe cenſet, promiſcuè in omnes fæuire: cùm ſæuire tantuͤm oporteat in eos qui ſontes ſunt, aut etiam tantũm in eos qui præcipui factæ iniuriæ& damni auctores ſunt. Depopulari autem agros, omniuniq; bona de prædari ſubruere moœnia, incendere, aut euertere domos, vaſtare vrbes,& rapinis, cædibus, incen- düſque graſſari, nhumanum, crudele atque impiũ iudicat: latiſq; grauiſſi-
mis legibus in optima Republica, quam informat, vetandũ eſſe affirmat.
Ergo Platoni, vindicta quam filij lacob in Sichimitas exercuerunt, mini-
mè placuiſſet. Nam etſi priùs fuerant Sichimitæ Hebræis extranei& alie- nigenæ: poſt factum tamen cum ipſis pactum,& poſt ſuſceptam circum- ciſlonem iam fuerant confœderati cum illis;& in vnum populum, tum
habitatione, tũ muruis inuicem matrimonijs contrahendis, rerùmq; om-
nium commercijs,& legum, atque conſuetudinũ communione congre- gandi atque conſociandi. Verba Platonis, in eo quem dixi loco huiuſmo- di ſunt: Videtur mihi, ſicut nomina hæc duo ſunt, bellum,& ſeditio: ita duo quędã duabus ſubeſſe differentijs. Dico autem duo hæc, aliud quidẽ proprium,& cognatum;& aliud alienum, atque extraneũ:& inimicitiam
uæ inter nos eſt, ſeditionem; quæ inter extraneos, bellum vocari. Talia Luur„& quæ Græci inter ſe, ranquam propinquos genere& cognatione; & quæ cum barbaris, taquam diuerſis& extraneis gentibus dimicando geruat. Itaque contentionem ſibi aduerſus alios Græcos exortam, tanquã cum ſuis geri putabunt, ſeditionémque vocabunt, non bellum. Pia quoq; ſententiâ,& temperato animo rem agent, non ad ſeruitutẽ aut necem re- ſpicientes, tanquam qui hoſtes minimè ſint. Non ergo Græciam, cùm Græci ſint, deſtruent, neque domos incendent: neque putabunt in ſingu- lis ciuitatibus omnes ſibi aduerſarios eſſe,& viros,& mulieres,& pueros: ſed paucos admodum inimicos ducent, eos, duntaxat, qui fuerint diſcor- diæ cauſa. Quamobrem neque regionem vaſtabunt eorũ, neque domos ſubuertent, ſed eatenus decertabunt, quatenus qui diſcordiæ cauſam de-
derunt, inſontibus pœnas ſoluant. Ponamus itaque legem hanc cuſtodi-
bus vt neque populentur agros, neque igne ædes abſumant. Hactenus ex
8 1
in libro Iob,
VERS. G.

1 —— 1 2——— 6 ———
——
—. ——————
382 COMME N T. 1IN philonis auctoritate confirmat. Sic enim Rupertus ſcribit lib. 8. Comm. Opinio Ruper ſuorum in Gen. cap. 1 1. Hanc Dinam, vxorem fuiſſe Iob, Philo aſſerit: Er 727 znuf I hanc eſſe ex qua quatuordecim filios,& ſex kllias genuerit ſeptem vide⸗ 2ucusitur. licet filios,& tres Rllias ante percuſſionem, totidemque filios, ac totidemn filias poſt percuſſionem. Hæc Rupertus. Verùm iſta Kuperti opinio,ſiue Traditio, mihi quidem falſitatis ad- modum ſuſpecta eſt. Primùm, ægrè poſſum inducere in animum, vt cre- dam, ſanctum lob, virum vtique diuitiis, potentiâ, nobilitate, auctotitate, ſanctitatèque, ac ſapientiæ famà inter omnes illos Orientales præcellen- tem,& quem alij omnes quaſi regem quendam eximisè reuererentur, at ue honorarent, vt ſcriptum eſt in principio libri eius,& fuſiðs in ca. 29. eiuſdem libri, talem dico, tantumque virum, vxorem ducere voluiſſe fæ- minam tam fœdi ſtupri flagitio contaminatam,& famoſam& cuius cau. sa, tam atrox;& immanis fnerat cædes tot hominum facta. Deinde iſtam opinationem ſuam ſiue aliorum tradirionem Kupertus Philonis firmat auctoritate. At ſi celeberrimi nominis Philonem illum Hebræumiintel- ligat, cuius nunc extant opera, equidem nuſquam iſtud de coniugo Die & lob in ſcriptis eius reperi. Nec aliud de iſta Dina inuenire poti u quòd ipſe myttico quodam intellectu,& tractatu de hiſtoria huius capits diſputat in extremo libro, quem de migratione Abrahaà inſcripſit: quo in philoni⸗ my- loco hæc lunt eius verba: Viden' vt& quercus procera in Sichem excte- ſiologica diſpu uit? per quam ſubindicatur firmum, ſolidum, nulla vi Hlectendum fatigi ftors 1 4. 2 dùmve robur, quod viro ad perfectionem tendenti neceſſarium eſtfe- tapitis. rendis laboribus ine animæ tribunal, nominatum Dina(vox hæc iudicis interpretatur) in poteſtatem veniat xrumnoſi laboris, inſidiatoris prudẽ- tie. Nam Sichem, qui nomen huic loco dedit, filius eſt Hemoris, brute videlicet naturæ; Hemor enim aſinum ſignificat, qui deditus impudentis- & alumnus temeritatis, iudicium mentis vjolare ſceleſtus,& corrumpe- re auſus eſt. Verùm celeriter prudentiæ familiares& diſcipuli, Simeon& Leui, munitis priùs rebus domeſticis, expeditionem fecerunt,& occupa- tos adhuc voluptuario labore, nec circumciſos ab affectibus, re pentè op- DPeut 3. preſſerunt. Propter oraculum enim quod vetat meretricem eſſe inter t⸗ lios Iſrael, hi virginem animam eripuerunt, fortiter contempto periculo Videbatur enim defore vltores violari fœderis. Sed error ille mox eua nuit: mox enim res ipſa falſam opinionem coarguit. Eſt profecho ſeuera ſcelerum vltrix,& inturiam patientium auxiliatrix iuſtitia: quæ fruſtratur iludentes virtuti: quibus peſſumdatis, in virgineam integritatem reſti⸗ tuitur quæ videbatur conſtuprata anima. Videbatur enim;nunquã enim corrupta fuit: nam vbi deeſt affenſio, nec qui patitur, verè patitur, nec qul prætet animi(ai ſententiam lædit alium, reus eſt patrati facinoris. Hacte- nus ex Philone. An verò tempora, qu bus Dma,& quibus lob vixcre, cõ gruant inter ſe, ira vt verè ſynchroni fuerint, diligenter diſputabitur pau- Iô infrà, cùm ad expofitionem 36. capit. ventum erit: atque inibi de ge- nere, arque ætate Beati Iob diſputabitur. BENE

2 amm u cn cxdes tor N en hahl anadtionet denu db dominis Phil— luam lleh
1
— uidem l. 4ſtud dech ec aud dei uinrenr
lectu,& tra rehiltern de migrati wlün K querd f ceun dum ſolidun t vi edr ertecdionem nnilkee dunal Nomid Dima. aat erum ee tnüun daic loco det Becta diumſignifſ aidettue im memxsv Nackekbit rudentit eun Xdeni d 4 BEIpe 1 undecere gec crcunci e Fectef
enim Gdod4 1a tefiens 1 NNN 4 8„ E Svohn 1. denno. w
a ooimionem murimn
. au Madkuſ
. 4 —
—
men 1u4
5 7 1. uns. i 1 nint u
1 d um Krars 4„ .“ 1 ee Aen necc 1 241 Nele 4 14„f—‧ 1 n u Pan lol 4 8 4 1
1 4 4 D üdolh
PERERII COMN MENTARIA 1N CAPVIT
TIIGESAIM V M LTTNTV NX G E N E S815.
ARGVMENTVM.
Iacob Dei iuſſu aſcendit Bethel: Idola apud dometicos ſuos reperta de fadit ſuhter iere binthum: Moritur ibi,& ſepelitur Debbora nutrix Rebeccæ. A pparet Dominus Iacob, benedicens ei, mutans nomen eius Tacob in nomen Iſraelis Rachel moriens parit Beniamin;& ſepeli- tur uxta Bethlehem. Ruben dormit cum Bala vxore patrls ſui. Ia- cob venit Hebron;& ibi moritur Iſaac centum octoginta natus aunos.
facque altare Deo qui apparuit tibi quã- do fugiebas Eſau fratrem tuum. lacob AOe, verò cõuocata omni domo ſua, ait: Abij- 2—cite deos alienos qui in medio veſtri sut, 2& mundamini, ac mutate veſtimenta ve- ſtra. Surgite,& aſcendamus in Bethel, vt faciamus ibi altare 3 Deo, qui exaudiuit me in die tribulationis meæx,& ſocius fuit
itineris mei. Dederunt ergo ei omnes deos alienos, quos ha- 4 bebant,& inaures quæ erant in auribus eorum: at ille in-
fodit ca ſubter terebinthum, quæ eſt poſt vrbem Sichem.
Cumque profecti eſſent, terror Dei inuaſit omnes per) cir

13
384 C O MM EN T. IN 6 circuitum ciuitates,
re,& appellauit nomen loci illius,
thel ſuper quercum:vocarumque e
& non ſunt auſi perſequi reeedentes. Ve- nit igitur lacob Luzam, que eſt in terra Chanaan, cognomen- 7 to Bethel:ipſe,& omnis populus cum eo:ædificauitq; ibi alta- Domus Dei:ibi enim appa-
3 ruit ei Deus cùm fugeret fratrem ſuum. Eodem tempore mot tua eſt Debbora nutrix Rebeccæ,& ſepulta eſt ad radices Be⸗
ſt nomen loci illius, Quer- 9 cus fletus. Apparuit autem itetum Deus lacob poſtquam te- 10 uerſus eſt de Meſopotamia Syriæ, benedixitq; ci, dicens. Non II vocaberis vltrà lacob, ſed Ifrael erit nomen tuum. Et appella. uit cum Iſrael, dixitq́; ei, Ego Deus omnipotẽs creſce,& mul.
tiplicare:gentes,& populi nationum ex te erunt, Reges de l. 1
12 bis tuis egredientur. Terramq; quam dedi Abraham& Naace„,Ü 14 dabo tibi,& ſemini tuo poſt te. Et receſſit ab eo. Ille verò ete.
1 xit titulum lapideum in loco, quo locutus fuerat
ei DeuskL-
bans ſuper eum libamina,& effundẽés oleum: Vocanſq; noma 16 loci illius, Bethel. Egreſſus autem inde, venit verno tẽpote ad
terram quæ ducit Ephratam, in qua cùm partur D ob dificultatem partus periclitari cœpit. Dixitq;
iret Rachel, ei obſtetrix
18 Noli timere, quia& hunc habebis filium. Egrediente autẽ ani ma præ dolore,& imminente iam morte, vocauit nomen flj ſui Benoni, id eſt, filius doloris mei: pater verò appellauit Ben
19 iamin, id eſt, flius dextræ. Mortua eſt ergo Rachel,& ſepulta
20 eſt in via quæ ducit Ephratam, hæc eſt Bethleem cob titulum ſuper ſepulcrum eius:Hic eſt titulus
A Rachel, vfque in preſentem diem. Egreſſus inde, fixit taberna- 22 culum trans Turrem gregis. Cumq; habitaret in ila regione;
abijt Ruben, dormiuit cũ Bala concubina patris
Erexitq; la- monumcenti
ſui: quodilli
23 minimè latuit. Erant autem filij lacob duodecim. Filij Liæiyn mogenitus Ruben,& Simeon,& Lcui,& Iudas,& Iſſachar&
24 Zabulon- Filij Rachel: Ioſeph,& Beniamin. Filij Balæ ancillæ 25 Kachelis: Dan& Nephthali. Filij Zelphæ ancillæ Liæ: Gad& 26 Aſer. Hi ſunt filij Iacob, qui nati ſunt ei in Meſopotamia S 27 riæ. Venit eriam ad Haac patrem ſuũ in Mambre, Ciuitatem
ſt Abraham&
28 Iſaac. Et completi ſunt dies Iſaac, centum octoginta annorü.
Arbee, hæc eſt Hebron: in qua peregrinatus e
2/— 29 Conſumptuſq; ætate mortuus eſt:& appoſitus eſt populo uo
ſenex,& plenus dierũ:& ſepelierunt eũ Efau,&
Lacob flij ſui PRE

8 Licxani errtipoteit ut Nacho Podtteun ar eacte u ir womenc Eluuita K Kſepa arrexitql-
a zonomeli A ttadem eakregöl 2 rquodii ilſli t alx anch 2 le: Gad Sramnad 2 Cüuitar- A nhan, aaneol Popubt⸗ 1 ob bhj pk
CENESIS CAb. XXNV. 385
PRRAEATIO.
AAO RV M quæ narrantur hoc capite trigeſimo quinto, quaſi 32 plenum quoddam arn umentum,& inſtar Preuls Commé-
We tari eſſe poſſunt, quæ ſcripſit Toſephus lib. I. Antiquitati,
S) paraphruſkica breuitate hanc ipſam hiſtoriam enarrans,
A—... Scribit autẽ ille bunc in modumi Iacobi obſt ipefactum tanta filiorum ſuorum audacia, atque eorum facinus indi nè ferentem, Deugper quie-
nmei viſus, bono anima eſſe iuſsit,& luſtrare praæcepit domum,& fa- —„ 3
miliam, facrificiumque, quod olim, poſt ſomniam illudl proficiſcenti ſibi
in Moſopotamiam oblatum, vouerat, perſoluere. Dum igitur luſtrat fa-
miliam, reperit Labani deos: neſciuerat enim eos furatam eſſe Rachelẽ. His apud Sicyma defoſsis in terra ſub quadam quercu, profectus inde, facrifcauit apud vrbem Bethel, vbi quondam dininum ſomnium vi- derat, proficiſcens in M eſopotamiã. Progreſſüs deinde in agrum E phra- tanum, Rachelem ex partu mortuam ibi ſepelit: ſolam monumento co- gnatorum in Hebrone non illatam. Quam cum vehementer lugeret, editum infantem nominauit Beniamin, eo quòd dolorlks cauſa matri fuiſſet. Atque hic eſtfiliorum Tacob numerus: mares duodecim, femina vna. Ex hur,octo legitimi: ſex? Lia, duo è Rachele: quatuor verò? pe- Aiſſequls,e hinguli duo. Inde Venit Hebronem in Chananæa ſitam, vbi Vaac habitabat: nec diuturuus fuit eorum conuictug. Non enim multo poſt reditum Iacob mortuus eſt Iſaac,& ſepultus à fflijs, iuxta vxorem Rebeccam in Hebrone, in monumento parentum ſuorum: exactis cum vürtute annis octoginta quinque ſupra centum Vir profectò carus Deo, & magna prouidentia dignatus ab eo, poſt Abrahamum patrem ipſius. Hactenus ex Joſepho.
2 Fedin iſtis loſephi verbu, quinque ſum animaduerfione& corre
ctione digna. Principio ait, idola, quæ apud ſuos reperit Iacob, fuiſſe ea,
quæ Rahel furua fuerat patri ſuo Laban, vt dittum eſt ſuprà Geneſ.3o.
quod non eſſe ver ſimile, paulo infrà oitendemus. Deinde ſcribit, Iacob
fllio ſuo impoſuiſſe nomen Beniamin, qubd cauſa dolorus,& mortus fuiſ- ſet matri ſuæ: cum Scriptura ditat apertd in hoc ipſõ capite, appellatun X
quidem fuiſſe eum àmatre Benoni, id eſt, filium doloris: à patre verꝰ Tucob, nominatum e Beniamin, id eſt filium dexteræ: Ex quo appa- ret, quàm confusd,& mendosè Toſéphus hanc hiſtoriam retulerit Præ- terea, ſolos filids Iacob ex Lia,& Rachele ſuſceptos, Aicit fuiſſe legiti
Comm. in Gen. Tom. 4. ccœc
Ioſephuer.
Animaduen- ſio in loſe- phum.
. 4f

Hiſtoria c ho laſtica.
VERS. I.
86 COMMEN T. I N 2 aee, een euu hen
mos, cum per piruum ſit etiam filios ancillarum legitimos fuiſſe tum quid matres eorum, legitimæ fuerum Vxores Iacob:tum quod 23 jpſe.
ſiue poſeri eorun, non ſecus ac filiſiue poſteri Rachelis,& Liæ, hære- Aitariaum poſſéſcionẽ iuſſu Dei acceperint in terra promiſsionis. Adhac,
cenſet 1 Jſephus, Iacobum, Vbi ex Meſopotamia redéjt ad patiem ſum Nac, paruo tempore fniſſe cum eomox videlicet ſubſecuta eius murte atenim manſiſſe apud eum per anuòs tredecim, oſtendemus ſub finem huius capitis trigeſimi quinti. lud denique apud loſephum manifeii habet mendam tam in Latinis quam Græcis eius libris: ſed quæ lun rio, vel tapographo videatur aſsignanda: dicitur enim vixiſſe Iſan centum odtn ginla quinque annis. Verum iſti ſummæ annorum ſuyenſ illud, quinque, vt in fine huius ca. 25 traditur: quanaquam hiſtunis 84 laſtica in hiſtoria libri en. ca. Cs.iſtum eundem numeru attrilur ſe
pha fuit autem ille auctor ante annos 2so. Atque hiſce breuiter iljſi-
phum diſputatis, ad expoſitionen capitis 35.: ag grediamur.
Interca locutus eſt Deus ad lacob, Surge,& aſcẽde Bethel & habita ibi, facque altare Deo, qui apparuit tibi, quandofu. giebas Eſau fratrem tuum. b
=Osr horrendam illam cædem Sichimitarum,& agrotum depopulationem, yaſtationémque regionis, poſt direptionè X excidium vrbis, puerorùm que, ac mulierum captiuitatem, non ignarus erat Iacob, ſe ac ſuos factos eſſe finitimorum po- ulorum implacabili odio,& iræ vehementer obnoxlos: foréque proſpt ciebat, vt illi tam atrox gentis,& vrbis Sichimitarum exitium vltuti, in ſuam,& ſuorum necẽm quamprimùm hoſtili animo& armata mann ruerent: quibus ramen ipſe, longè ſcilicet virihus impar, propulſare eorũ impetum, aut fuſtinere non poſſer. Quapropter cùm maximo conficcta- retur metu& angore animi, inſtantis pericull magnitudine; cuùmque hu- manis omnibus deſtitueretur præſidiis, toto animo ſibi ad diuinum præ- ſidium opemque confugiendum eſſè cenſuit. Nec ſanè Deus æquum iu- dicauit, vt pius& ſapiens pater filiorum temeritatis& crudelitatis pœnas lueret, quam illi inconſulto,& prorſus inſcio patre deſignauerant: leg contrà potiùs. vt(quemadmodum Deo dignum,& ſolenne eſt) filiorum peccara patris pietati,& lanctimoniæ condonarentur,& quod ab illis iuuenili furore peccatum fuerat, eximia patris innocentiAâ,& pietate ex piaretur. Deus itaque Iacobum iamiam hoſtium impetum ſummo ani- mi pauore expectãtem, iubet in locum Bethel ſecedere; vbi nempe olim fratrem ſuum Eſau, fugitabundus, diuinum ſibi. adfuiſſe præſidium me- minerat. Magnum ergo hic præiudicium diuini auxilij lacob eerfien — vbt lam
———--

, 3 7 nſei
4 lln.
7, N Hau
— Ian n, an M. 1 G
—
25 kahe. t e docr
Weagromm 1 W üregiar Tartiutrn rr J weproh. 3. vttuni nana h 1 e. llarxe eui Na conf 2 erümahen s uirum 4 cquumt dbe ntbs par perant. t) llin
1 jetate el 12 bleta
(r ummodl.
' — ſempe X„dium
25 1 cecſu rbiuu
vbiiam ſemel
1 uodah 1
(ENESIS GAD. XXXV. 387
diuinam opem expertus fuerat, ibi eandem ſibi non defu-
turam minimè dubitaret. b 5 Obſeruatè conſideranda ſunt illa verba: Fac altare Deo, qui apparuit
tibi quando ugtebas&ſau. Videtur enim his verbis non obſcurè Rgnifica-
7
ficare,& quæ apparuit illi olim, cum iret in Me ſopotamiam. Deus igitor iubet ſacrificari alteri perſonæ. quam tamen ſimpliciter appellat Deum.
Zeatus certè Hilarius hb. 4. de Trinitate, ex hoc loco argumentatur FHliũ Dei eſſe verum Deum, quippe cùm Deus pater iubeat lIacob ſacrificare
Deo qui apparuerat ſibiʒvt enim hoc ſignificaretur, nõ dixit Deus qur ap-
paruit Iacob, Sacrifica mihi, ſed Deo, qui olim apparuit tibi; ignificans
perſonam quæ& giſtinctæ eſſet,& tamen Deus eſſet. HNilarij verba„hæc funt: Deus honorem Deo poſtulat,& poſtulat cum alterius ſignificatio- ne perſonæ, qui apparuit, inquit, tibi cum fugeres Eſau; ne qua per ſonæ eiuſdem confuſio naſceretur. Deus ergo,& qui loquitur cum lacob, di- citur Deus,& de quo is loquirur; honoris confeſſio naturæ nomen non diſcernit quos ſignificatio ſubſiſtentes eſſe diſtinguit. Sic Hilarius: idem- que ipſum pl uribus refert proximè equenti libro quinto. S. Auguſtinus & idem tradit quod Bilarius,& monet fortaſſe iſtam locutionem eſſe Hebraiſmum. Sic enim ſcribit quæſt. 110. in Geneſim: Quid eſt, quòd non dixit, Fac ibi aram mihi, qui apparui tibi ſed dixit Deus quaſi de alio loquens, Fac ibi aram Deo, qui apparuii tibi? Vtrùm Filius ibi apparuit, & Deus Pater hoc dixit? an hoc in aliquo genere locutionis annumeran- dum eſt? Sic Auguſtinus.
4 Sciat porrò Lector, Iocutionem eſſe peculiarem Hebrææ linguæ,&
admodum frequentatam in ſacris litteris, inducere perſonam quampia, fiue diuinam, ſiue angelicam, ſiue humanam loquentem de ſe in tertia verſona, quaſi de alia quapiam perſona loqueretur: verbi gratiâ: Dixir Deus illis: Tmete Deum,& mandata eꝛus ſeruate: pro eo quod eſt, Timete me,& mandata mea ſeruate. Proferam vnum,& alterum Scripturæ locũ, vt id perſpicuè cernat Lector. In libro Numerorum capite duodecimo inducitur Deus ſic loquens: Si quis fuerit inter vos propheta Domini, id eſt, propheta meus, in viſione apparebo ei, vel per ſomnium loquar ad ilum. At
non talis ſeruus meus Mouſes:ore enim ad os loquar ei,& palam„E non per pocus Fiere- ꝛnigmata, ac figuras Dominum videt. id eſt, me videt. Similem locutionem mi cap. 2.
reperiet Lector bis in eodem fermè loco vſurpatã apud Hieremiã cap. 2. Inducitur enim Deus ita loquens in Iudæos: Vunquid non iſtud faltu eſt tibi quia dereliquiſti Dominum Deum tui es tempore quo ducebat te per via, Et paulò põôſt: Scito,& vide quia malum& amarum reliquiſſe te Domi- num Deum tuum,& non eſſe timorem eius apnd te, Similiter igitur hoc loco dixit Deus lacob: Fac ibi aram Deo, qui apparuit tibi, id eſt, mihi, qui appa- rui tibi. Quanquã cupio Lectorẽ meminiſſe eius documenti, valdè profe ctò obſeruandi, quod tradidimus in tertio Tomo Commentariorum no- ſtrorum in Geneſim, ſuper cap. 19. numero 42. eſſe in diuina Scriptura eCCE 2
An m)ſterꝛus, Trinitatis- gnficatu fue- ri diſtinctio duarũ diuinarum perſonarum; vnias, quæ nunc apparult,& 2,e 79 ſocuta eſt lacob- iubens eum ire Bethel alterius verò, cui berim Kekt S kAn as⸗
S. ℳ gaſt.
Locus Nu³, (49.„1 2

—
— 4 — ͤͤͤͤͤͤͤͤͤͤͤh
——¾
“
338
COMMENT. IN
multas locutiones, quæ ſecundùm proprietatem linguæ Hebræxæ ſint he-
braiſmi,& elegantie orationis, ſ
cunduùm tamen diuinam ordinationem,
latere in illis maximarum rerum my ſteria: quæ non vulgo paterent, ſed illi ſolùm perſpicerent,& intelligerent, qui ſingulariter à Deo illuminati eſſent, quales fuere in veteri Teſtamento Sancti Patriarchæ,& Propke-
tæ. Hæc igitur locutio, de qua d
iximus, hebraiſmus eſt;& nihilominus
tamen myſtologica eſt, diuinarum perſonarum diſtinctionem illumina-
tis à Deo viris ſignificans, cùm vnitatem intelligerent.
alij tantuùm per eam, diuinæ ſubſtantiæ
VERS. 2. Iacob verò conuocata omni domo ſua, ait; Abijcite deos alienos, qui in medio veſtri ſunt:& mundamiui ac mutate ye ſtimenta veſtra. Surgite,& aſcendamus in Bethel, vt facia-
Quid nobis
agẽdum in re-
bus aduerſis.
nobis eſt: nempe idola peccator
azere.
mus ibi altarc.
*
mutate
—
Ceo tibi, quemadmodum exemplo ſancti lacob im gn. uiſſumis vrgemur periculis, imminentia mala propulland K auertenda ſint. lacob iuſſit domeſticos ſuos, Idola qpa penes iplos erant abiſcere,& ſeipſos mundare, ac veſtiment & ſecum ire Bethel ad ſacrificandum Deo. Similiter faciendum
um, errorùmque ac malarum cupiditari
ex anjmo penitus abijcienda lunt: munditia item ac ſinceritas, non inte- rior ſolùm animi coram Doo, ſec exterior quoq; in verbis& factis apud 1049,4 homines conſeruanda eſt; D cùmque in Spiritu& v eritate condignè ado.
rando,& colendo, eius nobis auxilium implorandum eſt. Sic autem præ- paratis,& affectis nobis vel nihil mali accidet;vel, ſi quid contingat, ni-
hil ſanè nocebit, quinetiam ma
gno erit bono, materiam ſcilicet præbens
augendæ virtutis, cœleſtiſque amplificandi præmij: verumque in nobis iplis experiemur eſſe, quod in quadam orarione ſua canit Eccleſia, dices Oratio Eecle- 1
ſein veßerss Tuere Domine populum tuum,& ab omnibus peccatis clementer emu- ſer. 6. poſt Ci- da: quia ei nulla nocebit aduerſitas, ſi nulla ei dominetur iniquitas. Sed
ua ratione cognouit lacob, Idola eſſe penes domeſticos ſuos? Ruper-
Rupertus. tus putat, id reſciuiſfe eum per diuinam viſionem proximè habitam, Deo ipſum ea de re docente, ac monente. Sic enim ſcribit librooctauo in Ge- neſim capite quodecimo. Hac eadem viſione Jacob tandem perdoceti potuit, eſſe in domo ſua ſcelus Idololatriæ: nec poſſe ſtare ſe coram ini⸗ micis ſuis. eſque fugare, quandiu domus ſua illo contaminata eſſet ſce- lere. Quemadmodum Deus dixit Ioſue capite ſeptimo: Non poterit, in- quit, Itael ſtare ante hoſtes ſuos, edſque fugare: quia pollutus eſt anathematt:
non ero vltra vobiſcum, donec conteratis eum, qui huius ſceleris reus e. Dic
6„5 Dua fuerint
Iaola quæ re-
eis: Sançtiſicamini in craſtinum.
hæc enim dicit Dominus, Anathema in mè-
dio tui eſt Iſtael non poteris ſtare coram hoſtibus tuis, donec deleatur ex te, qui
oc contaminatus eſt ſcelere.
Ceterum ſuper iſtis verbis locus quæſtioni eſt, Quenam fuerint Ildola 5
illa,
—
—
o

Went le. 22 ionen, rent, 4 hrhe 4 dropke. 5 dlominu 2† llumina E ühihana
8* deos axe ſe Kacn.
Nl d d 4 Ma Olhaqu 8 eſtimenn S ciendan ee xpiärni
————————
1 aca pu 1D digneac euemm 1an iingan 1rpreden acre in w 12 el dc lenter eni
1 a Kux 1d ditam,Do 2 cauoin(G-
Krperdorr
aeletlr nurenib
W utlemt
.“ 1 M vmaun K: urex U
at
1
crerint
an voninte.
* puirs.d
ccoram iul.
CENESIS GA b. XXRNXVvVv. 389 lla, quæ lacob reperit apud domeſticos ſuos? Ioſephus lib. 3. Antiquita- tum(quæ communis eſt multorum ſententia)ſcribit fuiſſe Idola quæ fu- rata Rachel fuerat patri ſuo Laban, vt ſuprà ſcriptum eſt Genel. 31. At- enim lacob non apud vnam tantùm Rachelem, ſed apud alios complu- res domeſticos reperiſſe Idola ſatis indicat pluralis numerus, quo vtitur hic Scriptura: Sic enim dixit Iacob: Abijcite deos alienos, qui in medio ve- ſtri ſunt. Et paulò infrà: Dederunt ei omnes deos alienos, quos habebant. lIm- mo verò, non ſit mihi veriſimile eo tempore fuiſſe Idola Labani apud Rachelem: neque enim tanto tempore Rachel ea Idola celare potuiſſet virum ſuum Iacob, neque ſi Iacob reſciuiſſet, paſſus eſſet ea domi ſuæ, & apud vxores,& filios eſſe: vir vtique religioſiſſimus,& ſanctiſſimus, diuinique cultus obſeruandiſſimus. Ab eo autem tempore, quo Ra- chel furata eſt Idola patri ſuo, vſque ad id temporis, quo Iacob locutus eſt cum ſuis de abiiciendis Idolis“, anni præterierant non minès de- cem; vt tanto tempore fuiſſe apud Rachelem Ildola, Iacobo prorſus in-
ſcio, nequaquam credibile ſit. Erant igitur Idola illa penes famulos ipſius
lacob; habebat enim numeroſiſſimam familiam, atque ea potiſſimùm Idola fuiſſe reor, quæ in direptione vrbis repererant apud Sichimitas:& cum cetera præda propter magnificentiam& pretiũ operis, abſtulerant.
Sed cur illa vocauit lacob deos alienos? An quia cùm Iacob,& ſui ve- rũ Deũ colerent, alios deos ſuæ religioni alienos& extraneos vocabant? An potiòs quòd alienigenæ,& gentes extraneæ ſanguini Hebræo iſtiuſ- modi deos colerent, ſolaque gens Hebræa veri Deicultum teneret? An quia, cùm reuera eſſent Dæmones, mentes atque animos hominum à ve- ri Dei cognitione, cultùque abalienabant? An quia ſimulabant ſe bene-
uolos,& beneficos eſſe homini, cùm eſſent humano generi alieniſſimi,
inimiciſſimi,& hoſtes accerrimi? An denique, quia nomen Dei prorſus alienum illis,& nullo modo conueniens erat? Etenim verus Deus eſt, vt ſepenumero prædicat Scriptura, qui fecit cœlum,& terram; iſti autem erant huius Dei creaturæ,& inter eas peſſimi, abiectiſſimi,& deteſtatiſſi- mi. Audi Hieremiam cap. 10. Dominus noter, vnus Deus eſt: ipſe e&ſt Deus
perit kacob a-
pud ſuos. Ioſephus.
Cur Idola Ia- c0b appellaue- rit deos alle- 10§.
viuens,& rex ſempiternus: ab indignatione eius commouebitur terra,& non
ſuſtinebunt gentes comminationem eius. Qui facit terram in fortitudine ſua, & prudentia ſaa extendit cœlos. Sic ergo dicetis eis: Dij, qui cæœlos& terram non fecerunt, pereant de terra,& de his quæ ſub cœlo ſunt.
plicem imperauit munditiam: alterã interiorem ipſius animi ab immun- ditia idololatriæ, aliorùmque omnium flagitiorum: alteram verò exte- riorem, quæ in lotione vel mutatione veſtium poſita erat, ſed priorem il-
8 llis porrò verbis, Mundamini,& mutate veſtimenta veftra: Iacob du- or Iacob iuf
ſerit mutari veſtimenta.
lam, nimirum quantum præferat huic poſteriori diuina Scriptura, videre
eſt apud Iſaiam cap. I. verbis illis: Lauamini, mundi eſtote, auferte malum co- „...„* ⸗. gitationum veſtarum ab oculis meis. Sed Iudæi potiſſimùm in poſteriore munditia roti verſabantur,& occupabantur. Deus legẽ daturus Hebræis in monte Sina, iuſſit eos ſanctificari& lauare veſtimenta ſua: Sic enim ——+₰„»—, p. 1. ſcriptũ eſt Exod. c. 19. Vade ad populi,& sactifica illos hodie& cras, lauẽig, cec 3

390 vestimenta ſua,& ſint para etiam verbis lacob; nam il
CO MME
N T. IN
i in diem tertium: quæ verha aptè reſpondent ad ſantlificari reſpondet illi quod dixit lacob
mundamini:& illud lauare veſtimenta ſua, reſpondet ei quod dixit lacob,
mutate veſtimentad eſſent, tum propter i
eſtra. Sed cur lacob iuſſit mutari veſtimẽta? An quòd gololatriæ immunditiã, tum propter cædem Sichi-
mitarũ polluta? An potius vt mundiori,& deventiori habitu atque cultu corporis, ad ritè ſacrificandum Deo, paratiores accederent? An vt tali cæ-
VIRS. z.
Oleaſter.
Terebinthi de ſeri ptio.
ITheophr.
Caietanus.
Thoſtat us.
remonia exteriori,
ſingulari quadam religione mentes eorum imbuetert
& interio rem aduerſus Deum in animis eorum pietatem excitaret:
At ille info dit ea ſubter terebinthum, quæ eſt poſt vrbem Sichem.
NNoOTaT ſuper hoc loco Oleaſter, quia doctores Hebreo. 9 Mrum ignorant proprias ſignificationes nominum Hebræorũ
A lignificantium certas arborum ſpecies ‚idcirco cumpnomen
quodpiam eiuſmodi occurrit, videre eſt diuerſas admodum de tigmiticatione eius ſententias, alijs ad aliam ſpeciem arboris nomeni-
lud referentibus. Hoc igitur loco namen Hebræum, Elab, quidam ſgni- Hicare aiunt quercum alij terebinthum, alij caſtaneam. Si tamen inſpicin- tur radix eius nominis, quæ eſt, alab, quæ fignificat execrari, ſiue malum imprecari; exiſtimari non temerè poſſet, eo nomine ſignificatam eſſe a⸗
borem execrabilem,& funeſtam, id iuxta Idolorum delubra plurimum p
eſt talem, quales erant arbotes, qus lantari ſolebant: atque ob eam cau-
ſam Iacob ſub tali arbore execranda, illa Idola defodere voluerit. Tere-
binthus porrò eſt arbor lentæ mater
X
iæ,& nigra, lauri folio, oleæ Hore, ſed
puniceo: baccis primum herbaceis, mox rubris;& cùm maturuerint ni- gricantibus, magnitudine fabæ, reſinoſis,& ſulphuroſis, radice valida& in profundum acta. Eſt vterque ſexus; ſed mas, Theophraſto teſte, ſteri- lis. præcipua commendatio reſinæ, ſuper omnes laudatiſſimæ, propteto- doris atque leuitatis excellentiam. Cuius arboris inſignis eſt in Syria,tum copia, tum proceritas. Vide Plinium lib. 25. Sed quæritur an iſtiuſmodi Idola lacob defoderit integra,& ſolidas An priuùs liquefacta& fuſa, vel reſoluta è contrita. Rationabile eſt, an
Caietanus, vt accelerans diſceſſum, caruerit Jacob commodita
te conlu-
mendi ſimulacra igne:& ideo abſconderit ea ſub terra, vbi erat quercus. Verùm ne materia ærea, vel argentea, vel aurea Idolorum,& ornamen-
torum, quæ in illis erant, remaneret apud domeſticos Iac
ſub terra defoſſa,& abſcondita. Sic
ob, demiſit ea Caictanus. At verò Thoſtatus con-
trà ſentit: Fecit inquit, Iacob magnam& profundam foſſam,& omnem Idolorum metallicam materiam priùs liquefactam deiecit in illam to
ſam: quæ penetrauit in profundum
. c 1 d Per viſcera terræ vt inde A nemine
poſſet accipi. Noluit autem argentum& aurum ud transfiguratumi
aliam formam, penes ſe ſuoſque haberi; ne quod ſemel fuerat iecnn — cu tu
¹0

dod Sean nag einan.
4 1 anulgr
A Deüpier.
ecrs d walw
lenl dr eller I u Damca ere Ar. Jet. Cold adorelt mſt nerict- 8,t Arlalchl pht 3 te le⸗ aniſ oplete
ms(r ftiann
da eek,a ömn E. tecoul
GENESIS CAbD. XXXV. 391 cultui dæmonum, aliquando id ad vſus hominum applicaretur. Hiſtoria Scholaſtica in hiſtoria libri Geneſ. cap. 8 3. tria hunc ad locum pertinen- tia, minimè probabilia tradit. Primò ait, Idola quæ reperit Iacob, fuiſſe il- la quæ Rachel furata eſt patri ſuo: ea verò Rachel propterea tandiu cela- uit virũ ſuũ Iacob, quòd ea condita in terra ſub quadam arbore haberet. Subdit deinde, idola quæ defoſſa ſunt à lacob, mulris poſt ſæculis à Da-
uide fuiſſe reperta,& in vſum edificandi templi Hieroſolymitani collata.
Tertio loco putat eandem fuiſſe arborem, ſub qua ſepulta fuit Debbora nutrix Rebeccæ, vt paulò infrà dicitur; licèt illa vocetur terebinthus à tino interprete, hæc autem quercus. Verùm& priora illa duo futiliſſima ſunt Hebræorum commenta:& hoc tertium refellunt non ſoluùm Latina nomina diuerſarum arborum, vti ſunt terebinthus& quercus; ſed etiam Hebræa vocabula, Elab, ideſt, terebinthus,& alon, id eſt quercus, vt pro- bat Oleaſter.
Cumque profecti eſſent, terror Dei peruaſit omnes per cir- cuitum ciuitates,& non ſunt auſæ perſe- qui recedentes.
—
AMlIIcC aduertere licet(ait quæſt. 11 2. in Geneſ. Auguſtinus) Aquemadmodum Deus operetur quod vult in hominum mẽ- ribus.& quo enim terror Dei factus eſt in illis ciuitatibus, niſi =bb illo, qui ſua promiſſa in lacob filiiſque tuebatur? Et Chry- ſoſtomus homi. 59.in Ge. Vide, inquit, quanta prouidentia,& quàm eui- dens Dei tutela erat erga Iacob. Nam quia timuerat ille, ne ipſe& ſui, qui pauci erant comparatione illarum gentium, ab illis delerentur, ideirco Deus admirabili modo eum tutatus eſt, ingentem auimis eorum terrorẽ immittens, vt quibus illi formidabiles videbantur, eos ipſi vehementer formidarent. Etenim quando Deus ſua gratia quempiam dignatur;inua- lidos, fortiores potentibus;& paucos, potentiores plurimis facit: nihilque beatius eſt eo, qui ſupernam gratiam aſſecutus eſt. Sic Chryſoſtomus. Tali terrore Deus innumerabiles,& robuſtiſſimas gentes, quæ terram promiſſionis tenebant, ab Hæbræis, duce Ioſue, debellari fecit: quemad- modum ipſe in monte Sina promiſerat, vt legitur Exodi 19. dicens: Ter⸗ rorem meum mittam in pracurſum tuum, occidam omnem populum ad quẽ ingredieris: cunctorumque inimicorum tuorum coram té terga Vezrtamn, emit- tens crabrones prius, qui fugabunt Neuaum, e Chananæum,& ethæum.Et in Deuter. cap. 2. dixit Deus: Hodie incipiam miitere terrorem, atque for- midinem tuam in populis, qui habitant ſub omni cœlo: vt audito nomine tuo paueant,& in morem parturientium contremiſcant,& dolore tenean- rur Hoc ipſum quoque confeſſa eſt Raab exploratoribus miſſis à Ioſue, yt in libro eius ſcriptum eſt, cap. 2. Neui(dixit illa) quod Dominus tra- qigerit vobis terram iſtam: etenim irruit in nos terror vester,& elanguerunt
opines habitatores terra. Audiuimus qudd ſiccauerit Dominus aquas maris 7 8 rubri
EHi Foria Sch laNica.
Oleafter.
VEKRS. 5.
B. Auguzſt.
§. Chry ſoſt.

5
ESEEEEoE
1 — 8 1——————— ,—— n 4 4 5*
——————— 2—— ———— 6—— 8——— 3 ————— ei: ei. Haun. uri⸗——.„ 4—— * 2. 2 3 -——————————— —
———ͤͤͤ———
— ꝛmm—— 5—— 6
————;ℳ:—ᷣ—
—2
= * d
392. CO MMEN T. IN ubri ad vestrum introitum,& quæ feceritis quobus Amorrhæorum regibul. qui erant trans Tordanem, Seon,& O9, quos interfeciſtis. Et hec audienien, pertimuimus,& elanguit cor noſtrum, nec remanſit in nobis ſpiritus ad intmi- Eæod⁴. 14. tum veſtrum. Dominus enim Deus veſter, ipſé eſ Deus in cœlo ſurſum,& in rterra deorſum. Sed iſtiuſimodi terroris diuini illuſtre admodum legimus exempſum, 1 Quaꝛm mira-& admirabilem effe ctum in lib. 2. Paral. cap. 14. Commemoraboidpro. rabiliter Deus iis Scripture verbis. Egreſſius eſt, inquit, ootra eos,(Iudeos) Zara Aehi boſtes populs Prijs ↄcripturè verbis..*ρ ε⅜2ν qunt, vorrα οε udeo ethiopp ſai terrore im cum exercitu ſuo decies centena millia,& curribus trecentis. Porri Ah miſſo profliga(rex Iuda) perrexit obuiam ei,& inſtruxit aciem ad bellum,& inuocauit Da- re ſolitus ſit. minum Deum dicens, Domine, non eſt apud te vlla diſtantia, vtri in pancuau xilieris, an in pluribus: adiuna nos Domine Deus noſter: inte enim,& inm nomine habentes fiduciam, venimus contra hanc multitudinem. Domine Deu nofter tu es non præualeat contra te homo. Exterruit itaque Dominus Aelli- pes coram Aſa,& Iuda, fugeruntque Aethiopes,& perſecutus eſt eu Aud populus qui cum eo erat,& percuſſerunt ciuitates omnes per circuitun berans: Grandis quippe terror cunctos inuaſerat. An.ic ha Non eſt lilentio ſupprimendus huius hiſtoriæ breuis„ſed pulchetti- 13 77 3 aorie mus Kuperti tractatus allegoricus, qui eſt apud e vm lib. 8. Commemu. pulcherrima in Genef. cap. 1 2. Verba eius ſunt huiuſmodi: Planè hoc ordine,& lis ex Raperto. profectibus aſcendendum eſt in Bethel, id eſt, in domum Dei, quæ non eſt alia, quàm Eccleſia Chriſti. Primuùm eſt, priſtinos abdicare erroresà vnius veri Dei profiteri fidem, quod eſt auferre deos alienos de medo noſtri:deinde baptizari in nomine Patris,& Filij,& Spiritus Sancti: quold eſt mundari: ac deinceps ambulare in nouitate vitæ, quod eſt veſtiments mutare. Et lacob datas ſibi inaures, quæ erant in auribus ſimulacrorum, infodit ſubter terebinthum, inaures enim habebant viri, more cęterotum orientalium populorum, quod mollis& effœminati animi erat inſtrumè- tum. Significant porrò inaures, falſæ doctrinæ phaleras, ſermone nitidas, ſed ſenſu veritatis vacuas: cuius nos fabuloſa dicacitas, cùm eſſemus gen- tes, ad ſimulacra muta, tanquam Sirenarum cantus pertrahebat. Terebin- thus autem reſinam generans pretioſiſſimam lignum crucis, quod vittu- tis eſt optimæ, ſignificat, ſubter quam omnia peccata noſtra ſepeliuntur, vt eorum vltra nullum veſtigium reperiatur. Cumque id feciſſet lacob, terror Domini inuaſit omnes gentes per circuitum, vt eum inſequi non auderent. Non igitur fruſtrà, ſed valdè vtiliter& neceſſariò ſuggeſtum diuinitus fuit heato Iacob vt auferri iuberet de domo ſua deos alienos: nam antea ipſe timidus,& periculosè incedens adorabat Eſau,& domus eius cædibus, ac ſanguine turbabarur: nunc au- tem terror Domini inuaſit omnes,& non ſunt auſi eum perſequi recedentem. Hactenus ex Ru-
Per tO.
b Eodem

1 i⸗ p 58 Brnn. do H K
aen S pea
di 2 tores,
si Sremehh
orn E kigu doe Flümen dos Erctom i S terom imn tnn 5,Srerüth cd= mge Ia Tetedi crl e0d rin nol eliustc ri—+ et laccd te Eccuira el à Peetm 5E SMleo ort au,&
GENESIS CAD.&XXV. 393
Eodem tempore mortua eſt Debbora nutrix Rebeccæ,& ſepulta eſt ad radices Bethel, ſubter quercum: vocarumq; eſt
59.in Geneſim, ita ſcribens: Et quo modo, dixerit quiſpiam, Ouomodo fue
iſta Debbora nutrix Rebeceæ fuit, cùm lacob tũc primum ru Debbora venerit è Meſopotamia? Fortè hoc dicendum eſt, quòd quando à Laban n ormttatu diſceſſit Iacob, hæc ſimul cum eo venire cupiuerit, vt poſt longum tem-
Iacob,& qud fuerit anuoſd.
pus Rebeccam reuiſeret: ſed priuſquàm ad illam perueniret, defuncta ſit. Hæc ſcribens Chryſoſtomus, ſignificare videtur, Debboram, cùm ex Me ſopotamia profecta eſt Rebecca in terram Chanaan, remanſiſſe in Meſo potamia:& longiſsimo poſt tempore, cùm lacob inde diſceſſit, voluiſſe eam cum lacob viſum ire Rebeccam: quod tamen verum non eſt. Deb- boram enim vnà cum Rebecca ex Melſopotamia veniſſe in terram Cha- naan, apertè Scriptura tradidit ſupra Gen, 24. Probabilior itaque ſenten tia eſt Caietani: Si quæras, inquit Caietanus, qualiter Debbora erat cum Iacob, quam nunquam legimus receſſiſſe à Rebecca, cum qua venerat ex Meſopotamia in terram Chanaan: Reſpondetur, quòd mortua Rebec cà, cum audiſſet Debbora, Iacob dilectum filiũ Rebeccæ, redijſle ex Me- ſopotamia cum vxoribus,& habitare in terra Chanaan(multis enim iam anhis ibi habitauerat) venit ad eum, cupiens vitam agere potiùs cum mu lieribus Meſopotamiæ, vxoribus lIacob, quàm cum Chananæis, vxoribus Eſau. Tempus enim mortis Rebeccæ, quamuis non ſit ſcriptum, ex hac taàmen abſentia Debhoræ à domo Iſaac inſinuatur: non enim fas eſt cre- dere Debboram inde receſſiſſe, viuà Rebeccà. Sic Caietanus Hebræi tra dunt, Reheccam mifiſſe Debboram nutricem ſuam in Meſopotamiã ad filium ſuum Iacob, vt inde ſuo& patris nomine reuocaret ac duceret eum vnd cum familia in rerram Chanaan, ſicut ipſa promiſerat ei, cum mitteret eum in Meſopotamiam. Sic enim ſuprà extremis penè verbis ca pitis vigeſimi ſeptimi ſcriptum eſt: Vuns ergo fili mi(dixit Rebecca filio ſuo Iacob) audi vocem meam,& conſurgens fuge ad Laban fratrem meum in Haran, habitabiſque cum eo dies paucos, donec requie ſcat furor fratris tui, & csſtet indignatio eiusobliniſcaturque eorum, quæ feciſti in eum' poſtea mit- nam,& aaducam te inde huc. Debboram porrò anum fuiſſe annoſiſſimã, cuùm eſt mortua, facile eſt cognoſcere ex ipſa Scriptura Ab eo nãque tem pore quo illa venit cum Rebecca in terram Chanaan, vſque ad hoc tem- Pus, quo dicitur eſſe mortua, præterierunt anni centum viginti ſeptẽ:tunc autem credibile eſt non fuiſſe minorem quinquageſimo anno; quippe quæ nutrix fuerat Rebeccæ, quæ tunc nuptum tradebatur Iſaac, nec mi- nor erat vigeſimo anno⸗ lſaac verò tunc erat quadraginta annoruũ, vt dici tur Gen. 25.& ſexagenarius genuit ipſum Iacob, vt ibidem traditur. Hoc autem tempore quo Debbora obijt, lacob fuiſſe annorum circiter ſepté & centum ſuprà oſtenſum eſt: erat itaque Debbora cùm exceſſit, anno- rum centum,& propè octoginta.“ Comm. in Gen. Tom. 4. ddd
Hebras.

8p perpendamus nomen illud nutzicis, pro quo in Hebræo eſt)ne- Denwmine he nechet, déeuius vocis ſigniſtaatione breuiter hoc loco diſputãs Oleaſter,i Mer Mehe Omnes, inquit, noſtri hic vertunt nutricem, quod non prohiheo:ſed di. enonutrix. Stio Hebræa poteſt tam collactaneam, quàm nutricem ſignificare. Ver- Oleaſter. bum enim Hebræum propriè ſ gnificat ſugere; licet in hiphil ſignificet la. ctare: cuius rei coniectura eſt magna illud quod legitur Canricorum 8. Jonech, id eſt, ſugentem vbera matris meæ. In quarto tamen libro Regů capite vndecimo iſta vox Hebræa non poteſt habere ſignificationẽ aliam niſi nutricis, cùm dicitur, loſabam filiam Regis Ioram,& ſororẽ Ocho- zie de medio filiorum regis qui interficiebantur, tuliſſe Ioam flium Ochoziæ,& nutricem eius de triclinio,& abſcondiſſe eum à facie Atha- lix vt non interficeretur. Sic ex Oleaſtro. Nec ſanè Latina vox nutrus vel nutrici ſignificat altricem tantùm, vel altorem infantis: veruùm eram Plato. primum educatorem, atque inſtitutorem: qua ſignificatione Platolibro Achilles alu- tertio de Republica ſcribit Achillem fuiſſe nutritum à ſapientiſiimo Chi nus, G an me- 8...aA... dicina diſcapu rOne;à quo nimirum etiam doctrinà medicinæ eruditus eſt. Exo Hlero. las Chiroms. nylnus in epiſtola quam ſcripſit ad Lætam, hortando eam vt filoc ſwam S. Hieron). Paulam mitterer Bethleem, vt ibi Chriſtianam diſciplinam melidsedo- ceretur, ſpondet ſe illi fore nutritium,& magiſtrum: Ipſe, inquit Hierony mus. ſi Paulam miſeris,& magiſtrum,& nutritium ſpoedeo, geſtabo ha- metis, balbutientia ſenex verba formabo: multo glorioſior mundi bhi-
119. —₰
4
loſopho( ſignificat Ariſtotelem) qui non regem Macedonum, Babylo⸗
nio periturum veneno, ſed ancillam& ſponſam Chriſti erudiam regni cœleſtibus offerendam. 2
Cæterùm nutricem non idoneam ſolum ad bonam pueri nutricatio.
nem, verum etiam ad primam eius inſtiturionem, bono ingenio⸗ungui-
Quintilia-& moribus eſſe oportere, r ects pręcipit Quintilianus. Ante omnia, Quin
aen„ tilianus inquit, ne ſit vitioſus ſermo nurricibus, quas ſi fieri poſſet, ſapien tes Chryſippus optauit, certè quantum res pateretur, optimas eligivo-
luit. Et morum quidem in illis ſine dubio prior ratio eſt, rectè tamen
etiam loquantur. Has enim primuùm audiet puer, harum verba effingere
jmitando conabitur:&, natura ipſa, tenaciſſimi ſumus eorum, quæ rudi-
Magna olim bus annis percepimus. Sic ille. Ingens porrò apud veteres ſemper fuit pietas alum- alumnorum erga nutrices amor,& obſeruantia,& pietas, non ſecus pto nuann—S fectè quàm erga matres. Docere hoc voluit Virgilius exemplo Enex, pnrg ib.. qui ex Troianæ Vrbis excidio ſecum in ltaliam duxit fortune ſuæ comit Aeneidos. Caietam, nutricẽ ſuam: cam in Cãpano littore extinctã magniſice funeta uit, exſtructa etiam vrbe, quæ nomè eius ferret: vt Illi eius verſus indicãt:
Tu quoque littoribus naſtris Aeneia nutrixx, Aeternam moriens famam Caieta dedisli.
allegoria. Rebeccæ tacuerit, quę in domo Iſaac erat materfamiliâs,& domina;mor tem verò& ſepulturam Debboræ, quæ nutrix& ancilla erat, tam accu- ratè cõmemorauerit: huiuſinodi rationé allegoricam tradit lib.8. Com-
mentariorũ in Gen. c. 1 3. Quid hoc eſt, inquit Rupertus, quod Debboræ nutrichs
)
=
Rapertt RVPERTVS diſputans hoc loco cur Moſes mortem& ſepulturam 6

1 Rhru 5 m exim A 9 loro 4 cii 8 Mec. w 3 er en
1 ckdoxbe-
8 1 1. ndi b-
er Kd
dSam e
1„ Tanrricnn d e vo lgt 4 1 mi u it aaſlet,ae aaselg 2 Fecté tum d 2w necfhxr (* qe m 1„3lemperi d„alecum. 8 2 plo Kr d un ſcæ conl 1 iisce tune 1* 21 dd
11r fpolnra ominame 4 tamacct P b8.Co
1 S ihchhe
notrio
GEINESIS CA b. XXXV. 395
nutricis mors hic memoriæ commendatur:& Rebeccæ, cuius illa nutrix
fuerat, mors nuſquã legitur? Num dignior exiſtimata eſt nutrix, quàm alumna?Ergo hic granum ſub palea quærendum eſt. Nẽpe ſicut Rebecca Spiritus lancti gratiam ſignificauit, ſic Debbora legem Moſis,& iuſtam & ſanctam pręſignauit: quod eX ipſo eius vocabulo licet intelligere: Deb- bora namque, ape⸗ interpretatur. Scimus autem quòd apes& mel in ore dulcifluum,& moleſtum ſub cauda geſtat aculeum. Sic planè lex ſancta, in facie ſua, quæ Iudæis velata eſt, viuificantem Spiritum continet: in po ſterioribus autem ſuis, quæ Paulus obliuiſcebatur, occidentem habet lit- teram. Igitur Debboræ quidem, quæ Rebeccam nutriuit, mors inueni- tur:quia videlicet aſcendentibus in Bethel, id eſt, domum Dei, occidens littera legis relinquitur; viuificans autem Spiritus perleuerat,& vbique glorificatur, Debbora ſepelitur ſub quercum: quia videlicet in principio ſurgentis Eccleſiæ,& in primodijs Chriſtianæ religionis, quæ tota ſpiri- tualis eſt, carnalis ſenſus legis,& cunctæ carnales cæremoniæ ſub ligno crucis obruuntur. Quod quia vſque ad hanc diem à Iudæis ſine ſacerdo tio& ſine templo ſedentibus deploratur, rectè vocatum eſt nomen loci
illius, Quercus fletus. Hæc Rupertus.
Apparuir iterum Deus Iacob poſtquam reuerſus eſt de Meſopotamia Syriæ:benedixitque ei, dicens: Non vocaberis vltra Iacob, ſed Iſrael erit nomen tuũ:& appellauit eum Ifrael.
LLVD Apparuit iterum, non ſigniſicat, iſtam fuiſſe ſecundã apparitionem diuinam factam lacob, ſiquidem hæc ſeptima (uit; Etenim primò apparuit ei Deus eunti in Meſopotamiã, u in viſione illius ſcalæ, Gen. 28. Secunda apparitio fuit in Me ſopotamia cùm in ſomno vidit Angelum demonſtrantem ſibi fœcundã generationem ſuorum pecorum, Gen. 30, Tertia fuit etiam in Meſopo-
ramia, cum Deus iuſſit eum abire ex Meſopotamia,& redire in terram
Chanaan, Gene. 31. Quarta fuit, cùm ei iam ingreſſo Chanaan,& valdè formidanti aduentum fratris ſui Efau, occurrerunt Angeli tanquam mi- lites armati ad eius defenſionem,& idcirco locum illum appellauit Ca- ſtra Dei, Gene. 32. Quinta apparitio fuit ſub ſpecie illius viri, qui cum eo luctatus eſt, vt ibidem memoratur. Sexta fuit, cùm poſt cædem Sichi- mitarum, vehementer timentem finitimorum populorum hoſtilem in ſe vim& impetum, Deus iuſſit ire Bethel,& ibi ſacrificare ſibi, vt in exor- dio huius capitis trigeſimi quinti dictum eſt. Septima fuit, quæ narratur hoc loco.Illud igitur, Apparuit iterum referri debet ad proximè antece- dentem apparitionem, in qua iufſit eum ire Bethel ad ſacrificandum ſibi, ne videlicet hæc eadem putaretur eſſe illi.
18 Benedixitque ei dicens,&c. Benedictio iſta, fuit ea ipſa mutatio nomi nis Iacob in Iſrael, quam proximè ſubiungit. Et quia Benedicere Dei, eſt benefacere,& denotat magnam quãpiam gratiam ei, cui benedixit D eus, donari idcirco mutatio illa nominis ſignuficauit fuiſſe tunc vberiorem
ddd 2
2. Cor. †. Ad Phal. 3. 2. Cor. 3.

COMM EN T. IN
395 T. gratiam datam Iaeob, eumque mutatum fuiſſe in virum meliorẽ,&e pron uectum ad præſtantioris virtutis ſtatum. Antea enim tanquam vir pro- ſiciens in ſtudio virtutum, maxima ex parte verſatus,& exercitatus eſt in 1 vita actiua:nunc autem ampliori virture,& gratia Dei auctus, ad excellè- tiorem vitæ contemplatiuæ ſtatum præcipusè deinceps tuendum& co-
lendum promotus eſt. Cui ſententiæ, arque intelligentiæ mirificè reſpon Thoſtatus. dent& congruunt nomina lacob,& Iſrael. Nam, vr ait Thoſtatus, lacob interpretatur luctator, ſiue ſupplantator, talis autẽ eſt cultor vitæ actiuæ; quæ meritò vocari poreſt lucta, in qua pugnatur contra concupiſcentias carnis,& concupiſcentiam oculorum,& ſuperbiam vitæ,& cõtra Dæmo nem, mundum,& carnem. Nam quod lob dixit ca. 7. Militia eſt vita ho⸗ minis ſuper terram, id potiſſimùm competit in vitã actiuam. Cum autem quis diu, multùmq; in actiua vita exercitatus, quaſi pertranſitis gradius peruenit ad culmen viræ contemplatiuæ, runc omnis cura,& ſolicituco Luc.o. humam cordis in vno Deo conquieſcit: ſicut Magdalena quieta ſcdeha ad pedes Domini, fruens eius ſermonibus, interea multùm ſolliciag&et. tagente Marthãà ſorore circa frequens miniſterium. Tunc felixmimaci ſponſo ſuo Chriſto toto corde læratur, eius contemplatione ſatiata quen tamen adhuc in ænigmate videt, quia nondum corporis carcere exſoluta eſt, in quo dum manet, magis ſibi amare Deum videtur, quàm cognoſee- re. Ergo ſenſus illorum verborum, N on vocaberis vltra Iacob, ſcd Iſiul erit nomen tuum, hic eſt: Antehac principaliter fuiſti cultor vitæ actiue, & minus principaliter vitæ cõtemplatiuæ, id quod denotat nomẽè lacob, quovſque adhuc vocatus eszat verò poſthac contrà fiet: nam potiſſimum verſaberis in vita contemplatiua:& idcirco tali ſtatui reſpondens,& con- gruens nomen habebis. Vocaberis enim Iſrael, quod eſt nomen contem plantis Altiſſimum Deurs& gratià præpollentis,& præualentis apud Deum. Sic fermè Thoſtatus.
—
PRIMA DISPVTATIO. Super illis Verbis, Non wocaberi vltra Tacob, ſed Ifrael erit nomen tunm. VERS.S. Quomodo dicatur hic mutatum fuiſſe nomen lacob inll rael, cùm id ante decem fermè annos factum fuerit ab Ange⸗ lo, qui luctarus eſt cum Iacob, vt ſuprà Gen. 32. proditum eſt.
Prima opinio 4
RoprRR hanc difficultatem, ambigit Oleaſter, vtrum¹ Oleaſtri. 3
hæc apparitio diuerſa fuerit ab illa, in qua luctatus eſt An- & gelus cum Iacob, quòd in ea mutatum fuiſſe nomen laco 8 in Iſrael, apertis verbis ſcripſerit Moſes: Dubium mihi eſt, 2 inquit Olcaſter, an hæc noua ſit apparitio, vel potiùs refe-
Deus antea illi apparucrat, quando cum eo in aienan ſcen

Ka. kema
da
Steelläm. a cognole aA ſala oriadin wwmilach (Sr porili [ensken. (aren conm a eents n
33
relacobin
tumck 4 ſter, run
de itubetta-
Jymen laco J 1 mibi ch wiibrer
7 arehal
cgeter
GENESIS CAP. XXXV. 397 geſcendit: non enim videtur neceſſaria noua impoſitio nominis cum ea ipſa fuerit antea A Deo facta. Niſi di camus Deum con firmalſe nominis impoſitionem factam priùs ab Angelo. S ie Oleaſter. Sed profectè duhi- tari non poteſt, hanc apparitionem fuiſſe diuerſam ab iſla efſe factanr Illa quippe contigit prius quàm lacob veniret in Socoth,& habitaret iuxta Salem, quibus in locis propè decennium commoratus eſt, vt ſuprà oſtenſum eſt. Hæc autem apparitio facta eſt poſt cædem Sichimitarum, & diſceſſum Iacob ex illa regione: Siquidem diſcedenti illinc Iacob,&
finitimarum gentium in ſe impetum formidanti, apparuit Deus,& iuſſit
ire Bethel,& ibi ſacrificare ſibi, vt in exordio huius cap. 3 5. ſeriptum eſt. Hoc autem Dei mandatum confeſtim executum fuiſſe lacob, paulò poſt narrat Moſes: veniſſe enim eũ Bethel ſcribit,& ædificaſſe ibi altare Deo; & mox ſubdit hanc ipſam apparitionem, de qua nunc agimus. Non itaq; in dubium vocari poteſt, an hæc apparitio diuerſa fuerit ab ea, quæ com- memorata fuit ſuprà Geneſis 32.
Altera eſt fermè communis ſententia, ſuprà Gen. 32. nomen Iſratlis reuera non fuiſſe impoſitũ ipſi Iacob, ſed tantummodò prænunciatũ,& promiſſum nunc verò impoſitionem eius nominis verè factã eſſe, priorẽ promiſſionem explendo. Huius ſententiæ primus,& principalis auctor videtur fuiſſe B. Hieronymus: cuius in tradirionibus Hebraicis in Gene- ſim ſuper hunc locum, hæc ſunt verba: Dudum nequaquam ei ab Ange- lo nomen impoſitum fuit; ſed quod imponendum eſſet à Deo ab ipſo prædictum: quod igitur ibi fururum promittebatur, hic docetur expletũ. Sic Hieronymus. Idem ſenſit Auctor Hiſtoriæ Scholaſticæ: nam in hiſto- ria lib. Gen. c. 8 3. enarrans hunc locum ita ſcribit: Ecce patet quòd ſupra nomen Iſraelis promiſit tantùm, hic autem im poſuit. Et Thomas Angli- cus ſuper hunc locum refert iſtam opinionem, minimè eam improbans. Suprà, inquit, prius promiſerat ipſum ſic appellandum: hic autem de fa- co ipſi nomen iſtud impoſuit. Horum adſtipulator eſt Lippomanus in
Catena ſuper his ipſis verbis: idque confirmat vel declarat exemplo B. Petri, cui Chriſtus Dominus cùm primum venit ad ſe, dixit: Tu es Simon filins Ionæ: In vocaberis Cephas, quod interpretatur Petras. Quibus verbis non impoſuit ei tunc nomen Petri, ſed promiſit tantum: impoſuit autem poſtea, cùm dixit ei, vt refert Matthæus cap. 16. Et ego dico tibi, quia tu es Petrus,& ſuper hanc petram ædificabo Eecleſiam meam. Vel potius tunc no- men iſtud eſt impoſitum, cum Chriſtus elegit duodecim Apoſtolos: de tali namque ſcribens electione Marcus cap. 3. Et impoſnit, inquit, Simoni nomen Petrus, eandémque referens electionem Apoſtolorum Lucas in
cap. 6. Elegit, inquit, quodecim ex ipſis, quos& Apoſtolos nominauit, Simo-
nem, quem cognominauit Petrum,&c.
Cæterùm explicatiùs iſtam opinionem tractauit Caietanus, tum ſupra ſuper cap. 3³2. vbi talis impoſitio nominis Iſraelis memoratur, tum ſuper hoc loco, in quo eadem impoſitio nominis traditur. Illic enim Caietanus ad hunc modum ſcribit: Pro illo. Non vocaberis vltra Tacob: ſed Iſrael, in Hebræo eſt: Non vocabens vltra Iacob, qubd ſi Iſrael? Non hoc loco mu-
3
Secuda opinio.
S. Hieranym.
lſtoria Scho.
Tho. Anglic.
Lippomanus.
Ioan. r.
Caietanus.

Tertia opinio
398(oOMMEN T. IN
tauit Angelus nomen lacob in Iſrael, ſed poſtea facta eſt hæc mutatioin loco qui dicitur Bethel, vt clarè patet infrà capite trigeſimo quinto. Sed hoc loco prænunciatur nomen iſtud imponendum ipſi, non quidem aſſertiuè, ſed cum ambiguitate quadam tanti nominis ſpes datur, admi-
rationem ingerendo, cm dieitur ſiquidem ambigua eſt, ſpem tamen magnam p
3 Quoq ſi Iſrael erit nomen tuum? Oratio ræbet, ex futura negatione
nominislacob aſſerta. Sic ibi Caietanus. Super hoc autem loco ita ſcri⸗ bit: Pro illo: Sed Iſrael erit nomen tuum, iuxta Hebræum habetur: Quad ſi Iſrael erit nomen tuumꝰ ljldem verbis vtitur Deus, nunc quibus vſus fue rat antea Angelus luctator, ſed alia ratione: quia ille ad inchoandam ſpem tanti nominis; hic ad paulatim eleuandam mentem Iacob ad tantum do- num accipiendum. Eleuata quippe mente ipſius lacob ad tantum doni,
confertur ei nomen nouum; quo
d, vt dictũ eſt, ſonat, Dominabitur Dau
Ex quo intelligere poſſent omnes,& ipſemet lacob, ſignificari eo nomi ne diuinum beneficium in Iacob,& in populo eius, videlicet non huma- num, ſed diuinum benefcium. Et ſic verè impletum legimus: nanqua- do Deus dominatus eſt in cordibus eorum, habuerunt etiam hummam dominium à Deo: quando autem abiecerunt à ſeipſis dominium Da, erdiderunt etiam dominium humanum: Sicut pluribus verbis dixit Bo.
ctenus ex Caietano.
Et hæc eſt ſecunda opinio multis probata. Refelitur ſe- dentur improbabilem facere. Mutatio en cuuda opinio. ſoco ijſdem omnino verbis exponitur, vt ex mo elici priùs fuiſſe promiſſam, poſteriùs autem col
Iadith cap. 5. loferni Dux Ammonitarum Achior, vr ſcriptum eſt in libro ludith. Wh-
uam tamen duæ res yi- in im Iacob in Iſrael, vtroquemn do loquendi non holſt latam. Nam ibi dicit
Angelus: Nequaquam appellabitur nomen tuum] acob, ſed Iſtael; lc al-
tem dicitur: Non vocaberis vltra Iaco
b, ſed Iſrael erit nomen tuum Vtto⸗
bique igitur per verba futuri temporis expoſita eſt noui nominis impoli⸗ tio. Deinde fuiſſe tunc ab Angelo luctatore verè impoſitum ei nomen
Iſrael, videtur eſſe non leue argumentum, quòd ante ſecundam ha
ne im-
** 2** 2* 1 poſitionem iam bis nomine Iſraelis appellatus fuit lacob; ſemel cæ-
Pite trIg
pſum fortiſſimum DeumI ſrael. E
t iterum capite trigeſimo quartoi
geſimo tertio, illis verbis: Et erecto ibi altari, inuocauit ſapen bi: Au⸗
ditéque quod acciderat, irali ſunt valdè, eo quod fœædam rem Operalus eſſetin
Iſrael.
1
Tertia opinio eſt Thoſtati. Hic arbitratur, bis fuiſſe B. Iacobo impoli tum nomen Iſrael;primum ſuprà cap. 3 2. deinde hic cap. 35. Verums nam iſtam impoſitionem ex diuerſa ratione,& ad diuerſum quid ſigniti candum eſſe factam. Etenim ſuprà eſt appellatus Iſrael, v eum omnibus ſuis inimicis præualiturum, foréque inſuperabi circa cuùm Angelus dixiſſet ei: Von vocaberis lacob, ſed 1 ſael; proxime fa- tionem iſtius impoſitionis adiecit, dicens: Quoniam ſi contra Deum fanus fHiſti, quanto magis contra homines præualebis? In hoc autem ca nomen iterum eſt impoſitum ipſi Iacob, ſed ob aliam quanda Nimirum voluit Deus talis nominis impoſitione, ſignificare,
erum bi⸗
t ſi gnificaretut
lem. Quo⸗
2
P. 5 Ldem
m ratione.
lacob ex ſtatu
—

Amüad Auun, qoiden r adui. 2Orxo I xgrnon otaſen. Sr Han w uh om ben 7 Aban th. 1 an ahni 1 D d ami.
& Mm.
An.
am
1 M AW 21 Frunu. 1 1O h.
M:etesi Il lwaxn 0— S mhſal
u Auddie
NXöllea
Ad um:Vvo- nit umbimgal oo reinom ci ad bancii- 1Acemeto Krit ſmn me ar o bi ℳ
441
A elen
—
24
CG E NE SIS CAP. XXXV. 399
ſtatu imperfectiori, actiuæ ſcilicet vitæ, promoueri debere,& eleuari
per diuinam grariam ad ſublimiorem,& perfectiorem ſtatum vitæ con-
templatiuæ,& ideo nomen lacob, quod ſignificat Lucatorem, vel ſuppla- tatorem, ob idque denotar vitam actiuam, mutari in nomen Iſrael, quod
ſignificat eum qui videt Deum; vel ſignificat principem, ſiue fortem cum
Deo, quod haud dubiè vitam contemplatiuam adumbrat. Verba Thoſta- ti hæc ſunt:Quæritur quo modo dicatur hic Deus mutaſſe nomen lacob in Iſrael, cùm ea mutatio nominis iam antea eſſet facta ab Angelo, ꝗui lu (tatus eſt cum Iacob, vt dictum eſt Geneſ.3 2. Reſpondetur, iſtam muta- tionem nominis lacob in Iſrael bis fuiſſe factam, ſed ob diuerſas ratio- nes. Tunc enim Angelus fecit illam mutationem, vr oſtenderet lacob per illam luctam, multo fortiorem fuiſſe factum quàm fuerat antea: nã antea dicebatur lacob, quia ſupplantauerat fratrem ſuum in vtero, qu dd erat paruæ fortitudinis,& dignitatis: An gelus verò appellauit eum Iſrael, quòd ſignificat fortem cum Deo, quæ appellatio longè maiorem procul- dubio fortitudinem,& dignitatem ipſius arguebat. Itaque poſt illam lu- ctã, nomen Iſraelis magis ei conueniebat, quàm nomen lacob. Hoc autẽ in loco Deus mutauit illi nomen Iacob in Iſrael, ad ſignificandum ſtatũ perfectum vitæ, ad quem ille tunc euehebatur, nimirum ex imperfecto ſtatu vitæ actiuæ, ad perfectum ſtatum vitæ cõ-templatiuæ: nã illa ſigni- ficatur per lacob, id eſt, luctatorem, vel ſupplantatorem; hæc autem per Iſrael, id eſt, videntem Deum, quemadmodum in hac vita videri poteſt per contemplationem; vel, Priincipem cum Deo, quòd perfecti con- templatores magnæ ſint dignitatis apud Deum, vel fortem cum Dco. quòd fortiter in contemplatione Dei permanentes, nullis ab ea curis rerum temporalium abſtrahipoſſint, vel quòd ex tali contemplatione fortes euadant ad debellandos hoſtes inuiſibiles,& viſibiles. Et ad hanc fermè rationem Thoſtatus.
Veruùm opinionem hanc Thoſtati dupliciter quis refutare poſſet. Pri- muͤm enim nomen lacob ſecundùm propriã eius vocis ſignificationem ſignificat ſupplantatorem, cultorem autem vitæ actiuæ non ſignificat
ropriè, ſed tantùm metaphoricè. Similiter nomen Iſraelis propriè ſigni- ficat fortem cum Deo, cultorem verò contemplatiuæ vitæ, non niſi fi- uratè. Cum igitur oratio Moſis de mutatione nominis lacob in Iſrael in hoc loco ſit hiſtorica, palàm eſt opinionem Thoſtati(eadem autem vi- detur etiam fuiſſe Lyrani ſuper hoc loco) qui nomen lacob,& Iſrael in- terpretatur vitam actiuam& contemplatiuam, non congruere cum nar- ratione Moſis ſecundùm litteralem,& hiſtoricum ſenſum, ſed veram tan- tùm eſſe ſecundùm myſtologicum ſenſum: quo fit, vt ſecundùm iſtam o- pinionẽ quæſtio ſuperiùs polita nequaquã bensè ſolui,& explicari queat. Deinde quod Thoſtatus ait, impoſitionem nominis Iſrael bis eſſe factà, ſed ob diuerlas rationes ſuperiuùs ab ipſo expoſitas, non videtur Sacræ hi- ſtoriæ conſentaneũ: immò videtur potiuùs veritas ſacræ hiſtoriæ demon- ſtrare eandẽ fuiſſe rationẽ& cauſam,& tunc& nunc appellandi lacob nomine Iſraelis. Tunc enim Deus propterea nomen Iſraelis impoſuit ei, vt ex
Thoſtati ops-
nio refel it ur.

ſſͤͤſͤſͤſͤſͤſͤſͤſͤſͤſͤſſſſſſ
garta opi- nio, quæ magis probatur Au- cloris.
Mox diuina Seri ptnræ.
Rapert us.
4⁶⁹
CO MME NT. IN
vrt ex animo ipſius demeret ingentem metum fratris ſui Eſau, venientis
ad ipſum cum quadringentis equitibus: Et ideo appellauit eum Iſtacl. quod ſignificat fortem cum Deo, dicens, Si contra Deum in lutta fuuris fuiſti, quanto magis apud homines præualebis? Non igitur metuendus tibi eſt ſcater tuus Efau. Conſimili quoque rarione,& ob eandẽé cauſam nune iterum appellauit eum Iſraelem: erat enim nunc Iacob in magno pauore & angore animi, maiorem in modum formidans finitimorum populorũ
contra ſe hoſtilem impetum propt
er Sichimitarum cædem à ſuis factam.
Rurſus igitur Deus reducit ei in memoriam nomen fraelis ipſi olimim. poſitum; quaſi diceret, Noli timere: propterea enim appellari te volui ll- raelem qui ſignificat fortem cum Deo,vt ſcires te, meo præſidio tectum & confifum, fortiorem omnibus aduerſarijs tuis fore. Ex his aduertito- pin or, lector, eandem fuiſſe& tunc,& nunc imponendi nominis lſiacli
rationem,& cauſam.
Quarta opinio, quæ prioribus videtur probabilior, huiuſmodi eſt:m. 29 poͤſitionem nominis lſrael hoc loco factam, non fuiſſe nouam, ſecptijo-
ris, olim factæ renouationem qua
ndam& confirmationem,, qyoſciiter diuinæ promiſſionis per nomen Iſrael ſignificatæ, fides& fiducia canian
in animo lacob firmaretur. Suprã igitur Gen. 32 verè facta eſt impolto iſtius nominis, vt contra ſecundã opinionem paulò ſu prà diſpurauimus; nunc autem eiuſdem impoſitionis renouatio& repetit io fit ob eã quam proximè antè cauſam diximus: ad eundem namque modum cuùm ſuprs Geneſis vigeſimo octauo, Locum, in quo Iacob viderat illam ſcalam, ap- pellauit Bethel, id eſt, Domum Dei: eundem ipſum locum nunc, cum in eo ſacrificaret Deo, appellauit iterum Domum Dei, id eſt, Hebtaicè
Bethel. Non enim inuſitatum aut rarum eſt in Scriptura, eaſdem promil- ſiones, vel prædictiones, vel res alias ſemel iam datas,& commemoratas,
oſtea diuerſis temporibus ranquam nouas denuò tradere,& comme- morare. Exempli gratià, promifſiones de mulrtiplicando femine„&de poſſidenda terra Chanaan, primùm datæ ſunt Abrahæ, cum euocatusi Deo eſt ex terra Chaldæorum, vt ſuprà legimus Geneſis duodecimo.
Eaſdem verò poſtea iterum atque
dedit ipſi Abrahæ, vt patet Geneſi
irerum, perinde quaſi nouæ ellen, 815.& 17.& 22. Eaſdẽmque dedit
Ilaac,& lacob, quaſi etiam nouas. Net mea rantùm eſt opinio hæc, idem enim ſentit B. Auguſt. in quæſtio. 114.in Geneſim, cuius verba in prolt- mẽè ſequenti diſputatione commemorabimus. Idem tradit Rupertus
libro 8. in Geneſim cap. 14· Nam exponens illud, Et appellauii eum Iſiatlz
ſic ait: Vbi votum ſoluit lacob, benedictionem percipit, qua& illu
quod in ſomnis viderat, quando votum fecit fugiens Eſau,& id quod no- uiſſimè audiuit cum Deo luctatus, repetitione confirmatur: Nomsinqult, vocaberis Iacob, ſed Ifrael erit nomen tuum: Et adiecit Scriptura dicens e; ore ſuo,&t appellauit eum Iſrael, quo dicto firmiſſimam vocabuli auctori- tatem tenendam expreſſit, quia profectò mutabilis non eſt vocatio Del- Porrò quod addidit, Ego ſum Deus omnipotens, creſte,& multiplicat
G⅛. iam antè expoſitum eſt: mulrtis enim vocibus idem bromiſun 6
2

1. i.* mio.
ge
33 barm
1 od auma) d igen nd m li 1 ram los Ernc i ei M Bebeas n K prom & aumors de e comat. ndt a2 ne, Al x. n docas ene 5 decime 9 8 wellm .I à qpcde iq trar, iim ion in pwi nEe Kuperts 1 in ſas c uKlb Sguodw a0 3 minqul gc a dicerber S iaucol-
4 ¹
1
o el. 31 8 I
Ilun
4
ch
CENESIS CAbD. XXXV. 401 eſt; vnde rectè non iam promiſſiones, ſed propter iterationem frequen- tem, dicere potiùs debemus repromiſſiones Dei. Sic Rupertus. Ad hanc ipſam opinionem propenſior eſt Thomas Anglicus„qui cùm ſecundam opinionem paulò ſuperiùs enarratam breuiter commemoraſſet, fubdit, vel nomen Iſraelis ſibi anteà impoſitũ, nunc pleniùus confirmauit Deus; fuitque id in ſignum perfectioris virtutis& amplioris principatus ipſius Iacob,& in ſignum maioris aſſiſtentiæ Dei ad ipſum ‚atque etiam in ſi- gnum, quòd per ſupplantationem hoſtium ſpiritualium aſcenditur ad vi- ſionem ſeu contemplationem Dei,& ad inſuperabilem Dei principatum. Sic ille. 1
SECVNDA DISPVTATIO. Cum lacob poſt impoſitionẽ nominis Iſracl,& dum vixit,& poſt mortem, frequentiùs appellatus ſit nomine lacob, quã Iſraelis, quomodo verè dictum eſt ei, Non vocaberis vltrà lacob, ſed Iſfrael erit nomen tuum?
Fr ANC diſputationem, ſuprà ſuper cap. 3 2. Gen. vbi primùm impoſitio nominis Iſrael commemoratur, propoſuimus; 5 ſed eius tamen explicationem hunc in locum diſtulimus. 4 Exponamus igitur breuiter Auctorum ſententias, ac deni- 2 que quid vero ſimilius videatur nobis, indicemus. Prima
eſt ſententia B. Auguſtini, qui ponit& ſoluit hanc ipſam quæſtionem: ve- rùm ſolutio eius figurata potius quàm propria;& anagogica magis, quàm
hiſtorica videtur. Ait enim iſta mutatione nominis lacob in Ifrael, ma-
gnum quoddam myſterium eſſe ſignificatum. Etenim quia nomen Ia- cob ſignificans ſupplantatorem denotat labores& certamina præſentis vitæ; nomen autem Iſrael ſignificans eum qui videt Deum, ſignificat cœ- leſte præmium bearæ vifionis Dei, quod in præſenti vita promitritur, nec niſi exigua quadam in parte datur; ſed planè dandum eſt poſt hanc vitam: idcirco huius rei ſignificandæ gratiâ, promittitur Iacobo nomen Iſrael: quo tamen dum vixit, rariùs quàm nomine lacob, appellatus eſt. Ponam hic Auguſtini verba, quæ ſunt in li. quæſt. eius in Gen. in Tractatu quæſt. 114. Scribit autem ad hunc modum: Iterũ Deus ei benedicit,& nomen Iſraelis iterum ei imponit: quæ repetitio confirmat magnum promiſſum hoc nomine. Nam hocmirum eſt, quibus ſemel dictum eſt ampliùs eos non eſſe vocandos hoc nomine, quo vocabantur, ſed nouo nomi- ne quod eis imponebatur, eos non ampliùs veteri nomine, ſed nouo eſſe appellatos: iſtũ autem Patriarcham,& per vitam ſuam,& deinceps poſt vitã ſuã appellatũ eſſe lacob, cuitamen non ſemel Deus dixerat, Nõ iã vocaberis Iacob, ſed Iſrael erit nomen tui. Nimirũ erge nomẽ hoc ad illà
Tho. Anglic.
Prima opinio B. Au gustina
rectè intelligitur pertinere promiſſionẽ, vbi ſic videbitur Deus, quo mo-
do nõ eſt antea Patribus viſus, vbĩ nõ erit nomẽ vetus; quia nihil remane- Comm. in Gen. Tom. 4. cee

CO M M. LNST. 1N I
tis,& Dei viſio ſuũ erit præmiũ. Sic Augr
ret. hanc opinionem 8 interpretationem 3 Augaſtini,non eſſe propriam,& hiſtoricam; ſed figuratam,& anagogici. 1 Quapropter propoſita quæſtio per iſtam expoſitionem minimè ſeluitur, 3 cùm& ſermo ip ſius Scripturæ in hoc looo ſit hiſtoricus,& conſter hn. ctum illum Patriarcham oſt id temporis, quo dictum eſt ei, Non vltra pocaberis Iacob, ſed] ſrael, frequentius nomine lacob, quaàm lſraelis eſſe
appellatum. Secunda ops Altera opinio eſt Lyrani,& Thoſtati ſuper huius loci expelitione,
nio L)rans, Quoniam illi putarunt per mutationem nominis Iacob in nomen Iſrael,
e Thoſtati.—. que narratur in hoc capite trige ſimo quinto, ſi gnificatum eſſe tranſitum, ſiue promotionem lacob ex vitæ actiuæ ſtudio,& exercitio, ad ſtatum&
cultum vitæ contemplatiuæ, vt ſuprà no
s ex iſtorum ſententia expolui- musꝛiccirco nunc iſti ſuæ opinioni videlicet conuenienter& conſequen- ter reſpondentes propofitæ quæſtioni;dicunt, eum, qui ex vita actiuatti- ſit ad contemplatiuam, non omnino vacare a
b exercitio vitæ actinæ, ſed roptereav ocari contemplatiuum potius qu
6 402 pit vel in ipſo corpore vetuſta ſtinus Sed, vt dixi liquidò àppa
àm ackiuum, quddpincipa. lius fit contemplatiuus, minus autem principaliter ſit actiuus. Sico po factam iſtam nominis mutationem ex Iacob in Iſrael, habuit quidem l- cob vtrumque nomen, v erum principalius nomen Iſraelis; minusautem principalirer, nomen lacob. Adſcribam hoc loco verba Lyrani,ex quo ſumpſit Thoſtatus quæ in candem ſententiam tradit ſuper illis verbis Non vocaberis vltra Iacob, ſic ait, cùm poſtea in eodem capite vocatas ſt pluries Jacob, quæritur quomodo illud accipiendum ſit? Sed intelligen- dum eſt, non vocatum iri vltra nomine Iacob, tanquam nomine princi- pali, non tamen excludi quin vocandus eſſet poſtea eo nomine, tanquam ſecundario. Et huius ratio eſt, quia iſta nominis muratio facta eſt ad deh- nandum tranſitum Iacob ex vita actiua ad cõtemplatiuam; quia actius ior eſt;ſed præcedere deber,& diſponere hominem a c⸗
vita imperfe templatiuam, iuxta illud Gregorij in Moralibus: Qui contemplationi arcem tenere deſiderant, neceſſè eſt, vt priuùs ſe in ationis campo exet- onando videlicet contra paſſiones rationem pertur-
ceant,& probent: pug bantes. Sic autem tranſit homo ad vitam contemplatiuam, quæ perte⸗ d finem. Homo
ior eſt tali actione, ſicut finis reſpectu eius quod eſt a autem, quan do ex actiua vita tranſit prædicto modo ad contemplatiuam, non deſerit ſimpliciter ipſam vitam actiuam; ſiquidem nec eſſe eſt ipſum per ackiuam vitam exerceri, ne propter ceſſationem ab actiua rurlus in ſurgant paſſiones rationem perturbanres. Et ad hoc deſignã dum, laco— eriam poſtquam vocatus eſt Iſrael, nihilominus appellatus eſt etiam la- cob. Hæc Lyranus.
Lyranus, C At enim iſta opinio tota nititur& ſuſtentatur priore altera opinione?
ſahraen re- jſtorum Auctorum, quam in Tractatu præcedentis diſputati nis contu⸗
elluntur. 4 8*.....
tauimus: quòd nimirum mutatio nominis Iacob in Iſrael, facta hoc loco primò,& per ſe ſignificauerit tranſitum,& promotionem Jacob ex vlta
actiua ad contemplatiuam. Hoc, quia falſum eſſe, ſuprà oſtendimus;con- ſequens
B. Gregor.
3

—* — — A
b8 A wn L. mm Sar 1 M ex du 1 veid e xcan nit No telhg un cl puie d it rnDqpn rio&tadts lrid Eii aen re] r madii ui 1 do&☛ po ell dsn Wmpetll id Tdc helt eſta A m. Pom dd parin n4 ettihlr ab rulll-
Aa 44 ½ν A 19
6 aN
ſequens e
9
G6ENESIS CA P. XXXVI. 40
ſt hanc quoque opinionem eſſe falſam. Deinde hæc ſententia
Lyrani& Thoſtati nequaquam cohæret cum veritare, miniméque ſubſi- ſtit Si quidem, vtiſti dicunt, qui ex vita actiua tranſit ad contemplatiuã, licèt non deſinat vitam actiuam, propterea tammen eſt, ac dicitur contem-
Sr*„ J—; plariuus potius, quàm actiuus
29
3
30
quia frequẽtior eſt in cõtemplatione, quàm in actione. At contrà cernere eſt in illa mutatione nominis lacob in no- men Iſrael poſtea enim non Glum aliquando appellatus eſt Iacob, quo ſignificabatur(vt placer iſtis)vita actiua, ſed multo frequentiùs eſt appel latus Iacob, quàm Iſraekcùm tamẽé nomine Iſraelis, vt iſti dicũt, denota- retur vita contemplatiua: ad quã tum tranſibar& promouebatur lacob, & quam frequentiùs& principaliùs exercere& colere debebat.
Fertia ſententia eſt Caietani, Varabli,& aliorum. Iſti aiunt cðum dici- lera A tur, Non wocaberis Iacob- ſed Iſrael, ſic eſſe accipiendum, vr ſubaudiatur Cen, Se aduerbium tantum, hoc ſcilicet intellectu: Poſthac nõ vocaberis tantUm hrernm. Iacob, ſicut antehac vocatus es, ſed etiam cum maiori, laude,& dignitate tua vocaberis Iſrael, quod eſt honorificentius nomen. Nõ igitur iſtis ver- bis declaratur negatio prioris nominis Iacob, ſed additio noui& præſtan tioris Ifrael. Audi Caieranum: luxta Hebræum(inquit) habetur: Nomen tuum Tacoh ſᷣbaudi eſt) non vocabitur nomen tuum adhuo Iacob, labaudi
Terria opinis
E 2 .
duntaxat) non enim prohibet Deus vocari ipſum lacob, ſed vult adijce-
re ei diuini nominis inſignia. Sic iſte.
Sedenim iſtam expofitionem planè reſpuunt& excludunt verba
ipſius Scripturæ, quibus dicitur: N on vocaberis vlrra Iacob:illud enim ad-
uerbium, vltra, apertè indicat negationem prioris nominis in poſterum,
& ſolam noui nominis Vſrael, quod imponcbatur, appellationem eſſe fu-
turam. Si dixiſſer, Tu vocaberis Iacob:& tu vocaberis Iſrael, nihil erat
quæſtionis: non enim iſtàa locutione tollebatur appellatio prioris nomi-
nis lacob; ſed promittebarur, vel prænuntiabatur ſimul etiam alterius no-
minis appellatio, ſicut Dominus dixit Perro, lIoan. 1. Tu es Simon filius,
Tonæ,& u vocaberis C phas, quod interpretatur, Tetrus nec tamen poſtea
deſijt appellari Simon, quanquam frequentiùs Petri nomine appellatus
eſt. Murare porro aduerbium vltra(quo vtitur Scriptura) in aduerbium
tantum, vel duntaxat ab iſtis auctoribus adhibitum, non eſt Scripturam exponere, ſed expoſitionem ſuam quoquomodo probare,& obtrudere
velle. b
. Dicam ego breuiter quod mihi ſuper iſta quæſtione nec ſemel, nec Quarta ops- incuriosè cogitanti occurrit,& quod cum conſuetudine loquendi Scri- 2u qua pla-
pturæ valdè conſentiens, arque adeo ſatis probabile viſum eſt. Solet Scri- Se 4,ei⸗ 3
ptura dicere, rem quam piam, vel perſonam, hoc vel illo nomine vocatum Lehoeune ein
iri, non quòd habitura ſit illud nomen, aur rali nomine vulgo appellan- a? obſeruan-
da ſit;ſed quòd verè ac planè habitura ſit rem tali nomine lignificatam: 4us.
jta vt verè atque conuenienter tali nomine poſſet vocari. Multa funt in
ſacris libris huius rei exempla. Ego vnum& alterum proferam quo res
manifeſta& certa ſit Lectori. Iſaias capite ſeptimo dixit: Meſſiam
vocatum iri Emanuelem: Et vocabitur, inquit, nomen eius Emanuel,
ccc 2

404 C O M M ENT. 1 N nec tamen legimus, vulgò appellatum eſſe iſto nomine Dominum no- ſtrum. Sed quia habiturus erat perfectè id quod eo nomine ſignificaba- tur(Emanuelenim interpretatur, Nobiſcum Deus) idcirco tale nomen ei conuenientiſsimum erat. Idem prophera capite octauo ait, loquens de Meſſia: Et dixit Dominus ad mervoca nomen eius, Accelera, ſpolia detrahe, Feſtina pradari.& capite nono: Et vocabitur, inquit, nomen eins admirabi- lis, conſiliarius, Deus, Fortis, Pater futuri ſeculi, Princeps pacis. Et Hiere- mias cap. 2 3. Et hoc eſt nomen, inquit, quo Vocabunt eum, Dominus inſtuuns ſter. Et apud Zachariam capite ſexto. Ecce vir, Oriens nomen eius. Ad cõ- ſimilem igitur ſententiam& intelligentiam interpretandum eſt quod hic dicitur, Non vocaberis vltra Iacob, ſed Iſrael erit nomen tuum: hocnè- pe intellectu: TPanta fortitudinis præſtantia donatus& roboratus à Deo es, vt non ſit conueniens& decens vocari te deinceps Iacob, id eſt ſup- plantatorem fratris, id enim paruam fortitudinem,& dignitatem ſignit- cat, ſed appellari debes Iſrael, id eſt, Princeps, vel Fortis cum Deo; quype qui virtutem,& fortitudinem certandi cum Deo,& quodammodoptæ- ualendi habueris. Non eo inficias, Deum voluiſſe appellari eum dein- ceps nomine Iſraelis, ſicut reuera appellatus eſt, ſed aio, illud MNon veca- heris vltrâ lacob, quo veram intelligentiam habeat, ad prædictam ſen⸗ tentiam& interpretationem referendum eſſe.
Conſuetudo Illud præterea lubet lic monere Lectorem, conſuetudinem eſſe Scut Seriptura eir pturæ, ſecundùm proprietatem Hebrææ linguæ, verba futuri tem 95 ca verba fu- 3* 4 Probti G 1111h Doll turi temporis. ſæpe vſurpare, ita vr ſignificent debitum, ſiue, vt Latini loquuntur, offi Franciſcus R cium,& conuenientiam quandam,& decentiam. Huius conſuetudinis ken⸗ Societa- animaduerſionem, ante me proditam, à noſtro Franciſco Ribera, viro in B2 I2ſ ſtugio ſacrarum litterarum peritè verſato, hic apponam, vt ab eo explica-
ta eſt in primum caput Malachiæ ſuper illis verbis: Filius honorat paunem. Futura, inquit ille, apud Hebræos ſæpe debitum indicant,& decorum, yt Geneſis vigeſimo, Quæ non debuiſti facere, feciſti nobis, Hebraicsè eſt ad verbum, Opera qua non fient, feciſti nobis. Latinus igitur Interpres pru- denter Hebraiſmum, more Latino, interpretatus eſt: quemadmodũctiam Chaldæus ita vertit: Opera, qua non erant digna fieri, feciſti mecum:& in (dem libri dixit Abraham Deo: Non eſt hoc tuum, qui iuli cas omnem terram, nequaquam facies indicium hoc. id eſt, Non æquum eſt nec decens, vt tu facias tale iudicium. Et Malach. 2. Labia Sacerdotus Cll⸗ ſtodient ſcientiam: id eſt, Cuſtodire debẽt.& Matth. 16. dixit Petrus Chri- Abſit à te Dominei non erit tibi hoc; id eſt, Inconueniens eſt,
ſto Domino:. & indecens,& iniquum, vt tu innocens iſta patiaris.& Malach. 1. Filim
honorat p 5. ſicatur, lllij eſſe officium, honorare patrem ſuum. Similiter gitur accipiẽ dum eſt& hoc: Non vocaberis vltra Iacob: id eſt, non erit æquum, nec conueniens, ac decens: ſi ſpectetur fortitudo ani- mitui, vt poſthac voceèris Iacob, ſed vt appelléèris Iſrael.
capite 18.eiu
Ille ve
atrem, pro quo Hebraicè eſt, Filius honorabit Panhomn quo ligni⸗ b
Iß

O(eum no. Snädcada. 44 E nomen Is Glen d d idenah, 2 aimxahi. Hiete. uußun Bu alca. 1 P elgaa 1 MrHocdi. Sa De b talp.
deuyyr
mna.
Addew.
¹2ꝗDm ug. dam ſder
— —
· Mi eleci, d iwmpwi I 1 me luerndn- 1 Aeu jiwoi f en eoenjin 1ru panm ¹ 8 lecorum 4 Sl icd etz d antes ſu d rrrodüein [Meurmki [A&„, auu. 1eeguunc. ceruua e ettus 8 m beniens 1Mcb.l. 1 “quo lgt ⸗tur accl 1* eAuun
1 ni⸗
—
GENESIS CAP. XX XV. 405
Ille verò erexit titulum lapideum in loco, quo locutus fuerat
33
ei Deus; libans ſuper eum libamina,& effundens oleum, ⁵.1 4.
vocanſque nomen loci illius Bethel.
ae quo proximòè ante locuras fuerat;& in quo, ex Dei man-
daro, edificauit altare peo, quo in loco mortua,& ſepulta fue- rat Debbora:hic autem locus appellabatur alio nomine Luza: vbi Iacob, cum fugiens fratrem ſuum Faau iret in Meſopotamiam ‚vidit in ſomno ſcalam è terra vſque in cæſum eręctam, vt ſuprà Geneſ. 28. traditum eſt. Cenſet autem Thoſtatus, licèt dici poſſit fuiſſe eundem locum bis eodẽ vocabulo Bechelis à Iacobo appellatum, propter binam Dei apparitionẽ inibi factam ſibi;priorem quidem cùm iret in Meſopotaniam; poſteriorè autem hoc tempore. Probabilius tamen eſſe, fuiſſe diuerſa loca;& hunc locum fuiſſe Hieruſalem, qui non ſolùm propter iſtam apparitionem, ve- r˙ùm etiam quòd ibi futurum eſſet Dei templum, fuiſſe à lIacob propheti- co ppiritu appellatum Bethel, id eſt Domum Dei. Ad hoc autem perſua- dendum, Thoſtatus affert duas rationes. Primò enim inquit, quotieſcum- que fit mentio ſupradictæ Berhel, adiungitur alrerum eius nomen Luza, quo priuùs vocabatur, vt patet ſuprà Genelſ. 28.& in hoc ipſo capite paulò ſuperiùs. Et in libro Iudicum c. 1.& in compluribus aliis locis: niſi fortè cum Moſes loquitur de Bethel per anticipationem, narrans hiſtoriam A- brahæ; vt ſupra Geneſ. 1 2.& 13. In hoc autem loco præcisè nominatur Bethel, non adiuncto altero nomine Luza, quod eſt ſignũ non fuiſſe iſtius Bethel, alrerum nomen Luzam,& idcirco diuerſum eſſe locum à priori Bethel. Ac mihi quidem videtur, Thoſtatus inquit, hic accipi pro Hieru- ſalem: Siquidem ex Berhel veniſſe Iacob in Bethlehem,& ibi in via ſepe- liiſſe Rachelem, narrat in hoc loco Moſes. Diſtat porrò Bethlehem ab Hieruſalem per duas leucas ſiue quaruor milliaria: At Bethel de qua ſuprà dictum eſt, diſtat ab Hieruſalem per decem vel vndecim leucas. Adde quòd Rachel ſepulta eſt in itinere quo venitur à Bethel in Bethlehem, vt
hic dicitur: ſed non poteſt intelligi de itinere quo venitur Aſuperiori Be-
thel in Bethlehem; Ergo,&c. quæ pluribus verbis perſequitur Thoſtatus, & apud eum legi poſſunt.
& 15.
SllIspyrar ſuper his verbis Thoſtatus, An iſte locus, quem An Bethel * 8* nunc lacob nominauit Bethel, iit idé atque locus ille Bethel, 44 hoc loco A nominatur, fuerit Hieru- ſalem.
At enimuerò probabilius videtur, eundem fuiſſe locum hic& ſuprà Refellitur nominatum Bethel: nec cuius hic fit mentio, eum fuiſſe Hieruſalem. Hoc Thoſtatus.
ſenüſſe Beatum Auguſtinum, declarant verba eius in quæſtione 1 16. in
Geneſim ſuper hunc ipſum locum, quem nunc tractamus. Ponit enim ibi
tanquam certum,& manifeſtum fuiſſe eundem omnino locum hic& ſu-.
prà nominatum Bethel: ſed in dubium vertit, vtrùm erectio tituli lapidei,
& libatio,& effuſio olei, quæ hic memorantur, fuerint eadem illa que ſu-
rà Ge. 28. commemorata ſunt;an verò diuerſa fuerint,& idem bis im eo-
dem loco diuerſis temporibus Iacob religiosè peregerit. Sic enim ait eec 3

COM MEN T. IN S
4⁰⁶ M Auguſt. Iterümne aAaum eſt hoc loco quod ſupr- factũfuerat an iterum 1 coõmemoratum eſt? Sed vtrumlibet horumn ſit, ſuper lapidẽ ibaunr lacob. 4 non lapidi libauit: non ergo ſicur Idololatræ ſolẽt aras ante lapides con- h. ſtituere;& tanquam dijs, libare lapidibus. Sic Auguſtinus. Idem arbitra. Caist auus. ur Caietanus: niſi quod eandem quidem fuiſſe putat regionem loci‚ſed 3 non eandem partem loci. Ad hunc enim modum ſcribit ſuper hocloco Genelis: Paulò ſuperiuùs locum alraris appellauit Iacob, Bethel, propter
ant iq
erecti appell
uam ſcilicet ſcalæ angelicæ viſionem: nunc autem locum tituli àſe
lat Bethel. Quocirca Beihel, fuit nomen, à lacob impoſitum
duabus partibus illius loci, loci videlicet Ataris,& loci tituli, ſecundum q́
uerſas rationes: nam
loco altaris, ratione ſcalæ viſæ: loco vetò tituli rauoo-
ne diuinæ huius apparitionis& locutionis. Sic Caieranus. Ab iſtis aucta. ribus facit contextus narrationis Moſaicæ in hoc loco: talis enim ethyt non obſcurè ſignificet, po ſtquam lacob venit Luzam„Cognomento he- thel. in eo ipſo loco contigiſſe omnia quæ ibi narrantur, vſque, dprofe- ionem eius in Ephratam ‚ſiue Berhleem. Nullam enim inter ilkatgnit. cat factam eſſe à lacob mutationè loci, cùm tamen aliâs eius möradones loci,& tranſmigrationes, diſtinctè& apertè,& nominatim in hoc cane exponat. His accedit, quod neque vſpiã in Scriptura legimus„neque ua- didit vllus eorum qui ante Tho ſtatum, vel poͤſt de locis Terræ lanctæ a- curatè ſcripſerunt, Hierufalem fuifſe vllo tempore appellaram nomine
Bethel.
—
TERTIA DILSPVIATIO.
Super illi Verbis,
N 6. Egreſſus autem inde, venit verno tempore ad terrã, quæ duci vIG; ad al. Ephratamiin qua cùm parturiret Rachel, ob difficultatem
Caietanzss.
variè admodum hie locus exponeretur,& htigioſa ello- ter hebraizantes diſceptario. Pagninus ſic vertit: Erat adhuc quuſi miliia- re terræ, ad veniendum in terram Ephrath. Tranflatio noua Vatablus hoc modo: Cunn abeſſent ingerum agri ab Ephrata; ad verbum: Fuitque quaſi ſtadium terræ, veniendi ad Epbhratam. Kimhi in libro radicum, tantum itineris ea voce ſignificari putat, quan- um à mane vſque ad prandij tempus com modè poſſet contici. Hoc le- cutus Caietanus, cùm memoraſſet ſupradicta illa verba Latinæ tranfla- rionis: Egreſſus inde verno teiupore: luxta Hebræum, inquit,
partus periclitari cœpit,&c.
4
Ec verba nonmullas generant quæſtiones, ſtrickim Anob; V 5
1 hic tractandas. Harũ prima eſt fuper illis verbis, verno tepone 4 Pr 0 duo eſt Hebraicè chihrath, cuius vocis ambiguitas zer — ſa eſlet in
8 31, A
„quam hahet Chaldaicè ſi Daut
1
habetur, E' fut

GENE SIS CA P. XXXV. 467 fuit adhuaſicut prandiun terræ aa veniendum in E phrath. Nibil hic dicitur de tempore, ſed de diſtantia locali à Bethleem, tanto videlicet ſpatio ter-
ræ, quantum peragi ſolet, donec prapdeatur: A tempore itaque prandij quaatitatem inrerualli menſurauit. Sic Caictanus. Oleaſter ita putat ver-
tendum; Et fuit adhuc multum terra(id eſt, viæ) ad veniendum in Ephratã.
Oleaſter.
Lectio Græca hoc loco, oppidò quàm diuerſa eſt. Sie enim habet; Profe- Aus Iacob de Bethel; fixit tabernaculum ſuum yltra terrã Gader. Et fattum, dum appropinquaret in Chabratha ad veniendum in E phrata peperit Ra- qhel.&c. Sed illud vltra turrim Gaden refert S. Hieronymus non vt in hoc loco poſirum, ſed paulò inferiori, vbi etiam iſta verba habentur in vulga- ta,& in Hebræo, nimirum v erſu 21. Illud autem Chabratha, poſitum eſt, pro voce Hebræa, chibrath. b
5 Cateruùm iuuat indicare Lectori quid ſuper hac re diſputet B. Hiero-
nymus, quid item Eugubinus,& kippomanus, atque Oleaſter, vt vel hinc apparear liquidò rectam eſſe hoc loco atque inculpabilem noſtram Trã-
—
1 n an. ſlationem Latinam. In Traditionibus Hebraicis in Geneſ. ſuper hoc ipſo S Jewope 1 ens loco ita ſcribit Hieronymus: Verbum Hebræum chibrathain conſequen n ut Mean tibus vbi lIacob loquitur ad Ioſeph: Ego autem cum venirem de Meſopo- ür reanr ramia Syriæ, mortua eſt mater tua R&chel in terra Chanaans in via Hippo- d1 a Lnden. dromi, vt venirem Ephrata,ne ſcio quid volentes, Hip odromũ ſeptuagin- 3 aromn ta Interpretes tranſtulerunt;& ſtatim ibi, vbi in Hebræo dicitur: Et ſepelie 1 unt eam in via Ephrata, hoc eſt Bethleem. Rurſus ſeptuaginta pro Ephrata poſuerunt, Hippodromum: cùm vtique ſi Chabratha, Hippodromus eſt, +— Ephrata, Hippodramus eſſenon poſſit. Aquila autẽ ita tranſtulit; Et factũ 4 J0. eſt,*er³0˙, rus xis, id eſt, in itinere terræ introiens in Ephrata. Sed melius eſt ſi transferatur, In electo terræ téẽpore, ci introiret E phrata. Porrò vernũ tempus ſignificat cum in florem cuncta rumpuntur,& anni tempus ele- tum eſt: vel cùm tranſeuntes per viam, carpunt,& eligunt ex vicinis a- 1 1 gris quodcumque ad manus venerit, diuerſis foribus inuitati. Sic Hiero- dt r prdu nymus. Non ſolùm igitur ita vertit Hieronymus;, vt habet Latina Tran- ePculkaaa flatio, ſed ita Latinè verti oportere verba Hebraica, demonſtrauit expo- 36 ſita ratione.
Eugubinus in Recognitione Pentateuchi ſuper hoc 10 co, atque ipſum Eupnbiee ſecutus etiam ad verbum Lippomanus in Catena, cùm prænarraſ ent va: Liy poman.
6 N Kiw ird 8
E rias expoſitorum interpretationes illius vocabuli Hebræi Chibratb, à no- 1 deemi bis paulò ſuperiùs commemoratas; ſubdunt cauſam tantæ diuerſitatis cis 1 a interpretationum ‚fuide ambiguitatem vocis Chibrath: quæ vel poteſt or, dI olze tr accipi tanquam ex duabus vocibus coniuncta, vel tanquam vnius dunta- 31 mufmt xat vocis rationem habens; quemadmodum apud nos dictio ſuftineamus 0 e purmbie poteſt accipi tanquam vna vox à verbo Suſtinere, vel tanquam ex tribus M läue vocibus compoſita, videlicet ſiustineauus. Similiter Chibrat, ſi coniunctè 41&⁸m, D legatur, ſignificat interuallum ſiue ſparium, puta velvnum milliare, vel nit HA dtab quu- aliud quid ſimile. Si autem legatur diſiunctè, yt littera Caph non ſit litte- ſ1 Reii Hut a ſubſtantialis huius diétionis, videlicer Chi, Lerath, ſignificat, cir- e næ tral 3 ca ver, vel circa viriditatem; cuͤm ager paſcuus eſt.& cibum dat t 1cbeu, terra,
ü 3 1

————— ———y—
“
ingunt. accidere ex anguſtiis vteri, vel eius alia quapiam affectione ma
408 C O M M EN T. IN rerra, à Verbo barab deſcendens, quod cibare ſignificat. Prior opinio qui- buſdam non valdè placet, quia dicunt non habere ſimile, vnde chibrath ſigniſicat ſpacium, niſi forrè ductum Achabir quod ſignificat multum, vt ſignificetur multum terræ, ſiue itineris fuiſſe vſque ad Ephratam. Aben- Eſra vtramque lectionem& interpretationem eius vocis& refert& ap- probat. b Sleaſter. Oleaſter porrò ſimiliter prænarratis eiuſdem vocis Hebrææ variis in- terpretationibus, ex ſuo ſenſu ſubtexit verba, quæ hic ſubieci: Non mitor, quòd iſti in tales inciderint expoſitiones, cùm noluerint ſignificationem radicis eius vocis atrendere. Conſtat autem Chabar eſſe per ſe radicem,& ſignificare multum eſſe,vt patet lob 8.& 15.& 31.& 34.& Iſaiæ 16. Tali autem ſignificatio optimè quadrat in vocem C hibrath, hoc loco poſitam. Moſes enim rationem voluit reddere cur ſepulta fuerit Rachel in vis,& non potius intra vrbem Ephrata:dicit autem ideo factum eſſe, quonam adhuc multum erat terræ, id eſt itineris ad veniendum in Ephrata, Quare ſic vertendum fuit; Et fuit adhuo multum terræ ad veniendum in Tylman Et mirum eſt, iſtos vertiſſe milliare: cùm neque Barach neque Chebi que radices eius nominis ab iſtis ponuntur, vſpiam ſignificare videantn ul- liare. Sic Oleaſter. Cuius interpretationem excludere videntur, quæde Borcardus. 100,& ſitu ſepulcri Rachelis prodidir memorie Borcardus in Delctipto ne Terræ Sãctæ in Prima Parte, capite ſeptimo, numero quinquageſimo ſexto his verbis:Scias ſepulcrum Rachelis non eſſe in ciuitate Bethleem, ſed foris iuxta viam, quæ ducit Hebron ad dexteram, ad iactum vnius a- cus extra Bethleem. Non igitur ex loco, vbi ſepulta eſt Rachel, multun terræ, ſiue itineris ſupererat, vſque in vrbem Ephrata, ſicut habet inter- Pretatio Oleaſtri.“ b pieiſſtudo bo- Altera quæſtio locum habet circa lla verba: Cum parturiret Rachel,s vorum& ma- Aifficultaten partus, periclitari cœpit. Verſ. 17. Sed ante alia ſcire conuenit
in hac 4, lorum in hac velex hac hiſtoria,& exemplo Iacob- ſicut etiam omnium temporum a-
vita mortali-— bas ſolennis que omnium gentium frequentiſſimis experimentis comprobatum eſh
&y ytilis eſt. res mortalium, gaudij& triſtitiæ, doloriſque ac voluptatis,& ſpei ac tj moris vtili quadain viciſſitudine ac temperamento conſtare nullique in hac vita ſolidum,& ſincerum,& perpetuum gaudium contingere, ſed tri⸗ ſtitia ſubinde dolorę que dilui, atque interrumpi. Ecce, lacob, duodecimo lilio in prouecta ſenectute auctus, ingenti lætitia& voluptate affectus eſt ſed mox dile ctiſſimæ vxoris interitu, quaſi diriſſimo quodam doloris telo
Earipides in percuſſus eſt. Scitum igitur illud Euripidis dictum eſt, meritõque cele-
Iphigenia. bratum:m
- Gaudere, atque dolere neceſſe eſt:
Mortalis enim es. Sin tu nolis,
Tnmen eueniet. Sio diis placitum:
Sed quætitur, vnde mulieribus in pariendo tanta diffcultas,& dolor,-
narratur in
Cauſæ diſficul tatum& do- lorum quæ&ν οnnunquam mors etiam accidat, ſicut Racheli contigiſſe mulieribus in.. ene id poteſt
,e hoc loco. Complures cauſas eius rei licet afferre. Primò namque id potes parien 0 Kon- 1 Deinde A.⸗ 8
pote

RN 3 8 kaer 74
4 ½
erid nk cardch 1 rrp det e elwe
nciut dken
11
dR S püm u lc ltir pa Wuh ala Sa nüen
nium un kum.
Scon Ratumch lprt S zeini onlt= llaxei nco e(edrt ce a e codecin upt? Sectbet
4 e lorötel et, t2 zweckk
—
GENESIS CA p. FXXV. 4⁰9 id euenire ob grandiorem ſolito fœtus magnitudinem, aut frequentio- rem,& validiorem eius in vtero agitationem, vel ob aliam eius ſiniſtrã, & aduerſam affectionem. Adhæc, ſi partus adueniat mulieri grauidæ, c˙ęm ea graui aliquo tenetur morbo. D uas præterea caufas licet adiun- ere ex Ariſtotelis doctrina; vt quarta cauſa ſit, deſidioſa nimis vita mulieris.(Quinta verò, ſi nimio longiorem in enitendo moram trahat. Ponam hic verba Ariſtotelis ex libro quarto de Generatione Anima- lium, capite ſexto. In ferendo, inquit, vtero, homines cum ceteris ani- malibus diſſident. Cum enim cetera plurimum temporis valeant cor- pore, cum ferunt vterum: mulieres magna ex parte ægre degunt. Cuius rei cauſa aliqua, vel ad vitam referri poteſt. Cum enim mulieres vitam otioſam,& ſellulariam quandam degant, plus contrahunt ſibi excrem- ti. Nam quibus gentibus ſolitum eſt, vt mulieres ſuſcipiant lahores, ijs nec vterus tam difficulter geſtatur,& partus facilis eſt. Denique qui-
Ari/ kotel 68
9.* 4.— 41.— 4* 3 8 buſuis locis, mulieres, quæ laborare conſueuerunt, facilius pariunt: La-
bor enim excrementa confumit, quæ in mulieribus otioſis augentur. Cmque parturigo laborioſa fit; labor,& exercitatio actæ vitæ facit, vt ſpiritum poſſint retinere: in qua re facilitas partus Lonciliatur. Sed maximè cauſa eſt, quòd cùm ceteris, aut exigua purgatio, aut nulla ma- nifeſta fiat, mulieri plurima euenit. Quæ cum per vteri geſtationem de- ſierit, infeſtat atque perturbat: quippe cùm etiam nõ grauidis, niſi pur- gationes fiant, ægritudines contingant. Paucis verò quibuſdam mulie- ribus euenit, vt prægnantes meliuùs corpore valeant: videlicet ĩs quarũ in corporibus exigua continentur excrementa, quæ abſumi poſſunt cũ alimento, quod fœtui miniſtratur. Sic ibi Ariſtoteles. Et in libro pri- mo de Animalibus, difficultatem ait pariendi etiam accidere propter dilationem longiorem. Nam& nunc, inquit, mulieres, ſi in partu vel oſcitando, vel aliqua huiuſmodi cauſa retrahunt, difficilius pariunt. Et lib. 7. ſcribit Plinius oſcitationem in enixu, lethalem eſſe mulieribus.
40 Tertia quæſtio naſcitur ex illis verhis: Egrediente anima præ dolore,&
imminente iam morte, vocauit nomen fili ſui Ren oni, id eſtafilius doloris mei: Pater verd appellauit eum Beniamin, id eſt, filius dexteræ. Verſ. 18. Quæri- tur, cur nomen Ben oni; id eſt, filius doloris mei, adeo diſplicuerit Ia- cob, vt id confeſtim abiecerit,& pro eo poſuerit nomen Beniamin, quod ſignificat filium dexteræ? Nimirum ex profanis iuxtà ſacriſque hiſtorijs cognoſcere eſt, veteribus illis hominibus magno ſtudio,& cu- ræ fuiſſe, nomina imponere pulchra,& apta rebus ipſis,& præclarum quid atque fauſtum præſignantia,& quaſi promittentia, nomina verò inamœna,& triſte quid, vel abſurdum ſignificantia,& tanquam infau- ſtum quidpiam portendentia, vehementer exhorruiſſe,& prorſus repu- diaſſe. Strabo lib. 13. de Theophraſto ſcribens: Theophraſtus, inquit, priùus appellabatur Tyrtanus, quem Ariſtoteles magiſter, eius murato nomine nominauit Theophraſtum: fimul prioris nominis abſurditate offenſus, ſimul eriam eius linguæ facundiam ſignificare volens. Triſte igitur& infauſtum Patriarchę lacob viſum eſt nomen Ben oni à matre
fII
Plinius.
Specioſa 10- mina mbone- re filijs, alii ſ= ve rebus cura fuit Veteri- bus.
Strabo.

—
——— 8———— ———
Ruperti ale- Vtroque eius nomine ſic allegori
COMMENT. IN impoſitum; vt quòd acerbiſimum caſum coniugis in enixu eius filij extinctæ perpetuò ſibi repræſentaret,&rdcircò mutauit in nomen Bè- amin, futuræ habens fortitudinis,& proſperitatis ſignificationem. No- men enim dextera, in ſacris litteris ſignificat interdum robur,& proſ- peritatem,& honorem. Veterum opinio fuit, præſertim apud Roma.
nos, fortunatos eos fore, qui; enecta in partu matre, nati eſſent: Sic aiunt priorem Africanum eſſe natum: Sic etiam primus Cæſarum, à cę- ſo matris vtero appellatus eſt. De germana porrò ſignificatione atque interpretatione ſtorũ no- mminum Ben oni,& Ben iamin, præter ea quæ tradit Sãctus Hieronymus Oleaſter in Quæſtionibus Hebraicis in Geneſim ſuper hunc locũ, Oleaſler hac ſcribit: Dictio On ſignificare videtur fortitudinem,& laborem, quddin labore oſtendatur hominis fortitudo, vnde ita poſſet hic verti: Voca- uit nomen eius Filium laboris, id eſt, in cuius partu multuùm laboraſſet Se 5 DDr⸗ mater: vel Eilium fortitudinis, quòd fuiſſet matre fortior,& quimor. tcræ. tua matre ſuperuixiſſet. Quare autem pater vocauerit eum Eilium dex teræ, duplex poteſt aſſignari ratio. Altera, quòd ex eo cognoſceretur adhuc in ipſo eſſe robur,& fortitudinem generandi filios; ſojer cim robur, dexteræ vocabulo ſignari: Secunda, quia pueri vltimo nati ſoe eſſe ferè ſemper ad dexteram patris ſui, quòd eos tenerius amare,&ma- lorem curam eorum habere videantur. Ceterùm hanc hiſtoriam de morte Rachelis in partu Beniamin,& zat Rupertus lib. 8. in Geneſim capite Losie. 15. Quemadmodum ſuprà, inquit, dictum eſt non carerè myſtetio, qunòd mors Debboræ, quæ nutrix Rebeccæ fuerat, commemorata ſit, tacita ipſius Rebeccæ morte: ſic& nunc ſeiendum, non fruſtrà mot- tem Rachelis inueniri, càm Liæ mors ſcripta no ſit: Quid enim Rachebh niſi primitiuam ex Hebræis3& quid Lia, nifi collectam er Genribus ſignat Eccleſiam? Moritur ergo Rachel,& mors Liæ ſilentio premitur quia videlicet Synagoga palam per infidelitatem à vitæ gratia excidi. Bccleſia verò Gentium viuit per fidem vſque in finem ſeculi. Et noti- dum, quòd Rachel in partu obijt;nam Synagoga tunc mortua eſt, quꝰ Rom 11 do Chriſtum& eius Apoſtolos emiſit, Quæ enim aſſumptio, inquit Pag- lus, niſi vitæ ex mortuis? Vnde Rachel egrediente anima eius præ dolore vocat filium ſuum Benoni id eſt, filium doloris mei: doluit enim, id elt, inuidit;& dolenda ſorte inde mortua eſt, quòd ex ipſa, vita aſſum- b pta ſit. Pater autem vocauit eum Beniamin, id eſt filium . dexterę: quia profectò ille eſt filius, Apoſtolorum Epheſ.r. Chorus nſedere feci quem conſedere fecit cum
Chriſto ad dexteram ſuam
in cæleſtibus.
4¹⁰
7
4
.

in e r nem.
arnn ietin,¹
in G erant
no 1a d wo. Quid dn n ctam Keutidd filet Wiewitr ite un excidt Trdtrot ncd N cbhqi npn t it bu
13
GENEͤSIS CAb. XXXV. 411
ae πσκν‿‿ en
QvARTA DISPVTATIO. IJFuper llis verbis,
Mortua eſt Rachel,& ſepulta in via, quÜæ ducit Ephratam, hæc VERS. 19. cſt Berhleem. Erexitque lacob titulum ſuper ſepulerũ eius:& 20. hic eſt titulus monumenti Rachel vſque in preſentẽ diem.
S. Hieronym.
PHRATA,& Bethleem(ait Hieronymus in Traditio-
p 53 nibus Hebraicis in Geneſim ſuper hunc locum)vnius vr-
bis duo ſunt vocabula, ſub conſimili ramen interpreta-
K 2 4 2„tione: ſiquidem Ephrrata, interpreratur HRug iferas Bethleé, Joamnes G. Rdomus panisvertitur, propter eum panem, dlui de cœlo de- ſcendiſſe ſe dicit. Idem in libro de locis Hebraicis: Bethleem, inquit,
ciuitas eſt Dauid, in ſorte tribus Iudæz, in qua Saluator natus eſtzin ſex- Matth.. to milliario ab Aelia, id eſt, Hieruſalem, contra meridianam plagam, Lac. iuxta viam quæ ducit Hebron, vbi& ſepulcrum leſſe,& Dauid oſten- ditur,& mille circiter paſſibvs procul eſt turris Ader, quæ interpreta- tur Turris gregis, quodam vaticinio paſtores Dominicæ natiuitaris con- Luc 2. ſcios antè ſignificans. Sed& prope eandem Bethleem„regis quondam Iudææ Arehelai tumulus oſtenditur, qui ſemitæ ad cellulam noſtram èe via publica diuertentis principium eſt. Vocabatur autem Bethleem,& filius Ephrata, id eſt, Mariæ, vt in Paralip libris plenius legimus. Sic eo loci S. Hieronymus Et idem paulò infrà, Ephrata, inquit, eſt in tribu Iuda, licet plerique nalè exiſtiment eſſe in tribu Beniamin; eſt autem iuxta viam, vbr ſepulta eſt Rachel quinto milliario ab Hieruſalem„in eo loco qui à ſeptuaginta vocatur Hippodromus. Legimus Ephratam in paralipomenon libro, ſicut ſuprà dictum eſt. Sic Hieronymus.
2 Eſt autem de origine iſtorum nominum Ephrata& Bethleem quæ- Diſputatio
I. Paralip. I.
cai 2.
ſtio& diſceptatio Thoſtati cum Lyrano. Lyranus enim ſecutus Rabbi Thoſtati cum Salomonem, ait, vrbem iſtam fuifſe appellatam Ephratam ab vxore Lyrano Juper Caleb ſic nominata, vt legitur 1. Paralipomenon cap. 2. Fuit autem ille ourr He n Caleb, filius Heſron, qui cum auo ſuo luda,& proauo lacob patriarcha Thnas6, 2. 8 P P& Bethleem. deſcendit in Aegyprum, vt habes Ceneſis quadrageſimo ſexto. Poſtea verò iſtam ciuitatem putãt vocatam eſſe Bethleem, quòd poſt eam ſte- rilitatem quæ contigit in tempore Elimec mariti Noëmi,& tempore Ruth, extitit ingens frugum copia; ibique quaſi horreum cõſtitutũ eſt propter tritici abundantiam;vnde traxit nomen Bethleem, quod ſigni- ficat domum panus. Sic iſti. Sedenim vtrüque dictum iſtorũ„manifeltis, vr videtui ſibi, argumentis refellit Thoſtatus. Nà illud nomen Ephrara nõ potuit imponi ei vrbi, niſi poſt ingreſsũ Hebræorũ in terrã promiſ- fionis: in quam neque Calęb, neque vxor eius Ephrata ingredi potue- runt. Heſron quippe pater ipſius Caleb,& ſocer Frretr. deſcendit cũ 2

401l COMMENT. 1N b
Iacob in Aegyptum, ex quo tempore vſque ad egreſſum Hebræorum ex Aegyptostran ſierunt quindecim& ducenti anni, vt etiam nos oſté. dimus in tertio Tomo noſtro in cap. 15. Genel. ſuper illis verbis: Et ſubiſcient eos ſeruituti,& affligent quadringentis annis. Ab egreſſu porra Hebræorum ex Aegypto, vſque ad ingreſſum eorum in terram pro. miſſionis, præterierunt anni quadraginta peregrinationis eorum in de.
ſerto. Ergo ab ingreſſu Heſron in Aegyptum, vſque ad introitum He.
bræorum in terram promiſſionis, fluxerunt anni ducenti quincquaginta quinque. Ponamus autem Heſron annis viginti poſt ſuum in Aegypti ingreſſum, genuiſſe filium ſuum Caleb: ex quo ſequeretur ab ortu Ca.
leb vſque ad ingreſſum Hebræorum in terram promiſſionis, tranſiſe
annos ampliùs ducentos triginta. Non igitur iſte Caleb, nec vxor eius Ephrata intrare potuerunt Terram promiſſionis; nemo enim in ili ætate tamdiu viuebat; quare vocabulum Ephrata, non eſt impoſttuma? vxore iſta Caleb. Præterea, itud factum eſſet aliquandiu poſt monem Moſis; cùm tamenvtrumque nomen eius loci non ſemel Moſes in ſoc libro commemoret. Nec firmum eſt quorundam reſponſum, Nolem ſpiritu prophetico prænoſcẽtem futura iſta nomina eius lochperaudi- cipationẽ vſurpaſſe. Non enim oratio hæc,& Scriptura Moſis, prohhe- tica eſt, ſed hiſtorica, tradita Hebręis, qui tunc viuebant: quibus ignou prorſus fuiſſent iſta nomina, vtpote tali ſpiritu prophetico carentibus Atque hoc ipſum argumentum valet contra alterum dictum Lyrani & Rabbi Salomonis affirmantium, nomẽ Bethleem, poſitum eſſe eilo- co propter copiam frugum quæ accidit tempore Ruth: ſi quidemit accidit plus ducentis annis poſt mortem Moſis, vt hoc loco argumenr tatur Thoſtarus. Non igitur tale nomen notum fuit Moſtʒaut ſi notum fuiſſet, vt ipſi dicũt, per propheticum ſpiritum, erat certè prorſus igho- tum omnibus gentibus eius temporis: præſertim verò Hebræis, quibus hæc ſcribebat Moſes. Concludit igitur Thoſtatus, tam nomen Bphra- ta, quàm Bethleem, fuiſſe antiquius non ſolum Moſis, ſed etiam Iaco- bi ætate. Sic ex Thoſtato. Cuius tamen argumentatio non admodem valida eſt. Poteſt enim fieri, vt nomen Berhleem multo poſt mottem, Moſis tempore impoſitum ſit ei vrbi, eius autem commemoratio, que hicponitur, non ſit à Moſe tradita, illa dicũt verba: Hac eſt Bethleem,&
item infra Geneſis 48. Iuxta Viam Ephrata, quæ alio nomine appellaun
Bethleem: ſed adiuncta ſit à ſapientibus Synagogæ, qui auctoritate
ipſius,& diuino afflatu pleni, libros Moſis concinnarunt, expoſitis qut- buſdam quæ propter vetuſtatem iam erant obſoleta,& inalia nomina iam fuerant commutata, qua de re memini non ſemel in ſuperioribus
tomis in Geneſim me monuiſſe Lectorem. In ſuperiore loco prioris li
bri Paralipomenon, nominatur quidam Salma pater Bethleem,& Ca-
leb nepos prioris Caleb, de quo paulò antè diximus: hiciterram pro-
miſſionis iurauit,& potuit ex nomine auiæ ſuæ Ephrata ſimile nomen
imponere vrbi, quæ dicta eſt Bethleem; iſtius enim Caleb, etiam in
octogenaria ætate, propemodum incredibile robur corporis& wis b 8* 4

Son m uN. 1ddis 2 poni
1
d
getr
2 11 6E t ren 6
A* 88 de M.
autg igan detit a9 üda md u Jrn poſ ereelb Rucg E denit bocſ Sagune
tM Mron cen Aign. dH B gube um er Ppir 68,6 10 mlac not emoün ulig D holten wm 1E tow 2 Dkeen,¹ 9 yellu 2, 4d oliäs runl es ſtüg „& E vom neli Ar iodi
— — ₰
ſmper ſepulcrum Rachelis voluit ea re Iacob amorem ſuum, quo Rachelem coniugem flagran-
GE NESIS CAb. XNXV. 413
animi memoratur in libro Ioſue, capite 14. Oirca illa verba⸗Mortua eſt ergo Rachel,& ſepulta eſt in via, quæ ducit
pran, aduertat Lector tum ex hoc loco, tũ ex altero loco, qui eſt in-
fra ſub finem capitis 49.apertè perſpici, Rachelem aliquanto tempore obijſſe prius quàm Liam. Hinc enim apparet Rachelei eſſe mortuam priuſquam lacob perueniret in vrbem Hebron, quò tendebat ad patrẽ fuum Iſaac. At illi dicitur, Liam fuiſſe ſepultam in Hebron cũ Abrahã, & Sara,& Rebecca; nempe poſtquam Iacob venerat iam Hebron,& a- liquandiu mãſerat apud patrem Iſaac. In maioti chronologia Hebręo- rum traditur Rachelem mortuam eſſe, ex actis 36. Ftatis ſuæ atinis, cum nupſiſſet Iacobo, agens 2 2, annum,& in eius matrimonio manſiſſet an- nis quatuordecim. Sed hoc falſum eſt, manſit enim œum viro ſuo lacob in Meſopotamia tredecim annis, quia ſtatim vt tranſactum eſt primum ſeptennium ſeruitutis, data eſt in poteſtatem Iacob, Geneſis 29. hic au- tem per annos viginti moratus eſt in Meſopotamia:à diſceſſu autem ex Meſopotamia vſque ad mortem Rachelis anni nò minus decem fluxe- runt, yt ſuprà oſtenſum eſt: manſit igitur cum viro annis viginti tribus. Quare ſi, cum nupſit, erat viginti duorum annorum, eam, cũ obijt, fuiſ- ſe annorum ampliuùs quadraginta neceſſe eſt. Illud itẽ falſum eſt, quod in eadem chronologiatraditur, Rachelem,& Liam fuiſſe gemellas eo- dem partu editas: quippe ſuprà Gen. 29. apertis verbis dixit Moſes Ra- chelem minorem fuiſſe natu, Liam verò ſororem fuiſſe maiorem.
tiſſimè ac perſeuerantiſſimè dilexerat: ſmũlque apud poſteros memo- riam tam caræ vxoris, in perpetuum, quantum in ipſ Oo erat, prorogare. Duabus enim rebus, eorum qui mortui ſunt, memoriam in futurũ Pro- latare,& quodammodo immortalem facere poſſumus:ptimò magnifi-
Liam aliqud- to tempore eſſe mortuam poſt obitum Ra- chelis.
Erratum ma ioris chironolo- giæ Hebræs- Tnz.
45 Quxri etiam poteſt ſuper eo quod hic dicitur, Iacob erexiſſe titulum Cur Iacob e- ꝛcur id fecerit Iacob. Sed nimirum declararę rexit ritulum
ſuper ſepulcru
Rachelzs.
ca eis eondendo ſepulcra, aliave nominis eorum præclaramonumenta
ſtatuendo. Fuiſſe autem, Troianis etiam temporibus, apud Ethnicos morem faciendi mortuis ſepulcra, ſepulcralèſque titulos, non obſcurs indicat Homerus, cuius ſunt illi verſus Latinè redditi:
Vi te ſepeliant fratres,& ſodales 1
Sepuloro,& titulo: eſt enim hoc premium morientiun7..
Hodiẽque dicuntur ludæi ſimile quid facere in ſepulcris ſuorum, in-
ſculpentes ea verba quæ Abigail dixit Dauidi, vt legimus primo Regũ cap. 25. Sit anima tua ligata in faſciculo viuentium apud Dominum Deum tuum. Verumenimuerò mortuorum memoria,& nomen, ac fama per-
petuatur maximè ingenij operibus, cum diſertiſſimis ſcripris, ſempèr-
que manſuris, vel hiſtorijs, vel carminibus, eorum virtutes factaque ce- ..„14 7„ 4⸗ 3 N lebrantur. Sic Achilli& Aeneæ quodammodo immortalitatem dedère 7 2. 4— ₰⸗ 2 8 0 Homerus& Virgilius. Diſputari poſſet hoc loco, qualis fuerit ille titu-
lus, quem Iacob erexit ſuper ſepulerum Rachelis: verùm ſuper ea re diſ-
putatum à nobis eſt ſuprà, cũ explanaremus verba illa capitis 28. Tulit
Afff. 3

414 COMMENT. IN Iacob lapidem, quem ſuppoſuerat capiti ſuo,& erexit in titulum fundens öleum Aeſuper. Borcardus in prima Parte c. 7.numero 56: tradit fuper ſepulero Borcardus. Rachelis erexiſſe Iacob pyramidẽ pulchram nimis:& in eius bab duo. decim diſpoſuiſſe pręgrandes lapides, ſecunduùm numerũ filiorũ ſuorũ. VeRs. 21. Egreſſus inde Ifrael fixit tabernaculum trans Turrem gregis. 22,23. Cumque habitaret in illa regione, abijr Ruben,& dormi- uit cum Bala vxore patris ſui: quod illum minimè latuit. FErant autem filij lacob duodecim,&c.
e
e 2
Vo phic dicitur de habitatione lacob trans rurrim gregis, 4⁰ 6 9& legitur idem Hebraicè,& Chaldaicè; id nõ habent in hoc loco Græci codices, ſed paulò ſuprà Verſu 16. habent iſta n verba, alieno nempè loco, ſic enim illic ad verbum habent habent libri Greci: Et profectus de Beihel, fixit tabernacula trani Tunm Gader. Sed quis locus eſt iſte Turris gregis, ſiue, vt eſt Hebraigt, Tunn B. Hierevym. Ader Soluit breuibus hanc quæſtionem B. Hieronymus in Irauo- nibus Hebraicis in Geneſim ſuper hunc locum, ita ſcribens: Hunc o- Quaſlis quis cum Hebræi eſſe volunt, vbi poſtea teinplum ædificatum eſt:& tutrim Dees fheune. Ader, turrim gregis ſignificare, hoc eſt, congregationis,& cœtus: quod gis. Xc Propheta Michæas teſtatur dicens: Et turris gregis nebuloſa, filia Sim Michea. 4. Illéque rempore lacob trans locum, vbi poſtea templum ædificatum ef, habuiſſe tentoria. Sed ſi ſequamur ordinem viæ, paſtorum iunns Luc.2. Bethleem locus eſt, vbi vel Angelorum grex in ortu Domini cecinit, vel Iacob pecora ſua pauit, loco nomen imponẽs: vel, quod verius elt futurum iam tunc myſterium monſtrabatur. Sic ibi Hieronymus, qui etiam in lbro de locis Hebraicis ait, Turrimiſtam Ader mille paſſibus procul fuſſſe ab vrbe Bethleem. Neque verò Hieron. negat templum, vel vrbem Hieruſalem appellatam quoque fuiſſe Turrim gregis; cum id perſpicue dixerit Michæas fupradictis verbis, quæ Hieronymus cita⸗ uit,& ad eam ſententiam interpretatus eſtin commentariis ſuis ſuper Michæam: ſed hoc tantùm negat Hieronymus, turrem gregis hic ho- minatam, fuiſſe in monte Moria, vbi templum poflea ædificatum eſt; patet enim fuiſſe prope vrbem Bethleem. Ergo nomen Turris Ader ſeu gregis, in duobus locis dicebatur;& in eò qui erat prope Bethleẽ; & in ipſo templo ſiue vrbe Hiernſalem. Templum porrò vocabatur Turris, quòd in modum,& figuram turris ædificatum eſſet. Dicebatur tem, Ader, ſiue gregiszvel quòd illuc religionis causAà, cœtus& congre- gationes Hebræorũ in ſimilitudinẽ Gregũ conueniebant; vel quod e ducebantur greges ouium ad immolandum Deo. Verùm turris gregls, de qua hic agitur, erat campus paſcuis vberrimus,& grandibus oſeis re fertus:in quo poſtea, in memoriam Angelici exercitus, qui paſtotibus Lac. 2. apparuit, quo tempore ortus fuͦerat Dominus noſter in Bethleem dl- citur Helena mater Conſtantini ædificaſſe templum ſub nomine dan⸗ ctorum Augelorum. ed
4 7

aun aTtg. nde er.w. uum eHuim nis D. dudd Inn adim mpl e dicanm 2,p W in iun uD ian cecii 608 Ncmuch iH Moncs,d Aäcd lEn palbe 1 vrmhlu urit s cl HI rmus c eot E üs bhf nen. ien lea in latum eh
22“ T r a
rat m Bethle
u n ocebul
dee oiceben Kcolge
8
2] zde 54 2 14000 1 t 1 gges
41 14 5 dlebi⸗ V
1 ato b 98 2 1 4
9S
GENESIS CA P. XXXV. 4¹5 Sed expendamus illa verba, Abiit Ruben,& dorminit cuns Bala con- cubina pattis ſui quod jpſum minime latuit. Verſ. z2. Poſt illud: quod ipſum minimèe latuit: addi derunt de ſuo lxx. Interpretes: Et malumn viſum eft in oculis eius, quæ nec Latini, neque Hebræi, neque Chaldaici codices ha- bent. Non eſt dubium, quin per illud, Dorminit cum Bala, fignificetur carnalis concubitus: ad id namque ſignificandum ſæpiſſimè talẽ phra- ſim vſurpat Scriptura. Atque ita debere intelligi, dubitare neminem ſi- nit, quòd lacob infrà Gen. 49. ob iſtud Hagitium maledicens filio ſuo Ruben, dixit, Effuſus es ſieut aqua, non oreſcas: quia aſcendiſti oubile patris mi,& maculaſti ſtratum eins. Quocirca nugæ ſunt,& meræ fabulæ, quod Rabbi Salomon, eiuſque aſſectarores quidam ſuper hoc loco dixerunt, Ruben non vitiàſſe vxotem patris ſui, ſed lectum eius, quem Iacob trã- ſtulerat intabernaculum Lie matris Ruben, ex eo loco, Rubẽ indigna- bundum expuliſfe: atq; hoc in ſuam contumeliam accepiſſe lacob lſtud porrò genus flagitij dormiendi cum Nouerca, etiam apud Ethnicos, turpiſſimum,& probroſiſſimum ducebatur. Audi B. Paulum 1 ad-Cor. 5. Omnino auditur inter vos fornicatio,& talis fornisatio, qualis nec inter G 5-
tetita vt vxbrem patris ſui uliquis habeat,& vos inflati Sis,& non magislu- Uum habuiſtis, v't rollatur de medio veſtrum ui hoo opus fecit. Necv verò nom
Eocus Pauli r.
ad Corinth..
réctè& cum laude feciſſe puratur rex Salomò in Adoniam fratré vin- dicans, quòd Abi faag Sunamitem paterni toryſociam, in vxorem po
ſtulauerit.. Et verò modeſtior multo quàm Ruben fuiſſe videtur Antiochus, fi-
Fus Seleuci regis Afiæ, qui Stratonigçæ nouercæ ſuæ inſano captus a4-
more, tacitus, vulnus occultum venis alebat,& cæco carpebatur igni, donec ob eam cauſam in grauiſſimum morbum incidens,& ſolertiſſim 0 medico Eraſiſtrato cauſa morbi deprehenſa eſt. Quid egodicam de Hippolytoscuius pudicitia, impotentiſſimæ libidint Phædtæ nouercæ
ſuæ aſſentiri nolentis, ſummis in trageædia laudibus celebrata eſt? Ce-
4 17 2 6— 6,— 8—* 4— terùm veriſimile eſt, lacob, poſt id temporis, xemouiſſe Athoro ſuo Ba- lam:& in perpetuum ab eius concubitu abſtinuiſſe: quod etiam multis
47 poſt ſeculis feciſſe legimus in 2. Regum cap. 26. Dauidem, decem ſuis
. ͤſſſ concubinis à filio ſuo Abſalon ſimiliter vitiatis atque foœdatis. Erat au- tem eo tempore Ruben minor vigeſimo quarto anno:hoc enim euenit
ante venditionem Ioſeph, qui tunc fit ſexdecim annorum Geneſ. 37. Ruben autem; ſeptem tantum annis maior natu erat, quàm loſeph, vt ex cap. 29.& 30. Geneſis colligitur. Mirümque videri poteſts lacob ita diſſimulaſſe illud facinus, vt nec flium nec vxorem caſtigauerit. Verùm non omnia Iacob dicta, factaque ſcriptis à Moſe prodita ſunt. Non tamen impund tuliſſe id Ruben, enſed grauiſſimo ſupplicio, non ipſum modò, o unded eius quoque poſteros ob ideſſe 1 punitos,ſupradieka in euimnm. . maledictio lacob,ma.. nifeſtè demõſtrat. E*. Hi
3. Reg. 2.
₰
Antiochus.
Eraſiſtrat.
Cuius ætatis
fuerit tunc
Ruben.

Cͤͤͤ——
4158 CO MM EN T. 1N
VeRS. 16. Hi ſunt filij lacob, qui in Meſopotamia Syrig.
car bic me- NVR hoc loco recenſuit Moſes numerum filiorum lacoba 44 moretur nu- Anexoccafione Hagiti]j, quod admiſerat Rubensè cuius fœ- merus flhorà ad ditatem, atque indignitatem vehemẽtius exaggerare volés, 1 oſtendit fuiſſe eum primum natu,& principem omniumf- liorum lacob. An,vt placet quibuſdam,vt latenter ſignificaret, poſt ll. Iud flagitium Rubem, lacob abſtinuiſſe ſe à generatione filiorum,& coniugali concubitu? An quòd mox initio ſequentis capitis expoſitu- rus eſſet ſtirpem ac polteritatem Eſau, voluit ante, omnem, quæ tunc erat, progeniem lacob commemorare?Sed cur inter] eros Iacob no Car juter H- Memoratur filia eius Dina? An ĩd factum ex conſuetudine Scripturæ, quæ in deſcribenda genealogia, non fœminarum, ſed virorum dütasat,
beros Iacob no ſit nommata mentionem facit? An eam conſulto hic reticuit Moſes, propter fœdiita-
Dima. tem& atrocitatem caſus eius apud Sichimitas, cuius in illa fuiſſe non
S so Ba minimam culpam, negari non poterat?
Deamaee ee Ce terũ illud plus habere videtur dubitati onis, cur inter filioslacob, 9 ratus ſit imter qui dicuntur ei fuiſſe nati in Meſopotamia, numeretur Béiamin, quem flios lacob na ex hiſtoria huius capitis conſtat, fuiſſe natum in terra Chanaam, prope tos in Meſopo- ciuitatem Bethleem, Nec ſanè verum eſt, quod Chryſoſtomus homilia 3de ſoſ I. in Geneſim dicit, idémque ſentire Cyrillum, fertur in Catena in Cyrluer Geneſim; Beniamin fuiſſe quidem natum in terra Chanaan, ſed eſſeta- mmaen ſatum,& conceptum, in Meſopotamia, eo nimirum tempore, quo Iacob diſceſſum inde adornabat: hoc dico falſum eſſe. Poſt diſceſſum
enim Iacob ex Meſopotamia, vſque ad ortum Beniamin, decem circi-
A ter anns prærerijſſe, ſuprà oſtenſum eſt. Eodem modo iſtam opinion
S. Auguſtinus locò paulo infra citato refellit. Nos igitur dicamusiinil-
lis verhis: Hi ſunt Rlij Iacob qui nati ſunt ei in Me ſopotamia õyris Illud:
Ei ſami fili ſacoboreferri debere ad omnes eius filios roximè memor-
tos. Illud verò qui nari ſunt in Meſopotamia, referendum eſſe ad omne excepto Beniamin, quem non fuiſſe natum in Mefopotamia„Leddor ignorare non poterat, cum proximè ante dictum eſſet, fuiſſe natũ yro- pe Bethleem. Sedulla promptior& planior eſt ſolutio, quæ B. etiam s. 4ν6. Auguſting maximè probarur in Quæſtione117. in Geneſim motem eſſé Scripruræ quod omnibus, prærer admodum paucos, conueniia- ſimpliciter,& generaliter attribuere omnibus; cuius moris, Pabim
obuia ſunt legenzi fcripturam exempla-, 2
VrNS. 27. Venit autem lacob ad Iſaac patrem ſuum in Mambre, ciuita- & 28. tem Arbeei hæc eſt Hebron, in qua peregrinatus eſt Abra- ham,& Iſaac. Et eompleri funt dies Iaat centum octogil
ta annofum.

*
fernn Kitenan (has lelen ium Ir n u ſe. I cllceli amit a tm ci⸗ 3* pinia giut winusn mn J proh memon lom T dom 5p: En. ledr ſet, Kacarügn 3 82. etun 6% Reanan ucs 3 Uedit lia Er ,dl
——
—
1 Gogl 5 140
w
GENESIS CaAb.
MlNKler in terra Chanaam. Tunc igitur primùm venit cum omni familia, ſtabili commoratione manſurus apud patrem ſuum. Verùm non
abs re fuerit, vt hoc loco ſtrictim indicemus totius vitæ Iſaac Chronolo-
poſt diluuium anno trecenteſimo nonageſimo ſecqundo. Et quia dilnuium factum eſt anno milleſimo ſexcenteſimo quinquagemo ſexto à mundi creatione; hinc apparet Iſaac fuiſſe natum anno, poſt otbem conditum,
bis milleſimo,& quadrageſimo octauo; exceſſiſſe autem anno bis mille-
ſimo ducente ſimo vigeſimo octauo, obijt enim exactis vitæ annis, 180. Iſaac porrò ductus à patre ſuo eſt in montem Moria, vt immolaretur Deo, annos natus, auctore Ioſepho, viginti quinque, vel ſecundùm Hebræos in maiori ſua Chronologia, triginta ſeptem. Rebeccam duxit vxorem, anno ætatis quadrageſimo,& per viginti annos nullam ex ea prolem ſuſ- cipiens, denique cum ſexagenarius eſſer, Iacob& Eſau procreauit: vtrun- que proditum eſt Genel. 25. Natus verò annos centum triginta ſeptem, præter opinionem ſuam, benedixit filio ſuo Iacob,& primogenitum con- ſtituit, putans eſſe Eſau, vt ſuprà oſtendimus circa initium cap. 27.& iuxta idem tempus, miſit filium ſuum in Meſopotamiam. Geneſ. 28. Ex eo tem- pore vſque ad obitum ipſius, per annos ſcilicet tres,& quadraginta, nihil de eo proditum eſt ſacris litteris. Cum mortuus eſt Iſaac, erat Iacob anno- rum centum viginti; quippe qui ſexagenario Iſaac natus fuerat, vt dictum eſt ſuprà Geneſ. 2 5. Et quoniam ſeprimum& cẽteſimum circiter annum agebat, cùm poſt reditum ex Meſopotamia venit ad patrem ſunm vt ex ſupradictis manifeſtum eſt; hinc apparet fuiſſe eum per tredecim annos cum patre ſuo. Falſum itaque eſt, quod traditur ab Hebræis in maiori Chronologia, Iacob tunc miniſtraſſe patri ſuo per viginti duos annos. Il- lud denique hoc loco aduertat Lector, manifeſtam hic eſſe hyſterolo- giam,& in hiſtoria anticipationem. Siquidem hic priùs narratur mors Iſaac; poſteriùs verò infra Gen. 37. memoratur venditio Ioſeph, quæ ta- men, tredecim annis, exceſſum Iſaac anteceſſit. Etenim fexdecim anno- rum erat loſeph cum eſt venditus, vt ſcriptum eſt Geneſ. 37. lacob autem tunc erat ſeprem& centum annorum, nem pe genuerat eum, ætatis annumagens vnum& nonageſimum, vt ſuprà oſtendimus, cum explanaremus caput 30. At verò cum exceſſit Ilaac, annorum erat Iacob, vt paulò ſuperiùs docuimus, centum viginti. X*
Comment. in Gen. Tom. 4. 888
XXNV. 417
Exponitur Chronologia vitæ Iſaac.
Geneſ. 22. Ioſé lib. x. Autiquit.

————
—— 3. 1 4 3 . ————— ——.—*—“ ———
gencrationes Eſau pat
6G W X d 8 5 8 S d 5 5 85 e 8 u 82 4. 8 2 4 L 5 8 8 8 5 5 5— E 3 3 S 4 3 2 24 7 8 3 8 8 7 5 S 3 9 4 5 4 2 8— 2 — 19 8 4 S6 r 8* 2— & 2— 4— 8 ₰ 8 S.E. — 3— 8 83 1 — d 1— 2
pPEBR 5 R MENTARIA N CADUVI
TRIGESI M V M F EXTT M E N E 8I A. ARGVMENTVM. Recenſetur progenies& poſteritas Eſau. E ſunt autem generationes Flau, ipſe ſe eſtEdom. Eſau accepit vxores de fliabis Chanaam: Ada filiam Elon Hethæi,& Oolibama filiam Auæ filiæ Sebeon He- uxi: Baſemath quoq; filiam Iſmael ſoro- N o rem Nabaioth. Peperit autem Ada Pl.. I phaz: Baſemath genuit Rahuel: Ooliba- 5,& lhelon& Core. Hi filij Eſau qui nati ſunt Eſau vxores ſuas& filios& domus ſuæ,& fubſtantiam,& peco- ra,&́ cuncta quæ habere poterat in terra Chanaam:& abiſt in 7 alteram regionem receſſitq́; à fratre ſuo Iacob. Diuites emm erant valdè,& ſimul habitare non poterant: nec fuſtinebat 60s terra peregrinationis eorum præ multitudine gregum. Ha 1 4 tauitquc Eſau in monte Seir, ipſe eſt Edom. Hæ autem ſumt ris Edom in monte Seir,& hæc nomina
filiorum eius: Eliphaz filius Adæ vxoris Eſau Rahuel quoquè 2 filij Themah
Ir filius Baſemath vxoris cius Fueruntque Elipha 12 Omar, Sepho,& Gathan,& Zenez. Erat autem Thamna vn cubina
+ ⸗
ma genuitl hu 6 ei in terra Chanaam. Tulit autem
filias,& omnem animam

11
5 Fu
tonss 1
8
mnotesſt M Plon A.
Ilir 2
am lit
ρ K on
auten All
Rahud
*
Etauq
resſus—
tantia anaam
ob. D
„ br
GENESIS CAP. XXNVI. 4¹9 cubina Eliphaz fili) Eſau: quæ peperit ei Amalech, hi ſunt filij Ada vxoris Eſau: Filij autem Rahuel, Nahath& Zara, Sam- 3 ma& Meza. hi filij Baſemath vxoris Efau. Iſti quoq; erant filij 14 Oolibama filiæ Anæ filiæ Sebeon, vxoris Eſau, quos genuit ei Ichus,& Ihielon,& Core. Hi duces filiorum Eſau: Filij Eliphaz 1r primogeniti Efau, dux Theman, dux Qmar, dux Sepho, dux Cenez, dux Core, dux Gatham, dux Amalcch. hi filij Eli- 16 phaz in terra Edom,& i filij Ada. Hi quoque filij Rahuel fi- 17 lij Eſau: dux Nahath, dux Zara, dux Samma, dux Meza: hi autem duces Rahuel in terra Edom: iſti filij Baſemath vxoris Eſau. Hi autẽ filij Oolibama vxoris Eſau: dux lIehus, dux Ihe- lon, dux Core. hi duces Oolibama filiæ Anæ vxoris Eſau. Iſti 18 ſunt filij Eſau,& hi duces eorum: ipſe eſt Edom. Iſti ſunt filij 10 Seir Horrei, habitatores terræ: Lotam,& Sobal,& Sebeon,& 20 Ana,& Diſon,& Eſer,& Diſan: hi duces Horrei, filij Seir in ter- 21 ra Edom. Facti ſunt autem filij Lotan: Horri,& Heman. Erat 22. autem ſoror Lotan, Thamma. Et iſti filij Sobal: Aluan,& Ma- 23 nahat,& Ebal,& Sepho;& Onam. Et hi filij Sebeõ: Aia& Ana. 24
—
Iſte eſt eſt Ana, qui inuenit aquas calidas in ſolitudine, cùm
paſceret Aſinos Sebeon patris ſui. Habuitqus filium Diſon,& 25 filiam Oolibama. Et iſti filij Diſon: Hamdan,& Eſeban,& Ie- 26 thram,& Charan. Hi quoque filij Eſer: Balaan,& Zauan,& 27 Acan. Habuit autem filios Diſan: Hus& Aram. Hi duces Hor- 28 ræorum: dux Lotan, dux Sobal, dux Sebeon, dux Ana, dux Di- 29 ſon, dux Eſer, dux Difan: iſti duces Horræorum qui impera- 30 uerunt in Terra Seir, Reges autem qui regnauerunt in terra 31 Edom, antequã haberent regẽ filij Iſrael, fuerunt hi: Bela filius 32 Beor, nomènq; vrbis eius Denaba. Mortuus eſt autem Bela,& 33 regnauit pro eo Iobab filius Zaræ de Boſra. Cumque mortuus 34 eſſet Ioaab, regnauit pro eo Huſan de terra Themanoru. Hoc 35 quoq; mortuo, regnauit pro eo Adad filius Badad, qui percuſ- 36 ſit Madiã in regione Moab:& nomen vrbis eius Auith. Cumq; 37 mortuus eſſer Adad, regnauit pro eo Semla de Mafreca. Hoc quoque mortuo regnauit pro eo Saul de fluuio Rohoborh. Cuùmq;& hic obiiſſet, ſucceſſit in regnum Balanã filius Acho- 38 bor. ſto quoque mortuo, regnauit pro eo Adar, nomênqne vr- 39 bis eius Phau:& appellabatur vxor cius Merabel, filia Matret filiæ Mezaab. Hæc ergo nomina ducũ Eſau in cognationibus, 40
0C ◻ 888 2

4²⁶ b 41& locis,& vocabulis ſuis: dux Thamna, dux Alua, dux leteth, 4² dux Oolibama, dux Ela, dux Phinõ, dux Cenez, dux Theman,
COMMENT. IN
43 dux Mabſar, dux Magdiel, dux Hiram: hi duces Edom habi-
8. Auguſt.
Caietauus
tantes in terra imperij ſui. ipſe eſt Eſau pater Ildumæorum.
PRAFATIO.
ESCRIBITVR hoc capite progenies,& poſfenu N Eſau, amplitudine, ac potẽtiaire galis etiam dignituinn iquitate, ac Aiuturnitate memorabills-indicaturiemn 2i circa montem Seir, quam& ille,& poſteri eius ldw tatione, fimulq; dominatione tenuerüt quæ poſtea ab Eſau, cuicuteimm nomen Edom appellata eſt lIdumaa. Monet Sauctus Auguſtimuhuhis narrantur de multiplicatione ſeminus Eſau poſt morten Iſaat, mtmuns i perrecapitulationem: ea quippe magna in parie, ante obitum ſauft cta ſunt. Auguſtini verba ſunt hæcin quæſtione I14in Gencſim Quu poſtnarrationem mortis Iaac, narratur quas vxores E ſau acceperi,9 quos procreauerit, recapitulatio intelligenda eſt. Neque enim potmu. tem Iſaac id fieri cæpit, cum iam eſſent tunc Eſau& Tacob centum ul ginii annorum; quippe cum eos ſexagenarius Iſaac ſuſceperit vire rit annos centum ocioginta. Sic Auguftinus. Ne verò Lector, aliquntlt cis heſitet in leclione huius capitis, propter magnam nominum, quein eo recenſentur, varietatem, atque obſcuritatemproponam ei perutile dr cumentum hit traditum à Caietano: Cinca nomina propria binquii Cut tanus) tam mulierum, quàm virorum, quæ in hoc capite Tecenſentu; aduertat prudens Lector, tantam eſſe Varietatem, vt diuinare»ul
3 3—.. 4 adammodo oporteat. Ixores enim Eſau alijs nominibus appellamturki,
quam fuerant appellatæ ſuperius cap. 26. Et himiliter parentes tarun Ali ter hic, at que ibi nominantur. Et quoniam perſönam aliquam(o dà multis nominibus nominari,& multis modis contigiſſe apud pyiſtun 1t tionem paternitatis& hiliationis, etiam ante legem Moſisz ided nulliu Lectorts mens turbetur,ſed accommodet ſenfum, vt melius ei videbitu intelligendo ſcilicet vel de filio naturali, vel de filio legali, vel aaljptiul fniſſe namque in more atue vſu filiationem legalem, etiam am legem Moſaicam,clarè oſtendit hiſtoria Thamar nurus Iudæ Kinfru capitsme- morata. Hac Caietanus..
Tulit

GE NESIS CA p. XXXNVI. 4„rl
——.-—,.—
Tulit autem Eſau vxores ſuas,& filios,& filias,& omnerm ſub- VsRS.6.7. ſtantiam,& cuncta, quæ habere poterat in terra Chanaam.& 8.
& abiit in alteram regionem, receſsitque à fratre ſuo Iacob. Diuites enim erant valdè,& ſimul habitare non poterant, nec ſuſtinebat eos terra habitationis eorum præ multitudi- ne gregum. Habitauitq;. Eſau in monte Seir, ipſe eſt Edom.
4
f æſtionem habet: videtur enim hic ſignificari, pri- Quando pri A uůæm diſceſſiſſe Eſau ex Terra Chanaam in montem Seir, Poſt mann u-z5
,6 8 n 717 2... zelunn lo Eſau hahita- 5 5 M mortem Iſaac,& runc ibi primùm ſedem,& domicilium collo- ν„, 5t
nde Aa neſ. 32. cùm Iacob rediit ex Meſopotamia dicitur mi- gear.
2. 8—. 4.. C2.. 1
dch a. ſiſſe nuncios,& munera Fratri ſuo Eſau in montem Seir, vbi tunc ille ha-
otene bitabat: Et cap. 3 3. ſcriptum eſt, ex eo loco veniſſe Eſau cum quadringen-
6 . 8 A A M 7
Lnt 841. nk norum vt ſuprà dictum eſt: cum autem mortuus eſt Iſaac, natus erat an- 1 1 1.. 8— 2 iem!] imne. nos centum viginti. Hanc quæſtionem breuiter, ſed ſubobſcurè, ſoluens 3—2 4.. 1.1r1 arr 8 1 1 8 2 Wuuft Caieranus, Compleme atum, inquit, facti, non initlium narratut poſt mor- Caletanws. 8 A r 1.... 4 ſa haHr r„† 1a S8:gu tem lſaac. Multis namque annis, viuente adhuc Iſaac, Efau habitauerat in
monte Seir, vt teſtatur occurſus eius ad Iacob: ſed completo officio ſepul-
2Sn ert 1 2 G 1 drl,0 turæ paternæ, tanquam primogenitus, accepit facultates Iſaac,& tranſtu-
legee Kiikn lit eas in Seir. Sic Caietanus. Significat itaque Caietanus, Eſau, poſt mor- El e um tem Iſaac, completè& omnino receſſiſſe à Terra Chanaam in montem rßßſ X* tin Seir, non amplids illuc rediturum: nam antea licèt habitauerit in monte 4* 7
Seir, veniebat tamen in terram Chanaam viſere patrem ſuum, præſertim
1 7 X Mot.—„. 8 4 1 114 NA autem poſt reditum lacob,& cum de graui& periculoſa ægrotatione
1uns S hen patris audiſſet. Apertior eſt,& diſtinctior,& plenior ſolutio eiuſdem quæ- n t Kutil ſtionis, quam tradit Sanctus Auguſtinus in quæſtione 119. in Geneſim, S. Auguſe. p zitCu hunc in modum ſcribens: quæſtio eſt, quomodo Scriptura dicat, poſt
mortem Iſaac, abſceſſiſſe Eſau de terra Chanaam,& habitaſſe in monte
/(4 1 enbeun... 3. 3 8 4.„ cas Seir; cum veniente de Meſopotamia Iacob, legatur ſupra iam illic habitaſ-
7,3uI 3 ſe eũ. Proinde quid fieri potuerit, vt Scriptura nec fallere, nec falli creda- Har utnn)3 tur, in prõptu eſt cogitare, quòd ſcilicet Elau poſt diſceſſum Iacob in Me- pun ununi ſopotamiam noluerit habitare cum parentibus ſuis: ſiue ex illa cõmotio- un mwanft ne, qua dolebat ſe benedictione paterna fuiſſe fraudatum: ſiue quòd vide-
ret vxores ſuas odioſas ſuis eſſe parentibus, vel ob aliam quampiam cau- ſam;& ita cœperit habitare in monte Seir. Deinde poſt redirum lacob ex Meſopotamia, facta inter eos concordia, reuerſus eſt& ipſe ad parentes:
M EA nd 8 idumm& cùm mortuum parentem ſimul ſepeliiſſent„quòd eos plurimuͤm dita- dptuß tos Terra illa minimè caperet, abſceſſit rurſus in Seir,& ibi propagauit e eler gentem Idumæorum. Sic ibi Auguſtinus.
A Dicamus igirur, Eſau poſt diſceſſum Iacob in Meſopotamiam, ſeceſ-
Km 6 7 4* 2 V V
Tolt V
4ℳ
ſiſſe in montẽ Seirpoſt reditum autem eius, rediiſſe in terram Chanaam, 888 3
4

22 CO M MEN T. IN & adfuiſſe morienti patri,& vnà cum fratre ſuo Iacob curaſſe paternum funus; factaq; cum eo parernorum bonorum diuiſione, vehementer eſſe cupletatos: cùmque præ multitudine gregum,& armentorum, terta quam inhabitabant, anguſta,& incommoda eſſet illis propter inſufficien. tiam paſcuorũ, ſimul eriam captum amore prioris habitattonis, quæ exer- cito venandi, cui à pueritia deditus fuerat, opportunior erat; dereliquiſſ Terram Chanaam fratri lacob,& priorem in monte Seir habitationem repetiiſſe. Quod profectò ſingulari conſilio Dei,& prouidentia factum eſt, in vtriuſque fratris vtilitatem. Si enim Eſau manſiſſet in terra Cha. naam, crebræ occaſiones extitiſſent diſſentionum,& rixarum inter ipſos, vel inter eorum paſtores, ac ſeruos: quamobrem Eſau, tum quòd iracun- do eſſet ingenio,& feroci animo, tum reminiſcens iniuriæ olim accepte, vehementer irritatus eſſet, atque vexaſſet fratrem ſuum lacob. Nimitum conſimili ex cauſa, legimus ſupra Geneſ. 1 3. fuiſſe Abraham,& Loil do- micilio,& habitatione inuicem diſiunctos,& ſeparatos. Fuit prætereiid non ſoluùm vtile Iacob, ſed in rem quoque poſterorum Eſau. Reum ſ Eſau manſiſſet in terra Chanaam, poſteri eius, qui numeroſilffmè multi- plicati ſunt, magnam eius terræ partem ſibi vendicaſſent. Quocica,xe- nientibus poſtea Hebræis, id eſt, poſteris Iacob ad eam terram poſſiden. dam, ſicut Deus Abrahæ ſæpiuùs promiſerat, neceſſe fuiſſet expellete po- ſteros Eſau, quod ſine bello,& interitu eius gentis fieri non poterat:noje. bat autem Deus poſteros Eſau, qui ſemen erant Abrahæ perire,ac delci Quapropter dedit eam mẽtem Eſau.vt poſthabita Terra Chanaam, pta- optaret habitationem in monte Seir:iunitque eum, vt Chorræos antiquos eius regionis habitatores, ſedibus illis exterminaret, ſicut legitur in Deu teronomio cap. 2.
PRIMA DIlSPVTATIO.
—... Vtrum Ana fuerit primus inuentor,& auctor genera- tionis mulorum.
Super illis Verbis,
⸗.„ 3 4„ 4 8 Iſte eſt Ana, qui inuenit aquas calidas in ſolitudine, cùm paſceret aſinas Sebeon fratris ſui.
quam Latinus interpres vertit aquas calidas, alij maria, lus tagna: Hebræi verò, atque hebraizantes aſſeueranter dicunt WMerti debere mulos. Hinc datur nobis occaſio diſputandt- an primus omnium iſte Ana, generationem mulorum adinuenerit, u
admmit

dan Ir däe. etull Kecew. ernd exack. dah aredlti
Tera mg
900 1 es li . 7 n ebes(leml
GENESIS CAb. XXXVI. 4²3
admittendo aſinis. Ita vt ante id remporis, nullus in omni terrarum orbe mulus vnquam fuerit, Verũ primo loco de germana illius vocis Hebręæ notione diſſerendum eſt Hebræorum, vt dixi, atque hebraizantium con- ſtans,& concors eſt opinio, ea voce ſignificari mulos. Et hanc ſignifica- tionem putant Lyranus,& Caietanus aptiorem,& congruentiorem eſſe ſentẽtiæ huius loci, propter verba illa mox adiuncta, Cum paſceret aſinan, patris ſui, quaſi ex ea occaſione, atque opportunitate, periclitari voluerit commixtionem equi cum aſina, ſi qua fortè proles inde exiſteret. Tradũt præterea Hebræi, iſtum Ana fuiſſe manzer, id eſt ſpurium, ex damnato coitu natum, fuiſſe enim filium fratris ſui Sebeonis, qui dormiens cum matre ſua hunc genuerat filium, ſimulque fratrem. Vt igitur ille fuit de- gener& illegitimus, ita conatus eſt in natura producere animal præter naturam. Chaldæus, pro mulis poſuit fortzs: idem haud dubiè ſignificans; eſt enim mulus animal robuſtiſſimum.
Eugubinus in ſua Recognitione Pentateuchi, ſuper hunc locum, pror- ſus abijcit Latinam lectionem,& legi oportere mulos, præfractè conten- dit: nec dubitat dicere tam Hieronymum, quàm lxx. Interpretes ab He- braica veritate diſcordare: neque vllam hic de aquis calidis mentionem fieri, ſed de eo, quod erat mirabilius, de origine ſcilicet generationis mu- lorum. Puret verò Hieronymi tempore, pro lemin) quod ſignificat mu- los, codices, quibus eſt vſus Hieronymus, habuiſſe, vel(Maijm) id eſt, aquas, vel(Iamin)id eſt, maria. Cur autem verterit(aquas calidas) ex He- bræo, ratio nulla reddi poteſt. Deinde reprehendit Eugubinus lxx. Inter- pretes, quòd vocem Hebræam(lemin)perinde quaſi eſſet nomen propriũ alicuius hominis, vt eſt lacob,& Iſaac, hic retinuerunt, ita reddentes hunc locum: Meee Ana, qui inuenit Iamin in deſerto, quando paſcebat iu menta
patris ſui. Sic Eugubinus. 4. Atenim longe diuerſa eſt ſententia Oleaſtri, qui ſe ſermonis nebræi, vt
qui maximè, ſtudioſum, peritùmque profitetur. Audi verba eius in Anno- tamentis eius ſuper hunc locum: Impingunt hic omnes(ait Oleaſter) in vulgatum interpretem, quod pro lemin, id eſt mulos, legerit Maijm, id eſt, aquas,& de ſuo addiderit calidas,& curn attexuiſſet ſuper hac re S. Hieronymi verba, quæ nos paulo infrà memorabimus; Subdit: Vt autem ego etiam, quod de hac re ſentio, dicam, arbitror hic(Iemim) non mulos, vt moderni dicunt, ſed maria ſignificare. Moueor ad hoc, quòd radix vo- cis(lamin) ſit(ſam)quod in confeſſo eſt ſignificare, mare. Nequs obſtat id quod noſtri obijciunt, cum ſignificat maria, ſcribi(ſamin) non(lemin) nam varia punctatura in nominibus eiuſdem radicis, non ſemper variat ſignificationem. Et cùm hoc probaſſet Oleaſter productis aliquot Scri- pturæ locis, adiũgit: Facit pro hoc, citata ſentẽtia nieronym. dicentis eiſdẽ litteris ſcribi maria, quibus etiahic ſermo. Eſt autem aduertendum, Scri- pturam hoc loco, inuentionem iſtius viri, quaſi rarum quippiam enarra- re. Non eſt autem rarum inuenire ſtagna in ſolitudine; quare eorum, qui interpretati ſunt, vel aquas, vel ſtagna, reijcienda eſt interpreta- tio. Interpretari autem mulos, vt plerique, equidem non audeo.
Nuſquam
Hebræs.
Eugubin. 2
Oleaſter.

4²4 b COMMEN T. 1N Nuſquam enim in Scripturis eo vocabulo ſignificari mulos reperi:& ropter paucos Hebræos, qui, Vt læpe teſtatus ſum, coniecturis potids quàm linguæ peritia ducuntur, non puro nomen iſtud à propria ſuæ radi- cis ſignificatione alienari debere. Exiſtimo igitur, iſtum Ana inueniſſe venam aquæ ſalſæ, quàm hic mare Scriptura vocat, ſicut quamlibet col- lectionem aquarum. Etenim rariſſimum id eſt inuentu. Sic itaque verte- rem hũc locum: Iſte eſt Ana, ui inuenit maria in deſerto, id eſt, venas aquæ falſæ. Quod forſitan vſque ad illud tempus, neque viſum, neque auditum fuerat;& idcirco memorandum eſſe, SeTiprori viſum eſt. Si autem Scri. pruta ſignificare voluiſſet mulorum generationem, non dixiſſet, inueniſſe hunc mulos, ſed generationẽ mulorum. Neq; talem generationem inuen. ram elſe in deſerto, potius quàm in alio quouis loco, mirũ videri debebas quod tamen Scriptura indicare hoc loco voluit. Hactenus ex Olealtro. Sed videamus quid ſuper hac re S. Hieronymus, quem nihil eorum la- tuit quæ ſuper hac quæſtione variè diſputantur, ſcriptũ reliquerit in Tn- ditionibus Hebraicis in Geneſim ſuper hoc loco. Multa, inquit,& fariaa-. pud Hebræos de hoc capitulo diſputãtur: apud Græcos quippe,& voſtros ſuper hoe, ſilentium eſt. Alij putant(lamim)maria appellata, illdemedim litteris ſcribuntur maria, quibus& nunc hic ſermo deſcriptus eſt.txciin Illum, dum paſcit aſinos patris Gui in deſerto, aquarum congregationem ma linguæ Hebrææ, maria nücupentur; quddſcx
reperiſſe, quæ iuxta idior licet ſtagnum repererit, cuius rei inuentio in eremo difficilis eſt. Nonnulii
putant aquas calidas, iuxta Punicæ linguæ viciniam, quæ Hebrææ contei-
tnina eſt. hoc vocabulo ſignari. Sunt qui arbitrentur, onagros
S. Hieronym-
ciſſimi ex his aſini naſcerẽtur, qui vocãtur(lamim.) Plerique putant quo equarum greges ab a rum inde, noua contra naturam animalia naſcerentur. machus hunc locum lIta trãſtulerunt; ipſe eſt Anas uæ interpretatio pluralem numerum ſignificat. Septua Theodotion ſimiliter tranſtulerunt, dicentes,*ονlaute, quo merum ſingularem. Hactenus ex Hieronymo. Hieronymus igitur Latinam lectionem huius loci Bmulque originem, ac rationem eius indicauit. Nempe cu ſet vocis Hebrææ ſignificatio,& ca vox, Punica linguà, quæ
S. Hiereym.& commemoral
iridem vertit: præſertim verò cum inuentio aquarum ca tudine rara eſſer, ac memorabilis videretur. Aquas porrò ca interpretor thermales, ſiue balneales aquas: quarum virtus, quode dis vulneribus, mitigandis doloribus, ſanandiſque morbis perefficax ſalutaris efſe ſoleat, magno eſt in pretio, magnaque in ce num: prorſus vt tale inuentum,& ipſum inuentorem, aquarum valdè nobilitet,& celebrem reddat. Nec opini rum de mulis tacuit Hieronymus, quam tamen minimè
ſinis in deſerto ipſe fecerit primus aſcendi, vt mub- Aquila,& Sym. ‚qui inuenit raus lauin ginta verò, à d indicat m.
m obſcurael valde affni eſt Hebrææ, ſignificaret aquas calidas: prudenter ſanè Latinus Interpté
lidarum in oi-
à calidas equidem od curan-
lebritate homi- & locum talium onem Hebræo- probabileme
rectè argumentatus eſt Oleaſter. Laborant ſanè vehementer,as 8 b L 6
ab hocad-
miſſos eſſe ad aſinas,& ipſum iſtiuſmodi reperiſſe concubitum, vtvcd.
it,5
&
0
ant

Sau e em der Moi zmn poven dücd päle. Git 8 e Nohm gu Toro. rc,ot Na bhoca- cond a,tie⸗ ples N aardu nus 40,Vnl ur. 1,& H witt 191 1eis laui 4 d 82 reld u, aindicn
1
c8 S hemori p obſcmne 2un le i 1 tple ne Mas laketh mE um Icot r geguir
GENESIS CAP. XXXVI. 425
Hebræi in veſtigando notionem vocis lemim, provt ſignificat mulos: ſed planè incaſſum labor eorum omnis recidit; cũ in Scriptura nihil quod eis faueat reperire queant. Crebra eſt profectò in ſacris litteris mulorũ men tio: verùm nuſquam, ac ne ſemel quidem, ſub iſto vocabulo(Iemim:) quod magno eſt argumento, iſta voce(lemim)non ſignificari mulos.
7 Illud præterea, Hebræorum interpretationem falſam arguit, quòd aiũr ipſi, Anam illum fuiſſe primum inuentorem generationis mulorum. Nõ igitur ante ætatem iſtius Ane fuerat vnquam in omni terrarum orbe mu lus, per annos ſcilicet amplius bis mille ducentos. Sedenim id pugnat cum veritate ſacræ hiſtoriæ;& repugnat perfectioni ipſius mundi, ſi tan- diu ſpecies perfecti animalis ei defuerit. Legimus iuſfiſſe Deum, cùm orbem conderet Gen. 1. vt terra produceret iumenta,& reptilia,& be- ſtias ſecundùm ſpecies ſuas. Mulus autem cenſetur inter iumenta; exce- ptaq; poteſtate generandi, par cuiuis perfectorum animalium. Nec quia mulus non à ſibi ſimili, ſed ex diuerſarum ſpecierum commixtione pro-
creatur, negandũ eſt fuiſſe in prima rerũ generatione procreatum, cum
etiam animalia, qnæ putri ex materia gignuntur, tunc fuiſſe creata affir- met S. Baſilius hom. 7. in Gen. Quod ſi quis pugnet non fuiſſe tũc pro- creatum mulũ; certè tamdiu in mundo non eſſe factã eius generationẽ, nequaquã credibile eſt. Nã quod dicũt Hebræi, idemq; tradit Rupertus, generationem muli eſſe contra naturam,& fuiſſe diuina lege damnatam, & idcirco non eſſe factam à Deo, minimè verum eſſe puto. Ponam hic verba Ruperti ex capite vltimo primi libri Commentariorũ eius in Ge- neſim: Fiunt, inquit, quædam animalia ex diuerſa naturarũ permixtione, tanquã adulterina;vt de equo& aſina, mulus; de hirco& oue naſcitur Tityrus, quod hominum inſtinctu fieri, lex diuina vetat, dicens, vt ſcri- ptum eſt Leuit. 19. Iumenta tua non facias coire cumalterius generis animda- tibus. Hoc primus feciſſe fertur Ana, filius Sebeon, filij Eſau, qui equarũ greges ab afinis fecit primus aſcendi, vt mulorum, inde noua contra na- turam animalia naſcerentur. Verum tamen& beſtiæ, quæ ſub hominum magiſterio non ſunt, contra naturam, diuerſis ex ſpeciebus permiſcẽtur, vt Leo mixtus pardæ, generat Leopardum,& Lupus ceruæ commixtus, procreat Lynces. Tradũt Phy ſici, viperã, nequiſſimum genus reptiliũ,& ſuper omnia ſerpentini generis aſtutum, vbi coëundi cupiditate ardet, murænæ maritimæ copulam quærere: progreffamque ad littus, ſibilo ſua præſentiam ſignificare, nec murenam deeſſe, ſed venenatæ ſerpenti, ex- petitos coniunctionis ſuæ vſus impertiri. Sic Rupertus.
At ego ſine dubitatione dixerim, falſum eſſe quod iſti aiunt, genera- tionem muli eſſe contra naturam. Si enim generatio muli contra naturã eſt, ergo ſimiliter equi, bouis, Elephanti,& cuiuſuis aliorum perfecto- rum animalium generatio, contra naturam eſſet: omnia quippe in gene- rat ione muli reperire eſt, quæ arguũt,& faciunt generationem naturaléẽ. Principio, naturale eſt principium actiuum generationis muli, qui eſt equus,& principium paſſiuum eiuſdem, quæ eſt aſina,& vtrumque natu- ralem habet mutuæ coniunctionis appetitum. Semen itẽ equinum, quod Comm. in Gen. Tom. 4. hhh
Anam nõ fuif 6 Primum ge
nerationis mu lorum innen-
torem.
S. Baſilius.
Rupertus.
Generationẽ mulorum eſſe ſecundum na- turam.

ſſſſͤſſͤſͤſͤſͤſͤſſſ——————————— —— 4 3———— 3 4 uaas 6————
umn
4 25 COMMk
vim ha tura lus. Deinde, nat locus item, vterum dico,& m
Ariſtote.
Loctzs Leuit. 19.G Dente. 22
ſes.,
§. Thomas.
rationis, ſiue qui fit extrinſecus in ip
NT. 1 N
bet efficiendiʒ& ſemen aſi ninum, quod eſt tanquam materia; na- lia ſunt,& naturalem habent potentiam, vt ex Ntroque generetur mu gralia ſunt inſtrumenta, quę deſeruiunt generationi muli atricem fœmininam: modus quoque gene-
ſa vtriuſque animalis commixtione:
ſiue qui fit incrinſecus intra fœminæ vterum. Adhæc, tépus generationis
muli ſecunduùm naturam definitum
eſt: Aconceptu enim vſque ad pat-
. X 4... tionem, certum& ſtatum ſecundùm naturam tempus eſt ſicut in aliis ani malibus. Talis quoque generatio, vel ſemper, vel vt plurimum ſuccedit
atque contra naturam ſunt, non ſic
„ſed rarò eueniunt. Præterea mulus
iple, res quædam eſt naturalis, habens in ſe naturam, qualis definitur ab Ariſioteles. Ariſtotele, Principium motus in eo, in quo eſt. Et cum inter perfeckas animalium ſpecies cenſeri debeat, per ſe intenta eſt à natura, vt quæ ſide-
eſſet, genus ipſum,& vniuerſitas animalium, completa,& perfecta non poſſet haberi. Nec verò obſtat, quòd mulus non poſſit generare ſhiſ- mile, cum idem in plantis,& permultis animalibus inſit, noneumm iltud pertinet ad rationẽ generationis naturalis, vt quod iſta cõditione eueu, iudicãdum ſit, nõ fieri ſecundùm naturam. Neque huic rarioni aduela- tur, quòd mulus non generetur à ſbi ſimili ſecundùm ſpeciemtci idem accidat plantis,& aliis animalibus, quæ non ex ſemine ſuæ ſpeciei, ſeder putri materia generantur. Ac licèt mulus non generetur à principio iimi li ſecundùm ſpeciem vltimam, generatur tamẽ Aſimili ſecundum genus uoddam proximum innominatum, quod eſt commune equo,& aſido, & ſecundùm quod, mulus aſſimilatur vtrique principio ſuæ generati- nis: ſicut tradit Ariſtoteles lib. 7. Metaphyſic. textu 28. 3 Auctoritas porrò diuinæ Scripturæ in cap. 19. Leuitici, quam uobi opponunt, nihil officit huic ſententiæ: Iumenta tua(inquit eo loco Scti ptura) non facies coire cum alterius generis inimantibus. Sed horum verbo-
rum germanam interpretationem,
& intelligentiam tradit S. Thomas in
1.2. quæſt. 102. art. 6. his verbis: circa coitionem animalium diuerſe ſpe- ciei, ratio litteralis triplex reddi poteſt. Vna quidem ad deteſtationẽ ld-
lolatriæ Ægyptiorum, qui diuerfis
commixtionibus plantarum„R ani-
malium vrebantur in ſeruitium planetaru m, qui ſecundum diuerſas con- iunctiones habent diuerſos effectus,& ſuper diuerſas ſpecies rerum. Al-
tera ratio eſt, ad excludendum concubitum contra naturam.
Textia ra-
tio eſt, ad tollendam vniuerlaliter occaſionem concupiſcentiæ:animala
enim diuerſarum ſpecierum non facilè commiſcentur inuice per homines procuretur: in aſpectu autem coitus anim
m, niſt hoc alium, excitatur
homini concupiſcentiæ motus: Vnde& in Traditionibus ludæorum Rabbs M4o)- refert Rabbi Moyſes, præcipitur vt homines auertant Ooculos ab anima- libus cocuntibus. Figuralis etiam ratio huius præcepti fuit, ne iumenta-
id eſt, populares homines coeant,
beant cum alterius generis animantibus, hoc eſt, cum Iudeæis, Hærericis:ne videlicet eorum commercio,& conſuetudine,: quoque vitia,& errores pertrahantur. Hæc S. Thomas. Car
aleta
d eſt, ſocietatem,& commercium la- Paganis&
ad eotum

de W.
un witid wel Gſcde Kn olm. mütann gen mn Pbim nchid Kereni 1 1l.
Leul i iumph. (uch 22 oco 9.5 Wrmſeld mtra 2 homas ma rderfeſ
349
4
2
nad Stoläll wrl, A. adi d& rerſschr ns An erum.
4
1nat u lLeftal cupt de randi ntur wnülhe im d elcktan ai t eorum 1. bwim
0
ran
4 c rriumir
gelio dicitur:
gatur hic pro fd more Ethnicorum. Si verò parabolicus eſt ſermo, ſicut& ille: Non
alligabis os boui trituranti: in promptu eſt ratio huiuſmodi parabolæ: pro- hibetur enim ea fimilitudine, vt homo abſtineat penitus Anouitatibus præter ſpeciei. eundem i
præcepto vnitas perfecta,& caritas,& vt non eſſet inter eos mala lingua, ſimultas,
2 zumenth
CENESIS CA p. XXXVI. 417
Caietanus quoque ſuper eodem Leuitici loco ita ſcribit: Derſpicuum Caietanud eſt iſto Dei præcepto non prohiberi generationem mulorum: tum quia
1
kuiuſinodi animalium vſas legitur apud Hebreos, ſicut patet 2. Reg. cap. S 13.& 18.& 3. Reg. cap. 1.& 18.& 1,Eſdræ cap. 2.& apud Iſaiam cap. 66.
um præcipus, quia B. Paulus abſurdum reputat t. ad Cor. 9. quòd Deus
legem ſtatuat bobus. Quare hoc præceptum dupliciter intelligi poteſt, 2„..„.. X...
vel ſuperſtitiosè, vel parabolicè. Superſtitiosè quidẽ, vt intelligatur pro- hiberi imitatio ſuperſtitionum Gentilium, vt quemadmodum in Euan-
Orantes nolite multum loqui, fiouti Ethnici faciunt, ita intelli⸗ hiberi commixtio animalium diuerſæ ſpeciei: non abſolutè,
rationẽ:mixtio enim animalium, nouum parit animal,& neutrius Hatenus ex Caietano. Eôdem ſpectat quod Hebræi, tradunt, llum Lcuirici locum explanantes. Voluit, inquiunt, Deus iſto vetare ne eſſet inter Hebræos perturbatio, fiue confuſio, ſed
&odium. Sicut enim Deus noluit ſpecies animalium ab Hebræis permi-
ſceri,& confundi: ſic nec homines eiuſdem fidei vult diuerſum ſentire.
Sic illi.
SECvNDA DISPVIAIIO.
An beatus Iob fuerit ex genere ac Lirpe Eſau.
Super illis ipſis verbis,
Mortuus eſt Bela,& regnauit pro eo lobab filius Zaræ de Boſra.
promittere memini in tertiotomo meorum Commenta- riorum in Geneſim, cum extremam fermè ſententiam ca-
85 3
fert opiniones, vnã quidem Auctorũ Eccleſiaſticorũ, genus lob accerſen tium ab Eſau: alterã verò Hebræorũ, originẽ eius repetentium à Nachor Syro, fratre ipſius Abrahæ. Vtri autẽ potius opinioni aſſentiretur ipſe, nõ indicauit eo loco. Super hoc autẽ loco Gen. memorãs ſupradicta Scriptu ræ verba, ſic ait: Hunc Iobab, quidã ſuſpicãtur eſſe lob vt in fine volumi nis ipfius additum eſt. Contrà Hebræiaſſerunt, de Nachor eũ ſtirpe gene ratum, vt iam ſuprà dictũ eſt. Kemittit igirur HieronymusLectorẽ ad id,
hhh 2
pitis xxij. explanarem. Diſputaturus enim ſum de genere, fiurs
— 6.... T*½ E 9 ac ſtirpe B. Iob, déque tempore, quo is vixit. S. Hieronymus hæ. in Epiſtola 1 26. quam ſcripſit ad Euagrium, duas ſuper genere Iob re- S. Hieron.
8
VERS. 3z.
ERSOLVAM,& præſtabo Lectori hoc loco, quod me Prima opinio, I05b fuiſſe 59- rum& de ſtir
₰ bra

4²⁸ COMMENT. 1 N quod ipſe annotauerat in Traditionibus Hebraicis in Geneſim ſuper ex- trema prope verba capitis 2². vbi& pleniðòs ſuper hac re diſſerit,& aft. matè dicit, quid ipſe ſentiat. Cum enim memoraſſet quod ait ibi Moſes primogenitum Nachor fuiſſe Huz,& Buz fratrem eius, ſubdit: de ſtius Huz ſtirpe lob qeſcendit, ſicut ſcriptum eſt in exordio voluminis eius Vir fnit in terra Hu, nomine Iob: Malè igitur quidam exiſtimant lob. genere eſſe Eſau:ſiquidem quod in fine libri ipſius habetur, ipſum fuilſe quartum ab Eſau,& reliqua quæ ibi continentur, in Hebræis voluwini. Bus non habentur. Frater iſtius Huz, fuit Buz, quem Septuaginta Baus transferre maluerunt. Et ex huius genere eſt Balaam ille diuimus,yt He. bræi tradunt, qui in libro Iob dicitur Eliu: primùm quidem vir ſanctus a Propheta Dei, poſtea per inobedientiam,& deſiderium munerum, dum Iſael maledicere cupit, diuino vocabulo nuncupatur: diciturq; in lio Iob: Et iratus Heliu filius Barachiel Buæites: De huius videlicet Buzradi- ce deſcendens, ſic Hieronymus. Arque hæc eſt Hebræorum ſententi vt refert vbique Hieronymus. Vernute 33 Quanquam Rabbi Salomon vt memorat Thoſtatus ſuper eu u vnvpis Iob fuf Geneſ. affirmat lob fuiſſe Chananæum,& paulò antè quàm Hebraiue- ſe Chananau. ram Chanaan ingrederentur, illum eſſe morruum. Nam pro eo quodnas legimus Numer. 14. Er receßit ab ipſis omne præaſidium, Hebraicsè legtut ad verbum: Et receſſit ab eis vmbra: Interpretatur porrò iſte Rabbinu hanc vmbram fuiſſe Beatum Iob, cuius nempe meritis, quaſi quodãpte- ſidio,& vmbraculo, ab ardore diuinæ iræ ac vindictæ, ne ſuis ex ſedibus pellerentur Chananæi, ad illud vſque tempus fuerant protecti: Senten- Phitippus tiam quam dixi Hieronymi,& Hebræorum, ſecutus eſt Philippus Presby Presbyter. ter in principio Commentariorum ſuorum in Iob, quem Gennadius ſci emch⸗ bit fuiſſe optimum auditorem B. Hieronymi,& Commencarios in lob Rapertus. ſimplici ſermone ſcripſiſſe. Acceſſit item huic opinioni Rupertus lib.5. Hiſtoria Scho Commentariorũ in Geneſim, capite trige ſimo quarto,& Hiſtoria Scho- laſtic. laſtica capite quinquageſimo octauo, ſuper librum Geneſis,& Lyranus Pyrauss. juper cap. 2 2. Geneſis, præcipue verò in primum caput lob, vbi non dubi tauit dicere, in huiuſmodi quæſtione credẽdum eſſe potius Hieronymo, re n& Hebræis, quàm aliis quibuſliber. Caieransn. Caieranus in primum caput Iob. incertũ eſſe ſcribit, vnde lob genusi hil certa eſſe duxerit, non ſolum ob varietatem opinionum, ſed eo maximè, quod ſu- de genere Iob. per ea re, nihil ex diuina Scri ptura, quod probabile ſit, afferri queat. Andi Caietanum, ex qua gente paternum genus duxerit Iob, incertum eſt:nõ ſolùm ea rarione, quod alij ex genere Eſau, alij ex genere Nachor fratris Abraham illum generant, ſed potiſſimè, quòd nulla coniecturæ ratio,a genus Iob habendum, ſuffragatur ex Scriptura ſacra. Nec id ex patria eius, quæ vocatur Huz, cõie ctari poteſt. Fuiſſe autẽ regnum in terta Hun, patet ex xxXv. Cap. Hieremiæ. Sita erat Huz in Arabia Petræa in conſinio Idumeæ, ſicut colligitur ex verbis Hieremiæ Threnorum 4. Gaude,& le tare filia&don, quæ habitas in terra Huz, hoc eſt, quæ extendis habitationè
ruam, comprehendendo etiam terrain Huz. Si quidem apud Hieremiam cap. 25.

m, l te egnu I 1 ſän drpe iſeäbu
aer S ente
sct A breh guem dislc Lm s in lod Mulb4
,& Mudöch.
Gend eelyrand derlo Vonddb
epoti A pnymo
bi* P'd ger dn em quodl † r ear All ob— mekki ners 8 Tor fratri won ridat 2. J Kee päll
2 I Ila H, 2 e conlhno . Ae
48ʃ
*
27 demm c.
GENESIS CAP. XXXVI.
cap. 25. ſeparatim nominantur reges terræ Huz,& Edom. Et quamuis multos homines nomine Huz appellatos in Scriptua legamus, videlicer vnum exgenere Chorræorũ, qui habitauerunt in monte Seir ante Eſau, vt ſcriptum eſt Geneſ. 36. alterum, qui filius fuit Nachor fratris Abrahæ, vt dictur Gen. 2 2.& multo priorem illis Huz filium Aram, filij Sem, fi- lij Noë, ab hoc tamẽ vltimo rationabile eſt nominatam fuiſſe terrà Huz. Fut itaque Iob Arabs, ex Arabia Petræa, ad differentiam tam Arabiæ de- ſertæ, quàm Arabiæ Felicis. Hactenus Caietanus,
12 Caterùm communis opinio eſt, præcipue verò Patrum,& Auctorum a Eccleſiaſticorum, Iob fuiſſe de ſtirpe Eſau,& pronepotem ipſius: ſiqui- m
dem vt ex hoc cap. 36. co genuit Rahuel
iſtoriam dritea
verba, quòd præter id,
triæ pertinentes, eti
[atohbe. 16: ned Ee ditalele opuli Ifrael fuit,
ſalu.
rigen⸗ danaſi us.
uarta 0 pi-
4* quæ eſt cà em, hic Zaram, ex munus, lob
hoc natus eſt lobab, qui putatur eſſe Iob. Quod enim in hoc capite dici- fulle de ſtir pe tur: Mortuus eſt Bela,& regnauit pro eo Iobab filius Zaræ, de Boſra: idèm- que ijſdem planè verbis, reperitur in priori libro Paralipomenon cap. 1. hoc plerique interpretantur de B. Iob. Et huius quidem ſententiæ aucto- rem laudare poſſum antiquiſſimum, Ariſtæum, qui ludaicam h ſcripſit R in ea de lob hæc prodidit: Iob filius fuit Eſau, habitauitque pud Euſe in Idumæa, atque Arabiæ finibus: vir iuſtitia,& diuitijs præcipuus, ten- Cæſarienſem. tatuſque diuinitus magnis calamitatibus: ad quem conſolandum tres reges amici eius, atque familiares conuenerunt. Hæe Ariſtæus, referente Euſebio in lib.9.de Præparatione Euangeliea, capite vltimo. Philo Iu- Phila. dæus in libro Quæſtionum ſuper Geneſim, vt refert Thoſtatus in pri- mum caput prioris libri Paralipomenon, ſuper illis verbis: Mortuus eſt Bela,& regnauit pro eo Tobab filius Zaræ de Boſra. Philo, inquam, vt refert Thoſtatus(nam ego talem eius ſententiã in libris, qui nunc extant ipſius, adhuc reperire non quiui) tradit Iob fuiſſe regem Idumææ,& vxorem accepiſſe Dinam filiam lacob. Ex quo licet exiſtimare fuiſſe lob, aucto- re Philone, Idumæum, ac de ſtirpe Eſau. Idem proditum eſt ab Auctore Commentariorum in Geneſim, tam longiorum, quam breuiorum, qui falsd nomen fert Origenis. Et Athanaſius in Synopſi in commemoratio- 9 ne librorum lacræ Scripturæ, in li. 17. ſcribit Iob ex poſteris fuiſſe Eſar- quintum ab ipſo Abraham. Eadem eſt Chryſoſtomi ſententia, cvrds in Chyyſaſt. homilia z. de Patientia lob, hæc ſunt verba: Scriptura dicit p. iob fuiſſe de terra Huz, quæ erat prouincia Eſau. Quo diſcas, dibus ex malitiæ Scholis, quintus veritatis fructus eruperit: nam Scriptura quintum ab Abraham facit ipſum Iob:Abraham quippe genuet Iſaac, Iſaac Eſau, Eſau Rahuelem, Rahuel Zaram, Zara Iob: ſucceſBonem igitur ab Abraham per Eſau habuit S. Iob. Sic Chryſoſtomus. 1 Conſimilia tradit S. Auguſtinus lib. de Ciuitate Dei, cap. 47. Cuius S. Auguftin. 4 quo de nunc agitur, egregiam quandam continent ſententiam Theologicam, hic libet adſcribere: Homines, inquit, quoſdà non terrena, ſed cœleſti Societate, ad veros Iſraelitas, ſupernæ ciues pa- am in alijs gentibus fuiſſæ, negare non poſſunt He- bræi. Quia ſi negant, facillimè conuin⸗untur de ſancto& mirabili viro lob; qui nec indigena, nec proſelitus, id eſt, aduena p
„-
bium

Theodoretus.
S. Gregorius.
430 cSeoM ME NT. 1IN
ſed ex gente Idumæa genus ducens ibi ortus, ibidem mortums eſt. Qui giuino fic laudatur eloquio, vt quod ad iuſtiriam, pietatémque attinet nullus ei homo ſuorum temperum coæquaretur. Quæ tempora eius quamuis non inueniamus in Chronicis, colligimus tamen ex lidro eins rertia generatione, fuiſſe poſteriorem, quã Iſrael. Diuinitus autem fuiſſe prouifum non dubito, vt ex hoc vno ſciremus, etiam per alias genter eſle potuiſſe, qui ecundùm Deurn vixerunt, eique placuerunt, pertinentesad ſpiritualem Hieruſalem. Quod nemini conceſſum fuiſſe credendum eſſ niſi cui diuinitus reuelatus eſt vnus Mediator Dei,& hominum homo Chriſtus leſus, qui venturus in carne ſic antiquis ſanctis prenuntiabatur, quemadmodũ nobis veniſſe nunciatus eſt: vt vnacadẽmq; fides peripsi omnes in Deiciuitatẽ, in domum Dei, in Dei templũ predeſtinatosper- ducat ad Deum. Sic Auguſtinus. Quod autem dicit Auguſtinus in libro Iob haberi, fuiſſe eum tertium poſt Ifrael, ſiue Iacob, intelligendumeſ de lib. Iob ſecundùm tranſlarionem 70. Interpretum,& Theodotionbs quæ ſub finem eius libri, habet id quod citat hoc loco Auguſt quodtu-
put Geneſis.
Traminas, Veruùm nos conſideremus artentè,& diligenter penſitemus vtramque,
vpinio Hebrao.. 3 4 opnsonem, am illam B. Hieronymi,& Hebræorum, quàm communem
rum&. Hie. Ae 10b, quòd juerit de gen-
e Nachor.
Patrum poximè traditam,& expoſitam. Ait S.Hieronymus, malè quob- dam exiſtimare, Iob eſſe de genere Eſau, cum indicet Scriptura iplum fuiſſe de ſtirpe Nacvor. Principio nõ fuerunt quidã, id eſt, nõ pauchnec minuti auctores, qui genus Iob retulerũt ad Elau, paulò enim ſupra per- cen ſuim us ampliùs duodecim auctores,& antiquitatis,& doctrinæ,&¹- ctitatis glorià eximios. Et vbi obſecro, Scriptura indicat fuiſſe lob er llit pe Nachorꝰ? In cap. 22. Geneſis, inquit Hierony mus, vbi Moſes filii Na- chor primogenitum, appellat Hus: is verò conditor fuit terræ Hus, qu patria B. Iob nominatur initio libri eius: à Nachor igitur originem unt lob. Verùm argumentatio hæc, parum firma eſt. Etenim tres hominesdr ne lis temporibus„nompe Hus appellatos reperimus in Scriptura; pri⸗ muͤm in ca. 10. Gen. filium Aran,& nepotem ioſius Sem: alterum, tu primogenitũ Nachor, Geneſ. 2 2. tertia inter Horræos, ſiue Chotrbed,
-

* B kaßi 1 1 uhe 1n aüſbro 99, meh 6,4. Mans cält ahſt. mu nen egn d magm Herd n bmke gu rrangat adi D edſe Grerd Stegrie In o amt dunr emord. r,Guo r Heton orr ltenam
rumi Fultubl
“
rreol Ia Wng
n emmhe- z lauu 2 2 ttura pir
CFENESIS CAD.XXXVI. 431 vt legitur Geneſis 36. Nulla igitur ratio eſt, propter ſimilitudinem nomi- nis Has. terram Hus, quæ fuit patria lab, exiſtimare conditam fuiſſe po- tius ab Hus fllio Nachor, quam à nepote Sem, vel ab illo Chorræo. Im- mò verò ipſemet& Hieronymus in ſuis Traditionibus in Geneſim ſuper caput I 0. apertè, affirmaté que ſcripſit, conditorem terræ Hus fuiſſe illum Hus, nepotem ipſius Sem. 1 DPeinde ait S. Hieronymus, Heliu vnum de amicis lob,& cum eo diſ- putantibus, appellatum Buzitem, fuiſſe progenitum ex eadem ſtirpe Na- chor, ex ſecundò videlicet filio eius, qui appellatur Buz, Genel. 22. At- qui 7o. Interpretes faciunt ipſum ex terra Huz,& Idumæum, cap. 32. Iob. Nec illud non à vero remotum videtur, quod eodem in loco dixit Hieronymus, iſtum Heliu amicum lob, fuiſſe Balam ariolum, qui male- dicere voluit populo Hebræo, de quo ſcrĩiptũ eſt Num. 23.& gladio in- terẽptus eſt ab Hebræis proximè ante mortem Moſis', vt videre eſt Nu- merorum 31. Cùm enim B. Hieronymus ſuper caput 36. Geneſis, faciat Eliphaz, alterum de tribus illis amicis Iob,& ſocium ipſius Heliu, faciat. inquã filiũ Eſau, neceſſè eſt, ipſum Heliu vixiſſe priuſquã lacob deſcen- derer in Egyptum. A deſcenſu porrò Iacob in Æᷣgyptü, vſque ad egreſ- ſum Hebræorum ex Ægypto fluxerunt anni ducenti& quindecim, viq; ad mortem autem Moſis, quam paulum anteceflit cædes Balaam, fuuxe- runt anni ducenti quinquaginta quinque. Ex quo efficitur neceſſariò, ſi ille Heliu fuit Balaam ariolus, ipſum vixiſſe ampliùs ducentos,& quin- quaginta quinque annos, quod in eo tempore nulli contigit. Opinio igi- tur Hebræorũ, quam ſequi maluit Beatus Hieronym us, quàmn antiquam, & communem patrum ſententiam, nulla probabili,& firma ratione ni- titur. Altera ſententid, quæ eſt communis Patrum,& veterum Auctorum, nititur,& probatur hiſce argumentis. Principio,& in hoc cap. 36. Geneſ.
S. Heromym.
Examinatur communis ſen tentia de 165
& in 1. capite prioris libri Paralipomenon, perſpicuè traditur, Iob, ſiue audd fuerit de lobab regnaſle in terra Edom,& fuiſſe tertium ab Eſau; dicitur enim ſtipe Eſau.
fuiſſe filius Zaræ, Zaram autem genitus eſſe à Rahucle, filio Eſan. Veruùm rationem hanc infirmare,& labefactare conati ſunt Lyranus,& Olca-
ſter, affirmantes eum, qui Gen. 36. nominatur Iobab, fuiſſe hominem di-
uerſum à Beato Iob, vt docet vtriuſq; nominis Hebraica Scriptura, quæ admodum diuerſa eſt. At Lyranus quidem in primum caput lob, cũ me- moraſſet opinionem facientium Iob ex ſtirpe Eſau, ſubdit: Sed in hoc vi detur magis credendum Hieronymo,& Hebræis, dicẽtibus deſcendiſſe Iob-à Nachor fratre Abrahæ, quia fuerunt illi magis triti in talibus hi- ſtoriis,& genealogiis. Nec motiuum aliorum valet de ſimilitudine no- minis lob,& lobab: quia frequẽter contingit duos homines valdè diuer- ſos, non modo ſimili, verùm etiam prorſus eadem appellari nomine.
Lyranus.
Supponitur etiam falſum, quòd prædicla nomina ſiat valdè ſimilia,
cum ſecunduùm Scripturam Hebraicam ſint multùm diſſimilia, hoc e- nim nomẽ lob in Hebræo incipit per Aleph, nomẽ verò lobab per Iod. Sie Lyranus.
Simi

32.— COMMENT. IN Similiter Oleaſter ſuper illis verbis huius capitis 36. Mortuus eſt Bela & regnauit pro eo! obab ſilius Zara de Boſra, ita ſcribit: omnes ferè anticmi ſancti arbitrati ſunt hunc lobab fuiſſe B. Iob, quem putant fuiſle regem yt hic dicitur. Sed non ſic eſſe, oſtenditur ex diſcrimine nominis: 97 1 Iobab ſcribitur cum prima littera Iod, Iob autem prima littera eſt Aleph. Punctus etiam, ſeu vocalis Iobab, eſt cholé, prior autem lob; eſt in Hle- Oleaſter. Draico Hiric gadol. Sic Oleaſter. Qui tamen ſubdit ex ſacra Scriptura manifeſtum eſſe, Iob fuiſſe Idumæum, citans locum quendam Hieremie ex 4. cap. lamnentationum, qui paulò infrà exponetur. Sedenim ipſemet Oleaſter paulo ante confirmauerat; non ſemper variam nominum ſcxi- pturam, variam arguerte eorum nominum ſignificationem. Prælertim an tem, cùm fieri potuerit; vt antiquum,& primum nomen fuerit lobid, quod poſtea breuioris, ſimulque dulcioris ſoni gratia, declinatum, acdt. mutatum fuerit in lob.
Alrera ratio, qua communis hæc firmatur opinio, ducta eſt exaucto-1⸗ Peewe een ritate tranſlationis 70. Interpretum: quæ in extremo libri Iobaddtnon- 8 n m nulla verba, quæ nec in ſcriptuta Hebraica, nec in Latina editioneſegun- in fne libr; tur: illis autem verbis apertè teſtatum eſt, eundem fuifle Iob& lobad, Iob, teſtatum qui fuiſſe dicitur hoc loco de progenie Eſau. Verba illa, funt huiuſmodi: fuiſſe ipſumde Hic interpretatione redditur ex libro Syriaco, in terra quidem Auſtide Lenere Eſau. abitans, in Fnibus Idumeæ,& Arabiæ:& erat ei nomen lobab. Cimar
tem accepifſet vxorem Arabiſſam, generat filium, cui nomen Erumon. Erat autẽ ipſe, ex patre quidẽ Zara, de filijs Eſau filius, matris auté Bob. ræ:ita vt ipſe ſit quintus ab Abrahä. Et hi ſunt Reges, qui regnaueruutim Edom; cuius regionis etiam ipſe dominatus eſt. Amici autem, qui adeum venerunt, Eliphaz de filijs Eſau, Themanorum Rex:& Baldadtyrannu Sauchæorum:& Sophar rex Minæorum. Sic ibi habet tranſlatio 70. ly terprerum. S. Hieronymus non aliter ſcripturam hanc eludit, niſi dicer
do, eam non reperiri in libris Hebraicis. Fuiſſe tamen eam magnæ aucto
ritatis apud Antiquos Eccleſiæ Doctores, eo manifeſtum eſt, quod eam cum honore citauit Origenes in Epiſtola ad Africanum:& Athanalis Aaguſt. in Synopſi,& Auguſtinus lib. 1 8. de Ciuitate Dei, cap. 47.& Chryſoſto- Chroſoſſo. mus Homilia 2. de Patientia Iob,& Theodoretus quæſt. 92.in Genelim, Tbeodore. hi omnes( inquam/) vt partem 8. Scripturæ,& libri lob, agnoſcunt,&ct-
tant. Quanquam illud videtur iſtius Scripture fidem eleuare, quod in an-
Atbanafius.
norum numero, quos vixiſſe facit Iob, poſt depulſionem illius ſuæ cal- mitatis, multum diſcreper à Scriptura Hebraica& Latina. Ait enim ipta ſub finem libri lob, poſtquam illa calamitate liberatus eſt, vixiſſe annds centũ ſeptuaginta,& omnes annos vitę eius fuiſſe ducentos quadraginta at in libris Hebraicis,& Latinis, in eo ipſo loco eſt, Iob poſt illam plagam
vixiſſe annos centum quadraginta.
1111s 1n14. Ean Tertie ratio, communem ſententiam valdè confirmans; hæc eſt: Ex initio libri Iob apparet, ipfius patriam fuiſſe Hus, vbi ſcilicet natus; edu- catus,& verſatus fuit. Erat porrò Hus in regione Idumeæ, quoda 6o
perſpicuè docet Hieremias, vt dubitandum nullo modo ſit:in
ꝓ enim el. Lamen

AMm aul adr um di m d dmen ana. m, cind eumh. die,n 8 2 N legesgi Kan Amicimd Ne taden KRer:Kl Wtitam
beerrt 70ll nnccl alde
meneaf SErir uü aieton den
en Sehanal⸗
ac4 Senl qoxf.. erxi bb Ncn, Kc emele 3 0dit lione dlrc dLaig 8 enimi
3 44 2
GENESIS CAPD. XXXNVI. 4³³3 Lamentationum ſic ait; Gaude& lætare filia Sdõ, qua habitas in terra Hus: ad te quoque perueniet Calix, inebriaberis atque nudaberis: quibus verbis declaratur, idumæos habitaſſe terram Hus tanquam regionis ſuæ partẽ. Hoe autem magno eſt argumento, B. Iob, gente Idumæum,& ex proge- nie Eſau fuiſſe. b Hanc iplam communem ſententiam Thoſtatus anteponit opinioni Hebræorum,& B. Hieronymi, genus lob repetentium à Nachor fratre Abrahæ. Super caput enim vigeſimum ſecundum Geneſis hunc in mo- Argumenta dum diſputat Thoſtatus- videtur probabilius, Iob fuiſſe de genere Eſau, nucf 29 8 & fuiſſe eum, qui dicirur Geneſis trigeſimo ſexto, Iobab,& ponitur ſe- aß fanſe de cundus rex in terra Edom. Primò, quia initio libri eius dicitur fuiſſe eũ, genere ae ſtir- præ cæxteris Orientalibus, potentem& diuitem: Id verò apts conuenit ei, pe Eſau. ſi dicatur fuiſſe Rex in Idumæa:nam poſteri Nachor in Meſoportamia, nec tantarum facultatum, nec tantæ potentiæ fuerunt. Secundò, quia ip- ſemet lob non obſcurè indicat ſe fuiſſe regali prædirum auctoritate ac di gnitate: ſic de ſe ipſo loquens cap. 29. Quando procedebam ad portam ciui- tatis,& in platea parabant cathedram mihi:ſenes aſſurgentes ſtabant, prinoi- pes ceſſabant loqui,& digitum ſuperponebant ori ſuo. Vocem ſuam cohibebaut duces,& lingua eorum gutturi ſuo adhærebat. Et interpoſitis aliquot verbis, ſubdit: Si voluiſſem ire ad eos, fedebam primus: cumque ſederem, circumſiante exercitu, eram tamen mærentiumn conſolator. Tertiò, amicos lob, qui cõuene runt ad eum conſolandum, fuiſſe reges, ſcriptum eſt in lib. Tob. cap. 2.& traditũ ab Ariſtæo, vt ſuprà memorauimus,& proditum in Tranflatione lxx. Interpretum ſub finem libri Iob, vt paulò ſuperiùs dictum eſt. Cum igitur illi fuerint reges,& illum non modò amauerint vt amicum, ſed vt auctoritate,& dignitate ſuperiorem coluerint, ac reueriti fuerint, ſatis ea res magnum facit indicium, ipſum quoque lob fuiſſe regem. Quartò, patria lob, fuit terra Hus; haãc verò fuiſſe in regione Idumeæ, paulò antè oſtenſum eſt teſtimonio Hieremiæ. Quintò, tres illi amici lob denominati ſunt àtribus ciuitatibus, quæ erant in Idumæa: primus nomi natur Eliphaz Themanites;alter Baldad Suhitesztertius Sophaz Naama- thites. De quarum ciuitatum ſitu, ſcriptum eſt in libro diuiſionũ Terræ Sanctæ. Certè ciuitatem Themàã uiſt in Idumæa, perſpicuè dicit Amos Prophera ca. I. Sicut etiam Boſram, vnde fuiſſe dicitur lob Gen. 36. Sex- tò, quia ſepulcrũ B. Iob etiã hoc tempore viſitur apud lordanẽ in magna planitie, in confinio Paleſtinæ& Idumeæ,& magno gentium illarũ cultu ac religione celebratur Septimò, qui faciunt lob ex ſtirpe Nachor, infir- miſſima rarione ad id opinandum ducti ſum, quia nimirum primogenitus ipſius Nachor in cap. 2 2. Gen. appelletur Hus,& ab hoc argumentantur conditã fuiſſe rerrã Hus, quæ patria fuit Iob:& lob genus duxiſſe à Na- chor patre iſtius Hus: at paulò ſuperius demonſtratũ eſt, fuiſſe in regione Idumæa terrã Hus,& fuiſſe alios duos iſto nomine Hus appellatos, à quo- 19 rum alterutro origo terræ Hus aptè duci poſſit. Hactenusex Thoſtato. 2BHuic equidem communi ſenrentię, lubenti animo ſubſcripſerim Mul. ta me in eandem ſententiam trahunt:in illam Hebræorum præver vnum Comma.in Gen. Tom. 4. 111

— 4 3 “ 3
„ 2
—
—
—-—
cOMMIE NT. I N
Auflor ſequs 5.nieronymum, prorſus nihil mouet. Trahit me in primis auctoritaslxx- 4 eeeenn Interpretum: cͤm enim eſlent viri grauiſſimi,& ſapientiſſimi, quod ſeri aeeeae ſerunt de B. Iob,& libro eius adiungendum cenſueruntzid puto eos ex- ploratum& compertum Vel ex Maiorũ Traditionibus„Vel ex probatis, quæ tunc cxtabant, ſcriptis habuiſſe. Huc etiam impellit me auctoritas diuinæ Scripturæ;non obſcurè ſignificantis terram Rus, quæ patria fuit Iob, pertinuiſſe ad regionem,& ditionem Eſau, quam eius poſteri non habitatione ſolùm, ſed etiam dominatione tenuerunt. Mouet me pluri- mum eriam generalis conſenſus tot tantorùmque parrum, qui ſupet eate non obſcurè, nec dubitanter, ſed apertè,& aſſeueranter ſententiam ſuam ronuntiauerunt, ſcriptisque prodiderunt. Ad extremum opinio illane. bræorũ, quam ſequi voluit S. Hieronymus, nihil habet, excepta vniusnie. ronymi auctoritate, certum ac Hirmum, debiliq; admodum nititur funda mento, vt ſuprà oſtendimus:& paruam, vel ex ſacra Scriptura, velexau- ctoritatibus nobilium Scriptorum, vel ex veriſimilibus aliquibus agu- mentis‚ aut coniecturis, fidem, aut probabilitatem habet. 5
434 b
TERTIA DISPVTAITIoO.
De tempore, in quo Vixit Tob. Jverum eſſet quod Philo ſcripſit, vt referũt Rupettuslb.¹ 8.Commentariorum in Geneſim cap. 11.& Thoſtatus in primum caput prioris libri Paralipomenon, Dinam fllam „ lacob, fuiſſe vxorem B. lob; hinc planè ſequeretur, lob 2p fuiſſe æqualem patriarchæ lacob. Etiuxta hoc tẽpus fuiſe Ariſtau. videtur lob, ſecundùm Ariſteum, cuius ſententiam in ſuperiori diſputa: lob ſilium Eſau fratris lacob, niſi fotte nomine filij ſignificare voluerit vnum aliquem de poſteris Efau. Ad hæc S. Hierony. autem tempora viderur ætas lob, ſecundum B. Hieronymum eſſe reterẽ⸗ da.Scripſit enim ipſe in(nis Traditionibus in Geneſim, ſuper ca qui in eo capite nominatur Eliphaz filius Eſau, eum fuiſſe vnũ de tribus illis amicis Iob, eo ipſo nomine appellatum in libro Iob cap. 2. Hinc al- tem efficeretur, Iob ſupparem fuiſſe Eſau,& lacob. V Quilibrum Iob fuiſſe aiunt compoſitum à Moſe, quæ eſt communi Falſo putatur ſententia, vt ait falsò putatus nieronymus in Commäétariis ſuis in Iobme- Hieronymäts,.. 8. e & weditur Ceſſo eſt iſtos facere lob antiquiorem Moſe. Seuerus Sulpitius lib.I. êr- Bela in 1ob. crę Hiſtoriæ facit Iob ſynchronon Moſi. Idemque dicere debuit Rabbi Seuerus. Salomon, qui fecir eum Chananæum,& dixit fuiſſe mortuum, cùm ne- Sufpitius. Præi eſſent in deſerto,& peterent Terram Promiſſionis. Idem quoque Rab. Salomon. 1.. 1. iʒire dicere oportuit S. Hieronymurn ſi ex ſuo ſenſu dixit, quod in Traditioni bus nebraicis ſuper caput 22. Geneſis ſcriptum reliquit. Ait enim ib, Eliu Buzitem, vnum de tribus illis amicis Iob, fuiſſe Balaam ariolumde quo ſcriptum eſt. Num. 23, quem in eodem lib. Num. 31 Conſtat paulo antè Moſis exceſſum, fuiſſe gladio ab nebræis interemprum.« a 2 ancti
Philo. f

nb nig IL . Ale. 4 11 Gel 8 bars 4 8 eeria 4 1 u fu ff Süinen m 3 uu. Amteare
Tpe, 8 677 N haw. 1 6
4 R..
6 1
nretri n n w
creno ülu
d.lh krum Vl min uig W lipu krsl dciüta polkerl N Adkx
ronwm 2 rrtetet cim, eptr m fuill Erkerb olob linca
éurii ann lobrr. 6 S. arb- dicer,= Köd emot rr m R Donih 3i quon
.B1 round 1 rud 1m.z:
dqus 81 mman
GENESIS CAP. XXXVI. 435
22 SANCTvS Gregorius in principio Commentariorũ ſuorum in lob,
ſcribit floruiſſe eum poſt datam Hebræis legem,& antequam Hebræi ha
Expenditur opinio S. Gre- orij aientis
berent reges, tempore videlicet Iudicum. ld autem videtur Gregorius 1ob foruiſſe colligere ex hoc 36. cap. Gene ſis, vbi numerãtur reges, qui fuerunt in ter- tempore Iudi- ra Edom, priuſquam Hebræi haberent reges: inter illos autem reges ter- cum Arre ræ Edõ ſecundus numeratur Iobab. Qui autem proximè in regimine po Papubs.
puli Hebræi anteceſſerunt reges, eos fuiſſe conſtat Iudices. At enim ex eo quod Scriptura ſi gnificat, lob fuiſſe ante reges Hebræorum, non vi- detur rectè concludi poſſe, fuiſſe illum tempore lIudicum, potuit enim eſſe; vel ante Moſem, vel tempore ipſius Moſis. Sed verba B. Gregorij ex capite primo Præfationis eius in Iob, huiuſmodi ſunt: Inter multos ſæpe quæritur, quis libri Iob ſcriptor habeatur. Et alij quidem Moſem alij vnũ quemlibet ex Prophetis ſcriptorem huius operis fuiſſe ſuſpicantur. Quia enim in libro Geneſ.cap. 36. Iobab de ſtirpe Eſau deſcendiſſe,& Balæ fi- lio Beor in regnum ſucceſſiſſe deſcribitur hunc B. Iob longè ante Moſis tempora extitiſſe crediderunt: morem profectò ſacri eloquij neſcientes, quod in ſuperioribus ſuis partibus ſolet breuiter longè poſt ſecutura per- ſtringere, cum ſtudet ad alia ſubtilius enuncianda properare. Vnde& il- lic Iobab, priuſquam reges in Iſrael exiſterent, fuiſſe memoratur. Nequa- quam ergo extitiſſe ante legem cognoſcitur, qui Ifraeliticorum ludicum tempore fuiſſe ſignatur. Quod dum quidam minuùs cauteè conſiderant, Moſen geſtorum illius, quaſi longè antepo ſiti, ſcriptorem putant. vt vide- licet is, qui potuit ad eruditionem noſtram legis præcepta edere, ipſe cre- datur etiam ex Gentilis viri hiſtoria, virtutis ad nos exempla mandaſſe. Hæc Gregorius. Sedenim vehementer miror quomodo S. Gregorius ætatem lob reijciat in tempora Iudicum Hebræi populi, cum Iob fuiſſe agnoſcat eum, qui dicitur in hoc capite Iobab, pronepotem Eſau. Ab eo namque tempore vſque ad tempora ludieum, præterierunt anni ampliuũs- ducenti quinquaginta.
pretum,& communem ſententiam Patrum ſecuti cõcluſimus, Iob fuiſſe eum, qui nominatur hoc capite Iobab, ex ſtirpe Eſau,& tertium ab ipſo; fuit enim filius Zaræ: cuius pater Rahuel, filius fuit Eſau: nos, inquã, opor tet conſequenter,& conuenienter huic opinationi dicere, ætatẽ lob inci- diſſe in id tempus, quo Lacobh vixit in Aegypto per decem& ſeptẽé annos:
23 Caterum nos. qui in ſuperiori diſputatione, auctoritatem lIXx. Inter- eris ſen-
tentia Iob fuiß ſe circa id tẽ⸗ pus, quo Ia- cob eum omns familia fua deſcendit in
ad id enim tempus, pertmnere videtur tertia generatio Efau, in qua conti- Acgyptum.
netur Iobab. Ponamus itaque ortum Iob in eo tempore, quo Iacob cum omni familia ſua deſcendit in Aegyptum; ex quo tẽpore vſque ad egreſ- ſum Hebræorum ex Aegypto, duce Moſe iam octogenario, excurrerunt anni ducenti quindecim, vt alio loco à nobis demonſtratum eſt:& quod hinc eſt conſequens, vſque ad ortum ipſius Moſis anni centum triginta quinque. Hinc porrò concludi poteſt, Iob perueniſſe vſque ad ætatem Moſis,& per octoginta duos annos, Synchronon ei fuiſſe- Si quidem re- perimus, lob vixiſſe annos ducentos decem& ſeptem. Etenim Deus poſt Mlam inſignem calamitatem. reddidit B. Iob omnia quæ prius habuerat, iii 2

4
436 COMMENT. IN GEN. CAp. XXXvI. etiam duplicata, t ſcriptum eſt ſub finem eius libri. Sicut igitur reddidit ei facultares duplicatas, ita credibile eſt reddidiſſe etiam annos duplica. 3 tos:ſed reddidit ei annos cẽtum quadraginta, vt traditur in fine libri loh ergo antea vixerat annos ſeptuaginta, tot enim annos, duplicato numero conrinent centum quadraginta. Sed his adijcere inſuper oportet annos Ohmpiodorus toleratæ calamitatis, quos Olympiodorus& Suidas, aliique faciunt Suidas. ſeptem annos. Exiſtet igitur tota ſumma annorum vitæ Iob anni ducenti decem& ſeptem. Si Iob igitur natus eſt eo anno, quo lacob deſcendit in EÆxgyptum vixit octoginta duos annos poſt ortum
Moſis.

*
MENTARIA IN CapPVI
T RIGESAFMTV M JAEDATI M A Mℳ
6 E NESI S.
Toſeph adoleſcens ſexdecim annorum, prope fuit, vt præ jnuidia,& odio occidereturà fratribus ſuls: verumtamen Iudæ interceßisne vendi- tus Madianitlbs, ductus eſt in Aeg ptum.
ain qua pater ſuus peregrinatus eſt. Et hæ sũt
annorum, paſcebat gregem cum fratribus uis adhuc puer:& erat cum filijs Balæ,& Lelphæ vxorum patris ſui: accuſauitque
☛ R———
—
ratres ſuos apud patrem crimine peſſimo. Iſraelautem dili- gebat lIoſeph ſuper omnes filios ſuos, eo quòd in ſenectute ge-
ABITAVIT auté lacob in terra Chanaan, I
generationes eius: Ioſeph cum ſedecim eſſet 2
₰
*
nuiſſet eum:fecitque ei tunicam polymitam. Videntes autem 4
fratres eius quòd à patre plus cuncttis filijs amaretur, ode-
rant cum, nec poterant ei quidquam pacificè loqui. Ac-)
cidit quoque, vt viſum ſomnium referret fratribus ſuis:
quæ cauſa, maioris odij ſeminarium fuit. Dixitque ad cos: 5 Audite ſomnium meum quod vidi. Putabam nos ligare 7
m anipulos in agro:& quaſi conſurgere manipulum meum&
ſtare, veſtrõſque manipulos circumſtantesadorare manipu-
lum meũ. Reſponderunt fratres eius: N unquid rex noſter eris⸗ ii1 3z

338 CO MMEN T. IN aut ſubijciemur ditioni tuæ? Hæc ergo cauſa ſomniorum at. 9 que ſermonum, inuidiæ& odij fomitem miniſtrauit. Aliug quoque vidit ſomnium, quod narrans fratribus ait: Vidi per ſomnium, quaſt Solem,& Lunam,& ſtellas vndecim adorare 10 me. Quod cùm patri ſuo,& fratribus retuliſſet, increpauit ei pater ſuus,& dixit: Quid ſibi vult hoc fomnium quod vidiſti num ego,& mater tua,& fratres tui adorabimus te fuperter uI ram: Inuidebant ei igitur fratres ſui: pater Verò rem tacitus 12 conſiderabat. Cùmque fratres illius in paſcendis gregibus pa- 33 tris morarentur in Sichem, dixit ad cum Ifrael: Fratres tui 14 paſcunt oues in Sichimis: veni, mittam te ad eos. Quo teſpon- dente, Præſto ſum ait ei: Vade,& vide ſi cuncta proſpersiint 15 erga fratres tuos,& pecora:& renuncia mihi quid agaur,Wfi- ſ1us de valle Hebron, venit in Sichem: inuenitq; umrire- 16 rantem in agro,& interrogauit quid quæreret. At illenor- 17 dit, fratres meos quero, indica mihi vbi paſcant greges Dun- uc ei vir Receſſerunt de loco iſto: audiui autem cos dicètes Eamus in Dothain. Perrexit ergo Ioſeph poſt fratres ſuos,& 18 inuenit eos in Dothain. Qui cum vidiſſent eum procubante 19 quam accederet ad eos cogitauerũt illum occidere,& mura z20 loquebantur: Ecce Somniator venit, venite occidamus eum & mittamus in ciſternam veterem:dicemufque; fera peſim dcuorauit cum:& tunc apparebit quid illi proſint ſomniaſn 21 Audiens autem hoc Rubẽ, nitebatur liberare cũ de manib 22 corum,& dicebat: Non interficiatis animam eius, nec effur datis ſanguinem. Sed proijcite eum in ciſternam hãc, quæd ijn ſolitudine, manuſque veſtras ſeruate innoxias: hoc autem
dicebat volẽs eripere cum de manibus eorum,& redderep- 33 tri ſuo. Confeſtim igitur vt peruenit ad fratres ſuos, nudaut- 24 rũt eum tunica talari,& polymita: miſeruntque eumin cie- nam veterem, quæ non habebat aquam. Et ſedentes vt com
derent panem, viderũt Iſmalitas viatores venire de Galaac 26 Egyptũ. Dixit ergo Iudas fratribus ſuis: Quid nobisp
ſ occiderimus fratrem noſtrũ,& celauerimus ſanguinẽ ipli 27 Melius eſtvt venũdetur Imablitis,& manus noſtrè nõ pollui 28 tur, frater enim,& caro noſtra eſt. A cquieuerũt fratres ſermo⸗ nibus illius;& prætereuntibus Madianitis negociato
ſtactenin
& camelos eorum portantes aromata,& reſinam,& de V rode
ribuse crahen

rrerer a dw lcal Taid niant 1rr diäre
hpodt Wsl cat el am mocd eKmn eniteq at mlen muich is Ap l 3 rrmnn derart E man mam w rcch ſter Macqu
GCENESIS CAP. XXNXVII. 439 trahentes eum de ciſterna, vendiderunt eum Iſmasblitis vigin-
ti argenteis. Qui duxerũt eum in Æᷣgy ptum. Reuerſuſq; Rubẽ
ad ciſternam, nõ inuenit puerum,& ſciſſis veſtibus pergẽs ad
. X.. fratres ſuos, ait: PDuer non comparet,& ego quò ibo? Tulerunt autem tunicam eius,& in ſanguine hoœedi, quem occiderãt, tin
xerunt, mittentes, qui ferrent ad patrem,& dicerent: Hanc in- uenimus: vide vtrum tunica filij tui ſit, an non. Quam cum agnouiſſet pater, ait: IJunica filij mei eſt, fera peſſima comedit cum, beſtia deuorauit Ioſeph. Sciſsiſque veſtibus indutus eſt cilicio, lugẽs filium ſuum multo tempore. Cõgregatis autem cunctis liberis eius, vt lenirent dolorem patris, noluit conſola- tionem accipere, ſed ait: Deſcendam ad filium meum lugens in infernum. Et illo perſeuerante in fletu, Madianitæ vendi- derunt Ioſeph in Ægypto Phutipharo Eunucho Pharaonis, magiſtro militum.
PRAFATIO.
INC facit initium Moſes ſcribendi: enarrandique hiſto- Nriam Ioſeph: quæ per ſequentia omnia tapita, paucißimus AO excepti, vſque in finem huius libri‚ ab eo pertexitnr. Quæ ge variorüumne caſuum Joſéph narratione, an multi iugis vir tutis eius expoſuione, an inſperatorum in vtramque partem euentorum commemoratione, iucundior Lectori, ac mirabilior ſit, incertum eſt. Ei alij quidem filij Iacob, non tam fuls, qum poſterorum ſuoru factu, atq; euentienobilitati funt: Ioſeph autẽ, ſuis ipſe rebus clarus,& prædicabilts fuit: ingenio nempè peramabilis; mori probitate, ac virtutum præſtan-
nla venerabilis; magnis vtrinſque fortunæ caſibus memöorabilus,& hu- mana,& diuina ſapientia, in omni æuo admirabilis. erum inter pluri-
ma eius viri, quæ ſummam laudem merentur& admirationem quin- que potiimum rerum eximiarum fulſerunt inſignia, caſtitatu, man- fuetudinis, æquabilitatis& conſtantiæ animi in rebus aduerſis pariter, & ſecundös, politicæ item prudentiæ,ac iuſtitiæ in regendis, ac admini- ftrüdis imperqszac demum cæleſtis ſapientiæ in rebus occultiſßimis per- uidendis, futuriſque preuidendu. Verum adhæc illuſtranda ſplendidam B. Ambroſij ſententiam,& orationem adhibeamus. Librum ille ſuum, quem ſcripſit de Ioſeph Patriarcha, exorſus eſt hus Verbis: Sanctorum vitaceteris norma viuendi eſt. Wdeoque digeſtam plenihs accepimus ſe- riem
29 30 31
₰
*
34 35
36
32

440 b riem Scripturarum, vt dum Abraham, Iſaac,& Tacob, ceterõſque iuum 8
COMMENT. IN
legendo co gnoſcimus, velut quendam innocentiæ tramitem, virture en pum reſeritum, imitantibus veſtigis proſequamur De quibus mihic frequens trattatus fuerit, hodie S. oſeph hiitoria occurrit: in quotun plurima fuerint genera Virtutumò præcipuè fulſit inſigne castitatus. Iu Num eſt igitur, vt chm in Abrabam didicerituis impigram fidei deunin
Geneſ 17
nem, in Iſaac ſinceræ mentus puritatem, in Tacob fingularem animilu- borümque patientid; ex illa generalitate virtutum in ipſas ſhecie djſa-
jnarum intendatis animum: Nam licet illa ſint Aiſfuſionatameniſa
expreßiiora ſunt eõque facilius mentem penetrant, qud magu ſcriyno Aeterminata ſunt. Sit igitur nobis propoſitus Sanctus oſeph tunſum
ſpeculum caſtitatu: in eius enim moribus, in eius actibus lucet yuluins
& quidam ſplendet caſtimoniæ comes, nitor gratiæ. Vndecimdys rentibus pluſquam ceteri fili diligebatur; qnæ tamen resinudiaſui quod ſilentio pretereundum non fuit. hinc enim argumentumimuir
Rorie proceßt: ſimul, vt cognoſcamus, perfectum Virum nun mnui
dolore vlciſcende iniuriæ, nec malorum rependere vicem. Vnde,é De uid ait: Si reddidi retribuentibus mihi mala. Neque eum Wſyl meritus eſſet præferri ceteris, ſi aut ledentes leſiſſet, aut diligenes A. lexiſſet: hoc enim plerique faciunt: ſed illud mirabile, ſi dligu inm cum tuum, quod Saluator docet. Iure ergo mirandus, qui hofeit in Euangellum, Vt leſus parceret, appetitus igno Jſceret, venditus non niſr ret iniuriam, ſed gratiam pro contumelia ſolueret, quod poſt Euanlelm omnes didicimus,& ſer uart no poſſumus. Diſcamus prætetra 30 Trum inuidiam, ut imitemur patientiã:& c gnoſcamuns ill os nonnt turæ praßtantiorus fuiſſé, ſed obſeruationisnec Vitia neſciſſe, ſed eml
daſſe. Quod ſi inaidia etiam Sanltos aduſsit, quanto magis cauendun
eſt ne inflammet peccatoresièic Aaubroſius.
Tribus autem de cauſis ſolius omnium racob filiorum,] ſeph copin ar Ailigenter perſcripſit hiſtoriam Moſes. Primo quidem uod ex har 1 ſtorid intelligitur, qua ex cauſa,& quo euentu filiI rael in Aegpuimn
venerint, tot tantiſque miraculir inde libgandi:prædittum enim fun Abrahe, ſemen eius oppreſſum iri in terra non- ſua. Occaſio igituraub ſu fili Iſrael deuenerunt in degyptumi fuit venditio 2o ſeph⸗ciuſcue duu, tatio. Deinde propterea Moſes copiosè perſecutus eſt hiſtoriamt ep quòd ea omne genus virtutum referta ſit exemplis: ideöque ſalus inne fratres ſuos dignus fuit loſephnut vita eius poſt exempla Abrahe, Iſiu & Iacob, omnibus veri Dei,& verarum, perfectarm
que Virtutun alth

GENESIS CAP. XXXVII. 441 altoribus, muſtum mmendaretur,& in exemplum imitandum om nibus proponeretur. Huc adde, quod Toſeph multis rebus inſignem, atq; illuſtrem Chriſti typum,& figuram ge git: quocirca eius mores, aulus,* virtutes& caſus, Aiſtinct?& expreſsè,& accuratè declarare oportuit.
1
bi nahn 1 um um, 3 de uiunin 1 umt:nj 4 dmn Hecaiu n fantan,
il., VERS. I. Mhan Habitauit autem lacob in terra Chanaam, in qua pater ſuus b dnu mn peregrinatus eſte Et hæ ſunt generationes cius. b 4 egſenht, 3 ⁵☛ Vn poſt hæc verba Moſes non deſcribat generationem Ia- lſaltunn 3
cob, id eſt, progeniem,& poſteritatem, vt de qua Paulo ſupra Senelis trigetimo quinto, breuiter dixerat, enumerans,& nominans duodecim eius filios; ſed proximè ſubiungat hiſto
riam rerum loſeph, venditionem eius factam à fratribus enarrans: quæ-
ritur, quomodo dicat: Hæ ſunt generationes Tacob? Caietanus ait; Illud, Caietanus. Iſiæ, vel, Haæ ſant generationes acob: Referendum eſſe, non ad proximè
em manmei ſubſequenria, ſed ad longè poſt memoranda de filiis,& nepotibus Iacob, 1T tum Gene. 46. tum deinceps. Pronomen( Hæ) inquit Caietanus, demon (A meuin! ſtrat longè inferius recenſendas generationes. Ita vt duo proponat tra- r— ctanda:tum geſta, habitante Iacob in terra Chanaam,&chuc ſpectat illud,
1 dm Habitauit Iacob in terra Chanaam: tum generationes deſcendentes ab eo icliga longè poſt enarrandas. Sic Caietanus. Sed profectò vis,& propria figni⸗
1 8 wihſu ficatio illius pronominis( Hæ)vel(Iſtæ) exigit, vt verba illa, Mæ ſunt gene
1 Madrun rationes Iacob, referri debeant ad proximè fubſequentia, nec ad longè re-
1„ mota commodè aptari poffint. Rupertus huiuſmodi quandam interpre- Rupertus. 4 1 7 EAn-
tationem affert. Non mirum ſi pro ponens Moſo es dicere de generationi-
I bus Iacob⸗vnius duntaxat hiſtoriam loſeph ſubtexat. Licèt enim duode- warmilu cim fuerinut Iacob filij in vno tamen Ioſeph, ſnam Iacob generationem, 3 Krſiſ, id eſt, paternæ ſimilitudinis transfudit pulchritudinẽ. Nam ſicut pater ip- „L
ſius Iſaac ex ſterili Sara,& ipſe lacob ex ſterili Rebecca, naturam ſterilẽ Gene. 21. fœcundante gratia progenitus,& diuina benedictione donat or4 22. fœcundante gratia progenitus,& diuina benedictione donatus, patrum
8 AN eA”9
„Wnugla B....„Part ſuorum veſtigiis inceſſit: ſic Ioſeph nihilominus ex Kachele ſterili, dono
9 Nn 4 Dei ſuſceptus eſt, futurus eiuſdem benedictionis hæres;& folus ex omni- 2 a" uie 1 bus filiis, paternorum morum, atque virtutum, perfectus imitator extitit. A rui 496 Quapropter ſolus etiam filiorum Iacob, dignus fuit, qui filius Iſrael dice un Anſan retur,& cuius nomen poſteritati commẽdaretur. Videat Lector Ruper- ei R timnn 19 tum libro octauo Commenrariorum in Geneſim, capite decimo octauo. „8 aut 4 Verum iſta expoſitio, myſtologica potiùs eſt, quàm hiſtorica,& littera- 7 tabern lis. Illa oſt igitur multo probabilior interpretatio, vocabulo generationis, 8 kum b denotari hoc loco caſus, euenta,& quæcunque contigerunt ipſi lacob,& au n ſum filiis eius. Non enim poſt hæc verba ſubtexit Moſes genealogiam ſtirpis in n ſalu Iacob, ſed potiuùs triſtia euenta,& miſerabiles caſus eius. Similiter acce- 6 ad 4 ptum eſt ſupra Gene. 6. nomen generationis, vbi dictum eſt: Iſtæ ſunt ge-
unweuyh 1
Comm. in Gen. Tom. 4. kkk

VRRS. 2.
Quefioſe
per tate Fo-
ſeph.
44² CO MM nerationes Mdue Talem vim ſignifica patiendi in li
de die craſtina, quia neſcis quid ventu eſſe gloriandum ea de re, quæ re, quæ e
E N T. I1 N ndi habet,& verbum gignendi, ſiue
ro Prouerbiorum capite 27. vbi ſcriptum eſt: Ne glarienn
ra pariat dies: ſignificatur enim non
4* futura eſt, cuùm multa poſlint intercurte- uentum, atque effectum eius rei præpediant. Ergo ſenſus iſto-
rum verborum eſt: lſta ſunt(ſcilicet mox ſubiungenda) quæ contigerunt
lacob in generationibus ſuis, id eſt, in filiis, plurimùm verò in loſeph.
pRIMA DI
—
SpPVTATIO.
Super atate Toſeph, in qua is erat, dum eſt venditus à ſuns
fratrib
Md.
Fuper illis Verbis,
Ioſeph cum ſexdecim eſſet
annorum, paſcebat gregtcum
fratribus ſuis adhuc puer:& erat cum filiis Balæ,& Zdpbe
vxorum patris ſui.
annorum, in libris H
2 ₰.
2 Vop latinus interpres dixit, Ioſeph fuiſſe tunc ſexdecim;
ebraicis, Græcis,& Chaldaicis ett
4 fuiſſe ipſum decem& ſeptem annorum. Veruům nibilne- A gocij eſt, quantum ad veritatem vtriuſque ſententiæ, iſu conciliare inter ſe. In promptu enim eſt
dicere, Ioſepti
fuiſſe runc decimum ſextum ætatis annum iam expletum fuiſſe autem
decimum ſeptimum tantummodd i
nchoatum:& Latinum Interpretem
voluiſſe deſcribere ætatem Ioſeph ab annis eius iam completis; alios ve- ròô ab vltimo eius anno iam inchoato. Nempe frequens eſt apud Hiſtoti. cos,& Chronographos talis computãdi diuerſitas: vt alij annos duntalit
exactos percenſeant, alij etiam inch
oatos tantùm. Illud fortaſſe cuipiam
videri poſſet plus habere dubitationis, vel admirationis, vndenam com-
pertum fuerit Latino interpreti, annum decimum ſeptimũ, qui ſignatut Hebraicè,& Grecè,& Chaldaicè, non fuiſſe completum, ſed inchoatum:
& cur maluerit hoc loco
ſingulariter,& diuersè abaliis ætatem Ioſeph
denotare per annum decimum ſextum. Enimuerò ſubit nonnunquam animum meum exiſtimare, in tranſſatione Latina, quam longo Eccleliæ vſu,& Tridentini Concilij auctoritate comprobatam habemus, quædam
occulto inſtinctu,& afflatu ſancti S tionem, non facilè ſit humana inue
Cæterùm ſuper ætate Ioſephi, quæ memoratur hoc loco, qu currit minimè diſſimulanda: Quomodo verum eſſe potuerit, vt poſt mol tem Iſaac(poſt eam namque hæc narrantur à Moſe]) eſſet Ioſeph ſexde- cim annorum. Iacob quippe centum viginti annorum erat in obitu
piritus eſſe poſita, quorum certam ra- ſtigatione reperire. æſtio oc-·
Ilaac, ab eo
v

5
1
—
1u mr eal 1(hliat in ſenm u (ne(etere 18 dcete li Aln:fullen lnnn lurem a w leti; 1 1 e rannos dunf b lonaſecn t um ndevanch. a ¹, aulla 1 MWedinchan 4 T xrra li
—
GENESIS CA P. XXXVII. 443 ab eo namque ſexagenario genitus fuerat, vt dictum eſt Geneſ. 2 5. Iſaac verò centum octoginta natus annos mortem obiuit. Iacob porrò anno ætatis ſuæ vno& nonageſimo, vt ſuprà docuimus ‚generat filium ſuum loſeph, à quo tem pore vſque ad centeſimum vigeſimum annum ſuæ æta tis, in quem annum incurrit mors Iſaac, numerautur annt viginti nouem: tot igitur annorum fuiſſe loſeph cum mortuus eſt Iſaac, neceſſum eſt. Nam ſi tunc fuiſſet Ioſeph ſexdecim annorum, cum lacob intrauit Ægy- ptum,& reperit Ioſephum annorum 39. vt ſignificatur infra Geneſis 45. fuiſſet ipſe lacob tunc annorum centum quadraginta trium: dt ipſe ‚regi Egypti de ſua ætate percontanti, reſ pondit, annum ſe tunc agere centeſi- mum trigeſimum, vt ſcriptum eſt Gene. 47.
6 S.Auguſtinus in libro Quæſtionum in Geneſim in quæſtione 122. 5. Augußs,
fuſè ac ſubobſcurè tractat hauc quæſtionem,& ſoluit. Nam cùm multis vetbis cauſam difßcultatis expofuiſſer, ſubdit: Aut ergo eodem anno deci mo ſeptimo, aut etiam aliquantò maior venit Ioſeph in Aegyptum, ac per hoc, ſi poſt mortem Iſaac venit, vtrolibet modo permanet quæſtio. Si enim decem& ſeptem annorum fuit poſt mortem Iſaac, quo tempore pa ter eius centum viginti fuit annorum; profectò anno eius trigeſimo no- no, quando lacob venit in Aegyptum, centum quadraginta duos annos idem lacob agere debuit. Fuit autem tunc Iacob centum& triginta an- norum, ac per hoc ſi decem,& ſeptem annorum loſeph in Aegypto eſt venditus, ante duodecim annos, quàm moreretur auus eius Iſaac, vendi- tus inuenitur. Decem enim& ſeptem annorum eſſe non potuir, niſi ante Juodecim annos mortis Iſaac;& in centeſimo octauo anno vitæ patris ſni Iacob. His enim annis cum adiecerimus viginti duos annos, quibus Ioſeph.vſque ad aduentum patris ſui, fuit in Aegypto, fient ætatis anni Ioſeph triginta nouem,& ipſius Iacob centum triginta;& ſic nulla erit quæſtio. Sed quoniam 8 criptura poſt mortem Iſaac iſta narrauit, putatur loſeph poſt mortem Iſaac; decem& ſeptem annorum fuiſſe. Quapro- pter intelligamus de vira llaac, ranquam multum decrepiti ſenis, tacuiſſe Scripturam, cum iam de lacob,& eius filiis loqueretur: viuo tamen Iſaac, decem& ſeptem annorum eſſe cœpit loſeph. Hactenus ex Au- guſtino.
Manifeſta igitur eſt in hoc loco hyſterologia, id eſt, præpoſtera rerum i
7 geſtarum narratio: poſt mortẽ enim Iſaac narratur venditio Ioſeph, quæ quaſti pnis, tredecim annis eam præceſſerat, Sed enim quæxat quiſpiam cur Moſes& Lreuis:& interuertere temporis ordinem voluerit? Nimirum dixerat ſuprà Moſes aperia.
ſub finem capiris 3 5. Iacob poſt ſuum ex Meſopotamia regreſſum in ter ram Chanaam, veniſſe in vrbem Hebron ad patrẽ ſuum Iſaac:& quia ni-
hil ampliuùs ſcripturus erat de Iſaac, voluit concludere hiſtoriam eius, nar rando mortem,& ſepulturã ipſius. Quoniam verò Eſau Blius erat Iſaac, & vnà cum Iacob, patris funus fecerat,& ſemen. erat Abrahæ,& quadã-
tenus pertine bat ad promiſſiones Abrahæ datas à Deo, de multiplicanda
eius ſemine:idcirco Moſes voluit curſm indicare progeniem,& poſteri- tatem Eſauꝭ vt origo gentis,& principatus Idumæorum, de quibus& ipſe
₰

ä 8——* „. 8 4 ———— 3. — —————————
WVbUvUfß
————--—.— 6— ——————— 8.
—
————
——
————--——
—
——
444 COMMENT. 1 N poſtea non ſemel loquitur,& alibi crebra in libris ſacris fit mentio per⸗ noteſceret. His itaque, tanquam per digreſſionem, in capite 36. Geneſs expoſitis, redit Moſes hoc capit. 37. ad inſtitutum narrationis curſum:& perſequitur hiſtoriam eorum quæ acciderunt lacob, poſtquam venerar Hebron, incipiendo à venditione Ioſeph, quæ, dũ Iacob ibi moraretur,ſa cta eſt, tredecim annis ante mortẽ Iſaac. Sed cur ſignatè declaraui Mo- ſes ætatẽ Ioſeph, dicens fuiſſe eum ſexdecim annorũ? Chryſoſtomus hu- juſmodi reddit rationẽ. Quam ob cauſam, inquit, Moſes annorum loſeph numerũ deſignauit?vt ſcias ætatem adoleſcentiæ, non eſſe virtutis impedi mentum:& quo pleniùs cognoſcas adoleſcentis erga patrem ſuũ obedit. tiam,& in fratres ſuos beneuolentiam;illorum cõötrà, inhumanitatem& crudelitatem in ipſum. Neq; enim eos à tanto ſcelere, quod deſignarun in Ioſeph, cohibere potuit beneuolentia. qua ipſos proſecutus fuerat,& teneritudo atq; infirmitas ætatis, quæ debebat eos ad commiſerationem prouocare. Immò verò iſtis pſis rebus in eius inuidiam,& odi,& xrdj b tionem incitati ſunt. Hæc Chryſoſtomus in homil. 6 1. in Geneſm Verum, ni fallor, illud probabilius dictu fuerit, idcirco Moſentamdi ligenter ſignaſſe ætatem Ioſeph, vt ex eo intelligi poſſet, quandin iiea- lamitatem,& ærumnam pertuliſſet, nimirum per annos quatuordecim. Erat quippe ſexdecim annorum, cum eſt vẽditus à fratribus: cum autem & carcere eductus eſt,& ad principalem di gnitatem,& præfecturã Egf- pti euectus, fuiſſe dicitur infra Geneſis quadrageſimo primo, annotum triginta. Omne igitur tempus intermedium quatuordecim annorumin ſeruitute, ærumna,& calamitate tranſegit. Nec illud aut temersè, aut ſ. perfluè additum eſt à Moſe, quòd poſt ſignatam ætatem Ioſeph ſexdè- cim annorum adiũxit, adlic puer: ſatis enim ſignificata erat puerilis ans eius ante, dicendo, fuiſſe eum ſexdecim annorum. Non, inquit Rupenuh libro octauo Commentariorum in Geneſim capite decimo nono: ſuper Huit in hoc loco ſermo Dei, dicens loſeph fuiſſe ſexdecim annorum,& fuiſſe adhuc puerum, quaſi non ſemper talis ætas eſſet puerilis:ſed voluit ſignificare citam,& celerem iuſtitiæ, ac meriti Ioſeph perfectionem, qle continuo ſubtexitur: quocirca ſignatè vtrumque dictum eſt,& fuiſſe ſex- decim annorum,& fuiſſe adhuc puerum. Continuò enim ſubditur, eum accuſaſſe fratres ſuos crimine peſſimo. Hòc nempè puer non feciſſet,ſi non puritatis amorem, zelumque iuſtitiæ iam tunc haberet: quod qui- dem in puero, vel adoleſcente, vt maximè laudandum eſt, ita rarum eſt mirumque. Sic Rupertus. Equidem reor iſtud ob eam quoque cauſam, fuiſſe adiunctum à Moſe, vt ſignificaret qualis fuerit in pueritia indoles loſeph. Non ille pueritiam,& primam adoleſcentiam, inerté, atque otio- ſam,& vagam tranſegit: neque iocis, ludis,& delectamentis puerilibus aliorum more, deditus fuit: ſed duram& laborioſam,& in paſtoraliart honeſta, ſimũlque perutili exercitam, primam ſuam ætatem exegit. Circa illud; Et erat cum filis Balæ,& Zelphæ vxorum patris ſuu. Prim notandum eſt. Balam,& Zelphaã, quas ſuprà vocauerat Scriptura concu-
binas Iacob, hic apertè& ſimpliciter vocari vxores eius: vt tellen b uilſe
—-—*

1 Gelgnanu
4 1 luen tertionen 4 lü kxri 1 Saami.
denikr. mmtei mwamm 18. cceui Kn. 1 er rwo, nae em mnerm la lrnen e. rlecd 1 1 Korpucciht 1An raurme 1 P oronot abn mnor
4
Aaserlstn
1 e llbcmu 1 A nan fr . 3 ret:qudg
4 10„i urt
d en roghecdl an nd
d We kiall 1
1 r nriibt 1* utrct. 4
2 „ r er 2ſ%
GCENESIS CAP. XXXVII.
445
fuiſſe legitimas vxores, quanquam non fuerint matres familias,& princi-
pales vxores, ſicut erãt Lia,& Rachel;& idcirco dictas eſſe alibi concu-
binas. Quanquam il quòèd earum filij ſim reditatis terræ pro cur Moſes dixit fuiſſe Ioſeph cum
lud habuerunt iſtæ ſupra conditionem concubinarũ, Iliter vt filij Rachelis,& Liæ, participes fuerunt hæ- miſſionis,& ſuas ipſi quoque tribus condiderunt. Sed filiſs Balæ,& Zelphæ? Audi Rupertum
loco proximè citato: Quod Moſes ait, Ioſeph fuiſſe cum filijs Balæ,& Zel-
phæ, inſinuare voluit æmu
Lia, cum quibus ip matre nati, grandiores ſpiritus gere
lis,& quam lacob pluſquam mat
lationem frarrum loſeph, qui nati erant ex
ſe verſari non audebat. Illi enim cum eſſent de libera
bant,& Ioſeph, filium dilecte Rache-
rem ipſorum dilexerat, non equo animo
aſpiciebant:& inſuper filios ancillarum deſpectui habebant,& pro ſeruis
ducebant. Ioſeph autem cum& ipſe n cipua vxore, non deſpiciebat eos, quos à patre ſuo, f
atus eſſet ex libera matre,& præ-
liorum loco haberi cernebat. Apparet igitur,& prudentia loſeph declinantis inuidiam fra- trum;& animi modeſtia, non propter ingenuitatem ſuam,& præcipuum amorem quo diligebatur à patre auerſantis cor greſſum,& conſuetudi- nem filiorum Balæ&s Zelphæ, ſed cum illis libenter verſantis. Hinc etiam
liquet, vnde, aut quomodo vitia fratrum ſuorum nouerit Ioſe
ph, quæ de-
tulit ad patrem, videlicet quòd verſaretur cum illis in paſcendo grege.
—
SECVNPA DISPVTAITIO.
Quodnam fuerit peßimum illud crimen, de quo Joſeph apud patrem
aceuſauit fratres ſuos.
Juper illis verbis⸗
Accuſauitq; fratres ſuos apud patrem crimine peſſimo.
A r
PrIMAM loſephi, verba hæc, indolem declarant: vt qui Ntantopere oderit, nec ferre potuerit vitia fratrum ſuorũ, ſed emendationi eorum ſtudens, ſimulque conſulens patris& Afamiliæ ſuæ famæ, eorum vitia deruletit ad communem pa- trem:yt is, quaſi prudentiſſimus medicus, eficacem, ac ſalu-
tarem medicinam faceret. Nec potuit non eſſe iucũdiſſimum lacobo tale loſephi odium& deteſtatio vitiorum talis ardor corrigẽdi fratres, tale ſtu
dium,& cura paternæ& domeſticæ famæ, ac demum tale officium defe-
rendi ad ipſum, quæ in rem,& honorem communem domus ſuæ videbat eſſe. Terentianus ille Demea, cũ duos haberer filios, Cteſiphontem pro- bum,& frugi adoleſcẽtem,& EÆſchinem, nequam,& perditum hominẽ- audiens Cte ſiphontem iurgio adortum eſſe EÆſchinem apud forum, d&
clariſſima voce,& verbis grauiſſimis dixifſe ei, Æ
ſchines, hęccine flagitia kkk 3 b
Rupeértus.
VERS. 2.
1
In Adelph.

facere te? Hæc te admittere indigna genere noſtro? Non tuhoc argenti perdis, ſed vitam tuam. Hæc, inquam, audiens Demea,& nimio gaudio lacrumans, ſaluus ſit, inquit, ſpero: Similis eſt maiorum ſuorum. Simili- ter lacob contemplans indolem,& mores,& facta loſephi etiamnum in prima adoleſcentia, vehementer gaudebat, ſperans eum virtutibus MHaio. rum ſuorum Abrahæ& Iſaac egregiè reſponſurum. Diuerſtas le Sed ante alia, lectio huius loci perpendenda eſt diligenter. Septuagin-I keihe an. ta Interpretes diuerſam admodum& penè contrariam in hoc ſoco req. didere ſententiam: aiunt enim non Ioſeph accuſaſſe fratres ſuos ſed ini contra eſſe accuſatum à fratribus apud patrem: nam eorum verba latina reddita, huiuſmodi ſunt: Detulerunt contra Ioſeph, vituperationem malan ad Iſrael,patrem ſuum. Nec ſubeat quempiam ſuſpicari non ita veriiſſeʒe. ptuaginta, ſed eorum codices eſſe corruptos: Expoſitores quippe raci chyyſaſtem. hunc locum itidem legerunt, arque interpretati ſunt; vt Chryſoſtomus Tpeodoretus. homil. 61. in Geneſim;& Theodoretus atque Iſidorus Peluſiots Kalj Iſidorus Pelu vt refertur in Catena Græca in Geneſim. Quanquam Diodons nondi- Hose Jop ſmulauerit, in Hebræis libris contrariam eſſe lectionem, ittens- dor au. quila& Symmachus,& Syra editio pro eo, quod nos Jegimus ahnlenun, habent detulit: ſignificantes ipſum Ioſeph accuſare ſolitum frattes doos, Tuod non ſe probè, ac modeſtè gererent. Sic ille, Et eadẽé Theodotedelt ententia. Equidem miror, tantam diuerſitatem lectionis Græcæabie- braica non animaduertiſſe 8. Hieronymum, aut prætermiſiſſe eam tradd- re in Quæſtionibus ſuis in Geneſim: æum in hoc genere obſetuarionum & annotatio num ſoleat eſſe diligentiffimus,& accuratiſſimus. Sedpeo- culdubio lectio noſtra Latina omnino conſentiens cũ Hebraica,& Cha- daica,&à pleriſq; patribus vſurpata,& interpretata, pro vera,& germam ac propria lectione huius loci cenſenda eſt. Quanquã lectio Hebraicau verbum pro illis verbis, Crimine peſſimo, habeatl malam famam) Etreti inquit, ad patrem malam eorum famam. Sed quia peccata, quæ creant inte miam, ſunt peſſima crimina; dcirco Latinus Interpres, ſententam ipen ſpectans, pro infamia, poſuit, crimen peſſfimum, præſertim cum ebtai Oteaſter.& compatatiuis& ſuperlariuis careant. Oleaſter obſcurum ait eſſe hane locum propter ignorantiam propriæ ſignificationis Hebr quod hic ponitur, dibbah, quod aliqui infamiam, ſeu famam mal oblocutionem, ſiue bonam, ſiue malam fignificare dicunt. Cer gnificare rumorem„ſeu rem, quæ auditur&ex mulkis 5 apparet, quod propriè ſignificet obloeutionem, id eſt, rum monem vulgo actatum, ſiue bonum, ſiue malum.
Qued fuerit Veruùm exiſtit quæſtio, quod genus criminis fuerit; de qvo loſeyh acn uͤm ſr
Ouocirca Caieranus, Qo-
1 eh dae culauerir fratres ſuos: Nam Moſes ſpeciem criminis tacult,& tant fauie ſarres. gnificauit fuiſſe crimen infame, ac peſſimum
Caieranus. niam, inquit, non dicit Scriptura, cuius criminis eſſent infames tred 0 quo 2
as aute eins ½
f Tatl es)lee 1
Sl
ſeph, ſed infinuat huiuſmodi infamiam innotuiſſe Ioſeph, exe mes erat fratrum, ideo ignota remanet ſpecies criminis; gem ſcitur, quòd erat peccatum infame:&c ſcitur quòd non omnes
æi vocabui am aij tum eſtl⸗ cripturæ locb orem, velſet-

1 eanrss
le peolne
Sesna.
r Wrültann ED eodleumn K' tt fims. dg de edrucua
ten keto
un nrctio Hen⸗
—
5 Ar. Mamamt. 4- qux cler nen amententue
11
GENESIS CAP. XXXVII. 447 filij tantùm concubinaeum delati ſunt: propterea enim Moſes verſatum eſſe Ioſeph inter illos narrauit. Sic Caietanus. Theodoretus in Catena ſi- Tnicat d6 accuſall loſeph de vno aliquo certo crimine fratres ſuos, ſed in vniuerſum indicaſſe, eos fuiſſe moribus improbis,& flagitioſa vita,& immodeſtè agere. Rupertus auctoritatè illuſtrium virorum confirmat, peſſimum illud crimen de quo Ioſeph accuſauit fratres, fuiſſe vitium ne- fandum. Sic enim ſcribit lib. 8. Comment. in Genel.cap. 1 8. De quo cri- mine accuſauit Ioſeph fratres ſuos, quia non explicuit criptura, vagæ o- pinioni locus datus eſt: multa namque ſunt vitia, quorum CSulmatutn opus, peſſimum oſt. Aiunt tamen viriilluſtres, crimen Sodomitici fuiſſe ſceleris. Sic Rupertus. Verum non videtur credibile, Patriarchas llos,& filios Iacob, tanti flagitij turpitudine cõtaminatos,& fœdatos fuiſſe. Præ- ſertim cùm id temporis penè recens memoria eſſet exitij Sodomita- rum in ea ipſa regione in qua illi verſabantur: vhi horrenda facies,& aſpectus cœleſtis vindictæ in illis locis, ingentem illis pauorem incutere potuit: vt quorum facta imitarentur, eorum quoque exitus perhorre- ſcerent.
Gloſſa Interlinearis crimen illud peſſimũ tripliciter interpretatur, vel inceſtum Ruben, qui torum paternum fœdauit, dormiens cum Nouerca: vel beſtialem concubitum.& commixtionem cum iumentis: vel diſſidia, & iurgia& rixas inter fratres ſuos, filijs Liæ deſpicientibus,& inſectanri- bus filios ancillarum. Sed priores duas interpretationes refellit Lyranus. Negat enim poſſe intelligi accuſatum fuiſſe Ruben à loſeph non ſoluùm quod plurali numero vtens Moſes, indicauit non vnum aliquem fratrũ, ſed aut omnes, aut plerõſque eſſe accuſatos à loſeph, verùm ob id maxi- moè, quòd, vt paulò infrà in hoc ipſo capite narratur, vnus omnium Ru- ben oppoſuit ſe fratribus volentibus occidere Ioſeph, obnixè conatus e- ripere eum manibus ipſorum,& reddere patri. Hoc autem ille tam ſtu- diosè,& ſedulò non feciſſet, ſi fuiſſet à Ioſeph accuſatus de crimine peſſi- mo apud patrem. Nec verò fas eſt ſentire, Patriarchas illos tam irrationa- bili& inſana libidine fuifſe inflammatos, vt cum iumentis miſcerentur. Sic Lyranus.
Atenim Thoſtatus ſatis propendet in hanc opinionem, affirmans vi- tium illud ſatis eſſe frequens,& familiare paſtoribus, extra vrbes& ſocie. tatem hominum verſantibus, quales erant filij lacob. Nam cùm ſocieta- te,& congreſſu mulierum careant,& ſemper in conſpectu,& ad manus habeant omne genus pecora,& iumenta, procliues ſünr in iſtud vitium, & cum animalibus commixti& tutò,& pro libito veſanam libidinem ex ſaturant. Audiamus verba Thoſtati: Non valet, inquit ratio dicentium, tantam turpitudinem non eſſe tribuendam illis Patriarchis: fuerunt nam- que illi homines valdè imperfecti,& in iuuenili ætate, admodum flagitio-
fi. Hoc nempeè indicat coitus Ruben cũ Bala vxore patris ſui, ipſo viuẽte: quantum enim fuiſſe puramus libidinis eius æſtum, quem ab eo flagitio, verecundia patris,& talis patris non reuocauerit? Iudas quoque cum nuru ſuo Thamar, tanquam cum meretrice, quanta libertate coiuit?
cuius
Theodoretwus.
Rupert u*
Gloſſa Inter- linear as.
Lyraus
Thoſt atus.

COMMENT. 1 N cuius filios Her,& Onam, qui ſemen fundebant in terram, antequa ad vxorem accederent, ne ſuſcitarent ſemen fratri ſuo, peſiimos aunn atque ob id eſſe à Deo interfectos, teſtatur ſcriptura Gen. 38. Sed quod ſcelus comparari poteſt malitiæ iſtorum filiorum lacob, qui fratrem ſui Ioſeph immerentem, atque innocentem, omni non ſolùm fraternæ cari. tatis, ſed etiam humanitatis ſenſu prorlus abiecto, crudeliter interficete voluerunt& pro magno beneficio duxerunt, condonata ei morte, ven-
dere ipſum extaneis gentibus? Satis igitur probabiliter dici poteſt cind illud peſſimum fratrum Ioſeph, fuiſſe beſtialem coitum. Hactenus x 8.Thomas. Thoſtato. B. certè Thomas in 22. quæſt. 154-art. 12. in reſponſione al 4. ſequens Gloſſam interlinearem, crimẽ illud peſſimum fratrum lofeph, non aliud interpretatur, niſi beſtialitatis peccatum, ita ſcribensIntervitin uæ ſunt contra naruram, infimum locum tenet peccatum immundiie, quod conſiſtit in ſola omiſſione concubitus ad alterum. Grauiſimum autem eſt peccatum beſtialitatis, quia non ſeruatur de bita ſpecies yd ſuper illud Geneſ. 37. Accuſauit fratres ſuos crimine peſſimo, diit Giuli quòd cum pecoribus miſcebantur. Sic B. Thomas, qui tameniſtsnabi- non tam ſuam tradidit, quàm Gloſſæ citauit ſententiam. Idémapemadt Hugo S.Victo. Hugo Sancti Victoris. Eoo ex tam multis,& variis interpretationibus, tres ceęteris preſeten- 94 das cenſeo, Primò quidem illam Theodoreti ſuprà expoſitam, èeDiol. Au 0.f mo. ri, qui putarunt, Ioſeph non accuſaſſe fratres ſuos de vno quopiam ceni crimine, ſed in vniuerſum, quòd Hagitioſam vitam agerent,&R impursac fœdis moribus eſſent, ita vt malè audirent apud alios, atque infameser⸗ ſent. Hoc enim ſignificare videtur lectio Hebraica huius loci, quæ haba Ioſeph malam fratrum ſuorum famam detuliſſe ad patrem. Altera tden interpretario probabilis eſt, loſeph accuſaſſe fratres de inteſtinis odip frequentiſſimis iurgijs,& amariſſimis rixis, quæ erant inter flliosli &c filios ancillarum: Tertia quoque interpretatio magnam habet yr babilitatem, Ioſeph accuſaſſe fratres, quod ſe vehementer odiſſent, orauiter verbis iuxta, factiſque inſectarentur: nec aliam planè ob cauln, niſi quòd diſſimilis eorum eſſet, atque eorum vitia ſibi diſplicerent:um etiam, quòd ipſe præ illis omnibus diligeretur à patre, quamobrem irre uerenter ipſos,& contumeliosè,& criminosè de patre loqui ſolitos. NE igitur probabilia cogitatu,& dictu videntur,& in quolibet itorun trium quadrat appellario criminis peſſimi, vr patet ſupradicta penl-ſ tanti. ged num recte fecit loſeph, accuſando fratres ſuos de crimine pellipo apud patrem? Videtur enim ſpeciem habere mali, accuſare fratres luos quidem huiuſmodi tanquam inſignis, denotatur in Apocalyp Icaptenn
malitia Diaboli: ſcriptum enim ibi eſt: roiectus eh acauſan fanauf h.
tum, qui accuſabat illosante conſpectun Dei mocte, ac die. Deinde non
tur ante denũciationem criminis, Ioſeph priuatim ac ſecretò admond
fratres ſui criminis: qui autem non præmiſſa admonitione crimena n.
publicat, is, vt ait Auguſtinus, non corrector eſt, ſed proditor. Corißs V
44⁸

——
——
= —
9 1 *
8 mnndte e Kulmun aßis fule Pacble 5 n bw 85 11 eaawan 1 det rpeim ur e uäDh 2 e euwjmn 1 vmju ad Sccqpeidm cit Mr lodichun I Wem. Nlcui uun ub recknön. dud a inter l A⁴ tter ocl⸗ de ai pundcdo ui) lplicrne
,311nmenre
8 ac criient' ul kehm u A„anuthhh 7. ſaurfan 1.
1
GENTESIS CAPb. XKXXXVII. 449 ait Auguſtinus, delinquentem inter te,& ipſum ſolum, ſtudensicorrectio- ni, parcens pudori. Nam ſi ſolus noſti, quia peccauit in te,& eum vis co- ram omnibus arguere, non es correptor, ſed proditor. Fortè enim præ ve- recundia incipiet defendere peccatum ſuum;& quem vis correctiorem, facis peiorem. Sic Auguſtinus. Similiter Hieronymus in caput decimum octauum Matthei. Corripiendus, inquit, eſt ſeorſum frater, ne ſi ſemel pu- dorem,& verecundiam amiſerit, permaneat in peccato. Multi enim ſtudio boni nominis,& metu infamiæ„Aflagitiis coërcentur; qui ſi publicatis ſuis flagitiis infamatos ſe videant, quaſi rupto,& abiecto freno toto impetu,& libertate animi ruunrt in flagitia. Sane Thoſtatus refert opinio- nem Hebræorum, peccati arguentium& damnantium loſeph, quod fra- tres ſuos de crimine peſſimo accuſaſſet. 11
Sedenim accuſationem illam Ioſeph non modo fuiſſe inculpabilem, ve- rùm etiam laudabilem: minimè dubitandum eſt. Ipſa enim correctio fra- terna, actus eſt caritatis, ac miſericordiæ, tendẽs ad emendationem delin-
Auguſt. Ser. 16. de verꝰ. Domini.
Matt h. 18.
Hieronym.
Ioſeph rect? ac laudabili- rer accuſauit
fratres apud
quentis,& remotionem peccati,& eſt ſpiritualis quædam eleemoſyna Latrem.
tanto quidem præſtantior,& vtilior, quàm corporalis, vt ægrotantem cu- rare, aut paſcere eſurientem, quanto grauius,& pernicioſius malum eſt animi peccatum, quàm corporalis morbus, aut fames. Veruùm bonitas correptionis fraternæ poteſt cotrumpi dupliciter: vel malo animo,& fine corripientis; vel indebito modo corripiendi. Debemus, inquit Auguſti- rus, amando corripere, non nocendi auiditate, ſed ſtudio corrigendi. De mutro autem inſimulari poteſt lIoſeph. Quis enim inducar in animum, adoleſcentem ab omni ſcelere purum, atque innocentem, cupiditate no- cendi fratribus ſuis, malignè concinnaſſe accuſationem corum,& ad pa- tiem detuliſſe? ſed præuia, inquies, defuit priuata,& ſeoreta fratrum ad- monitio. Qui ſcis defuiſſe? Non eſt, inquies, à Moſe ſcriptum. Quaſi verò
omnia illorum batriarcharum facta, dictaque, ſacrarum litterarum moni-
mentis conſignauerit Moſes. At præmonſſtos fuiſſe fratres à Ioſeph, affir- mat hoc loco Thoſtatus,& ante Thoſtatũ B. Thomas idem ſcriptum re- liquit in 2. 2. quæſt. 3 3. artic. 7. in reſponſionè ad ſecundum hiſce verbis: De loſeph credendum eſt, quod fratres ſuos quandoque admonuerit, li- cèt id non ſit ſcriptum. Quanquam non erat neceſſaria præmonitio fra- trum, cum eſſet crimen eorum publicum,& ob id, illi iam eſſent infames: dcirco enim ſecundum lectionem Hebraicam huius loci dicitur Ioſeph, malam fratrum ſuorum famam detuliſſe ad patrem. Nec ſanè peccata eo-
rum in vulgus enunciauit, neque ad publicum iudicem detulit, ſed ad
communem patrem, vt is paterna caritate,& prudentia,& auctoritate eos corriperer, ſimuùlque corrigeret, ſine vllo eorum, vel ſpirituali, vel corpo- rali detrimento, tempeſtiuam,& efficacem,& ſalutarem morbis eorum curandis, ſanandiſque medicinam adhibens.
17 BEquidem reor prudenter oiiſiſſe Ioſeph priuatam admonitionẽ fra-
trum ſi tamen eam prætermiſit)quòd non dubiè putaret, eam non inuti- lem modò futuram fratribus, verùmertiam pernicioſam, quòd illum, vel
Au guslin.
IThoſtatus. S. Thomas.
O) 9¼
Duando& cur omittẽda fraterua cor- rectio aliquo-
propter ætatem deriſuri,& contempturi eſſent, vel maiori etiã odio ipſius„um.
Comment. in Gen. Tom. 4. 111

—‧8öͤöͤööoͤhͤöͤhͤöͤſͤͤͤſooob 3—
prouerb-9.
Gloſſa ordi- nar it.
450 CoMMEN T. 1N
ne tale quid eueniat, veremur, tunc caritatis eſt omittere eorrectionè, in. adentiæ, arque temeritatis adhibere. Enimverò ſuper illis verbis daho⸗ monis: Noli arguere deriſorem, ne oderit te. Gloſſa ſic ait, Nõ eſt timendum ne ribi deriſor, cum arguitur, contumelias inferat: ſed hoc potius promi dendum, ne tractus ad odium, inde fiat peior. Valent mirificè ad conſir-
mandam,& illuſtrandam hanc ſententiam illa B. Auguſtini verba, que
8. Auguſt.
ſunt in cap.. libri primi de Ciuitate Dei: Plerunque, inquit, ab iis, qui ſu-
gitiosè viuunt, docendis, admonendis, aliquando etiam obiurgandis,& corripiendis malè diſſimulatur, vel cùm laboris piget, vel os eorum vcre- cundamur offendere, velcum eorum inimicitias deuitamus, ne impe- diant,& noceant in iſtis rebus temporalibus, ſiue quas adipiſci adhuc p. tat noſtra cupiditas, ſiue quas amittere formidat infirmitas. Nam ſipto- ptereà quiſque obiurgandis,& corripiendis malè agentibus parcit, qui opportuniuùs tempus inquirit, vel eildem ipſis meruit, ne deteriotes er hoc efficiantur, vel ad bonam vitam,& piam erudiendos impediant uff-
mos alios,& premant atque auertant AFide, non videtur eſſe apidtas
occaſio, ſed conſilium caritatis. Sic Auguſtinus.
VERsS. 3.
Tres cauſæ ob 4 5
quas loſeph
arat inuiſus
fratribus fuis.
TERTIA DISPVTA TIO.
Au principalis cauſa diligendi Ioſeph præ cæteris filiis, fueritla cobo, quõd in ſenectute genuiſſet eum.
8 uper illis werbis,
Iſrael autem diligebat loſeph ſuper omnes filios, eo qudã in ſenectute genuiſſet eum.
rIu eſt hiſtorici, veras& proprias eorum, quosiuſ Arat, caſuum,& euentorum cau(as euoluere ac declararel fecit Moſes hoc loco, indicans, quibus ex cauſis incitati a-
que incenſi fuerint fratres Ioſeph in eius inuidiam, atqe
ddium: quin etiam ad voluntatem eius necandi tantopete incubuerint. Fuere autem tres cauſæ: prima, quòd ipſos apud patrem accl ſauerat de crimine peſſimo. Altera, quòd plus omnibus diligererur à pr tre: atque in præcipui amoris paterni ſignum fuiſſet ab eo lipgulari qua- dam,& præſtandi veſte ornatus. Tertia cauſa, fuit enarratio ſomniorum eius, quibus portendi videbatur, fore ipſum principem,& dominum tr- trum ſuorum. Hoc autem exemplo erudiuntur in primis, ac docentut pa- rentes, vt ſi quempiam filiorum ſuorum plus ceteris diligunt, quod mert tò ceteris amabilior ſit, celent id, animõque incluſum cohibeant, aut cet- tè ita moderentur,& temperent, ne ceteros offendant. Etenim plerunqueè vnius filij exuperantia amoris, aliorum filiorum contemptus reputatur:
nimius amor vnius, multorum creat inuidiam,& odium incenqdit, plülc 1 ven pate

mt K cocl
1 an rum, o Sci ar acderke dut* aſin. Ah nudm dn cndun dc. acut re dn Wclüigerai
uil s oinge
3 ua acomn „ret b Int, qgä.
13
GENESIS CA pP. XXXVII. 45¹1 parens nimium oſtentando amorem, nocet filio, quàm ſi eum odiſſet. Po- nam hiec diſertam ſuper hac re B. Ambroſij breuem diſputationem, appri- mè vtilium parentibus, refertam præceptorum ac documentorum. In li- bro de Ioſeph cap. 2-ita ſcribit Ambroſius. Inſtruimur( exemplo ſcilicet Iacob,& loſeph) qualis eſſe debeat affectus parentum, filiorumque gra- tia. Amare liberos, dulce;& impenſius amare, prædulce eſt, ſed fre- quenter amor ipſe patrius, niſi moderationem teneat nocet liberis: ſi aut nimia indulgentia dilectum reſoluat, aut prælatio vnius, ceteros ab effe- ctu germanitatis auertat: plus acquiritur filio, cui fratrum amor acquiritur. Hæc præclarior munificentia patrum; hæc ditior hæreditas liberorum. Iungar liberos æqualis gratia, quos iunxit æqualis natura. Quid miraris, ſi propter fundum, aut donum oriuntur inter fratres iurgia, quando proptet tunicam inter ſancti lacob filios exarſit inuidia? Quid ergo? reprehen- dendus lacob, quia vnum cæteris præferebat; ſed nec libertatem poſſu- mus auferre parentibus, ne eos diligant, quos plus credunt mereri: nec Riliis reſecare debemus ſtudium plus placendi. Certè Iacob illum plus amabat, in quo maiora virtutum inſignia præuidebat: vt non tam filium pater prætuliſſe videatur, quàm propheta myſterium: meritõque variam tunicam fecit ei, quo ſignificaret eum diuerſarum virtutum amictu fra- tribus præferendum. Sic Ambroſius.
19 Sed perpendamus illa verba: Iſrael diligebat] oſeph ſuper omnes filios ſuos, eo qubd in ſenectute genuiſſet eum. Erat Iacob vnius,& nonaginta annorum,
S. Ambroj.
An verk di clum ſit, Io⸗
X. X*„*. cum genuit loſeph. Cùm enim intrauit EÆEgyptum, agebat annum cente- ſeph fuiſſe na-
ſimum trigeſimum„cum loſeph eo tempore ageret trigeſimum nonum, vt infrà dicitur,& ſuprà non ſemel Anobis expoſitum eſt. Et quia omne tempus vitæ Iacob fuit centum quadraginta ſeptem annorum, hinc liquet vixiſſe eum quinquaginta ſex annis poſt generatum Ioſeph. Quocirca ge- nuit Ioſeph in principio ſuæ ſenectutis. Nec ſanè magna fuit temporis differentia, inter generationem loſeph, atq; aliorũ filiorum: omnes enim Rilij lacob(niſi vſus Beniamin)intra idẽ ſeptennium generati ſunt: Ruben quidem initio ſeptennij: Ioſeph autem, in fine, alij verò intermediis annis. Ariſtoteles libro ſeptimo Politicorum, ſcribit ſeniorum parentum fi- lios,& corpore,& mente eſſe imperfectos: ob idque illud maximè tempus ætatis idoneum eſſe ad generandam prolem, in quo& robur corporis,& vis, ac vigor animi præpollet. Id autem eſſet deſfinit in pluri-
tum in ſene- (late.
Ariſtoteles.
mis, circa annum quinquageſimum, vt Poëtarum quidam dixerunt, ſe-
ptenario numero ætatem dimetientes. Itaque hanc ætatem annis ali- quòt ſupergreſſi, à dando operam liberis vacare deberent, ne corpore pariter atque animo infirmam& imperfectam prolem generarent. Sic Ariſtoteles. Cuius opinionem refellit hiſtoria ſancti lacob, qui nonage- narius genuit loſeph,& maior centenario procreauit Beniamin: quan- quam dici poteſt, nec pauca quædam exempla contraria, veritatem gene- ralium ſententiarum& præceptorum euertere, quæ de his ſunt, quæ vt plurimùm eueniunt: nec priſcorum hominum longæuitatem cum poſte- riorũ hominum breuitate vitę comparandam eſſe. Enimuerò proportioae
111 2

45² COMMENT. I N
totius vitæ, quam vixit lacob, quæ fuit annorum centum quadragintà
ſeptem, ætas vnius& nonaginta annorum, in qua lacob genuit loſeph,
aptè reſpondet ætati poſteriorem hominum, quæ eſt circa quinquageſi- mum annum, quorum nempe vita, octoginta circiter annis determina- tur. Etarem porrò quinquaginta annorum, valdè commendat Ariſtote- les, vt diximus, tanquam generationi optimæ prolis maximè idoneam,& accommodatam.
Cæterùm perpendenda eſt cauſa, quam reddit Scriptura, cur Iacob ſu- 20 per omnes filios diligeret loſeph: Eo quod, inquit, in ſenectute genuiſſet eum, Nam cur, obſecro, in ſenectute geniti, amabiliores ſunt parentibus? In
Caiatanus. Ppromptu cauſa eſt, inquit Caietanus, quare in ſenectute genitus, diligitur magis àparente: quia nimirùm diutids eſt ſeruaturus eſſe paternum. Ge- niti enim in iuuentute, non apprehenduntur, vt longè poſt vitam patris victuri:ſed in ſenectute genitus, apprehenditur, vt victurus longo tempo repoſt mortem patris, ac per hoc diu conſeruaturus eſſe paternum. ded obiicitur, quòd hac ratione debuifſet Iacob magis diligere Beniamin. So- lutio eſt, quòd Beniamin eo tempore non erat adultus, ſed Infans fortè trium annorum, ſi iam natus erat; ac per hoc non erat capax adhuc tantæ dilectionis, ſed velut imperfectum quid habebatur. Ioſeph autem iam adultus erat,& patri obſequentiſſimus, habens ætatem communem eum aliis fratribus adultis:& præter hoc, erat genitus in ſenectute paterna, no-
Philo nageſimo ſcilicet anno patris. Sic Caietanus. Philo in libro de Abraham, exponens caufas, cur Abraham flagrantiſſimè amaret filium Iſaac, inter præcipuas hanc memorat: Aderat, inquit,& aliud vehemens amoris inci- tamentum, quod in ſenectute ei natus fuerat: nam ſerò natos impotentiùs parentes adamãt, vel quia diu deſideratos, vel quia nullam poſteà ſperam prolem, natura iam effœta,& ad extremum perducta terminum, vel quòd maximè gaudent, ac lætantur, ſe in ipſa ſenectute robuſtos eſſe, ac valen- Oleaſter. tes ad generandum. Oleaſter hanc reddit caufam: Solent, inquit, ſenes amare puerulos,& eorum verbis ac iocis maximè delectari:& quia eos ſemper ad manus habeut, vt huc,& illuc mittant. Sed iſtud in omnes filios competit, cum ſunt paruuli, non tantùm in eos, qui in ſenectute patris genici ſunt. b Atenim compluribus non eſt viſa præcipui amoris lacob erga Ioſeph2¹ princeps canſa, fuiſſe, quæ hic memoratur à Moſe, quòd eum in ſenectute genuiſſet, ſed alias fuiſſe grauiores, potioreſq; cauſas viſum eſt. Nam quan- tum adætatem lacob; perexiguum fuit generationis Ioſeph, atq; aliorum fratrum interſtitium, horum quippe ortus omnium, vno ſeptennio con- tentus eſt. Quòd ſi illa fuiſſet, quæ ponitur à Moſe, aut ſola: aut principa- lis cauſa amandi loſeph, ob eam ſanè ipſam plus fuiſſet diligendus Benia- rin, quem Iacob quindecim annis poſt Ioſeph, procreauerat. Veruùm la- ocbo, viro nempe graui,& ſapienti, ardentiores ad dili gendum Joſepha d- mouebant faces, eius præſtantia ingenij,& ſuauitas mòrum,& ſupra æta- tem, virtutis ſtudium; quàm reſpectus,& contemplatio ſenilis ætatis ſuæ, inqua eum genuerat. Cur igitur ſolã hanc Moſes cauſam expreſſit? Wd — nanC
Panel nae poll 1 8 me nit

errän, 1 ültgn
¹ ar rreem N Mi neean W um luc n 4 A.ewancün 1 mr G1 au npolken 1 ddos elea
1 En, nqu 6 kri&g Lut dinomn
8 ir lenechnt
. 1.* en„ Apaett Nn dn Aob, nnä un d 4 leptend 2 21 m WArni
c. hecpaus bä 1 tgra 3 el an- 191
4 l 4 an mhe
4 3 3,& dupcase-
1 Muib ern
— 1 A 1
4 4 1 8
1141 heh! ad an cod erge
ꝙ 2 2 —
G6E NESIS CAbD. XXXVII. 45³3 hane ſolar laoob præ ſe fetrer, atque obtenderet;tacitis aliis, potioribus quidem, ſed quæ ſi proderentur, ingentem apud fratres inuidiam excitare poſſent. Chryſoſtomum audi in Homilia 6 1. hoc ipſum quod dixi, enar- ratè ſcribentem. Sunt ſanè, ait Chryſoſtomus, amabiliores pueri, qui in ſe- nectute generantur, maioremq; patrum beneuolentiam aſſequuntur. Sed vt intelligamus non hoc ſolùin fuiſſe, propter quod lacob ſuper alios fi- lios eum diligeret, docet nos Scriptura, poſt loſeph, fuiſſe generatũ alium filium lacob:quare ſi iuxta naturalem amorẽ, dilectio illa proceſſiſſet, po- ſtremus natu, fuiſſet vtiq; magis dilectus, quàm Ioſeph, vtpotè verè ſene- ctutis filius exiſtens,& tunc natus, quando ad poſtremã ſenectutem vene- rat lacob. Quid igitur eſt dicendumẽ ſuperna quædã gratia fuit, quæ ado- leſcentem amabilem reddebat,& propter animæ virtutem, cunctis præ- ferri faciebat. Ideò autem in Scriprura, cauſa amoris, poſita eſt ætas ſene- ctutis, vt non manifeſtè augeret odium fratrum; grauis enim hæc affectio eſt,& cùm animum inceſſerit, non prius eum relinquit, quàm in extre- mam inducat abſurditatem;& lædens animam vbi nata eſt, ac reſidet, om- nino aliter eum, cui inuider, efficit, quàm vult, nempè clariorem, nobilio- rem, illuſtriorem reddit. Sic Chryſoſtomus.. Ioſephus cauſam tanti amoris lIacob erga IToſeph, fac it Pr æſtantiam vir- tutis Ioſeph tacita caufa, quam ponit Scriptura, quod filius eſſet ſenectu- tis. Sic autem ille ſcribic libro primo Antiquitatum: loſephum è Rachele ſibi narunr, pater tum ob corporis præſtantiam, tum ob animi virtutem, (erat enim prudentiſſimus) præ cæteris liberis amabat:is parentis affectus, odium,& inuidiam fratrum in eum procreauit. Philo in eo libro, quem in- ſcripſit de Ioſeph, ſiue de vita viri ciuilis, demonſtrat Ioſeph imaginem fuiſſe optimi,& præclariſſimi viri ciuilis. Scripturus, inquit Philo, ſam de vita ciuili:à qua vnus è Phylarchis noſtris(Ioſeph)maximè commenda- tur, qui è tenera ætate in eam incidit. Cœpitenim in hoe genere verſari annos natus decem& ſeptem, præfectus curandis gregibus, quæ diſcipli- na, cum ciuili maiorem in modum conuenit. Et hoc eſt, opinor, cur Poë- tæ, reges vocant paſtores populi. Nam qui ſummus eſt in arte pecua- ria, facilè bonus rex euadet, pulcherrimo gregi hominum præpoſitus, approbata induſtria in minore negotio. Quemadmodum enim futuro Imperatori, neceſſaxia ſunt exerciria venatoria: ſic admouendis ad curam Reipublicæ, propriè paſtoralis ars congruit, velut præludium quoddam magiſtrarus. Proinde cum Iacob in filio ſuo Ioſeph generoſum animum conſideraret,& maiorem, quàm pro priuata fortuna, mirabatur, foue- batque, diligens eum præ cæteris filiis, atque eo magis quòd proles erat ſerotina, qui non exiguus eſt ad beneuolentiam ſtimulus:& quia dele- ctabatur honeſtate pueri, accendebat eius ingenium accuratiore tracta- tione: ne premeretur diutiùs, ſed quamprimùm eluceſceret. Hactenus ex Philone: cuius egregias ſententias ſuper hac hiſtoria Ioſeph, quod ſæpe⸗ numerò commemorarturi ſumus, iuuat præmonere hoc loco Lectorem, facere Philonem eiuilis viri perfectam eſſe imaginem, ſanctum loſeph; atque omnia, quæ narrantur à Moſe de lIoſeph:, ea pulchrè accommodare
3
cit
4 Elẽ
Chr)ſoſt.
Lo ſephus.
Phils.
Ioſeph perfe- cla ꝛma g0 v⸗ ri ciuilis.

Rupertus.
454 CO MMEN T. IN ipſum ad oſtendendum, qualia eſſe debeant ſtudia,& inſtituta, quales item mores arque virtutes eius, qui perfectus vir politicus, ſiue ciullis
Verumenimuerò Rupertus, quod Scriptura dicit, propterea loſeph 23
fuiſſe maximè dilectum à Patre, quòd in ſenectute eius fuiſſet genitus; id non refert ad corporalem ſenectutem ſed ad ſenectutem moralem,& ſpiritualem, qua præditus fuerat lacob, cùm genuit Ioſeph. Sic enim ait in libro 8. in Geneſ. cap. 19. Sed valdè notanda eſt cauſa paternę dilectionis, quam Scriptura commemorat: Eo quod in ſenectute genuiſſet eum. Num- quid ſecundùm corpus ſenex erat, quando genuit eumn, iuuenis autem,
quan do ceteri nati ſunt? Si quidem præter Beniamin, infra quatuorde-
Panl. Burge
ſis.
Sap. 4.
cim annos(melius dixiſſet Rupertus, infra ſeptem annos) cunctos genue- rat. Reſtat igitur, ſenectutem illam hic ſignificari de qua in libro ſapien tiæ cap. 4. ſcriptum eſt: Senectus venerabilis eſt, non diuturna, neque anno- rum numero computata. Cani enim ſunt ſenſus hominis:& ætas ſenetlutis vita immaculata. In illa itaque veraciter ſenectute Iſrael genuit Ioſeph, quia
propter illam iuſtitiæ ſuæ ſenectutem, habere talem meruit hæredem.
Nec enim vir iuſtus lætatur in multitudine filiorum, ſi mali ſunt, ſed in eo
tantuùm agnoſcir ſe patrem, ſi filium relinquat poſt ſe, qui iuſtitiæ hæredi- tatem conſequatur. Vnde eſt illud Sapientis, Eccleſiaſtici 30. Mortuu pater illius,& quaſi non eſt morumaus: ſimilem enim ſibi reliquit poſt ſe. In viia ſua vidit,& latatur eſt, cum illo in obitu ſuo non eſt contriſtatus. Dignam et- go ob cauſam Iacob diligebat Ioſeph:& tanquam perfecto, lamque pieno dierum, id eſt, virtutum, fecit ei tunicam polymitam, id eſt, vit- tutum artificis mira varietate diſtinctam, vſque ad talos pertingentem, videlicèt ob virtutum multiplicitatem,& iuſtitiæ perfectionem. Sic Kupertus.
Pro eo quod Latina Lectio habet: Quod in ſeneclute geruiſſet eum 24 24
verbum Hebraicè eſt: Quod filius ſenectutis ſibi: Et eſt hebraiſmus, cuius hunc eſſe vult ſenſum Paulus Burgenſis, quòd eſſet ſenili prudentia,& maturitare& modeſtia,& affectuum ſedatione,& morum grauitatehanc enim fuiſſe veram,& propriam cauſam, cur eum tantoperè dilexerit pa- ter, non autern quòd in ſenili ætate genuiſſet eum. Vnde tranſlatio Chal- daica habet: Iſrael diligebar loſepb, eo quod eſſet filius ſapiẽ= ſibi: apertè ſigni- ficans nomine ſenectutis intelligi oportere ſenilem ſenſum,& prudẽtiam, iuxt⸗ illud, Cani ſunt ſenſus hominis,& ſenectus Venerabilis, vita immacnlata: Neque enim videtur eſſe cauſa ſufficiens, cur lacob plus ceteris filiis dili⸗ geret loſeph, quòd genuifſet eum in ſenectute: nam Beniamin multis pôſt Ioſeph annis natus, multo etiam ſeniore patre genitus eſt;& Iſſa- char, atq; Zabulon vno tantùm circiter anno nati ſunt ante Ioſeph, vt ex cap. 1 3. poteſt colligi. Quare cauſa præcipuæ illius dilectionis potius vi-
etut attribuenda ſapientiæ, ſeu moribus ſenilibus, qui iam quodammo-
do videbantur vigere in ipſo Ioſeph: fiquidem licèt eſſer iunior ceteris, iam tamen ſtudebat correctioni fratrum maiorum. Illud igitur: Quia filius
ſenettutis eſſet, idem valet, atque, quòd filius ſapiens,& prudens eſſet. Ex b eo autem

8.4 he dube
rrsſait,
Kweh gi i
nelecheni 4 iſtram Aun. r urnzut na guaruoree Ie endag geaue 1 un dobge * uõ Nudn. REu ſacku,, ulent,n [ 1. A wrraan. 1Me Numn
Aaini 1 1⁴ ten Dm. 1 mm i 1 amwrecan
3 7 feruiſ 3 Mlurbtain
6 W cnüpnt
1 a am wopeltc a 1n de mln 4 5ſbi sa 4u um Knade
1 n 4 h 1ä un
1 ceru
.
—
25
GENEBSIS CA b. XXXVII. 455
autem, quod ſubditur, ſibi, intelligitur, vitia ſuorun fratrum Ioſeph non
ublicaſſe, nec de correctione eorum egiſſe apud alium quempiam, niſi apud ſolum patrem, ad quem eotum correctio pettinebat,& ideo ſoli pa- tri principaliter conſtat de ſapientia iꝑſius Ioſeph. Arque in hunc modum fermè diſputat Burgenſis.
At ego probabiliorem puto primam interpretationem, ſuperius multis auctoriratibus confirmatam. Non equidem nego id quod habet lectio Hebraica qubd filius ſenectutis eſſet: Fateor eſſe Hebraiſmum: ſed eius ger- manuin intellectum eſſe dico, non quem tradit Burgenſis, ſed quem ex- preſſit Latinus Interpres, non enim aliud eſt, filius ſenectutis, niſi filius ſe- nili patre natus,& in ſenectute patris genitus: ad hanc enim ſententiam ſolet Scriptura appellare filium ſenectutis,& filium iuuentutis,& virum adoleſcentiæ appellat vxor eum, qui ſe adoleſcentulam in matrimonium
acceperat. Nec verum eſt quod ait Burgenſis, natum eſſe in ſenectute pa-
tris, non eſſe cauſam ſufficientem, cur pater tantopere dilexerit loſeph: ſupra enim expoſitum eſt, iſtud eſſe grauem,& vehementem cauſam di- ligendi. Quibus adiici poſſunt breniſſima verba Lyrani id ipſum confir-
mantis: Virtus, inquit, generatiua, in ſenectute debilior eſt: Et ideò tunc
Aucklor? en- tenbta.
Lhranus.
ſolenr generari pueri magis defectuoſi,& imper fecti. At loſeph contra-
rio, erat fratribus ſuis gratioſior moribus,& corpore: ideòque videbatur hoc procedere ex ſpeciali dono Dei, propter quod erat patri magis ama- bilis. Sic Lyranus. De Beniamin autem quod obĩicitur, ita diluendum eſt; Beniamin fuiſſe tunc infantem vnius circiter anni: quamobrem non fuiſſe capacem talis dilectionis, quali Iacob proſe quebatur loſeph Nam quod putant quidam non fuiſſe tunc genirum Beniamin, manifeſtè relel⸗ luntur à Moſe: qui ſupra cap. 35. ſcripſit, Beniamin eſſe natum in ipſo iti- nere, quò ibat lacob in vrbem Hebron ad patrem ſuum Iſaac:& in hoc capire non obſcurè ſignificar, cùm eſt venditus Ioſeph, lacob cum familia ſua habitafſe in Hebron. Vendito porrò Ioſeph, quem lacob extinctum putabat, rotum atnorem ſuum transfudit in Beniamin, adeò vt illius ani- ma ex anima huius pendere diceretur: ſicut dixit Iudas, illis verbis quæ memorauit Moſes infra capite 44. Si intrauero ad ſeruum tuum patrem no- ſtrum,& puer defuerit: cum anima illius ex huius anima dependeat, morietur;
& deducent famuli tui canos eius cum delore ad inferos.
Fecitque ei tunicam polymitam.
3— IVS MoDI veſtis ſignum erat præcipui amoris Iacob erga 3* Ioſeph. Pro voce, polymita, ſepruaginta poſuerunt 20lueon, 1d 8 28 eſt. variam, ſiue variegatam: Aquila interpretatus eſt, tu- 4anicam talarem: Symmachus, tunicam manicatam: ſiue quòd
ad talos vIque deſcenderet,& manibus artificis mira eſſet varietate diſtincta ſiue quòd haberet manicas; Antiqui enim magis vteban- tur colobiis. Hæc Hieronymus in traditionibus Hebraicis ſuper hunc
VERSVSA
§. Hieronym. Colobium.
locum Geneſis. Colobium porrò, cuius hic meminit Hicronymus,
Græca

456 COMMEN T. IN
Græca vox eſt, ſed à Latinis etiam vſurpata, ſignificans tunicam ſine ma- nicis. Seruius Aeneidos nono ad illud: 5
Seruius. Et tunicæ municas,& habent redimicula mithtæ,
S Tunicæ, inquit, veſtræ habent manicas, quod etiam Cicero vituperat, C, Punn dicens, manicatis ac talaribus tunieis„nam colobijs vtebantur Antiqui. Mienss Caſfanus libro primo de habitu Monachorum cap. 5. ſcribit Monachos Aegypti colobijs lineis fuiſſe indutos, quæ non omnino manicis earebãt, ſed hæ citra cubitum deſinebant, cuiuſmodi hodie in veſtibus ſacris dal- maticas, ſeu tunicellas videmus. Anſelmus antiquus decretorum colle- ctor hæc tanquam ex Euſebio citat: A ſanclo Silueſtro,& Presbyteris eius, Colobiorum vſus ſumpfit initium,& Marcus,& Iulius,& Liberius eo ordine ſunt vſi. Poſt hos autem, C olobia in dalmaticas cõmutata ſunt:
viſum eſt enim melius huic propoſito conuenire, quod accuratius magis
aſpectibus placere valeat. Sic ille. Hæc ego de antiquo vſu colobiorum mutuatus ſum ex notationibus in Caſſianum doctiſſimi,& amiciſſimi vi- ri Petri Ciacconij:cuius dum vixit, ſolertiſſimum ingenium, limauſſimũ- que iudicium,& multiiugam ac perpolitam eruditionem amaui,& colui, diuturnàquse eius conſuetudine familiariter ucundẽque vſus ſum:vt mi-
rum videri non debeat Lectori, ſi talis viri,& amici, quacumque data oc- cafione, memoriam in ſcriptis meis recolere, ac nomen celebrare ſtu- deam. 1aE.
Vox Polymita, qua vſus eſt Latinus Interpres,&ræca eſt, compoſita ex?7 m quod eſt multum,& elres, quod ſignificat liciũ, quaſi ex varijs& ver- ſicoloribus licijs cõtexta. Erat igitur veſtis variè colorata,& vt placet qui-
plinius. buſdam, etiam variè picta& figurata. Pplinius lib. 8. c. 48. de huiuſmodi veſtibus ſcribens: Colores, inquit, diuerſos picturę intexere, Babylon ma- ximè celebrauit,& nomen impoſuit. Plurimis verò liciis texere, quę po- lymita appellant, Alexandria inſtituit. Phryges quoque, veſtes inuene- runt, quæ acu pingebantur, ex auro& coloratis filiis exprimeutes homi- num,& animalium effigies in veſtimento. Vocabãtur hæ veſtes barbari- cæ. Artifices verò dicebãrur Barbaricarij, fiue Phrygiones. Vnde eſt illud
Apuleius. Apuleij lib. 7. de aſino aureo: In modum Paridis Phrygij paſtoris in bar- baricis amiculis, humeris defluentibus, pulchrè induſiatus adoleſcens.
Oleaſter. Oleaſter aperiẽs notionem vocis Hebrææ, quam Latinus Interpres Græ- ca voce expreſſit, dicens Polymitam, ita ſcribit: Dictio Hebraica, Pas ſeu Paſus, videtur propriè ſignificare partam, ſeu parrieulam: vt patet Pſalm. 71. Erit Piſat bar, id eſt particula frumenti in terra. Vnde videtur quòd tunica illa Ioſeph fuerit non ex diuerſis filis diuerſorum colorum, ſed ex diuerſis particulis diuerficoloribus. Quare vertendum arbitror, Fecit ei tunicam partium, vel particularum. Idem nomen habetur lib. 2. Samue- lis, cap. 1 3. vbi dicitur de Thamar, quòd erat induta talari tunica,& quò ſciderit tunicam paſſim id eſty partium diuerſarum. Sic Oleaſter. Cui
Lippoma. conſimilia ſcribit in catena in Geneſim Lippomanus. Latinus Interpres,
quam hic vocauit poͤlymitam paulò infra in hoc ipſo cap. appellauit tala- rem ſimul,& polymitã, dicens: Nudauerüit ei tuuicaà talari,& pasun,e
e
ℳAl nſelmus
Petrus Cia- conius.

b a wrmg 8 Mücabbann 4 aailni.. 3 malkni. uel, ewan. Mrn. ao caeum
3 1 1
* 4G
8 Set emain H emßi 8 e Knpur ad en cre kä 80 PEstereeg We, kelts 88 21 grmeun 1 aa x rcfein
.Nadtc 5 a 1
ud d KIren 3.. Jedruch
3
re u udinn 4 n Kulb: 1
0ſſ
A
1
1 1* dint.
Pee
6
aut 9
—
GENESIS CAP. XXXVII. 4]
28 Sed quid iſta tunica loſeph polymita ſecundùm allegoricã intelligen-
tiam ſignificat? Philo, qui facit loſeph, vt ſuprà diximus, imaginem perfe- cti viri ciuilis, multicolorem texturam illius veſtis pulchrè accommodat ad multiformem ſolertiam,& prudentiam,& induſtriam, quam in viro ciuili,& rectore populorum eſſe oportet. Sic enim in libro de viro ciuili, ſeu de Ioſeph ſcribit:Vita ciuilis, quæ graphicè depingitur,& præfigura- tur in magno viro illo Ioſeph, quod Dei augmentum, liue additamẽtum ſignificat, appoſitiſſimè conuenit huic propoſito: eſt enim rerum naturæ velut auctarium quoddam, ciuilis adminiſtratio qua vtuntur populi. Et- enim mundus hic, eſt velut magna ciuitas, vnam Reipublicæ formam,& vnum ius habens. Continentur autem edicto naturæ iuſſa de agendis,& vetita de non agendis. Ad id ius, alij alias leges,& inſtitutiones adijciunt:
Philo nis alle- goria ſuper ve ſte polymita 1 oſeph.
. 4 5.—. 1.„.. 6 3 cuius varieratis cauſa, eſt ſeparatio aliarum gentium ab aliis, non ſolùm
Græcorum à Barbaris: ſed& Barbarorum Aſèe inuicem,& Græcorum à ſuæ nationis hominibus. Itaque meritò additamenta naturalis iuris, cen- ſentur inſtituta particularium ciuitatum. Nam leges oppidatim receptæ, ſunt appendices rationis rectæ à natura nobis inſitæ: ſicut& ciuilis vir, auctarium eſt hominis ſecundùm naturam viuentis. Nec alienum eſt à propoſito, quòd tunica varia veſtitus dicitur fuiſſe Ioſeph. Nempè re- rum cidilium adminiſtratio, res eſt multimoda,& varia; multas recipiens mutationes perſonarum, rerum, cauſarum, ſequeſtrorum proprietares, lo- coruùmque, ac temporum diuerſitates. Quemadmodum enim guberna- tor nauis, pro varia ratione ventorum, variè etiam mutat nauigationis ſubſidia, non vno modo nauem dirigẽs:& medicus non ad omnes mor bos vtitur remedio, ac ne in vno quidem morbo, ſi is variet; ſed obſer- uans intentiones, remiſſiones, repletiones, vacuationes, cauſarumque mu tationes, multa ad ſalutem variat, nunc hoc nunc illud experiens: Sic opi nor,& Reipublicæ moderator debet eſſe mulriformis,& multiplex, alius in pace, alius in bello, aliter ſe paucis, aliter multis opponens ad- uerſariiszcontra paucos conſtanter regens, multos verò flectens perſua- ſionibus. Idem vbi periculum publicum poſtulat, ipſe rem aget: mini- Kerla verò, quæ labore tantùm indigent, permittet aliis. Hactenus ex Philone.
29 Verũm magis pia,& Chriſtiano viro aptior,& vrilior eſt allegoria,
quam ſuper eadem iſta veſte polymita Ioſeph, tractat S. Gregorius in primo libro Moralium, exponens illa verba lob capitis primi: Sic facie- bat Iob cunctis diebuu vitæ ſuæ. Vult autem Gregorius, veſte illa talari Io- ſeph(ſic enim ille pro polymita legit, ſecutus interpretationem Aquilæ, quam memorat S. Hieronymus,& alij quidam patres ſecuti ſunt) ſigni- ficatam eſſe perſeuerantiam in bene agendo vſque ad extremum vitæ,& ad vſque vltimum howinis ſpiritum: hanc enim eſſe virtu tem. quæ cæte- ras omnes coronet,& ſine qua cæterarum virtutum labores& opera, quamuis præſtantiſſima, nullius gratiæ ac meriti denique ſinr apud Deũ. Gregorij verba huiuſmodi ſunt:Incaſſum bonum agitur, ſi ante vitæ ter-
minum deſeratur: ſicut& fruſtra velociter currit, qui prius quàm ad
Comm. in G en. Tom. 4. mmm
Gregorij alle= goria ſupor eadem veſte
Ioſeph.

458 COMMENI. 1 N metam veniat, deficit. Ideo dicitur de reprobis Eccleſiaſtici 2. Væ iis, qu perdiderunt ſuſtinentiam:& veritas dixit Electis ſuis Luc. 2 2. Vo eſtis, qui permanſiſtis mecum in tentationibus meis. Hinc Ioſeph, qui inter fratres vL
que in finẽ iuſtus perſeueraſſe deſcribitur, ſolus talarem tunicã habuiſſe
Exod. 16. perhibetur. Nã quid eſt talaris tunica, niſi actio conſummata? Quaſi enim & Leuii 3. protenſa tunica talum corporis operit, cùm bona actio ante Dei oculos, vſq; ad vitæ nos terminũ tegit. Hinc eſt quod per Moyſen, caudã hoſtiæ
in altari offerre præcipimur, vt videlicet omne bonum, quòd incipimus,
etiam perſeueranti fine compleamus. Bene igitur cœpta, cunctis diebus
agenda ſunt: vt cum malum pugnando repellitur, ipſa boni victoria, con-
ſtantie manu teneatur. Hæc S. Gregorius.
QVARTA DISPVTA TIO. De inuidia fratrum Toſeph,& de inuidis,& deteſtandis inuido-
rum hominum proprietatibus. Super iliis Verbis,
Videntes fratres eius, quòd à patre plus cũctis filiis amaretur, VEARS. 4. oderant eum, nec poterant ei quicquam pacificè loqui.
☛ RLOIPVA Ioſeph apud Patrem gratia,& præſtãtia vit- 0 rutum eius, grauiſſimam in fratrum eius animis excitauit inuidiam: inuidia odium inflammauit: ex odio, aduerſus eũ exarſit ira: ira denique ad voluntatem necandi eum ac de- 2e,feutiu 12 aa mum ad venditionem eius impulit. Nihil profectoò eſt fre escordiaud- frum 1ftef ſe beneuolentia,& concordia, nec parentibus, nec ipſis fratii⸗ dom bomum. bus, nec vniuerſæ familiæ, aut iucundius, aut vtilius:nihil, vel ad ſui cõſer- uationem, vel ad amplificationem rei familiaris, vel ad nominis,& famæ claritatem, ac celebritatem aptius,& valentius. In tribus placitum eſt ſpui- Tocus Eacl. 1ui meo, ait ſapiens ille in libro Eccleſiaſtici cap. 2 5. Quæ ſunt probata co- 23. ram Deo,& hominibus; cãordia fratri,& A mor proximorum:& vir& mu- 2, ſa lier bene ſibi conſentientes. Huc ſpectat luculentiſſimũ illud Dauidis præ- conium fraterni amoris& concordiæ in Pſal. 1 32. Ecce quam bonum, ꝗ&
132. 1. 3 quàm iucundum habitare fratres in vnum: id eſt, inter ſe amantes& con- cordes. Bonum dicit, ſignificans vtile,& ad plurima conducens: iucundũ
appellauit, quòd tali ſocietate,& concordia nihil in humana vita optabi-
lius,& dulcius eſſe videatur. Hanc ſuauitatem mox declarauit Dauid, cõ Leuiti. 5. paratione eius cum pretioſſ ſſimo,& ſuauiſſimo vnguento, quo inunctus cſt ſummus Pontifex Aaron: vtilitatem verò ſignificauit ſimilitudine ro-
ris, vtiliſſimè fœcundantis terram. Denique vbi talis eſt fratrum concor-
dia, iſtuc dixit Deum mittere benedictionem, id eſt, affluẽtiam bonorum omnium
Fraterna be-
—— —

1 as.] 1puenmf
CGENESIS CA bP. XXXVII. 459
omnium in hac vita: poſtea verò gloriam,& vitam ſempiternam. Hanche ob cauſam Xenophon lib. S. Cyropœdiæ, Cyrum regẽ iam morti proxi- 99 2,e. muin, facit cohortari grauiſſimis verbis filios ſuos ad mutuũ amorem,& 2 ur 11,3 cõcordiã, ita ſcribens: Qui ab vno ſemine nati ſunt,& ab vna matre edu-
cati, quique etiam in eadem domo creuer unt, eandémgq; matrem atq;e ü. dem patrem appellantes; quomodo non etiã inter ſe amantiſſimi,& famni
4 liariffimi,& coniuncti ſſimi fuerint? Nõ igitur quæ dij fratribus ad mutuã
beneuolentiã,& familiaritatẽ cõtulerunt: ea vos vnquà vana facere veli- tis: ſed ſuper his alia xdificãtes amicitiæ opera, inſuperabilẽ facietis amici tiã veſtrã. Qui enim fratris ſollicitus eſt, ſimul etiã ſeipſum curat. Sic ille.
At verò ex aduerſo, fratrurn inter ſe odia,& contentiones,& inſecta- Cur inter fra tiones, pluſne moleſtiæ& acerbitatis, an detrimenti, vel ignominiæ ha- tres,& ami. beant, incertum eſt. lllud certum, acerbitate moleſtiarum,& dolorũ, dam cos interdum nique magnitudine, necnon& turpitudine dedecoris, atque ignominiæ, ee or eae4n eſſe malum hoc, ſi quòd aliud, maximè auerſandum, atque deteſtandum. ncos acia exs
Solent porrò inter maximè amicos,& ſanguine coniunctos, quæ inarde Kant ſecüdum 4 riſt.
ſcuut odia, ea aſperiora eſſe& implacabiliora, quàm què inter extraneos: omnis enim mutatio, vt docent Phyſici, ex contrario fit in contrarium. Atque huius rei Ariſtoteles in lib. 7. Polyticorum capite ſeprimo, nõnul- lam eſſe, ait, rationem. Magis, inquit, irritatur animus contra familiares & amicos, quàm contra ignotos, ſi ab illis contemptum ſe, aut læſum pu- tet. Quapropter Archilochus rectè, cum amicos incuſarct, ad animum
inquit: Nonnetu ab amicis transfixus es lanceis? Et hoc non ſine ratione contingit: à quibus enim deberi ſibi beneficium exi- ſtimant, ab eiſdem non ſolùm priuari beneficio, ſed inſuper lædi ſe cen- ſent. Vnde in prouerbio dicitur: Fratrum contentiones& iræ, ſunt
„. X.*. 8 1—.. acerbiſſimæ;& qui ſe nimum amant, hi ſe nimium odio habent. Sie Ari-
K8 Oolengs ſuum 10 GUlS8, 1
ſtoteles. 32 Sed aggrediamur tractare diſputationem hoc loco propoſitam ſuper vitioſis inuidorum hominum affectionibus,& moribus,&, vt vocant, proprictatibus. Hic tractatus non paruam affert vtilitatem, tum vt tali morbo affectos, ſtatim agnoſcamus,& fugiamus; nôſque talium homi- num fieri ſimiles, vehementer caueamus: tum etiam vt illis, ar nobis etiã ipſis, ſi quando eiuſmodi peſte correptos eſſe nos atque corruptos con- tigerit, efficaciter, ac ſalutariter mederi poſſi mus. Principio autem com- paremus inuidiam cum odio; nam vulgo putantur eſſe admodum fimi- les,& cognatæ affectiones animi, cum earum tamen ſit naultiplex, ma- gnuùmque diſcrimen. Ego carptim hoc loco,& ſtrictim exponam com- lures differentias inuidiæ, atq; odij, de quibus in libro quem ſcripſit de Tia arhaee, Inuidia, diſſerit Plutarchus:vvnde liquidò proprietates inuidorũ bominũ Frulbee aa enoreſcent. Prima differentia, Improbitas,& malitia hominum, vel ſim- diæ atque odij pliciter, vel aduerſus nos gignit odium eorũ: contrà verò, bonorũ abun-& proprieta dantia,& inſignis proſperitas aliquorum, creat aduerſus eos inuidiã. Ita- es eednun que malum eſt cauſa odij:bonum verò inuidiæ, illud per ſe, hoc per ac- Pernne uh cidens,& ob prauam inuidentis affe ctionem. Et odium quidem lemper mmm 2

so CoMMEN I. 1N
qeſinitur ſubiecto aliquo certo,& definito malo, in quod incumbit: inut-
Iuuidia ſimi- qia autem videtur eſſe infinitum quippiam,& ſimilis Ophthalmiæ, quæ
9„ thal- eſt vitioſa oculorum affectio: ſicut enim hæc omnibus rebus immodicè ſplendidis,& lucentibus offenditur, ac læditur, ſic inuidia omnibus alio- rum bonis, ſecundiſque rebus acerbatur,& tabeſcit. derund Aiß Secunda differentia. Odium concipitur etiam in bruta. Sunt enim, rentia. qui feles, cantharides,& ſerpentes oderunt. Germanicus quidem certeè Germanic. Imperator galli gallinacei, neque vocem, neque aſpectum ferre poterat: 17 Ar*e Mures item Magi Perſarum oderant,& interficiebant,& Deo inuiſos Magi, Aethio eſſe dicebant:quos itidem,& Arabes omnes, atque Ethiopes abominan- pes,& Ara- tur. Sunt etiam inter animalia, ſua cuique odia, exercêntque inimicitias, bes.&atrocia bella, vr inter aquilas& dracones probabile etiam eſt leoni en Bea exoſum eſſe gallum;& murem elephanto; ob metum ſcilicetʒ quod enim n, wuidiwm, timetur, id etiam odioſum eſt. At inuidia, ſolius hominis aduerſus homi- nem eſt. Nam neque homines inuident brutis; nec bruta, aut homini, aut inter ſe: neque enim de rebus ſecundis, vel aduerſis, nec de bona aut mala fama quippiam imaginantur, quarum rerum opinione exaſperatur
inuidia. Tertia diffe Tertia differentia. Odium aliorum ſæpè iuſtum eſt: odiſſe improbos, rentia& malignos,& bonum,& laudabile eſt, quineriam ſi qui tales non ode-
2, 3 A.*... 4 5 Odium poteſt runt, dignos eſſe odio eos ipſos iudicamus. Laudantibus multis Chari-
eſſe iuſtu, Inui 0 3 laum Spartæ regem, vt benignum,& ma nſuetum, modeſtùmque regem;
dia nequa
quam. collega eius contra, Quomodo, inquit, iſte vir bonus eſſe poteſt, qui non Dictam in re- odit improbos? Rectiſſimè igitur Dauid pſalmo 1 38. Nonne qui oderum Le„hee te, oderam,& fuper inimicos tuos tabeſcebami perfeito odio oderam illos. Ita- gque multi præ ſe ferunt,& verbis oſtentant odium, quod gerunt tãquam æquum,& laude dignum. At inuidia nũquam iuſtè ſuſcipitur, nec vt tes
iuſta laudari poteſt. Quam enim peccat is, cui inuidetur, quòd bonis abu⸗
det, quòd proſperos habeat rerum ſucceſſus, vt proptereà ei iuſtè debeat
inuideri? Quã etiam ob cauſam nemo fatetur ſe inuidere aliis, ſed quan-
tum poteſt, inuidiam celat animo, quamuis aliam prætendens affectio-
nem animi, vel metum, velodium, vel iram: quod eſt ar gumentum, inui- diam nunquam eſſe poſſe iuſtam& laudabilem, ſicut eſſe poſſunt aliquo
modo,& odium,& ira,& metus.
Qet, Quarta differentia. Quò maior eſt improbitas,& malitia, eo maius fir odium:contrà tanto magis creſcit inuidia, quantò magis creſcit vel boni- eſfe laudi duc tas, vel proſperitas eius cui inuidetur. Quare inuidioſum eſſe, ac talẽ, vt tur. Inuidenté ei inuideatur à multis, laudabile ducitur& glorioſum. Cele bratur enim evitio ſem Themiſtoclis dictums qui dicebat, ſe, cum eſſet adoleſcens, nullum egre-
rentia Inuidioſum
per vertitur.—. 1—. 171. hemiſoeles gium facinus,& præclarum fèciſſe, eo quòd ſibi tunc nemo inuidiſſet.
Dainta diff. Quinta differentia: Extrema malitia,& ad ſummũ perducta, nihil mi- Accuſatores nuit odium, immò extremè auget: idque manifeſtum fit exéplo calũnia- Socratisquam torum,& accuſatorũ Socratis, quos poſt eius necem, populus Atheniéſis vſq; adeo inuiſos,& exoſos habuit, vt nemo illis, neq; ignem accenderet,
nene neq; interrogantibus reſponderet, neq; in balneo aqua vter etur eadem, b ſed qua
inuiſi,& exoſi Aexim dthe

d ee tun. edd dun Wrna 1u Ni nls d t- G H merg 1 1. dod be wneauu n d. memm I riid Ainmän dun 2 geruni mu Gptux au Püana a uodd. e or uor eiilt . 7
1 1 alW,kKl
4 ℳ MA“
K mene 4 3
gurru en eJolchi
1
u el dl
a Snul 1 1. inu 1 locka M 3 . riyp . dsäe
hecc Nahki
. 1. 7
6E NESIS CAb. XXXVII. 461 ſed qua lauiſſent illi, eam quaſi pollutam iuberent Ami niſtris effundi:do- Wn, 3 4 zeſ⸗ nec illi tam atrocis,& pertinacis odij publici impatientià ſeipſos ſuſpen- ſas ob nhe ih derent. Proſperitatis verò exceſſus non auget inuidiam„ſed plerumque uidi am. minuit, ac prorſus extinguit: Vnde ſoler vulgo dici, aliquem ſu peraſſe iam inuidiam. Et verò non eſt credibile, Alexandro Magno, aut Cyro impe- rij Perſarum conditori, poſtquam elati ſunt ad ſupremam fortunam, in- uidiſſe quemquam. Sed quemadmodum Sol, quorum per verticẽ tranſit, in eos diffuſo lumine, aut nullam, aut exiguam vmbram facit: ita qui pro- Pal ehra ſimi- ſperitare elati, ſupra caput æmulorum eminent, ſplendore ſuo, eorum of- lutudo. fuſcant,& obruunt inuidentiam. Odium verò exuperantiâ potentiæ, ac felicitatis inimicorum, minime minuitur; vt illum ipſum Alexandrum, cui nemo iam inuidebat, multi oderant, quorum denique petitus inſidiis occidit.*
Sexta differentia. Aduerſæ res& calamitoſæ inuidiam tollunt, aut cer- te diminuunt, odia verò nequaquam perimunt: nam etiam deiectos ini- micos,& calamitoſos oderunt. Nemo autem inuider miſeris,& calamito- ſis; quinetiam ad miſerandum faciles ſunt inuidi. Odium itaque neutram fortunam relinquit, ſed vtramliber inſectatur: inuidia, vtriuſque fortune excellentià minuitur& elangueſcit. Septima diffe-
Septima differentia. Odium,& inimicitia tolluntur, vel vbi fides fit nõ rentia. eſſe nos, à quibus putamus læſos: vel vbi quos, vt malos oderamus, bonos eſſe intelligimus: vel denique ſi quo inſigni ab illis beneficio affecti ſu- Thuc) did. mus: vltima enim gratia, vt Thucydides inquit, tamerſi minor ſit, tempe- ſtiuè tamen inita, poteſt maius etiam crimen diluere. Horum primum nõ tollit inuidiam, inuidetur enim ei, à quo nihil iniuriæ, vel detrimenti ac- ceptum eſt. Opinio item& fides probitatis aliorum non aufert inuidiam eorum, ſed auget, cùm rerum bonarum, vnde oritur inuidia, optima ſit virtus. Nec inuidiam extinguit beneficium, ab eo cui inuidetur, acceptũ; quinetiam auget magis& irritat: hoc enim ipſis ægrè eſt, indigere ſe be-. neficentia aliorum, al iõſque adeo præcellere, vt benefacere ſibi poſſint, uieds ea itaque inuident illis;& voluntatem benefaciendi,& facultarem: quorum haum. e illa virtuti debetur, hæc felicitati. Pręclare igitur Baſilius: Inuidia, inquit, Baßilius in ho malum eſt intractabile, atque inſuperabile. Nam cum beneficentia, etiam nulia de Inui- qui infeſtiſſimi ſunt, faciat mitiores; inuidum tamen magis irritat,& ad ¹¹¹. odium inflammarquantõque magis beneficijs oneratur, ianto maiori, ex inuidia, premitur dolore, atque luctu. Et quibus deuincti bene ficijs ſunt maximis, non ſolùm beneuolos ſe in illos,& gratos exhibere non cogi- tant: ſed contrà maligni,& inimici magis ſunt,& in illos vehemétiùs aſpe rantur. Quam igitur beſtiam immanitate morum non ſuperat inuidia? Quod animal tam agreſte,& truculentum eſt, quod ſua feritate non vin- cat? Canes educatione manſueſcunt; Leones obſequio& officio tractabi- les fiunt,& obſequibiles; inuidi, ipſis officijs,& beneficijs agreſtiores,& inimiciores euadunt..*
Octaua differentia. Valdè diuerſum eſt eorum qui oderunt,& eorum qui inuident propoſitum,& inſtitutum. Etenim eius, qui odit, animus eſt,
mmm 3
Sexta differẽ- tia.
Oclaua diſe- rentia.

46² cCO MMEN T. I N & propoſitum, mals, ſi pofſit, ei facere quem odit; ſic enim odium defini- ri ſolet, animi affectio, propoſitũ habens male faciendi, eiuſque occaſionè vndecunque captandi. Hoc autem longè remotum eſt ab inuidia. Multi enim domeſticis ſuis,& familiaribus inuident propter excellentiorẽ con. ditionem,& proſperitatem eorum, quos tamen perire, vel calamitatibus vehementer conteri nollent: tantum enim moleſta ipſis eſt notabilis eo- rum proſperitas,& ſplendor, graue autem incommodũ;& perniciem eis accidere, non deſiderant; contenti, velut excelſæ domus eam partem, quæ lumini officir, deieciſſe. Ex ſupradictis octo differentijs Inuidiæ, atque Odij, facile eſt animad. uertere,& adnotare octo pariter Inuidiæ proprietates; quibus adijcere 33 8. Baſlius. lubet tres; vel quatuor alias diſertè tractatas à Beato Baſilio in eo ſermo- Tena aſ, ne, ſiue Diſputatione, quam de Inuidia ſcripſit. Nona igitur ſit hæc pro- Touds torm. prietas Inuidiæ. Vnicum inuidi ſolatium,& requies eſt, in ſummo mœro- zum eſt proſbe TE,& dolore, quo intimis animi ſenſibus cruciatur& tabeſcit, cuimuidet, ritau aliorum, Videre eum de gradu fœlicitatis ruere in calamitatem,& miſeriam. Hic Requies,& ſo inis inuidiæ eſt, ſi miſerum ex beato,& infelicem ex fortunato videat. latium, cala- 4—.. 4....„. wira G miſe I um demum cuùm eo fœdus iungit,& amicus efficitur, ſi lacrymantẽ vi deat, aut ſuos queritantem caſus,& lugeat infortunium:libentiuùs lugen- tem miſeratur& ſolatur, quàm gaudenti,& Horẽti collætetur vel applau- dat. Diuitias miratur alienas, ſed poſt calamitatem, iam amiſſas: formam & robur, ſed poſt morbum laudat,& effert: præſentibus ſemper rebus,& ſaluis inimicus;amiſſis,& perditis, amicus& miſericors. Quid igitut in- uidia magis peruerſum,& pernicioſum quæ eſt interitus vitæ, peſtis na- turæ, bonis omnibus aduerſa,& Deo contraria. Nônne hæc Dæmonem inſtigauit ad perdendum primum hominem? Nonne impulit Cain ad fratricidium? Noônne hæc Saulem incitauit ad inſe ctandum Dauidem, de ſe optimè meritum? Nônne ludæos ad necem Saluaroris Mundiis- 1 flammauit? Deeima pro D'ecima proprietas. Inuidus inuidendo non ſolùmmon lædit, ſed ple⸗ prietas. rumque clariorem& feliciorem facit eum cui inuidet. Fratres loſeph,& inuidebant ei vehementer,& oderant eum. verentes enim illi, ſomniori, quæ narrabat, exitum, ſeruum fecerunr fratrem, vt ita nunquam eũ quaſi vyaiae Jene dominum adorare deberent. Quod ſanè contrà accidit:& diuino conſi- 4 474 7, Je lio, callidum eorum conſilium in contrarium eſt mutatum. Nam pet ea, quibus impediri diuinum propoſitum exiſtimauerunt, ipſum potius pro- moderunt,& ad exitum perduxerunt. Niſi enim venditus fuiſſet, non ve- niſſet in Egyptum, nec propter impudicitiam dominæ coniectus eſſet in carcerem, nec ibi miniſtrorum Pharaonis ſomnia veridicè narraſſet: nec magnum illud ſomnium Pharaonis, quod eum valdè ſollicitum,& anxii tenehat, cum admiratione ipſius Pharaonis explicuiſſet, at que ea ratione, principatum in yniuerſa Egypto adeptus eſſet: ac denique à fratribus fuis, propter inopiam rei frumentariæ ad ipſum venientibus, adoratus eſſet. 1I. Proprietas. Vndecima proprie
gia eorum.
Gen 39.
tas. Inuidus ſibi plurimùm; cui autem muidet,nihi planè
—

. üen eim. 1 wocealon;
4 ui N
mnen 4 1. Pnrab wie 12 enten
3 3 dr
9 A kum f. vacſeer u 1 oſermo. 9 n 4 xc yxo- den mcr. un W nule a e. rrn e mi.
. 18 Sch n in
4 8 ſer eua. ‧
or⸗ V fI dcch rt 65
1. Va pag 4 Kdal j 4 8 11 1 forcm 9
xred cmMard
' 11 Oom nich S ühu 4
4*
CENESIS CAb. XXXVII. 463
. 3„... 7„ 9 3 planè nocet. Nihil mortalium animis, ait Baſilius, inuidiæ affectu perni- Quantu ina
za ipſi 4* Aori alis verd dia no ceat in- cloltus continglt, quæ ante omnla IP 1 nOocet auctorl, a 118 VerO qulam ml- Hrdenes
nimum. Sicut enim rubigo eſt ferri quaſi venenum: ſic inuidia, quos poſ- Baſilius. ſidet, eos conficit, atque conſumit. Et quemadmodũ viperas dicunt, rupto matris ventre naſci, ſic& inuidia concipientem ſe animũ rodere,& cor- rumpere ſolet. Non enim eſt aliud inuidia, niſi dolor de proximi proſpe- ritate, fauſtque rerum ſucceſſu, conceptus. Omnia proximi bona, quæ per ſe gaudij ac lætitiæ materiam prębent, inuidum triſtitia,& dolore op- primunt. Ex quo apparet, inuidum eſſe ſimilem hominis nudi, qui omniũ iaculis atque ictibus petitur. Hoc igitur ſol˙ëm in hoc malo quiſpiam for- taſſe laudauerit, quòd inuidus, quanto in proximum vehementius incita- tur, tanto ſibimet maius aſciſcit incommodum. Quemadmodum enim ſagittæ magna vi emiſſæ, ſi fortè in durum quodpiam,& repellens cor- Horat libr⁊. pus incurrerint, in emittentem reſlectuntur: ſic in uidia triſtitiam alijs ne- EMrr quaquam affert, ſolique officit inuidenti. Scitè igitur ille:
Inuidia Siculi non inuenère Tyranni
Tormentum maius.
Quanquam, iuxta vulgarem hominum opinionem, putantur inuidi„.„
nonnunquam nocere multùm alijs, vel ipſo maligno obtutu. Sed,& qui„⁷ e morbo huiuſcemodi ſunt affecti, Baſilius inquit, longè peiores venenatis vel 12% viſu, iaculis exiſtimantur, quòd illa per plagas virus inferunt, atque ita nocent, er obtutu no- & paulatim quod infectum eſt, depaſcuntur: at inuidos, credunt nonnul- cere alits. li, non alijs modò rebus, ſed oculis etiam nocere alijs. Vnde& corpora ve geta pubeſcentium, atque ætate,& forma florentium,& proſperam habi- tudinem inficiunt arque corrumpunt. Statim enim ex eorum luminibus, pernicie quadam defluente atque contaminante, videas contracta mem- bra decore, ac pulchritudine flaceſcente, areſcere, ac languere,& debilita- ri. Ego horum ſententiam dimittam, vt vulgo iactatam, ac per mulieres vetulas longè latéque ſparſam, multorumque celebratam ſermonibus. Il- lud dico, Dæmonęs omnis boni oſores, poſtquam voluntates inuidorum viderunt, ſibi eſſe Omnino conformes, illis prorſus ad omnem ſuam libi- dinem, atque ita eriam illorum oculis ad inſtrumentum, ac miniſterium propriæ voluntatis abuti.
Duodecima proprietas. Inuidus eſt magnus ſimulator,& vir duplex
5
animo, aliud in ore promptum habens, aliud mente gerens. Nnne vides, Panderima propriet as.
inquit Baſilius, quantum malum ſit ſimulatio? Et hæc inuidiæ fructus eſt. ⁊2idiecomes, Nam morum& ingenij duplicitas, ex inuidia plerumque hominibus ac- imm effectus cidit. Qui odium in receſſu cordis retinentes, ſpeciem caritatis ore ipſo et multifor- præſeferunt: ſimiles profectò ſaxis& ſcopulis marinis, qui modica operti* ſima ati aqua, magnum& cœcum, non obſeruantibus exitium afferunt. Et cùm bona proximi animum inuidi vehementer feriant, premit tamen corde dolorem, diſſimilem animo vultum,& os induens. Simulat gaudium,& ecum tamen tacitè rumpitur. Coràm hilaritatem præfert, intus inuidiæ veneno captus, mœrore tabeſcit. Morbum interrogatus manifeſtare, sé- que inuidum acculare veretur: morbum in imo cordis ſinu abrodentem, atque

464 COMMENT. IN atque conſumentem viſcera, mœſtus fouet& alit. Itaque talis, nec medi- cum morbi ſui, nec medicinam ad eum ſanandum idoneam inuenire po- teſt: licèt medicamentorum ad ſanandum omne genus morbos tot refer- ti ſint libri. Cu˙ùm igitur ex inuidia nobis, tanquam ex ſtygia palude, tot tã- taque dimanent mala, credamus Apoſtolo dicenti: Ne ſimus inanis gloris Ad Gal. 6. cupidi, inuicem prouocantés inuicem iuuidentes; ſed magis boni,& miſericor- des; donantes mnuicem,& honore inuicem prauenientes. Ad ſuperiores duodecim proprietates inuidiæ, adijciamus item duas alias à B. Gregorio indicatas,& luculétè trackatas. Decima tertia proprie- 34 Decima tertia tas. Inuidus, hoc ipſo quod inuidus eſt, puſilli animi eſt, anguſti cordis,& proprieta. ingenij vilis atque abiccti. Inuidendo namque alijs, oſtendit ſe illis mino- Inuidus pufilli tern,& inferiorem eſſe: ſuamque paruitarẽ,& paupertatem prodit; quod animi& abie enim inuidet, nec ipſe habet,& habere veheméter concupiſcit. Hoc Gre- ch eſt. gorius in lib. 5 Moralium ſuper illis verbis Iob, capitis 5. Et paruulum oc- 8. Gregorius. cidit inuidia, declarat hiſce verbis: Inuidere non poſſumus niſſ es, quos nobis in aliquo meliores putamus. Paruulus ergo eſt, qui liuore occidi- tur: ipſe enim ſibi teſtimonium perhibet, quòd eo minor ſit, cuius inuidia
CGeneſ.z ·.. 1 eneſs torquetur. Hinc eſt quòd hoſtis callidus primo homini inuidendo furte- pſit, quoniam amiſſa beatitudine, minorem ſe immortalitate illius agno-
1nfa 4 uit. Et Cain ad perpetrandum fratricidium corruit: quia deſpecto ſuo ſa-
crificio, pręlatum ſibi infremuit, cuius Deus hoſtiam accepit;& quem me Gen. 27. liorem ſe eſſè exhorruit; ne vtcumque eſſet, ampurauit. Hinc Eſau ad per- Suprà 25. ſecutionem fratris exarſit: quia primogenitorum benedictione perdita (quam tamen pro eſu lenticulæ ipſe vendiderat) minorem ſe eo eſſe, què 1. Reg. 43. naſcendo præibat, ingemuit. Hinc fratres Ioſeph tranſeun tibus Ifmatlitis ipſum vendiderunt: quia cognito reuelationis myſterio, ne ipſis fieret le melior, eius profectibus obuiare conati ſunt. Hinc denique Saul, Dauidé lanceam intorquendo perſequitur quem enim magnis augeri quoti ſe virtutum ſucceſſibus ſenſit, vltra ſe excreſcere expauit. Paruulus itaque eſt, qui inuidia occiditur; quia niſi Ipſe inferior exiſteut, de bono alterius
non doleret. Do hrer Hu Decima quarta proprietas. Affectio inuidiæ, talis eſt, vt ea quaſi malis 35 1 ndpen⸗ imbuta venenis, non modò animum inuidentis vehementer conturbet, Tu diε'ani turpificet,& diſcruciet, ſed foràs erumpens, corpus etiam inſigniter de- mum,& cor- formet,& turpet,& affligat.( uamuis per omne vitium, quod perpetra- pus turhatfe tur, ait Gregorius, humanòo cordi antiqui hoſtis virus infunditur:in hac ta dat, affigt. men nequitia, tota ſua viſcera ſerpens concutit,& ad imprimendam ma- 363 2 litiæ peſtem mouet. De eo namque ſcriptum eſt: Inuidiã Diaboli mors in- wwauit in orbem terrarum. Nam cùm deuictum cor liuoris putredo corru- perit, ipſa quoque exteriora indicant, quàm grauiter animum veſania in- ſtigat. Color quippe pallore afficirur: oculi deprimuntur: mens accen- ditur,& membra frigeſcunt: fit in cogitatione rabies, in dentibus ſtri- dor: cùmque in latebris cordis creſcens abſconditur odium, dolore cœco renebrat conſcientiam vulnus incluſum. Nihil lætum de pro- prijs iuuat, quia tabeſcentem mentem ſua pœna ſauciat, Nns œllic itas

ttierrig ilbmiw. iqua
klocCre. A rulmar. 2 1 dhgor A Ral.
4 84 4 1“ 4) 4e m
trmbim. en lum ar P brh 1 o E rftlra aot r nkanaf 21 nſewdh Aut Wnndul n S xhürr Hn e red. 4s ug dan P
cd EM dedens
rra ned.)
encn. entetce a mig
——
2 ₰
GENESIS CAP. XXX VII. 465
fœlicitas torquet aliena: quantõque extranei operis altius fabrica tollitur, tanto fundamentum mentis liuidæ profundiùs ſuffoditur: vt quo alij ad
..—. ,17...„ 2* meliora aſcendunt, eo ipſo deteriùs ilta ruat: quia ruinà videlicet etiam il- ... 1. 2 1 2 vPeFSA 1 22 4 lud deitruitur, quod in aliis actibus, perferto opere ſun rexifſe putabatur-⸗ Nam inuidia, cum mentem tabefecerit, cuncta quæ inuenerit bene geſta
conſumit. Vnde bene per Salomonem dicitur: Vita carnium, ſanitas cor-
dis; putredo oſſium, inuidia. Rentè profectò inuidia dicitur putredo oſſiũ: quia per liuoris vitium, ante Dei oculos pereunt etiam fortia acta virtu-
3 1*„*.... 1 tum. Oſſa quippe per inuicliam putreſcere, eſt, quædam etiam in actibus
virtutum robuſta perire. Sic Gregorius.
Oæteruùm ſanando /nuidiæ morbo quodnam idoneum, atque efficax
Prauer. 1¼.
Remediium in
remedium eſſe poſſir, oſtẽdamus. Baſilius,& Gregorius præſentiſſimum, aidia eſſe ea-
atque vnicum eſſe vemedium cenſent deſpicientiam bonorum omnium temptum bo-
temporalium: vt perſuaſum ſibi quiſ na, nec magni pendenda eſſe, nec valdè expetenda. Id porrò facilè ſuum in animum inducet, ſi reꝑutet ſecum, quàm ſint fluxa,& caduca: quòd plerumque in peſſimis hominibus abundantiũs inſint: quòd ad bene vi- uendum, illis carere potius, quàm abundare conducat. Nempè diffficilli- mum eſt, in magna eorum copia tenere ſe animum, ne vel in ſuperbiam efferatur, vel ad voluptates effluat. Contemptio igitur iſtiuſmodi bono- rum prorſus arcet inuidiam: quæ ob eorum maximè in aliis exuberantiã exiſtit. Sapienter eniin illud à Salomone dicitur Prouerbiorum 28. Dir qui feſtinat ditari,& aliis inuidet, quaſi nimia diuitiarum cupiditas pariat
que habeat, certumque, eiuſmodi bo 2 um tempe- — rFaliun.
inuidiam. Audiat Lector Baſilium in eo, quem ſupra nominaui ſermo- Bafilius in
ne, de inuidia ira diſſerentem. Qui ſtem animi ab initio euitemus:aut ſi cà fortaſſe capti ſumus, à nobis lon- ge repellamus? Primùm quidem, ſi nihil rerum humanarum magnum aut vehementer expetendum putemus:non potentiam, non gloriam, non di- uirias, non corporis nec ſanitatem, nec robur, nec pulchritudinem: non enim in rebus fluxis verum bonum conſtituendum eſt, ſed æternorũ bo- norum participatio toto ſtudio appetenda, omnique conatu conſectanda eſt. Iraque nec diues inuidendus eſt propter diuitias: nec potens ob di- gnitatis atque honoris culmen, nec fortis ob corporis robur: nec eloquẽs ob dicendi facultatem. Inſtrumenta ſunt hæc virtutum rectè vtentibus, non autem veri boni, nedum felicitatis vim habentia. Qui verò ita fue- rit animatus, vt nihil vnquam humanum ac temporale admirertur, nihil vehementer concupiſcat;h uic dominari non poterit inuidia. Siquis verò ita gloriæ flagret cupiditate, vt omnibus excellere cupiat, nec vlli ſe pa- tiatur cedere, maximam profectò inuidiæ occaſionem, cauſamque præ-
bebit. Sic Bafilius.
37 Conſimilia Balilio, pleniore ramen oratione, concinit Gregorius ſub
finem libri quinti Moraliũ:ad hunc enim modum ſcribit: Sed eur hæc di cimus, ſi non etiã qualiter iſtud malum curetur, intimemus? Difficile eſt, yt hoc alteri non inuideat, quod adipiſci alter exoptar: quicquid enim temporaliter percipitur, rantò fit minus ſingulis, quantò diuiditur pluri- Comm. in Gen. Tom. 4. nnn
uid ergo nobis faciendum, vt hanc pe- Jermone de inuidia.
S. Gregor. de remedio inuidiæ.

46⁶ pus:& idcitco deſiderantis mente tit, aut fanditus alter accipi uoris peſte omnino caręre
qum numerus non anguſtat: quæ gior eſſe oſtenditur, quanto ad hanc percipientiũ mul-
go cohære tota:quæ tanto lar titudo dilatatur. Imminutio ergo liuoris,
cedinis:& plena mors eius, eſt per
meut unz.
Locus ex cap. Prou. 23.
ab eius rei appetitu retrahitur, quæ accipie magis proximum diligit, quantò minus ex p
COMMENVT. m liuor excruciat, quia hoc, quod appe ens adimit, aut à quantitate reſtringit. Qui er- de ſiderat, illam hæreditatem diligat, qus
1N
& omnibu
eſt effe ctus
s vna eſt,& ſingulis
ſurgens internæ dul
fectus amor æternitatis. Nam cũ mens ntium numero parrtitur, ranto rofectu illius, ſua damna per-
timeſcit. Quæ ſi perfectè in amore cœleſtis paxriæ rapitur, plenè quoque .. 1...* e ſine vlla inuidia ſolidatur: quia cum nulla terrena
deliderat, nihil eſt quod eius erga proximum caritati contradicat. Quæ
in proximi dilection
nimitum caritas, quid eſt aliud, quam menti
9
ris puluere tangitur, ab internæ lucis mox intuitu Quoniam autem paruulus eſt, qui terrena diligit, ma
na concupiſcit, poteſt etiam il
dia, ſic non inconue ritur, niſi qui adhuc
Non eſt in præſentia inuc ptum ac documentum, quo
nienter intelligi, quòd huius pe
s oculus? qui ſi terreni amo.
lælus reuerberator.
gnus verò, qui æter- lud quod dixit Iob: Paruuluna occidit im-
ſtis languore nomo
in deſideriis infirmatur. Sic Gregorius.
micitiam& ſocietatem,& conuictum hominum in magis eorum inuidiæ ſuggeramus illis:tum ne quid
teriam inflammãdæ
nos ex eorum ſocietate detrimenti capiamus
per cordi,& memoriæ oportet, quod ſapienter præ igeſimo tertio. Ne comedas, inquit, cum homine inuido,
uerbiorum capite v
& ne deſideres cibos ei
ſtimat quod ignorat. hos quos comederas,e
Interpres appellat hoc oculo, vel malus oculus; qu gnum oculum& inuidum, q
luendum ſilentio prudens& ſalutare præce 33 d tradit S. Baſilius: monet enim fugienda eſſ
uidorum: tum ne ma
Nimirum habere illud lem
.2
cepi Salomon bro-
us: quoniam in ſimilitudinem arioli& coniectoris exi- Comede,& hibe, dicet tibi,& mens eius non eſt tecum.(
nomes:& perdes pulchros ſermones tuos. Quem Latinus
*
Q
teſt: qualis fuit ille, cui dictum eſt à Domino in illa
An oculus tuus nequam eſt, quia ego bonus ſum Vi 4 5 K.
vigeſimo ſexto, Philiſtæos inui
loco inuidum, is dicitur ibidem Hebraicè, malus æ phraſis linguæ Hebrææ, ſignificat mali- uialiena bona æquis oculis videre non po-
parabola Euan gelica: dimus ſuprà Geneſis
dentes proſperitati Iſaac, plurifariam ei no
cere conatos eſſe. Ob hoc, inquit Scriptura, inuidentes ei Palaſtini, omnes
puteos, quos foderant ſërui p
ſequuntur ibi. Sed ponamus
atris illius, obſtruxerunt, implentes humo:& quæ hic verba Baſilij: Sapiens profectò fuerit,
ait Baſilius, quicumque cum inuido minimè congreditur,& conuerſa-
tur; nee etiam in eadem eſſe liquæ vitæ cõmercia vitari n tem ſyluam aut mareriam quampi
mouere: ſic opus e
tiones à noſtta amicitia repellere, vt extr curius agamus. Neque enim poſſi ſo illi familiariter coniuncti fuerimus:
ſt(quoad fieri poſſit& liceat)
cum eo menſa ſtudet, quòd ex conuictu, re- on facilè queãt. Quemadmodũ enim aren- am, nobis curè eſt procul ab igne ſu
1*
inuidorum conuerla-
a venenatas eorum ſagittas ſe- bile eſt, vt hoc malonon implicemut, quoniam ex ſententia Salomonis:
7
— 7. Nelus liu

uraxu m 1„ e dl un rmmr en rmkc Na tw nrrll ter De Haona 1s Disbman unen 8 emai ₰ mt er ledrar ld an fnien wouis uldcr gnil Wechkun 9 1lsmnd ertut ar ertänt
dud e Puiſ
p „ s bunal
„„e.
1 3F 4— 4
Ariaa oge V eat ancid, r wwnnägc de achs
cn 1. Hceel.
2
Zelus hominis ex ſocio ipſius. Et profecto ſic res habet. Non enim Egyptio inuidet Scytha, ſed ſuæ genti quilibet:& in eadem gente non ignotis, ſed familiaribus,& vicinis,& eiuſdem artis hominibus, aut alia de cauſa con- iunctis,& his denique coæuis, cognatis, amicis& fratribus. Et omnino, vt
ærugo frumenti eſt vaſtatio: ſic inuidia, amicitiæ peſtis eſt. Sic Baſilius.
GENESIS CAP. XXXVII. 45
Dixit Ioſeph fratribus ſuis, Audite ſomnium meum quod vi-
. di. Putabam nos ligare manipulos in agro,& quaſi conſur- VERS
.. 2.. gere manipulum meum,& ſtare:veſtrõſque manipulos cir- cumſtantes adorare manipulum meum.
lIuPLEXadoleſcens, atque innocens Ieſeph, nihildum ſuſ-
39 c picans mali de fratribus ſuis, narrauit eis duo, quæ ſibi acci-
deranr, ſomnia, vnum quidem de vndecim manipulis fra- trum, adorantibus ſuum manipulum: alterum verò de vnde- cim ſtellis,& item Sole ac Luna ipſum adorantibus. Huius hiſtoriæ bre- uem,& paraphraſticam expoſitionem habent Philo,& Ioſephus, quæ ſuc- cincti, ac dilucidi commentarij vicem præſtare Lectori poteſt. Philo ſic ppila. ait in libro de vita viri ciuilis, ſiue de Ioſeph. Ioſeph innocenter ſimplex, non intelligens domeſticas fratrum inimicitias, viſo ſomnio non irrito, id aperuit lis vr amicis, Vidi, inquit, meſſi me præpoſitum„&omnes nos in campo, ad colligendas meſſes præſtoò fuiſſe cum falcibus; ibi repen- tè meum manipulum erectum conſtitiſſe: veſtros autem tanquam ex compoſito, accurriſſe ad eum venerabundos,& reuerenter adoraſſe. Tum fratres illius, prudentià pollentes,& ſignificatum ſomnij per eonie- turas veriſimiles veſtigare idonei: Putaſne, inquiunt, regem te fore no-
rum& dominum id enim ementita viſione ſubindicas. Atq; ita odium illius magis ac magis accendebatur in eorum animis,& in dies augebatur quotidianis occaſionibus. Sedenim Ioſeph nihil ſuſpicans alterum illis magis ſtupendum ſomnium enarrauit, quod viſus ſibi eſſet videre ve- nientem ad ſe Solem,& Lunam,& ſtellas vndecim,& ab illis adorari. Hoc pater audiens, demiratus, cum animo ſuo reputabat, de euentu præ- ſagij ſollicitus. Grauiter tamen obiurgauit filium, timens ne quid ille pec- caret. Potéſtne fieri, inquit, vt ego,& mater,& fratres adoremus te? Nam hoc, tuo iſto ſomnio videtur ſignificari: Caue ne iſtud in mentem tibi vn- quam veniat: trade potius obliuioni ne farias viſiones iſtas. Nam ſperare, & expectare principatum inter domeſticos, res abominanda eſt, me iudi- ce:nec aliter iudicare puto ceteros, quibus æqualitatis,& cogitationis iura nota ſunt. Veritus porrò lacob, ne fortè præſentibus omnibus filiis, ali- quid ſeditionis inter eos oriretur ex ingrata ſomniorum memoria, illos ablegat ad paſcua, hunc domi retinet ad tempus: non ignarus quòd affe- tuum,& morborum animi, tempus dicatur medicus,& luctui tollendo, & furori ſedando,& timori diſcutiendo perefficax: cuncta enim reddit meliora, etiam quæ non facilè ſanantur. Hæc Philo.
Sm 2
——y—
4. 1
ſtri
4 .1
anl 2

Somnia Io-
feph quid præ
igurauerint de Chriſto. Rupertus.
468 COMMEN T. I N.
Ioſephus lib. 1. Antiquitatum commemorans ſomnium de manipu- lis, ait, fratres Ioſephr audito eo ſomnio, licèt eius ſignificationẽ ſatis con- iectarent, nihil tarnen dixiſſe. Sic enim ſcribit: At illi nihil tale loſepho ſunt interpretati, diſſimulantes ſe intelligere: ſed taciti precabãtur irritum fieri præſagium, ipfümque maiori etiam odio proſequebantur. Verùm Deus aduerſus eorum inuidiam contendens, alteram viſionem Ioſepho immiſir, priore magis admirabilem. Vidit enim Solem cum Luna,& vn- decim ſtellis deſcendere in terram,& adorare ipſum. Hoc ſomnium in præſentia fratrum nihil mali de illis ſuſpicatus indicauit patri, rogans vt interpretari dignaretur, quod ei magnæ fuit voluptati. Præſagium enim ſommij repurans,& ſapienter euentum conijciens, gaudebat, eo quòdin- gens filio portendi fœlicitas videretur:venturum videlicet olim tempus, quando tam à parentibus, qu àm à fratribus dignus adoratione haberetur. Intelligebat enim per Solem ac Lunam ſignificari patrem, ac matrem: quòdaltera augeret omnia,& aleretzalter formam rebus,& vim ideret. Porrò ſtellarum nomine, fratres eius interprerabatur; tum propternume rum;rum quòd vim à Sole& Luna habeäãt ſtellæ, ſicut à parentibustſj. Et pater quidem talem interpretationem non iraprudenter attulit. Fra- tres autem valdè contriſtauit illud præſagium, haud aliter ſanè, quam ſi alieno cuipiã hæc felicitas portenderetur, ac nõ fratriʒ cũ quo pariter om. nib. fortunis frui poſſent, tà felicitatis, quàm generis ſocij. Sic Ioſephus. Ac prioris quidem ſomnij veritas manifeſto euentu comprobata eſt. 4 Fratres enim Ioſeph, propter inopiã rei frumentariæ Æygyptum petentes, Ioſephum Æxgypti principem,& qui ſummam rei frumentariæ poteſtatẽ habebat, ſupplices,& venerabundi adorauerunt, vt infrà ca. 42.& ſequẽ- tibus capitibus narrat Moſes. De poſterioris autem ſomni veritate,& euentu, infrà dicetur. Iſta porrò ſomnia loſeph, licèt duo fuerint, quan- tum ad diuerſitatem temporum,& ſimilitudinum, quæ in vtroq; ſomnio figuratæ& oſtenſæ ſunt: attamen quãtum ad ſignificationem, vnum fuit ſomnium:idem nempè ſignificans, exaltationem dico Ioſeph ſupra fra- tres ſuos. Itaque de iſtis duobus ſomnijs rectèe dici poteſt, quod ipſe lo- ſeph dixit Pharaonide duobus item ſomnijs, quæ ei acciderant, vt legi- tur infrà Geneſis 41. Somnium, inquit Ioſeph, regis vnum eſt: quod autem vidiſti ſecunda, ad eandem rem pertinens ſomnium, firmitatis indicium eſt: eo
qudd fiat ſermo Dei,& velocius impletur. Et prius quidem ſomniũ loſeph òterra, vel ex agro fuit, poſterius verò ſomnium fuit è cœlo, quia videli- cet adorãda à fratribus Ioſeph fœlicitas eius, non de terra tantùm, ſed de cœlo; non ſolùm ex hominibus, ſed eriam ex Deo; immò primam& ma- ximam ex Deo laudem erat habitura.
Verũ quia Ioſeph permultis rebus figura Chriſti fuit, oſtẽdamus ſom- 42 nium illud de manipulis, quidnam de Chriſto præfigurauerit. Quis eſt manipulus Chriſti, præfiguratus iſto ſomnio(ait Rupertus libro octauo in Geneſim capite vigeſimo ſecundo) niſi ab ipſomet Chriſto ſeminata, & ad meſſem vſque perducta,& perducenda fides euangelica? Quid
manipuli fratrum, adorantes manipulum Ioſeph? Lectiones vtique ſunt legis&

GENESIS CAp. XXXVII. 469
legis& Prophetarum, quas Iudæi legentes, quaſi manipulos colli gunt& ligant. Ecce palàm omnibus eſt,& de toto mundi agro ſpectatur manipu- lus Chriſti ſtans. Et manipuli fratrum èeius circumſtantes& adorarttes, id eſt, Euangelium, fida meſſis,& frumentum oprimum, ſolum& vnicum Chriſti aſſerens imperium: omnes Legis& Prophetarum lectiones, illi teſtimoniorum præbent obſequium, debitumqu e adorationis famulatũ. Imitentur ergo fratres inuidi manipulos ſuos, facintq; nunc, quod q uan- doque facturi ſunt, eum adorando, cuius manipulum manipuli iplorum iam adorant. Hæc Rupertus, qui præcedenti capite diſputauerat, iſta 56- nia Ioſeph fuiſſe admodum congruentia,& con ſona quibuſdam parabo- lis Saluatoris noſtri: habent enim ſomnia nonnihil conuenientiæ, ac ſimi- litudinis cum parabolis. Etenim ſicut in ſomnio, ita& in parabola, dum lliud dicitur, aliud intelligitur: quemadmodum& aliud vmbra eſt,& a-
4me 1 2. 7⸗.— 8—.* 4 do dü ſomnia ſignificata eſt dignitas& poteſtas loſeph lupra fratres luos: ita nd uani Dominus per parabolas, maximè verò per illam de vinea locata agricolis,
— 4 dhr i deem derr t liu
3 3 1 to cd ee mheim arr m ee
8 5 4 mfaft Serre e
mun d 4 dc 3 eſſelne
3.1 1 3.—, ⸗„ 1 I Lapidem quem reprobauerunt ædificantes, hio factus eſt in caput anguli,a Do- .„—...„„ 7. 11.— mino factum eſt istud,& eſt mirabile in oculis nostris: Et ſicut illi conijcien- tes quid ſibi vellet ſomnium, vehementius inuidentes ei, interficere eum
ab, ld Si berr voluerunt: ita& Iudæi intelligentes intentionem parabolarum Chriſti, 3 2 N 0... 7 8/. 8—— um 1 noc vehementiuùs in eum incitati ſunt: quærentéeſque eum tenere(inquit Euã- au, uM.. 3.
Sendl im emm geliſta)timuerunt turbas, quia ſicur Prophetam eum habebant: Hactenus
ex Kuperto. Cærerùm quæritur, an Ioſeph peccauerit, narrando ſomnia ſua, quæ pertinebant ad gloriam, qua fratres ſuos anteceſſurus erat. Sanctus Ber- nardus in Tractatu de gradibus humilitatis, in explicando primum gra- dum, reſponder, aut non peccaſſe; aut ſi peccauit, fuiſſe leue peccatum,& tot tantiſque poſtea conſecurtis eius virtutibus ac benefactis obſcuratum, & calamitatibus quas eſt paſſus, expiatum. Sic enim ſcribit: Ioſeph, cùm præuidiſſet exaltationem ſuam, non tamen præſciuit ſui venditionem, quamuis propior eſſet venditio, quàm exaltatio. Non quòd tantum Pa- triarcham in ſuperbiam crediderim incidiſſe, ſed vt eius exemplo pateat,
2 8
11 4 i
em d Pbhh A
2 ouodne f 11
* 5
4
m, l N un 4
Dco;! quòd hi, qui futura præuiden per ſpiritum prophetiæ, etſi non omnia, nõ rit ideo tamen putandi ſunt nulla præuidiſſe: Quod ſi quis contendat, in eo ad M quòd ſomnia ſua Ioſeph, adhuc adoleſcentulus narrabat, quorum tunc N 1e ldo myſteria ignorabat, vanitatem poſſe notari, ego tamen myſterio magis, bpſcu ſiue ſimplicitati pueri deputandum arbitror, quàm vanirari. Quæ tamen k pk E. ſiqua fuit, per ea, quæ paſſus legitur, potuit expiari. Nonnullis enim quæ- 12 nnn 3
An Ioſeph narrando ſom nia ſua pecca- uerit per ina-
nem gloria m.
p„ S. Bernardus.

Tho. Anglic.
VERS. 9 & 10.
470 COMMENT. IN
dam aliquando de ſe per reuelationem iucunda monſtrantur; que etſi hu- manus animus abſque vlla vanitate ſcire non poteſt, non minuùs tamen ideo euenit quod monſtratum eſt: ſic tamen vt illa vanitas, impunita non ſit, qua de magnitudine reuelationis, aut promiſſionis, in ſe vel leuiter exultauit. Sic Bernardus.
Placet mihi, quod ſuper hac re tradit Thomas Anglicus, tractans hunc locum. Ait, ſicut illa ſomnia fuerunt Ioſepho diuinitus iniecta, ſic ad ea narranda fuiſſe eum diuinitus inſtinctum atque incitatũ: vt tanta loſeph exaltatio à Deo prædeſtinarta,& perfecta eſſe intelligeretur, vt quæ mul- to ante fuiſſet per huiuſmodi ſomnia mirabiliter præſignata,& prænun- tiata. Sũt hæc Thomæ verba: Nunquid malè faciebat Ioſeph, talia ſomnia referendo, quibus portendebatur, ipſum, caput eſſe debere fratrum ſuo- rum, atque eriam parentum? Dicendum, quòd ſicut eiuſmodi ſomnia fue runt ei mifſa à Deo, vt futura ipſius ſublimatio pleniuùs in poſtremum cognoſceretur à Deo fuiſſe præuiſa& præordinata: ita ob eandem cau- ſam impellebatur ille à Deo ad referendum ea ſomnia fratribus,& patri ſuo. Vnde ſignanter Scriptura ſubdit: Pater hoc audiens, rem tacitus cinſi- derabat: tanquam vtique ſentiens, magnum quippiam portendi, ac præſi- gnificari. Dato etiam, quòd ex quadam pura,& innocenti ſimplicitate, hu- iuſmodi ſomnia referret, nequaquam malè faciebat;& id abſque vllo peccato fieri poterat.
QDVINTA DISPVTATIoO.
An Rachel mater Toſeph, tunc viueret, cuim is narrauit ſua ſoamnia: G
quandönam pater,& mater Joſeph eum adorauerint. Fuper illis Werbis,
Vidi per ſomnium, quaſi Solem,& Lunam,& ſtellas vndecim I.—. adorare me. Quod cùm patri ſuo,& fratibus retuliſſet, in- erepauit eum pater,& dixit: Quid ſibi vult hoc ſomnium quod vidiſtienum ego,& mater tua,& fratres tui adorabi- mus te ſuper terram? b
Ec verba duas ferunt quæſtiones ardui explicatus. Prior queſtio eſt, An tunc Rachel mater Ioſeph viueret, cùm is narrauit hoc ſomniũ: id namque ſignificat ſimilitudo Lu- 8 næ, quæ adorabat ipſum; idèmque lacob apertè indicauit
We ilfis verbis: Num ego,& mater iua adorabimus te? Contta verò iam, id temporis fuiſſe mortuam Rachelem, perſpicuè oſtendit fi- militudo vndecim ſtellarũ, ſignificans vndecim fratres Ioſeph, inter quos numerari B eniamin neceſſe eſt: ergo tunc Beniamin viuebat:in cuius ta- men enixu,& partione mortuam fuiſſe Rachelem, ſuprà Genel. 35. Pro-
ditum

GENESIS CAP. XXXVII. 471 ditum eſt. Altera quæſtio eſt bæc: lſto ſomnio prænotabatur, patrem,& matrem loſeph adoraturos iplum at mater eius nunquam fuit in EÆgy- pto, vbi adorandus erat Ioſeph, ſed multis annis ante deſcenſum Iacob in Aegyptum, obijt in terra Chanaan. Iacob verò pater loſeph nuſquam le- gitur adoraſſe ipſum. b
45 KRKupertus primò conatus eſt vtramque hanc quæſtionem ſecundùm
piſtoricum ſenſum explicare: ſed cùm id non ſatis ei bene procederet, cõ- uertit ſe ad allegoricam interpretationem, quæ pertinet ad Chriſtum. Verba Ruperti capite 22. lib. 8. Commentariorum in Geneſim, huiuf- modi ſunt: Cùm lacob ſciret, matrem Ioſeph Rachel iam obijſſe, quo modo illam, quæ defuncta fuerat, adorare poſſe ſentiebat? an matrem e- ius hic appellat eam quæ ſupererat, vxorem ſuã Liam, quæ cùm eſſet ma- tertera, id eſt, quaſi altera mater, rectè mater eius appellari potuit? Pater autem eius, nuſquam legitur quòd adorauerit eum niſi quando iurante Ioſeph, quòd patrem conderet in ſepulcro Maiorum lacob adorauit fa- ſtigium virgæ eius, vt habet tranſlatio 70. Interpretũ Geneſis 47. Quan- quam melius Hebraicè eſt ibi quòd adorauit Iacob Deum, conuerſus ad
Rupertas.
1no 1 WS. P.. 5
7 nuxm. lectuli caput. Ergo pro parte totù ponitur, vt quia omnes fratres eũ ado- 1E nuna. rarunt, etiã vniuerſa familia,& pater, qui caput eius erat, a doraſſe dicatur: K hdd ae üulxe wel intelligitur pater adoraſſe cœleſtem gratiam filio donatam, pro filio
gratias agendo: quod ſine dubio feciſſet mater, ſi adhuc vixiſſet. Quòd ſi cuipiam littera in hac parte infirma videtur, firmiter ſciendum eſt, quòd iuxta ſpiritualem ſenſum, veritas iſtius lomnij omnino eſt in Chriſto per-
PVIA fecta. Quis enim pater eius per Solem deſignatur, niſi anterior populus, 1 de quo eſt incarnatus? Qui à die reſurrectionis eius, in cœleſti regno, pro 1 Ortuen parte Electorum fulget ſicut Sol. Et quæ eſt Luna, niſi præſens in Eccle-
ſia, que mutabilitati ſubiacet,& minus lucet, quandiu peregrinatur im hac
vita? Singuli autem Electorũ ſtellæ ſunt; ſecundùm ſe quidem, imperfe-
4. cti, quaſi in vndenario numero, ſed eorũ perfectio, eſt ſtella duodecima,
2 ſtella, inquam, perfecta,& matutina, ipſe Chriſtus frater illorum. Omnes
igitur adorant illum, Sol,& Luna,& ſtelle omnes: cuncta cœleſtia, vni-
uerſa terreſtria, maiora,& minora illum venerantur,& adorant.
K rnn Mibi, inquit, curuabitur omne genu,& confitebitur omnis lingua. Hæc Ru-
„ 1nquit, cu f Nlt, 4 A. Hlæc Ku
did& dorle pertus. 4
i d EStüasf 46§. Auguſtinus ingenuè fatetur, nullum ſe huius quæſtionis idoneum
reperire exitũ,& ſolutionem ſecundùm hiſtoricum ſenſum,& ideo putat
veritatem iſtius ſomnij loſeph, non ex hiſtoria petendam, ſed quærendã,
& eruendam ex myſterio. Sic autem ſcribit Auguſtinus in Tractatu S. Auguftin.
Queæſtionis 123. in Geneſ. Niſi in aliquo myſterio dictum hoc accipia-
tur, quomodo poteſt intelligi de matre Ioſeph, quæ iã erat mortua? Im-
mò nec in Aegypto cum loſeph ſublimaretur, putandum eſt ſomniũ il-
lud fuiſſe completũ, quia nec pater eum adorauit, quando ad eum venit
in Tgyptum, nec mater eius adorare eum potuit, vt quæ iam olim vi-
ta fuiſſet defuncta. In Chriſti ergo perſona facilè intelligi poteſt, etiam
de mortuis, ſecundùm illud quod dicit Apoſtolus: Quia donauit Ad Philip. 2 ei
„5 aat d uenn
Iſa. 4. G& Rom 14.

Thoſtatus.
A 4
——————„-—.——— ———————————————— ——-—y ÿÿ——————— 8—— —**—.—— 3— 4—— 8 1 K 5. 4 e——— ——————————.——*—— ———— ͦ—————— C—— 7——— 1. ———— 1— — 39——— —————
— e————— S—— 5——
Lyranus.
47² C O M MEN T. I N ei nomen, quod eſt ſuper omne nomen,vt in nomine Ieſu, omne genu fiectatur an- leſtium, torrestrium,& infernorum. Sic Auguſtinus.
Lyranus explanans hunc locum Geneſis cenſet, quo tempore loſeph habuit ſomnium, iam fuiſſe eo tempore mortuam Rachelem matrem e- ius: id autem probat dupliciter. Cùm enim Ioſeph habuit illud ſomnium, & cum venditus eſt à fratribus, habitabat lacob in vrbe Hebron, vr colli- gitur ex hoc ipſo capite:at Rachel obijt in itinere, cùm lacob iret Bebron ad patrem ſuum Iſaac, vt ſuprà Geneſ. 35. ſcriptum eſt. Idem patet ex nu- mero vndecim ſtellarum, quas vidit in ſomnio Ioſeph: qui numerus con- ſtare non poteſt ſine Beniamin: viuebat igitur tunc Beniamin;& quod neceſſariò conſequens eſt, mortua iam fuerat eius mater, vt quæ in eius partu extincta ſit, vt dictũ eſt Ge. 35. Quomodo igitur lacob dixit: VNum ego& mater tua adorabimus te? Reſpõder Lyranus, ea verba dixiſſe lacoh, vt irritatos fratrũ animos in Ioſeph complacaret& dimitigaret. Videlicet oſtendere voluit illis verbis, vanum eſſe ſomnium,& pro nibilo ducen- dum; vtpote quod impoſſibilia& incredibilia contineret. Siquidem im- poſſibile erat, vt mater eius, quę iã erat mortua, adoratura ellet ipsiquò autem ipſe, qui pater erat eius, adoraturus ipſum eſſet, videbatur incredi- bile. Sed reſtat difficultas, quomodo verum fuerit ſomnium, ſi Lunaiid eſt, mater Ioſeph, non adorauerit ipſum? Reſpondet Lyranus, matrem non in ſe adoraſſe, ſed in filio ſuo Beniamin, qui adorauit ipſum loſeph. Velſecundùm Hebræos, mater loſeph ſignificatur hoc loco, non Rachel,
ſed Bala, quæ fuerat ancilla Rachelis: hæc enim,& quia vxor lacob patris
Ioſeph,& quia lactauerat& nutrierat ipſum Ioſeph, ritè potuit matere- ius nominari. Hactenus ex Lyrano. Similiter Lyrano ſentit Thoſfatus:eo tantùm diſſonans, quòd per Lunam negat ſignificari poruiſſe Rachelem, vtpotè quæ cùm iam mortua eſſet, non poſſet adorare loſeph. Nam quod Lyranus dixit, adoraſſe eam in filio ſuo Beniamin, friuolum putat Thoſta. tus: Sic enim Beniamin duas perſonas repræſentaſſet,& matrem in Luna, & ſeipſum in ſtellis, quod eſt abſurdum. Arbitratur igitur Thoſtatus, pet Lunam ſignificari Balam ancillam Rachelis,& vxorem lacob, quæ lacta- uerar,& nutriuerat loſeph: atque hoc duplici nomine non ineptsè dici po- terat mater loſeph. 8
P4 47
8 2*. 2 e. 3 3 2* 8 Caietanus primò expoſita difficultate huius quæſtionis, ſoluit eam 4 4
hunc ferè modum. Probabilius exiſtimat, tunc vixiſſe Rachelem,& fuiſſe tunc grauidam ipſo Beniamin: atque ita bene conſiſtere veritatẽ ſomnij, ꝗuanti ad Lunam,& quantũ ad vndecim ſtellas. Secundo loco ait; Ra- chelẽ nunquã adoraſſe Ioſephũ:ea quippe non iuit in Ægyptũ, ſed multo tẽpore, priuſquã Iacob deſcenderet in Ægyptum, obijt in terra Chanaan. Tertio loco exiſtimat, ſi iã tunc natus erat Beniamin,& mortua Rachel, vt multis visũ eſtper ſimilitudinem Lunæ ſignificatã eſſe vxvorem lacob, quæ non ineptè vocari poterat matet Ioſeph. Verba Caietani ſic ſe habét
ſuper hunc locũ Geneſ. Perplexan inquit, ſurgit quæſtio, an Rachel matet
Ioſeph viueret tunc: ex illis enim verbis Iacob: Num egv,& matel tuad
dorab imus te? apparet quòd viuebat tunc. Idemque patet„quia lefe 3 lctu
——
—— 2

ad m m, Ac Sw m ,91 Saumbe Sücih elkAannla
—
am e vrRlcoh
1
mld Tnpum crli e nrlh erd umäcle dad Kcegd.
dan elung
rn D'mant ldirn ear Thr 8,4 Walene
n mnenkd lcin i onm
4*
. G zrins on,un,
. der M
A A. helel
4
GE NESIS CA b. XXXVII. 473
dictus eſt filius ſenectutis,& dilectus ſuper omnes filios; quo ſignificatur,
non fuiſſe alium minorem ipſo, nec fuiſſe tunc natum Beniamin. Similiter
ſi lomnium iplum ſpectetur, perplexitas occurrit. Nam Sol,& Luna,& ſtellæ vndecim(hoc eſt, pater, mater,& vndecim fratres) nodum faciunt inſolubilem: eo quòd in natiuitate Beniamin mertua eſt mater Kachel.
Quo fit, vt ſi ſtellæ vndecim, ergo non Luna: Et ſi Luna, ergo non ſtellæ
vndecim. Solutio non habetur clara quoad vitam Rachelis tunc: verba
tamen litteræ ſonant magis, quòd Rachel viuebat; quamuis Moſes adter- minandum hiſtoriam genitorum à lacob, prænarrauerit natiuitatem Ben- iamin cum morte Rachelis. Ad nodum autem ſomnij ſoluendum, perpen- dere oportet, quòd ſiue viua, ſiue mortua fuerit tunc Rachel, nihil refert id ad verificationem ſomnij: conſtat enim, nunquam Rachelem venera- tam eſſe Ioſeph, vt quæ non deſcenderit in Egyptum. Quoad viſionem autem ſomnij poſſumus ſuſpicari, quòd Rachel eſſet tunc grauida,& ſic vidit patrem,& matrem,& fratres vndecim adorare ſe. Si autem tunc Beniamin iam erat natus,& Rachel mortuaz per Lunam non Rachel de-
terminatè, ſed vxor patris in genere intelligenda videtur. Sic Caietanus.
Sedenim Caietanus owiſit ſolutionem ſecundæ quæſtionis: non enim
declarauit, quando,& quomodo Luna,& Sol, id eſt, mater& pater lo- ſeph, adorauerint ipſum.
42 Oleaſter affirmatè dicit, vixiſſe tunc Rachelem, idque probat iiſdem
ipſis argumentis, quibus vſus eſt Caietanus. Deinde diſputat quomodo ater& mater Ioſeph adorauerint ipſum. Et primò refert opinionẽ quo- rundam Hebræorum, aientium verè ac propriè Solem& Lunam ado- raſſe Ioſeph, non in perſona ipſius, ſed in perſona loſue, qui fuit de tribu Ephraim,& ex poſteris Ioſeph, ſicut in libro Ioſue ſcriptum eſt capite 10. Hoc refellit Oleaſter, quòd Scriptura dicat Solem& Lunam obediſſe voci loſue, non autem adoraſſe ipſum. Et verò in illo ſomnio Sol& Luna non propriè,& pro ſe ipſis adorauerunt loſeph, ſed vt ſigna patris& ma- tris Ioſeph; quos eſſe ipſum adoraturos, illa ſimilitudine ſignificabatur Ve- rçùm quomodo mater Ioſeph adorauit ipſum, quæ tantò antè morua eſt in terra Chanaan? Dutant aſiquiſ(ait Oleaſter) intelligi debere Balan vxo- rem lacob: ſed neque hanc legimus adoraſſe loſeph. Pater autem eius po- teſt dici adoraſſe ipſum, quando per filios ſuos miſit ei, ranquan Principi Exgypti munera, vt legitur Geneſis 43.& ſic in patre intelligi poteſt ado- raſſe mater, cum vterque cenſeatur, eiuſdem eſſe conditionis& rationis quantum ad ſubiectionem. Vel non eſt neceſſe, omnia quæ continenturt in illo ſomnio⸗ ſigillatim verificari, ſicut nec in parabolis. Vel illud, adora- ret, cùm dicitur Vidi ſolem,& Lunam,& vndecim Stellaadorare me: referri debet tantùm ad id, quod proximè antecedit, nimirum ad vndecim ſtellas, non autem ad Solem,& Lunam.* 5 Sed ponamus hic verba Oleaſtri, prætermifſis tamen iis, quibus probat tunc vixiſſe Rachelem: Sunt enim prorſus eadem, atque Caierani verba paulò ſupet us commemorara. Muſrum, inquir, placet mihi eorum opi- nio, qui dicunt tunc vixiſſe Rachelem, cuùm illa ſomnia narrauit loſeph. Comment. in Gen. Tom. 4. 000
Olea ſter.
Ioſue 10.

474⸗ cOMMENT. IN
Sed alius inſurgit nodus difficilioris ſolutionis, quomodo pater& mater adorauerint Ioſeph:nam nec pater legitur adoraſſe eum, nec mater ado- rare potuit, quæ mortua eſt priuſquam Iacob deſcenderer in Exgyptum. Quidam Hebræorum aiunt, verè ſolem& Lunam adoraſſe Ioſeph, non in propria eius perſona, ſed in loſue, qui fuit de tribu Ephraim,& de poſteris Ioſeph, vt ſcriptum eſt in libro Ioſue, cap. 10. Verùm guia ibi non dicitur Solem& Lunam adoraſſe Ioſue, ſed voci eius obediſſe, ideo non multùm illi ſolutioni tribuo. Alij dicunt, per matrem non Rachelem intelligi de- bere, ſed vxorem Iacob; præſertim autem Balam Rachelis ancillam, quæ nutrierat Ioſeph, velur filium. Sed neque iſta Bala legitur adoraſſe loſeph. Iacob aurem poteſt dici adoraſſe Ioſeph, quòd per filios miſerit ei mune- ra, tanquam dominanti in Ægypto, vt legitur infrà capite 43. quod qui- dem ſignum fuit non ſolùm obſeruantię, ac reuerentiæ, verùm etiam non- nullis ſubiectionis,& adorationis. Et ſic in patre dici poſſet etiam mater adoraſſe: quippe quæ reputatur in ſubiectione, idem cum patre. Aut dici oſſet, non eſſe opus, omnia quæ in illo ſomnio oſtendebantur, poſtea ve- rificari:ſed ſatis eſſe, ſi maior pars eorum quæ ſomniauerat, vera fuetint. Præſertim cùm primum ſomnium de manipulis nihil habuerit ad pattem, vel matrem pertinens, ſed tantum ad fratres. Poſſet etiam dici, vidiſſe lo- ſeph Solem,& Lunam,& ſtellas vndecim; ſed non quòd omnia iſta ado- rarent ipſum, ſed ſolùm ſtellæ vndecim. Hactenus ex Oleaſtro.
Auctoris ſen⸗
tentia. hac quæſtione iudicium) duplex eſt. Ac primò quidem licèt loſephus
primo libro Antiquitatum,& complures Hebræorum, ad quos inclina- re videtur etiam Thomas Anglicus,& item Caietanus atque Oleaſter, opinantur, cùm hæc ſomnia narrabat Ioſeph, vixiſſe Rachelem matrem eius: ego tamen aſſentior potius Sancto Auguſtino,& Ruperto,& Ly- raro, atque Thoſtato, affirmantibus tunc mortuam fuiſſe Racheſem, Hanc enim opinionem eſſe probabiliorem, magno eſt argumento quda tunclacob habitabat in vrbe Hebron, vel circa; in hoc namque capite paulo mfrà dicitur loſeph à patre miſſus de valle Hebron ad fratres ſuos, viſitatum eos:Rachelem verò mortuam fuiſſe, antequam lacob perueni- ret ad vrdem Hebron, perſpicuè oſtendit ſuprà Moſes capite trigeſimo quinto. Quo autemi id apertius,& certius ſit lectori, curſim exponam iter Iacob ex Meſopotamia vſque in Hebron; notatis locis ad quæ in eo iti⸗ nere veniſſe lacob,& in quibus aliquantiſper manſiſſe memoratur in Scriptura. Prineipio, profectus ex Meſopotamia dicitur Geneſis trigeti- mo primo, veniſſe in montem Galaad, ibique comprehenſus eſſe à La- ban. Hinc venit ad locum nominatum Mahanaim, Geneſis trigeſmoſe- cundo. Hinc ad torrentem Iaboc, eõque traducto, ad locum dictum Pha-
Salem vrbem Sichimorum: ibique habitauit iuxta oppidum, Geneſis tri- geſimo tertio. Inde venit in Bethel. Ex hoc loco egreſſus venit ad terram, quæ ducit Ephratam ſiue Bethleem;& ibi Rachel in enixu Beniatnin, egit animam. Egreſſus inde Iacob fixit tabernaculum trans turrem gre-
gis.
Mea ſententia( indicabo enim breuiter Lectori meum quoque ſupet 5
nuel, Geneſis trigeſimo ſecundo. Inde venit Sochot, poſtea tranſiuit in

d.T. K omn. laler ais ülbd. dldod Hirukaw lecdd rne nimd Hu kd e bedcri demien a(is Wrired 5, 11 ⸗Mlar agutd d Tfen twor iſe mn e um
8— ·— — =— ——— — 5 5
1 fet *90 1 1n Ge 1
l 4
r 8
mus ſuprà de adoratione Ioſephi Aſuis adhibenda, facillimum habet exi-
GENESIS CA P. XXXVII. 475
gis. Ex quo loco diſcedens, denique venit ad Iſaac patrem ſuum in Mam- bre cuitatem Arbe, quæ eſt Hebron. Hæc autem omnia diſertis verbis
ita, vt à me commemorata ſunt, in trigeſimo quinto capite huius libri pro- dita ſunt. Intelligit, opinor, Lector ex hac breui deſcriptione itineris la- cob ex Meſopotamia in vrbem Hebron, Rachelem eſſe mortuam priuſ- quam lacob veniſſet in vrbem Hebron: vbi iam habitabat, cùm ea, quæ hic narrantur de ſomniis Ioſeph contigerunt.
Verba porro illa Iacob, quæ videntur huic ſententiæ aduerſari: Num ego,& mater tua adorabimus te? quibus apertè indicari videtur tunc in vi- uis fuiſſe Rachelem: equidem commodẽè ſic exponi& intelligi poſſe reor vt eſt traditum à Lyrano,& Thoſtato. Illa enim verba dixit Iacob, ſimu- lans irriſum,& contemptum illius ſomnij Ioſeph;& oſtendere volens eſſe vanum,& futile, atque inconſiſtens: quo ſcilicet aliorum filiorum aduer- ſus Ioſeph excitatum in animis odium& indignationem ſedaret, ac mi- nueret. Hæc igitur eſt illorum verborum ſententia: Somnium iſtud eſtva- niſſimum,& pro nihilo ducendum;vt quod rem impoſſibilem& incredi- bilem demonſtret. Nam quòd ego qui ſum pater tuus, ſim adoraturus te, quis non videt eſſe incredibile? Quòd autem mater tua, quæ iam eſt mor- tua, ſit adoratura te, prorſus eſt impoſſibile.
Altera ſententiæ meæ pars, hæc eſt; Quæſtio ſecunda, quam propoſui-
tum, quantum ad fratres eius; nec difficilem, etiam quãtum ad patrem. De ſubmiſſione fratrum Ioſeph, coram eo,& adoratione ſcribit infrà Molcs, cap. 4 2. his verbis: C um adoraſſent eum fratres ſui,&c. Et adiungit Mqſes, tunc loſeph recordatum fuiſſe ſomniorum ſuorum:id autem eſt, tuncco- gnouiſſe eum, quod ante ignorauerat, illis ſomniis ſignificatam eſſe dgni- tatis& poteſtatis ſuæ ſuper fratres ſuos excellentiam. Et in cap. 43. Moſes narrat, iterum eos pronos in terrã,& incuruatos adorauiſſe Ioſeph. Quo- modo autem pater adorauerit eum, facilè poteſt expediriʒſi dicamis tunc adoraſſe per filios, cùm munera miſit ei vt principi& domino,& iuſſit fi- lios nomine ſuo eum reuerenter& honorificè ſalutare. Interrogati enim Aloſepho fratres eius de patre ipſorum, an adhuc viueret, ita reſſõderunt; Soſpes eſt ſeruus tuus paier noſter,& adhuc vinit;& incuruati aorauerunt eum. Tota igitur quæſtio verſatur in matre, quæ non adorauit cum: non ſa- nè Rachel quæ ante venditionem eius iam fuerat mortua: nec Lia, quæ ſe- cundùm Hebræos in Maiori Chronologia, obiit eo ipſo anro, quo Ioſeph eſt venditus. Alias verò vxores Iacob, Balam,& Zelpham, nuſquam le- gimus adoraſſe Ioſeph. Quod autem. quidam dicunt, illad de adoratione Ioſeph, refecri debere tantùm ad vndecim ſtellas, id eſ, fratres eius, non autem ad ſolem& Lunam, id eſt, ad parẽtes eius; eo 6t improbabile, quòd iſta ratione, ſuperuacus, ac fruſtra, ³in ſomnio oſteaſa eſſer ſimilitudo So- lis,& Lunæ. Cùm enim finis eſſet, ſignificare foruram adorationẽ loſeph, ſi Sol& Luna, id eſt, parẽtes eius non adorauerunt eum, nihil ipſi pertine- bant ad ſomnium: quod videtur dictu abſurdũ de ſomnio diuinitus miſſo,
&ad ſignificandã pręcellentẽ Ioſeph futurã dignitatẽ pręcipus inſtitutio.
000 2

VERS. I1.
8. Greg. de ſex cauſis ſomnio⸗
476
uid igitur dicemus: Mihi ſanè ſententiam,& interpretationem, ſi ſe, Ioſeph euectum iti ad tantum
ab omnibus, etiam principibu eùm in Egyptoadiiſſent eum,
eum in Egypto, ignora bundus adoraſſet eum. tum vixiſſet, vel de aliis vxoribus lacob, q
tris eſſe appellatas.
perij loſeph ſublimitas futura, dus,& adorandus foret non ſol˙m ab hominibus ditionis, cuius erant fratres,& parentes eius; ſed ab aliis etiam longè ho- noratioris& præſtantioris conditionis. Verùm pergamus ad alia.
S. Gregorius lib. 8. Moralium, tractans illa ver
COMMENT. 1N
Pater verò rem tacitus conſiderabat.
TsI Iacob, vt placaret filios vehementer in 1 tos, viſus eſt illudere arque aſpernari ſomnium illud Ioſeph, vt quod rem quampiam incredibilem atque impoſſibilem ſi- gnificaret: ipſe tamen poſtea tacitus ſomnium illud animo repuabat& penſitabat. Pro eo quod Latinus interpres vertit conſiderabat, Græd& Hebraicè eſt verbum ſignificans Latinè obſeruabat, videlicet, aut expectans ſomnij exitum, aut animo diſquirens& examinans, an pro vero& diuino, an potius pro futili& vano, vt pleraque ſunt ſomnias ha- bendun eſſet. Et verò, duplex illud ſomnium, idem ſignificans, fldem fa⸗ cere vicebatur veritatis& certitudinis: Illuſtris quoque in poſterioti ſomnio, olis& Lunæ,& Stellarum repræſentatio, eximium quidpiam ac ſplendidun præ monſtrare, non temerè exiſtimari poterat. Conſiderabat Prætereà Iacob virtutes Ioſeph,& prudentiam ſupra ætatem quæ opinio- nem afferebant, illum à Deo electum, deſtinatùmque ad egregia& inſi- gnia munera& facinora:idque Deum multo antè præſignificate voluiſſe, ne poſtea, cͤmeueniret quod fuerat præmonſtratum ‚aut fortuito conti- giſſe putareturʒ aat humano conſilio,& induſtriæ aſſignaretur. Repetebat memoria lacob ſomnia quondam ſibi diuinitus oblata, quæ fuerant eo- rum, quæ ventura ipſi erant, certiſſima indicia; num igitur talia eſſent ſomnia Ioſeph, volutabat animo. Enimuerò, ſomnia ſicut variis ex rebus, cauſisque naſcuntur,& nomini accidunt: ita variè ſunt æſtimanda: pluri- ma enim meritòè contemnenda ſunt; quædam prudenter obſeruanda: nonnulla, etiam religiosè colenda,& honoranda.
ba Iob cap. 7. Tarrebis me 53
viderur, planiſſimam fore illius ſomnij dicatur, eo ſomnio id ſignificatum eſ- dignitatis& poteſtatis faſtigium, vt comparatione conditionis& ſtatus, in quo erant fratres& parentes eius, ab illis meritò adorabilis& adorandus foret. In tantum enim Rex Ægy- pti, honore ac potentia extulit loſeph, vt ipſum honorari& adorari iuſſerit s Egyptiorum. Itaque ſicut fratres eius, neſcientes eſſe loſeph, maxima ſubmiſſio- ne& reuerentia adorauerunt eum, ita quoque pater eius, ſi conueniſſet ns eſſe filium ſuum Ioſeph, proculdubiò venera- Idemque dicendum eſt de matre eius Rachele, ſi uas nonnulli putant nomine ma- Portendebatur igitur eo ſomnio tanta honoris,& im- vt habito eius reſpectu& ratione, veneran- qui eſſent eiuſdem con-
oſeph incita-2
per

d lla inn
1 hiem 1 abe 1 bomn
4 eprre—
—
——
8
enenan. 3 cemenr
neden gerhhin gent de mluln bie Wo mü acri im l⸗ asrt d ertmen
*
ert S= iun dhmt eu Cait
GENESIS CApP. XXXVII. 477
er ſomnia,& per viſiones horrore concuties, ſex cauſas, vnde ſomnia naſcan- tur, enarrat, ad hunc modũ ſcribens: exquirẽdum eſt, quot modis tangant animum imagines ſomniorum. Aliquando ſomnia, ventris plenitudine, aliquando inanitate, aliquando illuſione, aliquando cogitatione ſimul& illuſione, aliquando reuelatione, aliquando cogitatione ſimul& reuela- tione generantur. Sed duo, quæ prima diximus, omnes experimento co- gnoſcimus; ſubiuncta autem quatuor, in ſacræ Scripturæ paginis inueni- mus. Etenim niſi ſomnia plerumque à Dæmone per illuſionem fierent. nequaquam Sapiens dixiſſer Eccleſiaſtici 34. Multos errare fecerunt ſom- nia,& illuſiones vanæ. Nec ſcriptum eſſet Leuitici 19. Non augurabimini, nec obſeruabitis ſomnia. Quibus verbis, cuius ſint deteſtationis, oſtendi- tur, quæ auguriis coniunguntur. Rurſum niſi aliquando ex cogitatione ſimul& illuſione procederent, Salomon non dixiſſet Eccleſiaſtes 5. Multas curas ſequuntur ſomnia. Et niſi quandoque ſomnia ex myſterio reuelationis orirẽtur, Ioſeph præferendum ſe fratribus per ſomnium non vidiſſet: nec Mariæ ſponſum, vt ablato puero in Ægyptum fugerer, per ſomnium Angelus admonuiſſet. Rurſum niſi aliquando ſomnia cogita- tione ſimul& reuelatione procederent, nequaquam Daniel viſionem Nabuchodonoſor ediſſerens, à radice cogitationis inchoaſſet, dicens; Ti rex cogitare cœpiſti in ſtrato tuo, quid eſſet futurum poſt hac,&c. Ergo cùçm ſomnia tot rerum qualitatibus alternent, tanto eis credi difficiliùs debet, quanto& ex quo impulſu veniant, difficiliùs elucet. Sæpe namque mali- guus ſpiritus his, quos amore vitæ præſentis vigilantes intercipit, proſpera etiam dormientibus promittit,& quos formidare aduerſa conſiderat, eis hæc duriùs ſomnij imaginibus intentat: quatenus indiſcretam mentem diuerſa qualitate afficiat; eamque aut ſpe ſubleuans, aut deprimens, timo- re confundat. Sæpe quoque ſanctorum corda afficere ſomnijs nititur vt ab intentione cogitationis ſolidæ, ad tempus ſaltem momentúmque de- riuẽtur, quatenus ipſi protinus animum ab illuſionis imaginatione diſcu- tiant. Sed hoſtis inſidians, quo eos vigilantes minuùs ſuperat, eo dormien- tes grauiùs impugnat. Qui tamen talia malignè agere ſuperna diſpenſa- tione benignè permittitur, ne in electorum cordibus, vel ipſe à paſſionis præmio ſomnus vacet. Hactenus ex Gregorio.
54 Cuͤm igitur ſæpe à Deo mittantur ſomnia, diſquirebat Iacob, an eius
generis fuiſſet ſomnium, quod filio ſuo Ioſeph contigerat. Et fit mihi cre- dibile, valdè inclinaſſe eum ad exiſtimandum, ſomnia illa fuiſſe ex Deo. Nec tamen dixerim, eum ſpiritu prophetico tunc intellexiſſe propriam illorum ſomniorum ſignificationem, futuram dico Ioſeph exaltationem. Si enim eam habuiſſet præcognitam, cùm poſtea ex filiis ſuis audiuit Io- ſeph dominari in Ægypto, non tantoperè miratus eſſet, nec adeo cuncta- tus eſſet credere, Sic enim ait ſcriptura Geneſ. 45. Etnunciauerunt ei, di- centes: Ioſéph filius tuus viuit,& ipſe dominatur in omni terra Aegypti. Qua audito Iacob, quaſi de graui ſomno euigilans, tamen non credebat eis. Non item fidem habuiſſet filiis dicentibus, Ioſeph fuiſſe interfectum. Nam cùm miſiſſent ad eum tunicam lIoſeph, ſanguine tinctam; ille agnoſcens eam 00O0 3

8 COMMEN T. IN
47
dixit: Tunica filij mei eſt, fera peſſima comedit eum, bestia deuorauit Iſeph
Iſtorum porrò ſomniorum loſeph intelligentia, nec ipſi loſeph, nec alij
cuipiam hominum aut tunc, aut poſt, à Deo patefacta eſt: ſed ipſo euentu, reruùmque ſucceſſu cum ſomniis omnino congruenti, veritas denique eo-
rum ſomniorum cognita eſt, atq; comprobata. Id autem primus omnium
animaduertit& compertum habuit ipſe Ioſeph, vt narrat infrà Moſes
capite 42.
ui cùm vidiſſent eum procul, cogitauerunt illum occidere, & mutuò loquebantur, Ecce ſomniator venit, occidamus eum,& mittamus in ciſternam veterem dicemuſque, Fera peſſima deuorauit eum:& tunc apparebit quid illi proſint ſomnia ſua.
ERPDERNDENDVvMeſt illud: Ecce ſomuiator venit. Iſtiuſmodi;, enim appellatio ſatis in dicat, quàm illi fuerint aduerſus loſeph amaro& inimico,& infeſto animo: ſomniatoris enim appella- Mtio tum probroſa, tum criminoſa erat. Sed cùm nomen ſomnia- toris denotet frequentiam,& quaſi habitum ſomniandiz loſeph autem non alia retuliſſet ſomnia ſua, niſi duo tantùm; quomodo appellarũt eum ſom. niatorem Reſpondet dupliciter Thomas Anglicus: vel quòd alia quoque ſomnia, præter illa duo, retulerit fratribus:hæc tamen duo ſpecialiter nar- rata eſſe, quòd ea potiſſimùm inuidiam fratrum excitaſſent, atque incen- diſſent. Vel poteſt, inquit, illud etiam dici, proprium eſſe inuidorum ho- minum, res augere ſupra verum: mens quippe inuida, etiam parua& pau- ca exaggerat,& multiplicat. Sic ille.
7
1 ,
18 1 .
Dicemuſque, Tera peſſima deuorauit eum. Veriſimilis hic erat ad patratum /6
ſcelus operiendum obtentus. Terra enim Syria, cuius pars eſt Palæſtina,
abundat feris, maximè verò vrſis,& leonibus, vt indicat Scriptura Re-
gum 17.& 4. Keg. cap. 2. Et Leuit. 26. pro magno bono promittit Deus ijs qui cuſtodirent eius legem, liberationem terræ eorum beſtijs& feris. Dabo, inquit, pacem in finibus Seſtris: dormietis,& non erit qui exterreat: au- feram malas beſtias de terra. Contrà verò pro ingenti malo& calamitate ac ſnpplicio, minatur Deus violatoribus legis ſuæ, miſſurum ſe beſtias in terram eorum. Immittam in vos beſtias agri(ait Dominus) quæ conſumant vos,& pecora veſtra,& ad paucitatem cuncta redigant, diſertag fiant vis de⸗ ſtra. Hanc item ob cauſam tam frequentes ſunt in facris litteris ſimilitu- dines ex Leonibus ductæ;& comminationes de beſtiis in terram& re- gionem Iudæorum immittendis.
Et tunc apparebit quid ei proſint ſomnia ſua. Immo verò, 6 amentes& 57
ftolidi homines, eo ipſo conſilio veſtro, quo vel occidendo, velvendendo Ioſeph, facere irrita eius ſomnia conamini, ad præmonſtratum illis ſom. niis,& prædeſtinatum Ioſepho principatum, atque dominatum maxitne
promouebitis, atque perducetis. Sic profectò eſt, vt dixit Baſilius, inter alia inuidorum

morc 8 en ßxwim
mü arl wam i i
8
1an ke Kl am bemnun l uem ccd ee agic laäugun der uns leunn mme aror a uir. pee nud Me eeld
Teriimi rur Spr, c 2 e
d,int rele
¹ N0 5 8 3 lumt ce
2
1 D ai
’ L . . ſ.
M acol
0 ck* nuni.
GE NESIS CA b. XXxXXVII. 479 auidorum ſupplicia, hoc eſſe admodum notabile, quod quibus conſilio- rum ſuorum machinationibus, quoquo modo gloriam obſcurare,& im- pedire proſperitatem conantur eorum quibus inuident: his ipſis eam ma- ximè illuſtrant atque amplificant: quin etiam nec volentes, nec ſcientes, ſunt illis tanquam adminiſtri& adiutores comparandæ& conſequendæ corum felicitatis. Verùm luculentiſſimè ſuper ea re diſſeruit S§. Gregorius libro ſexto Moralium: pertractans enim verba illa Iob, quæ ſunt in cap. 5. Quil comprehendit ſapientes in aſtutia eorum& conſilia prauorum diſſipat: ad hunc modum ſcribit: Sæpe nonnulli humana ſapientia inflati, dum deſide- riis ſuis diuina iudicia contra ſe conſpiciunt, aſtutis machinationibus relu- ctari eis conantur:& quo vim ſupernæ diſpoſitionis ad votum ſuum in- torqueant, callidis cogitationibus inſiſtunt,& ſubtiliora conſilia exqui- runt. Sed inde voluntatem Dei peragunt, vnde hanc immutare conten- dunt:& Omnipotentis Dei cõſilio, dum reſiſtere nituntur, obſequuntur: quia ſæpe& hoc eius diſpoſitioni aptè militat, quod ei per humanum ſtu- dium friuolè reſultat. Sapientes ergo Dominus in ipſa eorum aſtutia con- prehendit, quando eius conſiliis humana facta, etiam tunc congruè ſer- uiunt, cùm reſiſtunt. Quod meliùs oſtendemus, ſi pauca in medium re- rum geſtarum exempla proferamus. loſeph ſomnia viderat, quòd ſuo ma- nipulo fratrum eius ſe manipuli proſternebant: ſomnium item viderat, quòd ſe Sol,& Luna cum reliquis ſtellis adorabant. Quæ, quia purè fra- tribus retulit, eorum corda protinus futuræ dominationis inuidia furòr- que percuſſit. Cuùmque hunc ad ſe venire conſpicerent, malitià ſæuientes dixerunt: Soce ſomniator venit, venite occidamus eum,& videamus quid illi proſint ſomnia ſua. Cmque ſe domino eius ſubiici metuunt, ſomniato- remn in puteum deponunt, eumque Iſmatlitis tranſeuntibus vendunt. Qui in Egyptum ductus, ſeruituti ſubditus, luxuriæ accuſatione damna-
tus, merito caſtitatis adiutus, prophetiæ iudicio ereptus, omni Æᷣgypto
prælatus eſt: per ſupernam verò ſapientiam prouidus, frumenta congeſ- ſit;& futuro periculo neceſſitatis obuiauit. Cmque lacob de alimento- rum præparatione ſollicitus filios ſuos in Ægyptum miſiſſet, hi frumen- torum diſpenſationi præpoſitum loſeph neſcientes, inueniunt: atque vt mererentur alimenta percipere, eorum diſpenſatorem compulſi ſunt pro- nis in terram ceruicibus adorare. Penſemus ergo geſtæ rei ordinem. Pen-
ſemus quomodo ſapientes in ipſa ſua aſturia Deus comprehendat: Ided
venditus ab illis fuerat Ioſeph, ne adoraretur: ſed ideo eſt adoratus, quia venditus. Aſtu namque aliquid agere auſi ſunt, ve Dei conſilium muta- retur; ſed diuino iudicio quod declinare conati ſunt, renitendo ſeruierunt: & inde coacti ſunt Dei voluntatem peragere, vnde hanc moliti ſunt aſtu- tè mutare. Sic, ſic diuinum conſilium dum deuitatur, impletur. Sic hu- mana Sapientia dum reluctarur, comprehenditur. Timuerunt fratres Io- ſeph, ne fuper eos ille excreſceret: ſed hoc quod diuinitus diſpoſitum fue- rat, cauendo, factum eſt vt eueniret. Hæc Gregorius.
Proſper
8. Gregor.

Locus Sapien tiæ cap.⁊⸗
Excutitur ſen tentia Ambro ſij, qui vide- tur excuſare eccatum fra- arum Ioſeph.
480 CO M M EN T. I N
proſper in libro de Promiſſionibus& Prædictionibus Dei, conſilium 58
illud,& collocutionem inter ſe filiorum Iacob, conſpirantium in necem fratris ſui Ioſeph, illuſtrem fuiſſe ait figuram conſpirationis ludæorum in Chriſti Domini necem. Horum enim ſimile conſilium,& ſermo memo- ratur in libro Sapientiæ, capite ſecundo: Venite, occidamus iuſtum, quoniam znſuauis eſt nobis. Promittit ſe ſcientiam Dei habere,& filium Dei ſe nominat: videamus ſi ſermones illius veri ſunt,& tentemus, an ſuccedant quæ ventura ſunt illi. Et quæ ſequuntur. In illa quoque parabola Euangelica de vinea, Matth. 2 1. agricolæ de filio Domini vineæ, qui ad ipſos miſſus fuerat, di. xerunt: Hic eſt hæres, venite occidamus eum,& noſtra erit hæreditas. Huc etiam ſpectat, quod in figura Saluatoris noſtri dixit de ſe Hieremias cap. vndecimo: Cogitauerunt conſilia, ſuper me dicentes: Mittamus lignum in panem eius,& eradamus eum de terra viuentium,& nomen eius non menu-
1„X retur à mplius.
Cæterùm Sanctus Ambroſius videtur fratres Ioſeph à voluntate fra- 59
tricidij, tantõque,& tam immani ſcelere purgare velle: Scribit enim fuiſ⸗ ſe eos inſignes viros,& populi Dei patriarchas;& ideo extra fidem eſle, tantum eos ſcelus concepiſſe animo,& deſignaſſe voluiſſe. Putat igitur, quæ illi aduerſus Ioſeph& fecerunt& dixerunt, ea non ex proprio ſen- ſi ac voluntate dixiſſe ac feciſſe; ſed typum gerentes futuræ olim plebis Iudæorũ, tanto antè præfigurãtes quod populus ludaicus in Chriſtũ Do- minum noſtrũ impiè dicturus& crudeliter facturus erat. Atenim iſtiuſ- modi fratrum excuſatio,& purgatio parum probabilis viderur. Nã quòd illi, js quæ dixer unt& fecerunt in loſeph, præfigurauerint, nec volemtes nec ſcientes futuram in Chriſtum Dominum Iudæorum ſæuitiã; id nec purgat, nec excuſat, nec eleuat eorum inhumaniratem, atq; impietatem. Nempe, non eo conſilio& animo, vt iſta illi præfigurarent, tam impiè& crudeliter fratrem ſuum loſeph tractarunt; ſed inuidià& odio obcæcani & in rabiem efferati. Et quamuis eo animo,& conſilio iſtud feciſſentxi hilominus tamen fratricidij criminis rei fuiſſent.
Proponam hic Lectori conſideranda Ambroſij verba: Nunquid Kipl fratres tam impij erant( Ambroſius inquit)vt fratrem occiderent: Et vn- de tantorum merita Patriarcharum, vt grex totius plebis, eorum vocabu⸗ lo deſignaretur? Quomodo conueniunt pietatis nomina,& ſceleris inſi- gnia: Sed etiam iuſti, typo populi, non animi ſui vitio laborabant. ldeo omnis inuidia,& parricidij meditatio per figuram, pietas per affectum. Et interpoſitis quibuſdam, denique ſubdit: Compenſatur ergo in Patriar chis inuidia per gratiam: qui& excuſantur à culpa,& reuelationis mune- re conſecrantur. Non enim tam culpabile eſt dixiſſe quæ plebis ſunt; quàm beatum. vidiſſe quæ Chriſti ſunt. Subierunt perſonam peccatorls Fapuliant acciperent gratiam Domim Redemptoris, Certè culpam abo⸗ euit grati zgratiam culpa non minuit,& vt cognoſcamus omne hoc de damus ludaico,& de Domino Ieſu myſterium eſſe: Oenite, inquit, ven- populo Ioſeph Iſmaelitis. Hactenus ex Ambroſio.
Audiens

GENESIS CAP. XXXVII. 481
u Audiens autem hoc Ruben, nitebatur liberare eum de mani- VERS. Z1. bus corum,& dicebat: Nõ interficiamus animam eius, nec 21 effundamus ſan guinem ſed proij cite eum in ci ſternam ve- * 4 terem, quæ eſt in ſolitudine, manuſq; veſtras feruate inno- 81 xias. Hoc autem dicebat, volens eripere cum de manibus 132 eorum,& reddere patri ſuo. 6 8 V C locum ita Philo enarrat: Fratres Ioſeph procul conſpi- 7 hilo. — dẽdum:
omnes, certè plures conſpimuerin oijcere, ne deprehendererur facinus. Sunt porrò in illis locis
aliqt multæ ciſternæ admodum profundæ: itaque minimuùm abfuerunt à fra- n tricidio; quod ſolus fratrum maximus ægrè diſſuaſit, iubens abſtinerent
e l ab inexpiabili ſcelere,& in vnam quampiam ciſternam eum proijcerent:
qe ſalute nimirum adoleſcentis cogitans, vt poſt aliorum diſceſſum, ipſe
n Hemu Patri eum reſtitueret incolumem. Quo impetrato, veniẽtem complexus
11 eſt. Cæteri hoſtiliter comprehenſum ſpoliant; ſpoliatum demittunt per funem in profundam foueam. Sic Philo.
Pro'illo, nitebatur liberare eum,& Hebraicè,& Chaldaicè,& Græcè
1ald Ke Crüd
e te mi 34 eſt(eripuit, ſiue liberauit eum.) Id autem ſic intelligendum eſt: Nõ qu dd no Si mlä ommino liberauerit eum, ſed quòd liberaueri wnece, quam ei vole- 11 omni verauerit eum, ſed quòd liberauerit eum nece, qu
r bant inferre: ſuadens potius proijcere eum in ciſternam, quàm interfice-
unlad ku re. Idq́ue obtinuit: nam cum eſſet primogenitus magnæ apud eos aucto-
— Erq me ritatis& venerationis erat. Ad hane quoque ſententiam, interpretans 8 1 Urd e hunc locum Auguſtinus in libro Locutionum Geneſis, cùm citaſſet ver- Aaxih. cdin Ki odc ba hæc ſecunduùm tranſlationem Septuaginta: Cum audiſſet Ruben, lihera-
Kcod r aäfe nit eum de manibus eoram,& dixit, Non feriamus en in anima. Subdit ipſe,
Non ergo liberauit eum,& inde hoc dixit: ſed hoc dicendo, liberauit eũ- Priuðs ergo dixit Moſes: Liberauit eum:& deinde breui recapitulatione, quomodo eum liberauerit, inſinuat. Cum autem additur, Non feriamus eum in anima:xocabulo animæ, vita corporis animati ſignificatur: per effi- cientem denotando id quod efficitut. Secundum hoc videri poteſt etiam ud diabolo dichum eſſe de Iob: Animam eius ne tetigeris id eſt: Ne occi das eum: Nam ſecundùm illam ſignificationem, qua natura animæ cõme moratur, illud à Domino dicitur: Nolite rimere eos qui occidunt corpus, ani 1ατm u. mam autem non poſſunt occidere. Hactenus verba fuère Auguſtini. Ergo illud, Non interficiamus animam eius. Hebraiſmus eſt frequẽtiſ- ſimus in Scriptura,& vel anima ponitur pro homine, vt ſit ſenſus: Non occidamus eum: vel anima ponitur pro vita, idemq; ſenſus eſt; Ne vitã illi eripiamus:id autem eſt. Ne interficiamus eum. Similem reddunt ſenten- tiam, illa quæ crebrò leguntur in ſacris litteris: Quærere animam alicu- ꝛus: Tangere animam: Inſidiari animæ: Ferre animam in manibus ſuis⸗ id eſt, vitam viuere perpetuo mortis periculo propoſitam& obnoxiam-
e ““
LO Comment.-in Gen- Tom, 4. ppp

Ia. cap. I.
Diſenſionem malorum ho- minum inter ſe, non yarum aliquddo pro- deſſe bonis. Geneſ. Ir. Iuditi«h 9.
Tocus
4828 CO MMENI. IN Lippomanus ait„Sadducæos qui cenſebant mortales eſſe animos homi. num, id argumentari ſolitos ex his verbis, Ne interficiamus animam eius: Sed ineptè profectò atque inſipienter: Conſtat enim, phraſim eſſe, vt di- ximus Hebraicam,& nomine animæ ſignificare, vel hominem, vel vita: Eaque phraſi ſimiliter Prophetæ vſi ſunt, quos tamen Sadducæi, docere animos hominum eſſe immortales, non ibant inficias: Immò verò ob hac cauſam ſcriptis eorum fidem non habebant, ſolos Moſis libros pro ſacris colentes. Et vt de Prophetis vnum aliquod proferam exemplum apud Hieremiam ita legitur cap. 40. Scito quod Baalis rex filiorum Ammon mi. ſit Iſmaelem, filium Nathama percutere animam tuam. Et paulò infrà: VWe interficiat animam tuam,& diſſipentur omnes Iudaæi, qui congregati ſunt ad te. Cane potuiſſent Sadducæi ex hoc ipſo capite libri Gen. cognoſcere im mortalitatem animæ, per Moſem perſpicuè indicatam: facit enim lacob loqui verba illa: Deſcendam ad filium meum lugens in infernum, Quibus verbis lacob oſtendit, ſuperſtitem eſſe loſephi animam poſt mortem.& ſuam quoque fore.
Quodautem ſubiunxit Ruben, Neque fundamus ſanguinem maniſpue 6
veſtras ſeruate innoéias: hoc dixit, ad vehementiùs compeſcendum eos,& deterrendum à fratricidio; quaſi admonens eos diuini iudicij, quo ſtatim poſt diluuium ſententiam morris in eos pronumiauerat Deus, quicũque humanum ſanguinem fudiſſent. Dixit enim Noë& filiis eius, vt ſeriptũ eſt Gene. 9. Sanguinem animarum veſtrarum requiram de manu cundtarum beſtiarum,& de manu hominis, de manu viri,& de manu fratris eius requina animam hominis. Quicumque fuaderit humanum ſanguinem, fundetur ſangus illius: ad imaginem quippe Dei factus eſt homo: Illud: manus veſtras ſeruate innoxias: ſignificat nihil eſſe quod magis inquinet, ac fœdet& exoſum reddat hominem apud Deum, quàm crudelitarem in fratres,& humani ſanguinis, præſertim autem fraterni effuſionem. Propterea apud Iſaiam dixit Iudæ is: Cum clamaueritis ad me, non exaudiam vos; manus enim vefhre
ſanguine plenæ ſunt.
Sed illud hoc loco aduertendum eſt, quantũ profuerit Ioſepho, vnius Ruben diſſenſio à ceteris fratribus: Niſi enim, vnus ille diſſenſiſſet, actu planè fuiſſet de Ioſeph. Apparet igitur, ſæpe malorum inter ſe diſſenſio- nem, vtiliſſimam eſſe bonis: contrà verò, magnam eorum concordiã eſſe bonis pernicioſam. Quid enim mali non deſignaſſent filij Adam, cuͤm turrim illam Babel tanto ſtudio& conatu ‚tantöque opere molirentur, niſi linguas eorum Deus confudiſſet,& inuicem diſtrahi ac ſegregari coëgiſſet? Quid mali tyrannus ille Abimelech non feciſſet, niſi diſfentio exorta eſſet inter ipſum& Sichimitas? Quanto maiorem Eccleſiæ Dei perniciem attuliſſent Hæreticorum ſectæ, niſi tantopere eſſent inter ſe diſſectæ ac diuiſæ? Quapropter B. Paulus rectè hoc intelligens, quo faci- liùs ex manibus Iudæorum, à quibus captus erat, euaderet;in publico lu- dæorum concilio, prudenter curauit diſſenſionẽ inter Sadducæos& Pha riſeos excitare. Sic enim Actorum 23. proditum eſt: Sciens Paulus, qud
ACI. c. 22. Vna pars&ſſet Sadducæorum,& altera Phariſaorum, exclamauit in concilio:
Uii ßia

mAA 4 3 5 wn 8 1 u Senidud r du i ien Dr e wuim
n Nc& ti brtan mnar Aunim
3 Fun X Suuma
u uen en “ an: pr oe 1 cA ka 1 Kltuem 1 mpem. Dd a Aauαν1ꝗ X᷑ W
1 4 Ar 1 12 Nepe * 3 1,1 1 A Verl mMvt 3 R 4 4 49 8 4 5 3 ſa e ““ orlt 1 1 e 13* 1, cktls 1 11 Code- 4“* 4 „. 8 3 * onatid An- nlle 4 A
4
“
GRNESIS CA P. XXXVII. 483 Diri fratres, ego Phariſæus ſum, filins hariſci, de ſpe& reſurreltione mortuo- rum ego iudicor. Et cum had dixiſſet, facta eſt diſſenſio inter Phariſæos,& Sadducæas,&; ſoluta eſt multitudo.
Orationem porrò ſuaſoriam Ruben ad fratres ſuos de non interſic iẽ do Ioſeph, paucis verbis comprehenlam& narratam à Moſei latius expo- ſuit loſeph primo libro Antiquitarum, crebris, aptiſque,& grauibus or- nans ſententiis. In quo nimirum imitari voluit facundiffimos Latij& Græcię Hiſtoricos;qui diſertas orationes, mulrifariam inſerendo hiſto- riæ, magnam eloquentiæ audem meruerunt. Et quia non erit inlucun- dum Lectori, egregiam loſephi orationern, vt ab eo ſcripta eſt, cognoſce- re; memorabo eam in hoc loco: Sic autem ille ſcribit. Kuben inter fra-
idque quantam ipſis inuidiam& infamiam pariturum eſſet. Nefas habe- ignoti: crimen autem necis fraternæ prorſus immane ac deteſtandũ eſſe. Necem loſeph, non ei ſolum nocere: ſed eo ſublato, in patrem quoque eam iniuriam& calamitatem redundare; matrèmque in perpetuum lu- ctum,& diram orbitatem coniectum iri. Parentes eius reſpicerent, repu- taréntque quantam eis calamitatem allatura eſſet mors filij, tum optimæ indolis, tum natu minimi. Quinetiam Deum reuererentur, ſpectatorem ac vindicem tam nefarij eorum contra fratrem conſilij. Deum, ſi ab im- pio confilio defiſtant, accepturum eorum pœnitentiam, atque reſipi-
ſcentiam: ſin autem tam atrox conſilium pergant explere, fieri non poſſe quin ab eis grauiſſimas parricidij pœnas exigat. Nihil Dei prouidentiam larere poſſe, ſiue in ſolitudine quid admitratur, ſiue in cinitate: Vbicum- que enim ſunt homines, indubiòè credendum ibi adeſſe Deum. Sed& „
propriam conſcienriam, poſt tantum ſcelus admiſſum, grauem illis fore aduerſariam: hanc nunquam recedere: nunquam tacere; ſiue bona ſit, ſiue talis, qualis futura eſſet ipſorum, ſi fratrem interficerent. Adde- bat, fas non eſſe germanum fratrem occidere ‚etiamfi vehementer ab eo peccatum in illos eſſet; ſatius eſſe dare veniam amicis ſicubi offen- diſſent. Ioſephum verò nihil in eos peccaſſe; quin tenera eins ætas mi- ſerationem porius merebatur, cuius& ipſos tutores ac protectores eſſe oportebat. Cauſa porrò cædis, ſcelus eorum vehementiuùs grauabat: quòd ob inuidiam futuræ felicitatis ei vitam adimerent: cùm ea felicita- te, propter fraternam cognationem frui etiam ipſis liceret. Debere ita eos exiſtimare, ipſorum eſſe, quidquid proſperi Ioſepho largiretur Deus. Proinde cogitandum,& grauiorem fore indignationem Dei, ſi eum, quem ipſe omni dignum fortuna iudicaſſet, interimendo, materiam di- uinæ beneficentiæ fbtraherent. Hæc Ruben,& his plura commemo- rans, conabatur abſtrahere eos à parricidio. Verùm le nibil proficere animaduertens, videnſque eos ad cædem omnino incenſos, ſuaſit vt mo- dum ſaltem necis mitiorem eligerẽt: Sic enim& ipſos voti ſui compotes fore, ſimulque tam atrocis criminis probrum,& infamiam euitari pofle.
dbP 2
Oratieo Rubs ad fratres pro 4. lberatione lo tres ſuos natu maximus, videns eos conſpiraſſe in necem Ioſeph, cona- ſeph, ves eom. batur eorum impetum retardare; docens, quantum facinus molirentur, poßita c
3 dita fuit à Ie
84 1...... 2 ſepho l15.1. ri,tam Dei, quàm hominum iudicio, cædem hominis etiam extranei,& 4„ ia.

484 CO MMEN T. IN Satius igitur eſſe temperare à manibus,& proiectum in proximum pu⸗ teum ilſic extingui ſinerent: vt ſaltem manus ab effuſione fraterni ſangui nis mundas ſeruarent. Hæc Ruben;cuius conſilium& ſententia placuit cæteris, ductúmque Ioſeph, Ruben fune religatum demiſit ſenſim in pu teum; erat enim ſatis ſiccus:& poſtea iuit aliò quæſitum paſcua. Hactenus ex Ioſepho.
VBRS.23.— Confeſtim igitur vt peruenit ad fratres ſuos, nudauerũt eum
tunica talari,& polymita: miſerún tque eum in ciſternam
veterem, quæ non habebat aquam.
Ab exordio=S vfque mundif ſua cuique( EE Sandlorùi fuit crnr.
de quidem grauem,& aſperam habuit innocentiſimus Ioſeph, inter omnes filios Iacob diris calamitatum percuſſus ictibus, ma- gniſque tentationibus conflictatus)ʒaliis interim, qui ſceleratiſſimi erant, tranquillè, proſperêq; degentibus. Verùm ita ſolet Deus ſeruos ſuos tra-
ctare: nam quo magis eos vult exaltare, hoc profundius deprimit, ac deij-
Lit:& quibus præſtantiora bona largiri conſtituit, eos pluribus grauiori-
buúſque malis& ærumnis vexari& afflictari ſinit.
LTranut. Super illis verbis: Vudauerunt eum tunica talari er polymita: Hæc ſcti,
4, 8 S,Jan bir Lyranus: in Hebræo fic legitur: Et exſpoliauerumt eum tunica ſua, G** an vnica tan. nica ſerica. Ex quo videtur Ioſeph habuiſſe duplicem tunicam, vnam rum detraxe- ſimplicem,& alteram ſericam;& vtrãque illi abſtulerunt. Hebræi verò riut. per ſimplicẽ tunicam intelligunt camiſiam. Sic Lyranus. Verum necct Hebraicè, quod ait de tunica ſerica, ſed ab Hebræis traditum eſt: necpo-
teſt colligi ex hoc loco habuiſſe Ioſeph duas tunicas, eandem quippe vo-
cem Hebræam, quàm paulò ſuprà verterat Hieronymus polymitam lic interpretatus eſt duplici nomine, vocans talarẽ,& polymitam: denotans
Pr iori vocabulo eius quantitatem, quòd erat prolixa v ſq; ad talos: poſte-
riori autẽ nomine, indicans eius qualitatem, quòd erat multicolor, ſiue vt
interpretati ſunt lxx. quòd eſſet varia. Vnam igitur veſtẽ duntaxat ademe
runt loſepho: nec tamen inficior, pluribus eum veſtibus fuiſſe indutum:
nam neque putauerim eum fuiſſe planè nudum in ciſternam demiſſum:
& cùm veſtem eius polymitam hœdi ſanguine tinctam miſerunt ad pa-
trem,& eum vendiderunt Madianitis, non omnino nudum vendide-
runt eum.
. S13 Iie, Miſerunt eum in ciſternam veterem quæ non habebat aqud. Erant in illa qus demiſſas regione mulrtifariam complures ciſternæ;& inter has quædam iam ob It Ioſephus. Vetuſtatem rimoſæ& deſtructæ,& quæ non poſſent ampliùs continere Rab. Saloms. aquam: de quibus ſcilicet Hieremias cap. 2. Dereliquerunt Dominum fontẽ
aqua viuæ,& foderunt ſibi ciſternas: ciſternas diſzipatas quæ continere non va, lent aquas. Rabbi dalomon tradit, ciſternam, in quam miſſus eſt oſefu. uiſſe

br 1 38. wobol-
1 mr 1 n
—
4
8 Wäa term lurm. V uwe
“
uch e mn u
4
KMM 1 21 een * 1
2 r
3 . 2
3 — h 114 4. 4 4 S 1 1a ½ e 1 TAal 1—“ . 4 5„ 4 1— 4 U 1 V 1 8 5 4 d0 rum .,—“ .„. “ Neme 2 4 r. ¹ * 8 Bea p 5 ruſnd. 77 37 4 ¹ ArrA 8 1 B 4 N „ a un ““ 7 * 1 e 8 ACll ¹ 11 elh 3 4 7A. A- urrut 24„.
4.
4. ℳ 11 Danun h n MM 1
j 7
1 1
CGE NESIS CA P. XXXVII. 485 fuiſſe plenam ſerpentum,& ſcorpionum: quod non eſt incredibile dictu, in tali ſolitudine,& in tali ciſterna. Eius, quod in Ioſeph à fratribus eius factum eſt, fimile quid multis pöͤſt ſeculis in Hieremiam propheram fa- ctum eſt à Iudæis: Tulerunt, inquit Scriptura,& proiecerunt eum in locum, & ſubmiſerunt eum funibus in lacumùn quo non erat aquaiſed lutuns deſcen-
jeremias in cœnum.
65 ienis porrò egerit Ioſeph, quidve dixerit fratribus ſuis. cuͤm videbat ab illis ſe truculenter ac furibundè ſpoliari veſtibus,& iri proiectum in ciſternam, tacet in hoc loco Moſes: Verùm ex his quæ infrà cap. 42. lo- quentes inducit fratres eius facile eſt intelligere, Ioſephum tunc multis precibus, multiſque lactymis obſecraſſe eos, ne ſe fratrem ſuum perditũ, trent;& tam miſero,& cruciabili exitu, immerentem ſe atque innocentẽ deperire vellent. Nam cùm tunc Ioſoph, fratres ſuos, quibus erat ignotus, vehementer opprobraſſet, atque accuſaſſet, quòd obtentu rei framenta- rie veniſſent, hoſtili animo exploratum terram EÆxgyptum, tuncilli recor- dati malorum quæ fecerant in lIoſeph,& quòd miſerandis eaus precibus atque lacrymis nihil fuiſſent commoti,& ad commiſerationem eius in- Hexi, dicebant inter ſe; Merito hec patimur, quia pecauimus in fra- trem noſtrum, videntes anguſtiam animæ ilius dum deyrecaretur nos,& non audiuimus, idcirco venit ſuper nos iſta tribulatio. Equibus vnus X uben ait: Num quid non dixi vobis: Nolite peccare in puerun,& non audisitis me?
6 8 †7 8 8 ᷣ5„ 2. 4 42 En ſanguts Glus exquutan. 4 ◻ ₰
Et ſedentes vt comederent panem, viderunt Iſmaëlitas viato- res venire de Galaad,& camelos eorum portantes aroma- ta,& reſinam,& ſtactem in£gyptum. b
66 ☛ IKVvH, potuiſſe iſtos fratres Ioſeph tam immani patrato ſce- blere, imperturbato animo,& tranquilla mente conſiſtere, ne- dum iucundsè atque hilariter epulari. Verùm ſic eſt, ſic pro- eectò eſt, vbi quis veterator fuerit in peccatis, aut vbi adeo
— ₰. —
omnem humanitatis exuerit, ferinumque induerit animũ, vt ſan-
d— ſenlum
guinem humanum, non alienorum modò, ſed etiam ſuorum profundere,
pro ludo, iocòque habeat; is quo grauiùs peccat, boc vehementiuùs gau- det, exultat, triumphat. Latantur(inquit Salomon) cum maleè fecerint,& eæxultant in rebus peſſimis. Et alio- laco, Stultus per riſum, ſcelus operatur. Et alio item loco, Non dormiunt, niſi cum malgecerint:& non rapitur ſomnus ab eis, niſi cum ſupplantauerint: comequnꝰ Panem impietatis,& vinum ivi- quitatis bihunt. Magna eſt crudelitas, innoxiũ hominem oc cider e: maior, etiam fratrem innocentem: maxima, ex miſerabili fratris cruciatu& inte- ritu delectationem& voluptatem capere. Deiectus in ciſternam ſiccam Ioſeph, in horas, mortem per inediam& ſitim ectabat:& ſubinde fle- bilibus verbis fratrũ miſericordiam& opem implorabat, ſed illorũ aures
Hierem 35.
VERS. 25.
Iufra 16. Prouerb. 4.
per inuidiam obſtructæ, eius voces non exaudiebant: quinetiam inſtructo
PP P 3

486 COMMEN T. I N
cõuiuio, inter epulas& pocula læti ac ſecuri, fratris exitium nõ curabãt.
Diderunt Iſmaelitas viatores venire de Galaad. Non habitabant IImae- litæ terram Galaad, eam namque tenuerunt Amorrhæi, priuſquam He- bræi venirent in Terram promiſſionis: quam abſtulit ei genti Moſes, de- bellatis duobus eius gentis regibus, Og,& Seon,& aſſignauit tribui Ru- ben,& Gad,& dimidiæ tribui Manaſſe, ſicut in c. 3. Deut. ſcriptum eſt,& Nu. 32. Habitatio autem Iſmaelitarum, fuit ab Euila, vſque Sur, quæ re- ſpicit Ægyptum, vt ſcriptum eſt ſuprà ca. 25. hæc regio extenditur Oriè- tem verſus,& eſt magis meridiana, quàm terra promiſſionis. Etenim de- ſertum Sur coniunctum eſt Mari rubro, ex ea parte, qua Hebreæi tranſie- rum Mare Rubrum, cùm egrederentur ex Ægypto, ſicut legitur Exodi 15. Incipit verò terra Iſmaelitarum ab iſto deſerto Sur,& porrigitut ad Orientem vſque Euila: ita vt deſertum Sur fuerit pars Occidentalis, pars verò Otientalis fuerit Euila. Ex quo apparet, terram Iſinaelitarum fuiſſe magis Orentalem, quàm Terram promiſſionis. Extenditur autem iſta te- gio per longitudinem ſolitudinum Arabiæ;& tota iſta regio pertinet ad Arabiam: quo fit, vt Saracenos, qui ab Iſmaelitis originem& genus duxe- runt, appellemus Arabes,& linguam eorum Arabicam. Ergo illi viaotes Iſmaelitæ veniebant de Galaad portantes aromata, quorum ibi ingès erat copia,& præcipuabonitas. Iter autem iſtorum ex Galaad in Aegyptum, erat per Dothaim, vbi morabantur filij Iacob. Siquidem Dothaim eſt dli⸗ quo modo cõtra meridiem terræ promiſſionis. Galaad verò, eſt ad orien- tem; Aegyptus verò ad meridiem:& iccirco iter Iſmaelitarumex Galaad in Aegyptum, rectum& conueniens erat per Dothaim.
Portanter aromata,& reſinam,& ſtacten in Hegyptum. Pro iſtis tribus, 69½ quidam verterunt Opobalfanum, ceram,& lacrymam myfrhæ. Quidam Hebræi, vt refert in hoc loco Thoſtatus, dixerũt verba Hebræa ſignifica- re ceram,& teriacham,& glandes, ſiuecaſtancas: quam interpretationem rectè Thoſtatus cqufurat. Portantes aromata; Putat Oleaſter Hebræovo- cabulo ſignificari pretioſa quæque. Nã Hebræi dicunt eſſe à radice Na- chat quod ſignificat pretiofum vel deſiderabile. Legitur enim in 4. libro, Reg c. 20. Ezechiam oſtéẽdiſſe legatis regis Babylonis, omnè ſuã domi, Nechoto, id eſt, rerum pretioſarum& deſiderabilium;& ſubdit, argétum, & aurum,& aromata:vbi fruſtrà adderet, aromata, ſi Nechat aromata fi⸗ gnificaret. Quanquam ſignificata iſtiuſmodi nominũ, Hebræis,& noſtris ignota ſunt, vt in Regulis admonuimus: ideo tam variæ in hoc loco ſunt interpretationes, quare ad radices recurrendum puto. Sic Oleaſter. Sed illud Nechoto 8. Hier. in eo loco li. 4. Reg. vertit doꝛii aromatum. Xx. Verò ipſummet namen Hebræum retinuerunt. Deinde verò Hieronymus non verrit aromata, ſed pigmenta, vel vnguenta. Et fieri poteſt, vt quòd olim, ſicut etiam nunc, inter res maximè pretioſas,& deſiderabiles haberentut aromata, idcirco nomen eorum interdum ſumeretur in vniuerſum, pro te
deſiderabili& pretioſa. Eeßus. Keſcnam, Hebræa vox Seri deſcendit à Sarar, quod eſt ſtringere& ligare: 69 & ideirco ſignificat reſinam, vt vertit noſter interpres, quòd fit quaſi li gamen
Thoſtatus⸗

1 7 debwo
e 1. derm 1 ünrat
·
8 3
erü t a de
6 1
8 8*† e keradul 8. dct cradan
ranu r1
1 . 0 1 K P 4„ “
4 1 5 zun Fert 42 N
: or IT Heinde elo
G ENESIS CA p. XXXVII. gamen quoddam ad colligandas„& conglutinandas fracturas membro- rum,& vulnera. Eſt autem reſina humor tenaxex arboribus defluens, at- que in eiſdẽ hærens, ſtomacho cõducẽs,& ſanguinis reiectioni. In primis autẽ laudabatur quæ à terebintho arbores terebinthina eſt ap pellata. Fre- quẽs erat in Arabia, Iudæa, Syria,& Cypro. Sed reſina terræ Galaad per-
-
celebris erat, quòd ibi copioſiſſima naſceretur& optima. Eius reſinæ me- minit Hiere. c. 8. cùm ait: Nuquid reſina non eſt in Galaad, aut medicus non eſt ibi? Quare igitur non eſt obducla cicatrix jiliæ populi mei. Idem cap 46. Aſcende in Galaad,& tolle reſinam virgo filia Aegypti, frustra multiplicas medicamina, ſanitas non erit tibi. Ex his verbis liquet, Ægyptios reſinam potiſſimùm terræ Galaad emere ſolitos, vt non miretur Lector quod hic dicitur, Iſmaẽlitas portaſſe reſinam ex Galaad in Ægyptum.
..— 1„f.. 70 Sequitur:&. ſtacten, Hebræa vox Lot, inquit Oleaſter, à Lut ortum
haber, quod ſignificat inuoluere& operire,& v idetur ſignificare aliquid inuolutum& opertum: quamobrem nonn ulli caſtaneam, vel glandem in- terpretati ſunt, vt Chaldæus: Alij ſtacten eſſe dicunt, quæ eſt myrrhę gut- ta. Nomen Arabicum balot caſtaneam, aut glandem ſignificat: Nos eriam glandes(bollettas) vocamus. Sic leaſter. Sed bene refellit iſtam intér- pretationem Thoſtatus in cap. 30. Exodi, vbi deſcribitur ſigniſſcatũ iſtius vocis Hebrææ, quod non poteſt in glandem, vel caſtaneam conuenire; dicitur enim, quò d in puluerem minutiſſimum contundebatur,& fiebat inde thymiama ſuauiſſimi odoris. Eſt autem ſtacte, teſte Dioſcoride, pin- guitudo recentis myrrhæ cum exigua aqua tuſæ& organo expreſſæ; à
diſtillando ſic dicta, quod Græci*iren dicunt, quòdè ſtillatitia duntaxat myrrha fiat, quam Theòphraſtus opponit factitiæ.
SEXTA DISpVTATIO.
De vendit ione Joſeph,ac primꝰ de genie, cui venditus eſt à fratriõus ſuws.
SJuperillis Verbis,
Et præteuntibus Madianitis negotiatoribus, extrahentes eum de ciſterna, vendiderunt eum Iſmaslitis, viginti argenteis: Qui duxerunt eum in Ægyptum.
AkIE admodum loquitur Scriptura de ijs hominibus,
So quibus narrat venditum eſſe loſeph. Non eſt dubium, quin
E venditus fuerit prętereuntibus tunc viatoribus,& negocia-
ᷣSS torihus, ex Galaad portantibus merces in£Ægyptum: ſed
D iſtos fuiſſe Iſmaëlitas dixit Moſes ſuprà verſu 2 5. in his ver-
bis quæ memorauimus in titulo huius diſputationis. Fuiſſe item Ioſeph
venditum Iſmaclitis, dicitur hic verſu 27.& 28. in capite 39. verſu primo dici
487
Stadke quid. Gleaſter.
Disſcorid.
VERS. 28.

4— ——————————.. -—õõõ—õꝛ——P———. 3——————.—— — 8 —. 4——————— ————————— 2———— 8 2——
—yõõ
483 cOMM EN T. I N dicitur emiſſe Ioſephum Phutiphar Eunuchus de manu Iſmaclitartil. At in extremo hoc capite, verſu 36. ſcriptũ eſt. Madianitas vendidiſſe loſeph Phutiphari Eunuchozergo emerant ipſi eum A fratribus eius, non autem Iſimaëlitæ. Videt, opinor, lector, Scripturam variè loqui de hominibus, quibus venditus eſt Ioſeph,& qui vendiderunt eum in EÆgypto, eos nũc vocans Iſmaëlitas, nunc Madianitas. Conſtat autem diuerſam eſſe gétem Iſmaëlitarum, atque Madianitarumzve quaruim diuenſæ fuerint regiones, diuerſaque generis origo. Nain erſi vtraque Sens primam originem ac- ceperit ex Abraham: ſed Iſmatlite, per Iſmacſem filium eius ex Agar, qus genuit Octogenarius, G eneſis 16. Madianitæ verò per Madian, fllũ eiuſ- dem Abrahaæ, quem genuit ex Cetura, anno ætatis ſuæ centeſimo trige- ſimo ſeptimo, Geneſ. 25. Videamus igitur quemadmodum ab aliig Au- ckoribus fuerit hæc quæſtio explicata. 8. Auguſt. Sanckus Auguſtinus in quæſtione 1 24 in Gene ſim, breuiter extricat /2
difficultatem hanc, ita ſcribens: Quæritur cur Scriptura Iſmmaclitas vocãs
eos, qubus Ioſeph venditus eſt à fratribus, mox eos appellet Madianitas, cuͤm lſimël ſit de Agar, filius Abrahæ; Madian verò de Ceturas An quia Gen. 25. Scriptura dixerat Gene. 25. Abraham dediſſe munera filiis concubina- rum ſuarum, Agar ſcilicet,& Ceturæ,& ſeparaſſ& eos ab Iſaac fllio ſuo, dimittens eos in terram Orientis;propterea vnam geitem ex vtriſque fa ctam eſſe inteligere oportet? Sic Auguſtinus. Vult igitur Auguſtinus,
quia vna gens erat Iſimaslitarum,& Madianitarum, promiſcuè in Scii-
ptura nunc hoc, nenc illo nomine appellari; quare non eſſe mirum, ſiem
ptores Ioſeph,& veaditores eiuldem in Aegypto, nunc Iſmavlitæ, nunc
Aodor EIto Madianitæ vocentur. vi Scholaſti- Auctor Hiſtoriæ Schdaſticæ ſuper libro Geneſis ita ſoluit eandem
cz. quæſtionẽ ca. 87. Eoſdem Scriptura vocat Madianitas,& Ifmaslitas. Ma-
dian tamen filius Abrahwæ fuit de Cetura, Iſmaël verò de Agars&e hos le⸗
gitur Abrahain ſeparaſſe ab inuicem. Fortè ſeparati priðùs poſtea tedietit
in vnum,& facti ſunt vnus populus xetinentes vtriuſque parentis nomè-
Velcertè vera eſt Hebræorum opinie qui dicunt, Agar& Ceturam vnà atque eandem fuiſſe mulierem,& ita iortè nunquam ſeparati fueruntab inuicem. Sic ille. Verùm dupliciter falltur. Tum quòd ait Madianitas& Iiinaclitas fuiſſe per Abraham ab inuicem ſeparatos. Cuùm non iſtud Scriptura dicat, ſed potiuùs ſeparaſſe vtrofque Abraham ab ipſo lſaac,& dimiſiſſe eos ad plagam orientalem. Fallitur item, quod probat opinione Hebræorum, dicentium eandem fuiſſe mulierem Agat& Ceturam: qua nos eſſe falſam demonſtrauimus in Tertio Tomo ſuper caput 25. nu. 9. Thomas An- Thomas Anglicus hoc loco ait: Quia Hmaèl& Madian, eiuſdé parris lij Lbcus. fuerunt idcirco nomen Iſinaẽlitarum interdum tribui Madianitis& con tra. Vel fortaſſe, inquit, iſti erant Iſmaelitæ en genere, Madianitæ verò ha
Sadet uhe bitarione, quia ſcilicet manebant in terra Madianitarum. Qaietanus eandem quæſtionẽ ad hunc modũ enodat. Pro eosinqult⸗ quod Latinus Interpres habet: Diderunt viatores Iſmaelitas, in Hebrco eſt, Et viderunti& esce comitatus! ſnaelitarum. Vbi notandũ eſt, no ſolos Lrnaelits

— „ 4
44 7*— 1. 8 rui
3
GENESIS CAp. XXXVII. 489
Iimaelitas narrari, ſed comitatus Iſmaelitarum, erant enim diuerſarũ na- tionum mercatotes ſimul incedentes; ſed vniuerſa ſocietas denominaba- tur ab Iſmaelitis: frequenter enim ſimilia accidunt. Sic ibi Caietanus. Et paulò poſt ſuper illis verbis: Prætereuntibus Madianitis negotiatoribu, vendiderunt eum Iſnaelitis. Moſes, inquit, ranquam ſynonymis vtitur in hac negociatione Madianitis atque IImaelitis. Narrat enim, Mercatores
fuiſſe Madianitas,& Ioſeph véditum fuiſſe Iſmaelitis: quia reuera etiam
Madianitæ denominabantur Iſinaelitæ à nomine comitatus. Denique ſuper extremis illis verbis huius capitis: Madianitæ vendiderunt Ioſeph in Aegypto. Hinc(ait Caietanus) clarè apparet, negotiarores Madiani- tas, qut erant in ſocietate Iſmaelitarum,& lIoſephum emiſſe à fratribus eius; ipſumq; poſtea vendidiſſe in Ægypto. Hæc Caietanus, putans em- ptores& venditores Ioſeph, propriè Madianitas fuiſſe: ſed quia illi erant in comitatu,& ſocietate Iſmaelitarum, ideo tam emptionem, quàm ven- ditionem Ioſeph, Moſen attribuere etiam Iſmaelitis.
Non diſplicet mihi ſententia Caietani. Sed ego propoſitæ quæſtionis ſolurionem paulò diſtinctiùs atque explicatiuùs, pleniuſque tradendã cen- ſeo. Mea igitur ſententiâ, bipartita eſt. Primùm aio, Scripturam nomini- bus iſtis Madianitatum,& Iſmaelitarũ, non rarò vti promiſcuè& indiffe renter ad ſignificandam eandem gentem. Huius rei cauſam eſſé reor, du- plicem iſtarum gentium inter ſe coniunctionem magnam; alteram, gene ris& ſtirpis zalteram, regionis& habitationis. Etenim vtraque iſta gens
ex vna generis radice pullulauit, Abraham dico, per cuius duos filios, al- terum Iſmaelem,& alterum Madian iſtæ gentes proſeminatæ& proge-
nitæ ſunt. A que enim genus incolebar regionem Arabię,& multifariàm permiſtas ha bebat ſedes& domicilia. Quo factum eſt, vt Iſmaelitæ ac Madiani-
tæ vocarentur Arabes;ex terra videlicer quã incolebant. Philo ſanè, quos
hoc loco Moſes Madianitas& Iſmaelitas vocat, appellat Arabes:& item Ioſephus primo libro Antiquitatum, hanc hiſtoriam narrans, nominat Arabes Iſmaelitici generis. Arabiam ego interpretor, quæ Hebraicè di- citur Chus,& Arabes, Chuſijm. Quæ nomina Septuaginta Interpretes, arq; eos fecutus Latinus interpres, ferè interpretati ſunt Ethiopiam,& Ethiopes, haud dubiè intelligentes Kethiopiam Orientalem propinquã Aegypto, non autem Occidentalem longiſſimè remotam: huius enim duplicis Aethiopiæ auctorem laudant Homerum,& poſt eum, Hero-
dotum etiam, Strabo,& Plinius. qua de re diſſeruimus nos in ſecundo
Tomo noſtro in Geneſim lib. 15. nume. 29. Sed poſterioribus tempori- bus, nomen Aethiopiæ& Aethiopum, matatum eſt in nomen Arabiæ& Arabum. Vide S. Auguſtinum in libro Quæſtionum ſuper Numeros, quæſtione 26. Atque hinc etiam dilucet, cur vxor Moſis, quàm fuiſſe Ma dianiten ex cap. z. Exodi manifeſtum eſt, in libro Numerorum cap. 12. vocerur Aethiopiſta, ſiue Arabiſla.
Altera pats fententiæ me æ,propiùs attingens quæſtionis propo ſitæ ſo lutionem, huiuſmodi eſt: Arbitror, comitatum illum ſiue turmã negotia-
Comm. in Gen. Tom. 4.—
Aucloris ſen- tentꝛa.
ltera coniunctio earum fuit ſecundùm habitationem, vtra- 1
Cur Iſmaeli= te Madia nita, dicti ſint Arabes, ſiue Aethiopes. Philo.
„ Ioſephus. 4
2 S. Au guſt.

490 CO M MEN T. I N An Ioſæph vẽ torum ſiue mercatorum illorum, quibus venditus eſt Ioſeph, fuiſſe mix- henen 6 1 tam ex Madianitis& Iſimaelitis: Verùm præcipuè appellatam eſſe Iſmae- u atzanot,s litarum, aut quia illi plures numero eſſent, aut quòd eſſent mercium co- an vtriſque. pioſiores, atque opulentiores. Nec ſolùm puto Madianitas coniunctos fuiſſe cum Iſmaelitis in illo comitatu& ſocierate, verum etiam ſimul cũ illis concurriſſe, tum ad emptionem loſeph, tum ad venditionem eius in Aegypro:ſed ita vt vtroque in negotio priores ac potiores partes fuerint Iſmaelitarum. Ad hoc igitur denotandum& ſignificandum, Moſes, licèt emptionem& venditionem loſeph præcipuè attribuat Iſmaelitis, vtriuſ- que tamen etiam Madianitas fecit particeps. Illud quoque in hac narra- tione Moſis animaduertere eſt, viatores illos& negotiatores tũc præter- euntes, cùm fratres loſeph de eo necando deliberabant, Moſem primo appellaſſe Iſmaelitas, mox verò Madianitas: quòd ille comitatus vtraque gente conſtaret,& propter earũ gentium coniunctionem, vt paulò antè dictum eſt, vtrolibet nomine appellari poſſet. Iudas porrò ſuaſit fratri- bus ſuis vt venderent Ioſeph Iſimaelitis, tum quò præſenti eum moriieti- peret, cæteris fratribus ad voluntatem necandi eum obfirmatè incum- bentibns:tum etiam ratus, clementem ac liberalem ei fore ſeruitutẽ apud Iſmmaelitas& Madianitas, vt qui eſſent ei propinqua ſanguinis neceſſitu- dine coniuncti. Iſaac enim auus loſephi, frater fuerat Iſmaelis,& item Madian, à quibus Madianitarum& I maelitarum generatio proceſſerat. Sed cur non potius ludas ſeruauit Ioſephum incolumẽ,& patri teſtituit An quia diffdit id ſe conſequi poſſe, cęteris fratribus concorditer ad per- dendum loſephum obſtinatis,& ab eo propoſito planè ineuocabilibus An quia ipſe quoque vrebatur inuidià Ioſephi,& vir ingentis animi ha- buir ſuſpecta loſeph ſomnia, tanquam præſagia futuræ fœlicitatis? Quo- circa exiſtimauit, per eiuſmodi venditionem,& vitæ loſeph,& timori ſuo pulchrè conſultum& cautum fore.
—
SEPTIMA DISPVTA TIO.
De pretio, quo loſeph venditus eſt.
VEKR S.28
Fuper illis Verbis,
Verndiderunt eum viginti argenteis.
& E pretio, quo venditus eſt Ioſeph, tam in ſacris codicibus, uàm inter auctores non pauca videtur diſſenſio. Codices
S Hebraici& Chaldaici,& Latinorum emendatiſſimi habèt, 4 21 b dicibus
44 Phi.2. pore 81. Ambroſij verba ſic habent: Quis igitur ſub figura loſeb vem itus eſt
7

8 o
4e, us fi 82 d lual 4* 4 7 krden 55 memrere Pu gem Traql
han.
ecmc 2 umn. ene rma npa 4 ünrin r ein Kn 1 2 d n 9 al dam med Wr pütim eru ftur d Mu ooohet Mdeue dcoh a rlieuft ta kicr 1
dem,& 12
GENESIS CAbP. XXXVII. 491
ditus eſt, niſi ille qui cùm in forma Dei eſſet, non rapinam arbitratus eſt
eſſe ſe æqualem Deo;ſed ſemetipſum exinaniuit formam ſerui accipiens?
Neque enim nos eum emiſſemus, niſi vendidiſſent ſui. Malè vendiderüt, peiùs emerunt. Vendiderunt negotiatoribus boni odoris, emerunt à pro- ditoribus. Vendidit eum Iudas;emerunt Iſmaelitæ, qui ſignificantur La tina interpretatione, odio habentes Deum ſuum. Ideo alibi viginti& quinque aureis, alibi triginta inuenimus emptu Ioſeph. Non enim omni- bus vna æſtimarione præualet Chriſtus; ſed aliis minus aliis ampliùs. Fi- des ementis. incrementum eſt mercis. Keligioſiori, preriofior eſt Deus: peccatori, pretioſior redemptor. Pluris& illi valet, qui plus habet gratiæ. Cui multa donata ſunt, pluris valet: quippe cui plus remiſſum eſt, plus di- ligit; ſicut de muliere illa peccatrice dixit Chriſtus. Interdum diuerſita- tes pretij, non ſolùm quantitatis habent, ſed etiam numeri expreſſionem: quale eſt illud: Potuit hoc venundari denarujs trecentis: quo numero, non quantitatis, ſed ſignificatio crucis videtur expreſſa. Ita hic quoque diuer- ſitaszvel viginti, vel triginta aureorum, vel argenteorum habet vel gemi- natæ, vel triplicatæ perfectionis indicium. Nam vigintiquinque aurei, Iu- bilei, qui eſt remiſſionis numerus, ſignificant pretioſiſſimam portionem. Sic Ambroſius, qui ſatis indicat variaſſe codices,& quantum ad numerũ pecuniæ,& quantum ad materiam eius, continendo vel argenteos, vel
aureos:& vel viginti, vel vigintiquinque, vel triginta.
Similia ſcribit Auguſtinus, vt ea mutuatum eſſe eum ab Ambroſio,
non temerè credi queat. Sic autem ſcribit: Ioſeph, per conſilium ludæ, tri ginta argenteis diſtrahitur:& Chriſtus per conſilium Iudæ Iſcariotis, eo- dem numero venundarur. Quod autem à diuerſis tranflationibus non æquali pretio Ioſeph ſcribitur venditus; ſed alij dixerunt, viginti argen- teis, alij triginta; hoc ſpiritualiter ſignificarur, quòd Chriſtus non æqua- liter ab omnibus credendus, aut diligendus eſſer. Deinde etiam nunc
in Eccleſia alij eum plus diligunr, alij minùs. Ei quippè plus valet Chri-
Luc.*.
Marc. 1½.
ſtus, qui maiori eum charitate dilexerit. Hæc Auguſtinus. Mirum au-
...... 2 tem eſt, nec ſaris diſpici poteſt, quid ſecuri fuerint Ixx. Interpreres, qui
hoc loco poſueruns, Ioſeph eſſe venditum viginti aureis, cùm in Hebręo non ſint aurei, ſed argentei. valet aurem argenteus quatuor drachmas: au- reus verò, minimùm decem. Cur igitur argenteos mutare voluerint in
aureos,& quæſiui ſæpe, atque etiam nunc in quærendo ſum. Neque hoc
tantuͤm loco verumetiam infra cap. 4 5. pro trecentis argenteis, vt eſt He- braicòè, ipſi verterunt trecentos aureos. Hieronymus certè de hoc repre- hendit& damnat tranflationem Sepruaginta, tum in Traditionibus He- braicis in Geneſim ſu per hunc locum; tum ſuper 26. caput Matthæi.
ginta ſiclos, vt eſt apud Ezech capi. 4 5. Et quoniam ſiclus, ſicut ſtarer,& argenteus, pendebat quatéor drachmas, vt oſtendimus in tertio Tomo noſtro in Geneſim ſuper cap. 2 3. numero 29. hinc apparer, vnam minam Hebraicam valuiſſe viginti quatuor nummos aureos;& pretium viginti
444 2
Exawinatu-
— 1. 76 Sedenim longiùòs Averitate lectionis Hebraicę diſceſſit lIoſephus, ſcri- ſensentia. bens venditum eſſe Ioſeph viginti minis. Mina Hebraica pendebat fexa- leſiphi ue. 5 1 Antiquitali de pretis qau
1 4 Tenditus est. „ 62ℳ
5. 1.
. 19 6 ⁸₰⁶„

49² CO MMENT. IN minarum, quo venditus dicitur Ioſeph, fuiſſe quadringentorum octogin-
..*. 8„* 1... ta aureorum: nimio ſanè maius, quàm eſt pretium viginti argenteorum,
ſicut habet Hebraica& Latina lectio; id autem eſt, octo duntaxat aureo- rum. Sin autem loſephus non de mina Hebraica, quæ pendebat ducentas quadraginta drachmas, vel,vt diximus, viginti quatuor aureos, ſed de mi. na vel Attica, vel Romana locutus eſt, multo minus erit pretium. De mina enim Attica im lib. 21. ca. vltimo, ad hunc modum ſcribit pli- nius, Mna, quam Noſtti minam vocant, pen det drachmas Atrticas centũ. Drachma Attica(ferè enim Attica obſeruatione Medici vtuntur) dena- Diuerſitas ſen rij argentei habet pondus. Sic Plinius. Verùm apud Cornelium Cellum zente 1 limc lib. 5.cap. 17.& Scribonium Largum, drachmæ argenteæ, quæ Romani S M on denarij ſunt ſeptem, vnam faciunt vnciam. Quare in libra, quæ duode- dus drachma, eim vncijs conſtat, octoginta quatuor drachmas numerari neceſſeè eſt, At &y mina. verò drachmæ Atticæ, ſiue medicæ, octo, vnam efficiunt vnciam, qua- propter in libra, drachmæ numerabuntur nonaginta ſex. Secundum igi- tur æſtimationem Atticæ minæ traditam à Plinio, Ioſephus ſctibens ven- ditum eſſe Ioſeph viginti minis, ſi de Attica mina locutus eſt, ſigmiicauit venditum eſſe ducentis aureis nummis; ſi tamen cuilibet nũmo aureo de- cem tantùm drachmæ argenteæ aſſignentur. Cur igitur Ioſephus in pre- tio venditionis loſeph tam longè diſceſſir A veritate ſacræ hiſtoriæ? Sanè vel erratum fuit Scriptoris, qui primus deſcripſit autographon loſephij vel Ioſephus, in commendationem tanti Patriarchæ, nimio plus, vendi- tionis eius auxit pretium.
Illud denique perſuaſum Lectori, certumque ſit, ſinceram, atque in- tegram,& planè veram lectionem huius loci, eam eſſe, quam habet dcri- ptura Hebraica,& noſtra editio vulgata Latina: in quibus eſt. loſeph eſſe venditum viginti argenteis, id autem eſt, octoginta drachmis argenteis quæ faciunt octo numos aureos. Putamus autẽ par fermè fuiſſe pondus, & pretiũ drachmæ argenteę, atque eſt Iulij Romani atque Realis Hiſpari ci. Licèt igitur venditio Ioſeph, figura fuerit venditionis Chriſti Domini noſtri, diſpar tamen vtriuſque venditionis pretiũ fuit, ſiquidem Chriſtus triginta argenteis venditus eſt: quæ res nonnullos fefellit, exiſtimantes, quia figura debet conguere cum re figurata, Ioſeph quoque venditum eſſe triginta argenteis, ſed reclamat Scriptura: nec eſt neceſſe, quæ in fi⸗ guram dicuntur, ad amuſſim omnia competere,& quadrare in rem figu⸗ ratam.
An ter laſe- Fuit opinio quorundam Hebræorũ, quam refert hoc loco Thoſtatus,„j
phus fuerit ter fuiſſe venditum Ioſeph. Primùm à fratribus ſuis venditum eſſe aiunt vendituru. Iſmaelitis: Secundùm, venditum eſſe dicunt ab Iſmaelitis, qui vendide- be i, runt eum Madianitis: Tertium ‚venditum eſſe à Madianitis Phutiphari ur. Enucho.Prima venditio apertè traditur in hoc capite, verſu? 8. Et itẽ ter- Thoſtatus, tia in verſu 36. huius capitis. Secunda autem venditio concluditur neceſ-
ſariò ex prima& tertia venditione. Si enim Madianitæ vendiderunt lo-
ſeph Phutiphari, ergo prius emerunt eũ ab Iſmaelitis, quibus nempè pri-
mum venditus fuerat à fratribus eius. Sic illi. Verùm hanc in opnsonen, alſam
4
—*2

na n un(r Hun. datee nin
4 4 4
¹ 4 4 2 Aakah 8
t
3 3 13„ 1
B — 1. Lam. 1 K 4 eet t., octoxne; HQ.
4 as mEpu r 17 d uerk vendett* M- i RM 9. preuut 1. 3 ⸗ 78
n doc 4 4*
— blümaell T
- ſe ul A M — 1b.I el
GENESIS CAP. XXXVII. 493
fallam vtique iſtos adduxit ignoratio eorum quæ tractauimus in ſuperio- re diſpuratione. Docuimus enim in hac venditione& emptione loſeph, pro cadem gente accipere Iſmaelitas atque Madianitas oportere: eandèm
que ſententiam habere, Iſmaelitas fuiſſe emptores& venditores loſeph,
ℳ☛
mò dicit decem fuiſſe filios lacob; fuerunt autem duodecim præter vnã fœminam. Ait deinde, Ioſeph fuiſſe minimum natu filiorum lacob: ſed eo non paucis annis poſterior natu erat Beniamin. Illud denique nequa- quam ferendum, quòd ait Ioſeph per artes magicas ſibi regis beneuolen- tiam& gratiam comparaſſe. Tantùm enim abfuit Ioſeph à ſtudio magi- carum artium, quantum luſtinus à vera cognitione rerum lIudaicarum: in quibus eodem illo loco memorandis plurifariàm,& turpiter errat. Beatus Chryſoſtomus Homilia 6r. in Geneſim conſideratè perpen- 79 dens, atque deteſtans fratrum Ioſeph(qui eum viginti argenteis vendide- runt)jauariſſimam crudelitatem, crudeliſſimamque auaritiam, exclamat hifce verbis: O iniquam commutationem!ò damnoſum lucrumlò iniu- ſtiſſimum opus Eum, qui vobis ſanguine coniunctiſſimus erat, quem pa- ter veſter flagrantiſſimè amabat, qui ad viſendum vos venerat, qui vos nec re vlla, nec verbo vnquam offenderat, vendere tentaſtis,& vendere hominibus barbaris,& in Aegyptũ deſcendentibus? Quæ tanta inſania? quis iſte tam inauditus liuor? Si metu ſomniorũ id feciſtis, perſuaſi om- nino euentura eius ſorhnia, quæ fuit dementia veſtra tentare impoſſibilia; & factis veſtris bellum ſuſcipere contra Deum, qui ei prædixerat,& præ- monſtrauerat illa? Quòd ſi eius ſomnia putaſtis vana,& dormientium deliria; cur iſtud feciſtis, quod perpetuam vobis inurat maculam,& in- deficientem patri veſtro luctum afferat? ſed ò grauem morbum, immò mentem ſanguinariam! Nam qui ſe dat peccato,& nefarium opus aggre-
. qddl 3—
Iuſtinus nar- rans hiſtoriam Ioſeph, tripli= citer errautt.
Chryſoſtomus

VRRS. 29.
Oratio Rubè,
494 CO M M EN T. 1 N
ditur, is obruitur à cogitationibus abſurdis, neque ante oculos ſuos pro- Ponit ſibi diuinum oculũ cernentem omnia vnec cernere vnquam quieſ- centem, aut conniuentem: neque reueretur naturam ſuam, neque atten- dit aut cogitat quidpiam, quod eum ad commiſerationem poſſit infle- ctere. Hæc ipſa contigiſſe cernimus fratribus loſeph: non cogitarunt eſſe fratrem ſuum, eſſe in tenera adoleſcentiæ ætate, eſſe patri chariſimum, nunquam in terra aliena vixiſſe, neque conuerſatum cum alienigenis: vé- ditum porrò ab ipſis in remota regione,& inter barbaros habitaturum, Nihil horum cogitarunt illi: ſed omni prorſus abiecta cogitatione ho- neſta, vnum illud duntaxar curarunt, quemadmodum inuidiam ſuam ex- plerent,& timori ſuo bene conſulerent,& infortunium, quod illis ſom- nijs portendebantur ipſis, quoquomodo auerterent. Et illi quidem men- te, animõque fratricidæ erant: qui autem hæc ab eis paſſus eſt, omnia for- titer tulit. Cuſtodiebat enim eum manus Domini,& omnia difccilia red- debat ei facilia,& leuia. Quando enim ſupernam gratiam habemus etiam inter medios barbaros,& in aliena regione meliùs& commodids verlari poſſumus, quàm qui domi ſuæ habitant,& quibus ſumma cura mini- ſtratur à multis. Contrà verò licèt domi noſtræ verſemur commodiſſimè, & omni commoditate frui videamur, ſi tamen ſuperno præſidio deſtituti ſimus, infirmi& miſeri ſumus. Hæc Chryſoſtomus. Ad cuius exttemam orationis ſententiam firmandam, atque illuſtrandam, facit quod ſcriptum eſt in lib. Sapientiæ cap. 10. his verbis: Hac, Sapientia, venditum inſtu, lo- ſeph, non dereliquit ſed a peccatoribus liberauit eum: deſcenditque cum ilo in foueam,& in vinculis non dereliquit illum, donec afferret illi ſceptnum reni, & potentiam aduerſus eos qui eum deprimebant. Et mendaces ostendit eonqus maculauerunt illum;& deditt illi claritatem aternam.
Reuerſuſque Ruben ad ciſternam, non inuenit puerum,& ſciſſis veſtibus, pergens ad fratres ſuos, ait: Puer non com- paret;& ego quò ibo? b
mVHC locum ſic enarrat loſephus libro primo Antiquita- 79 tum. Ruben(qui ſuaſerat alijs fratribus, vt abſtinentes à caæde loſeph, demitterent eum in ciſternam) noctu ad pu- teum veniens inſcijs fratribus, ſeruare loſe phum voluit, ſed ſæpius inclamato, ſuſpicatus, per ſuam abſentiam, interemptum à fratribus„eos vehementer inculabat: Verùm cognito quid accidiſſet, lugere defijt. Sic ille. Verba porrò, quæ Ruben, non inuento in ciſterna Ioſeph, arque eum ratus occiſum, ad ceteros fratres dixerit, non plura re-
fert Moſes, quàm pauca illa quæ in hoc loco ſcripta reliquit, Ad frattes
von inuento Io ſuos ait, Puer non comparet:& ego quò ibo? Sedenim Philo in libro de Io-
ſeph in csster- na, auc tore Philone.
ſeph, longiorem illi,& planè patheticam orarionem affinxit. Ea verò, yt ipſe ſcribit, fuit huiuſmodi: At natu maximus, qui abfuerat interim, intto

5
4 1 6 8 Ter, Naocnt en. n 4* Anen
3 1 4mner Fn A um pan. IA Wu
een.
* 0 one
auuimß—
“ 4— 8 8 „ A 8 4 4— 18 8 2
GENESIS CAP. XXXVII. 495 introſpexit ciſternam, nec vidit quem paulo antè ibi reliquerat; quocirca vociferabatur.& furibundus diſcurſabat, ſeiſſis præ dolore veſtibus, ca-
illos ſibi vellens,& quid accidiſſet, percontans. Viuitne, inquiens, puer, an extinctus eſt? Si non ſupereſt, ſaltem cadauer oſtendite, vt deploran- do calamitatem, faciam leuiorem. Solatium erit videre vel mortuum. Cur mortuum quoque odio proſequimur? Certè mortuis nemo inuidet. Quòd ſi viuit, quò abijt? apud quos ſeruatur? nam me ſu ſpectum non opinor vt etiam de mea fide dubitari debeat. Illis verò faſſis venditum, & prerium proferentibus; Bella, inquit, negociatio. Partiamur lucrum; & prædonum„quos malitià vincimus, referamus præmium. Egregia verò crudelitatis palma, quæ nobis meritò placet. Illi in alienos conſpi- rant, nos in domeſticos,& chariſſimos. Admiſſum eſt probrum maxi- mum, inſigne dedecus. Maiorum noſtrorum probitatis monumenta nuſ- quam non extant:relinquamus& nos inhumanitatis perfidiæq́; maculas
ineluibiles apud poſteros. Volat enim vbique fama, nuncia magnorum
facinorum, non ſine admiratione laudabilium,& noxiorum vituperatio-
ne. Quomodo communis pater hunc caſum accipiet? Cui cetera beato felicique triſte affertis tædium vitæ? Illiuſne miſeri ſeruitutem, an noſtrã deflebit ſæuitiam? Noſtram vicem magis dolebit, ſat ſcio quando leuius malum eſt pati, quàm inferre iniuriam. Nam alterum ſubleuatur duobus magnis remedijs, ſpe, atque miſeratione. Alteri autem obnoxius, damna-
8 *
◻
tur publico mortalium iudicio. Sed quid ego hæc clamito?præſtat ſilere, ne mihi quoque aliquid obueniat, quod nõ lubet dicere. Exaſperati enim eſtis impſacabiliter,& palàm ſpiratis iracundiam. Et hæc quidem, ſecun- dùm Philonem, fuit Ruben oratio.
Tulerunt autem tunicam eius,& in languine hœdi, quem oc- ciderant, tinxerunt: mittentes, qui ferrent ad patrem,& di- cerent: Hanc inuenimus: vide vtrum tunica filij tui ſit, an
NTyrraAh fuiſſe illam fratrum loſeph diſſimulationem, fu- tiléque conſilium, quo celare eos voluiſſe venditionem Io- ſeph, narrat hoc loco Moſes, oſtendit Chryſoſtomus: Quid, inquit, decipitis voſmetiplos, ò inſenſati? Nam licèt patrem veſtrum decipere poſſitis, non tamen falletis Iudicem illũ qui decipi ne- quit. Non ignorabit quod feciſtis vos in Ioſeph,& quod ignorari vVultis à patre eius, diuinus ille oculus, qui nũquam dormitat, quemm aximè om- nium fotmidare oportebat. Verum ita ſe habet humana naturazʒ immò ſic ſe habet multorum inſipientia, vt hominum timorem,& præſentis vitæ confuſionem maximi faciant; mente autem,& cogitatione non repreſen- tent ſibi terribile illud Dei tribunal,& intolerabilem pœnam. Sed hoc vnum curant, quemadmodum effugere poſſint humanam reprehenſio- nem& animaduerſionem: id quod& fratres Ioſeph egerunt, cùm pa- trem ſuum decipere voluerunt. Hæc Chryſoſtomus.
De
VBRS. 31.
Chryſoſt. ho-
1. CIn Gen.

496 CO MMENT. IN
TIoſephzs. 7 4
,., Ioſephi ſenten tia examina=
tur.
De iſto conſilio fratrum loſeph, imponendi patri ſuo, ad hune modum ſcribit Ioſephus lib. 1. Antiquitatum: Vendito Ioſeph, fratres eius conſul. tare cœperunt quomodo patris ſuſpicionem à ſe alienarent. Placuit tan- dem, tunicam, qua indutus Ioſeph ad eos venerat, quàmque demittendo eum in puteum, detraxerant, laceratam priùs, ſanguine hircino inficere, atque ita patri allatam oſtendere, vt à feris deuoratum putaret. Quo fa- cto venerunt ad ſenem non ignarum de infortunio filij. Aiebant autem, Ioſephum neque vidiſſe ſe, neque ſcire quid illi accidiſſet, tunicam tamen illam inueniſſe laceram,& cruentam: quamobrem ſuſpicari ſe belluarum incurſu perijſſe illum, ſi tamen eam indutus tunicam domo exiſſet. Iaco- bus autem, qui hactenus leuius malum ſperauerat, captiuumque aliquò puerum exiſtimabat abductum; opinionem hanc tunc abiecit, euidens argumentum necis, tunicam illam ratus. Sic Ioſephus.
Sed in Iofephi verbis nonnulla ſunt obſeruanda. Primò ait, tunicam Ioſeph tinctam fuiſſe ſanguine hirci: noſtra tamen lectio Latina,& Græ- ca,& Tranſlatio, quam ſequitur Vatablus, atque aliæ, prætervnum Da- gninum, qui ſimiliter vertit pro hœdo hircum, habent tinctam fuiſſe ilà tunicam ſanguine hoœdi. Et à Ioſepho,& Pagnino facere videtur Hebræa
vox ſanghir, quæ eſt hoc loco, quæ quidem vox ſignificat hircum, vt vide-
P hnlo 8
re eſt Leuitici 4.& alijs quamplurimis locis. Hœdus enim Hebraicè dici- tur ghedi. Sedenim, cùm& Sanctus Hieronymus,& Septuaginta,& alij Hebraicè doctiſſimi interpretati ſint hoc loco hœdum, ſcire conuenitli- cèt ghedi hœdum tantummodò ſignificet, ſanghir tamen hircum quidem frequenter, ſed nonnunquam etiam hœdum ſignificare. Deinde Ioſephus ait, veſtem loſeph miſſam ad Iacob, non ſolùm fuli- ſe tinctam ſan guine, ſed laceratam etiam,& diſcerptam, idé mque tradit Philo. Hoc non dicit Scriptura: fed admodum veriſimile eſt, fratres o- ſeph, quo certiorem patri fidem facerent, diſcerptum& deuoratumaàfe- ris eſſe Ioſeph, de induſtria laceraſſe veſtem illam. Id quoque ſignificant Hebræa verba: nam pro eo quod Latinè hoc loco legitur: Fera peſſima comedit eum, bestia deuorauit Ioſeph. Hebraicè ſic eſt ad verbum: Beſtia malaâ deuorauit eum. rapiendo raptus eſt Ioſeph: ſiue, Aiſcerpendo diſcerptus e6 loſeph: Ad hæc, ſcribir loſephus, ipſoſmer filios Iacob attuliſſe veſtem lo-
ſeph laceratam& cruentatã ad lacob. At contrariũ docet Scriptura illis
⸗„. 4..... ₰ verbis: Tinxerunt tunicam eius ſanguine hædi, mittentes, qui ferrent ad patrt. Extremum denique Ioſeph dictum animaduerſione dignum eſt: alt enim ante nuncium filiorum ſuorũ de cæde Ioſeph, ipſum Iacob ſciuiſſe
magnam quandam calamitatem& infortunium contigiſſe Ioſeph, ſed pu
taſſe eam fuiſſe ſeruitutem& captiuitatem, non autem interitum: Viſa ta-
men tunica lacera,& cruenta, mutaſſe opinionem, certiorem videlicet fa⸗ b
ctum de nece illius. Verùm neſcio vnde id deprompſerit, aut cognouerit Ioſephus: Scriptura quippe nihil iſtiuſmodi aut tradit, aut etiam ſubindi- cat. Immò verò totum illud negotium loſephi inter ſolos eius fratres per- actum eſt, vt nulla via,& raxtone aliter peruenire ad aures lacob, niſi per ipſoſmet fratres Ioſeph potuerit.. 33
Mirum
—

um, u M Pune 8 ne un amrigit Ta gite Heir mir W
— 1 nn cloco dec h.
1 8 merru n Maer
3 8 3 8 ö11.““
8* 8
*½ 2 2 1 ct 2os bco “
At comra 5 4 ei gnett anmacl l Aeoh rrde loepe orrunium co * 1
em, Dol. 11
' 1 mone /4443
54
Mirum dictu, ſed fidem minimè capiens, mihi quidẽ viſum eſt, quo ſuper hoc loco tradit Rupertus. Ait, lacob cognouiſſe humana ratione
GENES I1S CAb. xXXXVII. 497
d Noua,& mi-
ra, ſed minimè
probabilis 0pi
& coniectura, mendacium eſſe quod de necce Ioſeph denunciabant natio Ruperte
ſibi filij ſui: ſod putaſſe fuiſſe eum per inuidiã& odium ab illis interfe-
Aum. Verumtamen id altiſſima diſſimulatione, perpetuòque ſilentio ſuppreſſiſſe: quòd videret prodere id,& manifeſtare nullius fore vtili- tatis;& ingentis periculi& mali cauſam eſſe poſſe. Quid enim iuua- ret tantum ſcelus exprobrare filiis, quos, vt par erat, tunc punire non poterat? Quinetiam inflammaret potiùs eos ad odium ſui„& Aàſe ve- hementer abalienaret. Verba Ruperti, è quibus ſententiam eius, quam dixi, cognoſcet Lector, huiuſmodi ſunt Sed nunquid vel ſic tam dili- gentem fallere potuerunt? Nam erfi Sancto illi viro, circa illud nego- cium præter humanam nihil adfuit coniecturam: numquid tamen to- tum eius ſpiritum, ſuæ fallaciæ tenebris obuoluere valuerüt? Ille nam- que dixit eis poſtea, vt ſcriptum infrà eſt Geneſis quadrageſimo quar- to: Vos ſcitis qupd duos filios genuerit mihi vxor mea, egreſſus eſt vnus,& dixiſtis, Beſtia deuorauit eum. Quid eſt illud, Et dixiſtis: niſi Summiſiſtis eos qui dicerent mihn Ergo ilſa fera peſſima, illa beſtia ſæuiſſima, quæ, quantum in ſe fuerat, deuorauerat Ioſeph, qualis eſſet, non omnino pa- trem latere poterat. Sed quid ageret? qualiter feram illam conſtringe- ret: quomodo de ventre beſtiæ illius, quem deuoratum putabat filium, extrahi poſſe putaret? Tacendi potiùs& diſſimulandi, quod coniicere poterat, tempus illi erat: ne ſi notam ſibi illam feram, id eſt, filiorum audacem arque violentam inuidiam, querelis manifeſtis exagitaret, maiorem inrabiem dentes eius acueret. Itaque in acerbiſſimo dolore vim ſibi faciens,& verba ſua moderans, dicebat: Fera peſſima comedit
eum, beſtia deuorauit Ioſeph. Nec hoc dicens, falſus, aut mentitus eſt. Ta-
lis namque filiorum ſumma in Ioſeph ſæuitia, feræ ac beſtiæ vocabulo
rectiſſimè æquiuocari poterat. Hactenus ex Ruperto.
Veruùm iſta Ruperti opinatio nec vera eſt, nec veriſſimilis. Licèt enim Iacob ſciret loſeph eſſe inuiſum fratribus ſuis: nulla tamen erat ratio
exiſtimare, odium illud in tam immanem euaſurum crudelitatem, vt
fratrem ſuum ipſi trucidarent,& ſe, communem ipſorum patrem, acer- biſſimo luctu,& dolore obruentes, in maximum vitæ diſcrimen præci- pitarent. Nec ſanè decebat patrem, tantæ apud filios auctoritatis atq; reuerentiæ, tam atrox eorum ſcelus perpetuò diſſimulare,& ſilere:& non aliquando per oecafionem, quæ plurifariàm ei offerri potuit, ob- iurgare eos, accuſare, caſtigare,& ad pœnitentiam tanri criminis vr- gere. Nec verò periculum erat vllum, ne illi à patre caſtigati ad odium eius& perniciem incitarentur. Immò verò illi credentes id eſſe patri parefactum, vt alia multa, per diuinam reuelationem, commoti fuiſ- ſent ac pœnitentiam; ac ſeſe ad pedes patris abieciſſent, veniam ab eo ſuppliciter poſtulantes,& ſui peccati meritum deprecãtes ſupplicium. Præſertim verò ſperantes, non parum iri placatum Iacob, cùm ex ipſis
audiret non eſſe ociſum loſeph, ſed venditum, id enim dolorem, atque
Comment. in Gen. Tom, 4. rIIT
15. 8. Coment. in Geneſ. cap.

An Tacob ali-
488 COMMENT. IN
indignationem patris, maiorem in modum extenuaſſet atq; eleuaſſet.
Sed quærat fortaſſe quiſpiam, num lacob, vbi compertum habuit 34
quando re- prebenderi t jilios de eo
in Ioſeph.
Ceneſ. Jo.
Ne.
Oratio Iacob
deplordtis in- A teritum Ioſe- A phi, ex Philo-
ſcelus filiorum ſuorum in Ioſeph, aliquando eos incuſauerit, atque ca- ſtigauerit. Equidem feror ad opinandum, nunquam id eſſe factum à la-
quod fecerant cob. Nempe fit mihi veriſimile, filios Iacob, vbi ſcelus eorum patefa-
um eſt, ingenti dolore ac pœnitentia captos, ſummo ſtudio, ac ſub- mifſione animi, atq; intimi doloris ſignificatione petiiſſe veniam à pa- tre. Ipſe porrò Iacob, reputans ſecum, at penſitans, quantum in bonum Deus peccatum filiorum ſuorum conuertiſſet, venditionem loſeph,& ſeruitutem,& carcerem videlicet, in ſummam gloriam,& potentiam commurando;& per eum, ſibi, ſuæque familiæ, multiſque regnis atque gentibus, ſalutem afferendo; hociinquam, Iacob attentè conſiderans, non poterat adiicere animum, ad filios ſuos ſeuerè, aſperèque caſtigan- dos: ſed totus mente atq; animo intentus,& defixus in contemplatio- nem,& admirationem,& prædicationem admirabilis conſilij,& Sa- pientiæ Dei, qui ex occaſione tanti mali, tantum boni effeciſſer, à fi- liorum obiurgatione, ac punitione temperandum ſibi iudicauit. Nimi- rum illud ipſum animo ſuo volutabat,& de filiis exiſtimabat, quoddi-
Geneſ.19. xiſſe illis IToſeph infrà legimus cap. 45. Nolite, inquit, pauere, neque vohis
durum eſſe videatur, quod vendidiſtis me tn his regionibus: pro ſalute enim ve- ſtra miſit me Deus ante vos in Aegyptum. Non veſtro conſilio, ſed Dei volun- tate huc miſſus ſum. Et cùm poſt mortem lacob fratres eius vehemen- ter timerent, ne tunc Ioſeph vlciſci vellet iniurias ab illis acceptas, ille diſcuſſo penitus ex animis eorum metu, ſic ipſos affatus eſt: Nolite n- mere: num Dei poſſumus reſiſtere voluntati? Vos cogitaſtis de me malum, ſcd Deus conuertit illud in bonum, vt exaltaret me, ſicui in præſentia cernuis,& ſaluos faceret multos populos. Hoc ipſum itaq; perpendens Iacob, facinus filiorum ſuorum perpetua obliuione delendum putauit. Quo factum eſſe reor, vt cùm lacob in extremo vitæ ſuæ grauiter& aſperè Ruben de inceſtu, ac Simeonem& Leui de cæde Sichimitarum ac cuſaſſet, atque etiam maledictis defixiſſet: de peccato tamen filiorum ſuotum in Ioſeph verbum fecerit nullum,.
VERS. 33. Tunica filij mei eſt, fera peſſima comedit eum,
beſtia deuorauit Ioſeph.
ERBA/quæ Iacob dixit, viſa tunicà loſeph concerpta& 85 cruenta; ideque haud dubie ratus, diſcerptum eum fuiſſe „ à feris, breuiſſimè narrat hoc loco Moſes: ſed ea longiori oratione Philo commemorat, quæ hic aſcribere; rectum putaui. Vbi perlatum eſt ad Iacob, inquit Philo, non quod verum eraf,
venditum eſſe loſeph: ſed commentum illud de abſumpto eo Abeſtiis: ictus aures nuncio, ſimùũlque oculos ſpectaculo(allata enim fuerat ei tunica Ioſeph lacera, fœdùmque in modum cruenta) dolore turbatus,
obmutuit per longum temporis ſpatium, nec caput quidem valens at- 8 tollere
4.

d e
4—— 2 nmi.
e Aueid*
Nunmqu m rriu Pan Nmufnet ma. Lrad r* er nuur 4 2ul n
2* c 19005 1 8d. Aa 4
Tunu n me, icu Ia aq; perpen&r dr endum pd Sab ſur graut rde dichic 1I 1 auoume m.
CE NESIS CAP. XXXVII. 499 tollere ſuppreſſum tanta calamitate. Tandem repeutè effuſus in lachry- mas, velut è fonte vbertim prorumpentes, plangebat, pectus& faciem percutiens,& ſciſſis veſtibus lamentabundus, talia loquebatur: Non tam mortem tuam, fili mi, doleo, quàm ſepulchri iacturam. nam ſi tibi ſepulchrum cõtigiſſet in terra propria, nec mihi defuiſſet ſolatium:of- ficiosè aſſediſſem ægrotanti ante mortem: impendiſſem morienti ex- trema oſcula: clauſiſſem morientis oculos: mortuum lauiſſem lachry- mis: extuliſſem magnificè: nihilque de iuſtis atque etiam magnificis funeribus omiſiſſem. Atque etiam ſi peregrè defunctus eſſes, dixiſſem ipſemet mihi, Perſolutum eſt naturæ debitum. Noli triſtari, viui habẽt ſuas patrias: mortuorum, omnis terra ſepulchrum eſt: breuis æui ſunt omnes homines. Nam qui maximè longæuus fuit, quanto tempore
vixit ille, ſi ad æternitatem id conferatur? Vel ſi omnino moriturus eras per vim& inſidias, leuiuùs fuiſſet extingui manibus hominum, qui mortuũ ſaltem miſerati, obruiſſent terra,& cadauer tumulaſſent: Aut,
vt eſſent crudeliſſimi, quid amplius potuiſſent, quam inſepultum proii-
cere? Quem tamen mox Nator aliquis præteriens, communis memor naturæ, miſeratione tactus humaſſet. Nunc, vt fertur, immites& carni- uoras beſtias pauiſti& ſaturaſti meis viſceribus. Hactenus multos la- bores inopinatos exantlaui, in huiuſmodi miſeriis abundè ſum exerci- tus, certando, peregrinando, mercede ſeruiendo, dura ferendo imperia, & vſque ad vitę periculum exagitatus, à quibus minimè oportuit. Mul- ta vidi, multa audiui, multa ſum paſſus grauia, quibus ad patiendam eruditus perduraui. Sed nihil præſenti caſu intolerabilius, qui totum animi mei robur ſubuertit, atq; proſtrauit. Quis enim luctus poteſt eſ- ſe maior, aut miſerabilior? Veſtis pueri ad patrem perlata eſt: ex ipſo non membrum, non fruſtum, non vel minimæ reliquiæ: totum deuora- uerunt beſtiæ: nihil ſupereſt, quod ſepulchro inferatur. Ac ne veſtem quidem recepi, nifi vt ad eius aſpectum recrudeſcat doloris memoria, ne vnquam tantæ calamitatis obliuio mihi poſſit obrepere. Sic ille ſor- tem ſuam deplorabat. Hactenus ex Philone.
86 Tunica filij mei eſt. Heu nimium crudeles filij Iacob qui veſtem Io-
ſepho detractã, atq; hœdino ſanguine pollutam, paternis oculis oſten- tari fecerunt leo nimirum conſiſio, vt& à ſe ſcelus admiſſum mendaci- ter amolirentur, ſimuũlq; vt paterna viſcera, tanquam in re præſenti, ve- hementiùs dolore cõmouerentur. Miſerationes enim,& lacrymæ non ſolùm dicendo, verùm quædam faciendo, interdum vehementiuùs exci- tantur. Vnde& producere in publicum ipſoſmet qui periclitãtur, ſqua- lidos atque deformes,& inſuper liberos eorum ac parentes, in more uondam fuit in grauiſſimis cauſis,& iudiciis. Quemadmodum& illud factitabatur ab accuſatoribus, oſtendere cruentũ gladium, extractaq́; de vulneribus oſſa,& veſtes ſanguine perfuſas, vulnera itẽ reſoluere,& verberara corpora nudare. Quarum rerũ maxima erat vis, audientium animos vel ad odiũ& indignationẽ, vel ad commiſerationem,& opi- tulationem inflammandi: Populum Romanum in rabiem& furorem rrr 2

500 COoOMMENT. IN
egiſſe dicitur in occiſores Caij Cæſaris, veſtis eius prolata in Corum,
ſanguine madens. Sciebant ill interfe tum Cæſarem, corpus ipſum les
ʒo impoſitum aderat: veſtis tamen illa ſanguinoléta, ita repræſentauit
peſtis oceiſi factæ cædis imaginem, vt non occiſus fuiſſe Cæſar, ſed tunc occidi in Cæſaru quã cõſpectu eorum videretur. Audiat Lector Dionem ſub finem libri 44. theeee qui extrema verba orationis Antonij, in commiferationem Cæſaris, alom oma-& odiũ occiſorum habitæ, refert huiuſmodi: Heu mihi, canos tuos ſan- num. guine fœdatosl heu veſtem tuam laniatam, quam, vt videtur, in hoc ſo- lum acceperas, vt in ea confodereris: Hæc Antonio perorante, populus
irritatus primò eſt: deinde irà vehementiùs commotus: tandẽ ita exar-
ſit, vt pereuſſores Cæſaris quæſitum ad necem irent. Sic Dio. Iulia quo-
que Cæſaris filia,& Magni Pompeij coniux, viſa Pompeij v eſte aſper-
ſa ſanguine, rata cæſum, ſubito metu exterrita concidit, partum inſu-
per, doloribus obortis, abegit:& paulò poèſt animam etiam expirauit.
Hæc dixi, vt oſtenderem, magnam fuiſſe rationẽ, cur Iacob, viſa loſeph
tunica diſcerpta, ac cruenta, tanto conflictaretur dolore.
Seiſſio veſtiuV, Sciſſiſque vestibus, indutus eſt cilicio. Peruetus cęremonia kuit apud 87
niir hu 4. Hebræos, dilacerare veſtes: quia priſci illi homines animum ſuum do- votpet. lore diſcerpi, ac dilacerari teſtificabantur. Is autem dolor interdum er ingenti quapiam calamitate luctúque naſcebatur: atque hoc modo
legimus in hoc loco Iacob ſcidiſſe veſtes ſuas,& infrà cap. 44. fillos
eius:& Leuitici 21. vetatur ſummus Pontifex, vllum ob priuatumca-
ſum ſuum,& dolorem, ſcindere veſtes:& Iob capite primo nunciata atrociſſima calamitate, quæ ſibi contigerat, fertur ſcidiſſe veſtimenta
ſua. Nonnunquam dolor, cuius index& teſtis erat ſciſſio véſtium, orie-
batur ex magna quapiam indignatione, atque criminis atrocitate:ve-
lut ſi quis impiè,& contumeliosè aduerſus Deum, vel loqui, vel facere
uippiam auſus eſſet. Hanc ob cauſſam legimus Numerorum
Ioſue& Caleb ſcidiſſe veſtimenta ſua,& Matthæi 6. Caiphas d-
cens Chriſtum blaſphemaſſe, ſimiliter ſcidit veſtimenta ſua:&in
Actis cap. 14. Paulus& Barnabas, aduerſus eos, qui ſibi tanquam Düs
ſacrificare volebãt, ſcidiſſe veſtimenta ſua memorantur. Hunc morem Nrodotus de ex Hebræis permanaſſe ad alias gentes, credibile dictu eſt. Id certè ſo- Perſßs ſindẽ- lenne quondam fuiſſe apud Perſas, quibuſcum verſati perdiu fuerant tibus ſuas ve- Hebræi, oſtendit Herodotus lib. 3. hunc in modum ſcribens: Perſæ, vt ſies prauobere Regem Cambyſem vehementer lamentantem conſpexère, vniuerſi tum veſtimenta reſcindere, tum effuſo ploratu vti.
₰—.„ . 77— 1 T andum Vaqubimus in Indutus eſt cicilio: Ponam hic quoddam Eugubini non aſpern Recognitione Pentateuc. legatur, ludutus eſt ſacco, quo etiam modo Chaldaicè legitur,& Græ-
cè, cùm idem vtriuſque lectionis ſit ſenſus? Niſi fortè quiſpiam leru⸗ puloſtus iſta diſtinguere velit, quòd cilicium ex pilis equinis, aut ſimili
itur. Sed facilè hæc confundũtur. Eſt autem Hebraicè Sack quæ vox in plu⸗
res alias linguas deriuata eſt: ſimiliter enim dicitur Græcè,& Paiu (ad elt
alia materia cõſuatur, ſaccus verò ex canabo,& co quod terra naſc
ſuper hoc loco annotamentum: Quid refert, inquit ille, quod Hebraice
8
—

nrie ilun Gms aKledchi ad un dern, ſenr äm
4 4 3 2 ens an! O n
1
„nqoe ci e dr
Deum, Al
n legmuh ſcidit ref aunk 1 4— 2 2 rus eoqui w lamemorl Ee cxddile ³ icn iduſcun ee üune in wocumn d Sk LA 12 nrantem 64 8
beucd enim äeid
3als. 7 A6.
GENESBSIS etiam poterat Italicè, Hiſpanicè, Gallicè, Germanicè) bermulta enim vocabula Hebraica in ceteris linguis remanſerunt. Quod præſertim in lingua Italica nos obſeruauimus: nam vt omitãt multa alia quem, meſ- chinum Itali appellant, videlicet pauperem,& calamitoſum; ſimiliter Hebraicè dicitur meſchim: Alma quoque lingua punica, dicitur Virgo, ſicut etiam Hebraicsè, virgo inquam abſcondita. Sic Eugubinus.
89 Saccum verò, fiue cilicium induere ſolebant gentes illæ Orientales,
quo declararent ingentem animi ſui dolorem, ſuſceptum vel ob inſi- guem quampiam calamitatem acceptam, vel ob magnum aliquod ſce- jus ab illis admiſſum, vt illo tam vili& abiecto habitu teſtificarẽtur de- miſſionem& abiectionem animi ſui coram eo, quem placare volebant, & ad ſui commiſerationẽ veniàmque impertiendam commouere. Ha- bemus pręclara huius conſuetudinis exempla duo in tertio lib. Regum, vnum de legatis Benadad Regis Syriæ; alterum de Achab Rege Iſrael. De illo ita ſcriptum eſt in capite vigeſimo eius libri. Benadad fugiens ingreſſus eſt ciuitatem, in cubiculum, quod erat intra cubiculum. Dixerunrque ei ſerui ſui, Ecoe audiuimus, quòd Reges Iſrael clementes fint: ponemus itaque
ſaccos in lumbis noſtris,& funiculos in capitibus noſtris,& egrediemur ad Re-
gem Iſrael, forſitan ſaluabit animas noſtras. Aceinxerunt ſaccis lumbos ſuos,& 8 9 1... 7 poſuerunt funiculos in capitibus ſuis, veneruntque ad Regem Iſtuel,&c. De A- chab autem in vigeſimo primo capite eiuſdem libri, hæc prodita ſunt: Cum audiſſet Achab ſermones iſtos, ſcidit veſtimenta ſua,& operuit cilicio car- nem ſuam ieiunauitque,& dormiuit in ſacco,& ambulauit demiſſo capite. Et factus eſt ſermo Domini ad Eliam dicens: Noͤnne vidiſti humiliatum AAchab coram meꝰ Quia igitur humiliatus eſt mei causaâʒ non inducam malum indis- bus eius:ſed in diebus filij ſui inferam domui eius. 3
90*Lugens filium ſuum multo tempore. Quanto tempore? nimirum per tres
& viginti annos. Siquidem cùm Ioſeph eſt venditus, erat ſexdecim an- norum, vt traditur hoc capite: cùm autem cognitus eſt à fratribus in Aegypto, atque id Iacob denunciatum eſt, erat loſeph triginta nouem annorum, vt ex capite quadrageſimo primo,& quadrageſimo quinto colligi poteſt. Ergo à decimo ſexto anno, vſque ad trigeſimum nonum Ioſeph,(quamdiu nẽpe putatus eſt à patre mortuus) perdurauit luctus Iacob. Sed nunquid tam diuturnus luctus indecens fuit& culpandus? Minimè. Nam& amiſſio talis filij, qui patri quaſi lumen erat oculorũ, & baculus ſenectutis, atque ob eximiam indolem, egregiãmque in ea ætate prudentiam, præſtãtéſque virtutes, multo ceteris filijs amabilior erat: atrociſſimum præterea genus mortis, quo credebatur à feris diſ- cerptus,& deuoratus; hæc inquam, meritò ingenti dolore paternum pectus ferire, atque oculos largo& diuturno ffetuperfundere debue- runt. Ex naturali etiam corporis temperamento quibuſdam accidit, vt promptiſſimi ſint ad lacrymandum,& in lacrymando diu muſtümque verſari queant. Et quanquam dolor eſt cauſa lacrymandizeffuſio tamen ipſa lacrymarum haud paruum eſt doloris leuamen. Contrà verò, la- crymarum violenta coërcitio& compreſſio, dolorem ipſum acuit ma- rrr z
CAb. XXXVII. 501
Quænam gen tes,& quam ob cauſam in- duebãtur ſac- co ſiue cilicis.
Profuſio laer marum doloris nonnullum eſt leuamentum,

Ouid. 5. Friſtium.
§. Baſilitus.(
302 CO MNMENT. I N gis atque contendit,& inſuper valetudini nocet plurimuùm:vt per effu- ſionem lacrymarum, dolor ex animo effluere,& quodammodo exhau- riri videatur. Non malè igitur poëta ille dixit: Eſt aliquid, fatale malum per verba leuare: Et iterum: Strangulat incluſus dolor,atque exaſtuat intus: Cogitur& vires multiplidare ſuas.
Veruùm ſuper hac re Magnus Bafilius in Homilia 4. de Gratiarum a. 9u
ione, diſertè admodum, eruditéque diſputat: cuius partem quandam diſputationis, varia& jucunda eruditione aſperſam,& ad id, quod nunc agitur, propriè pertinentem, adſcribere hoc loco, conſentaneum fore inſtituto noſtro, gratümque Lectori exiſtimaui. Lacrymari contingit ait Baſilius) cùm particulæ cerebri concauæ, euaporationibus extri- ſtitia collectis differtæ quaſi per elices quoſdam, canaléſve per meatus oculorum, pondus illius collectitij humoris egerunt. Vnde d& poſt rerũ triſtium inexpectatam atque inopinatam delationem mox ſe in aures infinuant ſonitus quidam,& vertiginoſæ reuolutiones, tenebrarumque ob oculos effuſio:& iccirco caput obuerti videtur vi vaporum, quos ſurſum verſus remittit calor, qui ſe in imas partes retraxerat. Et quem- admodum nubibus aer denſatur in guttarum aſpergines, ſic& vaporũ craſſamentum in lacrymas reſoluitur:hinc quoque meœrentibus, R in luctu conſtitutis clam erepens nonnihil lætitiæ& iucun ditatis oboti- tur: per fletum exinanito, eo videlicet, quod degrauabat caput. Huius meæ rationis veritatem comprobat rerum quæ fiunt doctrix experien- tia. Ipſi enim nouimus, nõ paucos calamitatibus deploratis vtique nec curabilibus circumuallati, cùm repreſſiſſẽt per vim lacrymas, ſibi tem⸗ peraſſe. Hi porrò in varios& immedicabiles morbos inciderunt, cen funt apoplexia& paralyſis. Alij verè in mortem prorſus collapſi ſun, ac ſi fulcimento quopiam debili niterentur, ſubtritis,& diffractiseoti viribus immodico pondere triſtitiæ. Hoc ipſum licet in flamma certe- re, quæ introcluſione propri jfumi ſuffocatur, qui cum liberè nòquez egredi, implexam flammam ſuo ambitu opprimit. Non ſecussilli con- tingere aſſerunt in ea facultate, quæ in animali diſpenſat vitales actiones,& mederatur: nimirum intabeſcere eam,& extingui vehementiore acrimonia doloris, ſi nulla ei ad exteriora perſpiratio b concedatur. Hactenus EX Baſfilio,
OCTAVA

rumäpel e mei ns gun analt Ukrii nen pod eg n k am ar d m mirbu Tuter fiet peri& di- cabibe na alrf n morem To dl nurr,'dei s eük ocipum i d e ocauu 739 0 der⸗
—
4
1
mindel 2a4 uimoni 1 ana pecpit C Gudeus
u0.
ſecu mnim iun.
GENESIS CAb. XXXVII.
OCTAVA DISPVTAIIO.
An vox hebrea Sceol, quam Latinus Interpres hoc loco Infernum, & alibi Inferos ſolet interpretari, ſemper in Scriptura, vt quidam contendunt, ſignificet foſſam vel ſepulcrum, nunquam autem locum inferorum.
— Fuper illis verbu,
Deſcendam ad filium meum lugensin Infernum. VERS. 35.
2 T olim quæſitum eſt, hodiéque inter ſacrarum litterarum tractatores quæritur, An vox hebræa Sceol ſemper in Scri- ptura ſignificet foſſam vel ſepulcrum: an etiam vſurpetur Spro loco inferorũ, qui creditur eſſe in profundiſſimis ter- Mræ partibus;vbi ſunt(varijs tamen diſcluſi locis)& ſuppli- cijs damnati æternis,& purgatorijs pœnis ad tempus expiandi:& vbi ante Chriſti aduẽtum, Sanctorum anime detinebantur. Et primus qui- dem locus vocatur propriè Infernus: ſecũdus nominatur Purgatorium: tertius appellatur Limbus.
Duæ ſuper hac quæſtione ſunt ſententiæ. Vna eſt Hebræorum,& de Prior ſenten- Chriſtianis, multorum in hac ætate noſtra, maximè verò Hæreticorum'i Hebræori, g. 1 · S& Hebrai- affirmantium vocem ſceol non ſignificare aliud in Scriptura, niſi foſſam, Tentiuam, G ſiue ſepulcrum,& ex hoc falſo argumentantium, Dominum noſtrum Mareticorum.
non deſcendiſſe ad Infernum. Quam ſententiam ſecutus Eugubinus in Euga binus. ſua Recognitione Pentateuchi ſuper hoc loco, illud in Inferum exponit
foſſam& ſepulcrum. Nequid(inquit) prauum hoc loco ſuſpicemur de Iacob;quòd ipſe vir Deo amiciſſimus, dicat ſe deſcenſurum ad inferos. Vbicumque igitur Hieronymus ac Septuaginta Infernum interpretati
ſunt, ibi eſt Hebraicè Sceol, hoc eſt foſſa, ſiue ſepulcrum. Neque enim
ea voce ſignificatur locus, vbi ſceleratorum animas recipi Antiquitas
opinata eſt. Is enim locus à recentioribus Hebræis Gebenna vocatur:
quod nomen videntur à nobis accepiſſe, cùm in Veteri Teſtamẽto nuſ-
quam inueniatur vox gehenna, locum animarũ quæ damnatæ ſunt æter-
nis ſupplicijs, ſignificare. Qua de re Rabbi Moſes Aegyptius in lib. de Rab. Maſes. Reſurrectione hoc modo ſcribit: Suppliciũ, quo ſcelerati cruciabãâtur,
aſſerunt eſſe gehennam: Quem locum dicunt eſſe flãmis ardentẽ, vbi
vnà cũ corpore ſunt cõburẽdi impij, nõ vno quidẽ ſuppliciorũ genere,
ſed adeo varijs& exquiſitis, vt longũ ſit referre. Sic ille. Quire nõ pro-
priè Sceol fignificat inferos. Et Aben- eſra hoc loco reprehẽdit editio- Rab. Abkeſra. nem Chaldaicam, quæ vocem Sceol vertit in Gehennam:citâtque varia Scripturarũ loca, è quibus cognoſcitur Sceol sẽper ſigaificare ſepultu-
ram yt eſt ille apud Iſaiã: Quia nõ infernus cõfitebitur tibi: Et ille apud Iob Pſ⸗38.
1 capite
—
1
7 —½ ₰ 3
—
Aͤ R

504 COMMENT. IN capite 26. Nudus eſt infernus oorã illo. Vtrobiq; enim ſine dubio, de foſ- ſa vel ſepulcro habetur ſermo. Hæc diximus, nihili faciẽtes, quæ de hac re ſomniauit Nicolaus de Lyra:verè enim figmẽta ſunt, quæ de Limbo ſcribit hoc loco. Hæc Bugubinus, valdè profectò imprudenter; nimis audacter,& oppidò quàm imperitè, vt ex ijs, quæ paulò infrà diſputatu- ri ſumus, manifeſtum erit. Somnia verò,& figmenta vocat Lyrani, quæ ſcribit hoc loco, cùm ea veram& catholicam doctrinam contineant. Verba Lyrani ſuper illis verbis: Deſcendam ad filium meum lugens in infer. num, ſunt huiuſmodi: Hebræi exponunt, in foueam vel ſepulerum: Ca- tholici autem meliùus exponunt dicentes, in infernum, id eſt, ad Limbum Sanctorum Patrum, qui locus eft ſaperior pars inferni. Sic Lyranus, ea- démque eſt Theologorum ſententia. Ad hanc item Hebræorum opinionem Caietanus mentem ſuam,& 93 aſſenſum appulit Hunc enim locum Geneſis, quẽ tractamus, exponens, ſic ait, Dictio inter pretata infernum, foſſam, ſeu ſepulcrum ſonare dici⸗ tur,& hoc quadrat ſenſui germano. Manifeſtatur enim quid fuerit, Ia- cob renuere conſolationem, videlicet velle perſeuerare in luctu vſque ad tempus fepulturæ propriæ: hoc enim ſignificatur dicendo: Deſcen- dam triſtis in ſepulcrum, ad filium meum iam defunctum eundo. dic Vatablus. Caietanus. Vatablus exponit etiam ſepulcrũ, vel foſſam,& ait, iſta ver- ba continere Hebraiſmum, cuius hic ſit ſenſus: Mortuo filio meo, non poſſum ampliuùs viuere, ſed lugendo ipſom, moriar. Itidem interpreta- Lippoman. tur Lippomanus in Catena: Et iſtorum verborum talem hunc facn ſen. ſum: Hæc res mihi finem vitæ afferet;nec, quoad moriar, finem lugendi Faninus. faciam. In eadem fuiſſe opinione Pagninum, declarat eius tranſſatio; locum enim hunc ita vertit: Deſcendam ad filium meum lugens inſe- pulcrum. Nec ab ea opinione abhorruiſſe videtur, vir multo illisami- quior Albinus, diſcipulus Bedæ,& magiſter Caroli Magnizin Quæſto·
L)ranhs.
Caietanus.
2iba nibus enim ſuis in Geneſim ſuper hoc loco ſic ait: An etiam infernino⸗ mine ſepulcrum ſignificauit? Quaſi diceret, In luctu manebo, donec me terra ſuſcipiat, ficut illum recepit ſepulcrum. „adus ve„Paulus Fagius, damnatæ memoriæ ſcriptor(qui Paraphraſim Chal 94
gius Seriptor daicam in Penrareuchum, appoſitis ad eam nonnullis Annotamentis, prohnbeas. interdum parum Catholicis, explicaui) non ſolùm arbitratur vocabu- lo Scol non aliud fignificari niſi ſepulcrum, verùmetiam Hæreticorum noſtri temporis adſtipulator, de Chriſii ad inferos deſcenſu, indoctè, atque impiè diſputat. Exponens igitur illud, in infernum, Siue, vt legit ipſe un foueam, ſubdit: Id aurem eſt in ſepulcrum, quafi dicat, Fiho meo Ioſepho mortuo. non poſſum ampliùs vinere. Vocatur autem Hebrais ſepulcrum Sceol à Sachal id eſt, petendo, eo quòd ſemper petat,& nun- quam ſatietur, iuxta illud Prouerbiorum 30. Tria ſunt, qmæ non ſaturan- tur,& inter ea numeratur infernus, vel potiùs ſepulerum, eo quòd non faturatur cadaueribus;& capite vigeſimo ſeptimo dicitur Infernus; & perditio nũquam ſaturari: quibus verbis ſignificatur animæ& corpo
ris diffolutio,& ipſa mors, cui omnes homines obnoxij ſunt. Nõ zan ceo

àgetera e
emimtet ataät zalainiil aa nr
7 — ac d um non. Hewr. . averdommt er. k I des,road n s 1 ninum, dcech As 1 8 1.2
4 4½ m ad bbum
Kelet, labu 8 e
5 m 1 mmb⸗ wete I4 A 6 4 A u 0,e0 G 2 Inn l
96
6E NESIS CA b. XXXVII.
Sceol) in hoc loco fignificat infernum, id eſt, Iocum pœnarum,& dam- natorum: ad hunc enim non deſcendit lIacob: ſed potiùs ad communem illum ſtatum omnium defunctorum, tam piorum, quàm impiorum ho- minum: idq; multis ex ſacræ Scripturæ locis manifeſtum eſt. Hinc fa- cilè intelligitur articulus ille fidei noſtrę, qui eſt in ſymbolo, in quo de Chriſto dicitur: Deſcendit ad inferos: quo ſine dubio ſignificatur, Chriſti mortem non fuiſſe fictitiã, ſed veram;& illum verè fuiſſe mortuum,&
505
ſepultum, communéèmq; illum defunctorum ſtatum pro nobis pecca-
toribus deguſtare voluiſſe. Chriſtus igitur deſcendit ad inferos, quia poſt mortem depoſitus eſt in ſepulchro,& anima eius non eſt derelicta in inferno, id eſt, in ſepulchro. Nomen enim animæ ſignificat vitã na- turalem,& ſenſitiuam, quæ Hebræis vocatur Nephech, qua Chriſtus per mortẽ priuatus fuit in triduo, quo iacuit corpus eius in ſepulchro. Er- o illud: Von derelinques animam meam in inferno, quod ex Pſal. 1 5. cita- uit de Chriſto Petrus Act. z. non aliud ſignificat, niſi hoc: Non permit- tes corpus meũ manere in ſepulchro priuatum vita naturali ſemper; ſed vitã illã poſt triduũ reſtitues mihi. Ad hãc fermè ſentẽtiam iſte Fagius. Oleaſter, quantum ad ſignificationem vocis Sceol, aſſentitur Fagio, legit enim ipſe, non vt nos habemus, Lugens in infernum ſed, lugens in ſe- pulchmum,& vult illud, in ſepulchrum, eſſe dictũ pro,vſque in ſepulchrum: vt ſit hie ſenſus; Lugendo filium meum, deſcendam ad ſepulchrũ: vel, Quouſque ſepeliar, lugebo filium meum. Verùm quãtum ad interpre-
Oleaſter.
tationem Articuli Fidei de deſcenſu Chriſti ad inferos, confictam à
Fagio, Oleaſter, vt vir Catholicus, non ſolùm diſſentit ab illo, ſed eum acriter oppugnat. Oſtendit enim aperté, interpretationem eius aduer- ſari textui. Nam ipſe ait, per deſcenſum ad inferos ſignificari Chri- ſtum fuiſſe verè mortuum,& ſepultum: in Symbolo autem Apoſto- lico ſic eſt: Crucifixus, mortuus,& ſepultus, Deſcendit ad inferos: Aliud zgitur eſt, deſcendiſſe ad inferos,& aliud fuiſſe mortuum,& ſepultum: nam ſi eſſet idem, cùm iam dixiſſet, mortuus,& ſepultus, ſuperuacuè, ab- ſurdèque pòſt adiungeretur: Deſcendit ad inferos. Sic Oleaſter. Ad extre- mum, Hæretici noſtri temporis, qui negant animam Chriſti, poſt mor- tem eius, deſcendiſſe ad inferos, cùm vrgentur à Catholicis ſententia illa Dauidis: Non derelinques anmam meam in inferno: Præfractè con- tendunt, vocem Hebræam Sceol, quæ Latinè illic reddita eſt Infernus fignificare ſepulchrum, non autem locum ſubterraneum animarum. Atque hæc de priori opinione ſatis dicta ſint.
Altera eſt ſententia exploratæ certæq́; veritatis, vocem Hebræam Sceol,& Latinam ei reſpondentem infernus,& in hoc loco Scripturæ,& alibi ſæpenumero ſignificare non foſſam vel ſepulchrum, ſed locum inferorum,& ſubterranea loca, in quibus ſunt animæ poſt mortem. Hanc ſententiam multis& grauibus auctoritatibus& rationibus com- probare volumus. Principio, Septuaginta Interpretes vocem(Sceol)& hoc loco,& alibi exprimunt voce gręca ⁵νπτκ˖quæ voz ſignificat locum inferorum, nec apud vllum auctorem Græcum probatum inuenitur
Comment. in Gen. Tom. 4. M ffſ
Haretici na-
ſtri temporis.
Vera G ca- tholica ſen⸗ tentia.
Septua ginta interpre:.

Paraphra Is voce Græca r Cbaldaica. vertit in Gehennam, quo
S. Auguſt.
Gloſſa Ordi-
So cOMMENT. IN vſurpata pro ſepulchro, quod& à Septuaginta,& ab allis declaratur as. Paraphaſis etiam Chaldaica vocem Hebram Sceo¹ dnomen in ſepulchrum nullo modo conue nit.& S. Hieronym. vocem Sceol vbĩq; reddit infernus ſiue inferi:non au- dunn Sepulehrun erat autem Hieronymus Hebraicè doctiſſimus: Qui in Epiſt. 119. quam ſcripſit ad Dardanum, hunc ipſum locum Geneſis citans ſic ait: Hæc eſt, vt diximus, terra viuentium, in qua fancis viris bona Domini præparantur, quam ante aduentum in Carne Domini Saluatoris, nec Abraham, nec Iſaac, nec Iacob, nec Prophetæ, nec alij auſti viri conſequi potuerunt. Deniq;& Abraham, licèt diuerſis locis, cum Lazaro videtur apud Inferos:& Iacob vir iuſtus dicit: Lugens&
9
emens deſöendam in infernum: Sauguis Chriſti, clauis Paradiſi eſt, dicen-
Luc 16. eis ad L.atronem: Hodie mecum eris in Paradiſo. Sic Hieronymus.
S. Auguſtinus in quæſt. 1 26. in Geneſim, tractans hæc ipſa verba Ia. 97 cob: Deſcendam ad filium meumi lugent in infernum, pro certo ponit, no- men inferni hic locum inferorũ ſignificare:& ſuſcitat quæſtiunculam, Cuùm Infernus ſit locus pœnarum, quibus inibi puniuntur mai; quo-
modo ſanctiſſimus vir Iacob dixit ſe illuc deſcenſurum;& puraut elle illic filium ſuum Ioſeph? Auguſtini verba ſunt hæc: Solet eſſe magna atur infernus; vtrum illuc mali tantum, an etiam boni deſcendere ſoleant. Si autem tãtùm mali, quomodo lacob ad filium ſuum ſe dicit lugendo velle deſcendere? Non enimin pœnis Inferni eum eſſe credidit. An perturbati& dolẽtis verba iſta ſunt, mala ſua etiam hinc exaggerantis? Sic illo loco Auguſtinus. Et in libro ¹2. de Geneſi ad litteram, cap. 3 3. fimiliter exponit verba illa eiuſdem la- cob, quæ ſunt in cap. 42. Geneſis: Deducetis canos meos cum dolore ad in- 2 Cor. 2. feros. Videtur Iacob(ait Auguſtinus)timuiſſe, ne nimia triſtitia ſic per⸗ turbaretur, vt nõ ad requiem beatoruũ iret, fed ad inferos peccatorum, Neque enim paruum animæ malum eſttriſtitia; cum Apoſtolus cui- dam tam ſollicitè timuerit, ne maiore triſtiria abſorberetur. Sic Augi- ſtinus: qui licèt tam in hoc loco, q tur, an locus in quo erant poſt mortem animæ Sanctorum, ante Chri= ſti, ſecundùm carnem, aduentum, eſſet in Inferno, an alibi,& poſſet vo- cabulo inferni, vel inferorum appellari: ipſemet ramen in libro 20. de Ciuit. Dei, cap. 1 5. affirmat, animas San tamen longè àtormentis impiorum remoto; Iiben Non abſurdè credi videtur, antiquos etiam ſanctos, qui venturi Chri⸗- ſti tenuerunt fidem, locis quidem àtormentis impiorum remo ſed apud inferos tamen fuiſſe: donec eos inde ſan guis Chriſti,& ad ea
quæſtio, quomodo intellig
loca deſcenſus erueret.
uàm in Epiſtola 99. ambigere vides-
ctorum fuiſſe in inferno, loco
4 Gloſſa Ordinaria ſuper hoc loco Geneſis, cùm retuliſſet Auguflini9i verba, adiungit hæc: Credibile eſt, apud infernũ quædam loca ſecreta, & minùs pœnalia ante paſſionem Domini fuiſſe, ad quæ etiã Sancti de- ſcendebant: quia nullus paradiſum ingredi poterat, donec Chriſtus Ruper:us. romphæam igneam amoueret. Rupertus lib. 8. in Geneſ. cap. 25. gaa
hunc in modum ſcribens:
tiſſimis,

e Ns
arelün 32
ud0s am ma.
llar tecen aa.
eamne heun mu mmil Mama — Pp ul e Kemten Mc iſri du KGntn un o loca Aea e ulhl heer rdant 5 tune Deiuri au S iän
4
e k umuſe net ettt oru r, Nua¹ 10 R
1 2 d
m m. dd .
emrad u
o bn
* lt 4
bn 0O e „
ae „ ceon
— a cu 1 5 Cereis,c Snnas
fernu„ dnn apudintem aübu ſe P
GENESIS CApP. XXXVII. 507 ſuper hoc loco: Quia lacob mortuum eſſe putabat filium ſuum Ioſeph,
omnes autem mortui, quamquam iuſti, ante Chriſti aduẽtum deſcen- debant in infernũ: idcirco dixit: Deſeendam in infernum ad jilium meum. Pro eo vt diceret; Cum vita mea finiam pręſentem luctum, nec niſi mo- riendo ceſſabo lugere filium meum. Hiſtoria Scholaſtica in enarratio- ne libri Geneſis cap. 87. ſuper hoc loco: Erat, inquit, tunc in Iuferno quidam locus Sanctorum longè remotus à locis pœnalibus: qui ob quietem& ſeparationem ab aliis, ſinus vocabatur, ſicut dicimus ſinum maris. Appellatus præterea eſt ſinus Abrahæ, quia eriam ibi Abraham fuit in expectatione vſque ad aduentum Chriſti. Lyrani perſpicua eſt ſententia ex his, quæ ſuprà diximus diſputantes in Eugubinum. Expo- nens enim hunc locum, ait: Per infernum Hebræi exponunt foueam vel ſepulch rum: ſed meliùs Catholici interpretantur Limbum Sancto- rum Patrum, qui eſt ſuperior pars inferni. Lyranum ſecutus eſt Tho- ſtatus,& Thomas Anglicus. Acne ſim longior, eadem eſt ſententia Theologorum: qui demonſtrare volẽtes ante Chriſti aduentum, etiam viros ſanctiſſimos poſt mortem deſcendiſſe ad loca inferni, nec patuiſ- ſe cuiquam ad cœleſtem gloriam aditum: id cõfirmant tum aliis Scri- pturæ locis, tum maximè his verbis lacob: Deſcendam ad filium meum lugens in infernum. 99 Caterum firmiorẽ huic ſententiæ, certiorémꝗq; fidem aſtruunt com- plures loci Scripruræ: in quibus liquidò cernitur, vocem Hebræã Seeol, & Latinam infernus, ei reſpondentem, poſitam eſſe non pro ſepulchro, ſed pro loco inferorum. Primus locus ſit in lib. Num. cap. 16. vbi de in- teritu Datham& Abiron ita ſcriptum eſt: Dirupta eſt terra ſub pedibus eorum,& aperiens os ſuum deuorauit illos cum tabernaculis ſuis,& vniuerſa ſubſtantia eorum» deſcenderuntque vini in infernum: operti humo,& perierunt de medio multitudinis. Hoc in loco Latinum nomẽ Inferni,& Hebręum Sceol, tam Epiphanius in Anchorato, quàm Hieronym. in 4. cap. epiſt. ad Ephef. intellexerunt de loco damnatorum:& ſanè fuit vterque per- callens Hebreæ linguæ, idque res ipſa loquitur. Nam cuùm terra dehiſ- cens,& profundiſſimam faciens voraginem, eos penitus abſorbuiſſet, non poteſt intelligi, eos deſcengiſſe in ſepulchrum. Quocirca Pagni- nus, qui hoc in loco Geneſis verterat ſepulchrum, non eſt auſus illi vo- cem Sccol, interpretari ſepulchrum, ſed vertit, infernum. Et itidem ha- bet Tranflatio Vatabli. Quin etiam Oleaſter ibi fatetur, vocem Sceol, interdum ſignificare, infernum,& hanc ſignificationem, ei loco aptio- rem,& conuenientiorem eſſe.
Hiſtoria S? ho
Lyrannus
Tho Ftatus. Thomas Au- glicus. Theolo g*.
Locus Nunn.
caꝭ. 16.
Epiphan. Hieronym.
Alter locus eſt in Pſal. 9. in illis verbis: Cõuertantur peccatores in iufer-
num. Quem locũ exponẽs Genebrardus(cuius anima requieſcat in pa-
ce: nuper enim de obitu eius allatum eſt) ita ſcribit: Hic Sceola in Deras
exponitur Gehinnon, id eſt, Gehẽna. Thalmudici dicunt To, He, fini ad-
ditũ eſſe, ad ſignificandũ, quòd non ſolum ad infernum deſcendunt, id
eſt, Gehenuam, ſed etiam ad infimum Inferni gradum. Hæc cõtrà No-
uatores, qui Sccol, pro ſepulchro ſolent exponere. Sic Genebrardus. erntz. 888 2
Genebrardus.

508 COMMEN T. IN
Locus Pſalis Tertius locus inſignis,& percelebris, eſt in Pſal. 5. vbi ſunt illa ver- ba: Non derelinques animam meam in inferno, neo dabis Santtum tuum vi- dere corruprionem. Quæ verba dicta eſſe de Chriſti reſurrectione teſtis eſt Beatus Petrus in Actis Apoſtolorum, cap. 2. Chriſti enim Domimi poſt mortem eius, triduo fuit anima apud inferos,& corpus iacuit in lepulchro: ſed die tertia aſcendente ex inferis anima,& iterum vnita corpori, cui nihil corruptionis acciderat, à mortuis Chriſtus reſurrexit, Hiſce verbis Dauidis apertè dicitur, animam Chriſti fuiſſe in inferno nec ipſa tamen fuit in ſepulchro, ſed corpus eius: ergo nomen(inferni) &(Sceol)non poteſt hic accipi pro ſepulchro, ſed pro loco intferorum, Non enim obſcurè Dauid verbis illis diſtinguit animam à corpote,
& infernũ à ſepulchros nam de illa dicit: Non derelinques animam meam
in inferno: De corpore autem, quod erat in ſepulchro: Non dabis San-
Ktum iuum videre corruptionem. Et hoc manifeſtius fit ex lectione Gręca,
Nam in Actis Apoſtolorum cap. z. verba illa Petri, quæ Latins ita le-
guntur: Quia neque derelittus eſt in inferno, neque caro eius vidit eonuprin-
nem 6G ræcẽ ſic hab St: Ors ad ea‿αέαάκερ οπhh¶õMMœ aur eis 240u 459 3 4035 4u78.
e a p: Id auté eſt Latinè, Neq; derelicta eſt anima eius in infer⸗
no, neq; caro eiꝰ vidit corruptionẽ. Liquet igitur animã ſignificari hoc
loco, tanquã rem diſtinctã à corpore, ipſam videliget animà rationalt. Doplex Ha Sed audi quæſo,& ride ſatis Heræticorum ſuper hoc loco cauillum. 19; reticorum Ca Quidam enim eorum aiunt, cùm hic dicitur: Non derelinques animam wolas refuta meam in inferno, nomen animæ poſitum eſſe pro vita naturali,& ſenſiti- Ser. ua, qua viuit corpus humanum,& homo ipſe,& qua priuatur per mor- tem. Illorum igitur verborum hanc eſſe volunt ſententiam:(Non dere-
linques vitam meam in ſepulchro) id eſt, non ſines corpus meum per-
petuò vita priuatum iacere in ſepulchro. Sic iſti. Equidem noõ infcior
interdum nomen animaæ in Scriptura poni pro vita: ſed ita in hoc loco
accipi, id ergo pernego: Si enim ita acciperetur, falſam redderet,& ab⸗ ſurdam ſententiam. Si enim anima hie ponitur pro vita; ergo animam Chriſti deſcendiſſe in infernum, idem erit, atq; vitam eius naturalem,
& ſenſitiuam, quam iſti volunt ſignari vocabulo animæ, deſcendiſſe in ſepulchrum. Poſt mortem igitur Chriſti, vita eius deſcendit in ſepube chrum: ſed quid abſurdius? Mors enim eſt priuatio vitæ: quomodo igi- tur poſt Chriſti mortem, vita eius ſuperſtes deſcendit in ſepulchrums Diſceytatio Verum alij, qui argutiores oſtentare ſe voluerunt, cõmenti ſunt, in! an in Scriptu- illis verbis: Non derelinques animam meam in inferno: Vocabulo animæ, ra nomè ani- ſigniſicari corpus, ſiue cadauer; vt ſit ſenſus: Non derelinques cotpus 6. 4 Snce ene meum in ſepulchro. Poni autẽ animam pro corpore, argumétantur ill pas fue cada- ad hunc modũ: Certum eſt, poni nomen hom nis pro anima, vt ci dici- Her. tur Homo eſt intelligẽs, morralis, ad imaginẽ Dei factus. Sicut etiam manifeſtum eſt, poni nomẽ hominis nonnunquã pro corpore, Vt cum dicitur homo conſtare quatuor elementis, vel homo ſe eliri. Illud itẽ manifeſtũ, animam ſæpe vſurpari pro homine, vt cũ dicitur, ſepiuaginta animas, quæ fuerant egreſſæ de femorę lacoh, ingreſſas eſſe cum eo in Eyptum.
. 1⁰

V dügi. 6
e.
Pr 254 Win erchct u nr. ger ger g eram. pannieid inn unl. ummüner T mla dcnu Nd SM uann
3
½
1 1 gerurſet Ta ae le, zon ide O en. ro. KihH Bi ür voni oitl Men. cipewm l lle cpemuii mlt c pomurr.
art ru er, uc 1i Er Sl
3 1 8 3 1 ranl rocnad u 4 rih, mue b0 d
GENESIS CA b. KXXXVII. Nec dubium eſt, corpus, vel carnem poni pro homine, vt tomnis caro ſalutare Dei: Et illud: Verbum caro factum lcaro pro anima, vt Ioelis 2. Effundam de em, id eſt, ſuper omnẽ animam; neque enim ax eſt. Cùm bæc itaque ſic habeant, conſequens ſſit pro corpore poni:nec ſolum poſſit, verum- litteris. Nam in Leuitico cap. 21. vbi nos legi-
erdos in mortibus oiuium ſamigi Super animam non contaminabit ſe in populis ſuis. verſu 11. nos legimuùs: Adomnem mortuum non ingredietur, pro t: Ad omnem animam mortui non ingredietur: Quibus in ſitum eſſe pro corpore ſiue ca-
4e tum. Aeg)Neu ern Ponitur etiam corpus ve Spiritu meo ſuper omnem car caro diuini ſpiritus cap eſt, vt anima quoque po eciam poſita ſit in ſacris mus verſu primo: Praicè ſic eſt ad verbum:
MNe contaminetur Sac
quo in Hebræo el locis manifeſtum eſt, nomen animæ po dauerechoc enim tangendo, efficiebatur Sacerdos immundus,& pollu- tus, ſecundùm legem Moſis. 2 1* Atenim iſtiuſmodi argumentationem facile eſt diſſoluere;& quidem tribus modis. Primò, licèt interdum nomen animæ poneretur pro cor- pore, ſic tamen poni hog loco, nec ipſi probant, nec probari poteſt: talẽ quippe ſignificationé ſupradicta verba Dauidis,& B. Petri prorſus ex- cludũt. In illis enim verbis propriè& apertè diſtinguitur anima à cor- pore, ſiue à carne: Sic enim dixit B. Petrus: Neque anima eius derelicta eſt in inferno, neque caro eius widit corrupt loco tanquam duas inter ſe diuerſas res commemorari? Deinde, ſi ani-⸗ ma ſignificaret hic corpus, vel cadauerzergo nomen inferni non ſignifi- caret infernum propriè dictum, ſed ſepulcrũ; neque enim corpus Chri- Kti deſcendit ad inferos, ſed iacuit in ſepulcro. Et iſti quidem annuunt hoc: ſed renuunt& reclamãt lxx. Interpretes, qui eo loci pro illo, in Iu⸗ ferno, habent is 4dev. vox autem 2us nuſquam apud bonos auctores in- uenitur pro ſepulcro, ſed pro loco inferorũ, vt ſuprà etiã oſtenſum eſt- Iam verò ad locum illum Leuitici, in quo illi ſe iactant,& exultant, & quaſi parta victoria triumphant, doctè reſpondet Genebrardus in expoſitione illorum verborum pſalmi xv. Non derelinques animam meã in inferno. Duo, inquit, ſunt hoc loco inſignia Recentiorum errata. Pri- mum eſt, quod vocem Scæol interpretantur ſepulcrum, cum propriè ſi- gnificet infernum animarum, vt libro tertio de Trinitate ex Talmudi- cis,& Rabbinis docui. Secundum erratum eſt, quod animam poni di- cunt pro corpore,&, vt impuriùs loquitur Beza, etiam pro cadauere: al- legantes locum quendam ex capite 21. Leuitici. Verum illic Hebræa vox Nephesh, id eſt anima, non ponitur pro corpore, ſed per Synecdo- chen pro homine mortuo: vel potiùus per metonymiam pro hominis mortui funere ſumitur, pro cuius anima fiebat ſupremum illud officiũ: vbi eſt myſteriũ curæ antiquæ viuorũ pro mortuorũ animabus. Moſes itaque animam appellauit illic offciũ ſupremum, peractũ pro mortuos neque reſpexit corpus, ſiue cadauer:non enim eius causã illa parentalia taſolẽniter fuiſſent peracta. Quid igitur eſt? Ob animamne cbtaminaretur
ackemit r t
503
6—
ionem: Vides animam& carnẽ hoc
5
„—
Luc. 2. Ioan.;.
Solutio elus rationis qua probatur anis mam poni pro cadauere.
Genebrar.
Locus Leuit. cap. 2⁰.
Sacerdos? Hoc nempe, ob mortui hominis funus,& exequias, in quibas

5 10 COMMENT. IN pro anima eius parétabatur. Similiter Leuit. 19. verſu vigeſimo octauo Hebraicè ſic eſt: Inciſtonem ob animam non facietis in carne veſtra. Latinu autem Interpres ſic habet: Super mortuo ne incidatis carnes veſtras, id eſt pro mortui anima. Namque iſtis locis, vt dixi, anima non ſimpliciter ſignificat mortuum, ſed animam mortui, pro qua iſta peragebantur. Nimirum,& olim Amorrhæi pro requie animarum ſe incidebant, pu- tantes id prodeſſe ipſis:& Romani pro ijſdem februabant,& diem ani. marum celebrabant. Sic pollutus anima dicitur Aggæi 2. verſu decimo quarto, id eſt, tactu hominis mortui, cuius funus agebatur. Vnde non reperitur in hacnotione nomen animæ, niſi quando agitur de funeri- bus,& exequijs: quaſi illa fierent propriè propter ani mam,& in fauorẽ animæ, non autem corporis. Hoc pluribus explicare libuit, yt illumi- narem Moſis ſententiam, paucis perſpectam,& ab illis corruptam, ac nefariè ad ſanctiſſimum Chriſti corpus tranſlatam: quod proinde, cada- uer, auſi ſunt, per ſuum Bezam, nominare, citatis Leuitici locis, nihil cum hoc commerccij habentibus. Hactenus ex Genebrardo. Quartus locus eſt in pſalmo 13 8. in quo ſunt illa verba Dauidis.§i e⁵ Locus pſal. aſcendero in cœlum, tu illic es; ſi deſcendero in infernum, ades. Vbi opponun- 135. tur inter ſe duo loca diſtantiſſima tum inter ſe, tum à ſuperficie tertæ vbi habitant homines. Vnus locus eſt diſtantiſſimus ſecunduùm altitu- dinem, quod eſt cælum alter locus eſt diſiunctiſſimus ſecũduùm profun- ditatem, qui eſt infernus. Liquet igitur non poſſe accipi hic nomen in- ferni pro ſepulcro, quippe quod parum diſtat à ſuperficie terræ,& lon- giſſimè abeſt à profundiſſimis terræ locis. Et ſic interpretantur hunc l1ocum Pſalmi, doctiſſimi Rabbini Hebræorum Kimhi,& Aben Bira. Rab. Ximbi. S..—. 1.. Rab. Aben. Simile huius eſt illud Saluatoris noſtri dictum in vrbem Capharnaum: E ſra. Et tu Capharnaum nunquid uſqhue ad cælum exaltaberist vſque ad infennun Matth. 11r. deſcendes. Quintus locus complectitur duas ſententias Salomonis de infernoi, Leuus Ennus quarum prior traditur Prouerbiorum cap. 15. Infernus,& perditi thuam 11, lob ze. Domino, quanto magis corda filiorum hominum Cuius ſententiæ ſimiliset illa Iob cap. 26. Nudus eſt infernus coram illo,& nullum eſt operimenium perditioni. Argumentatur Salomon eo loco, Deum noſſe corda homi- nũ, à maiori ad minus; quaſi diceret, Maius eſt multo& difficilius noſſe locũ inferni, atque eos qui in eo ſunt; vt, quòd ibi ſint, quomodo ſint, quid agant, patiantúrve. Sed hoc apertiſſimè nouit Deus(id enim g⸗ gnificat illud: Inferuus coram Domino eſt: Et illud Iob: Nudus eſt in emnus coram eo.) Ergo multominus ambigendum eſt, Deum noſſe corda filio- rum hominum. Hic non poteſt intelligi vocabulo inferni ſepulcrum:naà quantæ obſecro difficultatis eſt noſſe ſepulerum,& quod in ſepulcro conditum eſt, vt ex eo tantopere commendari deberet cognitio Dei? Locus Prouer. Altera ſententia eiuſdem Salomonis eſt in cap. 27.vbi fic eſt: Infer- 06 1ap. 25. nus nunquam impletur: Et cap. 30.inter ea, quæ ſunt inſatiabilia, numerat infernum. Hoc dictum Salomonis ſi de fepulcro acciperetur, noneè
vTum, immè eſſet futile, ac ridiculum. Sepulcrum enim facilè& cito impletur,

GENESIS CAbp. XXXVII. 911 impletur, non enim eſt capax niſi vnius cadaueris, aur paulò plurium, quæ quoad abſumpſerit, alia nõ poteſt çapere. Ridiculum itaque eſſet; ad denotandum ampliſſimam capacitatem, comparare eam ſepulero, cùm in promptu eſſet capacitas& inſatiabilitas maris, quod omnia flu- mina, omnéſque aquas recipit, nec tamen redundat, vt initio Bccle ſia- ſtes traditum eſt. At verò in locum inferni, in quem deſcendunt animæ poſt mortem belliſſimè quadrat ſententia illa Salomonis. Cuùm enim tot millia animarum ab initio vſque mundi receperit, nec dum tamen capacitas eius impleta eſt, ſed in poſterum totidem, atque etiam plures capere poteſt. 20 Sextus& vltimus locus continet verba illa Iacob quæ nunc tNla mus, Deſcendam ad filium meum lugens in infernum. Quorum verborum, vt quæ vera eſſer,& germana ſententia, manifeſtum lectori certümque faceremus, in hanc luper Hebræa voce Sceol,& Latina Infernus, cum quibuſdam malè hebraizantibus, concertationem deſcendimus. Illorũ orrò verborum, recta& plana conſtructio atque ordinatio, hæc eſt:
“ 1 A
1ond u lar
— 3 Lugens deſcendam in infernum ad filium meum Ioſeph. Et eſt ſenſus, ann ,d 4 Probter hũc acerbiſſimum filij mei caſum, maximo cum luctu moriar: daifn 8 Et ita deſcendam in locum inferni, in quem deſcendũt omnes mortui, ar.& vbi eſt filius meus Ioſeph, qui iam mortuus eſt. Secundùm hanc or- lanmsünd enn dinationem verborum Iacob,& ſententiam, liquet nomine inferni nõ Awaftäe d em poſſe intelligi ſepulerum: nam neque omnes mortui deſcendunt in ſe- mättuzuht H a pulcrum:& Iacob putabat loſeph non fuiſſe conditum ſepulcro, vt quẽ ca. ki. rmn dilaceratum à beſtijs,& deuoratum credebat. Atque hac ratione nomẽ Aedrro II(Krhan inferni hoc loco intellexerunt omnes ſuperiorum temporum, atque äcman zr etiam huius temporis, præter admodum paucos plus nimio hebraizã- aun aude Wrun tes, Catholici tractatores huius loci. Eſt porrò friuolum& leue argu-
mentum illud, quod quidam opponunt huic interpretatiosi. Aiunt no- mine inferni ſignificari ſemper locum damnatorum. Quod tamen ve-
enmiudu 1
e A rum non eſt:nam etſi ſuper ea re nonnunquam ambigere viſus eſt Au-
.I.
muun(uus 12 25 ſe Theolog 11 jam, diſti; 15. fequens communem Iheologorum ſententiam, di inguit apudin-
me 1n feros loca pœnarum,& loca quietis, diuerſa inibi faciens rece- coloco Dau u ptacula& manſiones bonorum,& malorum. Sedenim luu cinu u animas Sanctorum,& ſinum Abrahæ fuiſſe in lo- t gwodd 3 13 cis ſubterraneis ante Chriſti aduentum, rms dol 4 ſubtiliter& exactè diſputare, „.. Ptübdld. 9 non eſt huius loci, neque metDe n inſtituti noſtri. 1 ehl* ocaduo 3 5 8 „oulcrum 1 85 3 n 1 4 NONA amendu.
aurT un. 1. ſepulclo An de lera⸗
4 crut 2. . Hep
guſtinus; apertè tamen& affirmatè in libro 20. de Ciuitate Dei capite S. Auguſtin,

712 COMMENT. IN
—— ———
NoONA DISPVTATIO.
De viro Aegyptio, qui emit ſanctum adoleſcentem Ioſephi Anus verè fuerit Eunuchu.
Fuper illis verbis,
VS. 365. Madianitæ vendiderunt loſeph in Aegypto, Phutiphari Eunucho Pharaonis, magiſtro Militum.
a2 IDEREſt in hac hiſtoria Ioſeph eximium diuinæ pro- 108 uidentiæ exemplum; loſeph enim, principem fgypti fu. turum, per ignominiam, ad gloriam;& ad dominationé, S per ſeruitutem prouexit. Nimirum ea ratione illuſtrior = exiſtit Dei potentia per contraria perducẽtis, qud deſti- nauit ſeruos ſuos. Idque non parum Ioſepho profecturũ erat ad æqui- tatem dominationis: nam quo poſtea ciuiliori& clementiori animo imperaret alijs, herili priùs ſubie ctus eſt imperio,& quod poſte priu- ceps acturus erat, id priùs ſeruiendo didicit: ſuis enim ipſe malis, ærum- niſque variè doctus& exercitus, vſu compertum habuit, quemadmodũ ſimilibus affectos malis tractare deberet. Hanc ob cauſam elegamiſſi- mus Poeta fimũlque prudentiſſimus, Didonem Tyro profugaã,& alie- nis in terris nouas condentem ſedes, Troianos itidem profugos& er- rabundos, alloqui facit hiſce verbis: Me quoque per multos ſimilis fortuna labores, Ialtatam, hac demum voluit conſistere terra: Non ignara mali, miſeris ſuccurrere diſco. Veruùm ſupradicta verba Moſis tres ferunt quæſtiones. Harum yxima i- eſt, Quomodo verum eſſe poſſit quod hic dicitur, Madianitas vẽcho 5 ſe Ioſeph Phutiphari Æygyptio; cùm ſupra dictum fit in hoc ipſo capit Ioſeph fuiſſe à fratribus ſuis venditum, non Madianitis, ſed IImaelitis Et infrà initio c. 39. ſcriptum fit, iſtum ipſum Phutipharem emiſſe lo- ſeph ab Iſmaelitis. Sed iſtam quęſtionem ſupra copiosè explicuimusin Diſputatione 6. ſuper hoc c. 37. Altera quęſtio eſt, Quomodo iſte Phu- tiphar emptor Ioſephi, dicatur fuiſſe Eunuchus, ſiue Spado, vt habent Septuaginta, cùm infra cap. 39. memoretur iſtius Phutipharis vxor, que „ Phot. loſephum incitauit ad flagitium. Ego varias Auctorum ſuper hac que- yhar, qui emit ſtione opiniones,& ſuper voce Eunuchi interpretationes exponam, ac xoſeph, fuerit denique meam quoque Lectori ſententiam indicabo. Funuehus. S. Hieronymus in Traditionibus Hebraicis in Genefim, ſuper hoc Sehee Deu loco,& præſenti quæſtione ita ſcribit: Quæritur quomodo hic, qui di Hebræorum. citur Eunuchus, poſteà vxorem habere dicatur. Fradũt Hebræi, emptu ab iſto Phutiphare fuiſſe Ioſeph ob nimiam pulchritudinem, in turp⸗= ſcilicet miniſterium:& à Pño, virilibus eius arefactis, poſtea tlegrueſ . illum

1lei h Rafen ſteme Mermenl em. — H wi er.. Untcdch al. Dornen Ir He ⸗ Iunasnit Sqabe
„ mberrem.
c dcen, SGit
4
⁴
voa Muüad elE * 1 dut 10 am piom..
4
Eur 1 80 5M . iq d rrei m 1, M
ruuc 1 w
—
„ 32— — ——õ — 1 — —:— —— ——
* —
— —
— — — —. — —
1 etactl 6 4.2 ciu
namful esi
GINESIS CA P. XXXVII. n15
Alum, iuxta morem Hierophantum, in pontificatum Heliopoleos:& hu- ius filiam eſſe Aſenech, quam poſtea loſeph vxoré accepit, vt traditur in- trà Gen. q1. Sic Hieronymus. Varabli tranſlatio noua pro Eunucho ha- raonis, habet Cubiculario Pharaonis,& verèò nomẽ Eunuchi primò dictũ eſtà cuſtodia cubilis, vt vox ipſi Græca indicat. Dagninus verrit Principi pparaonis- ſimiliter habet tranflatio Chaldaica: cuius explanator Fagius,
Hebraicè, iaquir, vocem Saaris, quam Eunuchum interpretantur, céfent
non ſemper vulgò- dictum Eunuchum, id eſt, caſtratũ ſignificare, ſed ali- quando principem,& Præfectum:& hac ſi gnificatione eam vocem acci- pi hoc loco. Vnde& Paraphraſtes Chaldæus, eã vocem per Rabba tran- ſtulit, quod dominum& principem& magiſtrum ſignificat.
Caietanus putat ſignificari, iſtum hominem fuiſſe miniſtrũ Pharaonis. Sic enim ſcribit hoc locëo: Eunuchi nomen æquiuocum eſſe, patet ex eo, quòd iſtum infrà dicitur habuiſſe vxorem, quæ adamauit Ioſeph. Vnde autem huiuſmodi æquiuocatio acciderit, neſcio: perindertamen dictus eſt Eunuchus Pharaonis, ac ſi dictus eſſet, miniſter Pharaonis.
Nec diſſimile eſt quod hoc loco tradit Lyranus Eunuchus(ait ille) ali⸗ quando accipitur pro caſtrato: aliquando verò pro miniſtro vel ſeruo ali- cuius Principis:talis autem vocatur Eunuchus, eo quod debet eſſe caſtus & honeſtus:& hoc modo accipitur hic: vt infrà cap. 40. pincerna regis& piſtor, ſimiliter vocätur Eunuchi. Idem ſentit Thoſtatus. Sed is præterea argumentatur, Phutipharem illum, cui venditus eſt Ioſeph, non fuiſſe verè,& vt vulgò accipitur, Eunuchum: quòd cùm tria ſint genera Eunu- chorum, in nullo eorum generum iſte Phutiphar recenſeri queat.
Eunuchus tripliciter, TFhoſtatus inquit, accipi ſolet. Eſt Eunuchus à na tiuitate impotens,& neceſſitate caſtus, quantum ad actum. Alius eſt à ſe- ipſo, vel ab aliis caſtratus. Tertius eſt, qui voluntariè propter Deum& re-
gnum cœlorum, quodammodo caſtrauit ſe, amputatis omnibus concu- piſcentiis,& deſideriis carnis. Sed nullo iſforum modorũ Phutiphar erat Eunuchus. Non primo modo, quia talis Eunuchus non poteſt generare, Phutiphar autem generauit filiam, quam duxit Ioſeph vxorem& ob hãc
Caie fan ass.
Lyranass.
Ihoſtatus.
T5 oft dt ⁵s.
ipſam cauſam nec ſecũdo modo potuit dici Eunuchus. Nec tertio modo fuit Eunuchus, tum quòd iſte modus, apud Hebræos potius,& in ſacris
litteris celebris ſit, quàm apud alias gentes: tũ quòd ex Tradirione He- bræorũ, iſte Phuriphar libidinoſiſſimus fuerit. Appellatus igitur eſt Eunu chus, ideſt, miniſter, vel ſeruus regis: generaliter enim miniſtri omnes Do minorũ& Principum vocari poſſunt Eun uchi: quéẽadmoduminfra Gen. 40. pincerna& piſtor regis Pharaonis appellãtur Eunuchi. Sic Thoſtatus.
Oleaſter, licèt dubitanter loquatur, exiſtimat Hebræam vocẽ Saris, ſi-
.—. W 3 3 gnificare potiùs cuſtodem domus aut perſonę, quàm Eunuchum propriè dictum, ad hunc modum ſcribens ſuper hoc loco Geneſis: Tam noſtri,
Oleaſtor.
quàm Hebræi vertunt hic vocem Saris Eunuchum: ſed ſtatim excitatur quæ ſtio ab omnibus,(vtinam tam bene ſolura, qu àmmota) qualiter hic fuerit Eunuchus, quem conſtat habuiſſe vxorem, que deperibat loſephũ, Hanc quæſtionem Rabbi Dauid im libro Radicum ſoluit, dicens, eum, vi Nabss David.
Comm. in Gen. Tom. 4. trr

514 b COM MENT. IN rilem quidem habuiſſe neruum, ſed ampuratis teſticulis„quod gen Eunuchorum etſi ſeminare nequit, concumbere tamen poreſt. Alia 5 eam vocem non ſolùm ſignificare Eunuchũ, ſed Principem. Veruùm ob⸗ ſtare videtur illud quod legitur libro 4. Reg. cap. 24. vbi ſic eſt; Printi. pes eius(& Sariſau)id eſt Eunuchos eius: Vbi ſi ſecũdo loco Principes ver. tas, inutilẽ facies repetitionẽ. Mihi verò videtur dictio Hebræa ſignifica. tre cuſtodẽ domus, aut perſonæ: fieri tamen potuit, vt tales etiã eſſent Bu nuchi,& quòd ea dictio vtrũq; ſignificet, res nondũ mihi plandè certa eſt Aucloris ſen- quæ cũ fuerit, indicabo, interim vtamur cõmuni expoſitione. Sic ille. tenna. Ego meam quoque aperiam Lectori ſententiam. Pria tradi in ſacris li Enuue Maaber teris Eunuchorum genera ignorare non poteſt, niſi qui earum litterarum“ exphie 272 planè indoctus eſt ac rudis. Etenim Saluator noſter id docuit verbis illis varia genera quæ tefert Matth. cap. 1 9. Sunt Eunuchi, qui de mutris vtero ſic nati ſint, Eunuthorum.& ſunt Eunuchi, qui falli ſunt ab hominibus:& ſunt Eunuchi, qui ſiyſir ca- ſtrauerunt propter regnum cælorum. Natiui Eunuchiſmi faciunt quidi quo genera:alios enim naſei Eunuchos, virilitate priuatos, ſicut nonnulliſine oculis, vel auribus, vel alio quopiam morbo naſcunturz) alios verò dici Eu- nuchos naturaliter, quòd ob præfrigidam eius partis conſtitutionem im- potentes ſint rei venereæ. An prioris generis ſit nunc aliquis Eunuchus, aut fuerit vnquã, qui ſine virilibus à natura factus ſit, nec inficiari auſim, nec affirmare. Equidem non memini legere apud vllum auctorem: nam Plinius, qui ca. 2. lib. 7ͦ. multiformes,& monſtroſas hominum, apud varias gentes. figuras,& ſpecies, copiosè commemorat; de iſtiuſmodi Bunuchis nihil. Quanquam, cur natura in hominum genere, ſicut alia monſtta, ſi- militer huiuſmodi Eunuchos, per quandam in operando aberrationè(vt ( lhate, loquitur Ariſtoteles) generare uon queat, non ſatis video. ſacss cahirtkt Alterius generis Eunuchorum, quod ſit ab hominibus, quadrupler 6 „ine. ciẽdi finis eſt. Caſtrantur enim homines, vel ad diuturnioré alienæ lbidi nis patientiã, conſeruato puerilis formæ decore: vel quo puerilis vocbin canendo tenuitas,& ſuauitas diutiuùs ſeruetur: vel morbi cuiuſpiã inibi ſe uientis, nec aliter curabilis, propulſandi gratiâ: vel quo puerorũ& mulie- rum cuſtodia iſtiuſmodi hominibus tutò demandari poſſit Fuiſſe autẽva Paulus de va rios modos caſtrandi, ſiue(vt Gtæcorum modo loquar) Eunuchizanci⸗ riis modis eu- diſertè Paulus EÆgineta docet illis verbis: Faciendi eunuchiſmi erant cõ- nuchi andiho plures modi. Q uidam Febaut exciſione teſtium: quid retri etiã cum Hnher Qui quidam vere teſtium amputatione, qui mingebant per fiſtulam æneam, vt nunc quoq; quibus ob morbum ea pars ſecta eſt. Quidam etiam fiebãt teſticulorum attrit ione. Ea verò erat, puello in balnea demiſſo, paulatim teſticulos at- terere vſq; dum velut diſſipati euaneſcerent, atque ita contorquere, vt ve na, quæ alimentum illis defert, velut nodo interciperetur, atque ita illi ta- beſcerent. Itaque erant Eunuchi, vel ſolis teſtibus exciſis. vel etiam cum veretro, vel teſtibus attritis. Sic ille. 3 Lorn Deate. Et hoſce porrò Eunuchiſmi modos etiam diuina Scriptura indicat in cap 23. cap. 23. Deut, verbis illis: Non intrabit Eunuc huas attritis, el amputatu te- ſticulis,& abſciſſo veretro Eccleſiam Domini. Nec ſolùm in hominibus Eu- nuchiſmum
Ariſtote.

ee rh
u* de
3. bhi
³
4 4 4 3 4 n Rd i ui
† ö Jhae mockaindet r l
Kxere adui
4 8
4 4 een
1 1 ell „ modo lo 1 1.“ 4* 1 achell H 16 * 2 4 36* 4 vuid F l —— K 4 1ee um xd f dulm an A 1 Frede 18 A —„rtATI 2 4 undam e t Kcl . 04 15 demnch
4 21 meiitt 8* 84* 1
9“ 4! un 4 4 6 4 G ¹ mndälll „ 4. n . uns 4„ „Necſclid g
10f9 6' ao
GNE SISH CA p. XXXVII. 515
nuchifmum auerſabatur lex Moſis, verũetiam in animalibus quæ offerẽ-
da erant Deo. Sic enim Leui. 2 2. Omne animal, quod vel contritis velrrun- cis, vel ſectis, ablatiſque teſticulis eſt, non of eretis 1 Domino:&; in terra veſtra hoc omnino non facietis. Hinc porrò enoteſcit, antiq uiorẽ eſſe rem, quam qui- dam putant, eunuchiſmum: principes enim auctores eius quidam faciũt reges Perſarum,& Medorum: cùm eius tamen, vt jam pridem factitati, & vſitati, mentionem faciat lex Moſis: haud paulò ſanè gentiũ illarũ im- perlis vetuſtior. Ammianus Marcellinus lib. 14. primã Eunuchiſmi origi- nem refert ad Semiramidem Nini vxorem,& reginam Afſyriorum, hanc enim ait, primam omnium, mares caſtrare cœpille. 1 Cæterùm varia olim Eunuchorũ apud Principes munera,& miniſte- ria fuerunt. Er vt taceã infandum corporis obſequiũ,& ſeruitium alienæ libidinis, tria Eunuchorũ miniſteria memorantur in lib. Eſther ca. 1.& z. Alij enim dicuntur fuiſſe principes conſiliarij regis,& qui faciẽ eius vi- debãt, cum quibus ſcilicet præcipua Imperij Rex cõmunicabhat,& quorũ n rebus arduis,& conſiliũ exquirebat,& ſequebatur ſententiam:& hi ſe- dtem numesno erant. Alij dicũtur fuiſſe cuſtodes& adminiſtri R eginæ&
concubinarũ Regis. Commemorantur item alij duo ianitores Palatij Re
gis, vel, vt eſt Græcè, cuſtodes corporis Regis. Quartũ miniſteriũ Bunu- chorum etat, cuſtodẽ eſſe, ac præfectum cubiculi Principis, quo munere
apud Holofernẽ, functũ eſle Vagao Eunuchũ, legimus inm libro lIudith ca, 12. Quintum miniſteriü: curam gerere& cuſtodiã theſaurorũ Principis: Legimus in Actibus Apoſtolorũ ca. 8. Eunuchũ baptizatum à Philippo, fuiſſe ſuper omnes gazas reginæ Candacis. Sextũ miniſterium: eſfe belli duces& principes militiæ regũ. Nam& Rex ludæorum Sedechias prin- cipem militiæ ſuæ habuit Eunuchum, vt Hieremias atte ſtatur cap. 5 2. ta- liſque fuiſſe apud Pharaonem hic P hutiphar, de quo nunca gitur, perſpi- cuè dicntur ſecundùm trãſſationem Latinã in fine huius ca. 37. vbi voca- tur magiſter Militum;& initio cap. 39. vbi appellatur Princeps exercitus Pharaonis. Apud Ochũ quoq; Perſarum Regẽé plurimũ auctoritate& po tentia valuiſſe Begoa Eunuchü,& Diodorus Sicutus narrat lib. 1 6.& lib. 11. Antiq. tradit Ioſephus. Septimum miniſteriũ: cuſtodem eſſe corporis Principis: Xenophon lib. 7. Cyripædias memoriæ prodidit, Cyrum cen- fuiſſe, Eunuchis potifſfimum, quaſi multis de cauſis fidiſſimo hominũ ge- neri, cuſtodiam, curamꝗ; corporis ſui credi oportere. Octauum ininiſte- rium: puerorum cuſtodes, educatores, rectores itein, primarumq; littera-
rum& diſciplinarum doctores fuiſſe Eunuchos, docet Plato lib. z. de le-
7
gibus. Ob hæc igitur miniſteria Eunuchorum, maximo illi in pretio&
honore apud reges erat. Herodotus quidem certè in Vrania ſcribit, apud omnes barbaros, pretioſiores,& honoratiores fuiſſe Eunuchos, non ca- ſtraris hominibus, idei gratià videlicet.
Eunuchos porrò, licèr impotentes eſſent peragendæ rei venereæ, eius tamen ſenſu, atq; cupiditare nequaquã caruiſſe, vel vnũ illud B. Auguſt. te ſtimoniũ perſpicuè demonſtrat atque confit mat. Is enim lib. 6. cõtra Iu-
Antiquitas 7 Eunuchiſpas.
Ammaan. Marcelin.
Ocko Funa- chorum olina apud Prinei- pes munera miniſteria.
Diodora. Siculaas. loſephus. Xenophon
Hero dotus.
Eunuchos n carere ſenſu, E libidline»o
luptatis yene- Féd.
lianum belagianũ cap. 14. ita ſcribit: Nam vtique concupiſcere, viuentis Aug uſt.
ttr 2

516 COoMMEN T. I N ſentientiſque naturæ eſt: ita vt non deſit cõcupiſcentia, quam ſpadonum quoque caſtitas frænet: minùs quidem illa laborioſa, quia vbi matetiam de qua operetur, non inuenit, minùs aduerſus eam libido confurgit Eſtta men, pudicèque comprimitur: ne concumbendi, quamuis irritus ipſe co- natus in eam turpitudinem veniat, propter quam, Caligonum„Valenti- niani iunioris Eunuchum, gladio nouimus vltore punitum, meretricis confeſſione conuictum. Neque enim in libro Eccleſiaſtico adhiberetur inde ſimilitudo, atque diceretur: Didens oculis, e& ingemiſcens, quaſi ſpadi omplecten= virginem,& ſuſpirans, niſi& ipſi mouerentur concupiſcentia
carnalis affectibus, licet deſtiruti carnis effectibus. Sic Auguſtinus. B6. Terentius in dem ſpectat illud Terentianæ Pythiæ; En. Fgo Jtos(E unuchos) audierd, inquit, amatores eſſe mulierum; vel maxumus
Sed nihil poteſſe.
8 ⸗ 8 2 ⸗ 8 5. Verum reuertamur ad Phutipharem emptorem loſephi, qui dictus;
Senenfe a4 eſt hoc loco ſecunduᷣ m Latinam tranſlationem, Eunuchus cim tamen& primciyalem: habuerit vxorem,& filiam genuerit: cuius exſoluendæ quxæſtionis gratii ruæſtionem, ad breuem de Eunuchis diſputationem pauliſper digreſſi ſumus. Quære- quomodo Phv batur igitur, quomodo verè appellari potuerit Eunuchus. Nam multifa- Eihar 694 rius Eunuchifmus ſuprà expoſitus, iſti haudquaquam aptari poteſt. Du- ſit Ewnee plex igitur ſoluendæ quæſtionis ratio ad præſens occurrit. Vel enim ſe- quenda eſt Traditio Hebræorum, quam hoc loco memorat, nec impro- bat Hieronymus, affirmantium, iſtum Phutipharem, quòd obſoœxnè cogi- taſſet de loſepho, arefactis penitus à Deo virilibus factum eſſe Eunuchu. Hoc ſi admittimus, dicamus neceſſe eſt, vocatum eſſe hoc loco Bunu. chum per Anticipationem: nã quo tempore emit Ioſeph, eo tempore n erat Eunuchus, ſed poſtea in cuſtodiã pudicitiæ loſeph, factus A Deo eſt Eunuchus. Quod ſi Lector in hac Traditione Hebræorũ minimè acquie ſcit, ſequatur licèt opinionem Lyrani, T hoſtati, Caierani atq; aliorũ-. qui tradunt Eunuchi nomen ambiguæ ſignificationis& vſurpationis eſfenã X pro eo qui caſtratus eſt vſurpari,& pro principali miniſtro apud Regt, ſiue in eius Palario, ſiue extra, ſiue domi, ſiue militiæ, etiãſi caſtratus non fuerit. Nã quia Eunuchi prmcipalia,& intima, necniſi fideliſſimis credẽ da regũ miniſteria,& negocia tractabant, propterea factũ eſt, vt poſtea, qui eadẽ muuera obirent, nomẽ Eunuchi retineren t, etiamſi verè nõ eſ. ſent Eunuchi. Verùm ad alterã huius diſputationis quæſtionẽ pergamus. geeuuda que. Altera quæſtio, ſuper his verbis: Magittro militum, tractanda eſt. Vo- RNio, An Phu- catur Phutiphar hoc loco ſecundùm Latinam tranſlationem vulgatam, tiphar fuerit Magiſter militum: at læx. Interpretes Græcè vocant eum Anxνενεεν id Magiſter milz eſt, principem ſiue præfectum coquorum: ſic enimi nterpretantur Philo mran træfe, in libro de ſephus in libro primo Antiquitatum,& Sanctus Ctas cogwora 1n libro de loſeph,& loſephus in libro primo Antiquitatum,& Sana pharaonir. Ambroſius in libro de Ioſeph. Sedenim B. Hieronymus in Traditionibus Philo. Hebraicis in Gen. ſuper hoc loco cenſet, legendum eſſe potiuùs: Princepr Taehus exercitus, vel bellatorum, quod idẽ eſt atque, Magiſter militum, ſicut habet Hefehanr Latina Tranſlatio. Sic enim ſcribit: In pleriſque locis Archimagiros,i eſt coquorũ principes, pro Magiſtris exercitus, Scriptura commemofat, Ad
—₰ —
— —
4

dundamaan an N
1.„
Sr
4— K— A ddm 8 1 4
1
a n em —
— 8* —
4 1 1 1 noocc emnld
5
1 eehyf⸗ A
1
eadcir lo r Bi
112— 4 er 1 drooe Hedej 4
8* .“
GENESIS CA b. XXXVII. 517 nuueube quippe, Græcè interpretatur occidere. Venditus eſt itaque Io- ſeph Principi exercitus& bellatorum Pharaonis. Sic Hieronymus: in cu- ius ſententiam videtur ſaris propendere Auguſtinus. Nam cùęm in Quæ- ſtione 1 27. in Geneſim citaſſet Lectionem Græcam huius loci: Vendide- runt loſeph Petrefæ Spadoni præpoſito coquorum, ſubdit: Nolunt quidã præ- poſitum coquorum interpretari, qui Græcè A rchimagiros dicitur ſed Præpoſitum militiæ, cui eſſet poreſtas occidendi. Sic enim appellatus eſt etiam ille, quem Rex Nabuchodonoſor miſit, penes quem potius inueni tur primatus fuiſſe militiæ. Sic Auguſtinus.
Super vocis Hebreæ Tabach ſignificatione, quam verrit Latinus Inter- pres Magiſtrum militum, diſſerit in hunc modum Oleaſter; Ex noſtris quidam putant fuiſſe eum principem militiæ: alij præfectum coquorum: alij laniorum, id eſt, qui plectendorum hominum damnatorum curam habet: Verbum Hebraicũ tabach ſignificat mactare, aut potius rem mor- tuam, aut morituram ſcindere, vt 1. Regum 25. Lictimam meam, quam tà- bach, id eſt, ingulaui tonſoribus meis. Conſtat igitur, verbum iſtud ſignifica- re idem quod laniare, aur iugilare. Sed an vox tabach ſignificet eum, quiĩ animalia iugulat, ſiue laniat, vel potius qui homines, certum non eſt: Na 1. Regum 9.legitur Samuelem dixiſſe catabach, id eſt, lanio, ſiue coquo,
—
qui carnes decoquendas laniat; vt partem carnium meliorem ſeruaret
1 7*.. 8.. 4 Sauli. Apud Hieremiam verò cap. 3 9.dicitur de Nabuzardan, quod fue- . t 5..
rit princeps tabachim, id eſt, militum: conſtat enim fuiſſe eum Principem militiæ, vt ibidem dicitur. Mihi autem videtur quòd iſte Phutiphar fuit princeps laniorum, non quidem coquorum, ſed eorum qui homines ple- tebant,& iugulabant, potuit tamen ſimul etiam eſſe princeps militiæ. Etenim de Banaia legitur 3. Regum cap. 2. quòd fuerit princeps militiæ Salomonis, qui tamen miſſus ab co eſt ad occidendum Ioab. Quare cre- derem, tunc temporis munus laniandi reos demandatum fuiſſe princi- pibus militiæ,& hoc ſignificare voluit Chaldæus vertens hoc loco, Prin- cipem interfectorum. Sic Oleaſter. A quo non diſcrepat Caietanus, ita ſcribens:In Hebræo eſt, Principi occiſorum: Sed in dubium vertitur, an ſit ſermo de occiſoribus hominum, quales ſunt miniſtri iuſtitiæ, qui car- nifices vocantur: an de occiſoribus animalium, qui lanij appellãtur. Con- ſonat autẽ magis miniſterio Pharaonis, vt iſte intelligatur Princeps exe- quentium iuſtitiam in criminibus, potius quàm princeps laniorum. Pri- mum enim officium, Kegia cura exigit, alterum verò in nulla apparet
curia. Sic Caieranus.
Lyranus noſtram tranſlationem cum Græca Septuaginta Interpre- tum,& cum expoſitione Hebræorum componens arque concilians, ſic habet ſuper hoc loco: Pro Magiſtro militum, Hebræi exponunt, Magi- ſtro carnificum: verbum enim Hebræum, proprisè ſignificat mactare, vel laniare. Atque hoc quidem poteſt competere militibus, qui homines in- terliciunt in bello,& hunc ſenſum ſequitur noſtra tranſſatio: Competit etiam carnificibus, ſiue laniis, qui mactant animalia,& hunc ſenſum ſe- quuntur Hebræi,& in idem redit dictum loſeph, appellantis Phutipha-
trr 3
§. Auguſtinus
Oleaſter.
Caietanus,
L Jranas.

Eugubinus.
Eximia laus B. Hierenymi
Aucloris ſen- tentia,& de- fenſie Latinæ tranſtationis.
Alegorica 22 Tropolo gica ex poſitio hur us hi „. 3— Koriæ ſecundi F balonen.
518 c6O MMENT. I1N tem principem coquorum. Hæc Lyranus. Audiamus etiam Eugubinum. cuius, vt ferè ſolet, veſtigijs inſiſtir Lippomanus in Catena. Affirmat le. bræam vocem fignificare, occidere, ac mactare: hoc autem& ad macta- tionem animalium, quod eſt laniorum, vel coquorum,& ad occiſtonem hominum in bello, quod eſt militum, aptari poteſt. Ex quo diuerſitas exi. ſtit Latinæ tranflationis,& Græcæ: Hæc enim vertit, Principem coquo. rum;illa, Magiſtrum milirum. Huiuſmodi porrò ambiguitatem vocis He- brææ, etiam declarat Aben Eſfra, his verbis: Inuenies hanc vocem tam ad occiſionem referri, quàm ad id quod ſpectat ad culinam. Et verò pro v- traque interpretatione ſunt idoneæ rationes. Infrà enim legitur: Et iraai. dit eum in custodiam Principis Hatabachim: id eſt, militum, ſeu carnificum: nam coquorum Principem, cuſtodiam habuiſſe carceris abſurdum dictu videtur. Kurſum cùm Phutiphar dicatur fuiſſe Eunuchus, è genere vide- licet Rominum imbelli,& effœminato; non eſt credibile, fuiſſe etiam Rege præfectum militibus. Videtur igitur is fuiſſe præfectus Kegis ſica- rijs,& carnificibus, quique dãnatorum hominum plectendorum curam haberet. In hanc fermè ſententiam Eugubinus.
Verùm nobis ſequenda eſt, tuendaque Latina lectio huius loci, que habet, Magiſtro militum: Ea qui ppe placet Beato Auguſtino,& confirma. tur Sancti Hieronymi auctoritate, viri ſanè Hebraicarum,& ſacrarum lit- terarum diligentiſſimi atque doctiſſimi: qui ob eam cauſam, teſtimonio ipſius Eccleſiæ adeò laudatur, vt is fuiſſe dicatur in exponendis ſacri Scripturis, Doctor maximus, diuina prouidentià datus Eccleſiæ. Dices: Ergo lxx. Interpretes errarunt hoc loco, qui verterunt Archimagiro, dd eſt, Principi coquorum? Minimè verò. Nam vox Archimagiros proprièh- gnificat principẽ occiſorũ: uaæνειεεεν quippe, interprete Hier. Latins eſtoc cidere. Sed nomẽ occiſorũ, trifariam poteſt intelligi. Vel enim ſunt occi- ſores hominũ in bello, quales ſunt milites: Et in hãc ſententiã Latinus h- terpres vertit, Magidstro militum: vel ſunt occiſores hominum proptereo- rum crimina, tanquam publicæ iuſtitiæ adminiſtri& executores, quam interpretationem ſecuti ſunt Hebræi,& multi de noſtris, fuprà memorati Vel ſunt occiſores animalium ad coquendum,& comedendum, vt lum lanij& coqui: cui expoſitioni Philo, loſephus,& Ambrollius inſtiterunt. Cum igitur vox Archimagiros, qua vſi ſunt S eptuaginta Interpretes, tres iſtas ſignificationes& interpretationes capiat, Tranſlatio Septua- ginta Interpretum lectioni noſtræ Latinæ aptari commodiffime poteſt: præſertim autem cùm Sanctus Hieronymus affirmet, Archimagiros pro Magiſtris exercitus in pleriſque locis diuinam Scripturam commemo- rare.
Non eſt in præſentia nobiliſſimæ huius Hiſtoriæ Ioſeph prætermittẽ- 318 da interpretatio partim Allegorica,& partim Tropologica. Et allegorica quidem duplex eſt; vna Philonis, politica: Altera, Beati Ambroſij- Theo- logica. Philo faciens Sanctum loſeph tanquam imaginem quandam& figuram fuiſſe viri ciuilis, vt ſuprà pluribus expoſuimus, quòd loſeph ſit
venditus à fratribus, quòd putatus ſit à beſtijs deuoratus,& quòd in
Tgyr

GENESIS CAb. XXXVII. 519
Egypto venditus ſir cuidam Eunucho,& principi coquorum; hæc„
inquam, Philo per allegoriam accommodans ad virum rerum ciuilium bilon abe tractatorem,& adminiſtratorem, hunc in modum diſputat in libro, qui ⁵0⁰. de Ioſeph, ſiue de vita viri ciuilis inſcribitur. Rectè dicitur, ciuilem homi- nem vendi. Nam qui auram populi captans, concionaturus, locum ſupe- riorem aſcendit; ſicut venalitij ſeruus fit ex ingenuo, propter honores vtique, quos ambit, addicens ſe innumeris dominis. ldem à feris circum- uentus inducitur: quòd homini ciuili infidiatut immanis beſtia, vana gloria; corripere, ac deuorare tales lolita. Sed einptores Ioſeph eum re- uendunt, quoniam non vnus eſt dominus tractantium Rem bublicam. ſed vulgus, alijs poſt alios dominis ſuccedemibus Qui autem tertiò ven-
duntur, hi nequam mancipiorum more mutant Dominos, non ferendo
priores propter faſtidium, vt rerum nouarum cupidi. Qui emit loſeph in Aegypto, dicitur fuiſſe Eunuchus,& princeps coquorum. Nam emptor hominis ciuilis, quod eſt vulgus, reuera Eunuchus eſt. Et videtut quidem habere genitalia, ſed vi generatiua deſtituitur, quemadmodum qui ſuffu- ſos habent oculos, orbati ſunt eorum efficacia, non valentes cernere. Sed uænam eſt ſimilitudo inter vulgum,& Eunuchos: quòd vtrique ſteriles apientiæ, virtutem tamen approbant. Cuͤm enim confluit promiſc ua multitudo hominum loquuntur vt oportet, ſed ſapiunt contrariè, poſtha- bendo ſyncera fucatis,& legitima prauis, ſtudentes ſolum exiſtimationi tuendæ veramque honeſtatem negligentes. Hinc, q uod mireris, ſequitur vt Eunuchus vxorem habear. Nam vulgus deditum eſt concupiſcentiæ,
ſicut vir mulieri, in cuius gratiam dicit, facitque omnia: in conſilium clã
A. 6
.... 1... & palam hanc adhibens,& in rebus minimis æquè ac maximis, rationi verò nuſquam obtemperans.—
Rectè quoque princeps coquorum vocatur emptor loſeph. Nam vt coquus nihil aliud curat, niſi inutiles ac ſuperuacaneas ventris volupta- tes: eodem modo populus dat ſe totum oblectamentis aurium, per quæ mentis intentio relaxatur,& neſcio quo pacto eneruatur anima. Quid autem inter medicos& coquos interſit, quis non videt? IIli, quiequid ad ſanitatem conducit, etiamſi moleſtum ægroto,& ingratum videatur, & conſulunt,& magno ſtudio comparant. Hi contrà ſuauia tantùm cu- rant,& vtilia negligunt. Ergo medicis ſimiles ſunt in ciuitate leges,& ma- giſtratus legitimi,& ſenatores, ac iudices prouidentes communi ſaluti ae ſaturitati: cupidinarijs autem, iuniorum& vulgi turba eſt ſimilis, qui ſe- curi de commodis, præſentem tantùm voluptatem venantur. Hactenus- rr9 ex Philone. tLorie. S. Ambro. Beatus Ambroſius in lib. de Ioſeph,ca. 4. hanc ipſam Hiſtoriam loſeph allegorizat, ſed ad Chriſtum Dominum accommodando. Ductus eſt, in- quit, in Aegyptum Ioſeph,&emptus à Præpoſito coquorum. Non eſt ocioſa perſona, quæ cruda ciborum coqueret: vt epularentur animi, vi- delicet fidei ſuauitate: nullus enim cibus ſcientià& doctrinâ dulcior. E rat

7 aia 58. Coloſſenſ.3
Ambroſij Tropolo g. I. Im. 2.
520 C OM M ENT. I N Erat antè in Ægypto cruda perfidia, quam nullus diuinæ cognitionis at- dor,& vere ſcientiæ cupiditas molliuerat, non eloquia Domini ignita de- coxerant. Venditus eſt loſeph in Æᷣgypto, quia Chriſtus venturus erat ad eos quibus dictum eſt, Peccatis veſtris venditi estis: Et ideo fuo ſanguine redemit quos propria peccata vendiderunt, chirographum ſuſtulit, fœ- neratorem remouit, exuit debitorem: Vnus exſoluit quod ab omnibus debebatur. Non licebat nobis exire ſeruitio. Suſcepit hoc ille pro nobis, vt ſeruitutem mundi repelleret, libertatem Paradiſi reſtitueret, gratiam nouam, conſortij ſui honorem relinqueret. Hoc de my- ſterio. Idem autem eodem in loco adiungit moralem eiuſdem hiſtoriæ tra- ctatum; ex loſeph exemplo illuſtria& lal utaria proferens in medium do- cumenta,& ſolatia ijs, qui vel ex conditione ſua, vel ex infortunio aliquo ſeruitute premuntur. Et Ambroſij quidem moralis ſuper hac hiſtoria Io- ſeph diſputatio his verbis ab eo tractatur: Cæterùm quòd ad moralem pertinet locum, quia vult Deus omues ſaluos fieri, dedit per loſeph etiam ijs qui ſunt in ſeruitute, ſolatium; attribuit magiſterium, vt diſcerent eti in vltima conditione poſſe mores eſſe ſuperiores, nec vllum ſtatum im- munem eſſe virtutis, ſi animus cuiuſque cognoſcat catnem ſeruituti ſub- ditam eſſe, non mentem: multſque ſeruulos eſſe dominis liberiores, ſ in ſeruitute poſiti, à ſeruilibus putent operibus abſtinendũ. Seruile enim eſt omne peccatum, libera eſt innocentia. An ſeruus non eſt auarus qui pro exiguo pecuniæ lucello ſeipſum auctionatur? Nônne& ille ſeruus eſt qui ſeruit libidini? Suis enim ardet incendijs,& peccati ſui facibus exu- ritur. Suſcipit omnes metus: inſidiatur ſomnijs ſingulorum,& vt vnins cupiditate poriatur, fit ſeruus omnium. Nihil tam ſpeciale ſeruituti eſt quàm ſempertimere. Contrà verò in quauis conditione ſeruitij ille lem- per liber eſt qui amore non capitur, neque auaritiæ vinculis tenetusne- que alligatur timore criminis, qui ſecurus ſpectat præſentia, quemfexurs non terrent. Nônne videtur hic tibi in ſeruitute dominari‚ ille autem ni bertate ſeruire? Seruiebat Ioſeph, regnabat Pharao, ſed beatior Mius ſet- uitus, quàm regnum huius: Denique tota Aegyptus collapſa eſſet fame, niſi rex ſeruili conſilio ſuum regnum ſubdidiſſet. Habent igitur vnde 9 rientur originales ſeruuli, Seruiuit& Ioſeph. Habent vnde ſe conlolen⸗ tur, qui ex libertate in ſeruitutẽ aliqua neceſſitate venerint. Habent quo imitentur, vt diſcant conditionem muiari poſſe, non mores eſſe in vernu- lis libertatem,& in ſeruitute conſtantiam. Habent etiam domini quo per ſeruulos bonos ſperent. Abraham filio ſuo per vernaculum in- uenit vxorem: benedixit irem Deus domum Aegyptij propter Ioſeph, ita vt dominus omnia ſua in ſeruuli manum traderet gubernan- da. Sic Ambroſius.
140
BENE

4 3
— xxr brem d w. eruuoseic dit 1 81 d AMae 4 1 ta. Aa cm 1 mem chonu Nüt 5 nn cndi Kx 4 de r locm Sg dan 1 Nüdun win. Jn 1 cood: 1 ⸗ due ur; 13 9 pecdees ar reconl 7 TPbe Tfa ks
. ehd lhd 4 5 ecr 2,9 Krkr⸗
recril ſeus
deolus
PBHRERRII CON. MENTARIA
TRIGE SI M V M ocTarIà G E. N E 8 1s.
GvMENEVN
Memoratur coniugium Iudæ cum wulien⸗ Chananæa;& in fllios inde Dei vindicka. inceſius praterea I hamar cum ſöcero ſu Iuda, 2 mira duorun flliorum æius procreatio.
OpPEM tempore deſcendens Iudas à fra- r Scribus ſuis, diuertit ad virum Odollami- 4/
Netem, nomine Hiram. Viditquc ibi filiam 2
=e hominis Chananæi, vocabulo Sue:& ac- 1 5 S. 1 2 cepta vxore, ingreſſus eſt ad eam. Qux 3
— conccpit,& peperit filium,& vocauit no- XAA men eius Her. Rurfüm que concepto fœ- 4 tu, natum filium vocauit Onan. Tertium quoque peperit, 5 quem appellauit Sela, quo nato, parere vlrrà ceſſauit. Dedit é autèm Iudas vxorem primogenito ſuo Her, nomine Thamar. Fuit quoque Her, primogenitus Iudæ, nequam in conſpectu Domini: Et ab eo oscifas eſk. Dixit ergo Iudas ad Onan fi- 7 lium ſuum: Ingredere ad vxorem fratris tui,& ſociare illi, vt 8 ſuſcites ſemen Karri tuo. Ille ſciens nõ ſibi naſei filios, introiẽs 9 ad vxorem fratris ſui, ſemen fundebat in terram, ne liberi, fra- tris nomine naſcgrentut Et tdcirco percuſſit eum Dominus, Comm. in Gen. Tom. 4. vVV

22 COMMEN T. I N 10 quòd rem deteſtabilem faceret. Quamobrem dixit Iudas Thamar nurui ſuæ, Eſto vidua in domo patris tui, donec cre-
ſcat Sela fllius meus:timebat enim ne& ipſe moreretur, ſicut
fratres cius. Quæ abiit,& habitauit in domo patris ſui. Euo- 12 lutis autem multis diebus, mortua eſt filia Sue,vxor ludæ: qui poſt luctum conſolatione ſuſcepta, aſcendebat ad tonſores
ouium ſdarum ſe& Hiras opilio gregis Odollamites im 1z Thamnas. Nunciatumque eſt Thamar qusd Socer illius aſcẽ- 14 deret in Thaupnas ad tondendas oues. Qur depoſitis vidui- tatis veſtibus, aſſumpſit theriſtrum:& mutato habitu, ſcdit in
biuio itineris, quod ducit Thamnam: eo quòd creuiſſet Scla, 1& non eum accepiſſèt maritum. Quam cùin vidiſſet Iudas, ſuſpicatus eſt eſſe meretricem: operuerat enim vultum ſuum ne agnoſceretur. Ingrediénſq; ad eam ait: Dimitte me vt co- r6 cam tecum: neſciebat enim quòd nurus ſua eſſet. Qua reſpon 7 dente: Quid dabis mihi vt fruaris concubitu meo? dixit: Mit- 7tam tibi hœdum de gregibus. Rurſumque illa dicente. Patiar quod vis, ſi dederis m ihi arthabonem, donec mittas quod pol 18 liccris. At ludas: Quid tibi vis pro arrhabone dari: Reſpondit Annulum tuum,& armillam,& baculum quem manu tenes 19 Ad vnum igitur coitum mulier concepit:& ſurgens abiit:de- poſitõque habiru quem ſumpſerat, induta eſt viduitatis velti- 20 bus. Miſit autem Iudas hœdum per paſtorem ſuum Odolla- mitem, vr reciperet pignus, quod dederat mulieriqui cim nõ 21 inueniſſet cam, inrerrogauit hominęs loci illius: Vbi eſt mu- lier quæ ſedebat in biuio? Reſpondentibus cunctis: Non fuit 22 in loco iſto meretrix. Reuerſus eſt ad Iudam,& dixit ei: Non inueni eam:ſed& homines loci illius dixerunt mihi, nunquã ſediſſe ibi ſcortum. Ait ludas: Habeat ſibi, certè mendacijar- guere nos non poteſt: ego miſi hœdum quem promiſcram:& 22 tu non inueniſti eam. Ecce autem poſt tres menſes nuncia- uerunt Iudæ, dicentes, Fornicata eſt Thamar nurus tua,& vi- detur vterus illius intumeſcere. Dixit que lIudas; Producite 25 eam vt comburatur. Quæ cum duceretur ad pœnam, miſit ad ſocerum ſuum, dicens: De viro, cuius hæc ſunt, cõcepi: cogno- ſce cuius ſit annulus,& armilla,& baculus. Qui agnitis mune ribus, ait: Iuſtior me eſt: quia non tradidi eã Sela filio meo. At-
27 tamen vltra non cognouit cam. Inſtante autẽ partu, apparue- b runt

fencad ſum
““ 4
— an 44.
4 2₰ 8
. 4 1 Naum
3cdocudd.
Emc dar an
oocm de söun 1 4
co ardadd Nchan
daculm Srmm
conccpt we
Lurr
4 I Induta
ger palio e n
abcat ib
runt gemini in vtero:atq; in ipſa effuſione infantũ vnus protu lit manum:in qua obſtetrix li gauit coccinu m. dicẽs: Iſte egre- dietur prior. Illo verò retrahente manuù, egreſſus eſt alter: di- xitq; mulier; Quarc diuiſa eſt proprer te maceria: Et ob hanc cauſam vocauit nomen eius Phares. Poſtea egreſſus eſt frater eius, in cuius manu erat coccinum: quem appellauit Zara.
GENESIS CA P. XXNXVIII. za,
PRAFAIIO.
SX alia dignum queri videturcur Moſes, qui proxim
nobilitatem tribus Iuda, ſuper alias omnes populi Hebræi tribus;ex qua
ſcilicet tot tantique Reges atq; adeo Meſtias ipſe, generädi erant:cuius
„„. 2..— admirabilis prima dri go ex inceſtu nurus cuni ſocero, primacqaue filiori,
non ſine miraculo,generatio, viſa eſt Moſi haudquaquã ztitenda. Nee ad eam luſtoriam memoriæ pradendam, nou diuino conſilio,& proui- dentia incitatus eſt Moſes: nimirum eius contemplatio plurimum va- lere debebar ad deprimendam Iudæorum arrogantiam, de ſui generu
claritate mendaciter gloriantium, quorum tamen prima generis pri-
mordia fædißima,& ſanè quàm pudenda,& probroſa fuerunt. Non puduit eos dicere CHRISTO Domino noſtro, vt eſt in Euangelia Toannus capite octauo: Nos ſemen Abrahæ ſumus,& nemini fer- uiuimus vnquam. Et paulo infra. Nos ex fornicatione non ſu- mus nati- JSed Vrrumqque apertum fuit& inſigne mendacium. Nam
Cur Moſes,
hiftoriam in
ceſtus Tha-
& ſæpißsin ſeruierun gentibus, tam vicinis, quans langinquir; cC
prima nobilifsime tribus eorum origo, ex alienigena muliere fuit ex inceſtu nurus cum ſöcera Valet etiam id ad commendandan⸗ C HRFSATF Domint humilitatem, qui vr pro pectatoribus tur- piſßima morte afhcinta ex turpiſsimis peccatoribus ſecundim carnem Lenus ducere non erubuit. Sunt præterea quedam in hac Historia permira,& coguitu ſalubria,& memaoratu Aiguiſsima. Sed cur ſt. tim poſz inchoatam hiſtoriam Eoſéph hanc ſubtexvit Moſes? Nidelicer, v 2

quæ narrantur in hoc capite trigeſimo octtauo, ea poſt venditionem Jo-
ſoph ſuprà expoſitam euenerunt. Moſes itaque wolens ordinem ſcqus temporu, quo res geſta eratmmarrata venditioné Toſeph,proxime Hiſto. rie huius expoſitionem adiunxit:maximè verò, quod poſtea luſtoria lo- ſoph, vſque in finen libri continenter fermè pertexenda erat.
pRIMA DISPVTA TIO.
Fuper quæſtione perardua, admodum perplexa, de tempore qus euenerunt quæ narrantur hoc Capite.
Fuper illis Verbis,
VERS. 1. Eodem tempore deſcendens Iudas à fratribus ſuis, diuertit ad virum Odollamitem, nomine Hiram. Vidttque ibi ſliam hominis Chananei, vocabulo Sua,& accepta vxore ingrel⸗
ſus eſt ad eam,&c. b b
ALTA verba: Eodem tempore deſcendens Iudas à fratribus&c. 7 bſcuriſſimam,& implicatiſſimam quæſtionem continent. Nam illud, Eodem tempore, ſignificat circa tempus, quo ven- dirus eſt loſeph: idque duplicem habere intellectum poteſt, vel paulò ante venditionem Ioſeph, vel poſt. Quæritur an quæ nattan- tur hoc capite, euenerint ante venditionem loſeph, an poſt. Verum duo antè conſtituenda ſunt, quæ pro veris,& certis haberi debent. Primd po nendum eſt, quæ narrantur hoc capite 38. geſta eſſe ante ingrelom ja- cob cum omni familia ſua in Ægyptum. Hoc enim dupliciter mavite- ſtum eltztum quia quæ narrantur hoc capire, acta ſunt in terra Chanaan, ad quam vtique Iuda poſt ingreſſum cum patre ſuo in EÆgyptumge- 82... 8 Qauntam t. quaquaim eſt regreſſus: tum etiam quia memoratur infrà Gene. 46. lu- poris interftu. das intraſſe in Aegyptum, cum duobus filiis ſuis Phares& Zara; horum xer it inter vẽ autem generatio narratur in fine huius capitis. Illud quoque ponatur bic Kezeemn lo. tanquam certum, à tempote, quo venditus eſt loſeph, ad id temporis, quo 7,. n lacob intrauit Aegyptum, vocatus ab ipſo Ioſeph, præteriſſe annosttes Aegyptum.& viginti Etenim Ioſeph ſexdecim natus annos eſt venditus, Gene.37 Gene. 11. cum autem lacob intrauit Aegyptum, agebat Ioſeph ætatis annum tr geſimum nonum, quod ex capite 41.& quadrageſimo quinto Genelis planè colligitur. Illic enim dicitur loſeph fuiſſe triginta annorum, cm AKege præpoſitus eſt Aegypto. Inde ſecuti ſunt ſeptem anni Vbertatis: Er poſt hos, ſeptem alij ſterilitatis,& famis; quorum ſecundo anno, qul fuit trigeſimus nonus Ioſeph, Iacob vocatus à Ioſeph, intrauit Aegyptu-
vt traditur Gen. 4 5. A tempore itaque venditionis Ioſeph, vſq; ad tẽpus ingreſlus

1 3 4*
Sarm ag
4
2 “ 8 Kan 1
2Fim
0darKacdh u
* 9 n f perri nen 1 „ 2 8“ 3 Aeepen. mhem Noe. 8 6 8 Rdlt . 3 dad 711 1 ren 4 8 8- r ok Da M. 18 8 2 p f„ 8 1 ker 8— VKeensul ℳ ““ 1.1 8 2, 40⸗*. 8. 3 I 4 Kuw. Uoc ed A.
1 aca n i.
K
6 — 7
3 8 niie 8. NMeß. Janel 4 in— 3 il 4 anl 4 T 8 1 1 „— 00 4* 4 4 1
GENESIS CAP. XXXVIII. 525
. A. 2 2 2 8 iagteſſus lacob in Aegyptum, fluxêre viginti tres anni. Sed hiſce duabus
ſententijs conſtitutis, reuertamur ad propoſitam quæſtionem.
3 Quxrebatur ſuprà, an quæ narrantur hoc cap. 3 8. euenerint ante ven-
ditionem loſeph, an poſt: vtrumcumque enim dicatur, ma gnis id eſt im- plicatum difficultatibus. Nam 11 antè;cur non etiam antèé Moſes expoſirit hanc hiſtoriam? Id enim exigebat ratio temporis, idque poſcebat tectus ſcribendæ hiſtoriæ ordo, atquè id ſi feciſſet Moſes, inchoatam hiſtoriam Ioſeph non ſtatim interrupiſſet: ſed, quod erat aptius& commodius, v-
niuerſam ad vſque finem continente ſerie pertexuiſſet. Sin aurem poſt
venditionem Ioſeph contigerunt, quæ memorantur hoc capite, qui fieri
oteſt, vt intra viginti tres annos(tot enim à venditione Ioſeph, vt proxi-
moè dictum eſt, ad ingreſſum vſque Iacob in Aegyptum computantur) omnia facta ſint, quæ hic commemorantur, coniugium ludæ, generatio ſucceſſiua trium filiorum eius, adulta eorum iam ætas,& matura coniu- gio, quod alius poſt alium inijt, viduitas Thamar„& diutina manſio eius in domo paterna, quoad filius Iudæ adoleſceret in ætatem matrimonio idoneam, firmamque; poſthæc inceſtus Thamar cum luda,& inde gene- ratio duorum filiorum. b
Hæc omnia intra viginti tres annos non videntur geri potuiſſe. Hanc ſanè ob cauſam B. Auguſt. quæſt. ⁊ 28. in Geneſ. ſuper hac quæſtione plu- ribus diſputans, denique eo propenſior eſt, vt hæc ante venditionem Io- ſeph geſta exiſtimet. Quomodo, inquit, hæc omnia intra viginti duos an- nos fieri potuerint, meritò mouet. Niſi, vt fortè ſolet Scriptura per recapi- tula tionem, aliquor annos ante venditum loſeph hoc fieri cœpiſſe intel-
ligi velit. Et paulò infrà ſub finem eius quæſtionis ſubdit hæc: Niſi fortè
credimus(& hoc enim fieri potuit) mox vt adoleſcere Iudas cœpit, eum incidiſſe in amorem eius quam duxit vxorem, nondum vendito loſeph. Sic Auguſtinus. Sedenim iſtam difficultatem, quam tantopere exaggerat Auguſtinus, non magni negotij eſſe videtur explicare. Poſito enim, hiſtoriam huius capitis ſequi ordine temporis venditionem loſeph, licet, quæ narrantur hoc capite, intra viginti tres illos annos inter venditionem Ioſeph,& in- greſſum lacob in Aegyptum, omnia concludere ad hunc modum: Quo anno venditus eſt loſeph, eodem ipſo Iudas duxit vxorem, filiãà Sua Cha- nanæi,& ſub finem eius anni, genuit primum filium, cui nomen Her,& inde alios duos ſucceſſius. Her decem& ſeprem annos natus, duxit Tha- mar vxorem, id eſt, anno poſt coniugium patris decimo octauo: ſed quia peſſimus erat, occiſus eſt à Deo ſub finem anni eius decimi octaui. Initio anni decimi noni ſucceſſit in coniugium eius alter filius Iudæ, vocatus Onan, qui ob nequitiam ſtatim eodem illo anno perijt. Tunc coacta eſt Thamar expectare, donec Sela, tertius Iudæ filius, magis adoleſceret: po- namus id tempus fuiſſe duorum vel trium annorum, tunc enim Sela fuiſ let annorum circiter viginti, maior nempè prioribus ſuis fratribus: expe- ctauit igitur Thamar vſque ad vigeſimuũ ſecundũ annũ à coniugio ludæ. Tung videns ſe fruſttari ſpe habendi Selãm maritum, quæſiuit per ſimu- VVV 3
3 1 B. Auguſt.

526 COMMEN T. I N
lationem concubitum ludæ,& inde duos filios gemellos generauit, anno
videlicet vigefimo ſecundo poſt coniugium Iudæ. Anno poſtea vigeſimo
Ardua,& pri mori aſpectu mnexplicabilis
quæſtis.
tertio expleto, intrauit luda cum duobus filijs in Ægyptum. Hinc, opinor aduertit Lector, difficultatem exagitatam A B. Auguſt. eo modo quo Grb mus, diſſolui poſſe. 3 Atenim eſt altera difficultas multo impeditior, multque perplexior.;
In hoc enim ipſo libro Geneſis infrà ca. 46. vbi memoratur ingreſſus la cob in Egyptum cum omni familia ſua, traditur, ludam intraſſe tunc Egyptum vnà cum filio ſuo Phares,& duobus eius filiis, ſuiſque nepoti- bus, Heſron,& Hamul. Hos cùm genuit Phares, non potuit eſſe minor anno decimo ſexto: ſed ipſe genitus fuerat, vt paulò antè oſtenſum eſt, an- no circiter vigeſimo ſecundo poſt coniugium patris ſui ludæ cum mulie-
re Chananæa, vt narratur in exordio huius capitis 38. Ergo à coniugio
Autioris ſolu 210 duplex ſu-
perior⸗s dafh-
eAltafi3.
illo Iudæ, quod fuit poſt venditionem Ioſeph, vſque ad ingreſſum ludæ cum filijs& nepotibus ſuis in Aegyptum, fluxiſſent anni trigintaocto, duo ſcilicet& viginti vſque ad ortum Phares,& anni fexdecim vſque ad generationem filiorum eius: cùm tamen ſuprà demonſtratum ſit ex Ipla Scriptura, non plures viginti tribus annis computari à venditione loſeph, vſque ad ingreſſum lacob in Aegyptum.
Si quis autem, vt hanc euitet difficultatem, dicat coniugium illud Indę fuiſſe ante venditionem loſeph, annis quindecim, tot videlicet vt ſumma illa viginti trium annorũ à venditione Ioſeph vſque ad ingreſſum lacob in Aegyptum firma conſiſtat: is profectò, vt fertur prouerbio,
Incidit in Soyllam, cupiens vitare 0 barybdim.
Sic enim neceſſum erit dicere, Iudam cùm illam duxit vxorem, quin- que dũtaxat fuiſſe annorũ. Etenim ludas quatuor tantùm annis prior na- tu erat quàm loſeph, vt colligitur ex cap. 29.& 30. Geneſ. Siquidem lu- das natus eſt anno vndecimo, quàm pater eius Iacob venerat in Meſopo- ramiam: Ioſeph autem anno decimo quarto iam exacto. Ergo ſi loſeyh erat ſexdecim annorum, cùm eſt venditus, vt dicitur Geneſ. 37. erat tum Iudas viginti annorũ: quare ſi quindecim annis ante venditionè loſeph inijt coniugium illud cum muliere Chananæa, neceſſe eſt initum eſſe co- iugiũ,& ex eo generatos filios Iudæ anno æiatis eius quinto: hoc autem non ſolùm incredibile dictu, ſed impofſibile factu eſt; niſi quis ad diuinæ Omnipotentiæ miracula temerè confugiat. Siue igitur iſtud Iudæ coniu- gium locetur ante venditionem loſeph, ſiue poſt; vtroque ſanè modo in- extricabilis, vt videtur, exiſtit quæſtio.
Duplex mihi ad præſens occurrit exſoluendi huius nodi via,& ratio, quam breuibus dicam Lectori. Primò dicendum eſt, duos illos flios Phares, Heſron& Hamul, qui memorantur Geneſ. 46. non fuifſe naros ante ingreſſum lacob in Aegyptum, ſed aliquot poſt annis. Cur igitur iſi numeramur ibi inter ingredientes in Aegyptum? quia etſi non per ſe, in ſuo tamen patre, qui verèi ngreſſus eſt Aegyptum, etiam ipſi exiſtimantur intraſſe. Hoc namque modo, enumeratis Moſes eo loco filijs& nepotibus
Liæ, ſubdit, eos fuiſſe genitos in Meſopotamia: quod tamen falſum 63 de 4 lijs
△

3Ca a 8 4 — 1 1. 7 — 1 en dcrc WMub 4 4
4 R deiriou
— 4 1 e
4n
lotepa nox m ul
4 4
*
5 N 12
N 2 1
a.
“““ e
1 3 uo 4 4
4 n— ur 12„e 3, Annt
4. 8 4 1 mn u dchen
au.Jweigt lute 8 u
cendam&
1 4 8ʃ
GENESIS CADXXXVIII. 527 filijs ludæ generatis in terra Chanaam, uvt dicitur in hoc capite: Immò de filijs Ruben, Simeonis,& Leui, idem dicendum eſt: cùm enim lacob diſ- ceſſit ex Meſopotamia, Ruben erat annorum tredecim, Simeon duode- cim, Leui vndecim, luda decem, in qua ætate, non eſt credibile iam eos
generaſſe filios: quam fortaſſe ob cauſam ſuprà Geneſ. 3 5. vbi recenſetur
Srogenies Iacob, ſoli numerantur eius filij, nec vllius corum nominatur filius. Ergo quod dicitur de filijs& nepotibus Liæ, ab ea genitis in Meſo- potamia, interpretandum eſt de filijs quidem Liæ, per ſe atque immedia- tè, de nepotibus autem cius, mediatè,& in eorum patribus, qui nati fue- rant in Meſopotamia. Ad hunc ſcilicet modum ſoluit iſtam quæſtionem Auguſtinus in quæſtione 151.in Geneſ. Magna, inquit, quæſtio eſt, quo- modo triginta tres animæ ex Lia genitæ fuerint in Meſopotamia: niſi quia illa locutio confirmatur, tanquam ibi omnes ortæ ſint, quarum pa- rentes ibi orti ſunt.
Quod autem iater eos, qui ingreſſi ſunt in Aegyptũ vnà cum lacob, & recenſentur à Moſe infrà Geneſ. 46. aliqui fuerint ibi commemorati, nondum tunc nati, ſed multis poͤſt annis; manifeſtum facit commemora- tio filiorum Beniamin eo loco poſita. Numerat Moſes decem filios Benia- min; ſic enim Hebraica& Latina lectio appellat: quos tamen omnes non fuiſſe à Beniamin proximè genitos, ſed quoſdam fuiſſe nepotes,& prone- potes eius, perſpicuè demonſtrat lxx. Interpretum in eo loco tranſlatio. Nam licet ſecundùm Hebraicam& Latinam lectionem Geneſ. 46. Bela & Gera,& Ared, nominentur filij Beniaminzattamen Septuaginta, qui hæc diſtinctiùs& enucleatiùs deſcripſerunt, Belam faciunt filium Benia- min; Geram autem, filium Belæ,& nepotem Beniamin; Ared verò, filium Geræ,& pronepotem Beniamin. Beniamin porrò, cum intrauit Aegyptũ, vigeſimum tertium annum ætatis non excedebat; ſiquidem natum eſſe oſtendimus ſuprãè eo anno quo Ioſeph venditus eſt, aut iuxta. Non potuit igitur fieri,vt Beniamin intra viginti tres ætatis ſuæ annos,& filiũ habue- rit& nepotem, ac pronepotem: ſed neceſſe eſt nepotem& pronepotem, aliquot annis poſt ingrefſum eius in Aegyptum eſſe natos.
8 Altera eiuſdé quæſtionis enodandæ ratio indicata nobis eſt à B. Aug.
Is enim quæſtione vltima in Geneſim docet, per ingreſſum lacob in Ae- gyptum, non eſſe illud tantùm tempus præcisè intelligendum, quo ipſe primùm intrauit; ſed quoad ipſe vixit in Aegypto poſt ingreſſum, per an- nos ſeilicet decem& ſeptem. Vel potiuùs per illum ingreſſum Iacob intel- ligere oportet omne tempus, quo vixit Ioſeph poſt ingreſſum patris, per annos nempe vnum& ſeptuaginta. Nam quia Ioſepho vocante,& pro- curante apud Regem, Iacob venit in Aegyptum,& ibi humaniter ac- ceptus à Rege, ac liberaliter tractatus eſt, atque in optimo Aegypti ſolo collocatus: idcirco ſignificatio& vſurpatio ingreſſus Iacob in Aegy- ptum extenditur vſque ad finem vitæ Ioſeph. Et hac ratione Auguſti- aus ſoluit difficultarem, qua vehementer premi videtur tranflatio IXx. Interpretum in cap. 46. Geneſis: vbi omnes animas quæ ingreſſæ
ſunt cum Iacob in Aegyptum, tradunt fuiſſe ſeptuaginta quinque, cùum
A ugu Lintes.

5218 CO MM EN T. IN 3 cum Scriptura Hebraica, ſeptuaginta ſoluͤm enumeret. Sed illi addide- rũt ei numero quinque, partim nepotes, partim pronepotes loſeph, haud dubiè natos poſt mortem lacob. Ex quo argumentatur Auguſtinus, per ingreſſum lacob in Aegyptum ſignificari omne tempus, quodab ingreſ- ſu lacob protẽditur vſque ad finem vitæ Ioſeph. Idem traditur ab ipſo in lib. 16. de Ciuitate Dei ſub finem, ca. 40. Atque hæc ſunt, quæ ſuper pro- poſita quæſtione, in præſentia dicere habui.—
SECVNDA DISPVIAIIO
De peccato Her primogeniti ludæ, quem Scriptura dicit fuiſſe naquan in conſpectu Dei.
Super illis Vverbis,
VE Rs. 7. Fuit Her primogenitus ludæ, nequam in conſpectu Domimi Et ideo ab eo occiſus eſt:
RIHuA quæſtio hic tractanda eſt, quodnam fuerit peccatum 9 Her: Scriptura enim nullum eius peccatum nominatimex- ponit, contenta dicere in vniuersũ, fuiſſe eũ nequam in con- pectu Domini. B. Auguſt. lib. 2 z. contra Fauſtum cap. ia.ſi 8. Aaguſtinus. gnificat peccatum eius fuiſſe crudelitatis& ſæuitiæ, dicens fuiſſe eum ma lignum& ſæuum. Cuùm enim duo ſint genera hominum, vnum nocen- tium alijsalterum, prodeſſe alijs nolentium: prius genus hominum f-⸗ gnificatum eſſe ait, per filium ludæ, nomine Her, qui erat malignus& be⸗ uus: poſterius autem genus hominum, eſſe figuratum per alterum fium Iudæ, vocatum Onan, qui ne gigneret filios fratri ſuo mortuo, acceders
SOuod fuerit — peccatum Her. ½¶
ad vxorem, ante fundebat ſemen in terram. Sed huius opinionis ſuæ le-
ctatores non habuit Auguſtinus. Alij coniectant, fuiſſe peccatum contta
naturam, quod admitrebar, abutens vxore extra vas muliebre. Coniectu-
ra iſtorũ, huiuſmodi eſt: Iſte dicitur fuiſſe nequam in conſpectu Dei&
idem dicitur ſuprà Geneſ. 13. de Sodomitis Homines Sodomitæ inquit Scriptura) peſſimi erant,& peccatores caram Donnino nimis: Sed præualui e
viderur Traditio Hebræorum, quam plerique Noſtrorum, etiam ſequun- Traditio He- tur. Aiunt iſti, Thamar fuiſſe pulcherrimam fœminam; eamque perdite braorum. adamatam eſſe ab Her. Qui quo diutius illibata eius pulchritndine ftui poſſet, ſciens per grauidariones,& partus defloreſcere decorẽ,& venulta- tem muliebrẽ, in congrediendo cũ Thamar, effundebat ſemen extra vas Caietanus. illius, ne grauidari poſſet. Hoc ſecutus Caietan. Quæ fuerit inquit malitia Her, non dicit Scriptura: Sed Hebræi tradunt, malitiam eius fuiſſe ſtu- dium impediendi imprægnationem vxoris, propter nimiũ amoris ardo-
rem erga illã: Vnde& ſignificanter appellatur malus in oculslehonan oc

GENIEISIS CAP. XXXVIII. 329
hoc eſt, fontis eſſendi, ſeminando enim ita, vt generatio non ſequere-
tur, malè merebatur te fonte eſſendi. Sic ille. b 10 Caſſianus peccatum iſtud Her, ſpeciem facit fornicationis, nomina- Gablianus.
natam à Theologis mollitiem,& a B. Paulo immunditiam. Scribit
enim in cap. I1. Collationis octauę de peccato Onam, qui frater fuit
Her,(ſimile autem fuiſſe peccatum vtriuſq; creditur) ad hunc modurm:
Fornicationis tria ſunt genera. Primum, quod per commixtionẽ ſexus
vtriuſque perficitur. Alterum, quod abſque fœmineo tactu fit, pro quo
Onam, filius patriarchæ Iudæ à Domino percuſſus legitur. Hoc in
Scripturis ſanctis immunditia nuncupatur, de quo Paulus ad Coloſſ. 3. Mortificate, inquit, membra veſtra, quæ ſunt ſuper terrumi fornicutionem, im- munditiam,& c. Et ad Epheſ. 5. Fornicatio,& immunditia nec nominetur in vobir. Tertium genus fornicationis eſt, quod animo ac mente concipi- tur, de quo Dominus in Euangelio Matth. 5 Qui viderit, inquit, mulierem ad concupiſcendum eam, iam mæchatus eſt eam in corde ſuo. Hæc Caſſianus. Immunditiæ verò peccatum, cenſetur à Theologis peccatum contra naturam, quòd repugnet ordini naturali actus venerei, ordinati ad ge- Qamod⸗
nerationem prolis. Peccatum enim contra naturam, vt docet S. Tho- peccatum im-
mas in Secunda Secundé quæſt. 154. art. 11. plurifariàm poteſt fieri. Vel munditia ſit
ſi abſque omni concubitu, cauſa delectationis venereæ, pollutio pro- beccatũ con- curetur, quod pertinet ad peccatum immunditiæ; quam quidam molli- ³*aruram. tiem vocant. Vel ſi fiat per concubitum cum re non eiuſdem ſpeciei,
quod vocatur beſtialitas. Vel ſi fiat per concubitum cum non debito
ſexu, vt maris cum mari, vel fœminæ cum fœmina, vt Apoſtolus ait ad
Romanos primo, quod appellatur vitium Sodomiticum. Vel denique
ſi non ſeruetur naturalis modus concumbendi, aut quantum ad inſtru-
m um mentum non debitum, aut quantum ad alios monſtroſos& beſtiales w concumbendi modos: Inter iſta autem peccata contra naturam, infi-
1 mum locum tenet peccatum immundiriæ, grauiſſimum autem eſt pec- catum beſtialitatis, poſt hoc verò eſt vitium Sodomiticum,& poſt hoc eſt, cùm non ſeruatur debitus modus comcumbendi. Magis autem peccatur, ſi non ſit debitum vas, quàm ſi ſit inordinatio ſecundum alia pertinentia ad modum concubitus. Hæc ex Beato Thoma in prædicta quæſt. artic. 11. vt diximus,& item 12.
Altera quæſtio eſt, quibus modis peccauerit Her,& quàm multipli- Mer hasraßſ ci prauitate actus eius deformatus fuerit. Videtur peccaſſe quinq; mo- Le„dwo ſl. dis. Primò quidem, peſſimo genere intemperantiæ. In coniugio enim, 3 poſthabito proprio eius fine, ſolum ſpectauit& quæſiuit ſenſum, atq; guſtum,&, vt in Scholis loquimur, fruitionẽ delectationis ac volupta- tis venereæ. Atque id non fecit repentina quapiam& vehementi per- turbatione animi correptus& incitatus, vt facere ſolent incontinentes, ſed conſulta opera, firmoque propoſito, atque ex electione; talem ſibi videlicet, homo nequiſſimus, coniugi] finem, fructümque proponens.
Deinde peccauit, magnam Deo ipſi iniuriam faciens, qui in humana Geneſ.. G 2. natura vtrumq; ſexum cõdidit,& omnia quæ ad generationem prolis, Comment. in Gen. Tom. 4. rI
§. Thomas
xcuch.
11

530 COMMENT. IN non ſolm neceſſaria, ſed etiam vtilia generãdæ proli futura erant, co- osiſſimè& aptiſſumè,& ordinatiſſimè eidem naturæ indidit;& ur le- Geneſ.s. gitimè fieret generatio prolis, ſtatim in exordio mundi Matrimonium inſtituit, edicens, vt per illad creſcerent& multiplicarentur, ac reple- rent terram. Her igitur, quantum in ipſo fuit, tam ſanctam Dei& vti- lem inſtitutionem fruſtrabatur. Ad hæc, maximam vxori ſuæ Thamar iniuriam& contumeliam fa- ciebat, præpediens eius fœcunditatem, priuanſq́; eam ingenti bono, & gaudio& ornamento, quod ex generatione prolis mulieribus acce- dit: nec ea, vt coniuge vtens ad generationem prolis, ſed tãquam viliſ- ſimo ſcorto abutens ad turpiſſimam voluptatem. Præterea, ſibi ipſe in- jurioſiſſimus& nocentiſſimus erat, adimens ſibi, quo nihil in humanis bonis optabilius homini accidere ſolet: quid enim optabilibus ijs qui ſunt in coniugio, quàm multæ ac pulchræ prolis parentes fieri? Per fi⸗ 1 lium enim pater, etiam mortuus, quodammodo viuit, ac ſeipſum pro- agat: Mortuus eſt pater, inquit Scriptura; t quaſi non mortuus eſſet: ſimi- Frcl 7 o. jem enim reliquit ſibi. Et Ariſtoteles perfectum eſſe cenſet vnumquodq; Iauuf 62 in viuentibus, cùm ſui ſimile poteſt producere,& alio loco naturalicii- de Anm. mum eſſe dicit operum in viuentibus, quæcumque perfecta ſunt, face- Text.34. re aliud, quale ipſum, vt ipfi ſemper& eſſe diuino participent, prout poſſunt: omnia enim illud appetunt,& illius cauſa agunt omnia, quæ- cumque agunt ſecundùm naturam. Et quia nihil contingit corrupti- lium, idem& vnum numero permanere, permanet non ipſum, ſed qua- le ipſum, numero quidem non vnum, ſpecie autem vnum. Sic Ariſtote- les. Poſtremò, ingenti damno afficiebat genus humanum, quantumin ipſo erat, planè deſtruens illud ac tollens de medio, quippe qui coniu- gio, ad propagationem humani generis inſtituto, non ad hunc finem vtebatur, ſed ad inanem tantùm,& ſterilem,& obſcœnam voluptatem 5. Aoguſt. Celebris eſt illa B. Auguſt. ſententia in lib. de bono coniugi] cap. 16. uod eſt cibus ad ſalutem corporis; hoc eſt concubitus(comiugals ſcilicet& legitimus)ad ſalutem humani generis. His itaque mocdis gra- uiſſimè peccauit Her. nan Quid eſt il. Tertia quæſt. Quid eſt illud, Fuit nequam in conſpeitu Domini. Tho- af d vune ſtatus interpretaturin abſcondito, quoniam, inquit, nequitia eius non ha In ſcöſpretu tebat aliis, ſed ſolus Deus, præter ipſum& vxorem eius conſcius illius Dei vl co- flagitij erat. Et idcirco Deus occultè occidit illum, talitamen plags, ram Deo. quæ ſatis indicaret, mortem eius non ei naturaliter contigiſſe. Atemm idem Thoſtatus ſuper illis verbis cap. 13. Geneſis: Sodomits erant peſim coram Domino nimis: contrario modo exponit Coram Domino, videlicet pro eo quod eſt, palàm:& publicè ſine vllo pudore, atque hominum, Deique reſpectu, ſicut dixit Iſaias: Quaſi Sodoma peccatum ſaum predi- cauerunt, nec abſconderunt. Aſt ego obſeruaui in Scriptura, aliquid dici eſſe tale, ſiue in laudem, ſiue in culpam, coram Deo, quod fit verè,& fim- pliciter,& maximòè tale. Nam cùm Deus perfectiſſimè cognoſcat res
omnes,& vt ipſæ ſunt, ita de ipſis ſentiat ac iudicet: idcirco cum ziche . dicitur
—

GE NESIS GA b. XXXVIII. 531 dicitur eſſe tale coram Deo, ſignificatur id eſſe verè,& ſimpliciter,& maximè tale. Ad hanc ſententiam Nemrod dictus eſt Geneſ. 1 0. robu-
ſtus venator coram Domino. Lucas cap. x. ait Zachariam& Elizabeth
1 Nidn fuiſſe iuſtos ante Deum,& filium eorum Ioannem, fore magnum co-
I ram Domino:& apud lonam cap. 1. dicitur Hebraicè, Niniue fuiſſe ciuitas magna Deo, ſiue coram Deo. Verùm ſuper hac re nos pluribus diſderuimus in Tertio Tomo noſtrorum Commentariorum in Gene- ſim ſuper cap. 13. num. 34.& 35. Ergo dicitur Her fuiſſe nequam co- ram Deo, id eſt, verè, atque vt ita loquar, perfectè nequam. Illud porrò quod adiungit Moſes: Etidcimo occoiſus eſta Deo: ſignificat non morte naturali occidiſſe, ſed tali genere mortis, vt ſatis appareret id ei vindi- ctæ,& ſupplicij cauſà fuiſſe diuinitus illatum. Nec temerè crederer quiſquam, ad eum modum illum fuiſſe occiſum, quo natratur in libro Tobiæ cap. 6. ſeptem viros Saræ fuiſſe interfectos per Demonem. Scri- ptum enim ibieſt, Angelum Raphaëlem dixiſſe Tobiæ: Oſtendain tibi qui ſunt, quibus poteſt præualere Dæmonium. Hi nainque, qui coniugium ita
ſuſcipiunt, vt Deum aà ſe& à ſua mente excludant,& ſuæ lihidini ita vacent,
— ſicut equus,& mulus, quibus non eſt intellectus, habet poteſtatem Dæmonium 77 2 ſuper 605 5 KXde dune 4 8 5 5 8 4 3 8 8 2 4 1. 4 A 3 5* 13 Quarta queſtio, Quid mulieris fuerit illa Thamar, quæ nupſit filiis Trali mu- m N. Au.—..... 4. ter ue mun Iudæ: ex qua gente fuerit, cuius conditionis, quibus moribus? Huic fuerif kreaardi in um 5 Thamar.
ego quæftioni reſpondebo verbis Philonis, quæ ſunrt in libro eius de Phibo.
der zernee 1 Nobilitate. Hanc nobilitatem, inquit Philo, non ſolùm viri Deo chari, 2 pecie vn wli ſed etiam mulieres æmulatæ ſunt, oblitæ ruditatis, ac ſimulachrorum ſedat genmsdul en n quæ coluerant, inſtitutæ verò ad vnius Monarchæ notitiam, cuius ſo- allens Ge Pecd 21K lius imperio mundus regitur. Thamar nata fuit in Palęſtina Syriæ, edu- aeris inſtiotto cata in patria cultrice multorum numinum: vbi omnia plena erant ſta- erilem, K0d r, tuis,& delubris,& id genus cæteris fuperſtitionibus. Sed poſtquam ei ain b. debcdh H8 u contigit, velut è profundiſſima caligine paruum quendam ſplendorem hoc ctt coc 1 veritatis aſpicere ‚capitis ſui periculo ad pietatem transfugit, nihili .— a kn pendens vitam, ſi non daretur bene viuere: rectam autem vitam in eo ſitam cenſebat, ſi daretur colere adoraréque vnum Auctorem rerum
. 4 Duui omnium. Hæc duobus deinceps fratribus, ambobus ſceleſtis nupſerat; aa zeus priori, puella; poſteriori verò, ex decreto iudicum, quia prior ſine oniam, Dqon 1
liberis deceſſerat. Ea porrò mulier, ſeruata vitæ integritate, 1 tum ipſa in bona exiſtimatione fuit, tum poſteris ſuis
E omnibus nobilitatis exordium præbuit. Et quam- neinanmalii T da uis alienigena eſſet, fuit tamen ingenua,
„ 16.Genetis 8* u nec fortè obſcuris natalibus. T c Sic Philo.
oerpoalt? ehcb
. 1 oud Kel- ml umne ſner nan
7 οù⁴ 1 n
KeSae zu
1 9 5N” dierut“ ien m rrN, 4 cogn, Deus perte-
4

632 COMMENT. 1 N
—
TERTIA DISPVTATIoO. De peccato alterius filij Iudæ, cui nomen Onan. aper illis Derbus,
Dixit lIudas ad Onam filium ſuum:Ingredere ad vxorem fra. tris tui,& ſociare illi, vt ſuſcites ſemen fratri tuo. Ille ſciens non naſci ſibi filios, introiens ad vxorem fratris ſui, ſemen fundebat in terram, ne filij fratris nomine naſcerentur;& idcirco percuſſit eum Dominus, eo quòd rem dereſtabi-
lem faceret. RIMA quæſtio hic agitanda eſt ſuper illisvetbis: Iune. 14 SA dere ad vxorem fratris tui, vt ſuſcites ſemen illi. Cùm enim fuerit hoc præceptum per legem Moſis datum Hebræis, yt traditur Deut. 2 5. qui fieri poteſt, vt iſta lex iuepræ- = ceptum, plus ducentis triginta annis ante legẽ Moſis iam vigeret,& vim haberet obli gandi? conceſſu enim omnium prima Lex à Deo hominibus data fuit, quæ per Moſen lata eſt. Sed breue reſpon. ſum eſt: non fuiſſe id ante legem Moſis præſcriptum& præceptum le- ge aliqua ſcripta& lata diuinitus, ſed ex more& conſuetudine& tradi- tione Maiorum; quam tamen ex diuina inſpiratione primam habuiſſe originem non temersè exiſtimatur. Nimirum voluit Deus, Datriarchas illos populi Hebræi multa obſeruare eorum, quæ poſtea per legẽ præ- ſcribenda eorum poſteris eſſent: quo ſcilicet maiorum ſuorum exem- plo, molliora ipſis,& leuiora legis præcepta fierent. Enimuerdò ciſftin- ctionem animalium mundorum& immundorum ad vſum ſacrifcandi obſeruatam legimus Geneſ. 8. ſtatim poſt diluuium: erectionem item altarium ex impoſitis lapidibus, atque eorum vnctionem& quaſicon- ſecrationem, factam legimus à Iacob Geneſ. 28.& ab eodem votiuam decimarum oblationem: hæc autem omnia per legem Moſis, multiès poſt ſeculis ſancita& conſtituta ſunt.
Veruùm non abs re fuerit verba illius legis de ſuſcitando ſemine de- mortui fratris hic adſcribere, cum breui quadam eorum interpretatio- ne, quo apertiùs eius legis,& qui ante legem erat, antiquiſſimi motis æquitatẽ,& honeſtatẽ agnoſcamus. Verba illius legis in cap. 5.Deut. huiuſmodi ſunt. Quando habitauerint fratres ſimul,& vnus ex eis abſcue li- beris mortuus fuerit, vxor defuntti, nõ nubet alteri:ſed accipiet eam frater tius & ſuſcitabit ſemen fratri ſuo,& primogenitu ex ea filii nomine illius appella- bit, vt non deleatur nomen eins ex Iſrael. Fuit in hac lege mentio de fratri- bus cohabitantibus, vt bene Caietanus exponit, quia frater cohabi- tans, prius obligabatur ad hoc officium, quàm frater, non cobabi- tans, tanquam maiore vinculo coniunctus defuncto. Quod autem
dicitur, vt primogenitus ex ea vxore natus, nomine fratris mormui ten eatui

4
„ wel Am, 1 reßalut
den pae..
mgnamun Am ncefucin g al dis nricrput em de ba wia niptuot h Nminm ul Snn ec cotum, qu K ſcilctt mii mn
„
1 pexcepti herai Ar
1 mmaodorum W,
m polt dilum S
ge corum rnch
dCepe-.. n omni pet
4 1 4
e. 7ℳ eb Uhus! 1 Verba e
fanm hef uie adet altens es 1 ius mider u ma itinke ad unus ep
GEBNESIS CAp. XXXVIII.
ſcatur, id pertinet ad vetuſtiſſimum morem denominandi filios ex pa- tribus, vſque adeo, vt quorundam virorum illuſtrium propria nomina ignoraretur, quòd vulgo non alijs quàm patrum nominibus appellarẽ- tur. Et quia hoc præcipuè obſeruare ſtuduit Antiquitas ‚idcirco filius primò natus er fratris mortui vxore, ritè cogebatur ſeruare illius no- men, quando& illius quoque fiebat hæres. Signatè autem nominatur non filius abſolutè, ſed primogenitus: lex enim meritò exigebat, vt primogenitus eius qui duxerat vxorem fratris defuncti, ſicut illius fu- turus erat hæres, ita legalis filius eius eenſeretur,& nomen eius ferrer. Reliquos autem filios ex eadem vxore ſuſceptos, liberum putat Caie- tanus fuiſſe patri, vel ſibi eos, vel fratri mortuo arrogare.
Sed duo iſti legi ſiue cõſuetudini opponi poſſunt. Primò videtur in- honeſtum atque indecẽs, vt mulier quæ facta erat vna caro per cõiugiũ cum vno fratre, ea iungeretur ſimiliter alteri fratri;& ille reuelaret tur- pitudinem fratris ſui. Similia enim, aut etiam minora, vetita reperimus per legem Moſis. Sic enim legimus Leuit. 18. Turpitudinem ſöroris patris tui non diſcooperies, quia caro eſt patris tui. Turpitudinem ſororis matris tuæ non reuelabis, eo quod ſit caro matris tuæ. Turpitudinem patrui tui non reuela- bis, nec accedes ad vxorem eius, quæ tibi affinitate coniungitur. Si talia igitur coniugia, taléſque concubitus turpes cenſentur, ſimiliter cenſeri debe- ret coniugium fratris cum vxore fratris ſui, cùm in hoc non minor cõ- iunctionis ratio ſit, quàm in illis. Immò verò coniugium hoc fratris cum vxore fratris mortui, conceptis verbis eodem in loco Scripturæ interdictum eſt. Turpitudinem, inquit, vxoris fratris tui non reuelabis, quia turpitudo fratris tui eſt.
Veruùm iſtas duas obiectiones benòè ſoluit Caietanus: priorem quidẽ ſuper caput hoc 38. Geneſis hiſce verbis: Nif fuiſſet mos vt defuncto fratre ſine liberis, Leuir acciperet fratriam in vxorem, non dixiſſet Iu- das hæc verba. Sed arbitrati ſunt Antiqui, quòd modica læſio honoris mortui fratris, quæ interuenit in hoc, quòd vxor eius effecta vna caro cum ipſo, cognoſcitur à fratre, vincitur à maiori bono, immò à benefi- cio in ipſum. Magnum ſiquidem beneficium cenſuerunt conferri mor- tuo ſine liberis, ſi frater mortui, vices mortui ageret cognoſcendo reli- ctam vxorem ad ſuſcitandum ſemen mortuo. Et hinc patet, non incœ- piſſe tempore Moſis legem hanc, quæ à Moſe ſcripta eſt Deutero. 25. Sic ibi Caietanus. Poſteriorem verò obiectionem idem ſoluit ſuper ca- put 25. Deut. ad hunc modum ſcribens: Recole prudens Lector, Leui- tici 18. inhibitum eſſe connubium cum relicta fratris vxore, fuiſſéque
punitum Leuit. 20. Sed, vt ibidem dictum eſt, ibi eſt ſermo de connubio inter Leuirum& fratriam, in genere: hoc autem in loco ſermo eſt de connubio inter Leuirum,& fratriam, in vno duntaxat euentu. Et pro- pterea lex iſta non aduerſatur legibus illis: ſiquidem ſecundùm legem Moſis illicitum erat tale connubium, abſolutè loquendo;licitum autẽ, immò præceptum, in euentu, quo frater defunctus fuiĩſſet ſine filio: quia Leuir ad exercendum officium fratris ſui defuncti, tanquam vices eius
Duæ obiec᷑ tis- nes contra illã conſuetudi- nem& coͤtr⸗ egem.
Solutio ſupe- riorum obie- Ctionum ex Caietano.
A
raien e
—

534 COMMENT. IN
gerens iungebatur fratriæ. Ac per hoc non ſoluùm ceſſabat ratio legis promulgatæ in Leuitico, iniuriâ videlicet defuncti fratris, ſed aſteinan otiuùs præſtabatur fratri defuncto. Hæc Caietanus.
Philo refeli- Philo, vt ex verbis eius paulò ſuprà memoratis manifeſtum eſt, ſi- gnificat, iſtud de ſuſcitando ſemine fratris mortui, non ſolum in more 15 apud Hebræos fuiſſe, ſed fuiſſe id temporis inſtitutum atque legẽ Cha- nanæorum, in quorum regione tunc Iudas verſabatur. Scribit enim, Thamar, mortuo ſine liberis primo marito, decreto iudicum illius ter.
ræ nupfſiſſe fratri eius, vt ſuſcitaret ſemen fratri ſuo. Sedenim extremum hoc dictum Philonis dupliciter refellitur. Etenim narratio ipſa Moſis in hoc loco apertè demonſtrat, quòd Thamar nuplerit ſecundo fratri, id factum eſſe auctoritate, ſententiâ,& voluntate Iudæ; non autem de- creto,& præcepto iudicum. Deinde, ſi res iſta pendebat à iudicio,& qecreto iudicum; cùm Thamar vidit non dari ſibi in cõiugium Selam, tertium fratrem, vti oportebat,& promiſſum à luda fuerat; adijſſet ipſa iudices, egiſſétque vt ſibi daretur Sela, etiam recuſante luda: nec illa confugiſſet ad turpe illud conſilium& commẽétum, per ſimulationem meretriciam concumbendi cum luda vt ex eo filios ſuſciperet, quando non poterat ex Sela.
Altera quæſtio breuibus tractanda eſt circa illa verba:Idcirco percuſ 1⸗ ee, ene it eum Dominus, qubd rem detestabilem faceret, verſ. 10. Vter fratrumplus Ner ne, an& grauiuùs peccauerit, Hér ne, an Onan. S. Auguſlinus lib. 10. contra Oman. Fauſtum, cap. 84. fignificat peiorem fuiſſe Her, quàm Onã: illum fuiſſe Augaſtia malignum& ſæuum,& peccaſſe nocendo: hunc autem peceaſſe, pro-
deſſe& iuuare nolendo. Non ſunt, inquit Auguſtinus, niſi duo genera
hominum; inutilia generi humano:vnum nocentium, alterum prodeſſe nolentium,& ſi quid boni habent in hac terrena vita, perdentium&tã.
quam in terram fundentium. Et quoniam in malo peior eſt qui nocet,
quàm ille qui nõ prodeſt: ideo prior frater dictus eſt malignus&ſcuus;
de altero autem dictum eſt, quòd fundebat ſemen in terram. Noye idipſum indicãt eorum nomina. Siquidem Her interpretatur, Pelliciu, qualibus ſcilicet tunicis induti ſunt primi homines,& in pœnam dam- nationis funt eiecti ex Paradiſo. Onã verò interpretatur Mcæror eorum, eorum nempe, quibus nihil prodeſt, cùm habeat vnde prodeſſe queat ſed ichpotius perdat in terrã: maius porrò malum eſt ablatæ vitæ, quod Hgnificat Pellicins, quàm non adiutæ, quod ſignificat Maœror eorum. Sic
Auguſtinus. e b 3
Auctoris ſen- Veruùm probabilius videtur grauiuùs peccaſſe Onan quàm Her. Hoc!
tentia grauius enim indicat Scriptura ipſo modo loquendi, quo vtriuſque factum ge-
Ahe 3 aen motat: grauioribus enim verbis arguit factum Onan, quam Her. Nam
tier. Her, appellat nequam; Onan verò deteſtandum, quòd rem deteſtabilẽ
faceret;hoc autem grauioris criminis nota eſt, quam illud. Deinde, Onan, fratris ſui vindicta ob ſimile peccatum deterreri debebat à pec- cando: ex quo licet æſtimare quanta fuerit malitia Onan, qui tam fe-
gẽti fratris ſupplicio ante oculos eius poſito,à ſimili, vel etiam maiori Pecca
kisr.
8 9 l.„ 4 9G Vier fratrum

18
42 edunch
4. In 4
Narn 4 Se aa ede an dü — 1 Aden A llun a. Ke nnn Raat aupich) 1 a ia lute; m. 1. 1 4 3 i 1 — 4 ln,
AARlan de 4 4 3 . Krn ſlo. mn 2 ann. N. Auec e 4 †&ν„ 01 34 dle Her, qut m 1 ccndo. nancu e *— 2* 8 acuit Auguhd Sr Ae en num nocemil Tati id cr hac terrenaia 2 auam in mao Wu “ 3 4 ter dictuseh Mrll alebat lemed en „ adem erinic 20
1 ries — Bw Aet
ſ 1 4 g ,—“ 8 1 Br.N-
— On 1 factum Ona— Lel
GENESIS CA pP. XXXVIII. 535
peccato non ſe abſtinuerit. Hac ſanè ratione Daniel Regem Baltaſaré
grauiuùs peccaſſe oſtendit, quòd contemptor fuiſſet Dei;eo quòd à tali
impietate cohiberi& deterreri debuerat, exemplo parris ſui Nabu- chodonoſor, quia aliquot antè annis propter ſimilem impietatem, ex altiſſimo humanæ proſperitatis gradu, in profundiſſimam calamitatum & miſeriarum abyſſum deiectus fuerat. Cùm enim Daniel commemo- raſſet, quantam in calamitatem& miſeriam pater eius ob ſuperbiam& impietatem præcipitatus eſſet, ſubdit hæc: Tu quoque filius eius Saltaſar, non humiliaſti cor tuum, cum ſcires hæs omnia: ſed aduerſus Dominatorẽ cælt eleuatus es, ec. Præterea grauius peccaſſe Onan quàm Her, licet argu- mentari ad hunc modum: Her peccauit inordinata libidine delectatio- nis venereæ, vt ſuprà expoſitum eſt: at Onan peccauit maligna inuidia fraterni boni, ne primogenitus ſuus videlicet aſſignaretur fratri ſuo. Tant aque erat malitia eius, vt ne fratri attribueret primogenitũ ſuum, ipſe ſe omnino priuaret liberis:& ne ex parte prodeſſet fratri, ex toro nocebat ſibi:excepto namque primogenito, ceteri, quos generaſſet, fi- lij, ipſius erant, nec eos quoque aſſignari fratri, aut in more tũc erat, aut poſtea lege ſancitum eſt.
1„—„ 5 4„„„ 19 Ex hoc facto Onan ſemen fundentis in terram, quidam coniectarũt,
natum eſſe poëticum illud figmentum de prodigioſo Ericthonij ortu, quem ferunt ex ſemine Vulcani in terram profuſo eſſe generatum. Ra- tionem huius fabulæ breuiter exponit Lactantius in lib. primo, qui eſt de Falſa Religione. Habebãt Aethnici inter tot deos ſuos, Deâſque fœ- diſſimis contaminatas flagitijs, duas tantum mulieres Deas, quas vir- gines fuiſſe iactabant, Palladem dico,& Dianam. Verùm ne illas quidẽ illibatam ſeruaſſe virginitatem, docet Lactãtius eo loco his verbis: Sed ne illæ quidem virgines illibatam caſtitatem ſeruare potuerunt. Vnde enim putemus Erichthonium eſſe natum? An ex terra, vt Poetæ videri volũt? At res ipſa clamat. Nam cùm Vulcanus Dijs arma feciſſet, eique Iupiter optionem dediſſet præmij quodcumque vellet poſtulandi, iu- raſſétque, vt ſolebat, per infernam paludem, ſe nihil ei denegaturũ: tum faber claudus, Mineruæ nuptias poſtulauit. Hic Iupiter Optimus Ma- ximus, tanta religione conſtrictus abnuere non potuit. Mineruam tamẽ monuit repugnare, pudicitiàmque defendere. Ium in illa colluctatio- ne, Vulcanum in terram profudiſſe aiunt ſemen, vnde ſit Erichthonius natus, idque illi nomen impoſitum dνπ εα• ⁴ιι* /νπμο, id eſt, ex cer- tamine, atque humo. Sic Lactantius: nam cetera, quæ ſuper ea re perſequitur Lactantius, poteſt Lector ex eo loco requi- rere. Sed quia ex ſemine Onan fuſo in terram, nihil eſſe natum legimus, non viderur fabula Ericthonij cum facto Onan probabilem con- uenientiam ha- bere.
6
4—
aARTA
Daνn. 6⸗ 83 8 4
Au fabula de ortu Erichthoe nsj originem habuerit ex hac hiſtoria Onan. Lactan tazcs.

VERS. 19.
Ad Ræem.z· num aliquod publicum. A
Iudam.
536
COMMEN T. IN
—
QVARTA DIS PVTATIO. An concubitus Thamaær cum Iuda fuerit peccatum mec ne?
b Fuper illis verbis,
Ad vnum igitur coitum mulier concepit.
☛ Es ipſa nihil ſecundum diſciplinam J heologicam habere 20
S videbatur difficultatis, niſi obſtitiſſet auctoritas grauiſſi- ſhihh morum Poctorum, tam ludam, quam Thamar, vel certè D ipſam Thamar à peccato vindicantium. Ac Thamar qui- T dem, primò non leuiter peccauit, ſimulans ſe meretricem, & libidini tranſeutium expoſitam: tali namque ſpecie atque ornatu, lu- dam vehementer ad peccãdum incitauit. Meretricius quippe habitus, locique ipſius atque temporis opportunitas, magnam ad excitandam libidinem, patrãdum que flagitium Hecebram habuerunt. Deinde cô- cubitus ille nurus cum ſocero, non ſolùm malus, ſed etiam peſſimus, at- que deteſtandus fuit. Neque prauitatem eius diluit, quòd non ardore libidinis, ſed cupidine prolis eum cõcubitum Thamar appetierit. Ete- nim ſi opus quod fit, genere ſuo malum eſt, etiamſi optimum ob finè ſuſcipiatur,& fiat, non proptetea moraliter bonum erit; bonum enim conſtat ex integra cauſa: nec bonum erit, ſi de ijs, quæ requiruntur ad bonitatem actus moralis, vel vnum quidpiam defuerit. Alioqui nullum eſſet flagitium, non furtum, non homicidium, non ſacrilegium, quinfa- cere id liceret ob bonũ finem, vt ad largiendam eleemoſynam, ob ſer⸗ uandam vitam corporalem, vel ſpiritualem, vel ob conſequendum bo- treclamat Apoſtolus, docens;, Non eſſe fa- cienda mala, vt inde bona eueniant. Erat ſanè bona cupiditas habendi prolem, qua Thamar flagrabat; ſi tamen eam recta via,& legitima fa- tione habere voluiſſet: at eam ex ſoceri concobitu expetere, turpe?n farium, execrandum fuit. Satius enim fuiſſet nunquam matrem fie quam fic fieri matrem, etiam numeroſiſſimæ, ac pulcherr enim factũ aliquod cẽſetur bonũ, quod ex eo magnum qu ſecutum eſi: ſed quia ipſum bene, atque vt oportebat fieri, factum eft.
₰—
Nec illud arguit non peccaſſe Thamar, quòd Iudas de ea dixerit: Ju- 21 3 2 4 2*.. 2 3.. b X
Sehenein f ſtior me eſt, quaſi eam uſtam fuiſſe iſtis verbis ſignificans. Nam recte 2-
ꝛellsigedum It. 5.....
Thamas fufe Hieronymus,& Auguſtinus,illud,iustiorinterpretantur
zuſtiorẽ quam
) Minus autem mala iudicatur Thamar, quàm ludas, quò
culpabilis
cipiendi prolem ex ſtirpe illa àA Deobenedicta, ad illud fac iendum e
adducta. At verò Iudas,& perfidioſus in Thamar fuit, non dando ei de- etiit eius con
lam maritum, vti promiſerat, arque ex more debebat:neq; app
6- ri, 4 2*„ imæ prolis:n odpiã bonũ
(minùs mala&
illa marito fibi promiſſo,& debito fraudata,& flagrans cupiditate ſul⸗
—
icrauer
nioele
Wansinten
tem nul
Thama nadar me
1 1
egen
llnis. dci Waax Aacd od mal riun gua pot Kc
b dc 1 dar

n 1” M 7
† raach
Recwa mia. nmarher.
4* 3)
tant. Mexcra mnt ug enm
1—
Micemn mä⸗ dlm mu ſet hima enem enad hei
4 4 bcndim Üa amb aum ck cin e mit 3 L' 1 oraliter dorut. dwe Nerit, Hdeiß Se Prn quicpum deri rh 4 4 1 1 „ acichum Zoc IeT arpiendam 1 „* 1 3 14 4 4 lem, vel 1 1
1 A Apofiolus, 8 8
3 28 1 d im ded 1
din:
s rerdis be mas nterp ig. 111 Ruo”
ormen 4
benecieta; 1 ar uc Thamat W- 8¹¹ 1 2 an
A 7 atur Ibam cfen „ ud 84 1r 1 raudat, o faube
GEN ESIS CAP. XXXVIII. 537 concubitum deſiderio prolis, ſed turpis ardore libidinis. Adſcribam hic verba Hieronymi,& Auguſtini. Ille in Traditionibus Hebraicis in Geneſim ſie ait: In Hebræo eſt: Iuſtificata eſt ex me, non quòd iuſta
fuerit, ſed comparatione illius minùs malè fecerit, nequaquam vaga ad
turpitudinem, ſed liberos requirendo. Hic verò lib. 2 2. contra Fauftum cap.6 2. hoc modo ſcribit: Magis illam, quàm ſe iuſtificatam eſſe pro- nunciauit ludas, quòd ei filium ſium, maritum coniungere noluiſſet: qua deſtitutione compulſa, illo modo potius, quàm nullo modo, poſte- ritatem non aliunde quàm ab eadem ſtirpe conquireret. In qua ſenten- tia, non eamiuſtificatam, ſed magis quàm ſe iuſtificatam dicens, non ipſam laudauit, ſed in ſui comparatione præpoſuit: deſiderium ſcilicet habendæ prolis, quo ducta illa ſe ſocero ſuppoſuerat, minus culpans,
uam libidinoſi concubitus ardorem, quo ĩpſe velut ad meretricem victus intrauerat. Sicut quibuſdam per Ezechielem dictum eſt: Iuſtifi- caſtis Sodomam, id eſt: tantum peccaſtis, vt vobis Sodoma comparata, iuſtav ideatur. Sic Auguſtinus.
22 Iudam porrè in illo cum Thamar concubitu peccaſſe, nulla dubitan-
diratio eſſe poteft: nam& fa ctum ipſum per ſe malum erat,& mala fa- . 4 5
S. Hieronym. S. Auguſt.
Exech. 16.
Iudam excu-
euſari nen
cientis intentio. Nempe meretricius concubitus per ſe malus eſt: Iu.„oſſea pecca-
das item nulla, vel in ſpeciem honeſta cauſa impulſus eſt ad concubi-
tum Thamar;zſed improba& libidinoſa mente, accedens ad eam, quam
putabat meretricem, ſola explendæ libidinis cauſa. Nec prauitatẽ facti „
ludæ eleuat, quòd poſtea tantopére is à Iacobo laudatus fuerit, omni- buũſq; fratribus ſuis longè prælatus, quinetiam à Deo electus, vt ex eius ſtirpe generaretur Meſſias. Non enim propterea nõ peccauit Gedeon, quòd à B. Paulo laudatus,& inter Sanctos recenſitus fuerit: nec Daui- dis adulterium,& homicidium, non fuit peccatum; quòd is poſtea am-
ko.
Geneſ. 49. Ad Hebr. II.
pliſſimis laudibus à Deo commendatus, maximiſq; beneficiis cumula-
tus fuerit: nec ideo putandum eſt non peccaſſe B. Petrum, quòd poſtea Princeps fuerit Apoſtolorum, ſimulque paſtor ac rector Ecclefiæ. Ni- mirum priora hominum peccata, ritè per pœnitentiam expiata, nihil obſtant dandis à Deo poſtea beneficiis. Nec factum lIudæ propterea malum non fuit, quia per illud, ſacrum quodpiam, magnumque myſte- rium præfiguratum& ſignificatum ſit: id enim non volente ac defi- guante luda factum eſt, ſed ordinante Deo: cuius tanta eſt bonitas& potentia, vt mala hominum facta ad ingentium bonorum effectionem & ſignificationem ordinare pofſit,& verò ſoleat.
23 Poſſunt ea quæ diximus firmari auctoritate B. Auguſt. eiuſque gra-
uiſſimis ac verè Theologicis ſententiis, verbiſq́; illuſtrari. De peccato igitur Thamar ita ſcribit: At illa(Thamar) quæ ſocerum fefellit, non carnis eius concupiſcentia, nec meretriciæ mercedis cupiditate pecca- uit; ſed ex ipſo ſanguine prolem requirens„ex quo duobus iam fratri- bus nupta, tertio quoq; denegato, habere non potuir; patri eorum, ſo- cero ſuo, fœcundandum corpus fraude ſubiecit, pignore quidem mer- cedis accepto, quod non tamen ad ornamentum ſed ad teſtimonium
Comment.in Gen Tom. 4. yyy
—
S. A uguft. 2 2. contra Fauſt. cap. 62. Quodd Tha- mar peccaue- rit.

8 COMMEN T. IN
reſeruauit. Melius quidem ſine filiis remaneret, quàm ſine iure matri- monij mater fieret: Longè tamen alia intentione peccauit, quòd filiis fuis patrem prouidit ſocerum ſuum, quam fi eum ſibi cõcupiſſer adul. terum. Neque verò cùm eam ludas iuſtiorem quàm ſe pronunrtiauit, quaſi iuſtam laudauit, ſed vt minùs culpabilem ſibi præpoſuit: quæ quia in procreandis filiis ordinatam ſocietatem non cuſtodiuit, meritò cul. pabilis inuenitur. Quòd ſi laudata ab illo fuit, quid mirum ſi mulier peccatrix ab homine peccatore laudata ſit? Sic de rhamar àauguſtinus. Auguſt. docet Idem Auguſt. eodem loco ſuper peccato Iudæ ad hunc modum diſ. ²⁷ peceaſſe ludi. putat: Cõſulta, inquit, æterna illa lex, quæ ordinem naturalem conſer- uari iubet, perturbariq́; vetat, non niſi propagationis cauſà ſtatuit ho- minis concubitum fieri:& hoc nonniſi ſocialiter ordinato connubio quod nõ peruertat vinculum pacis. Ddein⸗ proſtitutio fœminarum non ad ſubſtituendam prolem, ſed ad ſatiandam libidinem propoſita- rum, diuina atque æterna lege damnatur: omnem quippe dehoneſtat emptorem turpitudo venalis. Quapropter Iudas etiãſi grauiuùs peccaſ- ſet, ſi nurum ſciens, cum ea cõcumbere voluiſſet: tamen eum, quantum in ipſo erat, deformiter cum meretrice cubaſſe, non dubium eſt. Hæc Auguſt. cap. S 1. eius libri. Cap. autẽ 6 3. ſubdit hæc: Sed(inquiunt) Ma- nichæi) iſte ludas, qui cum ſua nuru cõcubuit, inter duodecim Patriar- chas computatur. Quaſi verò& ille Iudas, qui Dominum prodidit, non inter 1 2. Apoſtolos numeratus ſit,& cum eis ad prædicãdum Euange- lium miſſus. Sed reſpondent illi, Ilte Iudas poſt tale facinus, laqueo ſuo peremptus,& Apoſtolorum Collegio exemptus eſt: ille verò ludas, poſt tantam turpitudinem, inter fratres ſuos à patre ſuo præcipuè be- nedictus,& ſuper omnes laudatus eſt. Immo verò(ait Auguſt/)hinc ex- preſſiùs apparet, non ad ipſum, ſed ad Chriſtum, qui ex eius tribu præ- nuntiabatur ſecundùm carnem venturus, illam pertinere prophetiam. Et idcirco magis flagitium eius diuina Scriptura tacere non debuit, ſi⸗ cut non tacuit, vt in verbis patris eius, quibus poſt illud dedecus tanto- perè laudatur, quia ipſe non agnoſcitur, alius requiratur. Ftis per ma. Deinde Auguſt. in c. 83. diſputat, quamuis facto illo ludæ præſigu- 23 la hominũ fa- ratum& præſignificatum fuerit ingẽs quoddam bonum futurum: non Teh, her proptereà tamen id non fuiſſe culpandum,& damnandum: non enim ſen 2ie prophetica illa ſignificatio facta eſt ludæ peccantis intentione, ie bona olim ge- Prophetæ ſcribentis. Neque enim ludas(ait Auguſt.) cùm ad Thamar nenda. concupiſcentia victus intraret; hanc ſuæ libinis intentionem gerebat, vt inde aliquid ſignificaretur, quod ad ſalutem hominum pertineret: ſicut nec Iudas ille qui dominum tradidit, hoc intendit, vt aliquid inde gereretur quod ad eandem ſalutem hominũ pertineret. Ad ſignifican- dum porrò per hominum facta, bona deinceps facienda, nihil intereſt, ſi facta illa quibus ea ſignificantur, bona ſint, an mala. Quid enim mea intereſt, cùm yolo aliquid legendo cognoſcere, vtrum ex minio repe- riam ſeripros nigros Ethiopes,& ex atramento candidos Gallos? Ve- rumtaman, ſi non ſcripturam, ſed picturam talem viderem, ſine dubita- tatione reprehenderem: ita in factis hominũ, quæ ad imitandum, vitan-
„—
loe. aſcker lluer fopwne

1 Kuncs 1 atruun lads po
ego eume c h ures lucs 1 N Kn Alnn e e 3 Chritan& 1ur
8
turus, lumg kürpr iaa Kcripturt de
a qpidus 501 11 k
6
CGCENESISS CAp. XXXVIII. 539
dumve proponuntur, magni intereſt, bonane an mala ſint. Quæ autem ad ſignihcandũ ſcribuntur, ſiue dicuntur, nihil refert quam laudem re- prehenſionémve mereantur: ſi modò habẽt aliquam rei, de qua agitur, neceſſariam præfigurandi cõgruentiam. Ergo factum ludæ ſecundùm illius libidinem malum fuit: ſed illo neſciente, magnum bonum ſigni- ficauit. Hoc autem quod de Iuda diximus, non ſolum ad illud eius fa- ctum, ſed etiam ad cætera valeat, ſi qua occurrerint mala opera homi- num, quibus bonum aliquod à narrante prophetatum eſt. Poſthæc Au- uſtinus cap. 84. declarat, quidnam boni præfiguratum& ſignificatum ſit malo illo Iudæ facto. Hactenus ex Auguſtino: cuius ſententiam vni- uerſa Theologorum ſchola magno aſſenſu complexa eſt. Arenim, perilluſtres in Eccleſia Chriſti, venerandæque auctoritatis Doctores S. Ambroſ.& Chryſoſt in contraria fuiſſe videntur ſentẽtia. Chryſoſt. certè in homil. 6 2. in Geneſim, dupliciter expurgat factũ il-
lud Thamar; tum quòd non libidine voluptatis venereæ, ſed honeſto rint Ambr. prolis amore incenia id fecerit: tum quòd id faciendo, deſeruierit, ne-& Chryſäſt.
ſciens, diuinæ diſpẽſationi& ordinationizex tali facto magnum quod- dam bonum ſignificare, immò elicere volentis, generationẽ dico Meſ⸗ ſiæ,& myſticam ſignificationem duorum populorum, Hebræi& Gen- tilis. Verùm iſtas rationes, vt infirmas,& leues, ſuprà confutauimus. Verba Chryſoſt.huiuſmodi ſunt: Thamar furari voluit ſoceri concubi- tum,& ex illo filios procreare, non libidinem explere concupiſcens (abſit hoc)ſed diſpenſatio erat, quod fiebat. Nullus itaq; audiens hæc, condemnet Thamar: nam, vt dixi, diſpenſationi illa miniſtrauit;& ideo nullam inde meretur reprehenſionem, ſicut nec ipſe Iudas criminibus fuit obnoxius. Ecce enim hac via procedens, inuenies ex pueris inde procreatis à luda, Chriſtum ſecundùm carnem genus ducere. Præterea duo iſti filij per eum nati, duorum populorum figura fuerunt,& præ- dictio quædam vitæ Iudaicæ& ſpiritualis. Sic Chryſoft. Sedenim ali- bi Chryſoſt. non obſcurè Thamar arguit& damnat peccati. Quippe homilia prima in Matthæum, Thamar& Bethſabee, mulieres appellat de peccato celebratas. Et homilia tertia, commixtionem illam Tha- mar& Iudæ, vocat turpe adulterium.
Ne igitur tantũ Doctoréẽ, contraria ſuper eadem re ſcripſiſſe,& aper- tiſſimum peccatũ non vidiſſe putemus; hoc potùs modo mentẽ& ſen-
2*
ſum eius interpretemur. In eo quod fecit Thamar, duæ res conſiderari poſſunt; vel ipſum per ſe factũ, quod haud dubiè malum fuit; nec à pec- cato vindicandũ: vel perſonæ facientis animus, conſilium, intentio; quę cùm directa fuerit ad bonum finem, inculpata fuit,& honeſta,& per guam ſi non àtoto, ſaltem à tanto, vt loquuntur, facinus Thamar excu-
ari poſſit. Chryſoſtomus itaque de Thamar diſſerens, non illud priuùs,
ſed poſterius hoc tantùm conſiderans, ex cuſat illam,& laudat.
27 Ad hoc autem quod dixi de mente Chryſoſtomi probandum& per-
ſuadendum, non parùm valet ſententia Theodoreti, qui ſtudioſiſſimus fuit Chryſoſt. ſectator,& non rarò velut breuis quidam interpres. Is
Jyy 4
peccaſſe, an

640 COMMENT. IN enim quæſt. 944in Geneſim, vnde laudari, aut excuſari poſſit factum Thamar, hiſce verbis oſtendit: Quare Thamar ornata meretricio habi- tu ſocerum decepit? Nempe illuſtre nimis erat genus Abrabæ, propter ceam quam coleb at pietatem. Quod probè ſciens Thamar, ſtudebat ex ea progenie liberos procreare. Cum igitur ſocer non eam deſponſaſſet filio ſuo poſtremo, metuens ne decederet, quemadmodum& fratres eius;coacta eſt illa furari procreandæ ſobolis occaſiones, eo quòd illas palàm ſumere prohiberetur. Pręterea redarguit illa ſocerum ſuumꝭ qui cùm minimè temperans eſſet, eam tamen ſeruare temperantiam co- geret; quod& ille confeſſus eſt, dicens: luſtiorem illam eſſe, quàm ſe. Indicant porrò quæ ſecuta ſunt ſobolis cauſà, non voluptatis, illud eius fuiſſe commentum. Neque enim poſtea vel Iudam, vel alium quempiam attigit, ſed contenta fuit vocari mater eorum, qui exillo ſfemine naſcerentur. Sic Theodoretus. 1115
S. Ambroſius. que intelle tum accommodãda, quæ ſimiliter vt Chryſoſt. de Thamar ſcripſit B. Ambroſ.in lib.3. Commentariorum in Lucam. Nam expo- nens verba illa Lucæ ca. 3. Qui fuit Phares, qui fuit Iudæa,ita ſeribit: Non otiosè vtiq; huius mulieris Euangeliſta nomen inſeruit. Nam ſiveris intendas animum, non hæc mulier tam famoſa, quàm iuſta. Non enim temporalis vſum libidinis requiſiuit, ſed fucceſſionis gratiam concu- piuit. Erat enim deforme, liberos non habere: quod etiam legum ciui- ſium fuit auctoritate mulctatum. Promiſerat eam filio ſuo ludas, ſed diu pactarum fœdera diſtulerat nuptiarum:& per moram promiſſi de- functus eſt ſponſus. Nondum virginitatis, nondum viduitatis, ante Chriſti aduentum, vernabat gratia. Dolens ſe ſine filiis remanſiſſe, dolum ſtudio generationis commenta eſt;& Iudam conſilio præuer- tit, vt ei ſe offerret ornatam, poſtquam defunctam eius cognouit vxo-
rem. Vides vbiq; mulieris vitam probam; quòdnon alienum praripuit ¹ thorum;non meretricio ſtudio, quaſi meretrix adornata eſt. Non erim vagam captauit libidinem; ſed diu ſoceri fraudata promiſſis ‚ex ea fa- milia quam delegerat, conuerſo dolo, fructum voluit ſucceſſionis adi- piſci. Quis itaque caſtiorailla, quæ tamdiu expectauit promiſſum, an il- le, qui amorem ferre non potuit oblatumIlla, quæ ſpõſi familiam non refugitzan iſte, qui meretricen putauiteilla, quæ oram ſui corporis vo- lentibus non permiſit ad copulamzan iſte, qui quog ſtudio cœpit erro- ris, ad fucceſſionis gratiam, caſtitatem mulieris conſummauitéilla, quæ filios non habebat,& tempus conceptionis, coniugij mora timebat excludi& quæ grauitatem maturioris elegit ætatis: an iſte, qui ætatem adoleſcentioris adamauits llle vnius horæ impatiens, qui annos à puel- la exegerat caſtitatis. Deniq; illa numquam poſtea virum experta eltz amictumque viduitatis ſumpſit à coitu. Sed non ita iſtam defendimus, vt illum accufemu⸗ Immo vtrumque excuſamus: non autem nos, e myſterium ipſum, quod copulæ illius fructus expreſſit: generauit enim
mulier Phares& Zaram;& cxætera, quæ deihceps ſubtexit Ambrofius. . Sed
Ad eundem opinor modum interpretanda ſunt,& an ſanũ rectum- 2⁸

1 KrK pet O ni. 4 3 1 Dakans, vo le 4.. Dalem e eimt
4 4 m 4 j arcl; Klat Erür — am detunctat-M. dam-qoda&☛ M. ad ein werttrix ad ⁸Mel 8 4 ocen fraudat S “ *„— relu
. r mchuerpect Ni mn
.— re wumllh, qu
5 ehet l, aArE Äcog ait'illa, quT 12len
81 rontd onl, 41 puog;„ b git k,
u 1 99 3n bera⸗ 5 Sed noll 6 4.e uenn 7 am 5 1 . excl eelel
x del 3
n 211 t⸗ 11 ſructus. a9di-—
☛☚ w. 7
GENESIS CA b. XXXVIII. 541
Sedenim animaduerſione dignum eſt, quod in iſtis verbis dixit Am- Ainaxaeehe b u ai 8 quο A
brofus, Selam Tddæ filium, cui deſponſata fuerat Thamar, obijſſe diem ⁴☚μ t.
ſuum, priaſquam Thamar facinus illud cum Iuda faceret; immoò illius Ambroſii.
potiſſimùm morte adductam eſſe ad id faciendum. Hoc ego dictum Ambroliz, haad ſcio an diſcrepet ſacrę hiſtoriæ, tum in hoc loco, tum Alibi. Hie dicitur verſ4. Thamar eo voluiſſe ornatu meretricio fallere Iudanm, quòd im ereuiflet Sela,& non eum dediſſet ſibi maritum. 8i autem tunc mortuus fuiſſet Sela, hoc ipſum poriuùs illa dixiſſet,& cau- ſata eſſet. Et verſ. 16. idipſum non obſcurè ſignificauit Iudas, dicens: ustiorme eſt quia non tradidi eam 5 elæ filio meo: quod non dixiſſet Iudas, ſiiam deceſſiſſet Sela. Deinde infrà cap. 46. numerantur quinque filij Iuda, Her, Onan, Sela, Phares,& Zara: quoruin duo dicãtur fuiſſe mor- tui, Her& Onan, in terra Chanaan ante diſceſſum Iacob in Ægyptum. Non igitur ibi mortuus fuerat Sela. Et Numerorum 26 ſic eſt: Euerunt ſuj Iuda per cognationes ſuas; Sela. qud familia Seleitarum Phares, A quo fumilia Bhureſitarum; Zares, ù quo familia Zareitarum. Vixit igitur Sela poſt illud facinus Thamar;& alià ducta vxore filios procreauit,& nu- meroſam reliquit progeniem. Præterea, ſi iam tuno mortuus fuiſſet Se- la, ſoluta fuiſſet Thamar vinculo mattimonij eius; atque Idcirco fuiſſer extra pteſtatem Iudæ: nonigirur Iudés ius& poteſtatem habuiſſer iu- dicandi& condemnandi eam, vti fecit. ii Sic icint i. B
Mabbi Simeon lochai in Commentarijs Pentateuchi quos Zoar præſcripſit liberat Thamar omni ecrimineait enim non explendæ libi- dinis gratid id egiſſe eam, ſed pio quodam inſtinctuſnempe vt ex Iuda, expectatum Meſſiam conciperet. Sed iſtud nihil habet veriſimilitudi- nis:non enim mulier alienigena,& recens aſcita in Hebrææ gentis fa- miliam, ſcire potuit tunc myſterium illud de Meſſia generãdo ex Iuda: dinim nec ipſe Iudas; nee alius mortalium quiſpiã tunc nouerat. Ete- nimm primitus à Deo reuelatum id fuit beato Iacob; cùm iam moribũ- dus propherico afflatus Spiritu, illuſtriſſimum illud de Meſſia ex luda
ſtirpe generando vaticinium edidir. 28 älis
QAVINTA DISPVTAITIOa An iuſta fuerit ſententia Judeæ, Thamurdaum nautws pæna ignu. 33 Juper illis verbis, Dixitque ludas Producite eam yt cꝗmburatur.
ah KRIBV Sx rebus æſtimari poſſet iniqua ſententia iſta Iu- daæ primò, quòd nullam videtur ille habuifſe poteſtatem
e iudicandi& damnandi capitali pœna, atque abſoluendi: um quòd pœna combuſtionis videtur impendio grauior
y 3
delicto Thamar: ac demum quòd iniquiſſimum videatur,
Refellitur ſeu- tentia Simee- nis Iochas.
VERS. Z4.

5414 OO M M EN T. 1.N.
Prhna quæ- mulierem grauidam, priuſquam pariat, morti addicere. Tractandæ ſunt
No, An lIudas: 7.. 4 Haertne 8— itaque in hac Diſpuratione tres quæſtiones, quarũ prima hæc eſt; Quà- 6e9? 4— 2 3—...
47 auem be nä auctoritate,& poteſtate Iudas dänauerit pœna capitali Thamar, cũ buerit damnd ea poteſtas pertineret ad Principem;& Iudices eius loci, in quo Iuda
di,& puniendi aduena erat& peregrinus. Huic quæſtioni tribus modis reſponſum ab
7 · 3 2„ 0 2 2 1
Thoſterm Auctoribus reperio. Phoſtatus, Paulus Burgenſis, Caietanus, Oleaſter, 4 2.„.,.. 4— 4 4 Burgenſis. aliique putant poteſtatem illam fuiſſe delatam lIudæ à Chanangæis, in⸗ Caietanus. tet quos verſabatur, tum ob præſtantem eius prudentiam, atque virtu- Oleaſter. tem multis in rebus ſpectatam illis, probatamque: tum quòd propter
matrimoniũ quod fecerat cum filia viri Chananæi;cui nomen Sua, qui eius loci princeps eratsaut certè primarius, magno erat ibi in honore, nec iam vt alienigena, ſed tanquam Chananæus habebatur. 81 hoc reſponſ um non perſuadeatur Lectori, propterea quòd præter fidem videatur, Chananæos, gentẽ vtique impiam, ſcelerataàmque, tan- tam detuliſſe poteſtaté homini alienigenæ& peregrino,& diuerſæ ad- modum religionis, morumque: accipiat ſecundùm hoc reſpõſum tra- Thomas An- ditũ à Thoma Anglico Dominicani ordinis, viro docto& pio. Hic ait: Clicus. Verba illa ludæ: Producite eam vt comburatur, non eſſe verba hominis, ſua auctoritate iubentis eam comburi, tanquam pro imperio quod in eam haberet⸗ſed eſſe verba requirentis,& volentis publicam iuſtitiam exerceri in Thamar. Sic enim ille ſcribit: Non oportet intelligere, luda dixiſſe iubendo, vyt combureretur; ſed potiùs requirendo iuftitiam ab ijs, quorum intererat. Idcirco autem requiſiuit iuſtitiã aduerſus illam, quòd inſignem ſibi& filijs ſuis videbatur Thamar iniuriam fecifſe. Si neque hoc reſponſum Lectoris explebit animum; tertium hoc for⸗ taſſe non diſplicebit ei. Opinantur quidam, nec ego ab ea opinione ab- hgrreo; fuiſſe idtemporis in more apud illas gentes, vt qui princeps e- rat, capurque totius familiæ, in eos qui eius familiæ ſub illius guberna- tione eſſent, plenam,& abſoluram, vitæ iuxtà, neciſque poteſtatem ha- beres: quemadmodum apud multas gentes, viro invxorem adulteram animaduertere, ius& poteſtas erat. Iudas porrò caput erat familiæ, ad quam Thamar tanquam nurus eius pertinebat. Cur dannata fweris Ta- eſt, fuerit iuſta. Videtur enim nimio acerbior& atrocior fuiſſe delicto. mar pœna c- Thamar enim ſimplicis fornicationis apud Iudam accuſata fuerat. Nã- baſttoni. ciauerit ludæ(ait Scriptura) dicentes, Fornicata eſt Thamar nurus tua Sim- plex autem fornicatio non meretur peœnam cõbuſtionis: nec apud vllã gentem tanto vnquam ſupplicio punita eſt. Hebræi facilè hoc expe- diunt: Tradunt enim Thamar fuiſſe filiam Sacerdotis Melchiſedec; quẽ ipſi fuiſſe putant Sem filium Noë. Eex autem erat, Sacerdotis filiam in ſtupro deprehenſam Hiammis exuri debere: Sicur traditur Leuitici 21. vbi ſunt hæc verba:&acerdotis filia, ſi deprehenſa fuerit in ſtupro,& Yiolaue hunn& futs. tnuaen patris ſui, flammis exuretur. Verùm iſtiuſmodi tradit io Hebræo- rum friuola& futilis,& prorſus explodenda eſt. Primò falſum eſt quod
lis traditio 42T I. 1 22 ebraerum. affumunt iſti, Melchiſedec fuiſſe eandem perſonam atque Sem, quod nos
Altera quæſtio eſt, An pœna combuſtionis, qua Thamar damnata 3
) 4
nuüter eioh Felelo ülseu uqhlu-
i
ruübrenn
füſtch 1
Tmr
33

3 A. 4 * 8 4 3 4 2 Dax eanan. 1
8. ünr inn en 4
wan, dch b em 5 an ,Kwlends. in
dit Noncpon dpotus naurd ic
1 qaifun un e ih dae IMama i ic rpledit wimud ee-
udam, gec cgo Wein 1 8
—
d ills gente H ieius fimilr
ur deciq nees, vito in er dn pondcapd Ee
4 4
4
1„ d9 K eoil bere: Acun nun
GENESIS CApP. XXXVIII. 543 in
nos euidenter argumentati ſumus in 3. tomo Comment. noſtrorum in Geneſim, ſuper cap. 14.& numero marginali 65. Sed eſto, fuerit Melchiſedec, Sem: nihilominus iſtam traditionem funditus euertet ratio temporum,& veritas ſacræ Chronologiæ. Sem namque vixit poſt dilunium quingentis annis, vt ſcriptum eſt Gen. 1I. hoc autem factum Thamar, euenit plus quingentis& octoginta annis oſt diluuiũ: erat igitur mortuus Sem, amplius octoginta annos priuſ- quam Thamar hoc fecit. Nonigitur illa, quæ puella erat, filia Sem eſſe potuit. Quod autem dixi de obitu Sem ante octoginta annos, hoc mo- do colligitur ex Scriptura. A diluuio vſque ad ortum Abrabæ, nume- rantur anni 292. Geneſis 11. Ab ortu Abrahæ, vſque ad generationem Iſaac, centum anni, Geneſis 21. Ab ortu Iſaac, vſque ad generationem Iacob, anni ſexaginta, Geneſis 2 5. Cùm autem contigit quod hic nar- ratur de Thamar& luda, lacob annum agebat centeſimum& propè trigeſimum, vt ex iis, quæ diſputauimus ſuprà in I. Diſputat. ſuper hoc caput, manifeſtum eſt: Iſtorum verò annorum ſumma eſt 580. Præter hec, illud quoque vanitatem Hebraicæ illius traditionis oſtendit, quòd
filiam Sacerdoris ſtupri conuictam, comburi debere, fuit aliquot ſæ-
culis poſt iſtud factum Thamar lege Moſaica præſcriptum& ſancitũ. Quare etiamſi Thamar fuiſſet filia Sacerdotis, non propterea opor- tuiſſet eam comburi: ſed deberent Hebræi probare, etiam ante legem fuiſſe iſtud in vſu& obſeruantia apud illas gentes. Lyranus& Thoſtatus,& Thomas Anglicus, argumentantur, crimen Thamar nõ fuiſſe ſimplicem fornicationem, ſed adulterium: erat enim
iam deſponſata& coniuncta Selæ filio lIudæ, ſecundùm illam legem,
ſiue conſuerudinem de ſuſcitando ſemine fratri mortuo ſine liberis. Putant autem iſti, coniunctionem Thamar cum Sela, fuiſſe inſtar ma- trimonij per verba de præſenti contracti,& iam rati, ſed nondum con- ſummati. Audiat Lector Thoſtatrum: Thamar non damnabatur ad
ignem propter ſimplicem fornicationẽ, ſed propter adulterium. Sicut
enim mulier per matrimonium iuncta viro,& ab eo cognita, ſi alio cũ viro miſceatur, plectitur capite: ita ſi ſolùm deſpõſata ſit viro per verba de præſenti,& necdum ab eo cognitas ſi ab alio cognoſcatur, plectenda capite eſt. Thamar autem deſponſata erat Selæ filio Iudæ, non quidem
per verba, ſed per mandatum legis, ſiue conſuetudinis, de ſuſcitatione
ſeminis, quæ verabat, vxorem defuncti ſine filiis, matrimoniũ inire cũ
An crimen bamar fue-
.. ℳ ri adulteriss.
Thotatus.
alio,niſi frater mortui reſpueret eius coniugium, ſic enim obſeruatum
fuiſſe colligitur ex c. 2 5. Deut.& c. 4. libri Ruth. Sela porrò nõ detre- Kauerat coniugium Thamar, neque pater eius Iuda: quocirca obnoxia
erat Thamar matrimonio Selæ,& peccans cũaltero viro, tanquã adul- tera puniri debebat. Sic Thoftatus: cui conſonat Thomas Anglicus. Licèt, inquit, Thamar non eſſet actu copulata Selæ, erat tamẽ in ſpe,&
fortiori vinculo, quàm ſit contractus ſpõſalium. Nam eadem lege, qua
poſt vnum fratrem, ſecũdo nupſerat; ordinatum erat, vt nuberet tertio. 33 Veruͤm iſtorum Auctorum opinionem confutat P. Burgẽſis in addi-
tione
Burgenſia

al
An fuerit ini- quum, morte Adamnare Tha
344
tione ad
neque ob id debu
nim ligata ipfi fuiſſet excuſata Thamar ab occifione, quòd non fue ſfatur mulier a quamuis illa fuiſſet adultera, leuiori pœna puniri:p fornicantes, fiue adulterantes c igitur, quod à quibuſdarn Hebræis tra in loco illo quaſi Principẽ,& poteſtate di, non ſecundùm aliquas leges ſeriptas, ſed pro arbitrio,& iudicio ſuo: quod ex eo apparet, quòd à principio ſtatim eam damnauit;& witel- cinĩt eius innocentiam ſtat im etiam abſoluit. Sic Burgenſis. Aactoris ſen- Etſi Burgenfis opinionem illud præterea adiuuat tentia. rat de non dare Selam in matrimonium Thamar, immò dedit ei aliam vxorem: ex quo videbatur Thamar ſoluta vinculo matrimonij quo fue- valdè pugnat contra Burgenſem: ſi enim mar nihil pertinuiſſer ad Iudam, nec ob-
CO MM E NT. IN Poſtillas Lyrani, ſuper hoc caput trigeſimum octauum Gene- ſis. Non videtur, ait ille, Thamar commiſiſſe adulterium propriè dictü: iſſe tali morte puniri. Siquidem mulieres quæ erant
ligatæ fratribus; fiue cognatis mariti ſui defuncti, ſi alij copularentur,
igitur, dicet aliquis, mareAn quia viſum eſt indecens ac turpe retvxorẽ quæ cum patre mixta fuerat, atque ex eo filios genuerat? Ve- adultera dammata eſt, non potiuùs ſupplicio lapida- m decretuin fuit in adulteram, Deuter. 22 Sed lex illa Moſis nondum erat lata:& audicium illud,& damnatio facta eſt, aut ſecundùm mores& inſtituta ilius regionis,& gétis: aut quia Iudas caput erat familiæ, ſecũdùm pro-
rum, cur ſi tanquam tionis, quod ſecundin lege quàm pœæna ignis damnata e
alioqui Noëmi non conſulu Moab,& ibidem cum alio contraheret,
rat alligata Selæ: illud tamen ita fuiſſet, vt ipſe ait, i noxia fuiſſet eius pote das oſtenderat, nolle ſe dare ipfi Selam in matrimonium; neque cauſa non dandi ei Selam, vſque ad illud tempus vxorem; ſed conſilium& voluntas longe quo ſeilicet magis adoleſceret, mitatem ætatis idemei continger
œna enim com
am Tha
licèe illicitè feciſſent, non tamen morte puniebantur ſecundùm legem: jſſet nurui ſuæ Ruth, vt remanerer in terra vt dicitur in libro Ruth;erat e- Booz, vel alij cuipià de cognatione mariti ſui. Nec ſanè ſi fuiſſet adultera, propter hoc, rat data in matrimonium Selę: non enim propterea excu- b adulterio, quòd vir ſuus nolit ei reddere debitum. Et non tamen merebatur comburi, ſed alia buſtionis in ſolas filias Sacerdotũ onſtituta erat, vt patet Leuit. 21. Illud ditur, veriſimilius eſt: Iudã fuiſſe m habuiſſe iudicandi,& damnã-
gati, eiuſque ſententiæ& damnationi. Neque lu-
X
*
fuerat voluntas dandi ei aliã
differẽdi tempus matrimonij, & robuſtior fierert Selazne propter infir. et quod acciderat fratribus eius. Cut ludas poſt hæc non dedit Selam maritum ipſi Tha- yyt filius eam mulierem duce-
prium etus arbitrium ac voluntatem. Is autẽ indignitate flagitij maiote
in modũ cõmotus ac perturbatus præcipitauit ſentétiam& atrociotẽ, quàm æquum erat, pœnam ſiatuit. Probabilis itaque videtur op homæ Anglici, quam ſuprà expoſuimus.
mnario Thamar prægnantis,& fuerit iniqua& erudelis: Sarena non dubitant dicere, iſtam Judæ
Lyrani, Thoſtati,& Ph Reſtat tertia quæſtio: An illa da tum lam animatùm gerentis vtero,
& Lippomanus il
1C
‚quòd Judas ſtatue 34
inio
fœ- 3.
Caietanus,
ſentétiam fuiſſe
1 lnst bolhim äcln largul a dodubh Aeöen 31u uul E uYnng b uut rinem

„* 1 dumemtm
Dohueha 1 m ar Hann
4
n wucdd . ue con b 9 3- Alpenm
4
8— 8 *
4 . 3 4 4“ ge etech
4 4 4 1
mrentir K Gun Se K 4 5 at e mnmeen
8 mKor heret de
2 ¹ 24 2 modaccicerat
n eöt Selan
853 A△
Kilus ei n. t, Mque el eo
G ENESIS CAp. XXXVIII... 545
fuiſſe nimis ſæuam& iniquam. Et meritò. Nee laborandum eſt in excu- mar vnà cum fændo Iudam ab iſto peccato, ſicut nec excuſamus eum àpeccato Forni- d7 4% S222 cationis cum Thamar, nec à peccato perfidiæ non ſeruando quæ promi- Shee,e. ſerat nurui ſuæ Thamar; nec à peccato venditionis Ioſeph, cuius fuit ille Lippoman,
auctor. Quòd aurem capitalis damnatio Thamar, tunc grauidæ, nõ expe-
ctato eius partu, fuerit iniqua, tribus modis probari poteſt; auctoritate di uinæ Scripturæ, ratione,& nobiliſſimarũ ac prudentiſſimarũ gentiũ inſti tutis& legibus. Scripturæ ſententia euidenter cõtraria eſt ſententiæ lude
in Thamar. Deus enim per Ezech. c. 1 8. ait: Anima quæ peccauerit ipſa, ino Heene EAe- chielis cap. 18.
rietur: filius non pontabit miquitatem patris,& pater n6 portabit iniquitatem filij: Iuſtitia iuſii ſuper eum erit,& impietas impii ſuper eum erit. In his verbis ponitur anima pro homine, vt ſæpe fit in Scriptura. Apertè igitur Deus
hiſce verbis declarat, vnũquemq; puniri debere pro peccato ſuo, non au- Romedoenp, tem pro alieno: nec filiũ portare debere iniquitatem patris ſui, id eſt luere Atpenien ſiã, pœnas peccatis patris ſui meritas debitaſqne: ſolet namque non rarò in Aegyptiorum Scriptura vocabulum iniquitatis vſurpari, non ſoluùm pro culpa peccarti, lex de ſuppli- ſed etiam pro reatu pœnæ, cui obnoxium eſt peccatum. meneec.
Hanc naturalem æquitatem ſecuta eſt lex Moſis, vetans, pro peecatis 2eνα„ſue
parentum, occidi filios innocentes. Verba legis in cap. 24. Deuter. huiuſ- al parti eius. modi ſunt: Non occidètur patres pro jilijs, nec fuli= pro patribus: ſed vnuſquiſ-
que pro ꝓeccato ſao morietur. Contrà fecit Iudas: damnãdo enim Thamar
luit eriam filium in vtero eius contentum, ob matris pecca-
e particeps nullo modo erat, necare. Idem quoq; confirma-
³
Aad jfonem: 4⁴ 1IH11LII, JI
VO . 2 tum, cuius ill
tur hac ratione:pœnas ſi iuſta eſt, neceſſariò reſpondet culpæ antecedẽti:
nam vbi nalla eſt culpa, ibi pœna eſſe non poteſt niſi iniuſta: in filio autẽ Thamar nulla fuit culpa, nulla igitur ei debebatur pœna: quare æquali ſupplicio matrem atque filium id eſt, nocentem atque innocentem dam- nare planè iniquum,& ſæ uum& barbarum fuit.
Eius porrò iniquitatis& inhumanitatis, atque crudelitatis magnum eſt argumentum, quodid ipſum gentium inſtitutis atque legibus repu- diatum, arque interdictum fuit. Etenim prægnantis mulieris vltimo ſup- plicio damnatæ, pœnam Komanorum legibus differri quoad peperiſſer,
Romanæ antiquitatis peritis ignotum eſſe non poteſt. Hoc enim teſtatur
Clemens Alexandrinus lib. 2. ſtromatum: Idque Quintilianus ſcitè ac- Clemens Ale⸗ commodat ad argumentum eius Declamationis, cui titulus eſt Pragnans 99 75,e Adultera. Nee verò proprium hoc ius fuit Romanorũ: eo namq́; anteas— 3 vſos eſſe Athenienſes, indicio eſt, quòd mulierem prægnantem, veneficij
apud Areopagitas accuſatam, cùm capitis damnanda eſſet, de concilij ſen
tentia ſeruata fuit quoad partum edidiſſet. Hoc enim litteris mandauir us. Aelianus libro quinto de varia hiſtoria, cuius hær ſunt verba, Areopagitæ
veneficam mulierem captam nom prius morte mulctabant, quàm edi-— diſſet ic quod conceperar, cùm capta fuit. Atque ita innocuum infantem
à ſupplicio liberantes, eam quæ meruerat, puniebant. Ildipſum fuiſſe in
more atque legibus veterum Aegyptiorum, tradit Plurarchus in libro de Plutarch. ſera Numinis vindicta. Leh in t.
Comment: in Gen. Tom. 4. 2 22

Locus Iſai. cap. 1.
546
qu ge verbis: gnans vltimo ſuppli uari eam, dum partum ederet.
lib. 48. Digeſt. in hanc ſententiam: P differtur, quoad par obſeruari quandiu prægnans e lam Iudæ fuiſſe iniquam.
Dion. Caſſ. plicio quidem prægnantium mulieru dit; cùm tamen iuris ſan æſtionem quidem de prægnante
Imperator Adrianus Pu
iat. Ego quidem,
COMMEN T. IN uocirca execranda fuit Claudij Imperatoris crudelitas, quẽ ne ſup- m abſtinuiſſe, Dion. lib. 57. prodi- ctio non capitalem modò pœnam ſumi, ſed ne haberi patiatur. Eſt prærerea lex vi. ſima octaua in Titulo de ſtatu hominum, Digeſtorum libro primo hi blio Marcello reſcripſit: liberam, quæ prę icio damnanda ſit, liberum parere,& ſolitum eſſe ſer. Eſt item Lex tertia in Titulo de Dœnis rægnantis mulieris damnatæ pœna & ne quæſtio de ea habeatur ſcio ſt. Ex his liquidò apparet, ſententiam il-
Inſtante autem partu, apparuerunt gemini in vtero: atque in
ipſa effuſione infantum vnus protulit manum: in qua ob- ſtetrix ligauit coccinum, dicens: Iſte egredietur prior.
3 8 ☛ X 8 8 8 Ae 9 8
8
37
Oleaſter huiuſiodifa-
cit adnotamentum, Meo iudicio, inquit, Sani non eſt à Sen, quod eſt dẽs, K*... & ebur, ſed à Sanah, quod eſt duplicare:& ſignificat, aut duplicatum co-
X
lorem, id eſt, valdè intenſum, vel duplicatum
ſcilicet ſilum, quæ mihi videtur germanior lectio. Sic Oleaſter. At enim
omnes verterunt coccinum; Septuaginta
Chaldæus,& recentiores Interpretes: filum enim coccineum, inſignior erat nota diſtinctionis quam vtique obſtetrix facere volebat. Thoſtatus, exponens vocem illam Coccinum, quod ait fuiſſe filium val 38
Thoſtatus... de nigrum, Coccus, inquit, eſt nomen
vel nigredinem valdè tingitur, ita vt color co Deus quaſi pro miraculo, dixit apud Iſaiam, capite primo: Si fuerin:
ſerici, quod poſtea ad ruborem, ille non facilè diluatur. Iccir-
peccala

clke.
aremmoö Pem. DMm n maum A darrn u i
ooc a 2 3 Rrh
aus gercrro e ie *
macem collos ne
* 4 priot,pratac(a de 8 8 1
4 4 2 . MM emm un
pLntum pecu 22 1 2 6 AS caltt, qual ze e
uen n 1
4. 4 e Khenihdh e M. o—“*„ ä. 4 * 3 8 4 „R 1
6„ 9 . urant*e
— —=—— —.— ——
4 Ar le o. lech
gra,
GENESIS CA p. XXXVIII. 547
peccata veſtra vt coccinum, quaſi nix dealbabuntur: id eſt, ſi fuerint ita ni-
yt eſt coccus bis tinctus, dealbabũrur vt nix. Et quod hic ſumatur coc
cinum pro nigro, clarè oſtendit quod proximè adiungitur tãquam quid
diuerſum: Et ſi fuerint rubra vt vermiculus, erunt quaſi lana alba. Sic Tho- T ſtar
ſtatus. Verùm falſus eſt dupliciter, putans, coccum eſſe ſericum,& coc-
cinum ſumi pro valdè nigro:vtrumque enim falſum eſt. Coccum porrò
Græcis vniuersè ſignificat granum, ſed propter excellentiam, vſurpari ſo-
let pro grano valde rubro,& rotundo, cuius vſus eſt in tingẽdis veſtibus.
Eſt autem arbuſcula, in qua naſcitur coccus, ſimilis ilici. Pliniuis libro 9. pliniaz.
cap. 41. Coccum, inquit, Galatiæ rubens granum, circa Emeritam Lufi-
taniæ, in maxima laude eſt. Anniculo grano languidus ſuccus:idem à nadrimo cuanidus. Ita nec recenti vires, neque ſeneſcenti. Et in libro
21. cap. 8. Cocci colorem eſſe ait, qualis micat in roſis, gratius nihil tradi-
tur aſpectu. In his granis ſeu coccis, parui& nigri vermiculi gignuntur,
optimi odoris, qui paulò poòſt coccis exeuntes,& præſtanti vino albo in-
ſperſi, mxque arefacti, contunduntur in puluerem, rubefaciendis lanis
laudatiſſmum. Hebræis vermis hic dicitur Tholaad, nomine communi-
ter omnibus vermibus conueniente: de quo eſt illud Iſaiæ capite primo:
Et ſi fuerant rubra quaſi vermiculus, velut lana alba erunt. Veſtes autẽ coc-
cineæ, nobilium erant arque diuitum: vt patet ſecundo Regum primo,
Threnorum quarto,& Matthæi vigeſimoſeptimo.
Quid ſit coe-
Quare diuiſa eſt propter te maceria? Et ob hanc cauſam vo- VRRS.28
catum eſt nomẽ cius Phares. Poſtea egreſſus eſt frater eius, 9 29.
in cuius manu erat coccinum: quem appellauit Zara.
VNc locum exponens ſanctus Hieronymus in Traditioni- Mieron)-. Gbus in Geneſim: Pro maceria, inquit, diuiſionem Aquila& Symmachus tranſtulerunt, quod Hebraicè dicirur Phares. Ab eo igitur quòd diuiſerit membranulam ſecundinarum, diuifionis nomen accepir. Vnde& Phariſæi, qui ſe quaſi iuſtos à populo ſeparauerant, diuiſi appellabantur. Nomen autem Zara, interpretatur Oriens: qui ſic dictus eſt, quia primus apparuit, vel quia plurimi iuſti ex eo nati ſunt, vt in lib. Paralip. continetur. Sic Hieronymus. Eſt porrò Ma ceria, paries ex lapidibus temerè congeſtis, ſine calce aut luto cõſtructus, quo circũquaq; vineæ claudi ſolent. Græceè eſt O⁴ννď, id eſt ſepes& repa gulũ. Hebræa hoc ſonant ad verbũ: Quare propter te, vel ſuper te, diuiſa eſt diuiſio? Chaldæus diuersè admodum vertit hunc locum, ſic nimirum, Quaàm multa tibi fortitudo eſt, vt pranaluerus? Vocabulo igitur maceriæ, vel ſepis, vel diuiſionis, ſfignificatur membrana, qua intra vterum obuolutus & contectus eſt fœtus:hanc rumpendo,& ruptam trahendo ſecum fo- ràs, exit fœtus ex vtero: quam membranam Latini vocant ſecundas, vel ſecundinas. Germana igitur horum verborum ſententia, bæc eſt: Cur meinbranã qua operiebaris,rupiſti, vt prodires ante fratrem tuum? Sunt 222 2
cum, G lapſus

548 COMMENT. IN. autem hæc verba obſtetricis, ægrè ferentis præreptum eſſe Zaræ à Pha- xes exitum ex vtero,& conſequenter ius primogenituræ.
5. Chryſoſt-
SEXTA DISPVTATIO.
De Allegorica expoſitione eorum, quæ ſuper generatione Phares& Zara, hiſtoricè tradita ſunt à Moſe.
Iacob& Eſau,& quantũ ad commixtionem parentum,& quantum ad modũ generationis ipſorum. Quocirca Pattes I haud quaquam dubitarunt, quin opertum huiuſmodi hi- b ſtoria ingens contineretur myſterium.] Ac de eoquidem
conuenit inter omnes, iſtos fratres præfiguraſſe duos populos poſtea ven turos, ludaicum,& Gentilem: ſed yter frater, vtrius populi figura fuerit, diſcordant Patres. Iræneus, Chryſoſtomus,& Theodoretus, Zaram, fgn- ram faciunt populi Gentilis, Phares autem populi Iudaici. Contrà verò
5. Trenæus. Cyrillus, Iſidorus,& Rupertus. Ponam hic verba Irenæi, quæ propter ve
tuſtiſſimi& ſanctiſſimi ſcriptoris,& martyris auctoritatem, venerandam referunt veluti imaginem quãdam antiquæ illius eccleſiaſticæ doctrinę. In lib. 4. aduerſus hæreſes ca. 42. ita ſcribit: Hoc etiam per Thamar, ludę nurum, typicè oſtenditur. Cum enim concepiſſet geminos„alter eorum prior protulit manum ſuam: vt cũm obſtetrix putaret eum primogenitũ eſſe, coccinum alligaret lignum in manu eius. Cùm autem ille retraxiſſet manum ſuã, prior exiuit frater eius Phares,& deinde ſecũdus ille, in quo erat coccinum, Zara: clarè manifeſtante Scriptura eum populum, qui ha- bebat coccinum, ſignum, id eſt, eam fidem, quæ eſt in præputio, præoſtè- ſamn primùm in Patriarchis: pòͤſt deinde ſubtractam, vti naſceretur frater eius: Deinde ſic eum, qui prior eſſet, ſecundo loco natum. Hic eſt cogni- tus per ſignum coccinum, quod quidem eſt paſſio Chriſti,& initio præſi gurata in Abel,& deſcripta à Prophetis, perfecta verò in nouiſſimis tẽpo ribus à Filio Dei: Oportebat enim quædã prænunciari paternaliter à ba- tribus, quædam autem præfigurari legaliter à Prophetis: quædã verò de- formari ſecundum deformationem Chriſti ab ijs, qui adoptionem petce- perunt. Sic Iren.
milia 6 2. in Geneſim, hunc in modum ſcribens: Quòd nõ temerè& ſine cauſa hæc facta ſint, ſed quòd figuræ futurorũ fuerint, res ipſæ daclarãt. Non enim iuxta naturæ ordinem hæc facta ſunt. Quomodo enim erat poſſibile, vt poſtquam Zara protuliſſet manum extra vterum, atq; ea coc- cino ligata eſſet, hanc ille moxretraheret,& daret poſteriori tranſitũ, niſſ diuina quædam virtus hæc priùs diſpenſaſſer,& ſicut in vmbra quadam præfiguraſſet, quòd ſtatim ab initio, Zara(id autẽ eſt Oriens, feutaee . b ccleſiæ
ERMIRA fuic generatio Phares& Zara, non minds quàm 40
Sed hoc ipſum apertiùs& diſtinctius tradit S. Chryſoſtomus in Ho- 41
welem
dapwi

3 dri
—1 Ir
3 N AMdd 1 MNäxen m 2 * 4 A dantu a drloch auc.
88
3 1 4 3 4
acrdirklocct Lr
† 4
am cacepllen ner ³
5
4 de 8 3 ecr 4
4 1— ſn A 5* ſar es.LCun 21 A „ 1. 2 ar ures, X 1 8 nee Lerwturae rr — vnptuta 21 2 5 1 8
1 15 3
2 A em, qur ett M 8„. 11 4 aer
4 ac 1 Uen. 4 md— 6*’.—⸗ Ha „ ℳ0 2 1 * 5
4 T Kr 3 widem eftpio r 3 3** 6 n 6
— † 1 1 3 we oheuis pectecta u . aqurdi pcxau ee 1a
er dec3 1 ranera l 1 8 4
„ funt. 1 bec facka u.
Nam.
2 fermanum A Kcute aiberet,&d 4. 8.& 4 malle„* ugpen. f 7 aſid au 0, 3
4
5
1
2
rd 8
GENESIS CAb. XXXVIII. 549 Eccleſiæ& fidelium ante legem? Fuerunt enim ſicut Zara, qui manum protulit,& in ea coccinum habuit, Noë& Abraham,& ante illos, Abel, & Henoch;quibus magnum ſtudium fuit, vt placerent Deo. Po ſtquam verò in multos propagati, multa peccatorum onera collegerunt, quo vel paruam aliquam conſolationem haberent„ data eſt lex ranmafn vmbra quædam, non peccata tollens, ſed tantum demonſtrans. Verùm quia ne- que Lex eis profuit, ſed nihilominus peccatis immergebantur, adueniens communis Dominus noſter, ſpiritualem hãc,& virtutibus claram vitam, humano generi largitus eſt, cuius figuram Zara implebat. Non igitur in- conſideratè tranſeamus quæ in diuinis Scripturis ſunt prodita, neque ſu- perficie tenus ſalutemus, ſed in profundum eorum penetremus: vt cum diuitias ibi reconditas cognouerimus, glorificemus Dominum noſtrum qui cum tanta ſapientia diſpenſat omnia. Hactenus ex Chryſoſtomo.
Chryſoſtomum ſequens, vt ſolet, Theodoretus, ponit hanc quæſtionẽ,
quæ eſt num. 9 5. earum quæſtionum, quas in Geneſim ſcripſit: Quid in- dicabat quod Zaræ& Phares accidit? Ad quam reſpondens, ſubdit: deno- tabat duos populos, Phares populum Iudaicum, Zara verò Gentes, quæ crediderunt. Nam ante legem fuerunt etiam plerique pietatis alumni, ſe- cundùm fidem, non ſecundùm legem viuentes. Quocirca Zara tale vitæ genus demoenſtrans, manum porrexit: permulti enim fuerant ante legem, vt diximus, pietatis& virtutis ſtudioſi. Funiculus autem coccineus Anti- quorum ſacrificia denotabat: nam& illi ſacrificijs Deum placabant, vt A- bel, Henoch, Noë, Melchiſedec, Abraham, Iſaac,& lacob. Deinde cùm Zara manum retraxiſſet, egreſſus eſt Phares. Lex enim interceſſit media inter eos qui ante legem& poſt legem fuerunt. Quapropter B. Paulus inquit: Lex autem ſubintrauit, docens etiam ante legem ſecundùm fidem uſtifi catos eſſe:& item ſplenduiſſe gratiam Dei. Sic Theodoretus.
At verò eandem Hiſtoriæ allegoriam contrario modo tractarunt,& expoſuerunt Cyrillus„Hidorus,& Rupertus, Zaram facientes figuram populi Iudaici: Phares autem, populi Gentilis. Cyrilli verba,vt memoran- tur in Catena in Geneſim, huiuſmodi ſunt: Quòd Phares prior egreſſus ſit, non obſcurum ſignum eſt, Gentes priùs ad fidem vocandas; quàm ge- nus Iſrael. Coccinum verò ſanctiſſimum Chriſti ſanguinem ſignat. Quis autem maceriam ſoluit, niſi Chriſtus? Iſidorus autem ſuper hoc loco ita ſcribit, Zara ſignificabat antiquum Iſraeliticum populum ſub lege con- ſtitutũ: qui prior quaſi manum emiſit, quando dictis propheticis,& lega- libus ſacrificijs natiuitatem,& paſſionem Domini in carne præmuntiauit. Sed inſtante partu manum ſuübtraxit: quia adueniente plenirudine tem- porum, credere in Dei Filium noluit:& eum in præſenti poſitũ deſpexit: de quo tamen multa in poſterum prædixit. Phares porrò, qui interpreta- tur diuidens, priùs egreſſus eſt„quia poſtquam cæcitas in Iſrael facta eſt, plenitudo Gentium introiuit,& ſic poſtmodum Iſrael ſaluus erit. Sic Iſidorus..
Verùm huiuſmodi interpretationem enucleatiùs tractauit Rupertus c.
31. libri 8. Commentariorum in Geneſim ſuper illis verbis huius capitis: 222 3,
Chry ſoſtom.
Rom. 7.
Cyrillus.
Iſidorus.
Rupertus.

450 COM MEN T. IN Inftante partu, upparueruni gemini in vtero eius: Sic enim ibi ſcribit: Tem pus eſt, vel dies partus, hoc tempus acceptabile,& hic dies ſalutis ab hora paſſionis Chriſti: cuius amaritudo(ſic enim interpretatur nomen Tha- mar)id eſt, mors, omnem hominem, tara Iudæum quàm Gentilem ad æ- ternam vitam parturiuit. Nam iſti ſunt duo Gemini, qui in vtero Thamar reperti ſunt inter ſe diſcordantes,& quaſi de priuilegio naſcendi conten- dentes: quos Apoftolus exæquare,& ad pacis concordiam formare cu- piens, partim exterret minis, partim demulcet promiſſis: Ira, inquit,&
indignario,& tribulatio,& anguſtia in omnem animam hominis operantis
malum, Iudæi primum& Græci. Gloria autem,& honor,& pax omni operanii bonum, Judæo primum,& Græco: non enim perſonarum distinctio apud Deu:
Sed quid præſignat quod in effuſione infantium vnus protulit manum?
Nimirum iſte manum proferens, præſignauit ludæum; qui primus Legẽ
accepit,& cui primùm oportebat loqui verbum Dei. At ille repulit illud,
& indignum ſe iudicauit æternæ vitæ. Manum ergo coccino ligatam eito
retraxit, id eſt, conſcientiam Chriſti ſanguine pollutam auertit, alter pro-
tinus egreſſus eſt, quia Gentilis populus ad lucẽ Fidei venit,& Deo natus eſt: Qeen⸗ diniſa eſt propter te maceria? Hoc illa profectò non à ſemetipſa dixit, ſed verum prophetauit quod nunc palàm factum eſt. Cæcitas vide- licet ex parte contigit in Iſrael, donec plenitudo Gentium intraret,& ſic omnis Iſrael ſaluus fieret. Hæc interruptio Iſrael, diuiſio maceriæ eſt quã
& ſignificat Phares, quod interpretatur diuiſio. AMlterum appellauit Za-
ram. Quo nomine pellenda deſignatur cæcitas quæ contigit in Iſrael: vt poſt ptæſentem infidelitatis noctem, videat veram lu- cem, reſpiciens ad Orientem qui eſt Chriſtus Dominus; Zara nanque interpre- tatur Oriens. Sic Ru- pertus.
2A K 2 4 EES— 1
—„ X e,;.
8 2 — 7* 8 X S 4—
5 S, 71

₰ 46 2.) 7 3 7 3 8 4. C 4 S 3 4
8 2 6 8 7 ☛— 8 0 8 7 4
☛
N
5(
X— ‿(8. 5
„2—
——
2
&
. 4 9 3 8 3 4 4 8 8 * 7 2.ℳ“ mhcden in Se 3 1 3—. un, pem Phan.
5— BC GC 8—— 5 8——, KS.—z n- 1 E D' C J—- Naama
4 adi PERERIICOM MkENTIARKRIA nenne 1 b AIN CAbVIT
uadlxi hu i un,„„ 7TRIGEBSIMV M NO NI M
11Hec ihmuic d unn b — Aank. G E NESIS..
tad aheh ulal N nns ARGVMENTVM.
apeoln bd Wrg b
41 ℳM 4 1 1' 4 F 7 2 4 3... 7
e 48** 1 oſepho I Aeg'yptum ducto, proſperè fuit apud Domitnune ſuum Jed
Mrcnased quia nefariæ libidini dominæ ſuæ aſſentiri noluit, apu dominum ab
noctem, udt QVI 4 18„ 2 8 9.. I pyn. „ ea falso accuſatus, Aetruſus eſt in carcerem: ubi tamen apud Princt-
pem carceris gratioſus fuit.
) GITVvR Ioſeph ductus eſt in Aegyptum, 1
—— 1 emirque eum Phutiphar Eunuchus Pha-
1(8 12 Kr 3 9) Draonis, princeps exercirus, VIT Acgy ptius, S de manu Imaelitarum, à quibus perdu- — e A S I„ 3 , ctus erat. Fuitq; Dominus cum eo,& erat?
8 vir in cunctis proſperè agens: habitauitq; z
b in domo domini ſui, qui optimè nouerat
b Dominum eſſe cum eo:& omnia, quæ gereret, ab eo dirigi in
b manu illius. Inuenitque Ioſeph gratiam corã Domino ſuo,& 4
b miniſtrabat ei, à quo præpoſitus omnibus, gubernabat credità ſibi domum,& vniuerſa quæ ei tradita fuerant: benedixitque
Dominus domui Aegyptij propter Ioſeph,& multiplicauit tã in ædibus, quàm in agris cunctam eius ſubſtantiam: nec quid- quam aliud nouerat, niſi panem quo veſcebatur. Erat autem 6
Ioſeph pulchra facie,& decorus aſpectu. Poſt multos itaque 7 . dies
8

452 CO MMEN T. 1 N dies iniccit domina ſua oculos ſuos in Ioſeph,& ait: Dormi 8 mecum. Qui nequaquam acquieſcens operi nefario, dixit ad cã: Ecce dominus meus, omnibus mihi traditis, ignorat quid habcat in domo ſua: nec quidquam eſt, quod non in mea ſit poteſtate, vel non tradiderit mihi, præter te, quæ vxor eius es uo modo ergo poſſum hoc malum facere& peecare in Deu 10 meum: Huiuſcemodi verbis per ſingulos dies& mulier mole- II ſta erat adoleſcenti,& ille recuſabat ſtuprum. Accidit antem quadam die vt intraret Ioſeph domu,& operis quippiã ablq; 12 arbitris faceret:& illa apprehenfa lacinia veſtimenti eius, di- ceret, Dormi mecum. Qui relicto in manu cius pallio fugit,& Iz egreſſus eſt foras. Cumquc vidiſſet mulier veſtem in manibus ſuis,& ſe eſſe contemptam, vocauit ad ſe homines domus fue, 14& ait ad eos: En introduxit virum Hebræum, vt illuderet no- bis:ingreſſus eſt ad me, vt coiret mecum:cùmque ego ſuecla- 15 maſſem,& audiſſet vocem meam, reliquit pallium quod tene- 16 bam,& fugit forâs. In argumentum ergo fidei retentum pal⸗ 7 lium oſtendit marito reuertenti domum,& ait: Ingreſſus eſt 18 ad me ſeruus Hebræus quẽ adduxiſti, vt illuderet mihi: cumq; audiſſet me clamare, reliquit pallium quod tenebat,& fugit 19 forAs. His auditis dominus,& nimium credulus verbis coniu- 20 gis, iratuis eſt valdè: tradiditque loſeph in carcerem, vbi vin- 21 Cti regis cuſtodichantur,& erat ibi clauſus. Fuit autem Domi- nus cum Ioſephi& miſertus illius, dedit ei gratiam in conſpe- 22 Ku principis carccris. Quii tradidit in mamuillius v niuetſos vinctos qui in cuſtodia tenebãtur:& quidquid fiebat ſub pſo 23 erat. Nec nouerat aliquid cunctis ei creditis: Dominus enim erat cum illo,& omnia opera eius dirigebat. b
* 3 L4
LR EÆFEAITIO.
De laudibus caſtitatis Sancti iuuenis Io ſeph.
VO in ſacrus litteris traduntur perinfignia cattitu éxem pla alierum in!] oſeph, uirgineæ castitatis; alterum in Su- Wanna, coniugalis pudicitiæ. Vtriuſque porro caftitas. penfe—
GTò, dupl ili argumento explerata atque probataeſt: uam C 3 Tlr

4 KR
1 cmm m
„„ 4 3 8 4 on 1 1 nk.
A 10 „
1 4 1 1 1a 1 1 6 a 11 uAnn 1 L
* 4 2 4 alhum quod H. Ll miumcrcdi F iut loſcphinch temit
4 4 1 1
bickufusè K.
bct inma cicqeditiè E sdinigeba.
411
1 13ℳ 4 gpusuuis tuu 8 Ftruſſu 7
2 3 8
1
ſunt, hic ſtrictim attin
perpetud ſ abſkinuit. Fuit in Clitomachs Pancratiaſte tanta continẽtia,
nus Hipponis Rminæ Grecæ mirè preædicatud cum illa hoſtium claſſe het exceptain mare ſe, vt pudicitia morte tneretur, abiccit Cuius ſan-
M
GE NESIS CAD XXXIN. vterq; tutꝰ ſine metu pænæ atque infamiæ peccare potuit:&y no pecrarc. ſine maximo vitæiac famæ diſcrimiue nõ potnit. Sed illud maius in Ia-
553
ſéph, qubd ad peccandum plura& acriora habuit incitamenta, iauenilz ætatẽ, ſecretum loci, opportunitatem temporis, ſccuritatem criminu, fa-
.. N.... grantißimam dominæ ſuæ volumatem vltrò expetenti, atque adeo in-
ftanter flagitantu: cui nempe ſi aſſentireturingentia ſperare commoda potuitiſi repugnaret, extrema timere mala debuit. Verum de caſtimo- nia Suſannæ diſputatum d nobus eſt in 1s. Commentariorum noftrorum libro in Danielem nuncde ſancto Toſeph dicendum Inſignu porrb&; excellens caſtitas non folum in populo Dei, verum apud Etlmicos etiã magno ſemperin lonore, admiratione fuit:nam quv rarior hæc apud
illos virtus eo admirabilior C& gloriofior habebatur. Pauca quidemſunt
apud illos præſtantis exempla caſtimoniaæ; ſed eatamen ſummus cele- brata laudibus in cælum efferuntur: Ego aliquot, quæ memoratiſßima rius exſplendeſcat 8
Aelianus libro tertio de Varia Hiſtoria, hæc ſingularis continentiæ atque eximiæ pudicitie memoru exempla; Amabæus, inquit, Ctha- rædus, tanta fuit caſtitate,vt vxorem, quam formoſiſsimam habebat, nundquam attigerit. Diogenes Tragædiarum actor, ſimiliterab uxore vt ſi fortẽ canes cobuntes vidiſſet, wntinub vultum auerteret,&; ſi quds inter cenuinia impudicus ſermo effluxiſſet, conféſtim illinc decederet. Idem libro decimo quarto de Architæ verecundia,& pudicitia hæc ſcri biẽ: Architas adeo modeſtus,& continens erat, vt verba parum deco- ra abhorreret Cum autem aliquando neſcio quid minus honeſtum coge-
gam, ex comparatione pudicitia Ioſeph cla-
Aelianus. xempla ca- ſtitaris apud Ethnicos. Amabcus. Diogenes, Clito mac, Archita.
retur dicere, non poiuit adduci vt id faceret, ſed omnino reticuit: illud
Verò in pariete deſcripſiteoſtendens ſe quamuis coactum non tamen ai-
xiſſe id quod maximiè co geretur dicere Verum memorabilius illud eſt, 77
quod de Spurina quodam Btruſco, libro quarto prodidit Valerius Ma. Valerins Man ximus.
ximus in æc verba. Cum in ea regionc excellentus eſſet pulchritudinw adoleſcens nomine Sguxina, atque ob eam rem complurium fæmina- tum illuſtrium ſollicitaret oculos, ideoque viris, ac parentibus earum ſu-
ſpectus ſſet, quo talem ſuſpitionem amoliretur,oris decorem vulneri-
7 4 4..„.„ /5*—„ ¹ bus confudit, deförmitaté mque, ſanctitatis ſuæ fidem, quàm pulchri-
tnainem formæsirritamenti alienæ libidinls ſſe maluit. In lib. faci-
Comma in Gen. Tom. 4. a aaa

554 COMMEN T. IN
ftitatis gloriam æternæ traditam memoriæ, Græcia landibus ſuls celebra do quotidie florentiorem effecit. Sic Valerius Maximus. Conſimile fuit Lucretiæ facinus, Remanorum ſcriptis, nec ſatis iuſta cauſa,& ſine mo- do laudatum.
Hec ſunt de inſiguihus caſtitate viris,& faminus in antiquis Ethni corum hiſtorijs prodita nam quæ jactantur de continentia Bellerophon tis& Hippolyti hic prætereunda ſunt, tanquam fabuloſa Poëtarum co- mentas fortaſſé ad ſimilitudinem eorum, quæ in hoc loco narratur de con tinentia Ioſe phhab illis compoſita& conficta. Et verd, aliquot ſeculis an tiquior illis fuit Toſeph:& qui ea cõömenti ſunt Poctæ, haud paulo Moſe poſteriores extiterunt. Hæt igitur exempla caſlitatts ab Ethnicis celebra ta, ſi vera ſunt, equidem digna eſſe commemoratione, er domenaatinme non abmuo,verum ea nibil ad loſephcuius profectꝰ virtus quanto ſue rit preſiantionin jpſo tractatu& explicatu hiſtoriæ eius oſtendemus. Nec ſanè caſtitas Ioſepb virtus quæda ſolitaria fuit, ſed alis pluribun, v/que clarißimis comitata& condecorata virtutibus. Rupertus certè do
Rupertus. Cet in egregio illo facto loſeph quatuor eminere ac elucere eximias vir- Auatudrin. tutes: hæc ſunt enim in Jib. g. Commentariorum in Geneſim, cap. 33. eius 88 loſeph. verba:In hac tribulatione Ioſepluin hoc abſcondito tempeſtatis diſcrimi ne,vbi vehementer exercitus& probatus eſt, quatuor agnoſcimus vir. tutes eins, temperutiam, iuſtitiam fortitudinem, prudentiã- Quid enin temperautius eo, qui non cuilibet, ſed dominæ ſuæ dicenti, Dormi me- cum um adoleſcens eſſet,non inclinauit aninu: Quid iuſtius eoquud Me Aiit: Ecce dominus meus, omnibus mihi traditis, ignorat quid habeat in domo ſua: nec quidquã eſt, quod nõ in mea ſi poteſtate, præter te, quæ vxor eius es: quomodo ergo poſſum hoc malũ facere,& peccare in dominum meũ? Quid fortius ea perſeuerantia, qua vſq; in finem cöſtanter reſtitit Iominæ ſepius,& in- ſtantihs ſollicitanti,ficut ait Scriptura: Huiuſmodi verbis per ſingu los dies loquebatur,& mulier moleſta erat adoleſcenti,& ille recuſabat ſtuprum? Quid prudentius eo, qui cum apprehenſod mu- liere pallio ſuo, ad flagitium copelleretur;relicio in manibus eius pallid, aufugit,& ſe foras proripuititutius nempe iudicauit, veſtimentu ſuum cum temparali Aiſpendid excutere,& ignem procul àſe abicere; qudàm filentio diu flammä fæmineam in To ſuo alligare cum peritul⸗ anima ſuæ. Rectꝰ igitur hunc Pſalmiſta virum nücupauit, Aicens: Miſit ante eos virum. Hactenus ex Ruperto.
Concludã hanc caſtitatis Ioſeph laudationem breui eiuſdé viri ald 3 b V elegantt

nnar 39 Man bin hu efſenu ſit A n,
ie as rtus 4 A unmamr! Wun.
— dena b dſimn Wiln chitkud d onn. prttuiaun,] 8 ü ddmu: usꝗ e Lauit un& n- omnibus mil, qndqei ett 3 1 aus csqpom i8 1 dominum m 812 gumnnfut e rr. Huiulmg P
1
GENESIS CAp. XXXIN 5575
4 4.. 3 7 45— 4&„* ⸗ 8 8 7. ,——, ₰ A* eté ⁵* Præoο— 0, udd S. Al Ctſt. L42 ſerine. Se. de Tempore’/¹ 2Pt 2 l- ³⁴ 2 4 4
.— 7 5..z 8. qult: quanqua id ex B. Ambroſin lib de Ioſephnc. ,. maxima ex parte, Sf
dem planè verbis, no modo ſententqs, ſumpin videtur. Sic auté ſcribit Auguſt. Sanctus& fidelis Domini famulus Ioſeph tribulationibus iu- flior oſtenditur. Qui primò per inuidiã fratru, Iſmaelitir in ſerui adai. ctus& ab els venditus, à quibus ſe viderat adorandu, deinde Aegyptio douino traditus, ſempertamen ingenui amimi tenuit bonitatẽ, docuitq;; exbplo ſuo& ſeruos,& liberos in peccädo nõ condiitione æquales ſſe,ſed
Præconit ea ſtitaris 10-
ſeph EX
§. Auguſt.
mente. Cum eſſet facie decorus,& ſpecioſiu vald, pulchritudiné ſua nõ
ad alienã derinauit iniuria, ſed ad ſuã gratiam conſeruauit: hoc ſe pul- owiorem indicans, ſi non diſpẽdio caſtitatis, ſed cultu pudoru ſpecioſior probaretur.& illi eſſe verum decorẽ, qui nõ alienos oculos captaret, nee mentes fragiles vulneraret Magnus planè vir, qui venditus ſoruire tuc neſcinitzadamatus, non redamauit; ro Latus, non acquieuitzapprehenſis, aufugit. Concupiſcitur adoleſcens à domina, ſed ad concupiſcentia prouo catus& rogatus, refugit. Illa, quæ in ceteru imperabat, vna hac in te blã diendo humiliter ſupplicat. Sed ille nonerat widere quæ illa nõ videbat. Pulchrior erat intus Ioſeph, qudm foris, pulchrior in luce cordis quam in
facie corporis, quò illius fæminæ oculus non penetrabat, inibi ſua ipſe
pulchritudine fruebatur. Intuens ergo interiorem pulchritudinem caſti
4
tatls in ſpeculo conſcientieæ ſuæ, quomodo illam maculari, quomodo vio-
lari fwmineatentatione permitteret? Hac Auguſtinus.
Inuenit Ioſeph gratiam corã domino ſuo,& miniſtrabat ci:à quo præpoſitus omnibus gubernabat creditam ſibi domũ, & vniuerſa quæ eitradita fuerantä.
rVN locum pulchrè ad hunc modũ Philo enarrat: Ioſeph in
Aegyptum abductus,& Eunucho in ſeruitutem traditus: cùm 5 A ante paucos dies, egregiæ honeſtatis,& generoſitatis magnũ d dediſſet ſpecimen: cõſeruis eſt præpoſitus, curator totius fami liæ. Iam enim herus multis argumenris liquidò cognouerat, cũ non ſine diuina prouidentia lingula tum dicere, tum facerę. Ergo in ſpeciem ab emptore ſuo domui præpolitus eſt; reuera auté natura cõciliãte illi ma- Buæ gẽtis ac regionis principatũ. Oportebar enim futurũ adminiſtratorẽ Reipublicæ prius exerceri in rebus œconomicis: nã& domus eſt quædã pParua ciuitas,& œconomia eſt velut cõpendioſa Reſpublica: ſicut etiam
ciuitas eſt magna quædam domus;& Politia eſt cõmunis quædã Oeco- 121 1 22 ,. nomia. Ex quo facilè inrelligitur, eundé efle idoneum& aptũ diſpenſa-,
iont dome ſticæ, atque puͤblica adminiſtrationis quamuis hæc multirudi- ne& magnitudine differant. Id quod etiã in pictura,& fictura videre eſt. aaaa 2
VERRS v. 4
Ppꝛilo in labro de Ioſeph.

nam bonus ſtatuarius vel pictor, ſiue coloſſeas magnitudines faciat, ſiue
parua opera, eandem artem oſtendit. Sic Philo.
VRRS. G. Nec quidquam aliud nouerat, niſi panem quo veſcebatur.
mMonss. G 99
—
5 Ec verba poſſunt referri ad Phutipharem,& ad loſeph. Rela- d ta ad Phutipharem tripliciter exponuntur. P rima expoſitio eſt Rabbini Salemonis, qui nomine panis metaphoricè ſignificari
putat vxorem& vult hunc eſſe iſtorum verborum ſenſum: Phutiphar nihil rerum ſuarum curabat, omnia permittens curæ& induſtriæ loſeph, excepta vxore, quam ſolam in eius poteſtatem minimèé tradiderat. Nam & hoc Ioſeph dixit dominæ ſuæ; Ecce, omnibus mihi traditis, dominu meus ignorat quid ſit in domo ſua, nec eſt aliquid, quod non mihi tradiderit„preter te, quæ vxor eius es. Quòd autem nomine panis nonnunquam lignificetur in Scriptura mulier, probat iſte Rabbinus verbis illis Salomons Prouer. 9. Aquæ furtinæ dultiores ſunt,& panis abſconditus ſuauior, quibus verbis ſignificatur vxor aliena, quam occultè quiſpiam cognouit. Verum hæc interpretario nimis dura eſt,& talis locutio tam allegorica à ſimplicitate & perſpicuitate narrationis hiſtoricæ longè videtur remota& aliena. Al- Aben Efra. tera expoſitio eſt Aben Eſræ, ſic interpretantis hæc verba; Phutiphar omnia ſua comtnunicabat cum loſeph, præter panem, id eſt, cibaria, quæ nolebat habere communia cum loſeph: ſiquidem,& infrà dicitur Gene. 43. illicitum erat Aegyptiis comedere cum Hebræis,& profanum puta- bant huiuſmodi conuiuium: Tertia expoſitio, quæ ſimplicior,& rectior, & apertior eſt, ideque probabilior, huiuſmodi eſt: Phutipharem adeo cu ram omnem rerum ſuarum contuliſſe in Ioſephivt ipſe nihil prorſus cu- rarer, niſi edere,& bibere: vt ſit Hebraiſmus, ſignificans, eum fuiſſe omni-
no vacuum à curarerum ſuarum, nihilque earum ſollicitum. Si autem verba iſta referantur ad Ioſeph, vt quidam putant refetti de- bere, hancreddum ſententiam: loſephr cùm in poteſtate ſua haberet om-
nia bona domini ſui, cùmque multa ex illis deriuare poſſet in emolu- mentum ſuum, nihil planè ſumpſiſſe ſibi ex illis; ſed pro tam fideli,& in- duſtrio,& laborioſo ſeruitio ſuo, nihil mercedis accepiſſe præter quoti- dianum cibũ. Arq; hunc fuiſſe panem ſiccum, qui erat cibus feruori. Hoc autem Scripturam commemoraſſe, quò admirabilius eſſet quod mor ſubdit, eum fuiſſe decoro vuũltu,& eleganti facie, cùm tam pauco& vili ciboò veſcererur: videlicet ſimile quid contigit loſeph, eius quod accidil Danieli ſe legimtis Daänicli,& ſociis eius qui leguminibus tantm veſcentes,& aquam bibentes, pinguiores erant atque pulchriores quàm alij qui ciba- tu& potu regio nutriebantur. Ergo ſignificatur illis verbis, Ioſeph pro ſeruitute ſua& labore nibil mercedis præter diurnum& quotidianum Ariſtot. cibum, ſeruis præberi ſolitum, accepiſſe. Ariſtoteles lib. x. Oeconomico- rum cap. 5. qualis cibus potuſque præbendus ſit ſeruis„hunc in modum
præcipit: Quoniam vini Portus etiam liberos ad iaſolentiam i
& apu
dunnd nihe Utn 1
ddara
8 *
Nerr
. 8

e e 1„ 4 n r.
AW
un ufmirr uu
dt qühan o * 8 8
3SMXMem er 4 11
„ We—
4 1 3 3
A ¼
F 8 2*¹ ““ 5 4 Opo 44 **
** 6 uem. hem R gi
2*
anulooc c umſd r
3
4 3 1 Al*
“
† .. 42 Detceds 4 4
**
4 f p „ 4 8 12. Gud adma 8 3 an acle, cu . 00 ol loleg 1 d condee 1 †
ai legummldd
g 4 0 4 2 * cill 1 2 aiücatul 1
*
9 bg
ds pcrr üon r
*
4* Si. Acdtorce
1us litlet 4 rbendus
n das d
nic 2 dhſefnqad .. 1 4 1 hdmnpocl en e cr ls derinad e
»CENESIS CAbpD. XXXIX. 557 & apud multas nationes ingenui quoque ab illo ſe abſtinent, vt Cartha- ginen
caſtigatione& opere petulantes reddit ſeruos: opus verò& caſtigatio ſi- ne cibo, violenta res eſt,& infirmum facit ſeruum. Reſtat igitur vt opus faciendum illi tribuat,& cibũ ſufficientem: ſine mercede enim dominan- dum non putant; merces autem ſerui, cibus eſt. Oportet item indulgere illis,& permittere ſingula ſecundùm merita,& cibum,& veſtem,& quie- tem,& caſtigationem verbo& opere. Hæc Ariſtoteles. Cuius ſententiæ mirè conſona ſunt quæ legimus in lib. Eccleſiaſt. cap. 3 3. his verbis: Ciba- ria,& virga, onus, Aſino* panis,& diſcipl ina,& oputs ſeruo.
Erat autem loſeph pulchrãà facie,& decorus aſpectu.
VHC locum tractans Chryſoſtomus homil. 6 2. in Geneſim: Mala beſtia, inquit, eſt Diabolus: vt primũ enim vidit Ioſeph gratioſum eſſe apud dominum ſuum,& in rebus aduerſis cla riorem fieri; fremit dentibus,& inſanit, nec videre poteſt iu-
ſtum in dies magis clareſcere. Quocirca profundum barathrum effodit,
& horrendum præcipitium parat, quo illum maximo, vt ſperabat, damno præcipitet:& grauiſſimam tempeſtatem excitat vt violentum ille naufra-
gium faciat: ſed denique intelligit,& contra ſtimulum calcitrare,& in damnum ſuum recidere quæ parabat in exitiũ illius. ecce tibi, ex pulchri-
tudine Ioſeph occaſionem capit perdendi eum, vnde ſubdit Scriptura: Erat loſeph puloher ſpecie,& formoſus aſpettu.: Hæc enim de eo natrat Scri-
ptura, vt oſtenderet pulchritudine adoleſcentis captam dominam eius, ad
nefarium eius concubitum fuiſſe incitatam. Hæc Chryſoſtomus. Memoratur igitur in hoc loco inſignis pulchritudo Ioſeph, præter cau
ſes dum militant: patet, vini aut nihil, aut perparum dandum eſſe feruis. Tria verò cum ſint, opus, cibus,& caſtigatio; cibus quidem ſine
VERS. 6.
Chryſoſtom.
Cur Memova- kur pulchritu-
ſam proximè dictam ex ſententia Chry ſoſtomi, duas alias ob cauſas. Ac—e loſeph 1 han
primò quidem ſic magis commendatur virtus caſtimoniæ Ioſeph, qui tã- ta præditus pulchritudine, nihilominus ſtudiosè, ac religiosè caſtitatẽ a- nimi& corporis coleret. Pulchritudo nempe corporis plerumque ma- gnum eſt caſtitatis periculum,& laqueus Diaboli,& illecèbra voluptatis, & irritamentum peccati. Pulchrirudo item ſuperbiam gignit ſuperbia fa- cit incogitantiam,& incuriam ſui,& rerum cautè agendarum impruden- tiam, atque negligentiam; negligentia porrò procliuitatem facit ad labẽ- dum in flagitia. Itaque pulchritudo corporis ſine animi pulchritudine, quam facit virtus, non ſolùm hominem non decorat, verùm ſæpe ingens occaſio eſt maioris eius deformitatis& turpitudinis. Audi Salomonem Prouerb. 1 1. Circulus aureus, inquit, in naribus Suisz mu nulahnac ſe
tua Quam ſententiam apertiùs itareddiderunt lxx. Sicut inauris aurea in
naribus Suis, ſio mulieri vecordi pulchritudo: Cuius ſimilitudinis,& com- parationis hæc eſt vis& ſemtentia: ſicur annulus aureus poſirus in nari- bus Suis, non ornat, nec decorat Suem; ſed contra Sus nitorem eius conſpurcat& fœdat, rictu terram fodiendo,& nares cœno immergendo: b a aaa 3

558(CO M ME N I. 1 N ita mulier pulchra, ſed improba, pulchritudinem corporis dedecorat& turpat, animum flagitijs inquinans. Haud talis profectò Ioſephus fuit, in cuius pulchro corpore pulchrior animi virtus habitabat: nec tam homi- nibus ob corporis pulchrirudinem, quàm Deo propter pulchritudinem animæ gratus& amabilis erat.
—
VERS. 7. Poſt multos itaque dies iniecit domina ſua oculos ſuos in Io- ſeph,& ait, Dormi mecum.
ASSEDISTORIAM huius rei breuibus ſic enarrat Philo: Poſtquã
1 3 2 1 4 88 1
loſeph egregiam laudem in diſpenſatione herilis domus, TN omniümque rerum eius conſecutus fuerat, inſidias herilis 5 vxoris pertulit, inſano amore correpte. Capta ſi quidem eſt adoleſcentis pulchritudine:& affe ctu indomito rabida, de ſtupro eum tentauit repugnantem validè, ac ne audire quidem tale ſuſti- nentem, propter innatam ſibi,& continua m editatione confitmatam ho- neſtatem, atque temperantiam. Sed vbi creſcente in dies fammã cupidi- nis, atque inceſta concupiſcentià, continuè tentando, ſemper repulſam aſſa eſt mulier, tandem impotens animi, atque impatiens libidinis, ad vim conuerſa, in adoleſcentis pallium manus coniecit; magna illum con- tentione trahendo in thalamum ſuum, robur videlicet dante affectione, quæ ſolet, etiam timidos& debiles, audaces& fortes facere. Sic ille.
Poſt multos dies, id eſt, multo poͤſt tempore, quàm venditus fuerat lo-
Quando eue- ſeph Phuriphari Aegyptio,& magna cum laude fidei,& induſtriæ,& dii-
da 7 17, gentiæ in domo eius verſatus fuerat. Sed quot annis poſt eius venditio-
Nuio 1. nem euenit, quod hic narratur? Decem fortaſſe vel vndecim circiter an-
nis, vt quo tempore tentatus,& follicitatus eſt à domina ſua, iuueni fue- rit ſeptimum& vigeſimum circiter annum agens, nempe in ipſo luven⸗ tutis flore. Hoc autem colligi ex ipſa Scriptura poſſet ad hunc modum: Cuùm venditus eſt iſti Phutiphari, nondum expleuerat decimum ſeptimu annum, vt ex ſuperiori cap. 37. manifeſtum eſt: ſtatim autem poſt hanc tentationem dominæ ſuæ miſſus eſt in carcerem; vbi non multo poͤſt ex- poſuit ſomnia pincernæ& piſtoris regis Pharaonis, vt patet ex ca. 40. Ge- neſis: poſt duos autem annos eductus eſt de carcere vt interpretaretut ſomnium Pharaonis, quo tem pore 30. erat annorum, vt ex ca. 41. perſpi- cuum eſt. Videtur igitur tentatio hæc caſtitatis Ioſeph accidiſſe triennio fermè antequam è carcere educeretur, id autem eſt, anno ætatis ſuæ vi- geſimo ſeptimo.
Iniecit domina ſua oculos ſuos in Ioſeph. Ecce tibi noua,& prioribus pe-9 riculoſior tentatio& vexatio Ioſeph. Vixdũ reſpirauerat à prioribus ma- lis,& malum aliud atrocius& formidabilius in eum inuadit. Non enim patitur Diabolus ſanctos Dei ſeruos quietè agere, ſed infeſtat& vexat eos dentidem, vt aſſidua tentationis moleſti inquietans ac perturbans eos,
de propofito& ſtudio colendæ virtutis detrahat: nam quo magis creſcit 3 corum
Philo in libro de loſeph⸗
—

ach lerre 4 * mlemſer aneen 913 des rreu aſ. mnuneitun w⸗ 1aremad. nür coorne rcd AMln nm rnh M manmcntch cam
un, mdermei h 8 adaces Kore Wckk.
dM
nn
N g— 1 aſctumck: ſt Wmf
in cucetem 111 eis Dh e . 1 dos elde cu⸗ aume Fo.era—
4 1 re caſtitals 10
. Kdcuotun ebe
GCENESIS CA p. XXXX. 559 eorum virtus, hoc magis creſcit eius inuidia,& cupido perdendi bonos. Sedenim tentatio Ioſeph partim à Deo permiſſa eſt, quò magis exercita
& probata eius virtus creſceret meritis& præmijs;& clariſſimum eius
caſtitatis exemplum maximo eſſet poſteris ad cius virtutis ſtudium cultúmque incitamenro. Partim tentatio illa fuit à Diabolo, conan- te per muliebres laſciuias& illecebras,& dulcem carnis volupta-
rem ſanctiſſimum iuuenem perdere. Vſus porrò eſt ad id perficien-
dum muliebri inſtrumento, ſæpius nimirum expertus id ſibi ex voto ſue- ceſſiſſe:nam& per Euam perdiderat Adamum,T& per ſpecioſas mulieres, filios Dei: quam ob cauſam exitium hominum per diluuiũ euenerat. Con
ſimiliter nunc ad expugnandum ſanctiſſimi iuuenis animum adhibet do-
minam eius ad id efficiendum,& muliebri pulchrirudine ac laſciuia, heri-
10
lique auctoritate, gratiaque præpotentem. Sed perpendenda ſunt verba illa: Iniecit oculos in Ioſeph. Nimirum niſi mulier laſciua intentis oculis atque animo pulchritudinem loſeph aſpe- xiſſet, non eum tam inſanè, ac perditè adamaſſet. Mors itaque ad eam per feneſtras aſcendit,& oculus eius deprædatus eſt animam eius. Non igitur Ioſeph aſpectum dominæ ambiuit, non ſe oculis eius obiecit; non aſpe- ctari& amari ab illa concupiuit: illa petulanter aſpexit, illa laſciuos ocu- los in caſtum iuuenem coniecit impudenter. Rectè iraque B. Ambroſius hoc ipſum penſitans.Illa petulantibus, inquit, aſpexit oculis;illius crimen ſolius eſt quæ male vidit; non huius, qui ſe malè videri noluit. Nec in eo quòd viſus eſt, culpa eſt: non enim erat in poteſtate ſeruuli vt non vide- retur, maritus cauere debuit oculos vxoris. Sed quia hic nihil timebat de coniuge, arbitrabatur Ioſeph teſtimonium eſſe caſtimoniæ, non remiſſionem iniuriæ. Diſcant etiam viri cauere oculos fœminarum: adamatur enim, etiam qui noluit amari: denique adamatus eſt lo- ſeph, qui amantem contempſerat. Et bene Scriptura excuſauit Io- ſeph, dicens: Immiſit oculos vxor domins eius in Ioſeph, hoc eſt, non iſte ſe oſtentauit, nec cepit incautam: ſed iſta retia ſua miſit,& indagine ſua capta eſt: laqueos ſuos ſparſit,& ſuis ipſa hęſit vinculis. Sic Ambroſius. Tria porrò procacis& laſciuæ mulieris tela ſunt quæ vibrat in vecor- des amantes. Primum telum eſt oculorum ipſius, alterum verborum, ter- tium aſſiduæ interpellationis,& ſollicitationis. Hiſce tribus telis voluiſſe dominam loſeph animam eius confodere, non obſcurè indicat Scriptura: nam de primo telo ait: Iniecit oculos ſuos in Ioſeph: de ſecundo: Et ait dor- mi mocum, de tertio, huinſcemodi verbis, per ſingulos dies loquebatur,& mu-
lier moleſta erat adoleſcenti. De tribus autem huiuſmodi telis eleganter
8**.ℳ 8 Ambroſius: Prima, inquit, adulteræ oculorum tela ſunt: ſecunda verbo-
Geneſ 3. E&r&.
4
Hiere. 9. Thren 3.
Ambroſ. in li. de Ioſeph. c. 3.
Ambroffjus.
rum. Sed qui non capitur oculis, poteſt verbis reſiſtere: Suppetit enim de-
fenſio, vbi adhuc liber eſt affectus, ideòque ſcriptum eſt, Quia ille noluit. Primuùm igitur Ioſeph congreſſione mentis ſuperauit, tanquam ſcuto ani- mi in ſe repellens irruentem: deinde ſermone, tanquam haſta vibrauit, vt ſe illa reuocaret, Et dixit vxori domini ſui, Rectè vxor domini, non ipſa Domina dicitur, quia non potuit extorquere quod voluit imperare.
Nam

5 60 CO MMEN I. 1 N Nam quo modo domina, quæ ſeruulis incentiua libidinis præſtabat? IIle Dominus, qui amantis non excepit faces; qui lenocinantis vincula non 1 ſenſit: quem nulla mortis formido perterruit: qui maluit liber criminis, mori, quàm criminoſæ potentiæ eligere conſortium. Ile liber, qui turpe m credidit vicem gratię non referre. Sed tanquam beneſicij herilis,& inno-. d centiæ ſuæ debitor fugit crimen ingrati; peccarique labem,& culpæ con- 9 tagium, quaſi iuſtus horreſcit. Tertium ſpiculum adultera interpellandi aſſiduitate vibrabat: ſed loſeph non audiebat eam. Habes poſt prima ver- ba quid caueas. Non ſolùm lubrica, ſed etiam procax,& importuna,& petulans eſt libido, nec habet quod vereatur adultera, qua diſpendia pu- doris priùs non doluit, inſidiatur vt capiat. Hactenus ex Ambroſio. Cio ad Luceite Et ait, Dormi mecum: Verum eſſe animaduerto in hac muliere, quod 12 1b.. Epift. quidam feſtiuè dixit: Qui ſemel verecundiæ ſines tranſierit, eum bens ac — nauiter oportet eſſe impudentem. Adeòne mulier iſta omnem penitusa- nimo atque ore pudorem exuerat, vt tam apertis& obſcœnis erbis, rem adeò flagitioſam& fœdam, atque probroſam à ſeruo ſuo flagitare non e- rubuerit? Sed quæ pudorem ex animo& oculis abiecerat, quid mirum, 1 eam in verbis tam inuerecundam atque impudentem fuiſſe: Babes igitur in Domina loſeph exemplum mulieris inſigniter impudentis,& laſciuæ; cuius contemplatione admirabilior exiſtit virtus caſtimoniæ& conſtan- tiæ animi Ioſeph. l
ahl
Veus. 8.& Qui nequaquam acquieſcens operi nefario, dixit ad cam, kc 9. Ecce dominus meus, omnibus mihi traditis, ignorat quic 1 habeat in domo ſua: nec quidquam eſt, quod non in mea, a
ſit poteſtate, vel non tradiderit mihi, præter te, quæ vxore- 9
ius es: quomodo ergo poſſum hoc malum facere,& pecca- 4
re in Deum meum:
8
OO sErn, cùm domum& omnia bona Ægyptij domini ſui 13 8. Bernard. ſibi credita ſciret(ait Bernardus ſermone 1 3. in Cantica) do- minam non ignorauit exceptã,& ob hoc non acquieuit con- E Dringere eam. Mulierem quippe nouerat gloriam eſſe viri,& 1. Cor.rr. iniquum ſibi iudicauit, vice contraria, inglorium facere eum qui ſe fece- rat glorioſum. Aduerit nimirum loſeph, vir ſapienrià Dei prudens, virũ, vxorem ſuã fortiter, tanquam propriam zelare gloriam, ſibique ipſi reti nuiſſe ſeruandam, non alij credidiſſe,& ideo manumille ad non concei- ſum extendere non præſumpſit. Sic Bernardus. Verùm ſuper iſtiuſmodi 5 Gregor. verbis Ioſeph, pleniori ac luculentiori oratione diſputat Sanctus Gre⸗ gorius libro 30. Moralium cap. 18. vel ſecundùm aliam editionem cap. 9. hoc modo ſcribens: Ecce alius dum mundi huius ſucceſſibus pro- Hicit, lenocinante cordis lætitid, tentari ſe luxuriæ ſtimulis fentit Sed ſi Ioſeph factum ad memoriam reuocat, in arce ſe cafeuu — lexuat.
K

abe 4 GE NESISCA bp. XXNIN. 561 llen. 1 ſeruat. Qui cùm ſibi Adomina cõſpiceret pudicitiæ damna ſuaderi ‚air: 1 dan Eæce dominus neus, omnibus mihi traditit, i9norat quid habeat in domo ſua: a1. Quibus verbis oſtenditur, quia bona quæ aſſecutus fuerat, repentè me-
moriæ intulit;& malum quod ſe pulſabat, euicit:& quia perceptæ gra-
tiæ meminit, vim culpæ imminentis fregit. Cuùm enim voluntas lubri- ca teneat in proſperis, hæc ipſa ſunt proſpera aculeo tentationis oppo- nenda, vt eo rubeſcamus praua committere„‚quo nos à Deo memini- mus gratuitò dona percepiſſe:& illatam gratiam exteriorum munerum vertamus in arma virtutum, vt ſint ante oculos quæ percipimus;& quæ nos alliciunt, ſubiiciamus. Quia enim voluptas ipſa in proſperitate na- ſcitur, eiuſdem proſperitatis eſt conſideratione fe rienda, quatenus ho- ſtis nofter, vnde oritur, inde moriatur. Conſiderandurn quoque eſt, ne acceptum munus vertamus in vitium, ne per fauorem vitæ nos abſor- beat vorago nequitiæ. Iram namque contra nos ſuperni ludicis inex- tinguibiliter accendimus, ſi contra benignitatem illius, etiam ex ip'a ſua largitate Pugnemus. Sic Gregorius.
14 Ceterum orationem loſeph tale flagitium recuſantis atque auer- eie 2e4. ſantis, paucis verbis expoſitam à Moſe, Philo multis atque illuſtribus de loſeph. ür n ſententiis exornans atq; amplificans, ad hanc fermè ſententiam ſcribit: h uc ao uka Ioſeph præſentem importunitatem mulieris fortiter ſubmouens, in has
liberas,& ſuo genere dignas voces erupit. Quid moleſta es? bonis moribus& legibus vtimur nos Hebræi. Aliæ gentes puberibus 14. annum xætatis egreſſis permittunt vſum ſcortorum: apud noſtrates, nul-
der deta d e la eſt meretrix, capitali fupplicio propoſito talem quæſtum exercenti- 4
mihitad bus. Anto legitimam copulam, alios congreſſus cum muliere neſcimus: 411 caſti caſtis,& virgines virginibus cõiungimur, nõ voluptatis, ſed libe- quamctt, l rorum conquirendorum gratiâ. Qui ad hanc diem purus manſi nonän- mihi, pra. cipiam ab adulterio leges contemnere, flagitio peſſimo, qui etiam ſi ocmalum a4 alidäs perperam educatus eſſem,& obſecutus æratis cupiditatibus, aut
veſtram imitatus laſciuiendi licentiam, non tamen deberem alieno in- 1 ſidiari matrimonio; quod crimen, cui mortalium non cædæ vindican- 1 dum videturęnam de cæreris diſſentire ſolent, in hanc ſolã omnes con-
emnin don Ade ſpirant ſententiam: ita vt vbique gentium,& terrarum, capitale ſcelus ds ſermot 15 Pronuntient adulterium,& deprehenſos, iniudicatos dedant ei qui læ- Ri. Xobbd r ſus eſt, necandos. Tu verò quaſi res iſta Per ſe parum damnata ſit, eam * doucis Sle. tertio ſcelere cumulas, cogens me non tàtum ad adulterium, ſed etiam
ad tori herilis iniuriam. An ideo in veſtras ædes veni, vt relictis ſeruili- bus miniſteriis inebrier,& debaccher in ſpes domini mei, coniugium, familiam cognationem eius adulterans? Arqui nõ ſe lum officium ei, vt hero, ſed& honoré vt benefactori debeo, qui omnia ſua cõmiſ fidei meæ, nihil excipiens, niſi te, amorem ſuum. Hanccine igitur gratiam, vt illi referam, auctor es? Bonam ſcilicet gratiam, dignämque illius meri-
5 2 4- 4...... rnone q 9 ores tis. Herus me ex captiuo& extero, Iua benignitate liberrum& ciuem candum b al reddidit, tractatũ liberaliter:ego verò ſeruus domino iniuriam, ne ca- mundi P bd Priuo quidem& extero tolerãdam inferam:? Et qua fronte potero poit
ei ſe l 7 k0 Comment. in Gen. Tom. 4. bbb b

562 COMMENT. IN
admiſſum tantum ſcelus, illum aſpicere: Conſcientia, carnifex inteſti-
na, non ſinet me oculos in illum erigere, etiam flagitium. Quanquam non tentes exploratores plurimi faum nemo enupciet, vel ſe ctu, voce, detegens conſcientiam. Sed fac nul dentem Deo iuſtitiam res cuncta
reuerebimur, non perhorreſcemus Hactenus ex Philone.
Verumenimuero pond ſim verba Ioſeph dominæ rebus tantòo ſcelere admitten beneficentia domini erga ſe:cuiu
ſi nemo alius prodat deerunt qui prodant, præſtò ſunt enim la- ‚quibus ſilere non licet. Taceo, quòd licèt ntiat, ipſe meus erò proditor, colore, aſpe- lum delatorem fore; aſſi- s inſpicientem non timebimus; non
eranda ſunt; magnam enim habent empha- 1 ſuæ libidini aſſentiri nolentis. Duabus enim do ſe prohiberi ait: primò quidem inſigni stot& tanta beneficia, ſi tanto male-
ficio rependat, ingratiſſimus& iniquiſſimus futurus ſit,& nullo non
digniſſimus ſupplicio. Deinde,
ab eo ſcelere deterreri ſe affirmat con-
templatione ac reuerentia Dei præſentis in omni loco, cunctaque in-
ſpicientis: cuius ſcientiam, vtn Chrofe3 ita nec iuſtitiam eius vindicem It. Aominus meus, omnibus mihi traditis O gratitudin
ullum poteſt fallere peccatum hominis;
ſcelerum impunè poteſt effugere. Ecce
em animil ait Chryſoſt.
Enumerat beneficia domini ſui, vt doceat quantam ipſe gratitudinem
& reuerentiam erga dominum& coniugem e
ego, inquit, famulus ſumènum peregrinusè num captiuus? Tanta fi
domini mei ſecuritate, vt omnia ſua in manum meam t excepto, preter te:& cum aliis omnibus e extra meam es poteſtatem. Deinde, vt let recordari faceret viri beneuo eſſet erga coniugem ſuum, adiunxit,
jus habere debeat. Num
Uor
adiderit, nullo g0 præſim, tibi ſubiicior, quę halem ei plagam inferret,& lentiam,& perſuaderet eine tam ingrata Quæ vxor eius es. Quibus verbis
obliquè ac latenter admonuit eam conditionis ſuæ,& officij,& fidei- quam in vxorio contractu promiſerat,& debebat marito: Non enim
vxor, auctore B. Paulo, po
Quomodo ergo poſſum hoc malum facere? Magnum
adulterium: nam præter illicitæ volu cum ingenti coniunctum iniuſtitia, propter inſignem iniuriam;violata ſcilicet vxore in adulterio execrandum perfidiæ crimen
galis pudicitiæ. Eſt item magna iniuſtitia aduerſus
quidem non rarò fit, v beantur:& adulterinus
t ex adulterio geniti„ pro veris mariti
filius interdum cenſeatur pri
bonorum hæres; legitimis filijs atq; hæredibus per
hæreditate fraudatis atque priuatis. 8
hoc malum facere? Id enim perinde eſt, quaſi dixiſſet
ſum facere. At enim loſeph libero erat prædi
ptatis turpitudinem, eſt p „quæ marlto fit,
‚qua nihil eſt illi cõiunctius. Eſt quoqe . nefariè prodita fide conu-
ed quid eſt illu
teſtatem habet corporis ſui, ſed vir.
nempe malum ed
ræterea
mariti prolem. li⸗
mogenitus ,f
filiis ha⸗
tque
ſummam iniuriam
2
d, Quomodo poſſum
——. Nullo modo pot⸗ tus arbitrio, ad malum
procliui, non ſolum Biexibili. Num iſtud dicens Ioſeph oblitus fuerat humanæ fragilitatis, atq; propen ſionis ad peccandu
ditum à Deo fuerat, vt
Ais in malum prona ſunt ab adoleſcentia ſua. Enimue
legimus Gen. 8. Senſus,& Go
m, de qua nimirum
rò in arduo e
atio humani cor- ſvir.
tus,
—
—*

1 e Ad dh 4 A ¹ dte nar 111“ an n 2uu
oh. an mn a mMig. Acler i ³ h mimpae 8 rancn a. KeR awm x 1 1 G ugmenk Na
88 4 ee
3 amn u M 7 ar Nal 4.
1
4 1 4„ 111 lethakmne
„ 1
9 1-
1 4 1
Mp
DaeruFmad 1 4
ont u “
Adededr en doris. detcotpot— m Magnu e,
6,8 64. Eaimj 14
1 prrdit— ohlab
d dicens 4 48 heccan Gu 8 1lul
GENESIS CA P. XXXIX. 563 tus, peccare autem in procliui& lubrico. Verè tamen illud dixit Io- ſeph: non quidem humanam libertatem,& natiuam eius ad malum
procliuitatẽ abnegando, ſed alia ratione, quam hic paucis aperiemus. Hoc nẽpe inter homines improbos atq; probos,& ſanctos viros inter- eſt: quòdillis malè facere, promprũ eſt, nec modò facilè, verùm etiam iucundũ, lætantur enim, inquit Scriptura, cum malè fecerint, exultant in re- bus peſſimis,& per riſum atque ioci ſcelus operatur. Contra verò beneface- re, eſt illis difficillimũ, quin etiam quodãmodo impoſſibile. Sic enim de huiuſcemodi hominibus loquitur Hier. c. 13. Si mutare poteſt Aethiops pellem ſuam, aut pardus varietates ſuas:& vos poteritis benefacere, cum didi-
ceritis malum. At verò ſancti viri promptiſfimi& velociſſimi ſunt ad fa-.
ciendum bonum; malum autem facere, videntur ſibi nec ſcire, nec poſ- ſe: Simplices vtique in malo,& prudentes in bono. Tanta quippe ad bonum propenſio eorum eſt,& auerſio à malo;& ita per Dei gratiam ſtabiliti,& firmati in bono,& alienati à malo ſunt, vt idem videatur ipſis fieri aliquid non debere, arq́ue non poſſe. Vulgò etiam itidem lo- quimur: nam quem vnicè dilig mus, de eo ſolemus dicere, Non poſ- ſum ei non bene velle: contrà autem quem valdè odimus, dicimus non poſſe nos eum aſpicere, nec humaniter alloqui: Hoc ſanè modo Gene- ſis 37. ſcriptum eſt de fratribus loſeph: Oderant eum, nec poterant ei quicquam pacifice loqui.
17 Et peccare in Deum meum. Tria ſunt quaſi vincula, quibus viri Sancti
fortiſſimè conſtrictos ſe, atque compeditos ſentiunt, ne poſſint Deum offendere. Primum vinculum eſt reuerentia diuinæ maieſtatis vbique præſentis,& cuncta cernentis. Sancti enim viri ſemper in conſpectu Dei ambulantes, videntur ſibi non poſſe non omnia caſtè ſanctéque
facere,& ne præſens numenvlla re offendant, ab iis omnibus, quæ diſ- peccando.
plicent ei religioſiſſimè cauere debere. Contrà quàm faciunt homines improbi: de quibus dicitur Pſalm. 53. Non propoſuerunt Deum in conſpe- etu ſuo. Et Pſal. 9. Non eſt Deus in conſpeðtu eiusinquinatæ ſunt via illius in omni tempore, auferuntur indicia tua à facie eius. Et de ſenibus illis accuſa- toribus Suſannæ ſcriptum eſt Dan. 13. Euerterunt ſenſum ſuum, deeli-
auerunt oculos ſuos, vt non viderent Cœlum, neque recordarentur iudicio- rum iuſtorum.
Alterum vinculum, quo ita fortiter ſancti viri obſtricti Deo tenen- tur, vt videantur ſibi non poſſe in eum peccare, eſt recordatio beneuo- lentiæ ac beneficentiæ Dei erga ipſos,& beneficiorũ eius, partim iam acceptorum, partim in futurum promiſſorum: Validiſſimum eſſe hoc vinculum, declarauit Dominus per Oſeam cap. I. illis verbis: Iu funa- culis Adaim traham eos, in vinculis charitatis- Quid eſt, traham eos? nuin violenter? nequaquamz ſed efficaciter mouebo eos,& omnino venire ad me, mihiq́; adhærere faciam: ficut in quadam Oratione dicit Eccle- ſia: Et noſtras ad te rebelles compelle propitius voluntates. Quid eſt, In funiculis Adamèid eſt, ijs fumbus, quibus trahi ſolent homines. Eſt enim eo loco nomen Adã non propriũ primi hominis, ſed cõmuniter
bbbb 2

564 COMMENT. IN ſignificans hominem: ſunt autem huiuſmodi funes& vincula, amor &beneficia, vnde ſubdit, In vinculis charitatis: Hoc etiam in vulgari ſer- mone vſurpari ſolet, vt cùm dicitur, Obligauit vel obſtrinxit me ſibi amore& beneficiis. Si autem Ioſeph propter aliquot beneficia, quæà domino ſuo acceperat, adeo ſe obligatũ illi, atque obſtrictũ ſentiebat; vt ex animo diceret, ſe in eum peccare non poſſe; quanto magis videri nobis deberet impoſſibile in Deum peccare, cuius in nos tot& tanta Actor.. exſtant beneficia, pręterita, præſentia, futuràq;?& in quo viuimus, mo- uemur, ac ſumus;& cuius eſt beneficium, quicquid boni, corpore, ani- mõôq; habemus?
Tertium vinculum, eſt timor Dei, quem generat in animis noſtris contemplatio ſeueriſſimiaudicij,& inflexibilis iuſtitiæ Dei incredibili rigore vindicantis peccata, nec vllum relinquentis impunitum. Recor-
datio item iudiciorum Dei aduerſus multos peccatores, quos etiam in hac vita grauiſſimis& atrociſſimis ſuppliciis puniuit. Verum ſuper omnia à peccando reprimit,& quaſi refrænat intenta conſideratio il- lius generalis atque horrendi iudicij, quo Deus poſt ſæculi conſuma- tionẽ, mortales omnes iudicaturus eſt,& redditurus cuique ſecundùm opera eius. Quod quidẽ iudicium prohetica oratione graphicè depin- 2 e wen xit Dan. c. 7. Atque hoc probè intelligens Dauid, flagrantiſſimè opta- Panhs pſalmi pat, atque obnixè petebat, hoc Dei timore non lolùm conſtringi ani- mum ſuum, ſed etiam configi carnes ſuas. Confige, inquit, timore iuo car- nes meat, à indiciis enim tuis timui. De huiuſmodi porrò timore diuini iu- dicij, quo vehemẽter reprimimur à peccando, grauiſſimam& diſertiſ- ſimam Magni Bafilij orationem lubet hic adſcribere: quam equidem dum lego, ita motibus quibuſdam diuini timoris, pulſibùſque animum Wenorabihs meum quati, afficique, atq; inhorreſcere ſentio, quaſi coràm iudicium ſententia B. illud ſpectarem. Verba Bafilij ſuper illo verſu Pſal. 3 3. Venite filij, audine Baſilij. me, timorem Domini docebo vos, huiuſmodi ſunt: Cuùm te appetitus inua- ſerit peccandi, velim cogites horribile illud& intolerabile Chrittitri- bunal, in quo præſidebit ludex in alto& excelſo throno: aſtabit autem omnis creatura ad glorioſum eius conſpectum contremiſcens. Addu- cendi etiam nos ſumus ſinguli, eorum quæ in vita geſſimus rationem reddituri. Moxillis, qui multa mala in vita perpetrarunt, terribiles qui- dam& deformes aſſiſtent Angeli, igneos vultus præ ſe ferentes, atque ignem ſpirantes; ea re, propoſiti& voluntatis ſuæ acerbitatem oſten- dentes: noctique vultu ſimiles, propter mœrorem& odium in huma⸗ num genus. Adhec, cogita profundum barathrum,& inextricabiles te- nebras,& ignem carentem ſplendore, vrendique vim habentem, ſe priuatum lumine: deinde vermium genus venenum jmmittens,& car- nem vorans, inexplebiliter eſuriens, neque vnquam faturitatẽ ſentiens, atque intolerabiles dolores corroſione ipſa infigens. Poſtremò, quod fupplicium omnium grauiſſimum eſt, conſidera opprobrium illud& confuſionem ſempiternam. Hæc time,& hoc timore inſtructus, an-
mam à peccatorum concupiſcentia, tanquam fræno quodam reprime. rum-
1³

edclcenare ain. 6 Dnu g p. mermnam a. as. nig acn aMag. almoä pondt wrun cnndo,gui 11 blcadldet i nt nmots zul wr n encio, quu ko verlu Na; 8 4 ſont:(M ſt lud K iatoe d
½ zcello uurs 4
1 juntatsélux!
* de k zem ₰
V Eœrofell 1 ermE0 albt 5 rathrumm 8 I 1 vren aque L u. 05 venenul wennde 4 ua 4 G 1 6 4 veme ee 1m m lu
pu inie 1
naſcen 6— & hoct d1 ee
*
quu
20
lr
GENESIS CA pP. XNXXIX. 765 Sic Baſilius. Hoc igitur triplici funiculo& vinculo„quod difficile rumpitur, adeo ſe conſtrictum, atque impeditum ſentiebat Ioſeph, vt diceret ſe malum illud facere in dominum ſuum non poſſe.
Huiuſcemodi verbis per ſingulos dies loquebatur,& mulier ⁵.10.
moleſta erat adoleſcenti:& ille recuſabat ſtuprum.
MpoRTyNA res eſt mulier, nec acquieſcens vnquam, quoad optatis ſuis annuatur,& ſatisfiat poſtulatis. Molier enim libidinoſa& laſciua facilè vincit etiã fortiſſimos, vet Iprocacitate petendi, vel importunitate flagitandi. Perillu-
us exemplum huius rei in Samſone, quem inuictum atque inſuperabilem hoſtibus petulans illa muliercula Dalida aſſiduitate, atque importunitate precum vicit,& perdidit. Sic enim legimus in lib. Iudicum cap. decimo ſexto: Cumque molesta IVet ei(Dalida)& per
nultos dies iugiter adhæreret, ſpatium ad quietem non tribuens, defecit anima 1ob s.
eius(Samſonis)& ad mortem vſque laſſata eſt. Tunc aperiens veritatem rei dixit ad cam,& c. Aeſtima hoc loco, prudens Lector, robur virtutis, at- que animi conſtantiam loſeph. Iuuenis erat, quæ ætas feruore ſangui- nis,& ardore cupiditatum procliuis eſt ad libidinem: incitabatur& ſollicitabatur à domina ſua, à qua, ſi ei aſſentiretur, ingentia expectare bona poterat: ſin autem repugnaret, grauiſſimas calamitates& mala timere debebat. Nec ſemel tantùm, aut leuiter: ſed vehementer,& inſtanter,& aſſiduè ſollicitatus eſt. Eriam ingentes arbores magnis crebriſque percuſſæ ictibus concidunt: etiam duriſſima ſaxa minutiſſi- mis aſſiduè cadentibus guttis excauantur: quanto magis homo magni- tudine,& aſſiduitate tentationum ſuperabilis eſt: cuius caro non eſt ænea, vt inquit Iob, nec fortitudo eius eſt fortitudo lapidum Hoc igi- tur exemplo loſeph ſatis apparet, nullã eſſe nec iuſtam, nec idoneam, nec probabilem peccandi excuſationem: non humanæ naturæ infirmĩ. tatem, non ad libidinem iuuenilis ætatis procliuitatem, non obiectas extrinſecus occaſiones, non illecebras, non irritamenta„non magnas ſpes commodorum, non ingentem metum calamitatum„& malorum terrorem, non aſſiduam atque importunam ſollicitationem: his enim omnibus grauiſſimè tentatus eſt Ioſeph:& hiſce quaſi machinis vehe- menter appetitus, validè oppugnatus, diu multümque vexatus, nec vinci potuit, nec de propoſito colendæ caſtitatis, vel tranſuerſum„‚Vt aiunt, vnguem dimoueri. Malum igitur eſt peccare, ſed peccatum
exuſando, aut eleuare, aut penitus à ſe amouere conari, Pſal 40.
inſignis eſt prauitatis: quam abeſſe cupiens à ſe Dauid, precabatur Deum, dicens: Non declines cor meum in verba malitiæ, ad excuſandas excuſaitiones in peccatis. bbbb 3
—

566 COMMENT. IN vERS.II. Accidit autem quadam die, vt intraret Ioſeph domum,& operis quidpiam abſque arbitris faceret:& illa apprehenſa
lacinia veſtimenti eius diceret, Dormi mecum. b
Vias rei, quam ſtrictim attigit Moſes, hiſtoriam, enu- clearius, pleniuſque, appofitis quibuſdam circumſtantiis illuſtribus ſententiis, enarrat Ioſephus 1. libr. Antiq. Nhunc in modum ſcribens: Mulierem ſemel data repulſa, magis etiam accendebat, quoͤd non putaret Ioſephum repugnaturum:& non ceffante morbo, ſecundas illi pergir admouere machinas. Ergo, publico feſto inſtante, cuius celebritatem à fœminis quoque frequentari mos erat; fingit illa morbũ apud maritum, captãs Oratio domi- ſolitudinem,& ad ſollicitandum Ioſeph opportunitatem. Quam nacta, na ad loſeph. ſupplex talibus eum blanditiis adoritur: Satius fuerat primis meis pre- cibus cedere; idque vel dignitati precantis deferre, vel amoris flagran- tiæ, qua cogente, oblita me domin aeſſe, ad tam abiecta verba deſcẽdi. Sapies tamen, ſi vel nunc cedes,& prius erratum corriges. Siue enim iterum rogari cupis, iam id facio nũc etiam vehementius quàm antea; nam& ad hoc ſimulaui ægritudinem,& feſti lætitiam tua cauſa con- tempſi: ſiue priuùs diffidebas, tentari te putans malitiosè; nunc certò potes argumento colligere, ex animo me agere, atque in eadem per- ſtare voluntate. Quare aut elige meæ obſequi voluntati,& amanti mo- rem gerere, maiora in dies commoda expectans, aut odium meum,& vindictam perhorreſce, ſi meæ gratiæ, caſtitatis opinionem& ſtudium antepones. Nihil ea te iuuabit, mihi crede, ſi ad maritum te deferam, & me de ſtupro àte appellatam dicam: quantumlibet tua veriora fue- rint verba, mea tamen credibiliora erunt marito. Adhæc verba, lacry- maſque verborũ teſtesnec blanditiis illici, nec miſeratione Hecti, nec terrore cogi potuit Ioſeph, quo minus perſtaret in ſuo tuẽdæ pudicitiæ propoſito: conſtantérque reſtitit intenranti iniuſtam afflictionem, ma- lens acerbiſſima quæq́ue petferre, quàm oblatis perfrui voluptatibus: non ignarus iuſto ſe dignum fore ſupplicio, ſi quidquam tale in mulie- ris gratiam admitteret. Hactenus ex loſepho. Apueheyde 1 Acciait autẽ quadã die, vf intraret Ioſeph domn,& c. Solitudo,& ſecre- 17 Aſino aureo. tu loci, permagnum eſt inuitamentum peccati, atque incitabulum ibl. dinis. Mulier quædã inceſto priuigni ſui amore capta, talibus quibuſcã verbis eum incitabat ad patrandum flagitium: Habes, inquit, ſolitudi- nis plenam fiduciam, habes capax admittendi facinoris otium. Nam Huidius. quod nemo nouit, penè non fit. Poëta etiam ille, turpium amorum do- or ſimul& medicus, docet ſolitudinem amantibus apprimè pericu- lo ſam& noxiam eſſe tutiuſque eſſe in oculis omnium verſari: Quiſquis amas(loca ſola nocent) loca ſola caueto. Qup fugis? in populo tutior eſſe potes. Nam tibi ſæcretos augent ſecreta furores. Eſtopus auxilio? turba futura tibi eſte
—
Hanc

ancr.
brea mun nti udm l
1— „aſelh ag as cen nd 3b. b „M deas 4. Beru unxe 12 m kexxer 49 Abh knnn abe. e r ni dledu dunh i. erpeda ud atus oid Wmä haud gede,unnl nm Grnamldel an 4 me mrrito. Ach NN lci, nec mien 10. gerftaret nldh 3 rtiiniutm 1 dlanss peft W
4
r 1 B1 AA dcut 32
¹0, qulcc
GENESISCA D. NXXXIX.
Hanc ob cauſam Homerus honeſtas& pudicas matronas inducit cum magno famularum comitatu,& nunquã incomirtatas ſolaſque in-
567
cedentes: tanquam ſolitudo mulieris, impudicitiæ ſuſpecta ſit. Pro illo, Operis quidpiã abſque arbitris faoeret. Chaldaicè eſt: Vtinueſtigaret ſripta rationis ſuæ: Id autem eſt, vt tanquam diſpenſator, procuratorque bo- norum herilium, exquireret& ſcrutaretur libellos dati& accepti. Non
officij ſui exequendi neceſſitate, vel diligentiâ factus.
igitur ingreſſus iſte Ioſeph in domum heri ſui culpabilis eſt, vtpote
Qui relicto in manu cius pallio fugit,& egreſſus
eſt forAâs.
OY tam admirabile fuit, vt mihi videtur(ait Chryſoſto- mus hom. 62. in Geneſim) tres illos iuuenes in mediis Ba- bylonicæ fornacis flammis illæſos atque intactos perman-
Mlaſſe, quàm admirabile& rarum eſt hoc, quod de ſancto Ioſeph dicitur: qui ne retineretur veſtimentis ab illa polluta,& laſciua
muliere, relictis propriis veſtibus in eius manibus, reſiliuit. Sicut au- tem tres illi pueri propter virtutis ſuæ præſtantiam, ſuperiores igne
VERS. 12
Chryſoſtom. Dan..
fuerunt: ita& hic, quia quod erat in ſe, offerebat Deo,& continentiæ certamina, magno robore,& conſtantia animi peragebat, idcircò in-
ſuperabili præſidio Dei munebatur: neque enim potuiſſet, niſi dex- tera Dei protectus,& adrutus, tantum certamen ſuperare,& ex retibus Illius libidinoſæ mulieris euadere. Videre igitur erat admirabilem iu- uenem, nudum quidem corporis veſtibus exire, ſed pretioſis continen- tiæ veſtimentis pulchrè indutum atque ornatum,& quaſi ab incendio illeſum effugere, nec ſolum non aduſtum, ſed muito etiam clariorem
ac ſplendidiorem factum. Sic Chryſoſtomus.
Sanctus Hieronymus in lib. 1. aduerſus Iouinianum, hoc exemplo loſeph, qui apprehenſus pallio à laſciua muliere, reliquit ipſum in ma- nibus eius, ne vel eam tangerert, vel ab eatangeretur, docert, vel ipſum
8
mulieris tactum, quaſi contagioſum& venenatum, eſſe viro fugiendũ,
8
non minùs quàm rabidiſſimæ canis morſum. Verba Hieronymi hæc S. Hieron. ſunt. Animaduertenda eſt Apoſtoli prudentia: Non dicit: Bonum eſt vxorem nõ habere, ſed: Bonum eſt mulierem non tangere, quaſi& in tactu periculum fit, quòd qui illam tetigerit, non euadat, nempè quæ viro- quaſi contagio rum precioſas animas rapit,& facit adoleſcentium euolare corda. Alli- ſum,& vene- gabit quis in finu ignem,& non comburetur? aut ambulabit ſuper carbones ignis,& non ardebit? Quomodo igitur qui ignem tetigerit
ſtatim aduritur: ita viri tactus& fœminæ, ſenrit naturam ſuam,& di-
uerſitatem ſexus intelligit. Narrant& gentilium fabulæ, Mithram,&
8
Erichthonium, vel in lapide, vel in terra de ſolo æſtu libidinis eſſe ge- neratos. Vnde& noſter Ioſephi, quia tangere volebat eum Aegyptia,
fugit ex manibus eius;& quaſi ad morſum rabidiſſimæ canis, ne paula-
tim virus ſerperet, palliũ quod tetigerat, abiecit. Hęc ex Hieronymo.
loſephus
1. Cor 7.
Vel ipſum mu-
lieris tactum,
natum, eſſe vi r0 fugiendum.
ͤͤſ
—
2*

Oratio loſeph reuocantis do- minam ſuam à turpi propo ſito,& bidi= ne, Authore
Ioſepho.
568 COMMEN I. IN
loſephus lib.. Antiquitatum, egregiam refert orationem, qua vſum
eſſe ait fanctum iuuenem loſeph, à nefario illo propoſito, turpique li- bidine dominam ſuam reuocare conantem. Ipſam quoque mulierem, foſephus inquit, admonait ſanctus iuuenis Ioſeph officij ſui, iuriſque coniugalis ac conſuetudinis: ſuadens, huius maiorem habere rationè,
quàm momentaneæ libidinis: huic enim præſtò eſſe pœnitentiam, quæ
factum quidem doleat, infe ctum autem reddere non pofſit: adeſſe item continuum timorem, qui pro magno habeat non prodi ſuum dedecus. At coniugalis conſuetudo voluptatem habet& honeſtam,& ſecuram,
Cconſcientiæ fidut iam, tam apud Deum, quàm apud homines. Quin
etiam conducibilius illi eſſe affirmabat, ſi impolluta ipſa manens, ha- beret ſe herili iure ſubditum ſibi, potius quàm flagitij communis con-
ſcium:(atius enim eſſe conſcientia rectè factorum, quàm peccati late-
bris fidere. His& aliis ſimilibus verbis impetum mulieris retundere conabatur, eämque à praua cupidine ad rectæ rationis arbitrium reuo- care. Aſt illa vehementius inſtabat,& cùm verbis nihil profſceret inie- tis manibus, adoleſcẽtem ad ſuæ libidinis aſſenſum, atque obſequium cogere nitebatur. Ibi verò Ioſeph intemperiem mulieris vlteriuùs non ferens, relicta etiam interula, ex qua retinebatur, profiluit ex cubicu-
lo. Hactenus ex Ioſepho.
De duplici allegorico trattatu ha eori⸗ huius, altero Philonis, planè philoſophico& politico: altero Ruperti, Theologico.
ceu imaginem quandam viri ciuilis, qui verſatur in admi- niſtratione Reipublicæ,& publica tractat rerum ciwilium munera. Dominus loſephi, ſignificat populum, penes qhe uprem melt ius,& poteſtas& dominatio, vel ex toto, vel magnam parte. Vxor domini Ioſeph, ſignificat concupiſcentiam,& bidimnem animi, qua populus& vulgus hominum, plurimum duci& regi ſolet; & qua vel maximè impellitur ad agendum, vel ab agendo reuocatur- Multa porrò incidunt inter adminiſtrandum Rempublicam ‚quibus tentatur& ſollicitatur animus viri ciuilis; vt populo gratificari,& vo- lũtati arque cupiditatibus eius obſe qui ſtudeat, omiſſo honeſti,& recti,
iuftique reſpedtu ac ſtudio: hinc enim multa ſperari poſſe commoda,
contraverò timeri debere populi offenſam,& quæ hanc conſequuntur
incommoda. At vir ciuilis, ſi bonus ſit,& ſincerus publici boni ama- tor,& conſultor, curatrque, quiduis perferre potiuùs inducet animum, quàm contra fidem, cõtra honeſtatem& iuſt tiam,& contra publicum bonum atque vtilitatẽ quidquã agere vel dicere. Verùm hæc ipſa, quæ hie perſtrinximus, mirum dictu, quanto maiora& illuſtriora fiant am- plitudina illa grauitatéq; Philonianæ orationis; ca verò huiuſmodi eſt:
Quemad
HIIo beatum Ioſeph, vt ſuprà non ſemel dictum eſt, facit 25

1.. I
dac C 17 Heooo. heud
dn ſewe Hitr 91 don kechs 1
M 1 1 1 G— 1 1 bhcz traclt d rac 1 „ . 1 4 cat do⸗t— 8 3 8
a N
10 Fxlei 8
. ſohe dacupilcen s 5 , plunmern n m, rel d. g
um Keng Ie adum Nen md 3 alo 24 11 udent ocill 92 9 MS wlta pets egur
3! men us K fiocetus; 3 1
erre pouulo 4¼ lc
1 un cib M Arbun
GENESIS CAP. XXXIX. 569
Quemadmodum impudica illa mulier caſtum adoleſcẽtem Ioſeph, ita concupiſcentia virum ciuilem adamat, ſic eum alloquẽs: Quid agis? prodi ad vulgus cum quo habitas: obliuiſcere morum tuorum, ſtudio
26
Philonis ul. chra diſputa- 81¹⁰ allégorica ſuper hac hi-
rum, dictorum, factormq; in quibus educatus es: mihi obſequere, me ſtæria Ioſcph
cole, age quicquid mihi placitum fuerit. Nam hominem tetricum, te- nacem propoſiti ſui, veritatis amicum, rigidum, nunquam flexibilem,
publica commoda tantùm ſpectãtem, nihil ſollicitum quid iucundum.
ſit auditoribus, non fero: ſicut nec quorundam calumnias, quæ defe- runtur ad vulgus, maritum meum,& dominum tuum. Videris adhuc nimis abuſus libertate, oblituúſque te ſeruire tyranno domino. Si ſcires, liberos ſuum agere negocium, ſeruos autem alienum; intellexiſſes, omiſſa tua peruicacia, me concupiſcentiam, domini tui vxorem, ſuper omnia colendam, meòõque arbitratu facienda tibi eſſe omnia, vt cha- rus ſis domino tuo. Atenim vir ciuilis, etſi non ignorat penes populum eſſe poteſtatem tanquam dominum; ſe tamen non profitetur ſeruum, ſed liberum, ſuique arbitrij& voluntatis. Itaque reclamans dicet, Po- puli fauorem aucupari nec didici, nec vnquam volui: ſed magiſtratum mihi commiſſum bona fide gerere,vt bonum decet procuratorem, aut patrem beneuolum, abſque dolo,& mihi ſemper inuiſa ſimulatione. Hanc meam voluntatẽ perpetuò retinebo, nihil ſubtrahens, aut celans furis in morem; ſed conſcientiã velut in Sole ac luce aperiens; eſt enim lux, veritas. Nec me terrebit vllum intentatum periculum, ne mors quidem ipſa:mori malo, quàm ſimulare. Cur enim ſimulem? Si popu- lus eſt dominus, ego certè ingenuus ſum, qui cumprimis in ciuitatem optimam atque maximã, hunc dico mundum, aſcribi cupio. Cùm enim nec muneribus, nec precibus, nec ambitioni, nec arrogantiæ, nec ſimu- lationi, nec luxui, nèc timori, nec vlli affectui, aut virio ſeruiam; cuius timere debeo dominum? An fortaſſe hominum At hi poteſtatẽ in cor- pus meum, non in me habent. Ego verò me à potiore mei parte cenſeo: iuxta quam decreui viuere, parum ſollicitus de mortali corpore, quod in conchæ modum, adhærens mihi, etiamſi conteratur à quopiam, non equidem feram ægrè moleſtis me affectibus animi exſolui,& effugere neceſſitatem grauiffimam. Ergo ſi iudicandum mihi erit, iudicabo ſin- cerè ac iuſtè: nec diuiti propter opes gratificans, nec pauperi propter miſericordiam: ſed omiſſo reſpectu miſeriarum, incorruptè pronuntia- bo quod iuſtum apparebit. In Senatu auctor ero ſententiarum Reipu- blicæ, conducibilium, etiamſi parum iucundæ auditu fuerint. Pro con- cione quoque, fi dicendum erit, adulationes relinquam aliis, veris atq; vtilibus vtens ſententiis& verbis;increpans, admonens, caſtigans, non arrogantem atque inſanam, ſed ſobriam,& grauem,& ſinceram præ me ferens libertatem. b Si quis porrò tales caſtigationes non amat, reprehendat parentes,& tutores,& præceptores,& omnes curatores; hi enim ſuos liberos, pu- pillos,& diſcipulos obiurgare nõ deſinunt, interdum etiam verberare: nec tamen ſæuire illi, ſed amanter caſtigare dicuntur. Indignum planè Comment. in Gen. Tom, 4. cccc
ex libro eius de loſeph;, ſen
vyiro ctuuli.

Ruaperti alle-
gortd.
570 COMMENT. IN fa cinus eſſet, ᷣ cam fidei meæ com miſſa Reipublicæ adminiſtratio ſit, in prouidendis comparandiſque eius vtilitatibus, cederem cuiuis me- dicinæ profeſſori. le quippe in ægroto, quem ſuſcepit curandum, nul- lam ſplendoris fortunæ rationem habet: nec quòd pernobilis, aut præ- diues, aut præpotens, aut etiam rex ſit:vnum hoc ſpe ctat quomodo ſer. uare queat hominem, ac ſi fortè opus eſſet viderit ſectione, velvſtione, ſecat vritq́; principem ſuum ac dominum, ſeruus pſe, atque eius omni- no ſubiectus poteſtati. Ego, qui non vnum virum cur andum ſuſcepi, ſed integram ciuitatem, laborantem morbis impendio grauioribus, contractis ex multiplici concupiſcentia, quid agere debeo? Num pro- dita& deſerta vtilitate publica, huius, vel illius aures mulcere adula- tione illiberali,& ne ſeruo quidem decora? Emori præſiat, quàm loqui ad gratiam, diſſimulata veritate,& publica vtilitate neglecta. Vſurpan- dum eſt hic dictum illud Poẽtæ Tragici. Accedat ignis, accedat& gladius. Combure carnem hanc, concrema, repleto te Meo cruore:nam prius vel ſidern Terram ſubibunt, terra vel ſeandet polum, Quãm mollis a me extorqueatur Vox tibi. Hanctam virilem mentem ab omnibus alienam,& inuictam affe- ctibus, non fert in viro ciuili dominus populus: ſed hominem amicum atque beneuolum, pro inimico arripit: nec tam illum, quàm ſeipſum afficit pœna grauiſſima, videlicet inſcitia: quippe qui non didicit ig, quod in omni vita vtiliſſimum eſt, vtiliter imperata, libenter facere,yn- de imperandi quoque ſcientia diſcitur. Sic Philo.
Rupertus verò hanc eandem hiftoriam ‚allegoricè transferens,& 16 accommodans ad Chriſtum& Synagogam, mulierem Egyptiam, quæ pulchritudinem Ioſeph carnaliter& turpiter adamauit, interpretatur Synagogam Iudaicam ‚vaticinia Prophetarum de imcomparabilipul- chritudine& magnificentia Meſſiæ,& de ampliſſimis bonis, qux ala- turus erat populo ſuo, carnaliter intelligentem,& Meſſiam expectan- tem, tanquam regem quempiam opulentiſſimum& magnificenti 9. mum, totique terrarum orbi dominaturum,& in terrena Hieruſalem ſplendidiſſimè regnaturum,& ludæos omnibus bonis terrenis cumu- laturum. ſed talem ſenſum carnalem, talèmque ſui expectationem,& amorem,& cultum, Chriſtus Dominus aſpernatur,& repudiat,& abli⸗ cit;& moribundæ Synagogæ relinquens tanquam pallium, quo tectus & velatus in Prophetarum vaticiniis,& cæremoniis legis occultaba- tur, egreſſus eſt foràs, id eſt, derelicta Synagoga ſe contulit ad Gentes, & in Eccleſia ex Gentibus collecta, in ſpiritu& veritate agnoſcitur, adoratur,& colitur. Scribit autem Rupertus in libro 8. cap- 34:ad hunc modum: Recdè Scriptura dixit, loſeph,(qui fuit Chriſti figura) fuiſſe pulchra facie,& decoro aſpectu. Omne enim qu od de Chriſto prædi- cat Scriptura, pulchrum ac decorum eſt, ſed non abſq; eo quod intrin.
ſecus latet: Verbi gratiaà, illud: Dominabitur à mari vſque ad mare; G4
fumi

dee
deüenm, And. popus eid umu taccumil bii a: quffe Kittin nerimpern en .Sac Pdlo t
cian, Ilegg 1S n. gam mülc Lu urpiter uiun Ite detuum eſ 4
1 4 8 8
de umpüiig n 1 3. 30 hgentem, d 1 d 172
3 1 dlentiſmum 1 1 in. 1 nuſ od” Lmue ll eee a le 1 vn mn 133 sapernathf i MGS 3 820 quam„ A 0ue
4 crremol ¹
somaidusd0
rnagogs S K aſpuiti 1 81 1 14 9, un— 1 gu 1 1
ednonah Sl en
Siur⸗ nan 3
1
GENESIS CA b. XXXIX. 571
fumine vſque ad terminosvrbis terrarum. Coram illo procident Aethiopes, inimici eius terram lingent reges Tharſis,& inſulæ munera offerent, reges Ara- bum& Saba dona adducent. Et quicquid aliud eiuſmodi de Chriſto ca- nitur& legitur, decorum valdè& pulchrum eſt. Sed vnam eandèmque ulchritudinem, aliter Synagoga carnalis,& aliter Eccleſia ſpiritualis intuita eſt. Illa, quam nihil delectat niſi quod in mundo pulchrum eſt; quæ dicitur concupiſcentia carnis,& oculorum,& ambitio ſpiritus,& ſuperbia vitæzllla, inquam, cùm legeret venturum Meſſiam, futurumq; regem magnũ,& ſpecioſum forma præ filiis hominum, totum hoc in- telligebat carnaliter, ſperãs eum temporaliter ſeſſurum in ſolio Dauid, & corporaliter regnaturum in Hieruſalem 5& dominaturum vſque ad extremos terrarum terminos, cunctiſq́ue Teneibus offerentibus ei mu- nera,& auaritiæ Iudaicæ, ſub tanto rege, ſeruientibus. Nimirum talia de Chriſto carnaliter ſentire& ſpectare, id erat, petulantem mulierem inceſtos oculos in pulchrum loſeph iniicere. Sed Chriſtus iſtiuſmodi carnalem intelle ctum non admittit: immòtaliter intelligentem& ſen- tientem,& expectantem Synagogam ſpreuit: effugiènſque cum ſuo vj- uificante ſpiritu, ſolam illi occidentem litteram reliquit. Bene igitur Ioſeph relicto in manu adulteræ pallio, aufugit,& egreſſus eſt forãs. Fugientis enim Chriſti,& à Synagoga recedentis fuêère verba illa: Ec- ce relinquetur vobis domus veſtra deſerta: Et, Aufertur à vohis regnum Dei, & dabitur genti facientifructus: In argumentum ergo fidei, mulier illa retentum pallium oſtendit marito reuertenti domum,& ait: Ingreſſus eſt ad me vt illuderet mihi: Sic illa Synagoga quafi pallium Chriſti oſten- dens coram Præſide ſuo, vana protulit contra eum teſtimonia Scriptu- rarum, quõ d& feducter& illuſor, Nos(inquiunt) legem habemus,& ſzcundum legem debet mori, quoniam filium Dei ſe fecit. Et item: Commonit vniuerſam ludaæam, docens à Galilæa vſque huc,& dicens ſe Chriſtum regem eſſe. Pilatus verò, vel potiùs Cæſar, talis Synagogæ tunc maritus fuit, qualem per Eunuchum Ægyptium ſignificari decuerat. Nam ſicurt illa, quæ maritum habet Eunuchum, nec verè maritum habet, nec àlege viri ſoluta eſt, vt cuicumque voluerit, nubat: Sic Iudæa tunc nec Deum veròè colebat, qui ſe maritum eius per Prophetas ſæpe vocauit: neque tanquam vidua ſiue virgo erat, quia Regem ſuum non habens Deum ſuum, adulando ambiebat quaſi Cæſaris coniugium, dicens: Non habe- mus Regem niſi Cæſarem. Sic Rupertus.
27 S. Ambroſ. egregiũ hoc facinus Ioſeph, exemplumq́; fingulare caſti-
tatis admirabundus, maximis effert laudibus. Magnus, inquit, profectò vir Ioſeph, qui venditus, ſeruile tamẽ neſciuit ingenium;z adamatus, non redamauit;rogatus, non acquieuit; apprehenſus aufugit. Qui cùm ab vxore domini ſui conueniretur, teneri veſte potuit, animo capi non po- tuit; ac ne ipſa quidem verba diu paſſus eſt. Contagium enim iudica- uit, ſi diutiùs moraretur; ne per manus adulteræ libidinis incentiua
Cant. 4. Pſalm 7 1.
I. Ioan. 2.
Pſalm. 44.
2. Cor.z·
Matth 22.
Supra 21.
Ioan. 19.
Luc 23.
I. Cor 7. Roman.7. Ioan 19.
S. Ambroſ. in
lib de Ioſeph. cap.g.
tranſirent. Itaque veſtem exuit, crimen excuſſit,& relictis quibus tene-
batur exuuiis, ſpoliatus quidem, ſed non nudus aufugit, qui erat tectus eccc 2

cOMMEN T. IN indumento pudoris: non eſt enim nudus, niſi quem culpa nudauerit. 7 Reliquit igitur veſtimenta Ioſeph,& nudauit adulteræ inuerecun-— diam, quæ poſtea latere non potuit;& cætera, quæ ibi perſequitur Am. broſius. 1 1 1 fü VEns. 13. Cmque vidiſſet mulier veſtem in manibus ſuis,& ſeſe con- vſque ad temptam, vocauit ad ſe homines domus ſuæ,& ait ad illos. 3 19. En introduxit virum Hebræum, vt illuderet nobis: ingref-
ſus eſt ad me:vt coiret mecum: Cuùmq;ʒ ego ſucclamaſſem, & audiſſet vocem meam, reliquit pallium quod tenebam, & fugit forâs.In argumentum ergo fidei retentum pallium oſtendit marito reuertenti domum,& ait: Ingreſſus eſtaad b me ſeruus Hebræus, quem adduxiſti, vt illuderet mihi: Cumque audiſſet me clamare, reliquit pallium quod tene- bat,& fugit forAs. 1 LvR A, quàm hic à Moſe commemorantur, dixiſſe mulie- 28 d
— rem illam, accuſando Ioſeph de intentato ſibi ſtupro, re- le Isſephus Sn
vindictam de eo ſumere; dignum rata muliebri aſtutia, ſi accuſationem b
præoccuparet. Itaque ſedebat mœrens& perturbata,& dolorem ſuum n
ex fruſtata libidine verè natum, eſſe indignationem tentatæ pudicitiæ p Sed Wolhae ſuæ ſimulabat. Marito autem domum reuerſo,& ad hunc aſpectum 1 eis apud ma- turbato, cauſamque ſciſcitante, Ne viuas, inquit, marite, ni ſceleſtum ritum falss iſtum ſeruum, cubile tuum violare conatum, digna pœna mulctaueris; accuſantis Io- oblitum,& qualis in ædes noſtras venerit,& quanta beneuolentia,& V ſeph. gratia ſit à te dignatus. Hic cùm ingratiſſimus habẽdus eſſet, niſt omni-
bus modis ſe modeſtum& frugalem gereret in domo tua: ne a con-
iugio quidem tuo iniuriam abſtinuit, idque die feſto, obſeruata videli-
cet abſentia tua, vt facilè appareat, modeſtiam, quam prius ille præ ſe
ferebat, ab herili metu, non à recta indole fuiſſe profectam. Quodyt
auderet, à te præter ſpem ac meritum indulgente, corruptus eſt. Videns
enim omnia tua bona fideiſuæ ac diſpenſationi eſſe credita, ſeque
grandioribus ſeruis præpoſitum, æquum putauit vxorem quoqus tuam
attrectare. Sic illa:& vt verbis ſuis fidem aſtrueret, protulit tunicam Ioſeph, quaſi in colluctatione ab eo relictam. Hæc loſephus.
S. Ambroſ. hoc ipſum enarrans, Ioſepho, inquit, forãâs egreſſo, mu- lier adulterij ſui tentamenta vulgauit, exaltans vocẽ ſuam, eo quòd re- lictis veſtibus Hebræus aufugerat. Ipſa igitur quod celare debuerat, prodebat, vt cõpoſito crimine læderet innocentem. Iuſtus autẽ accuſa- Dan. 13 re non nouit;& ideò impunè hoc mulier impudica faciebat. Illã igitur
ego vers exutam dixerim, etiam aliena veſtimenta ſeruantẽ, quę omuhe b amilſerat
Ambroſ. m li. de Ioſeph..

o 1 ⸗.
1 an üſtde Mnn. mum mat e fibo tien un müeda rduin a u &— abw
4“ igmnonn atn reuerſo, ku Weftt 3, inqut n uum, igu Hl it,& qumt ee Bms lubech e2 reretindoc Noile oue Gefeto de„ n dettiam, qua c 3 N. 1. 10 8 4 ole tulle poſ n,
U ſi dulgente,co aale
penlationi 1 Pun 5 an M mmn n alrruettt
II. ol „h0 ioquit, gil altans— Ba igture
tru eee P⸗ impudied gas 9 n e E
GENESIS CAP. XXXIX.
573
amiſerat velamina caſtitatis: illum contrà ſatis ornatum, ſatiſque de- fenſum; cuius vox non audiebatur,& innocentia loquebatur. Sic Su- ſanna tacẽs in iudicio, meliùs locuta eſt oraculo:& ideo Prophetæ me- ruit defenfionem, quæ propria voce auxilium non quæſiuit. Sic Ambr.
His auditis dominus nimiùm credulus verbis coniugis, ira- tus eſt valdè: tradidit que Ioſeph in carcerem, vbi vindʒi regis cuſtodieba ntur,& erat ibi clauſus.
A
. 1 —
HvTrIPHAR autem victus oratione ac lacrymis mulieris (ait Ioſephus)& coniugis amori plus æquo tribuẽs; omiſſa ampliori veritatis inquiſitione, collaudataque vxoris fide, audacis facinoris Ioſephum damnatum, in maleficorum
carcerem coniecit: atque ob vxoris pudicitiam, tanto experimento fibi probatam, magis ſibi placebat, teſtis etiam ipſe compertæ ipſius honeſtatis. Ioſeph porrò innocentiam ſuam Deo committens, neque ſe defendere curauit, neque rem, ita vt geſta erat, indicare: ſed vincu- lorum neceſſitatem tacitus ferens, vna ſe hac ſpe cõſolabatur& ſuſten- tabat, nimirum potentiorem eſſe Deum iis qui ſe vincirent. Et ſauè ſpe ſua nequaquam fruſtratus, mox eius ſingularem erga ſe prouiden- tiam expertus eſt. Hæc Ioſephus. Super hoc ipſo loco diſſerens Am- broſius, ita ſcribit: Illum ego beatiorem dixerim, cùm in carcerem mitteretur, quia ſubibat pro caſtitate martyrium. Bonum enim munus pudicitia: ſed minoris meriti, cum periculum abeſt: vbi verò etiam ſalutis periculo defenditur, ibi plenius coronatur. Inaudita cauſa, inex- plorata fide veri, tanquam reus criminis in carcerem Ioſeph mittitur: ſed eum Dominus nec in carcere deſerebat. Sic Ambroſius.
Sed quærat fortaſſe quiſpiam, cur Dominus loſeph, credens illum tanti criminis eſſe reum, nõ iuſſerit occidi: dignus enim ob tam audax
& nefarium ſcelus capitali ſupplicio videri ei debuit.
Etus Chryſoſtomus, Deum, qui erat beati Ioſeph tutor& protector, non eſſe paſſum id fieri, neque id venire in mentem domino Ioſeph: ſed animũ eius demitigaſſe,& complacaſſe aduerſus Ioſeph, à conſilio& voluntate necandi eum prorſus auertendo. Poſſet etiam dici, illum in- dulſiſſe hoc ſingulari beneuolentiæ atque amori, quo diu multümque dilex erat ipſum: maximè verò id cõdonaſſe multis,& magnis eius erga ſe officiis& meritis; quippe qui fideliſſimã ſibi,& liberaliſſimam, atque vtiliſſimam ſeruitutem multis annis ſeruierat. Verba ſuper hac re beati Chryſoſt. in hom. 6. in Gen. hæc ſunt: Conſidera hoc loco Deiĩ miſe- ricordiam erga Ioſeph. Sicut enim à fratribus eum eripuit volentibus interficere ipſum:& primò quidem effecit, vt iuxta conſilium Ruben demitteretur in ciſternã,& poſtmodũ ex conſilio Iuda negociatoribus venderetur, vt pręſignificatus euentus ſomniorũ cõpleretur: ita& nung manus barbarũ ilium detinuit, ne in luſti cædem rueret,
ſuperna Dei
cccc 3
Dan. rz.
VERS. I9.
Ioſephaus kzb. Ie Antig.
Amßhroſiau vbi ſupra.
Cur dominus loſeph nò iuſ=
erit enm oe-
Reſpondet San- cidi.
Chryſoſt.

574 CO MM EN T. IN
Quid enim aliud prohibuiſſet hoc eum facere, cùm intelligeret atten- taſſe eum violare thorum ſuum? Verùm omnipotens Deus tantam fe- cit illi exhiberi clementiam, vt iniectus in carcerem, etiam illic ſuam declararet virtutem,& ſic ad principatum Regni perueniret. Si enim Ille non credebat reum eſſe Ioſeph, cur in carcerem coniecit? Si autem credebat verum eſſe quod vxor dixerat, tunc non carcere dignus, ſec extremo ſupplicio, capitalique pœna iudicandus erat. Verùm quando ſuum auxilium dextra ſuperna oſtendit, omnia fiunt leuia& facilia,& quantumuis feroces animi manſueſcunt. Sed vide quanto filentio& le- nitate animi, Ioſeph benè ſibi conſcius innocentiæ ſuæ tulerit calami- tatem illam. Scitis enim, eos, qui non fibi conſci]j vllius ſceleris, tanquz rei condemnantur, magna ſæpe vti confidentia,& dicendi libertate ſu- erbire, inſurgentes cõtra eos qui inſontibus crimen intentarunt. Non ſic Ioſeph, ſed corde tacito, mens eius bene ſibi cõſcia, cõſeruabat mã- ſuetudinem,& patiẽtiam, expectans Dei auxilium. Sic Chryſoſtomus. Toſeph non ſo- Ioſeph porrò non ſolùm in carcerem eſſe detruſum, ſed etiam duriſ- lum in carce- ſimis vinculis& compedibus fuiſſe conſtrictum, liquidd intelligitur 8 hart eah ex duobus Scripturæ locis: tum ex Pſal. 104. tum ex cap. 10. ibti Sa- ewpecdälass pientiæ. Illic ita ſcriptum eſt, Miſit ante eos virum, in ſeruum venundatus fuſſe. eſt Toſeph. Humiliauerunt in compedibus pedes eius, ferrum pertranſit ani- mam eiuus, id eſt, ferreis illis vinculis& compedibus, aliiſque calamita-— tibus anima& vita eius valdè afflicta& cruciata eſt. Hic verò ſic eſt: Hac(Sapientia) venditum iuſtum(Ioſeph) non dereliquit, ſed à peccatori- hus liberauit eum; deſcenditque cum illo in foueam,& in vinculis non dereli- quit illum: donec afferret illi ſceptrum regni,& potentiam aduer ſus eos, qui eum deprimebant,& mendaces oſtendit qui maeulauerant illum,& dedit ili
glariratem aternam.
vUERs. z1. Fuit autem Dominus cum loſeph,& miſertus eſt illius,& de-.
vſque in fi dit ei gratiam in conſpectu principis carceris; qui tradidit
nem cap. in manu illius vniuerſos vinctos qui in cuſtodia teneban- tur:& quicquid fiebat, ſub ipſo erat. Nec nouerat aliquid cuncis ei creditis. Dominus enim erat cum illo,& omma opera eius dirigebat.
PPOSITISSIMA eſt arque grauiſſima„& diſertiſſima 30 huius loci atque hiſtoriæ euarratio, que eſt apud Philonem
3=.. 8—„ lin lib. de loſeph, ad hunc modum ſuper hoc loco diſputan-
SOuemadmo dum ſe in car⸗
cere geſſerit Ioſeph eoc Phi
kone.
raculo eſſet, ad ſuæ calamitatis ſolatium credentibus eum ſibi virũ eſſe Jdatum. Nota eſt cuſtodum carceris crudelitas; qui ingenio feroces; ma-

dannütn lüiri AMama N. deze dicäich Nni d zu ſ Au
A
— lüm 1. m ax. antu mm n m uh u naletn im. Acongeide, K. 1K tac. kä epd) meid d 1n in fiuem, d an ac 9n, O uuer A 1ag
*
nu meland Sf
GCE NESIS CA P. XXXIX. 575
dent, nec dicunt, nec faciunt, ſed ſæua omnia atque violẽta. Nam ſicut
bene compacta corpora firmantur magis exercitatione,& robuſtiorẽ
atque inuictam habitudinem acquirunt: ita ferox& immitis natura, occupata ſui ſimilibus ſtudiis, duplo fit durior,& inacceſſa miſericor-
dia, qui vnus affectus bonus& humanus eſt. Et quemadmodum qui
cum honis viris habent familiaritatem, ex iocundiſſimo eorũ conuictu
in melius proficiunt moribus: ſic etiam, qui cum malis verſanturz affri- cant ſibi eorum vitia: facilè enim conſuetudo abit in naturæ ſimilitu-
dinem. Degunt autem carceris cuſtodes inter plagiarios, fures, homi-
cidas, adulteros,& ſacrilegos, aliorümque ſcelerum turpiſſimis notis inſignitos; à quorum ſingulis nonnihil nequitiæ contrahunt, vt ex hu-
juſmodi collatione,& miſcellanea, vna quædam conficiatur ſceleſta malorum colluuies. At enimuerò cuſtos eius carceris, in quem inno- cens loſeph deiectus fuerat, honeſtiſſima indole adoleſcẽtis mitigatus, nõ ſolùm ſecuritatem& otium ei præſtitit, ſed etiam vinctis omnibus
eum præfecit, ĩta vt penes ipſum ſpecies nomenque cuſtodis eſſet, rem
autem& officium adoleſcenti cederet: id autem non parum carcere
incluſis profuit, deinceps enim locus ille non tam carcer, quàm diſci⸗ plinæ mediatorium fuit. Omiſſis enim tormentis, quibus antea die, no- ctúque cruciari ſolebant, variis malis obruti, admonebãtur, atque eru- diebantur ſermonibus& præceptis philoſophicis: ſed maximè ipſius doctoris exemplis vtiliſſimis. Poſtquam enim ſuam ipſe vitam, conti- nentiæ cæterarúmque virtutum plenam, tanquam in tabula bene picta imaginem, ſpectandam illis in medium poſuit;conuertit etiam eos, qui videbantur inſanabiles, inueteratis nempè morbis animi affectos, ita vt iam damnarent vitam præteritam, exprimentes has voces reſipiſcen- tiæ: Vbi tantum bonum tamdiu latuit, à quo tamdiu aberrauimus? Eece iam effulgente hoc tanquam in ſpeculo, noſtra dedecora viden- tes erubeſcimus. Hactenus ex Philone.
31 In eandem fermè ſententjam ſpectat quod ſcribit B. Ambroſius, in
libro de Ioſeph, cap. 5. hanc ipſam loci huius hiſtoriam pertractans: Inaudita cauſa, inquit,& inexplorata fide veri, tanquam reus criminis in carcerem Ioſeph mittitur, ſed eum Dominus nec in carcere deſere- bat. Non turbentur innocentes, cùm falſis criminibus appetuntur,& oppreſſa iuſtitià detruduntur in carcerem: Viſitat Deus,& in carcere ſuos;& ideo ibi eſt plus auxilij vbi eſt plus periculi. Sed quid mirum, ſi viſitat Deus in carcere poſitos, qui ſeipſum in ſuis, in carcere inclu- ſum eſſe memorauit, ſicut habes ſcriptum: In carcere eram,& non vi- ſitaſtis me. Quò non penetrat diuina miſericordia? Inuenit loſeph hu-
uſmodi gratiam, vt qui fuerat clauſus in carcere, ipſe potiùs carceris
clauſtra ſeruaret: cederet munere clauicularius,& incluſos omnes in poteſtatem eius committeret. Itaque Ioſeph non ſolùm carcerem non ſentiebat, ſed alios quoque carceris leuabat ærumna. Sic Ambroſius.
32 Caterum Rupertus allegoricè interpretans de Chriſto verba illa
quæ hoc loco ſcripta ſunt de Ioſeph: Deait ei gratiam in conspeitu Principis
—
8. Ambro.
Rupertis al-
legoria.

Rupert uts.
Ioan. T. Ibidem.
Joan. I4⸗
71 ſaia 49⸗
575 CO MMENT. IN b Principis carceris, qui tradidit in manu illius vniuerſos vinctos,&c. Diſpu- tat etiam hac in re, Ioſeph inſignem fuiſſe atque illuſtrem Chriſti fgu- ram, ita ſcribens: Chriſto, qui propter peccata noſtra deſcendit in car- cerem mortis; ſcimus quia Deus Pater maximam gratiam dedit: Scri- ptum enim eſt quòd Grutia& veritas per Chriſtum facta eſt. Et item: DVi. dimus enim eum quaſi vnigenitum à Patre,plenum gratiæ& veritatis. Dedit autem illi gratiam in conſpectu Principis carceris, id eſt, in conſpectu ſuo, qui ſolus poteſtatem habet vitæ& mortis. Quamuis enim ſecun- dùm hiſtoriæ veritatem, alius homo fuerit Rex Pharao,& alius qui ſub illo Princeps erat carceris: attamen ſecũduùm ſpiritualem hunc ſenſum, vnus idéèmque,& altiſſimi ſolij Rex,& inferni princeps carceris eſt. Dici quidem poteſt Diabolus, ſicut dicitur, princeps mundi huius: at non ita princeps eſt carceris, vt à carcerali pœna& vinculis ſit ipſe liber, quemadmodum liber erat ille cuius gratiam loſeph innocens habuit: ſed ſic eſt Diabolus princeps carceris, vel præpoſitus mortis, vt principalem accipiat ipſe damnationis ſententiam. Ideirco autem in carcerem paſſionis, vt obediret Patris præcepto, deſcendit Chriſius; vt gratiam inueniret apud Deum,& miſericordiam oportunam capti- uis impetraret, dicerètque, iuxta Prophetam: Iis qui vintli erant, exite: & iis qui in tenebris, reuelamini. Bene autem in Chriſto competit quod hic dicitur de Ioſeph: Tradidit in manu ipſius vniuerſos vinclos: G&. quis- quid fiebat, ſub ipſo erat. Hoc nimirum eſt, quod dixit ipſe priuſquam traderetur paſſioni: Et ego ſi exaltatus fuero à terra, omnia traham ad me ipſum. Omnia, inquã,& cœleſtia,& terreſtria,& inferna, vt in nomine eius, ſicut ait Apoſtolus, omne genu flectatur, cœleſtium, terreſtrium & infernorum. Sed priùs infernorum,& deinde cœleſtium,& poſt hæc terreſtrium: prius enim ad inferna deſcendit,& mortuis vitam, vinctiſ- que ſolutionem reddidit. Deinde cœlos aſcendit adorandus ab om- nibus, qui erãt in cœlo. Et poſt hæc, prædicatum eſt nomen eius Gen- tibus, vt adorarent eum omnes Reges terræ,& omnes gentes ſeruitent ei. Conſtat igitur quia princeps carceris vniuerſos vinctos tradidit in manu eius: nec quidquam ille nouerat, cunctis ei traditis: Pater enim non iudicat quemquam, ſed omne iudicium dedit Filio; qui in iudicio nullius perſonam accipit, ſed cum æquitate iudicans,& cum iuſtitia, reddit vnicuique ſecundùm opera ſua. Hæc
Rupertus.
2 BENI

2 6 Ss 5 S 8
4 8„ 8 8 6 2 8 3. 85 “ 4 2 3
PERERII COM.
M E N. TARILA
Sfaafas a IN CAPVI
*
Sbem h Ker 24ADRAGESAE MT M — Pn G EN F SIS.
iſu naus u ti
ch, Glid ARGVMENTVM.
nam, 1 8 man
erretin, An+ Toſcphb in carcere preſideus carceri, 5 inter vinctos liber, inte pretatnr eee 1 dudo ſomnia, futurarum rerum præ ſagiazalterum pincer næ regis P! zentecal üft uondis lerum piſtoruzmo euentu ipſo veritatem inte maruinns — 4 Kichm comprobante.
103 aſcendit 14 . 4 † KEMEIs ita geſtis, accidit vt pecarenle dtlo Eu
— rxdicuunt Ne. 19 72
unr Konl 1 3 3 A ee nuchi, pincerna regis Aegypti,& piſtor,
eris wiber 108 E SG hee domino ſuo. Iratuſq; contra eos Pharao 2 vern, cancis antelh Fnam alter pincernis præerat, alter Pll. „ſed omeu 1n yj ribus) miſit eos in carcerem principis m herſonmnu t Lo litum, in quo erat vinctus& Ioſeph. At
8 Kemiuf 8 228 cu tos carceris tradidit eos Ioſeph, qui
e ſecundimn 3 mit niſttabate eis: al aliquantulum temporis duxerat,& illi in cu- Heſ ſtodia tenebantur. Videruntque ambo ſomnium nocte vna 4 1. 1 ruxta interprerationem congruam ſibi:ad quos cum introiſ-) b 1 4 Ploſe h mans,& vidiſſet eos triſtes, ſcifcitatus eſt cos, di-
ns: Cur triſtior eſt hodie ſolito facies veſtra: Qui reſponde- 6. 7 runt, ſomniũ vidimus,& non eſt qui interpretetur nobis. Di- 8 xitque ad eos Ioſeph: Nunquid non Dei eſt interpretatio? te
ferte mihi quid videritis. Narrauit prior Pirpoſite pincerna- Somn m.ain Gen. Tom. a Ad dd

578 CO M M E N T. I N 10 rum, ſomnium ſuum: Videbam coram me vitem, in qua erant tres propagines, creſcere paulatim in gemmas,& poſt flores, II vuas matureſcere: calicémque Pharaonis in manu mea:tuli er go vuas,& expreſſi in calicem quem tenebam,& tradidi po. 12 culum Pharaoni Reſpõdit Ioſeph: Hæc eſt interpretatio ſom. 33 nij Tres propagines, tres adhuc dies ſunt Poſt quos recorda- bitur Pharao miniſterij tui,& reſtituet te in gradum priſtinũ: dabiſque ei cçalicem iuxta officium tuũ, ſicut antè facere con. 14 ſueueras. Tantùm memento mei, cùm bene tibi fuerit,& fa 1 cias mecum miſericordiam Vt ſuggeras Pharaoni vt educat
me de iſto carcere:quia furto ſublatus ſum de terra Hebræo-
rũ,& hic innocens in lacum miſſus ſum. Videns Piſtorum ma
giſter, quòd prudenter ſomnium diſſoluiſſet, ait: Et ego vidi fomnium; Quòd tria caniſtra farinæ haberem ſuper caput meum: Et in vno caniſtro quod erat excelſius, portare me om
nes cibos qui fiunt arte piſtoria, auéſque comedere ex eo. Re- 18 19 ſpõdit loſeph: Hæc eſt interpretatio ſomnij: Tria caniſtra‚tres adhuc dies ſunt: poſt quos auferet Pharao caput tuuù, ac ſuſpẽ- 20 det te in cruce,& lacerabũt volucres carnes tuas. Exinde dies tertius natalitius Pharaonis erat: qui faciens grande conuiuiũ pueris ſuis, recordatus eſt inter epulas magiſtri pincernarũ,& 21 piſtorum principis. Reſtituitq; alterum in locum ſuũ, vt porti geret ei poculum:alterum ſuſpendit in patibulo, vt coniecto-
22 ris veritas probaretur. Et tamen ſuccedentibus proſperis,ptæ-
23 poſitus pincernarum oblitus eſt interpretis ſui.
pPpRAFEATIO.
̃N Prafationis loco lubet hic apponere breuem, ſed contin. nam huius capitb, quaſi parapbraſticam 6 vpoſitio nenutti ) itam à loſepho in primo libro Antiquitatum; ea quippè
d 8
S
Ioſephus. S 2, ilucidiorem atque expreſsiorem faciet huius hiſtoriæ,d
Moſaicæ narrationis intelligentiam. Ille autem ſcribit ad hunc modi- Cuſtos carceris tum fidem& qiligentiam Ioſeph in abſöluendi operũ penſis conſiderans, tum formæ dignitatem' ſoluens eum Vinculus, cala- mitatem eius atque miſeriam aliquanto leuiorem redaidit; viclu in-
ſuper commodiore quàm reliquos vinctos vti eum permittens. Cte-
rum 9s

nciqnecons ak.
8
tPdunen Mclh
—
4 3 4 3 1* 4*
d 3 8* 8 1 vr derum no M
Kſ dt 1 pade(* *„ 4 uccedemdi
„g 8 imterpfeus
4T1⁰
1 hi fen. 1 1
71
6 8“ fene
8 9
. crcs cud tkte dou kaccss rchlä
4
—
lum
GENESIS CA P. XIL. 7, rm is qui in eodem erant carcere, quoties labor intermitteretur, onfa- balantibus, ita vt ſolent miſériarum fõcis,& ſuæ damnationus cauſam inuicem percontantibus, pincerna regi charus, per iram ab illo damna- tus ad compedes, familiaritatem cum loſepho contraxit Et quia ſaga- cem& prudentem eum nouerat, viſun 4 75 ſömnium expoſuit ei, orans indicaret, ſi quod ſibbeſſet præſagium; ſimulque deplorans ſuum infor- tunium, cui non ſatis eſſet maliindignatio regis, niſi ſomnis etiã per quietem turbaretur. Aiebat, ſe in quiete vidiſſe trium palmitum vitis vuas, è ſingulis palmitibus natas pendere grandes iam& vindemiæ tempeſtiuas cäſque ſe exprimere, ſubdente rege phialam, colatumg; in- de muflum, ſe regi obtuliſſe, atque illum perlibenter bibiſſe. Narrato tali
ſomnio,rogabat Ioſephum vt ſi quid ſcientiæ datum ſibi à Deo haberet, interpretari eiuſmodi viſionem dignaretur. At Ioſeph bons animo ho- minem eſſe iubet,& expeçtare intra triduum ſolutionem à vinculis,- ge ipſo miniſterium eius requirente ad quod ei denuò redeundum ſät. Tuterpretabatur enim, vitem afferre fructu mortalibus in boni vſum, quandoquidem eo conciliante, fides& amicitia inter homines ſancia- tur,& inimicitiæ diſſöluantur, ad hæc moleſtiæ ac mærores: anxietatéſe que vſu eius diſcutiantur, atque in earum locum hilaritas& latitia ſuc cedant. Scitoigitur bonum tibi ſomnium oblatum;& ſigniſicare hulus miſeriæ tuæ remiſcionem intra tot aies, ex quot palmitibus fructum vindemiaſti in ſomnis. Tu ver mements mei, poſiquam euentus ipſe fauſtam hanc prædictionem meam, veram faiſſe comprobauerit. Neque enim nos in hæc vincula ſontes coniecti ſumus, ſed ob virtutem ac mo- deſtiam, quaſi malefici punimur quõd potiorem habuerimus honorem domus, in qua verſabamur, atque eius, qui nos huc detruſit, quam pro- priam voluptatem. Alius vero quidamgegus piſtoribus præpoſitus,& in eiſclem vinculis degens cum pincerna,ex tam fauſta Ioſephi interpre- tatione bonam ſpem animo concipiens, cum& ipſe fomnium vidiſſet, rogat vt eius pygnificationem ſibi etiam exponeret. Erat autem mniu huiuſmodi: Tria, aiebat ille, caniſtra ſuper caput geſtare mihi videbar. ex his dua plena erant panibus,tertium carnibus,& vargs edulijs, qua- lia regibus apparari ſolent. Tu vidi deuolantes aues abſumpſiſſe omnia, me licet vebemẽter arcente, nihil deterritas. His dictis, ſimile priori præ Jagii expect at. Tuc Ioſepbus, cbiectura ſomns facta, prefauſq; qubal muallet ei lætiora prænuntiare, quam quæ ſomnium portenderet; dixit, duos tantum dies vitæ ipſs ſupereſſe; hsc enim ſignificare caniſtra, tertia veru,cruci ſuum ab auibus deuoratum iri, quas à ſe ancere na pofſet
dddd 2

580 CO MMEN T. IN Nec aliter enenit vtriſq; quam fuerat à Toſepho predictum. A5d preſon ptam enim in ſomnijs diem rex natalitium epulum celebraus prepiſua piſtorum in crucem egit pincernam verò exemptum vinculis, pritim reſtituit miniſterionac dignitati. Hastenus ex Ioſépho
His itaque geſtis, aceidit vt peccarent duo Eunuchi, pincerm regis Aegypti,& piſtor, domino ſuo. Iratuſq; cõtra eos Pha rao,(nam alter pincernis preerar, alter piſtoribus) miſit eos in carcerem principis milituũ, in quo erat vinctus& loſeph.
SWarro tempore poſtquam loſeph coniectus eſt in carce-„ rem, acciderint ea quæ narrantur hoc capite, incertum eſt. Sed eeriſimile fit, nõ diu pòſt, ſed primo illo anno carceris Ioſeph
(ueniſſe. Latina lectio initio capitis vocat iſtos, Eunuchos:
quo nomine tamen nec Hebraicè, nec Chaldaicè, nec Græcè hocloco
appellantur. Verùm eos fuiſſe eunuchos, paulo poſt indicat Scriptura, ibi, Tratus contra eos Pharao: pro quo Hebraicòè eſt: Iratus contra Bunu- chos Pharao. Latinus igitur interpres, nomẽ Eunuchi paulò pôſt Hebrai- cè poſitum, maluit in principio hiſtoriæ ponere, quò apertiot eſſet nar- ratio. Pro nomine pincerna, XX. Interpretes habent Prepoſitum vina- viorum, ſuper qua lectione bæc annotauit ſanctus Hieronymus in Tradi- tionibus Hebraicis in Geneſim: Pro principe vinariorum, Hebraicè ſcri- ptum eſt maſchech illud verbum, quod in nomine ſerui Abraham ſupraà ſegimus Gene. 1 5. Nos aurem poſſumus more vulgi vocare pincernam, Nec vile putetur offcium: cum apud reges barbaros vſque hodie ma- ximæ digniratis ſit regi poculum porrigere. Poëtæ quoque de Catamito & Ioue ſcriptitant quèd amaſium ſuum huic officio manciparit. Sic Hie- ronymus. Aduertendum autem eſt hoc loco eundem hominem hicwo- cari principem militum, atque principem& cuſtodem carceris. Ex quo licet intelligere, penes eundem hominem fuiſſe iſta duo munera idque ob id fuiſſe inſtitutum, quo videlicer tutior eſſet cuſtodia carceris, valido Beenhtar milirum præſidio munita.
wonert, pin. Hinc porrò apparet quàm vetuſtus pincernarum vſus fuerit in menſis
cernarum. Principũ: vt nõ temerè quiſpiam crediderit, tanta eius muneris vetuſtate
adductũ eſſe Homerũ, vt ne Deos ipſos cœleſtes pocillatorũ obſequioin ſuis conuiuiis carere voluerit; Ganymedem louis pincernam facienscæ- Homer. tetrorum autem deorum Heben iuuentutis deam. De illo ſic ſcrihit: liados g. Egregius forma, raptus ſublimis in auras,— A fuperis cœlo poſitus, dinum inter honares, Pulcher, vt ante Iouem miſceret pocula menſis. De hac verò, ſic ait:
Ante Iouem interea Diuum couuenerat ordo
Sydeream in ſedem, cuntliſque loquentibus, Hebe
Netarior paſſim miſcebat diua liquores.
VERS 3 I.& 2.
8. Hieron).
—
—
———
4—
———

1 e A ed 4 AR dah
eren nug 1i in a 4 mzela rrcpe mr m di domne In n. m mole n 55 rn reges deda f tbe gcre. ver b
im huc cct rn
oc lxoemn d u.
pem Kcltot Er i- dem fuilt it Nk un
ſrcd Purs 4 4 2 4 A ronoc etet cu
14 m
, r boM. 75 1 e. a- ra? arnd 11
1 R
he 4* 4 1. zor fel Lderit nfla d enſ
4 dI ican
GENESIS CAD. XI. 581 Hanc poðticam Homeri fictionem carpens in prima Tuſculana Cice- ro, longè à diuina maieſtate eſſe putat, nectare& ambroſia victitare,& à poculis miniſtros habere. Non enim, inquit, ambroſia Deos, aut nectare, aut iuuentute pocula miniſtrante lætari arbitror. Nec Homerum audio, qui Ganymedem à dijs raptum ait propter formam, vt Ioui pocula admi- niſtraret: non iuſta cauſa cur Laomedonti tanta fieret iniuria. fingebat hæc Homerus,& humana ad Deos transfercbat; diuina mallem ad nos. Sic ibi Cicero. Veteres Medorum reges, auctore Xenophonte, pocillato- res habebant miræ dexteritatis in vino infundendo& porrigendo, ele- ganter vinum adminiſtrando,& mundè infundendo, atque tribus digitis phialam ferendo:donec qui bihiturus erat, poculum aptiſſimè accepiſſet. Eoſdem pocillatores, ait, vbi phialam impleuerint, ex illa in cyathum in ſiniſtra manu fundere atque ſorbere, vt ſi venenum infuſum eſſet, ipſis obeſſet. Antiquiſſimus item piſtorum vſus ex hoc loco cognoſcitur:vt mirum ſit, tandiu iſtorum miniſterio caruiſſe populum Romanum. Audiat lector Plinium: Piſtores, inquit, Romæ non fuerunt ad Perſicum vſque bellũ, annis ab Vrbe condita ſuper quingentos octoginta. Ipſi panem faciebant Quirites: muliermque id opus erat, ſicut etiam nunc in plurimis gentiũ. Certùmque eſt, Atreij Capitonis ſententia, toſtum panem Lautioribus coquere ſolitos: piſtorẽſque tantum eos, qui far pinſebant, nominabant. Nec coquos verò habebant in ſerunijs, eſque ex macello conducebant. Sic Plinius. Sed antiquitus apud multas gentes ſeruitium molendi tritici, paniſque conficiendi& inferendi menſis, non virorum, ſed mulierũ fuit, vt multis in locis indicat Homerus,& Plinius verbis proximè poſitis. Sed quid illi Eunuchi peccauerant in regem? Quia ſcriptura id tacuit, affirmare ſuper eo quidquam, planè diuinare eſt. Niſi fortè lector audiat
Cicer. Homeri car †t.
Xenoph. libr. x. Cirypad.
Pli. 18. c. 1r.
.. W 8.. Hebræos, qui more ſuo nugantur, illos eſſe damnatos à rege, quòd in po-
tu reperiſſet muſcam,& in pane lapillum. Scilicet credibile eſt, adeo ſtul- tum,& barbarum,& crudelem fuiſſe illum regem, vt ex muſca faciens elephantem, ſicut dici ſolet,& ex vno lapillo olympum montem, ob le- uiſſimam cauſam tam atroci eos ſupplicio damnauerit. Equidem credi- derim, ſi libet diuinare, peccaſſe eos infidelitate, vel in regis vitam, vel in bona; aut luxuriosè prodigendo, aut auarè in ſuum emolumentum de- riuando, vt infideles muneris& miniſterij, quo fungebantur, diſpenſato- res fuerint. Huic coniecturæ adſtipulari videtur Philo ſcribens, eos à rege damnatos eſſe, quòd non rectè miniſterijs ſuis fungerentur.
Numquid non Dei eſt interpretatio? Referte mihi quid videritis.
RIa his verbis ſignificantur. Primò indicatur, ſomnia illa non potuiſſe ſagacitate ac rarione humana exponi; ſed eorum 8 Ki merpretationem ex Deo peti oportuiſſe. Significauit etiam loſeph iſtis verbis, ſe non more aliorũ coniectorum, humanæ
dddd 3
VRRS. 8.

582 COMME N T. IN
ſolertiæ coniecturis, vel ſuggeſtu Diaboli; ſed inſpiratu, ac reuelatione Dei ſomnia illa interpretaturum. Illud præterea indicauit non fuiſſe an- tea ſibi reuelatum, qualia ipſis ſomnia contigiſſent: alioqui vltrò ipſe prænarraſſet illis ſomnia eorum, quò nimirum maiorem apud eos inter- pretationis ſuæ fidem faceret: nec dixiſſet illis, vt ſcriptura refert hocio- co: Referte mihi, quid videritis. Illa porrò ſententia Ioſeph: NVumquid Dà non eſt intenpretatio? concordat cum altera eiuſdem ſententia, quam duo- bus pôſt annis dixit Pharaoni, ſimiliter ſomnium eius interpretaturus. Seneſ. 41* Cum enim ei dixiſſet Pharao: Vidi ſomnia, nec eſt qui ediſſerat: quæ auduu te ſapientiſſimè conicere: reſpondit ei loſeph: Abſque me Deus reſpondebit proſpera Pharaoni. His quoque conſona ſunt, quæ Daniel regi Nabucho- donoſori dixit enarraturus eius ſomnium: Mfterium inquit) quod rex interrogat, Sapientes, Magi, Arioli,& Aruſpices nequeunt indicare regi: Sed eſt Deus in cœlis reuelans myſteria. Mihi quoque non in ſapientia, quæ e&t inmæ pluſquam in cunttis viuentibus, ſacramentum hoc reuelatum eſt; ſed vt inter- pretatio regi manifeita fieret.
Dan. 2.
—
Vass. 14. Tantùm memento mei, cùm tibi bene fuerit:& facias quæſo mecum miſericordiam, vt ſuggeras Pharaoni, vt educat me de iſto carcere: quia furtim ſublatus ſum de terta He- bræorum,& hic innocens in lacum miſſus ſum.
VrAT S. Auguſtinus, cuͤm Ioſeph illa verba dixit, peccaſſe⸗ eum, plus nimio confidendo promiſſis,& gratiæ,& beneuo⸗ 3 lentiæ illius pincernæ, minorèmque quàm oportebat, diuunæ pec zaſf weh prouidentiæ& auxilij ſpem& fiduciam habendo. Quapro- wn. à 4⸗ pter vt ab eo peccato per diuturniorem tribulationem purgaretur loſeph, noluit Deus eum citò liberari carcere; ſed liberationem eius in biennium S. Auguſtinuu. vſque prorogauit. Quæ in hanc ſententiam ſcripta reliquir Auguſtinus in Sermone quodam de tempore, qui numeratur 82. huiuſmodi ſunt: Quamuis ſerui& amici Dei capitalia crimina vitauerint,& multa opera bona fecerint; eos tamen ſine minutis peccatis fuiſſe non credimus. Non 10⁵ 2. fecun- enim mentitus eſt ille, qui dixit: Non eſt mundus a peccato nes infansacuuus 2uũ⁷0. Interpr. eſt vnius diei vita ſuper terram. Et beatus Ioannes, qui vtique meritis non 1oann. erxat inferior ſancto lacob, aut loſeph, clamans dicit: Si dixerimus qui peccatum non habemus, ipſi nos ſeducimus,& veritas in nobis non eſt. Quonla Loea, Becleſ igitur ſine iſtis minimis peccatis Sancti non viuunt, volens Deus parpa i- 27 Gad Heb. là peccata in hoc mũdo igne tribulationis conſumere, implet in ilis quo 22. ipſe dixit: Vaſa figuli probat fornax,& homines instos caminus tribulationv. Et illud: Flagellat Deus omnem jilium quem recipit. 3 Hoc autem apertsè licet intelligere in ſancto Ioſeph. Nam cùm Domi- nus eſſet cum eo,& grariam ei apud dominum ſuum,& apud principem carceris dediſſet, vt ait Scriptura Genefis 39.& 40. præuentus tunc et-
vt àmagiſtro pincernarum auxilium poſtularet, dicens ei: Memento meb, cu⁷
Piſ cutitur opi 8 nio S. Auguſt. 8 8
exiſtimantis
— ——
—— ——
—

iderferr am
. 8 4
1
2 WMin 8 4 4 44 ul
8 ddo pcomi, Se
M 1— 1 Meſte 8 4 1 1 1
4 n K Hducun! “
rh
M „
1
tribaaoced e
4
cal
dam palen
.* idernoc e 1I 1
1
4 Leeg Wa 1
laocto 2 2 us
pum louh wec
i Va . 1
GENESIS CAP. XL. 583 chm tibi bene fuerit,& ſupplica Pharaoni, vt educat me de isto carcere. Et quia nondum ſeriptum erat: Bonumn eſt ſperaxe in Domino, quum ſperare in homine, cùm in omnibus Dei gratiam meruiſſet, ſubreptum eſt illi vt ab homine auxilium peteret. Pro qua re additi ſunt duo anni, quibus adhuc teneretur in carcere. Tanquam diceret ei Deus, Ego tibi oſtendo, vt ma- gis à me, quam ab homine debeas auxilium poſtulare. Sine vlla enim du- bitatione credendum, quòd pro caſtigatione ſancti loſeph non permiſit Deus magiſtrum pincernarum recordari eorum quæ lIoſeph exeunti ipſi de carcere ſupplicauerat. Et quia etiam ipſe loſeph, quamuis Sanctus, tũc ſine peccato eſſe non poterat, ideo tanto tempore fuit in carcere clauſus: yt in eo impleretur quod ſcriptum eſt: Ego quos amo, anguo;& quos diligo, castigo. Hæc S. Auguſtinus.
Sedenim videtur mihi potuiſſe Ioſeph illud dicere,& auxilium illud poſtulare à pincerna, ſine vllo peccato. Etenim ad ingens aliquod malum à ſe propullandum, vel magnum quodpiam bonum ſibi comparandum (ſiquidem vtrumque honeſtum& iuſtum ſit) vti hominum induſtria, beneuolentia, gratia, potentia, aliiſve humanis artibus& præſidiis,& ad- miniculis, non culpandæ eſt ambitionis, ſed laudandæ prouiſionis& cau tionis, probabiliſq; prudentiæ. Talibus enim hominum adiumentis vſos eſſe legimus. nõ ſolùm in veteri Teſtamẽto Patriarchas& Prophetas, ve- rumetiã in Nouo Teſtamento Apoſtolos, aliõſque celebratiſſimæ ſancti- tatis viros. Huiuſmodi namque adiumenta vel naturalia, vel humana, in
9
ipſa prouidentia& prædeſtinatione diuina continentur, per quæ videli-
1
cet Deus, ſanctos viros, ad prædeſtinatos effectus& fines promouere&
prouehere ſæpenumerò ſolet. Talium igitur rerum vſus, ſpem& fiduciã diuini auxilij nec tollit, nec minuit: quin potiùs exequitur& implet Dei prouidentiam ac prædeſtinationem,& ſpem ac fiduciam diuini auxilij(ſi- cut à Deo fuerat deſtinatum) ad optatos effectus,& exitus perducit. Io- ſeph porrò, cùm illa verba dixit, peccaſſe, vel diffidentiâ diuini auxilij, vel nimia fiducià& confidentià humani adiumenti, nec probari poteſt, nec de tam ſancto viro arbitrari fas eſt.
Sed quid eſt illud quod dixit loſeph: Quwia furtim ſublatus ſum de terræ Hebræorum? Iimaëlitæ ſiquidem, à quibus loſeph in£Ægyptum ductus eſt ex terra Chanaan(quam ipſe vocat hic terram Hebræorum, quòd in ea poſteri Abrahæ, qui ptimus appellatus eſt Hebræus Geneſ. 14. Iacob dico,& poſteri eius, tunc temporis verſabantur, non eum furto ſuſtule- runt inde, ſed palàm,& certo pretio emptum à fratribus eius deduxerunt in Ægyptum. Non eſt profecto furtũ iſtud loſeph referendum ad Iſmaë litas: ſed referri debet ad fratres eius, qui vendentes eum Iſmaëlitis fur- tum feciſſe dicuntur, idque dupliciter. Nam hominem, nec iuſta emptio- ne, nec iure belli, nec vllius criminis reatu ſeruum factum, ſed planòè libe- rum atque innoxium capere ac vendere inuitum, furari eſt, vt loqui ſolet Sacra ſcriptura. Sic enim legitur Exodi 2 1. Qui furatus fuerit hominem,&
vendiderit eum, conuittus noxæ, morte morietur. Deinde loſeph cùm
nondum emancipatus eſſet, ſed in iure ac poteſtate patris eſſet, & iccir
ſal. 11⁷.
Apoc a.
Quomodo fra tres lIoſeph vẽ- dentes eum, ve rè docantur ipſum furati.

684 coMMEN T. IN
& iccirco eſſet velut poſſeſſio quædã,& res ipſius patris ſui, quemadmo-
Ariſtoteles. qum ſcribit Ariſtot. lib. 5. Ethicorum de fllijs nondum emancipatis; fra- tres eius auferentes eum patri ſuo,& vendentes alij, verè dicuntur furati eum: quid enim eſt aliud furtum, niſi rei non ſuæ, inuito eius domino, yel ablatio, vel retentio, vel alienatio?
VENS. 18. Reſi pondit Ioſeph: Hæc eſt incerpretatio fomnij: Tria caniſtra, tres adhue dies ſunt, poſt quos auferet Pharao caput tuum, & ſuſpendet te in cruce,& lacerabunt volucres carnes tuas. b
On temersè quiſpiam credat, loſeph vrbanè, comitérque 3
O præfatum eſſe aliquid ante ſomnij enarrationem 3 quò præ- linirer animum illius piſtoris, cui acerbiſſimum caſum, atq; Ddexitium, ſomnio illo præmonſtratum, denunciaturus erat. Nempe hoc fecit Daniel triſtiſſimum atque calamitoſiſſimum ſomnium Regi Nabuchodonoſor enarrarurus. Cùm enim rex ſomnium quod fibi acciderat expoſuiſſet Danieli, ſubdit ſcriptura: Tunc Daniel cœpit imra ſe- Da. 4. metipſum tacitus cogitare, quaſi vna hora:& cogitationes eins conturbabam b
eum. Reſpondens autem Rex ait, Balt baſar, ſommum,&; interpretatis eius nan oonturbent te. Reſpondit Baltaſar,& dixit: Domine mi ſomniumm his qui te ade- o.'unt:& interpreia tio eius, hastib'us tuis ſit. Philo certè in lib. de loſeph referr Ioſeph ante ſomnij piſtoris expoſitionem, ad præmulcendum eius animũ-, huiuſcemodi quædam eſſe præfatum: Vtinam tale ſomnium non vidiſſes, aut non enunciaſſes! aut ſi narrandũ erat, procul à meis auribus, ne exau- direm quod non liebt. Piger enim me infœlicitatis tuę. nuncium eſeiquia compatior miſeris, memor communis ſortis hominum. Sed quia ſomnio- rum coniecboribus veritas eſt neceſſaria, tanquam vatibus& oraculorum interpreribus nihil celabo: quandoquidem mendacium vbique fugien- dum in ſacris conſultationibus etiam religio vetat admittere. Et hec apud Philonem. Circa illud: Suſpendet te in eruce, vel vt paulò poft dicitur, in patibulo, 3 æſtimet lector, quàm ſit antiquum Crucis ſupplicium: immò' primum om De antiquita mum ſuppliciorum ad puniendos fontes, memoratur in Scriptura ſuppli te atroritate, cium Crucis; ante hunc enim locum, nullius ſupplicij hominum facta atque ignomi. mentio eſt. Hoc autem Crucis ſupplicium ſemper eſt habitum atrociſſi- nia ſappcyh mum, ſimulque ignominioſiſſimum. Quocirca beatus Paulus exaggeras 4zae Pun Chriſti Domini obedientiã,& humilitatem, dixit: Mumiliauit ſemeripſum ad Philippẽ 2. fattus obediens vſque ad mortem, mortem autem Crucis. Illa repetitio, mor- & l. Sapit.⁊ tem autem crueis, magnam habet emphaſim: quaſi dicerct, non quaa- liber mortem, ſed turpifſimam,& probroſiſſimam. Et in libro Sa- pientiæ cap. 2. inducuntur loquentes impij ludæi, de morte qua Chri- ſtum condemnaturi erant, Morte, inquiunt, turpiſſima condemnemus kn ldem quoque apud Ethnicos de tali ſupplicio ſenſus& iudicium fuit.
Ph
Ng

- 1 Eer a mm menne m ni 7 1 wun. 1 4 1: Papunm mam FMmne: Puum 5 7 Dmun en mya⸗ S Phle cne täre 1 1. 1 n rr r:Gan on N 1 r A 2 1— e ann rr rccdin ui ₰„ atœhcs orts bomn 2 1 n1 O. 3 14 1N. 1 4 idem wendaq n ſ
Ia 4 4 8 9 21 0 1 4 1
nem dnn pein⸗
uCas us aus 14 1 broe 2 7
. e lader 1 T
apiflude, 1„ eM 1
. at,*
„0 lel e lico l f
N
G'ENESIS CAP. XI. 585 Vitgilius patibuli mortem appellat informem, quaſi dedecorem& pro- broſam,
Er nodum infurmis lethi trabe neltit ab alta. Hinc illa tantopere celebrata Ciceronis ſententia, cum magna complo- ratione crucem Romani ciuis derteſtantis: Facinus eſt, inquit, vincire ci- uem Romanum-ſcelus verberare: propè parricidium necare: quid dicam in crucem tollere?
uamuis autem ſecundùm legem Iudæorum, qui ſuſpenſi fuerant in patibulo, eo ipſo die deponi deberent; id enim præceperat Deus verbis il lis: Quando peccauerit homo, quod morte pl ectendum eſt, G& adindicatus mor- ti appenſuu fuerit in patibulo, non permanehit cadauer eius in lignoi ſed in ea-
Virgil.
Cicero 7. Verrina.
Locus Deyfe ronomij ca. 21.
dem die ſepelietur: quia maledittus a Des eſt qui pendet in ligno:nequaquam
contaminabis terram tuam, quam Dominus Deus tuus dederit tibi in poſſeſ- ſionem, quamuis, inquam, hoc lege Moſis ſancitum eſſet,& à ludæis reli-
giosè obſeruatum, nom itidem tamen obſeruabatur ab' aliis gentibus; ſed
ſuſpenſos in patibulo, relinquebant inibi vſque ad putrefactionem cada-
ueris,& lacerationem auium. Vnde hic dictum eſt: Lacerabunt volucres
carnes tuas. Atque huc ſpectat illud Theodori Cyrenæi percelebre dictũ, qui Lyſimacho regi mortem minitanti non quamlibet, ſed crucis, reſpon dit: Terribilis hæc ſit purpuratis tuis: mea quidem nihil intereſt, humine, an ſublimè putreſcam.
Exinde dies tertius natalitius Pharaonis erat: qui faciens grã- de conuiuium pueris ſuis, recordatus eſt inter epulas magi ſtri pincernarum,& piſtorum principis. Reſtituitq; alterũ in locum ſuum, vt porrigeret ei poculum; alterum ſuſpen- dit in patibulo, vt conicctoris veritas probaretur.
Cicero I.„. Iuſculan. G Valerius Max. 9 4 115. 6, car 2.
VERzS. 20. 22. 23⸗
lD quèm ſit antiqua ſuperſtitio hæc apud principes huius Antiquita⸗ Nmunqdi, diem ſuum natalem ingenti magnificentia, luxq; ce& amplitudo ebrandi. Fuit hoc in more apud antiquos illos Perſas, totiusuperſtitioſa
NAſæregnatores, vt meminit Plato in primo Alcibiade. Cùm 2u⁵ d'e natalem diem
prumus natu, inquit, filius regi natus fuerit,& cuius regnum eſt fürurum, elebrandi.
natalem eius primo colebant omnes qui in regia ſunt,& quibuſcunque Elat. dominaturus eſt:deinde in reliquum tempus, eiuſdem natalem diem om nis Aſia celebrat,& ſacrificat. Idem factitaſſe reges Medorum, qui ante Perſarum&
Perſas imperarunt Aſiæ intelligere licet ex primo libro Xenophontis de
8
Cyropædia. A barbaris porrò tranſijt hæc ſuperſtitio ad Græcos nec
Medoru re ges. Xenoph.
ad Principes tantùm, verùm ad Philoſophos etiam,&, quod mirari eſt magis, ad eos maximè, ad quos minimè omnium perrinere videretur. Epicurum certè M. Cicero acutè ac feſtiuè inceſſit, quòd qui animos ho
minum faceret mortales, nihilque hominis poſt mortem ſupereſſe cen- ſeret, is tamen accuratè ac diligenter teſtamento ſuo ſanxerit, vt hæredes
Epieurꝭ Vani-
ipſius aliquantum pecuniæ quotquot annis, ad natralem ſuum menſe Ga- Cice b. z. 1e. melione celebrandum conferrent. Hæc ego, inquit Cicero, non poſſum fnibaus.
Commentin Gen. Tom. 4. eeee

586 CO MM ENT. IN
dicere non eſſe hominis, quamuis& belli,& humani: ſapientis verò nul- lo modo: Phyſici præſertim, quem ſe ille vult, putare vllum eſſe cuiuſ- piam diem natalem. Quid?v eréne poteſt eſſe dies ſæpius, qui ſemel fuit Certè non poteſt. An eiuſdem modië Ne id quidem, niſi cuͤm multa an. norum interceſſerint millia,& omnium ſyderum, eddem, vnde profe- cta ſint, fiat ad vnum tempus reuerſio. Nullus eſt igitur cuiuſquam dis natalis. Atque hac ratione Cicero vaniſſimi hominis ſuperſtitionem con futauit.——
Idem moris fuiſſe poſtea apud Romanorum Imperatores, ex Roma-
Suetenius in nis hiſtoriis notum eſt. Monſtrum illud,& peſtis humani generis, Cali- Caligul. gula Imperator. Conſulibus Romanis oblitis de natali ſuo edicere, abro- Gelas. gauit magiſtratum. Refert Gellius Epiſtolam Auguſti Cæſaris ſcriptam eedhen G⸗ ad Caium nepotem in hanc ſententiam: Aue mi Cai, meus occellus iu- ſar. cundiſſimus, quem ſemper mediusfidius deſidero, cum àme abes, ſed præcipuè diebus talibus, qualis eſt hodiernus, oculi mei requirũt meum
Caium: quem, vbicunque hoc die fuiſti, ſpero lætum& bene valentem,
celebraſſe quartum& ſexageſimum natalem meum: nam, yt vides,
Anxawrües communem ſeniorum omnium, tertium& ſexageſimum an-
num euaſimus. Sic ille. Amici etiam amicorum, quin etiam multo antè Annus Clima mortuorum hominum, quos videlicet maximè diligebant,& honorabàt, ctericus. natalitium diem agebant. Plinius certè lib. 3. Epiſtolarum ſcribit, Silium Tlinins. Italicum vſque adeo Virgilij memoriam coluiſſe, vt natalem eius teligio-
ſiùs quàm ſuum celebraret. Neapoli maximè, vbi monimentum eius adi-
re vt templum ſolebat.
At enimuerò neminem offendimus in ſacris litteris,(quantum in præ ſens ſuppeditat memoria) laudatæ virtutis& ſanctitatis virum, natalem ſuum celebraſſe; ſed id tantùm de duobus memorari regibus, Pharaone & Herode;altero Gentili, in hoc loco; altero Iudæo, ſed improbo atque impio, apud Marcum capite ſexto. Immò verò legimus ſanctifſimos vi- ros conceptum& ortum ſuum multis& lacrymis deploraſſe, atque etiã
maledictis inſectatos eſſe. Nota eſt querimonia illa lob: Pereat dies in
qua naius ſum,& nox in qua dittum eſt, Conceptus eſt homo. Et cetera‚quæ
TLoce Tah ee. ibi ſubduntur. Similis eſt comploratio& querimonia atque inſectatio 3,G Hier. 20 apud Hieremiam: Maledicta(inquit) dies in qua natus ſum: dies in qua peperit me mater mea, non ſit benedicta. Hæc ſcilicet ſancti viri dicebant
cum animo ſuo reputantes fe conceptos& natos eſſe cum peccato.& na
turà filios iræ;& in hunc modum tanquam in ærumnoſiſſimum& cala- mitoſiſſimum exilium veniſſe plurimis& grauiſſimis doloribus ac miſe-
Plinius initio Tiis obnoxios, cuius rei manifeſtũ eſſe ſignum ait Plinius, ſolum anima- ubri⸗. lium hominem, cum planctu vagitúque naſci. Hominem tantm inquit, nudum,& in nuda humo natali die abiicit ad vagitus ſtatim,& planctum
natura, nullumque tot animalium aliud ad lacrymas,& has protinus vi⸗
tæ principio. Nec riſus, etiam præcox ille& celerrimus, ante quadrage-
ſimum diem vlli datur. Et paucis interpoſitis; Itaque multi exſtitère, in-
quit, qui non naſci optimum cenſuerunt, aut quàm ociſſimè aboleri. Sic

dare.— 4
punr 9 waddu. * 1 4 llin mii 1e. de 2 A 2 duan 4 4
um; Wmg. m e eiem 1 d dz häng mröh mcolaient ALari armeRnl Sftre
* 2„ 48* * 8 3 „ 7 1 er 1“ *
4
Sn * memetrt 2 — 4
4 A
20 Nla ““ 1 4
N 8 1
hcrym. Rcuurs & errid e 13 v „ aicktel Itnquet, 14 4
12
GENESIS CAp. XI. 587 Sic Plinius.
Populus autem Chriſtianus trium duntaxat natales dies feſtos agit,& religiosè celebrat, Chriſti Domini, Deiparæ Virginis,& Præcurſoris Do mini Ioãnis Baptiſtæ. Cur autem id faciat,& iuſta& manifeſta cauſa eſt. Nam, vt alia taceam ad ortum Saluatoris noſtri celebrandum, Angelorũ exemplo documentoque incitatus eſt. Scriptum enim eſt, nato Domino 6 7 79 ala dixiſſe Angelum paſtoribus: Eece enangelids vobis gaudium magnil, quod Vomins„17, erit omni populo, quia natus ot vobis hodie Saluator, qui eſt Chriſtus Domi-& Beatæ lir nus:& ſubito fatta eſt cum Angelo multitudo militiæ cœxleſtis laudantin Deil, gin.& S. oan &; dicentium, Gloria in altiſtimis Deo:&c. de beatiſſima Virgine canit Ee- Weneaen 4 cleſia: Natiuitas tua Dei Genitrix Virgo, gaudium annuntiauit vniuenſò Dup loci Seri- mundorex te enim natus eſt ſol iuſtitiæ Chriſtus Deus noſter:&c. De ſancto pturæ obiter præcurſore Baptiſta Angelus dixit Zachariæ: Oxor tua E liſabeth pariet ti- exponuntur. bi filium,& vocabis nomen eius Ioannem.& erit gaudium tibi& exultatio, Lwe,. & multi in natinitate eins gaudebunt, erit enim magnus coram Domino. Cæ- terorum verò Sanctorum Eccleſia non ingreſſum in hunc mundum ce- lebrat, ſed egreſſum ex hoc mundo in cœlum, atque eum diem verè ap- pellat eorum natalem: quippe qui non eos mundo miſeros edit, ſed cœ-
lo parit beatos.
—
De duplici allegoria huius hi ſtoriæ: altera Philonis, quæ eſt Philoſophica& politica: altera Ru- perti, Theologica.
nHILo ſuper interpretatione duorum ſomniorum pincer- na.& piſtoris, quam illis tradidit Ioſeph, philoſophica eru- ditione& grauitate diſputans, docet, humanam vitam, reſq; morralium, ſomniorum eſſe ſimillimas: vt ſcitiſſimè dictum fuerit à Platone, hominum ſpes ſomnia eſſe vigilantium. Huiuſcemodi autem ſomniorum idoneum eſſe ac peritum Interpretem, virum ciuilẽ, cuius imaginem& factis,& dictis,& moribus,& caſibus ſuis tam pro- ſperis, quaàm aduerſis inſigniter geſſit loſeph. Scribit autem ſuper hac re Philo ad hunc modum: Ego non diſſimulanter dico ciuilem virum eſſe phalo. ſomniorũ interprerem:non quales ſunt iſti nugatores,& garruli,& mer- ptã hominù, cenarij Sophiſtæ, quæſtum facientes ex nocturnis ſomniorum ludibriis: réſque morta- ſed qui magaum illud ſomnium, commune, publicùmque, arque vigi- lium eſſe quaſt lantium non dormientium hominum exacte inrelligat: id ſomnium, ne fomuia. quid mentiar, vita hominum eſt. Nam ſicut in ſomniorum viſionibus vi- dentes non videmus, audientes non audimus, loquentes non loquimur, deambulantes non deambulamus: ſed curm videmur talia facere, nihil fa
men reuera tale facimus, mente ſcilicet inaniter, ſine vllis veris obiectis,
ecee 2
Aelianus, de varia hiſtoria.

Ptolemæoruma
538 COMMENT. IN fingente ſibi ſimulacra rerum non exiſtentium tanquam exiſtẽtium. Eo- dem planè modo vigilantiũ imaginationes ſomniis ſunt quàm ſimillimæ: veniunt, abeunt, occurrunt, refugiunt,& priuſquàm comprehendantur 6 auolant. Diſquirat quiſque apud ſe,& domi ſuæ teſtimonium huius rei, etiam me tacente, inueniet, præſertim ſi fuerit ætate prouectior. Fuit ipe primò infans, mox puer, tum adoleſcens deinde iuuenis, poſtea vir, dem.
que ſenex:ſed non ſimul iſta omnia. Nonne infans puero cedit, puerdodo 1 leſcenti, adoleſcens iuueni, iuuenis viro, vir ſeni, ſenectus morti? Ac ſingu b
læ quidem ætates decedendo, quaſi præmoriuntur; naturã nos paulatim docente non timere mortem extremam omnium, quando facilè tulimus occaſum infantię, pueritiæ, adoleſcentiæ, iu uentutis, virilitatis; quę omnes
xtates ante ſenectutem euanuerunt. Quid aliæ res còrporis, nonne ſom- . 5. X. nia ſunt? Nonne pulchritudo momẽtanea, penè priuùs marceſcit quam fo
reat?ſanitas vſque adeo fragilis& tot morbis obnoxia: Robur per occa-
ſiones plurimas expugnabile.
Quid de rebus externis dicam? ingentes opes ſæp multi anteà honoratiſſimi, verſis rerum vicibus in viliſſimum venère cõ- ctemptum atque ignominiam zimperia Regum maxima, breui temporis. Bionſius D- ſpatio funditus ſabuerſa ſunt. Fidem meis verbis aſtruit Dionyſius quon- 6, dam tyrannus Siciliæ, mox pulſus,& Corinthum profugus ludi magiſter
& tanto Principe factus. Atteſtatar& Crœſus rex Lydiæ,& regum ditiſ- ſimus, qui ſperans deleturum ſe Perſarum potentiam, non modò propriũ
e Vna dies abſtulit-
——
regnum amiſit,& viuus ipſe in poteſtatem hoſtium venit, ſed minimum b
abfuit quin exureretur. Teſtimonium quoq; huic veritati humanorum ſomniorum perhibent, non ſingult tantùm homines, ſed ciuitates, gentes, regiones, Græcia, Barbaria. Inſularum, atque continentis incolæ, Aſia, Eu- ropa, Africa, Oriens,& Occidens: nihil enim vſquam permanet ſui ſimi- le. Aegyptus quondam multas in gentes imperium habuit: nunc ipſiſer- uit. Macedones aliquandiu tanto floruère imperio, vt iura toti orbited- derent: nunc imperatas à dominis pecunias, quæſtoribus, tributi nomi- ne, quotannis numerant. Vbi eſt illa Prolemæorum familia, cuius ſplen- dor per ſingulos ſucceſſores, ad extremos terræ, mariſque terminos emi- cuit: Perſæ Parthis imperauerunt: nunc eis ſeruiunt; verſa rerum huma- narum alea; Adeo inſtabilis& anceps eſt fortuna; rebus humanis tan-
quam in ſtatera pendentibus,& inæquali pondere nunc huc, nunc illuc
vergentibus.
Sic profectoò eſt: tanquam altùm dormientes erramus, non valentes
quicquam ratiocinatione vel penetrare, vel certò comprehendere, quòd omnia vmbris ſpectriſque ſint ſimilia. Et ſicut cùm pompæ traducuntur, prima quæque conſpectum prætereunt,& item in torrentibus, fallente viſum celeritate, vndæ præterfluunt: ſic vitæ humanæ negotia irrequietè currentia, licèt videantur manere, præterlabuntur ramen, nec pũ cto qui- dem temporis in eodem ſtatu permanentia. Hoc ipſum etiam in cogni- tione& ſcientia cernere licet: nam& qui vigilant, quantum ad incertam rerum perceptionem attinet, nihil à dormientibus differunt; cùm ſeipſos
fallant,

e.
cha de aen nedami a Xep nn A ni rdäku a acmdmguin
½ 1 1
1 8— 000 t 1 wr * 1 4—— we— um bomme Ie 3 3 * prnar 11h roue comcnct . 3. 1 ch 44½ 1 1 4 wre 11 1 mpel“ 8 3 te imdero,t 4— 8 4. 4- mias, urttocd r
demecum Tiuof atemr muil 3 en es ſeruicrt;! a
6 t forumn 1d(e Mn
4 e a pondee a d —
„ u
* Are
re cend 34 8 e
. Im„ 4. lrhr 1 ack 2 [
GENESIS CAbp. XI. 589 fallant, putantes ſe naturas rerum perſpicere, quamuis interturbantibus ſcientiam ſenſibus per ſpectaculorũ, ſaporũ, odorum„ſonorùmque ille- cebras; quibus ineſcatus animus, non ſinitur rectè atque inoffensè per viã publicam veritatis progredi: itaque confuſis altis cum humilibus, magnis cum paruis, obſcuris cum lucidis, exoritur ingens quædam inæ qualitas craſſiſſimam animis caliginem atque vertiginem afferens.
13 Cuͤm igitur tanta in perturbatione atque obſcuritate mortalium vita Quemadmo-
verſetur, oportet interuenire virum ciuilem, tanquam doctum ſomniorũ 2 172,e g, interpretem, qui valeat humana ſomnia, viſionéſque hominum qui vigi- ver- nee 77 lare ſibi videntur, diiudicare coniecturis veriſimilibus,& perſuaſionibus manorum ſom rationi conſentaneis, quid facere quemque oporteat, qui d fugere, perſua-"'orum. dere ſingulis. Sapiens igitur vir ciuilis, qui eſt optimus humanorum ſom niorum interpres, iſtiuſmodi ſomnia vigilantiũ hominum p udenter ex- ponat:& pleroſque mortalium vaniſſimarum opinionum erroribus libe- rans, dicat: Hoc honeſtum eſt, illud turpe: hoc iuſtum, illud iniuſtum: hoc prudenter ſfactum, illud fortiter: hoc piè& ſanctè& vtiliter: ex ad- uerſo, hoc factum imprudenter, timidè, impiè, ambitiosè, noxiè. Item hoc alienum eſt, ne concupiſcas: hoc tuum, vtere eo,& caue abuti. Affluunt opes? impartire: nam diuitiarum pulchritudo non in arca, vel in crume- nis eſt, ſed in egentium auxilio. Pauca poſſides? caue inuideas diuitibus: nempe inuidum pauperem nemo quiſquam miſerabitur. Honoratus es? fuge inſolentiam. Ignobilis es atque humilis? noli deſpondere animum, nec ad vilia abijcere. Omnia tibi ex ſententia, votõque ſuccedunt? co- gita fortunæ inconſtantiam, mutationèmque time. Offendis ſæpius: bene ſperato: nam res humanæ mutantur in contrarium. Solæ res cœ- leſtes, Sol& Luna, cæteraâque aſtra,& cœlum vniuerſum, perpetuò manent eadem, veris definita regulis, ordinatis motibus, aptis& inter ſe optimè congruentibus. Contra verò res terrenæ ſunt perturbatæ, in- compoſitæ, inordinatæ,& quas profundiſſimis tenebris merſas eſſe li- cet dicere. Si quis igitur velit res ipſas propriùs atque interiùs inſpicere, comperiet cœlum eſſe diem ſempiternum, vmbræ ac noctis prorſus ex- pers, illuſtratum videlicet inextinguibilibus puriſſimiſque ſplendoribus. Et quanto apud nos ſunt potiores vigilantes dormientibus: tanto in hac mundi vniuerſitate cœleſtia terreſtribus præſtant; vt quæ inſopita vi- gilant propter certas& irrequietas vires, nunquam fruſtratas ſuis effe- ctibus. At verò terreſtria& humana, etiamſi pauliſper excitentur,& tanquam expergiſcantur, rurſus degrauata in ſomnum decidunt, deficien- te viſu animæ: vt errare neceſſe ſit,& paſſim offenſare. Hactenus ex Phi- lone.
14 Sed Ruperti ſuper eadem hiſtoria diſputatio allegorica multò eſt di- Rarerti ateg uinæ Scripturæ congruentior,& profundiſſimum Theologię myſterium ria ad myſie- circa prędeſtinationem ac reprobationem hominum propriè attingit. Ait rium pradeſis Rupertus hiſtoriam duorum iſtorum eunuchorum, perinſignem fuiſſe"nseee, e
figuram incomprehẽſibilis iudicij Dei ſuper hominum, aliorum quidem anna penn,.
ele ctione, aliorũ verò reprobatione; quod homines inſipientes atq́; impij nens.
eeee 3

590
X
nam, alios verò
in perditionem ire.
Ad Rom. 9.
patibulo ſuſpendit.
contemnitur.
COM M EN T. I N ntur. Erant illi duo Eunuchi eiuſdem Regem:vtriſque Rex iratus eſt: am- em:& ambo mortis ſupplicio erant obnoxij: o- liberatum Rex in ſuum miniſterium, priſti. lterum proſequens odio, dãnauit,& ſuſpen- um merebatur: neuter gratia Regis dignu nec ſupplicium vtrique tribuit æqualiter, libuit, lupplicium neque in eo quiſquã me. dere poteſt. Conſimili ratione, cùm omnes le peccatores eſſent, atque inimici r, naturaà filij iræ,& rei mortis æternæ: eorum tamẽ igens, elegit ac prædeſtinauit in vitam æter- in illa perditionis maſſa dereliquit, ac perire denique per- miſit. Omnibus debebatur ſupplicium, nulli gratia: Fuit igitur miſericor- diæ diuine, quorundam miſcreri; fuit iuſtitiæ, alios derelinquere& ſinere
accuſare& reprehendere non vere regis ſerui: peccauerant bo detruſi ſunt in carcer rum tamen alterum carcere namq; dignitatem reſtituit: a dio puniuit. Vterque ſupplici erat: Rex tamen nec gratiam, ſed cui voluit, gratiam;& cui ritò iudicium Regis reprehen homines propter pec Epheſ. 2. Dei, vt Paulus loquitu quoſdam ab æterno Deus dil
catum origina
ſolent: Ergo cui vult m
Ecce,& hic rex mil fuit, n quem ſibi placuit. Poterat vtrique peccatum condonare& remit- tere ſupplicium, quoniam aduerſus ipfu que iudici coneedit iuſtitia, vt donatio non ſolùm non eſt repr
Verba Ruperti ſuper hac re huiuſmodi ſunt. Equidem ab eis qui iudi- Locus Exo. 23 cia Dei ſcrutari& reprehendere audẽt, quale eſt illud dicentis ad Moſen, Miſerebor cui voluero,& clemens ero in quem mihi placuerit, de quo dicere ſeretur,& quem vult indurat: Ab iſtis inquam diui- norum iudiciorum ſcrutatoribus& reprehenſoribus quærendum eſt in lectione huius hiſtoriæ, An Pharaonem quoque de eo quod feciſſe dici- tur illis Eunuchis, reprehendere velint? Ambo quippe in eum peccaue- rant: ambobus iratus ille fuit: ambos in carcerem miſit. Exinde recorda-
.
tus amborum, alterum eorum reſtituit in priſtinum gradum; alterum in
—
ertus eſt cui voluit;& clemens
m vterque peccauerat. Hoc nam- bi iniuriam donet cui veliu& hęc
chenſibilis, verùm etiam valdè laudabilis. Communem ergo iram vtrique infligere, vel communem vtrique pote⸗ rat exhibere clementiam: neutrum tamen, pro ſua poteſtate, facere vo- Juit; ſed medium tenens, iram quidem erga alterũ: erga alterũ verò cle- menriam oſtendit. An hoc in illo rege quiſquam merito reprebe nimè. Nam ſicut clementia honor eſt Principis; ſic& honor regis judi⸗ pſal.98. cium diligit. Siquidem vbi totum punitur, regia ſeueritas crudelitate pol- luitur: vbi verò totum remittitur, facies maieſtatis ſine metu diſciplinæ
ndat Mi
A
Quis porrò neſciat mundum vniuerſum, totamque humani generis maſſam fic fuiſſe in manu Dei, tanquam duos illos reos& vinctos in ma- nu Kegis? Etenim ex quo pater omnium Adam peccauit vniuerſi etus
— poſteri propter illum rei fuimus& vincti. Ergo duo ſunt rei, ſed vnus al- ſumitur,& alter relinquitur. Tu igitur, ò homo, quis es, vt reſpõdeas Deo,
Rom. 9. cùm Pharaoni ſimiliter facienti reſpondere non poſſis? Quoniam omnes rei,& omnes ſunt vincti; annon habet poteſtatẽ Deus, contra
quẽ reatus
admiſſus

eh
20
8
dlm. In ründ Mlectlod ll unnunun a när mr 5 d. ait 1. I mctt
L““ “
A
—
2
—
*
— — =
—
—
—
Etgo daq 2 pics)
3 2 4 55 2 4 bomo,e oll
berecoe mt⸗ oteſit(*4
S— tales facti ſumus. Q
Paratus ſum luto,&
imo noſtro pe
1
GENESIS CA P. XII.
admiſſus eſt, ſaltem æquè vt Pharao, vni donare offenſam, ab alio autem pœnam exigere? Immnò, quoniam homo, qui per gratiam factus fuerat ad gloriam imaginis& ſimilitudinis Dei, per ſuum ipſe peccatum factus eſt lutum; non habet Deus poteſtatem, vt ait Apoſtolus, quaſi ff dem luto facere aliud vas in honorem,& aliud in contumeliam? Non e- nim dixit Paulus; Non habet aurifex ſeu argentarius poteſtatem facere de eodem auro, ſiue de eodem argento, aliud vas in honorem,& aliud in contumeliam, quia id fortaſſe indignum poſſet iudicari: ſed à figulo luti argumentum ſimilitudinis competenter ſumpſit. Figulus namque! hil luro dignitatis adimit, ſi ex ipſo faciat vas in contumeliam, cur iplum per ſe lutum vile,& quaſi contumelioſum ſit: multum autem illi digni- tatis confert, ſi faciat ex eo vas in honorem,& gloriam: Eꝛ nunc Domine (ait Iſaias) pater noſter es tu,& nos lutum:& fictor noster;& opera manuum tuarum omnes nos. Lutũ ſumus, non ſolùm quia de luto facti ſumus, quod ad querelam noſtram non pertinet: verun tione, vel aurea plaſte noſtri Dei ſimilitudine ſplendeſcere debuimus, pa ccante, omnes cum illo in lutum recidimus,& mor uod vtrumque vir ſanctus Iob dolens, dixit: Cszn- aſſimilatus ſum fauillæ,& eineri. Obſtruitur ita- que omne os: nihil enim Deus adimit eis, quos eſſe vaſa contume- liæ permittit, quia ſuo vitio lutum facti ſunt: facit autem gratis quod non debuit, cùm ex vaſis contumeliæ aliqua commutat in vaſa honoris & gloriæ. Ad hæc Rupertus adijcit, eandem hanc hiſtoriam duorum Eunucho- Locws Luc. 23. rum fuiſſe præterea figuram eius quod euenit Chriſto Domino in cruce inter duos latrones pendenti. Sicut enim loſeph in carcere,& inter duos os poſitus, vni eorum fauſtum prædixit ſucceſſum, alteri exitioſum: ita Dominus in cruce pendens inter duos Latrones, alteri Paradiſi fœli- citarem promiſit, alterum in ſuo peccato dereliquit. Verba Ruperti ſic habent. Pulchrè Ioſeph duorum medius vinctorum in carcere,& v- trique ſomnij ſui congruam proferens interpretationem, in hoc quoque figura eſt vel vmbra Saluatoris noſtri, qui duorum medius in cruce la- tronum, vtrique iuxta fidem, vel meritum ſuum di tiam. Et illic quidem figura, hic autem exemptum eſt: ſed vtrobique myſterium latet. Nam ſicut pincernam Pharao reſtituit in priſtinum miniſterium,& honoris gradum: magiſtrum autem piſtorum ſuſpen- dit in parib ulo:& ſicut latronum alter confitens, Paradiſum cum Do- mino introiuit, alter verò non credens mortuus eſt in peccato ſuo: ſic per Chriſti paſſionem Gentilis populus in gratiam recipitur,& Iudaicus in iram miſſus eſt. Vnde Apoſtolus huic, tanquam pincernæ poculum regi ſuo laudis porrigenti, vel tanquam latroni Paradiſum introëun ixit: Dide ergo bonitatem,& ſeueritatem cidit, ſeueritatem: in te autem bonitatem Dei, ſi permanſeris in bo- nitate:& cætera. Quod autem loſeph eloquio DE1 inflammatus, P/al. 04.
tiam Hria cum argentea ra-
nam dedit ſenten-
4 eromn 1 ult Ad Romail. Deir in eum quidem qui ce-

Luc. 24.
Locus Apo. 4⸗
59² C O MMEN T. I N
vt dixit Dauid, occulta ſomniorum, quæ nemo aperire potuerat, ſolus in. terpretatus ſit, id quoque ad myſterium& typum Filij Dei pertinet:ſuper quem ſeptiformis Spiritus adeo requieuit, vt Propherias omnes adimple- ret, ſensumq; Aoſtold ſuis ad intelligendas diuinas Scripturas aperiter
Nimirum ipſe eſt Agnus ille, quem vidit Ioannes in Apocalypſi, qui librum ſignatum, quem nemo aperire,& ſignacula eius ſol- uere potuit, ſolus aperuit,& quæ in eo contineban- tur, manifeſtauit. Atque hæc eſt allego- rica Ruperti ſuper hac hiſto- ria diſputatio. 8

PERERII C M ENTARIA 1N CAPVT
2V ADRAGESIMV M P RI M V A G61NZSI 5.
Toſeph eductus è carcere, ſapienter interpretatus eſt duo pharuunis fom-
nia futuræ in Aeg ypto ſeprennis abundantiæ,& poſtea totidem
annorum ſterilitatis preſagia: quam ob cauſam valdè honoratus a Rege,& aunonæ in vniuernſa Aeg ypto præpoſitus eſt; Sin vxore Aeg yptia, duos filios procreaait.
— 1 4 OST duos annos vidit Pharao ſomnium. Purabat ſe ſtare ſuper fluuium, de quo
h aſcendebant ſeptem boues pulchræ,& craſſæ nimis:& paſcebantur in locis palu- Eribus. Aliæ quoque ſeptem emergebant W 2 de flumine, fœdæ, confectæque macie:& paſcebantur in ipſa amnis ripa in locis vi-
rentibus: dcorauerueque eas, quarum mira ſpecies,& habi- tudo corporum erat. Expergefactus Pharao, rurſum dormiuit, & vidit alterum ſomnium: ſe ptem ſpice pullulabant in culmo vno plenæ atque formoſæ: aliæ quoque totidem ſpicæ tenues, & percuſſæ vredine oriebantur, deuorantes omnem priorum pulchritudinem Euigilans Pharao poſt quietem,& facto ma- ne, pauore perterritus, miſit ad omnes coniectores Aegypti, cunctõſquc ſapientes:& acceſitis narrauit ſomnium, nec erat
4 · 6 7 8
qui intẽrpretaretur. Tunc demum reminiſcens pincernarum 5
Comment. in Gen-tom. 4. I1lIf

594 COMMENT. IN 10. magiſter, ait: Confiteor peccatum meum: Iratus Rex ſeruis ſuis, me& magiſtrum piſtorum retrudi iuſſit in carcerem 1. principis militum: vbi vna nocte vterque vidimus ſomnium 2 præſagum futurorum. Erat ibi puer Hebræus eiuſdem ducis militum famulus:cui narrantes ſomnia, audiuimus quicquid 33 poſtea rei probauit euentus. Ego enim redditus ſum officio 14 meo:& ille ſuſpenſus eſt in cruce. Protinus ad Regis impe- rium eductum de carcere Ioſeph totunderunt: ac veſte muta- 1j ta, obtulerunt ei. Cui ille ait: V idi ſomnia, nec eſt qui ediſſerat: 16 quæ audiui te ſapientiſſimè coniicere. Reſpondit loſeph Abſ- 17 que me Deus reſpondebit proſpera Pharaoni. Narrauit ergo 18 Pharao quod viderat: Putabam me ſtare ſuper ripam fumi- nis,& ſeptem boues de amne conſcendere, pulehras nimis,& 19 obeſis carnibus, quæ in paſtu, paludis virecta carpebant Et ec- ce, has ſequebantur aliæ ſeptem boues in tantum deformes & macilentæ, vt nunquam tales in terra Aegypti viderim: que, 11 deuoratis& conſumptis prioribus, nullum ſaturitatis dedère 22 veſtigium, ſed ſimili macie& ſqualore torpebant. Euigilans, 23 rurſus fopore depreſſus, vidi ſomnium: ſeptem ſpicæ pullula- 24 bant in culmo vno plenæ atq; pulcherimæ. Aliæ quoq; ſeptem tenes& percuſſæ vredine oriebantur è ſtipula: quæ priorum pulchritudinem deuorauerunt. Narraui coniectoribus ſom- zc nium,& nemo eſt, qui ediſſerat. Reſpondit Ioſeph: Somnium Regis vnum eſt: quæ facturus eſt Deus oſtendit Pharaoni 26 Septem boues pulchræ,& ſeptem ſpicæ plenæ, ſeptem vberta 27 tis anni ſunt, eandémq; vim ſomnij comprchendunt. Septem quoque boues tenues, atque macilentæ, quæ aſcenderumt poſt eas,& ſeptem ſpicæ tenues& vento vrente percuſſæ, ſeptem 28 29 anni venturæ ſunt famis. Qui hoc ordine complebuntur. Ec⸗ ce ſeptem anni venient ferrtilitatis magnæ in vniuerſa terra 30 Aegypti: quos ſequentur ſeptem anni alij tantæ ſterilitatis, vt 31 obliuioni tradatur cuncta retrò abundantia: conſumptura eſt enim fames omnem terram,& vbertatis magnitudinem per- 32 ditura eſt inopiæ magnitudo. Quod autem vidiſti ſecũdo, ad eandem rem pertinens ſomnium: firmitatis indicium eſt, co 3 quòd fiat ſermo Dei,& velociùs impleatur. Nunc ergo proui deat Rex virum ſapientẽ& induſtrium,& præficiat eum Ter- 34 ræ Aegypti: Qui conſtituar præpoſitos per cunctas regiones:
20

4 1
den leg Mux 5 nlumn mleiet dor ned hpu
* 1 WWl
4 cherm A gr 8 4 1
mure bodl D An
Rene Se. ¹
* NA
Ae yptum,& non conſumatur terra inopia. Placuit Pharaoni
GENESIS CAb. XI.. 595 & quintam partem fructuũ per ſeptem annos fertilitatis, qui iam nunc futuri ſunt, congreget in horrea: Et omne frumen- 37 tum ſub Pharaonis poteſtate condatur, ſerueturq; in vrbibus. Et præparetur futuræ ſeptẽ annorum fami, quæ oppreſſura eſt cõſilium,& cunctis miniſtris eius:Locutuſq; eſt ad eos: Num 32* inuenire poterimus talem virum, qui ſpiritu Dei plenus ſit: Dixit ergo ad Ioſeph: Quia oſtendit tibi Deus omnia quæ lo- cutus es, nunquid ſapientiorẽ& conſimilem tui inuenire po- tero? Tu eris ſuper domum meam,& ad tui oris imperiũ cun- 40 ctus populus obediet: vno tantùm Regni ſolio te præcedam. Dixitq́; rurſus Pharao ad Ioſeph: Ecce, conſtitui re ſuper vni- 41 uerſam Terram Aegypti: tulitq; annulum de manu ſua,& de- 42 dit eum in manu cius: veſtiuitquc eum ſtola byſſina,& collo torquem auream circumpoſuit. Fecitque eum aſcendere ſu- 43 per currum ſuum ſecundum, clamante præcone, vt omnes co- ram co genu flecterent,& præpoſitum eſſe ſcirent vniuerſæ Terræ Aegypti. Dixit quoq; Rex ad loſeph: Ego ſum Pharao: abſque tuo imperio non mouebit quiſquam manum aut pe- dem in omni terræ Aegypti. Vertitq́; nomen eius,& vocauit 45 Lingua Aegyptiaca, Saluatorem mundi: Deditq; illi vxorem Aſeneth filiam Phutipharis Sacerdotis Heliopolcos. Egreſſus 46 eſt itaq; Ioſeph ad terram Aegypti(triginta autem annorum erat quando ſtetit in conſpectu Regis Pharaonis)& circuiuit omnes regiones Aegypti. Venitque fertilitas 7. annorum:& in 47 manipulos redactæ ſegetes cõgregatæ ſunt in horrea Aegypti. Omnis ctiam frugum abundantia in ſingulis vrbibus condita 48 eſt. Tantaque fuit abundantia tritici, vt arenæ maris coæqua- 49 retur,& copia mẽſuram excederet. Nati ſunt autem Ioſeph fi- o lij duo antequam veniret fames: quos peperit ei Aſenerh filia Shutipharis Sacerdotis Heliopoleos. Vocauitque nomen 51 primogeniti, Manaſſes, dicens: Obliuiſci me fecit Deus om- nium laborum meorum,& domus patris mei. Nomen quo- 52 que ſecundi appellauit Ephraim, dicens: Creſcere me fe- cit Deus in terra paupertatis meæ. Igitur tranſactis ſeptem vbertatis annis qui fuerãt in Aegypto: cœperũt venire ſeptem anni inopis: quos predixerat Ioſeph:& in vniuerſo orbe fames præualuit, in cũcta autẽ terra Aegypti, panis erat. Qua eſuriẽte b b ffft 2
39
5
——
——— 1 4„
1 4

596 COMMEN T. IN 6 clamauit populus ad Pharaonem, alimenta petens. Quibus il⸗ le reſpondit: Ite ad Ioſeph:& quidquid ipſe vobis dixerit, faci- te:creſcebat autem quotidie fames in omni terra: aperuitque Ioſeph vniuerſa horrea,& vendebat Aegyptiis: nam& illos oppreſſerat fames. Omnéſque prouinciæ veniebant in Egy⸗ ptum, vt emerent eſcas,& malum inopiæ temperarent.
8
v Poſt duos annos vidit Pharao ſomnium. E R 5. I..
Me NDENAM iſti duo anni ſunt computandi? Ioſephus com- utat ab eo tempore, quo miſſus eſt in carcerem loſeph: Ecenlſet nim biennio duntaxat fuiſſe eum in cuſtodia. Sic enim ſcribit ubro primo Antiquitatum; loſephum, poſt biennij tempus in miſeria carceris exactum, nihilque interim ab ingra- to pincerna adiutum, Deus eripuit tali via ad libertatem,& principa- lem dignitatem perſtructa. Verùm probabilius dictu eſt, quod ab aliis traditur, illos duos annos putari debere ab eo tempore, quo, ſecundùm interpretationem Ioſeph, pincerna reſtitutus eſt miniſterio& dignita- ti ſuæ; piſtor autem ſuſpẽſus eſt in patibulo: Hoc enim non obſcurè in- dicat, ſi quis attendat animum, contextus narrationis Moſis, exordium huius capitis cum extremo antecedentis perſpicuè connectentis at- que comiungentis. Opinantur Hebræi, propterealiberationem loſeph
carcere in biennium eſſe prolatam, quòd ille maiorem quamoporte- bat, ſpem ac fiduciam poſuiſſet in beneuolentia& gratia,& promiſſis illius pincernæ. Quorum opinationi apertè ſuffragatur Sanctus Augu-
ſtinus in ſermone de tempore 82. Cuius verba paulò ſuperius ſuper ll-
lisverbis capitis 40. Tautum memento mei cum tibi bene fuerit: comme- morauimus, nec probauimus tamen.
VERS. 14. Prortinus ad regis imperium eductum de carcere loſeph, 19:
15.16. ctu eph, w. tonderunt, acveſte mutata obrulerunt regi. Cui ille ait: Vidi ſomnia, nec eſt qui ediſſerat: quæ audiui te ſapientilli- mẽè coniicere. Phila m lih. N E C pluribus verbis eleganter appoſité que Philo& loſe⁊ de loſeph.. 1 phus enarrant. Philo ad hunc modum, Rex, inquit, his au-
2 8 ditis, iubet properè acciri iuuenem: miniſtri attonſum poſt longam carceris illuuiem,& detractis ſordidis pannis, ele- ganter veſtitum„ceteriſque nitoribus expolitum, ad regem introdu- cunt. Qui primo aſpectu iudicans hominem ingenuum& honeſtè natum,( elucent enim in ipſa facie notæ ingenij& animi hominum, non omnibus tamen conſpicuæ, ſed ſolis perſpicaces mentis oculos
habentibus)
-
——
———:A

Dunan gr dad 4 4 4 8 erdu dcnt a ½* 1 . epere aratn nauch dolk Lgrmn. “ dlo. Socn aeree d mu mu hropcraide Kl 4 1 1 wodile muc 8. n cuolerin K M “ 5 pene utngu h
9 39
¾ ½ un ſerdt puo
mui in iled e
Al
culerm— i
1I an araruil Seb
wenem min ijauc „Aetractts. d 8 7 erd
4 1 um⸗ 1 3
„nii R&.
ls ferfies i hans
Aum e cr Seſ
GENESIS CA P. XIL.I. 597 habentibus) Præſagit, inquit, mihi animus, non ſemper in obſcuro& operto fore quod tegitur ſomniorum nbaglbuas præ ſe fert enim hic iuuenis ſapientiam, qui veritatem tanquam lumen tenebris inferens, a- periet,& ſua ſcientia, noſtratium ſophiſtarum inſcitiam deteget atque abiget: Hæc Philo. Conſimilia ferme Ioſephus: Cõfeſtim, ait, iuuenem accerſitum rex, manũque apprehenſum comiter his verbis alloquitur: Bone iuuenis, quandoquidem te prudentem indicio famuli mei te a- gnoui, enarra ſomniorum meorum præſagia, quemadmodum illi pru- denter ac verè narraſti, rem gratiſſimam facturus mihi. Caue autem vel metu quicquam ſupprimas, vel ad gratiam ac voluptatem loquaris, ſed vera omnia, etiam ſi fortaſſe non læta nec grata mihi futura, liberè ac fidenter eloquere. Hæc loſephus.
Viai ſomnia, nec eſt, qui ediſſerat: Tradit Ioſephus, Pharaonem in ſom-
₰
no non ſoluùm duas illas viſiones habuiſſe, verùmetiam interpretatio-
nem earum viſionum: poſtea tamen expergiſcẽtem atque euigilantem, ſomniorum quidem meminiſſe, interpretationis autem eorum nõ eſſe
recordatum. Verba Ioſephi, hæc ſunt: Pharao cùm ęadem nocte in
ſomno duas viſiones vidiſſet, paritèrque interpretationem earum, hanc
oblitus, ſola ſomnia retinuit memoria, nihil lætum, vt cõiicere ipſe po-
..„....— terat, ſignificantia: conuocatiſque prima luce doctiſſimis Aegyptiorũ,
interpretationem requirebat. Sic Ioſephus. Sed quod ait, habuiſſe Pha-
raonem ſomniorum interpretationem, id profectò ex ſuo ſenſu finxit ipſe, cùm nec tradat id, nec ſignificet vllo modo Scriptura: quin po-
tiùs contrarium ex verbis ipſius Pharaonis intelligi poteſt. Is enim bis
loquens de ſomnio ſuo, ait, ſe vidiſſe ſomnium, de interpretatione au- tem eius, quam habuerjt, nullum facit verbum, nequaquam taciturus, ſi eam habuiſſet: præſertim verò poſt enarrationem ſomnij tradiram à Ioſepho, quam cum interpretatione, quam prius ipſe habuerat,& poſt- ea oblitus fuerat, omnino congruere admirabundus laudaſſer. Nec id Moſes ſcribere prætermiſiſſet, cùm ad maiorem interpretationis lo- ſeph fidem& approbationem id faceret plurimum. Cæterùm Pharao illis verbis ſuis: Quæ audini te ſapi entiſſimꝰ coniice- re: Satis indicat, ſe non habuiſſe Ioſeph tanquam diuinum vatem, qui diuinitus prophetico ſpiritu afflatus futura prænoſceret: ſed vt hominẽ ſolertiſſimum atque ſagaciſſimum, qui per idoneas atque probabiles coniecturas acutè diſpiceret ſomniorum ſignificationes,& prudenter
interpreraretur: iuxta veterem illam ſententiam, Qui bene coniicit, hunç Cic. lib. 2. de tu vatem optimum perhibeto. Atque hæc Pharaonis de Ioſeph exiſtimatio Duinatione-
permanauit ad poſteros. Eadem namque multa poſt ſæcula, fuit apud Ethnicos Scriptores opinio, quorum vnus,& celebratiſſimus hiſtoria- rum ſcriptor Trogus Pompeius, in lib. 36. memoriæ tradidit, Ioſephũ
magicis artibus fuiſſe eruditum, atque adeo in exponendis ſomniis ex- Ethniei ſapis-
celluiſſe, vt artem quoque interpreandi ſomnia condiderit. Ponam hic ſententiam eius, quemadmoduin eam luſtinus breuiator Trogi, Latinè
reddidit. Loquens enim de Ioſeph à fratribus ſuis vendito, A quibus, Iaſtinaa.
3

59
inquit, depor preui ipſi regi percharu & ſomniorum primus i humanique ei incognitum v rum ante multos annos proui
COMMENT. IN tatus in Aegyptum, cùm magicas ibi artes percepiſſet, sfuit. Nam& prodigiorum ſagaciſſimus erat ntelligentiam condidit: nihilque diuini iuris jdebatur: adeo, vt etiam ſterilitatem agro- derit, periiſſétque omnis£gyptus fame,
niſt monitu eius, rex edicto ſeruari per multos annos fruges uſſiſſet, tantàque experimenta eius fuerũt, vt no ab homine, ſed à Deo reſpon-
ſa dari viderentur. Sic ille.. Ad hanc porrò de ſe hominum opinionem diſcutiendam, loſeph
dixit Pharaoni verba illa: Abſcue me Deus reſpondebit proſpera Pharaoni,
quorum hic eſt ſenſus: Nõ mihi arro
go hanc ſapientiam, vt ex me ipſe
interpretari poſſim iſtiuſmodi ſomnia: Dei eſt hoc opus, non humanx
ſapientiæ: is per me,
quaſi per organum ſuum, declarabit tibi ea quæ
faciunt ad regni tui ſalutem. Atque ita Ioſeph occaſionem libenter ce-
pit regem Aegypti a
dducendi in cognitionem veri Dei,quem ipſe co-
lebat. non igitur negat loſeph, ſe interpretaturum ſomnia, cùm id mox fecerit: ſed ait, eam interpretationem, ſine naturali vel humanaſoler-
tia& ſagacitate ſua futura ram. Atque hunc ſenſum c
m, totàmque ex Dei reuelatione prouentu-
larè paraphraſtes Chaldæus expreſſi,, ſic red-
dens hunc locum: Non ex mea ſapientia, ſed a facie Domini reſpondebitur
pax Pharaoni. Septuagintai
5. Mieron. ſpondebitur ſalutare Pharaoni. res pondebit pacem Pha tranſtuliſſe, Von egosſed qve Ioſeph, ſe non more aliorum conie nem ſomnium illud interpretaturum. Hinc porrò liquet, Ioſeph ante- haraonis, ſciuiſſe per diuinam reuela. diſſet Pharaoni,& quid ſignificatet in fu- turum: alioqu non tam fidenter ac certò dixiſſet Regi, Deum pfo- ſpera ſibi reſponſurum: id eſt, ſomnio illo ſuo præmonſtrata eſſe pro- ſpera, quæ illi ventura erant.
Sed cur(nam hoc fortaſſe ſubibit Lectoris animum) loſeph non vltrò dixit quale ſomnium cõtigiſſet Pharaoni, priùſquam id Rex tar- raret: idenim maiorem fidem interpretationi, quam traditurus erat; aſtruxiſſet:idque poſtea fecit Daniel Regi Nabuchodonoſor, vt lei- tur Danielis 2. Sed meritò id non fecit Ioſeph:tum quia Nabuchodo- noſor oblitus fuerat ſui ſomnij,& ideo neceſſe fuit in mentem ei reuo- cari à Daniele: At Pharao bene recordabatur ſomni] ſui:& idcirco ſupernacaneum fuiſſet id prænarrari à Ioſepho. Tum etiam quòd ſom- nium Nabuchodonoſor ſignificabat ea quæ longo pòſt temporeè futu⸗ ra erant: quare veritas interpretationis Danielis non potuiſſet tunc ‚niſi per expoſitionem ſomnij quod ſolus ip- fuerat oblitus. Somnium verò Pharaoni ſignifi- cabat id quod mox futurum erat: vbertas enimilla ſeptennis, illo ipio
Cur Iaſeph n0 vitr 0 expoſuit ſomnium Pha- raoni ante qud ab co narre- tur: ſieut Da⸗ niel Regi Na-
7 4
bachodonoſor.
quam veniret in conſpectum P tionem, quale ſomnium acci
euidens& certa fieri regi ſe habuerat,& prorſus
nterpretes ita verterunt: Sine Deo non re- 8. Hieronymus in Traditionibus Hebrai- hunc locum Geneſis ſcribit, in Hebræo ſic eſſe: Smme me Deus raoni. Symmachum autem, more ſuo, apertius Deus reſpidebit pacem Pharaoni. Declarauit ita-
ctorum, ſed per Dei reuelatio-
anno
————

eren e m lug xjaia Rabha e c een
nern ünt
iu ſuuftul an ſmum Aamn 39 mn rnauld wubhn en Rn Ae man dum men Mn e Serum in ern gie docum e Aeuhas
— 1 8 Rnc* 4* I 4
4*— 4 onis-luts 1En
daraoa, K 9 1 blies
„— ut AH* K 9
GENESIS CA b. XLI. 599. anno inccepit, id eſt, ſtatim poſt interpretationem ſomnij. Veritas ita- que interpretationis loſeph, mox cognoſcenda& comprobanda erat.
pPRIMA DISPVTA TIO.
An ſomnium illud Pharaonls fuerit propheticum,& ob id vocari ipſe poſcit Propheta:& an illa fertilitas,& ſterilitas ſeptennus, naturaliter facta ſit, an præter ordinem naturæ.
Super illi verbis, VERS.15. Reſpondit lIoſeph: Somnium Regis vnum eſt: quæ factutus 1 1 8 eſt Deus oſtendit Pharaoni.
‿‿‿‿‿e X illis verbis: Qua fatturus eſt oftédit Pharaoni, liquet ſom- 5, pß, 8 nium illud Pharaonis fuiſſe prophericum: apertè enim ſi.„2 u—, fuiſſe
S gnificatur,& fuiſſe à Deo miſſum Pharaoni,& ad præſi- prophericum, L gnificandum futura que Deus ipſe facturus erat. Non ta- no tamẽ Pha- * Amen idcirco propriè dici poteſt Pharao fuiſſe Propheta: en fünf quòd eius ſomnij ſignificationem per ſe non intellexerit, ſed à Ioſeph ſed wierpins acceperit, cui potius nomen Prophetæ conuenit, quòd per Dei reue- eias ſomng lo lationem ſomnium illud Propheticũ intellexerit,& interpretatus fue- ſeph.
rit. Bene hoc declarat S. Auguſt. lib.: 3. de Geneſi ad hũc modum ſcri- 5. Auguſt bens: Quibus ſigna per aliquas corporalium rerum ſimilitudines de- monſtrabantur in ſpiritu, niſi acceſſiſſer mentis officium, vt etiam in- telligerentur, nõdum illi erant Prophetæ: magiſque propheta erat, qui interpretabatur quod alius vidiſſet, quàm ipſe qui vidiſſet. Vnde appa-
ret, magis ad mentem pertinere prophetiam, quàm ad illum ſpiritum,
qui eſt vis quædam animæ inferior mente, in quo rerum corporalium fimilitudines exprimuntur. Itaque magis Ioſeph propheta, qui intelle-
xerat quid ſignificarent ſeptem ſpicæ,& ſeptem boues, quàm Pharao
qui eas vidit in ſomnis. Huius enim ſpiritus informatus eſt vt videret;
illius mens illuminata eſt vt intelligeret, ac per hoc, in illo erat lingua
in iſto prophetia, quia in illo imaginatio rerum, in iſto imaginationum interpretatio. Minuùs ergo Propheta eſt, qui ſola ſigna rerum ſignifica-
tarum per corporalium rerum imagines videt: magis verò propheta
eſt, qui ſolo illarum intellectu præditus eſt: ſed maximè Propheta eſt,
qui vtroque præcellit, vt& videat in ſpiritu corporalium rerum ſigni-
ficatiuas fimilitudines,& eas viuacitate mentis intelligat, ſicut Danie-
lis excellentia tentata& probata eſt: qui Regi& ſomnium quod vi-
derat, dixit;& quid ſignificaret, aperuit. Nam& ipſæ corporales ima-
gines in ſpiritu cius expreſſæ ſunt;& earum intellectus reuelatus eſt in
mente. Sic ibi Auguſtinus. Conſimi

Gregorius.
Daniel.
600 COMMEN I. IN
Conſimilia ſcribit Gregorius: explanans enim verba illa Iob, quæ ſunt in cap. 1 3. Eoce omnia hæd vidit oculus meus,& audiuit auris mea,& intellexi ſingula:Ita ſcribit in lib. 11. Moral. In illo videbat Iob aſſiſten. tia quæ in tempore ſecutura erant, cui nec futura veniunt, nec præteri- ta diſcedunt; ſed cuncta ſimul ante eius oculos aſſiſtunt. Et quia ea ĩpt quæ ventura erant, alia eſſe vidit in operibus,& alia in dictiszideo re- ctè ſubiungitur: Et vidit oculus meus,& audi uit auris mea:Sed vtilitatem iſta non habent, ſi intellectu carent. Vnde congruè ſubditur; Et intellexi ſingula. Cùm enim aliquid oſtenditur vel auditur, ſi intellectus non tri- buitur, prophetia minimè eſt. Vidit enim Pharao per ſomnium, quæ erant Aegypto ventura: ſed quia nequiuit intelligere quod vidit, pro- pheta non fuit. Sic aſpexit Baltaſar articulum manus ſcribentis in pa- riete, ſed propheta non fuit, quia intelle ctum rei quam viderat, non ac- cepit: Vt igitur B. lob prophetięe ſpiritum ſe habere teſtetur non ſolum vidiſſe ſe,& audiſſe, ſed etiam intellexiſſe omnia aſſerit. Hæc Gregor.
8. Thomas. Horum loctorum veſtigia inſequens S. Thomas, in eandem ſenten-
tiam præclarè diſputat, in Secunda Sccundæ quæſt. 173. artic. ⁊. Docet enim, quemadmodum in humana doctrina cernere eſt duas res,& re- prælſentationem in intelle ctu intelligibilium rerum per ſpecies intel-. ligibiles;& item iudicium intellectus, de rebus ſibi eo modo repręſen- tatis;& hoc poſterius multo præſtantius eſt priori, vt quod principali- ter& doctrinam pariat,& hominem faciat ſcientem ita rem ſeſe ha- bere in prophetia. Eſt enim in ea repræ ſentatio imaginum& ſimilitu⸗ dinum, per quas figurantur& ſignificantur furura;& eſt intelligentia iſtiuſmodi ſigm ficationum,& hæc propriè facit prophetam, nec line ea quiſpiam propheta propriè dici poteſt. Quocirca ſub dit hæc verba B. Thomas: Horum duorum principalius eſt primum in prophetia, quia zudicium eſt complementum cognitionis. Etideo, ſi cui diuinitus fiat repræſentatio aliq arum rerum per ſimilitudines imaginarias, tPha- raoni& Nabuchodonoſor; aut etiam per ſimilitudines corporales& viſibiles, vt Baltafar: non eſt talis cenſendus propheta, niſi Mluminetur eius mens ad iudicãdum. Sedtalis apparitio eſt quiddam imperfectum in genere prophetiæ: vnde à quibuſdam vocatur caſus prophetiæ, ſicut & diuinatio ſomniorum: Erit autem propheta etiamſi ſoluùm illumine- tur intellectus eius ad diiudicandũ ea quæ ab aliis imaginariè viſa funt, vt patet de Ioſeph qui expoſuit ſomnium Pharaonis. Veruùm ſicut Au⸗ guſtinus dixit lib. 1 2. ſuper Geneſin ad litteram, maximè propheta eſd qui vtroque pręcellit,& videns corporalium rerum ſignificatiuas fimi⸗ litudines,& eas viuacitate mentis intelligens:& cætera, quæ ibi 5. Doctor deinceps perfequitur. Illud præterea ex verbis eiſdem illis Ioſeph: Quæ facturus I Deus oſtendit Pharaoni, planè intelligitur, ſeptennem illam abundantiam, poſtea ſeprennem quoque ſterihtatem Aegypti, à Deo fingulari qua- dam& propria ratione eſſe factam: id enim clarè oſtendit illud: Quæ fattunus eſt Deuz. Atque idipſum ſignificauit Dauid in Plalmoat . 0

— i wummonn 5b
miien 1 Le omriu ieit i 6§.Thoxsne a cmctoaen ne
8* 8. Grm cenen mr.
5. dun nnn.
1 4 meot
s prn bl . n facm erm eeh nir ernom * 5 ö11 Km man; 1 14 oprid ſactgaß de „l cft. Cocttca u 4
8 8 usct pnmom!
sonis. Rtideo, I
* 6 4 1 4 Gmiltrudnes h a1 4
rmiüud 2 um her bmh e
dlepäus ſecht 1 vid ppuiitio ctt q
GENESIS CA p. XILI. 501
commemorans hanc hiſtoriam, ait enim: Vocauit(Deus) famem ſuper ter-
ram: Miſit ante eos virum, in ſeruum venundatus eſt Ioſeph: Dixit autem, Vocauit famem, ſecundùm phraſim Hebraicam, pro eo quod eſt, miſit, vel fecit eſſe famem: quale eſt illud etiam Pauli ad Rom. 4. Vocat ea quæ 1 non ſunt, tanquam ea quæ ſunt. Sedenim dubitari poſſet, an illa fertilitas Duehti⸗ 7 & ſterilitas Aegypti ſit à Deo facta modo naturali,& per cauſas natu- G anahe rales;an præter modum,& ordinem, curſumꝗ; naturæ. Diceret fortaſſe Egypti natu quiſpiam, factam fuiſſe illam fertilitatem& ſterilitatẽ ab ipſo quidem ralier an yr⸗ Deo, ſed modo tamẽ naturali,& ordine. Deus enim, qui ex omni æter- eer naturam nitate cõſtituerat, vt illo tempore eſſet vbertas illa& fames: cùm crea-*† afta. uit mundum, ita ſeriem& ordinem cauſarum naturalium, tam cœle- ſtium, quam ſublunarium inſtituit ac diſpoſuit, vt illo tẽpore cauſæ na- turales efficientes abundantiam in Aegypto per ſeptem continuos an- nos cõcurrerent:& poſtea per totidem annos cõuenirent cauſæ natu- rales, famem in Aegypto afferre ſolitę. Hac itaque ratione liquet, ferti- litatem illam,& ſterilitatem Aegyptiacam, fuiſſe profectam à Deo, fuiſſẽque tamen modo naturali,& ſecundùm ordinem naturæ factam.
Verum contraria opinio propior veritati,& ſacræ Scripturæ conue- niẽtior videtur. Etenim diuina Scriptura euẽtum illius vberratis& fa- mis, tanquam peculiare quoddã factum Dei,& quaſi miraculũ quod- dam ſingularis prouidentiæ diuinæ circa Ioſeph& lacob commemo-
rat& prædicat. Quod ſi illud factum eſſet modo naturali,& per cauſas
naturales, ſicut expoſitũ eſt, potuiſſet fertilitas illa& ſterilitas per aſtro- logicas,& phyſicas rationes& coniecturas præuideri ac prædici; con- trà quàm in hoc loco nõ obſcurè Scriptura indicat. Et verò, præter or- dinem,& modum, atque curſum naturæ eſt, maximam abundantiam rerum omnium in eadem regione per ſeptem continuos annos perdu- rare:& poſt eam proximè, per ſeptem alios continuos annos ſummam ſterilitatem,& famem ſubſequi. Ceterùm quò melius intelligatur quemadmodum illa ſeptennis vbertas& ſterilitas à Deo facta ſit; ſcire conuenit, Nili inundationẽ cauſam eſſe in Aegypto tum abundantiæ, tum ſterilitatis, ſed contraria tamen ratione. Exundatio enim Nili mo derata, cauſa eſt abundantiæ; nimio aut parcior, aut contrà exuberan- tior, ſterilitatis cauſa eſt. Audi Pliniũ; Nilus, inquit, certis anni diebus, auctu magno, per totam ſpatiatus Aegyptum, fœcundus innatat terræ. Cauſas huius incrementi varias prodidère: ſed maximè probabiles E- theſiarum eo tempore ex aduerſo flantium, repercuſſum vltra ora acto amne: aut imbres Aethiopiæ æſtiuos, iiſdé Etheſijs nubila illò ferenti- bus èreliquo orbe: auctus Nili per puteos mẽſuræ notis deprehendun- tur. Iuſtum incrementum eſt cubitorum ſexdecim: minores aquæ non omnia rigant, ampliores detinent, tardiùs recedendo: hæ ſerenditẽpora abſumunt, ſolo madenteillæ non dant, ſitiente. Vtrumq; reputat pro- uincia. In duodecim cubitis famem ſentit: in tredecim etiamnum eſu- rit: quatuordecim cubita hilaritatemafferunt: quindecim ſecuritatem: ſexdecim delicias. Maximum ineremẽtum fuit ad hoc æui, cubitorum Comment. in Gen. Tom. 4. gggg
Plin. lib. 5. c. 9.

602 COMMENT. IN
gecem& octo, Claudio Pprincipe: Minimum, quinque, Pharſalico bel⸗ lo, veluti necem Magni, prodigio quodam, Hlumine auerſante. Sic Pii- nius. Fecit igitur Deus præter vim,& modum,& ordinem naturæ, vt illo tempore incrementum Nili per ſeptem continuos annos fieret vl.
tra ſexdecim, vel decem& octo cubita: unde tanta illa fertilitas Aegy- pti ſecuta eſt. Contrà verò, vt per annos ſeptem proximè ſubſequentes perexiguus Nili eſſet auctus; infra duodecim cubita, aut etiam quinq
ex quo ſummam famem accidere neceſſe fuit.
Cur Deus non vnum,
ſed duo ſom
nia idem ſi-
gnificantia miſerit Pha- raoni.
SECVNDA DISPVTATIO cur duo Pharaonis ſomnia fuerint; dam idem vrn-
libet ſi gnificaretur.
E p quid eſt illud quod dixit Ioſeph: Somnium regis vnum et? Scriptura enim duo fuiſſe narrat ſomnia, diuerſa& temporibus,& viſionum diſſimilitudine. Verum ſi pro- F fectò res habet. Fuit vnum ſomnium ſecũdùm rem iigri- N ſicatam, vtroque enim ſomnio ſignificabatur vbertas,&
bus, quàm ſemel dicentibus:& plus credimus, ſi verba& promiſſa u- reiurando firment, quàm ſine iureiurando. Ex quo fit, vt Deus ſermo- nem ſuum accommodans ad conditionem naturæ noftræ, quod ceriiſ⸗ ſfimum à nobis haberi vult, aut ſperari, id multiplicata denuntiationt & promiſſione tradat, aut iureiurando adhibito confirmet. Et quiaſe- pè Deus aliquid futurum prædicit promittendo, aut comminãdo;non abſolutè, ſed conditionaliter; quod non eſt implendum niſi pofita conditione, quam ponere, in voluntate& poteſtate hominum eſt: ex quo fit vt eiuſmodi prædictiones diuinæ nonnunquam prædictum non habeant effe ctum cuius generis prædictionum exempla reperies apu Hieremiam eap. 18.& apud Ezechielem. Quoniam igitur non pauc⁊ ſunt huiuſmodi prædictiones conditionales, ne fortè quiſpiam exiſti- maret prædictionem futuræ vbertatis.& ſterilitatis in Aeypto,⁸* iſto genere prædictionum eſſe, geminatum eſt ſomnium, idèmque bis præfiguratum, vt omnimoda euentus futuri certitudo declararetur.
Deinde

iuff unn mn elak m GiPmilruit keinm. un omrim di Pc wit etans ¹bena eon meiie uda dm aan oq ien igs i iun rncipo, in 8 ian. ij, moma Wa Jechu pün Lunn ifam gumt it ima& une e non itten 1 ℳ s femunh E rundo Riqos Bu r onem auus(Pecur
22—. rau o achibuoc. 1 Dalbh
¹
GENESIS CA P. XILI. 60;
Deinde tales geminatæ locutiones vel viſiones in Scriptura inter- dum ſignificare ſolent celerein rei euentum, id eſt, non longinquum, ſed iam propinquum& inſtantem. Quod etiam in vulgari conſuetudi- ne loquendi aliquando vſurpatur: quem enim inſtanter vocamus,& fe- ſtinè ac citò venire volumus, geminatione vtentes, dicere ſolemus, Pe- tre Petre, veni veni. Ergo geminatione ſomnij ſignificabatur propin- quus atque inſtans euentus rei: nempè paulò pott illud ſomnium, atque eius interpretationem, ſeptennis illa vbertas incœpit. Atque has duas cauſas geminati ſomnij ipſemet loſeph reddidit Pharaoni illis verbis: Quod autem vidiſti ſecundo, ad eadem rem pertunens ſömnium, fumitatis in- dicium eſt: eo qubd fiat ſermo Dei,& velocius impleatur.
Tertiam rationem Lyranus reddit huiuſmodi: Pervtrumque ſom- nium coniunctè, id eſt, per boues& ſpicas ſignificari debuit fertilitas & ſterilitas terræ. Duplex enim eſt cauſa fertilitatis terræ, tum bona ſeminatio, quam faciunt bona& multatritici grana; quam denotabant ſpicæ illæ multiplices& plenæ: tum bona terræ aratio,& cultura; cuiĩ deſeruiunt in primis& conducunt boues validi,& arãdo idonei: quod præfigurabat viſio pinguium boum. Contrariæ autem res ſunt cauſa Rerilitatiszmala nimirum ſementis, quam ſignificabant ſpicæ illæ ſic- cæ,& véto vrente percuſſæ, quæ vel nulla, vel perpauca& vitiata grana
tritici ſuppeditare poterant in vſum ſeminandi:& item mala terræ ara- tio& cultura, quod prænotabatur illo in ſomnio priori, per vaccas illas macilentas& imbecillas. Quarta ratio hæc traditur à Thoſtato. Ferti- litas terræ pertinens ad vſus humanæ vitæ, duabus in rebus potiſfimùm eſt poſita, in frugibus,& in animalibus. Et ſicut inter fruges, quantum ad victum hominum, principatum tenet frumentum; ſic inter animalia deſeruientia humanæ vitæ, primo loco cenſeri debent boues propter coria ad integumentum,& carnes atque lac ad eſum, præcipuè autem propter arationem terræ atque culturam. Aptiſſimè igitur fertilitas& ſterilitas terræ per iſtas potiſſimùm duas res, boues dico& ſpicas triti- ceas, duobus illis ſomniis præfigurata eſt.
Nunc ergo prouideat Rex virum ſapientem,& induſtrium, & præficiat eum terræ Aegypti, qui conſtituat præpoſitos per cunctas regiones:& quintam partem fructuum per ſeptem annos fertilitatis, qui iam nunc futuri ſunt, congre- get in horrea:& omne frumentum ſub Pharaonis poteſta- te condatur, ſeruetùrque in vrbibus.
VICHRRB locum hunc enarrat Philo. Nam cùm com-
memoraſſet quemadmodum loſeph interpretatus fuiſſet
lla ſommia, ſubdit eum poſtea tale quoddam conſi- lium, adoccurrendum futuræ fami, dediſſe Pharaoni. Hæc ſunt, dixit loſeph, quæ ſomnia præmonent; ſed mihi nũc quoddam ſup- petit remediũ, quod in tantis malis ſalutem afferre queat. Vrbiũ ac re-
8888 2
Eyranus
Thoſtatus.
VERS. 33.
&34.

604 CO MM ENT. IN gionum exitialis morbus eſt fames, cuius vires oportet frãgere, ne ni- miru ingraueſcens, deleat incolas. Succurrendum autem huic periculo eſt, ad huc modum. Ex ſeptem annorũ fertilitate, quod ſupererit homi- nũ ſatietati, hoc eſt, quinta pars, reponatur oppidatim, vicatimq;, non transportando fruges aliò longiuùs, ſed vbi demetuntur; ibi aſſeruàdoin vſum eius loci hominum. Eas porrò fruges cẽſeo cum ſuis ſpicis& ma- nipulis condendas, non autem trituratas nec purgatas: idque quatuor Quatuor cau ob cauſas faciendum arbitror. Quarum vna eſt, ne citiuùs vitiatæ nudẽ- 8 zef e. tur ſuo tegmine: altera, vt per ſigulos annos renouetur priſtinæ copiæ ſedin vi⸗& memoria) ruſticis triturantibus,& fruges euentilaãtibus. Tertia‚ ne ini. manipulis c. ri poſſit frumenti numerus, dum incertum eſt, quãtum ſpicæ, manipu- dendæ,& cé- lique contineant, ne animus colonos deficiat reputantes quantumab- ſernanda eſ ſumptum ſit; ſed ſecuritate non minus quàm cibo ſe ſuſtineant: ſpes leh enim alit cumprimis, graue penuriæ malum ſubleuans. Quarta cauſa eſt, vt& iumentis condatur pabulum, quibus ariſtæ, paleæque, purga- menta frugum, pro alimento ſunt. Hęc cura committenda eſt viropru- denti, nec auaro, qui poſſit ſine inuidia& reprehenſione exequi munus hoc, tanta dexteritate, vt nihil populo de fame futura ſuboleat: durum eſt enim iam antè ægris animis ſpem in futurum adimere. Si quis por- rò cauſam ſciſcitetur, reſpondeatur, oportere ſicut in pace parãtur quæ belli tempore futura ſunt ex vſu; ſic in frugum copia proſpicere in fu- turum inopiæ;incertum autem eſſe quando bellum, vel fames im mi- neat, quidye futurum tempus ferat. Parãdum igitur maturè ſubſidium, ee, prin. ne deſit cùm tempus poſtulauerit. Sic Philo. She, ewee Sed perpendamus illa verba, Prouideat Rex virum ſapientem, G indu. 11 eſſe debeat pu- ſtrium,& præficiat eum Terræ Aegypti. Multum intereſt prudentis& boni blica annona. principis præcipuam annonæ publicæ rationem& curam ſuſcipere ac gerere: nempè huius incuria ac negligentia multa populis incommoda & ingentia fert mala; nec rarò etiam magnas in plebe tuthas& ſedi- tiones ſuſcitat, agitàtque in furorem populos aduerſus rectores, atque inuiſum reddit Principem,& exoſum. Eſt igitur in Republica princi- palis cura, prouidere& comparare, quibus abundè populo victus ſup· petat; ne fruges deficiant, ne plebs fame tabeſcat, ne frumẽtarij vel ſup- preſſione frumenti, vel enormitate pretij, eſurientes pauperes oppri⸗ Prafecti an- mant, enecéntque. Romani quondam in primis publicæ annonæ ratio- veneaen Ro nem habere oportere cenſentes, eius procurandæ vnum quempiam de principibus Reipublicæ viris præfectum creabant. Primus autem piæ- fectus annonæ(vt ſcribit Liuius) creatus eſt, L. Minurius; eo videlicet tempore, quo tãta Vrbem inopia inuaſit, vexauitque, vt multi ex plebe, ne diutina famè cruciarentur, capitibus obuolutis, ſeſe in Tiberim prę. cipitauerint: Eſt enim miſerrimum genus mortis, fame mori. 1 Huiuſmodi verò præfecturam maximi fuiſſe momenti atque digni- Procuratio an———. ſtexa- we Jaaute tatis apud Romanos ſatis argumẽti ſit, eam Pompeio Magno, po Pompeio glo-&tos maris piratas, debellatümque Mithridatem, arque Orientem Ro-
riæ fuerit. mano Imperio ſubiugatũ, tréſq, orbis partes glorioſiſſimè tuiphrts fuilie
Liusizes.

¹ dngul ſt dam weur e ei Haim edo ean Mm lüͤdled e ma
hdanür, 91 m cmt e nn. 1Kreered e um deſmei uteim mmnmadt arquün ponerdcnn minurge meme erit — 5 Gma DAle
n 8*
“
1
naen Rexud Wat
.. 4. 5 3 lultum lnters 3 1
rrationem& N lür,
eencia muleag l magnss in. cu
Sane vopulosaduef N o-
4 ERighuu 1 A nn
auibas:dun 1
4
me eſonen t
aßt,feruuiic Se zemgf
dus obuoluui- „enus moftisf
1
licdeicatema egri
goc
88 1
p deſcnd
—
GE NESIS CA D. XIL. I. 575
fuiſſe delatam;nec minus ei quàm ſuperiora, gloriæ addidifſe. Is verò annonaria expeditione ſuſcepta, cùm magnam frumenti vim ex Lybia, Sardinia,& Sicilia collectam ad eſurientem Vrbem mari cõportarer, ingenti oborta tempeſtate, nautiſque timore cunctabundis, inſcendés nauim,& anchoram euelli iubens, exclamauit, Nauigãdi neceſſitas eſt, non viuendi neceſſitas. Lubet hic adſcribere verba Plinij ex Panegyri- co, quibus hæc cõfirmari atque illuſtrari poſſunt. Sic ille ſcribit: Inſtar ego perpetui congiarij reor affluentiam annonæ. Huius aliquando cu- ra Pompeio non minus addidit gloriæ, quàm pulſus ambitus campo, exactus hoſtis mari, Oriens triumphis Occidénſque luſtratus. Nec ve- rò ille ciuilius, quàm parens noſter, auctoritate, conſilio, fide recluſit
Plinius.
vias, portus patefecit, itinera terris, littoribus mare, littora mari reddi-
dit: diuerſaſque gentes ita commercio miſcuit, vt quod gentium eſſet vfquam, id apud omnes natum eſſe videretur. Nunc ſine vllius iniuria omnibus vſibus noſtris annus exuberat: quippe, non vt ex hoſtico ra- ptæ, perituræq́ue in horreis meſſes, nequicquam queritantibus ſociis
auferuntur: deuehunt ipſi, quod terra genuit, quod ſidus aluit, quod
annus tulit; nec nouis indictionibus preſſi, ad vetera tributa deficiunt. Emit fiſcus, quicquid videtur emere;inde copiæ, inde annona, de qua inter licentem, vendentémque conueniat: inde hic ſatietas, nec fames
N
vſquam. Aegyptus alendis, augendiſque ſeminibus ita gloriata eſt, vt nihil imbribus cœlòque deberet. Siquidem proprio ſemper amne per- fuſa, nec alio genere aquarum ſolita pingueſcere, niſi quas ipſa deue- xerat: tantis ſegetibus induebatur, vt cum feraciſſimis terris, quaſi nunquam ceſſura, certaret. Hæc inopina ſiccitate, vſque ad iniuriam ſterilitaris exaruit, quia piger Nilus cunctanter alueo ſeſe ac languidè extulerat, ingentibus licèt, etiam tunc, ille fluminibus conferendus. Hinc pars magna terrarum mergi palanti amne conſueta, alto puluere incanduit. Fruſtrà tunc Aegyptus nubila optauit, cœlmque reſpexit, cùm ipſe fœcunditatis parens contractior& exilior, iiſdem vbertatem eius anni anguſtiis, quibus abundantiam ſuam cohibuiſſet. Neque enim ſolum vagus ille expanditor amnis intra vſurpata ſemper col- lium ſubſtiterat atque hæſerat, ſed ſupino etiam ac detinenti ſolo, pla- cido ſe mollique lapſu refugum abſtulerat, necdum ſatis humentes terras reddiderat arantibus. Hæc Plinius: cuius longiorem paulò hte retuli orationem, vt ex ea cognoſceret Lector proprias Aegypti ferti- liratis,& ſterilitatis cauſas: de quibus paulò ſuprà diſputatum eſt.
12 Et quintam partem fructuum per ſeptem annos fertilitatis cõgreget in hor- rea. Eſtima quanta fuerit illa ſeptennis abundantia; cui dempta quin- ta parte, nihil, non modò defuerit ſatietati Aegyptiorum, ſed etiam ſu- perfuerit. Sed cur quinta pars reſeruata eſt,& non potiùs medietas; Non enim quinta pars ſufficiens videtur futura fuiſſe victui Aegyptio- rum in ſeptem annos. Sed reſpondendum eſt, ſatis illam quintam par-
tem fuiſſe: nam etiam in tempore illius ſterilitatis, aliquantulum ſere- batur& metebatur. Si quidẽ iuxtaripas Nili aliquanto ſpatio propter
B888 3

606(OMMEN T. IN
modicam Nili exundationem ſeri& meti aliquid poterat: nam& de bobus macilentiis dictum eſt ſuprà, quòd paſcebantur in ipſa amuis ri- pa, in locis virentibus. Sed quia iſtud perexiguum erat, reſpectu totius Aegypti, idcirco ducebatur pro nihilo,& Ioſeph dixit, per totum illud ſeptennium, nec ſeri, nec meti potuiſſe. Deinde diuites& potentes vi- ri,tempore fertilitatis ingentem copiam cibariorum reſeruauerant in ſubſidium futuræ ſterilitatis, vnde non ſoluùm ipſi, ſed complures alij ſuſtentabantur: Adiice, quòd tempore famis multò parciùs viuebatur quàm tempore vbertatis, neceſſariis tantùm degendæ vitæ cibariis cõ- tentis hominibus. Verùm quærat fortaſſe quiſpiam, quemadmodum frumenta conſeruari tunc potuerint per quatuordecim annos, nimi- rum à primo anno vbertatis, vſque in vltimum ſterilitatis. Reſponden- dum eſt, idcirco potuifſe conſeruari, quia frumenta non condebantur antè triturata,& à paleis purgata, ſed reponebantur faſciculi ſpicarum cum ſuis ſtipulis,& ita perdiu conſeruari poterant, quòd ille naturalis eſſer locus frumenti. Quanquam falſum eſt ‚fuiſſe frumenta reſeruata in quatuordecim annos, ſed tantùm in ſeptem. Nam quæ primo anno vbertatis colligebantur, ſeparatim reponebantur in vſum primi anni Kerilitatis:& quæ in anno, ſecundo fertilitatis collecta ſunt, ſeorſim reponebantur in victum ſecundi anni ſterilitatis;& ſic deinceps in aliis
annis.
vENS.33. Placuit Pharaoni conſilium,& cunctis miniſtris eius: Lo-
vſque ad cutũſque eſt ad eos, Num inuenire poterimus talem virũ,
4† qui Spiritu Dei plenus ſit? Dixit ergo ad loſeph: Quia oſtendit ribi Deus omnia quæ locutus es, nunqvid ſapien- riorem,& conſimilem tui inuenire potero? Tu exis ſuper domum meam,& ad tui oris imperium cunctus populus obediet: vno tantùm Regni ſolio te præcedam. Dixtqve rurſus Pharao ad loſeph: Ecce conſtitui te ſuper vniuer- ſam Terram gypti: tulitque annulum de manu ſua,& dedit eum in manu eius; veſtiuitque eum ſtola byſſina,& collo torquem aureum circumdedit. Fecitque eum aſcem dere ſuper currum ſuum ſecundum, clamante præcone, Vt omnes coram eo genu flecterent,& præpoſitum eſſe ſci rent vniuerſæ Terræ Aegypti. b
3
.. 4„.. VICHERRIMVM huius hiſtoriæ tractatũ explicatum- d 9 6 que, tum litteralem 4 tum allegoricum tradit Philo. in 60,
3 tur De lo-

d hn dcomel um 7 Acl Vuerd dn wrch
8 pemaünat agen 12 munn
uned 1S uis Kühd 1
4
Ra at E wn conth monen B laüin un pats Truodilen umc, Nunenuta aejen i gur gmmn fenedd VWum un fenileat ied echalun n iſtertat S ecenanun
K cundi Mnültscu ucnite 3n um. Dirt d d uin r locut eunqni eenire Naes simpen raunc (oho te dam 1 ce cont ie lufas oc annd Takenna
Aeadlb ſiuitque 2 donde
GCENEOSIS(CA p. XILI. 60
muͤlque conſilio, vt apparebat, in futurum vtiliſſimo, familiaribus ſuis accitis, ſubmifſa voce dixit: Num inueniemus talem hominem afflatũ diuinitus? Cúmque videret eis ſuam probari ſententiam, conuerſus ad Ioſeph propè ſtantem ait, Propè eſt, quẽ quæri iubes non longè quæ- rendus eſt homo iſte, quem dixiſti, prudens atque induſtrius, qui tua exequatur monita: tu is es: nec enim ſine numine hæc videris locutus. Hic præfecturam palatij mei ſuſcipe, ſimùlque totius Aegypti procu- rationem. Nec eſt, cur quiſquam hanc meam facilitatem accuſet, quaſi digniorem ſe iudicans. Nam excellentes naturæ non habent opus ad experimentum longo tempore, nec indocilem vſus diſciplinam deſi- derant, ſed incunctanter ſe rebus ingerunt:& pręſens ſtatus morã non patitur, imminente neceſſitate, cui ocyus proſpiciendum eſt. His dictis, eum proregẽ inſtituit, vel Regem potius, relicto ſibi ſolo Imperij no- mine, poteſtatem illi cedens, nec quicquam nõ deferens ei quod ad ho- norem cius pertineret. Dedit quippe regium ei annulum ſignatorium, veſtem auguſtam, torquem auream, currümque ſecundum à regio: at- que ita iubet eum per vrbem circumuehi, præcedente præcone, atque indicante noui magiſtratus electionem. Nomen quoque nouum indi- dit ei, quod Interpretem ſignificat linguà vernaculà,& vxorem dediet, filiam clariſſimi apud Aegyptios viri, qui Solis gerebat ſacerdotium. Atque hæc acta ſunt circiter annum ætatis eius trigeſimum. Ecce qua- les ſint euentus piorum virorum: impelluntur illi quidem ſæpe,& de- clinantur, non tamen corruunt, ſed firmiter ſtant, ne ſupplãtari queant. Quis enim expectaſſet, intra vnam diem, è ſeruo Dominum, è vincto
principem omnium, è carcerarij vicario, proregem fieri,& regiam in-
habitare pro carcere, extrema ignominià in ſummum honorem com- mutataꝰ? Facta ſunt tamen hæc,& fient ſæpius, quando Deo placuerit: modò ſubſidat aliqua probitatis ſcintilla in anima, quam neceſſe eſt per occaſionem candeſcere. Hæc Philonis diſputatio ad hiſtoricum huius loci tractatum pertinet.
14 Allegoricam porrò eiuſdem hiſtoriæ interpretationem ſubdit hanc
Philo: inſignia honorum,& ornamenta quæ Rex contulit in Ioſeph, figuram gerunt& imaginem eorum quæ viro ciuili contingunt. Dici- tur Ioſeph in ſecundum à regio currum aſcendiſſe,& qui Kempubli- cam tractat, ſecundus à Rege habetur, cùm nec priuatus ſit, nec Rex, ſitus in amborum confinio, priuato ciue potior, regia poteſtate infe- rior: ſubiectus, tanquam Regi, populo, cui per omnia vult gratificari bona fide ac ſedulò. Fertur autem ſublimis, ſeu ſella curuli, cùm à ne- gotiis, tum à multitudine in altum elatus, præſertim cùm magna par- uaque ſuscedunt ex ſententia, nemine reflante, aut opponente ſe, ſed yt in nauigatione, Deo omnia gubernante ſalutariter. Annulus à rege datus, inſigne eſt fidei magiſtratum inter& populum intercedentis. Cæterùm torques aurea non ad gloriã ſolùm, ſed& pœnam pertine- re videtur. Quandiu enim adminiſtranti Rempublicam res ciuiles be- ne procedunt, placet ſfibi honoratus à ciuibus: cùm autem aduerſitas
accidit

60eo3z CO MMENT. IN accidit non volenti, quod damnandũ eſſet; ſed fortuitò quod meretur veniam; nihilominus tanquã iniecta in torquem manu trahitur; quaſ
eum ſic increpante populo domino ſuo: Hanc torquem donaui tibi, or.( namentum quidem in proſperitate, ſed quaſi vinculum& catenam in 5 aduerſitate. Hactenus fuêère Philonis verba, quæ commemorata ſunt. 1
Admirabilem hanc, quam in Ioſeph cernimus, metamorphoſin, ſu. 1i 3 Bitämque in contrarium commutationem rerum, vt eodem die ex ſer. 4 uo& clauſo in carcere, in principem& dominum Aegypti, ſummoque
honore ac poteſtate pręditum euaſerit, ſcitiſſimè Dauid cecinit in Dial- mo 1⁰4. illis verbis: Vocauit famem ſuper terram,& omuie firmamentum panis contriuit. Miſit ante eos virum, in ſeruum venundatus eſt Ioſeph. fiu- miliauerunt in compedibus pedes eius, ferrum pertranſtit animam eiu, donee veniret verbum eius. Eloquium Domini inflammauit eum. M iſit Rex,& ſoluit eum: princeps populorum,& dimiſit eum. Constiiuit eum dominum donu ſuæ,& principem omnis poſſeſſoonis ſuæ: Vi erudiret principes eiun, ſicut ſemet ipſum:& ſenes eius prudentiam doceret. Conſimilia traduntur in libro Sapientiæ cap. 10. vbi hæc ſcripta ſunt de Ioſeph: Hac(Sapientia) ven- ditum iuſtum non dereliquit, ſed à peccatoribus liberanit eum: deſcenditque cum illo in foueam,& in vinculis non dereliquit illum. Donec afferret ili ſce- ptrum regni,& potentiam aduerſus eos qui eum deprimebant: e mendaces oſtendit qui maculauerunt illum,& dedit illi claritatem ætemnam. Circa illud dictũ Pharaonis: Num inuenire poterimus talem virum, qui ſpiritu Dei yle- Auguſtin. nus ſite annotauit B. Auguſtinus, iam tertiùm in diuina Scriptura vſque ad hunc locum, eſſe inſinuatum Spiritum ſanctum. Auguſtini verba in quæſtione 134. in Geneſim, huiuſmodi ſunt: Ecce iam, niſi falloter- tiè inſinuatur nobis in hoc libro Spiritus ſanctus, id eſt, Spiritus Dei- Primò in exordio huius libri, cùm dictum eſt: Spiritus Dei ferebaturſu- per aquas. Secundò cùm dixit Deus Noë: Non permanebit Spiriu mu in hominibus iſtis, quia caro ſunt. Et tertiò nunc, cùm Pharao dixit de lo- ſeph, eſſe in illo Spiritum Dei. Nondum tamen legimus, nec wuemi⸗ mus nominatum Spiritum ſanctum. Sic Auguſtinus..— De antiquita Tulitq;, annulum ſuum de manu ſua,& dedit eum in manu eius Hincvr 15 te ſus annu- entur argui poſſe falſitatis felli duo Plinij dicta. Primum it ruu: Gch. gui poſſe falſitatis, ac refelli duo Plinij dicta.— tam quoddã temmpore belli Troiani non fuiſſe vſum annulorum: cùm hoc loco men- Plinij excuti- tio fiat annuli Pharaonis, traditi Ioſepho: id verò factum eſt non mi⸗ tur. nus ſexcentis annis ante bellum Troianum. Deinde ſcribit vſum annu- lorum in ſignando non fuiſſe apud Aegyptios: atqui Pharao annulum ſuum tradidit Ioſepho, ob id præcipusè, vt eo, quæcumque ſignaret ille, tanquam regia mandata& iuſſa haberentur. Ponam de vtroque verba Plinij, quæ ſunt in cap. 1. lib.; 3. Nec Iliacis temporibus ‚inquit, llos fuiſſe annulos video: nuſquam certè Homerus dicit, cùm& codicil- Ios miſſitatos epiſtolarum gratia indicet;& conditas arcis veſtes, ac vaſa aurea& argẽtea,& ea colligata nodi, nõ annuli notà: ſortiri quo- que contra prouocationes duces non annulis tradit. Fabricam etiam
deum fibulas,& alla muliebris cultus, ſicut inaures in primordio faci taſſ
.————

10 Suman
afanaſir uu n mkan 3 eo (Lan 1 8 matng Lainün dn urhh d laegde Su —*½ w ſaun rus Wuu
641 1um
mn n rA udauma Wailli
n A 4 diſ
temim näud Je u * 8 4 4* tam ſincam. K ünedi
1* 1 G funt: xei tilur
itus(unc, unl
4* 4 3 aum et:yri K ma oc: Nuen& y
1. nunc n 6
dumtmenled Nr4
d mana
G ENESIS CAP. XILI. So9
taſſe ſine mentione annulorum. Idem paulò infra: Non ſignat annulis
Oriens, aut Ægyptus etiam nunc, litteris contenta ſolis. Idémque tradit Strabo de Indis lib. 1 5. Nec commiſſi, nec depoſiti iura vlla habent Indi: nec teſtibus indigent, nec ſigillis; ſed verbis, aut litteris ſimpliciter cre- dunt. Annulorum porrò vſus præcipuus fuit duplex: tum in digitorum ornamentum, ac dignitatem perſonæ: vnde apud Romanos, equeſter or- do à plebe, annulorum inſigni diſtinguebatur.
Verùm frequentiſſimè vlus annulorũ fuit ſignãdi grati, vel epiſtolas, vel mandata, vel edicta, réſque pretioſas, quas in tactas eſſe volebant. Ale- xander Magnus poſt debellatum Darium,& Aſiæ imperium compara- tum, duobus annulis ſignandi gratià vtebatur. Litteras enim ſuas in Eu- ropam ſcriptas veteris annuli ſui gemmà obſignabat: quas verò in Aſiam mittebat,& ad gentes quæ ſub Dario fuerant, his Darij annulus impone- batur: vt appareret vnum annulum duorum tantorum Regum nõ cape- re fortunam. Erat item annulus ſignum deliberatæ voluntatis& imperij, quo ſignata exequi oporteret. Quocirca cum Babylone iam moribun- dus Alexander interrogaretur ab amicis, quem imperij ſui deſignaret hæredem: reſpondit, Optimum. Idem, ſexto põòſt die præcluſa voce, exem ptum digito annulum Perdicæ tradidit: quæ res præiudicium quoddam ſucceſſoris ab eo deſignati videbatur eſſe: nam etſi non voce nuncupatus hæres, iudicio tamen, talique indicio videbatur electus. Ergo annulus à Pharaone datus Ioſepho, ſignum fuit non ſolùm principalis cuiuſdam ho noris ac dignitatis; ſed auctoritatis inſuper atque poteſtatis: vt quæcun- que eo ſignata ab illo eſſent, pro Regis mandatis iuſsisque acciperentur ab omnibus.
Doeſtiuitque eum ſtola byſzina. Byſſus eſt tenuiſſimi atque candidiſſimi genus lini, olim maximo in pretio& honore ac delicijs habitum,& digni tatis atque honoris gratià principibus viris,& ſacerdotibus vſitatum,& in rebus ſacris ac diuinis adhiberi ſolitum, in cuius poſtea locum ſucceſſiſſe videtur purpuræ vſus. Erant huiuſinodi byſſinæ ac lineæ veſtes apud
EÆgyptios præcipuæ dignitatis, è& quibus maximè conſtabat Sacerdoralis
veſtitus. Scribit Plinius, fruticem in Ægypto gigni, quem alij goſipon vo
cant, plures xilinon,& ideo lina inde facta, xilina vocari: ex quibus veſtes Sacerdotibus Aegypt iis gratiſſimæ ſunt. Et collo torquem aureum circun- dedit. Inter ornamenta, quibus bar baræ gentes in bellis quondam vſitari folebant, torques aureas fuiſſe legimus; quas collo, oſtentandæ opulentiæ gratià, circundabant. Gallos Romanum Capitolium oppugnantes au- reis torquibus candida ſua colla obuincta habuiſſe, memoriæ proditum eſt. Vnde Virgilius,
Dirgatis lucent Sagulis: tum lactea colla
Auro innectuntur.
Celebris fuit apud Romanos Titi Manlij Romani pugna contra Gal-
Straba.
Curtius lib. S.
B)sinæ veſtis vyſus.
Plin. lib. 189.
Aurei tor- quis vſus.
Virgik. lb. 8.
. 8 3 1
lum:quem ille, Romanos ad ſingulare certamen ſuperbè prouocantem, .* A..„
ſingulari virtute occidit;torquêmque, qua ornatus erat, detractam illi,
etiamnum ſanguinolentam, ſibi in collum indidit. Ex quo ille, poſteriq;
Comm. in Gen. Tom. 4. hhhh

610 COMMENT. IN
eius cognomentum Torquati promeruerunt. Darius Perſarum Rex ptæ-
lium conſerturus cum Alexandro, exercitum habuit purpura, argemtoq
& auro præfulgentem;& milites, quos Perſæ vocabant immortales, an.
reis in collo torquibus inſignitos, barbaræ opulentiæ inſignia,& ad ma- turandam victoriam acerrima Macedonibus incitamenta.
Fecitque eum aſcendere ſuper currum ſuum. Secundũ videlicer, ad oſten
tationem dignitatis& gloriæ. Vocabatur autem ſecundus currus, quòè
Rex duos haberet præcipuos currus: vnum, quo ſolus ipſe veheretur:al.
terum quem aſcendere iubebat eum quem præ cæteris honorare vole-
bat, quique proximus ipſi erat dignitate, ac poteſtate in regno ſuo;& qus-
cùm rex dabat ſe in publicum,& cum magnificentia prodibat foras, ſo-
A uerus. Ium omnium in curru comitem habebat. Aſſuerus Mardochæum iuliit
Eſther 6. aſcendere, non ſuper currum, ſed ſuper equum ſuũ. Et fortaſſe antiquio-
ribus temporibus& apud reges Aegypti potior erat vſus curruum, quam
equorum:contra verò poſterioribus temporibus& apud Reges berſ-
rum maioris videtur fuiſſe honoris, equo pulchrè ac magnificè ſellato,
7 X. ornatéque, quàm curru vehi. OGuænamolim Aue;
ponorum inſi- 11e44e 1 nia homini- Pes, antiquis illis temporibus, honorum inſignia,& decora,& ornamen-
Dus de ſe bene ta, quibus homines maximè honorari& decorari ſolebant. Hoc loco, le-
meritis Prinei gimus ſanctum loſeph fuiſſe honoratum à Pharaone annulo regio,& ſto
hes daus ſa byſſina,& torque aurea,& curru regio ſecundo,& vt clamante præ-
jint.)* 8 3 p cone, omnes coram eo genu flecterent,& præpoſitum eſſe ſcirent vni. uerſæ terræ Aegypti. Non diſſimili honoris genere ab Aſſuero eſſe affe- ctum legimus Mardochæum in libro Eſther cap. 6. in quem collatus rege multiplex honor enarratur hiſce verbis eo loco: Homo quem rex ho- norare cupit, debet indui veſtihus regis:& imponi ſuper equum: qu ät ſalate gis eſt:& accipere regium diadema ſuper caput ſuum:& prinum de Tegis principibus ac Tyrannis teneat equum eius;& per plateam ciuitatis incedens, clamans dicat: Sic honorabitur, quemcumque rex voluerit honorare. Ei apad Danielem capite quinto ſcriptum eſt, Regem Baltaſarem edixiſſe: Qui- cunque leget Scripturam hanc,& interpretationem eins manifeſtam mihi fece- rit, purpura veſtietur,& torquem auream habebit in collo,& tertius Win regno meo erit. In prioris libri Machabæorum c. 11 proditum eſt, Antiochum Regem filium Alexandri, miſiſſe Ionathæ honoris cauſa vaſa aurea in miniſterium,& dediſſe ei poteſtatem bibendi in auro,& vt purpuùram in-
Vrgil lib.. queret,& haberet fibulam auream. Eſt autem fibula propriè ornamen-
Aeneid. tum cinguli ad veſtem ſubligandam, quod oſtendit Virxgil.ille verſus,
b Aurea purpuream ſubnectit fibula veſtem.
Animaduertat Lecter quænam fuiſſe doceat Scriptura apud brinci. 5
TERTI4
1“

441 1 Waoräle
„ Ade i. u P aiene 2 8 3 dlenna nmer mn
1 4! Nesdw- 1. 1 dla.
41“ A 3 5 — 1 e
mer i gu Im G c rrn d cln, — AM1. rpo! derndo ien Knrhe eſcren cs rr cndhi ber cc. Amak dueo od KNſam. mam ud 1
r uᷣ
E Nod ,1„r aum.
1. enc H aul 3 n autem dd-
Ju doknis A EEA ueften
TAN”
† 4
GENESIS CAp. XILI.
errera Bnef—
TERKRTIA DISPVIAIIO. Quid ſignificat ebraica dictio Abrech.
Super illis erbis, VERS, Z4. Clamante præcone, vt omnes coram eo genu flecterent. b Suid ſigniß-
Ro illo genu flecterent, Hebraicè eſt abrech, quod omiſerunt Se iee abtech.
8☛ Septuaginta Interpretes: ſic enim verterunt hunc locum:
Et clamauit ante eum præco, conftituit eum ſuper omnem ter Guam Aegypti. Symmachus, ipſum Hebratcum nomen reti- 2— nens tranſtulit: Et clamauit ante eum, Abrech, ſed dictio iſta
Hebraica variè accipitur,& exponitur. Quidam interpretantur genu fle- Aere. vti vertit Aquila,& habet noſtra tranſlatio Latina. Alij, Pater Regis,
vt habet paraphraſis Chaldaica. Multi Pater tener, quemadmodum inter- Th ,, H pretatur 8. Hieronymus in Traditionibus Hebraicis ſuper hunc locu m, oſaiswrdkaat. cum quo ſatis concordat Thargum Hieroſolymitanum, ſic exprimens Oleaſter. ſententiam huius loci; Et ecce præconizabant coram Ioſeph,& dicebant:
Dinuat pater regis, qui eſt princeps in Sapientia,& tener in annis. Audiat Le ctor annotamentum quoddam Oleaſtri ſuper hoc loco, minimè aſpernã- dum. Dictionem, inquit, Hebraicam abrech quidam compoſitam arbi- trantur ex ab, quod eſt pater.& rech, quod eſt tener, quaſi vocarent eum patrem tenerum: patrem quidem, propter ſapientiam ztenerum autem, propter iuuentutem: cum quo congruit quod infrà dixit Ioſeph, ſe con- ſtitutum eſſe à Deo quaſi Patrem Pharaonis. Alij verò ſimplicem putãt
Ge dictionem,& futurum verbi barach, quod ſignificat benedicere,& hunc eſſe ſenſum benedicam, id eſt benedicite, Thargum vertit hoc loco Pater Regis. Et quia barach ſignificat etiam genu flectere, ideo priores
ſic verterunt. Ego iſtis ſubſcribo, vnicam dictionem eſſe putans,& hũüc
eſſe ſenſum,& clamauerunt, ante eum genn flectam, vel dicebatur illis genu flectite, ſi tamen vertas benedicam, non prohibeo. VItimò verti poſſet, eleuatio tua, ab auar, quod eſt eleuare, cui expoſitioni congruit quod proximè ſequitur: E: præpaſuit eum ſuper vniuerſam terram Aegypti.
Verba porrè Sancti Hieronymi in Tradirionibus Hebraicis in Gene- S. Hieron. ſim ſuper hoc loco huiuſmodi ſunt: Aquila tranſtulit, Et elamauit in con- ſpettu eius ad geniculationem. Symmachus ipſa Hebraica verba retinens, ait: Et clamauit ante eum, Abrech. Vnde, mihi videtur non tam adgeni- culatio, quæ in ſalutando vel adorando loſepho accipi poteſt, intelligen- da; quàm id quod Hebræi tradunt dicentes, Patrem tenerum ex hoc ſer- mone transferri. Ab quippe, pater dicitur;rech, delicatus, ſiue tenerri- mus: ſignificante Scriptura, quòd iuxta prudentiam quidem Pater omnium fuerit: ſed iuxta ætatem, tenerrimus, adoleſcens,& puer.
hhhh 2

61² CO M MEN T. I N Quomodo Sic Hieronymus. Sedenim obijcere quiſpiam poſſet, Si tranſlatio Latina 25 Sheron cy huius libri, eſt, vt creditur, Beati Hieronymi, in qua ille vocem abrech, ver in Geneſim, tit genu flectere, quomodo idem in Traditionibus Hebraicis in Geneſim, nonnunquam hanc interpretationem improbans, vertendum potius cenſet, Pater tenen, aiſcrepat a vul Reſponderi poteſt dupliciter, vel Hieronymum mutaſſe ſentẽtiam, quod Lata traula- vno loco dixerat, in altero loco corrigendo. Potior tamen habenda el eiobe atina ſententia quam ſecutus eſt in tranſlatione Scripturæ; cùm ea tranſlatn tot Patrum ſuffragiis,& vniuerſalis Eccleſiæ auctoritate comprobata ſi Vel dici poteſt, tranſlationem huius libri, licèt maxima ex parte Hierony mi fuerit, in ea tamen remanſiſſe quædam permixta ex antiquiſſima qpa⸗ S. Auguf. dam editione Latina, quam Sanctus Hieronymus in capur quadrageli 8.Gregor. mum nonum Elaiæ, communem: Auguſtinus lib. 2. Doctrinæ Chrilta- næ, ltalam; S. Gregorius in Epiſtola dedicatoria Moralium ad Leädrum, Veterem appellant. Ex quo fit vt in Latina tranſlatione ſacrorum librorũ, quam accepit Eccleſia à B. Hieronymo, multis in locis quædam ſint ali ter, quàm interpretata fuerant à Hierony mo, ibi relicta ex Veteri illa,& communi,& Itala tranſlatione. Atque hanc opinionem etiam ſecuti ſunt Auctores Præfationis, quæ præpoſita eſt Bibliis Sixtinis Romæ nuper editis.
(WARTA DISpPVTATIoO. De nomine illo Saluatoris mundi, quo Toſeph vacatus eſta Pharaone.
Fuper illis Verbis
Vertitque nomen eius,& vocauit cum lingud Aegſ-
Vrns. 45. ptiacâ, Saluatorem mundi. Le6NTFICATVKRhis verbis, Pharaonem, nomen Hebræu, uod erat Ioſeph,& quo antea vocabatur, mutaſſe maliud Nh nomen, quod erat Aegypriacum, ſignificans Saluatorem L mundi: quoniam ipſe per ſapientiam,& induſtriam ſuam ſeruauerat à famis exitiownuerſam Eygyptum, complu- réſque alias prouincias. Pro illo Saluatorem mundi, in libris Hebraicis ſunt duæ dictiones Zaphanat, Phaanecha, quas voces quidam interptfe- tati ſunt Saluatorem mundi, ſicut habet noſtra tranſlatio Latina,& ita ex- ponendũ cenſet S. Hieronymus in Traditionibus Hebraicis in Geneſim. Plerique tamen interpretati ſunt, Abſcondirorum interpretem, ſiue re⸗ uelatorem: quòd obſcura ſomniorum præſagia ſagaciter intellexiſſet,& prudenter interpretatus eſſet;& hoc modo intelligendas eſſe illas duas voces putarunt Philo in libro de Ioſeph,& Ioſephus 1. lib. Antiquitatu, & alij Rabbini,& Chryſoſtomus atque Theodoretus, ſuper helore &§. Augu.

] 1 8 de ken ‧* dl
a dadü Arnem
utem Be 1m.
n 1'” .
Pbaxon a. d gcca rocadl Wact 4. 1 u aach 4, 9 de Säur
1.
K) muxrfir. 8, Gn kebur
n voc Bm mire , Cuu 4 4 ſtra uuſa
GENESIS CAb. XIL. 613
&§. Aug. in Quæſt. 134. in Geneſ. candémque interpretationem habet Paraphraſis Chaldaica,& tranſlatio Pagnini, ac Vatabli. Idemque ſigni- ficaſſe creduntur Septuaginta Interpretes, qui pro illis duabus vocibus ſubſtituerunt vnam hanc Pſomthophanech, quam Patres interpretantur Occultorum interpretem.
22 Huius porrò varietatis cauſa eſt, quòd illæ duæ voces poſſunt accipi vel tanquam voces Egyptiacæ,& ita ſignificant, Saluatorem mundi; vel tanquam Hebraicæ,& ſic denotant Abſconditorum reuelatorem,& ma- nifeſtatorem. Oleaſter ſuper huiuſcemodi varietate hæc ſcribit: Rabbi
Abraham in commentariss ita dicit: Si dictiones illæ ſint Ægyptiæ, neſci- mus earum ſignificationem. Thargũ vertit, Vocauit eum virum,cui abſcon- dita ſunt reuelatu. Rabbi Salomon, Abſconditorum expoſitorem. Mihi videtur, ſi dictiones ſint Hebraicæ, nullum eſſe dubium, quin prior ſapha- nath ſignificet occultum, à Saphan, quod eſt abſcondere& occultare. De ſignificatione verò ſecundæ dictionis magis dubitatur, quòd ea ſolum hoc loco reperiatur, Rabbini tamen,& omnes alij putant ſignificare re- uelatorem. Et poſtquam nulla eſt alia coniectura, ad venandam propriam eius ſignificationem, tenenda eſt communis ſententia. Sic Oleaſter. Ve- rùm in iſtiuſmodi rebus, ante omnes credendum eſt B. Hieronymo, qui ſuper iſta re in Traditionibus Hebraicis in Geneſim ad hunc modũ ſcri- bit: Licèt Hebraicè abſconditorum repertorem ſonet; tamen quoniam ab Ægyptio imponitur, eius linguæ debet habere rationem. Interpre- tantur igitur duæ illæ dictiones ſermone Aegyptio(Saluator mundi) eo quòd orbem terræ ab imminenti famis excidio liberarit. Hæc S. Hiero- nymus. Sedenim cùm in textu ſcripturæ huius loci dicatur, vocatum eſſe lingua Aegyptiaca, Saluatorem, nullus videtur fuiſſe Iocus opinandi, duas illas dictiones fuiſſe Hebraicas: ſed neceſſe fuit exiſtimare, fuiſſe Aegyptiacas. Verùm, ſciat Lector, verba illa, Lingua Aegyptiaca, quæ ſunt in Latina Tranſlarione, non eſſe in aliis libris, nec Hebraicis, nec Chaldai- cis, nec Græcis: ſed appoſita eſſe à Latino Interprete, quo apertiorem fa- ceret ſententiatn Moſis in hoc loco, ſecundùm eam opinionem, quam ſe- cutus eſt B. Hieronymus. b b 22 Sententiam autem& interpretationem earum dictionum traditam à Sancto Hieronymo vehementer approbat& commendat Eugubinus in Recognitionè Pentateuchi, ſuper hunc locum ita ſcribens: Voces, quæ in Hebræo ponuntur hoc loco,& quas Septuaginta non interpretatas omi- ſerunt, quaſi eorũ ſigniicationes ignorarent; aut Aegypriacæ, aut Chal- daicæ ſunt. Aben Eſra fatetur ignorare ſe quid propriè lignificent, San- ctus tamen Hieronymus interpretatus eſt Saluatorem mundi, dicitque eas Hebraicè ſignificare, Abſconditorum repertorem: ſed non eſſe eas inter- pretandas Hebraicè, ſed Aegyptiacè. Et ſanè ipſarum litterarum forma vi
Oleaſter. Rab. Abrahd.
Eugubinus.
detur externa, non autem Hebraica. Itaque veriſimile eſt, Beatum
Hieronymum diligenter ſuper ea re requiſiuiſſe, atque eo modo red-
didiſſe. Cui etiam gratiæ plurimæ ſunt habendæ, quòd rem ob- ſcuram,& ab iplis Septuaginta ignoratam,& ab Hebræis, hhhh 3

614 CO MMEN T. IN
nobis aperuerit. Sunt antem hæ voces corruptæ apud Septuaginta Inter- pretes: nam pro illis poſuerunt ipſi Pſomthophanech, niſi fortè conſultò eas immutarunt, quòd ex Aegyptijs intellexiſſent apud Hebræos potids eſſe
corruptas: quod mihi non fit veriſimile. Sic Eugubinus. Rupertus lib. 8. cap. 40. docet honorum inſignia& ornamenta in lo- Kuper:aus. ſeph collata, ignominijs& ærumnis, quas antea perpeſſus fuerat, aptiſſi- mè reſpondere: atque ea ratione voluiſſe Deum, mala quibus ille fuerat Ta04 affectus, pluribus, maioribuſque bonis compenſari. Pro compedibus in 7 quit, in quibus humiliauerant pedes eius, torquem auream accepit: pro ſeruili nomine& habitu, regium portat annulum: pro carceris humiltta. te, ſuper altum ſedet imperij currum. Sed hoc ipſum mille annis ante Ru- ertum obſeruauerat,& ſcriptum reliquerat Philo: cuius in libro de lo- ſeph hæc ſunt verba: Quis expectaſſet, intra vnam diem, è ſeruo Domi- num; è vincto, præſtantiſſimum omnium è carcerarij Vicario, Proregem fieri:& regiam inhabitare pro carcere,& ex ignominia extrema, in ſu- premum honoris culmen aſcendere? Quemadmodum autem loſeph ſi- cut alijs plurimis rebus, ſic etiam in hac ſua exaltatione illuſtrem Chriſti geſſerit figuram:& quòd quatuor illa ornamenta loſeph à Rege collata, annulum dico Regium& ſtolam byſſinam,& torquem aureum,& regiũ currum præfigurauerint quatuor maximi honoris& dignitatis inſignia, qus Chriſto Domino poſt paſſionem& reſurrectionem ipſius à Deo Pa- tre donata ſunt, diſertè Rupertus diſputat libro proximè commemorato
à capite 40. vſque in finem eius libri.
—
QVINTA DISPVTATIoO.
Fuper illis verbis,
Vnns. 45-Deditque illi vxorem Aſeneth, filiam Phutipharis Sacerdotis Heliopoleos.
VIVS MoOD coniugium eò fecit Rex Pharao, quo maio- ²4 Krem in modũ honoraret loſeph: erat enim ille Phutiphat, a vt tradit Philo, inter Aegyptios honoratiſſimus atque cla- riſſimus. Purauit etiam hoc nouo beneficij vinculo, magi Vaꝑ ſibi deuinctum arque obligatum fore Ioſeph,& propter Y- xoris& filiorum, neceſſitudinùm que vincula, retentum iri eum in Aegy- pto, nataliſque ſoli, ſuæq́ue gentis amorem in Aegyptiacam gentem t 8 commutaturum. Verùm grauis hoc loco exiſtit quæſtio. Nam ſupra Gen. 39. ſcriptum eſt, virum Aegyptium, qui emit loſeph ab Iſmaclitis,& qul An hic Pputi poſtea eum in carcerem detruſit, eodem nomine Phutipharem fuiſſe ap- phar focer Io- pellatum: Quæritur itaque an ille fuerit hic ipſe qui dicitur hoc loco
ſepb fueru ile fuiſſe ſocer Ioſeph. Duæ ſuper huiuſmodi quæſtione ſunt opiniopesi e⸗ 1 ræi
Philo.

M. W K aen rcc um:N Ke Wbuin Kpum wne do Su uldab mr eroha errert Wi pun er et true emadn Saen lce nertr kem unena MAexc a Kux Serem Ar
ars wunn urma er ide ldeo et r nn
n
1
domini quondam,& emptoris ſui filiam vxorem acceperit, qui ad id
GENE SIS CAbP. XLI. 615
bræi tradunt fuiſſe eundem hominem: Hebræos ſequitur S. Hierony-
4
mus, cuius opinioni ſubſcribunt Rupertus, Hiſtoria Scholaſtica,& Thoſtatus. Verba S. Hieronymi hæc ſunt: Norandum autem quòd
ipſe, qui eme- rat eum ab Iſ= Méetttts. Prima opinio Hebræorum. locorum pontifex Heliopoleos erat: Neque enim abſque Eunuchis ido- S. Hieronym, li illius eſſe antiſtites: vt vera illa Hebræorum ſuper eo, quod antè iam di- Ruperts, ximus, ſuſpicio comprobetur. Suſpicionem autem iſtam Hebræorum paulò ſuprà idem retulerat Hieronymus illis verbis; Tradunt Hebræi, emptum fuiſſe à Phutiphare Ioſeph, ob nimiam pulchritudinem, in tur- pe miniſterium:& à Domino virilibus eius arefactis, poſtea electum eſſe iuxta morem Hierophantum, in pontificatum Heliopoleos:& huius fi- liam eſſe Aſeneth, quam poſtea Ioſeph vxorem acceperit. Sic Hiero- nymus. Si hæe vera eſſet opinio, æſtimet Lector quanta fuerit glo- ria Ioſeph: cui tradere filiam ſuam glorioſum duxerit is, qui antè pro ſeruo eum emerat,& tot annos habuerat,& vt grauiſſimi criminis reum in carcerem detruſerat, pro magno beneficio, non eum ſupremo ſuppli- cio afficiens.
At verò contrà ſentiunt complures alij. Philo certè, atque loſephus hãc. 2 e, hiſtoriam diligenter commemorantes, tanquam de diuerſo homine lo- Wepgcht T n. quuntur, haud dubis, ſi eadem fuiſſet perſona, non tacituri rem adeo me- ni, Lippomans, morabilem,& ipſi Ioſeph perhonorificam arque glorioſam. 8. Auguſti- Oleaſtr;,& nus mulris verbis ſuper hac ipla quæſtione diſputat; multiſque allatis ra- us Auktoris tionibus in hanc denique videtur opinionem eſſe propenſior. Nam& rationes affert, quibus oſtendat probabilius eſſe, non fuiſſe eundem ho- minem, earùmque rationum ſolutiones ab aliis traditas accuratè refellit:
Licèt ad extremum dicat, contrariam opinionem, non tanquam ſacræ
Hiſt. Sbolaſtic.
Thoſtat:
Scripturæ repugnantem, eſſe damnandam. Iltidem ſenſit Lyranus: quan-
quam propter Hieronymi reuerentiam, ſoluit denique rationes opinioni eius contrarias. Idêèmque arbitrantur Oleaſter& Lippomanus,& Ha- merus. Adſcribam hic verba S. Auguſtini ex Quæſtione 136. in Gene- ſim. Quæri ſolet, cuius Petephre(ſic enim legit Auguſtinus, Tranſfla- tionem Ixx. Interpretum ſecutus) filiã duxerit Ioſeph, vt cũ illius, cuius fuerat ſeruus, an alterius. Sed credibilius exiſtimatur fuiſſe alterius: nam de illo cur non credatur, multa ſunt, quæ moueant. Primùm, quia non id tacuiſſet Scriptura, cùm ad loſeph non paruam gloriam pertineret, vt domini ſui filiam duceret vxorem. Deinde, quomodo Spado filiam ha- bere potuit? Sed reſpondetur; quomodo vxorem habere potuit? poſtea igitur creditur abſciſſus, vel caſu vulneris, vel propria voluntate. Ad- hæc, quòd ille eſſet princeps coquorum, vel, vt alij interpretati ſunt, princeps militiæ: hic autem, Sacerdos Heliopoleos. Quanquam etiam bic reſponderi poſſet, duos illum honores habuifſe,& Sacerdotium Solis,& militiæ principatum. Sedenim nimis incredibile videtur, eum, qui præpoſitus fuit cuſtodiarum carceris, fuiſſe præpoſitum offcij Sa- cerdotum. Præterea non ſimpliciter dictum eſt, fuiſſe eum Sacerdotem Solis, ſed in ciuitate Solis, quæ vocatur Heliopolis, hanc verò vrbem, dicitur,

616 COMMEN T. I N dlcitur, ampliùs viginti millibus à ciuitate Memphi, quæ tunc regia erat, abeſſe. Quomodo igitur deſerto officio ſacerdotij ſui, potuit ſtrenuè regi ſeruire in militiæ principatu? Accedit etiam, quòd Aegyptij Sacerdotes perhibentur nunquam leruiſſe, niſi in templo deorum ſuorum, nec aliud 1 quodpiam officium exercuiſſe. Verùm ſi fortè tũc aliter fuit, credat quit- que quod placet. Non tamen eſt queſtio cuius exitus ſit clauſus, ſiue vnu fuerit ille Petephres, ſiue duo: quodlibet enim horum quiſque exiſtimet, non eſt ſidei periculoſum, nec contrarium veritati Scripturarum Dei dic Auguſtinus.
Lyranus porrò ſuper eadem re hunc in modũ ſcribit:Dicunt Hebræi, 26 quos ſequitur Hieronymus, iſtum Phutipharem fuiſſe illum qui fuerat dominus Ioſeph, de quo ſuprà Geneſ. 39. ſcriptum eſt. Et cum proptet pulchritudinem Ioſeph, intenderet abuti eo ad turpe vitium: Dominus eum infrigidauit; quam ob cauſam à principatu militiæ poſtea tranſlatus eſt ad pontificatum Heliopoleos, ad quem nullus promouebatur niſi ca- ſtratus, vel fimpliciter infrigidatus: atptamen iſte genuerat antea filiam di- ctã Aſeneth. Sed contrà hoc videtur, quòd in Hebræo nomen iſtius Phu- tipharis habet vnam litteram plus, quàm eius nomen, de quo eſt ſupra:ha- bet enim litteram Ain in fine, quam non habet præcedens,& ideo vide- tur eſſe alius homo à prædicto. Si quis tamen velit ſequi dictam opinio- nem, poteſt dicere ad hoc, quòd idem nomen proprium ſolet aliquando variari in Hebræo,& Latino, maximè in fine, ex aliqua additione vel ſubtractione, ſicut ſuprà dictum eſt ſuper caput trigeſimum ſextum, éic Lyranus.
8. Chroſaſt. Artverò S. Chryſoſtomus in homil. 6 3. in Geneſim, apertè affirmateq; tradit hunc fuiſſe ab illo diuerſum hominem, hæc ſunt enim eius verba: Vt Rex accumulet honorem loſeph, dat ei filiam Petephre in vrotem. Deinde quia eiuſdem nominis erat iſte cum eo qui fuerat dominus lo- ſeph, adiecit illud Sacerdoris Heliopoleos. Hæc Chryſoſtomus. Sedquæ- nam eſt noſtra ſententia? Equidem lubentiùs ad hanc Chryſoſtomi& Auguſtini opinionem aſſenſum meum fidémque applicuerim. Nam etſ video neutram ſententiam nec manifeſtis Scripturæ teſtimonijs, nec ad- modum certis rationibus aut probari, aut improbari poſſe, probabilioti- bus tamen argumentis, ſuprà expoſitis, ſecundam hanc opinionem ſubni- xam eſſe cenſeo.„ Ae Thnn. Cæterum illud hoc etiam loco indicandum videtur, quæ fuerit ill ci- 1 har ſocer 6. uitas Heliopolis, cuius ſacerdos fuiſſe dicitur ſocer Ioſeph. Quanquam, loſeph fuerit non deſunt qui pro Sacerdote legant principem: ſicut habet Pharaphra- proprie ſacer ſis Chaldaica,& verſio Pagnini ac Vatabli. Siquidem vox Hebræa cohen, 40s. licèt frequenter in Scriptura ſignificet Sacerdotem, nonnunquam tamen ſignificat Principem, ſiue primarium virum, qui ſacerdos non fuerit, d- que perſpicus colligitur ex lib. 2. Reg. ca. 8. Qua de re nos diſſeruimus in 3. Tom. Commentariorum noſtrorum in Geneſ. ſuper cap. 14· nume. marginali 50. Atenim iſtum ſocerum loſephi, fuiſſe Sacerdotem, W prætet

8,3 GENESIS CA P. XL. I. 617
præter auctoritatem Latinæ ac Græcæ lxx. Interpretũ tranſlationis, con-
firmatur auctoritate Philonis& Ioſephi; quorum ille in libro de loſeph,
hic in libro primo Antiquitatum aſſeueranter id tradunrt.
Sed redeo ad id quod propoſuerã dicere de ciuitate Heliopolis. Sciat 9 e Sa
2 Lector, pro illo Græco vocabulo Heliopolis, quod Latinè ſiguificat ciui- nolaaa Eg- tas ſolis in Hebræo eſſe ciuitas Ou. De hac autem voce On S. Hierony- pto. mus in libro de locis Hebraicis hæc ſcribit: On, vrbs eſt in Aegypto, quæ S. Hieron.
du 1 3 d W
Heliopolis Græcè dicitur, id eſt ciuitas Solis; quam ædificauerunt filij lſ- rael; ſicut lxx. Interpretes arbitrantur. Alioqui id in Heb ræis volumini- bhus non habetur;& rectè profectò: ſiquidem antequam Iacob ingrede- retur in Aegyptum iam erat extructa iſta ciuitas, quæ& ſacerdotem ha- buit Petephrem patrẽ Aſeneth, vxoris Ioſeph. Hoc modo Hieronymus.
1. 1' dum a Dan Si Lector noſſe cupit vbinam IXx. Interpretes dixerint Heliopolim fuiſ- kun nit ac arr ſe extructam ab Hebræis: ſciat id eſſe traditum ab illis in 1. cap. Exodi. mend gctni Sic enim ibi legitur in eorum Tranflatione: Et ædificauerunt filij Iſrael ci- nit 8 B ta. uitates munitas Pharaoni, Phithom,& Rameſſes,& On, qua eſt Heliopolis. In ln ledeed e tun quo fortaſſe quiſpiam memoriam Ixx. Interpretum deſiderare poſſet: noe ul Nam cuùm ipſi in hoc cap. xlj. Gen, dixerint focerum loſeph fuiſſe ſacer- b hde i dorem Heliopoleos;erat igitur iam in eo tempore Heliopolis, ante ingreſ
men vet d immn omenſtor D m n Bn 1 bne
* mecl Apypf . 8 Telm. 4
ei flam 1 Su cum eo qul 1 1 5 82* 4„ K* e Chrys 17 cnnds ad bA4 9 dem DAd K A demquc 2pp
1 1d toh
ter clariſſimas Aegypti vrhes:de qua in hunc modum Strabo in lib. 17.
ſum Hebræorum in Aegyptum: quomodo poſtea in principio Exodi, tã- quam obliti eius quod pridùs ſcripſerant, dixerunt Heliopolim fuiſſe ab Hebræis extructam in Aegypto? Niſi fortè, aut duæ in Aegypto fuerint
eiuſdem illius nominis vrbes:aut illa ipſa fuerit priùs caſu aliquo euerſa,
& poſteâ denuò Hebræorum labore æ dificata. Eſt quoque apud Ethnicos ſcriptores vrbs Heliopolis percelebris in-
ſcribit: Eſt in aggere ingenti poſita,& Solis templum habet,& Mneuim bouem, qui in ſepto quedãſnutritur,& ab Heliopolitanis pro deo Deo ha betur, vt Apis à Memphitis. Vidimus in Heliopoli domos amplas, in qui- bus Sacerdotes habitabant: immò ferunt hanc vrben fuiſſe olim Sacer- dotum domicilium; hominum vtiq. Philoſophiæ& Aſtronomiæ dedito- rum: nunc is ordo,& ſtudium defecit. Hec Strabo. Borcardus in extremo
s Scnprux libello ſuo de Terra ſancta, vbi breuem EÆgypti deſcri ptionem ponit, hęc Borcard. rinproduri tradit de Heliopoli:eliopolis eſt opulenta,& diues, ſed immunita om- „ nes enim villæ in gypto immunitæ ſunt, præter Alexandriam,& Baby- ecundum loniam. Abundat autem Heliopolis omnibus mundi delicijs: Caſſia fiſtu-
, fa ibidem in magna quantitate creſcit: inde ad ſex leucas eſt Babylonia, mdum vice i v ciuitas admodum grandis, benòè munita,& ſita in Nili littore aquilonari. citut ſcerl 4. Hinc ad quinque leucas ſunt pyramides triangulæ, ſublimes, quæ credũ- incipem: be tur fuiſſe horrea Ioſeph,& iuxta illas ſunt ruinæ ciuiratis Thebææ; ad dliSiqudem e duas leucas inter Heliopolim& Babyloniam medio ferè loco eſt hortus acetdotemi 4 balſami, longitudinis, iactu duorum arcuum; latitudinis autem, iactu la-
nlacel rum qul
0 de re .8§. QMc. 1 Genet. 1+
1
pidis, habens terrã ferè albã: rigatur hortus ille ex paruulo fonte ſed vbe-
re, in quo fama eſt, B. Virginem puerum Ieſum compluries lauiſſe, pãni-
culoſque eiuſdem mundaſſe, cùm eſſet in Aegypto propter metum Hero- Commentæin Gen. Tom. 4. liii
Stra bz.

618 O00O M MEN T. IN dis. Eſt item eo in loco lapis, ſuper quem dicitur eoſdem pãnos exſiccaſſe: Atque hæc omnia Chriſtiani iuxtà Saracenique venerantur. Hæc Bor- cardus,& alia quæ inibi ſubijcit. b
——
. ZfNrA DIsPVTATIOo.
De atate, in qua erat] oſeph,chm edustus? curcere, totiu aegyu Prafectus& princeps conſtitutus eſt.
Fuper illis Derbis,
Triginta autem annorum erat, quando ſtetit in con-
ſpectu Pharaonis.
& OSEPRHVS lib. I. Antiquitatum ait, annum illum trigel⸗ mum eratis loſeph fuiſſe iam expletum. Philo ſcribit inli- Kbro de loſeph, fuiſſe annum circiter trigefimum. Illud er. citer trigeſimum idem valet arque prope trigeſimum,& ideo poteſt tripliciter intelligi. Vel- quòd propè abfuerit ab in- choando trigeſimo anno, vel quòd propè abfuerit ab explendo iam in- choatum. vel quòd ab eo iam expleto proximè abfuerit. Sed quæritur, cur hoc loco diuina Scriptura ſignanter expreſſeque voluerit indicate ætatem loſeph, in qua fuit ad tantam gloriam cuectus. Reſpondendum eſt huic quæſtioni, ob quinque cauſas id eſſe factũ à Scriptura. Primum, vt manifeſtum fieret quanto tempore loſeph in ſeruitute ac calamitate verſatus fuiſſer, per annos videlicet quatuordecim: tot enim anni ptate- rierant ab anno decimo ſexto ætatis Ioſeph, in quo venditus fuerat à fra tribus, vſque ad trigeſimum annum exaltationis ſuæ. De inde,yt noteſce- ret quanto longior& maior fuerit proſperitas eius, quàm ærumna& ca- b
lamitas:& quàm abundantem& cumulatè Deus labores atque ætumnas
eius compenſaſſet: ſiquidem calamitas eius durauit annis duntaxa qua- tuordecim, proſperitas verò per annos octoginta. Ab anno enim tiige- ſimo deinceps per totam vitam, id eſt vſque ad annum centeſimum de- cimum, quo mortuus eſt, Gene. 50, in perpetua tranquillitate, gloria, ac proſperitate fuit. Et hoc præfigurabat id quod ſanctis viris in hac Vita contingit: quorum nempe labores,& paſſiones in hac vita perbreues Tor 2 ſuntpræmia verò in altera vita, ſempiterna. Sic Paul. dixit: ⁊ d Juod in pre Cor. 3& ad fenti eſt momentaneum& leue tribulationis noſtra, ſupra modum in ſublimi- No.. tate æternum gloria pondus operatur in nobis: Et idcirco vt idem Paulus di- xit: Non ſunt condignæ paſsiones huius temporis, ad futuram gloriam qué te-
uelabitur.
Tertia cauſa fuit, vt hinc tria cognoſcerentur, ad Chronol ſeph& Iacob pertinentia. Horum primum fuit, quando lacob intrauit Aegyptum⸗ fuiſſe Ioſeph triginta nouem annorũ: tunc enim iam tranſie- rant ſeptẽ anni vbertatis,& duo ſterilitatis, cuius reliqui erant alij quinq;
anni, vt ipſe dixit fratribus ſuis, Gene. 4 5. Alterum eſt, Ioſeph fuiſſe gene ratum
VERsS. 46.
1 oſephus. Philo. 3
ogiaf lo-

I 1 dlChe 28 un kun
1 8od Fe ſuern dtert aacd im. toum. d m lgern teneld eenh
cun caa erhuter
AE A 1 K. GA 1 5 8n“ wokdenm 2
* 1
AN Ne
.,.“.“— M.
4. s 1 Ke 1 u—“*–“ 4
npe
1„ erpenu
1
1n
1 deun!
Ne
encul, 4 6 5 1 r,4 ☚
* *
1 1m r
CENESIS CA D. X. I. I. 619 ratum àlacob annum agente vnum& nonageſimum. Si enim loſeph
erat triginta nouem annorum, cùm lacob intrauit Aegyptũ, vt diximus;
eo autem tempore lacob erat centum triginta annorum, vt ipſe dixit Pha raoni Gene. 47. ſequitur fuiſſe loſeph ab eo generatum, cùm is ageret no nageſimum primum annum. Tertium eſt, lIacob veniſſe in Meſopota- miam anno ſuæ ætatis ſeptuageſimo ſeptimo,& inde regreſſum eſſe in Chananitidem anno nonageſimo ſeptimo. Hoc ita patet. Ioſeph natus eſt vt diximus, anno ætatis Iacob nonageſimo primo;& natus eſt decimo quarto anno poſtquam venerat Iacob in Meſopotamiam, vt colligitur ex ca. 30. Genelſis,& ibi à nobis oſtenſum eſt: poſt genitum autem loſeph, manſit in Meſopotamia ſex alios annos, vt ipſemet lIacob dixit ſocero ſuo Laban Gene. 31. ex his manifeſtè concluditur quod diximus. Quarta cauſa cur memorata ſit in hoc loco ætas Ioſeph, illa fuit, vt ap- pareret qualis vir& quantus fuerit Ioſeph; quius in iuuenili ætate, clarifſſi ma iam extarent plurimarum, maximarùm que virtutum facinora,& exẽ- pla: eximiæ nimirum manſuerudinis aduerſus inuidiam& malitiam fra- trum ſuorum: ſingularis fidei,& induſtriæ,& prudentiæ in regenda heri ſui domo ac re familiari augenda,& adminiſtranda: prædicandæ omni
I nſignia virts tum Ioſeph.
æuo caſtitatis in auerſando tantàâ conſtantià animi ſtupro dominæ ſuæ:
inſuperabilis patientiæ in tolerando ignominiam& miſeriam carceris, in quem innocens,& ob virtutis ſtudium fuerat derruſus: diuinæ ſapien- tiæ in exponendis ſomnijs à Deo profectis,& futurarum rerum præ-
4 3
ſagijs: admirabilis prouidentiæ in proſpiciendo,& comparando ſalu- tari remedio aduerſus ſeptennem famen in Aegypto futuram: rariſſimæ demum fœlicitatis, eo viro, intra vnum diem ex abiectiſſima& mi- ſerrima ſeruitutis& carceris conditione, in altiſſimum honoris gloriæ, principatus ac potentiæ faſtigium ſublato. Ferunt Iulium Cæſarem, caͤm veniſſer Gades, animaduerſa apud Herculis templum Magni Ale- xandri imagine, ingemuiſſe, quaſi pertæſum ignauiam ſuam; quòd ni- hil dum à ſe memorabile actum eſſet in ætate, qua iam Alexander or- bem terrarum ſtibegiſſet. At Ioſeph in minori ætate, verarum,& ſolida- rum, maximèque inſignium virtutum, factis, exempliſq́ue admirabilior, & glorioſior,& quodammodo inuidioſior fuit.
Hue ſpectat quod a Chryſoſtomo ſcriptum eſt in Hom. 63. in Gene- ſim, cùm hunc ipſum locum Geneſis explanaret. Ne temerè, inquit, pute- mus aſſignatum eſſe numerum annorum loſeph; ſed hinc diſcamus ne- gligenti virtutem nullam eſſe excuſationem. Quid enim? Obrendet iu- uentutem? Ecce ille non ſolùm iuuenis erat ſed eriam pulcherrima ſpe-
cie,& formoſiſſimus:& quaſi in ipſo iuuentutis flore ſeruus& captiuus
factus eſt, nimirum decem& ſeptem annos natus fuerat venditus,& in
Suetonius in Iulio Caſare.
B. Chryfof.
Aegyptum deducétus. Deinde in ipea fornace iuuentutis, calumniara eſt
eũ petulãs domina eius,& neq; ſic ſuperata eſt fortitudo iuſti. Deniq; in
carcere multo tẽpore ærũnoſus fuit; verùm ibi quoq; mãſit quaſi adamas
non ſolùm non factus infirmior, ſed in dies robuſtior: habuit enim robo-
rantẽ ſe ſupernã gratiam. Hæc Chry ſoſtomus. loſeph itaq; virtute animi, 1111 2

6 20 COMMENT. IN Ariſtoteles egregijſque factis tranſcendit æratern, ſuperauit annos, vicit communia iuuenum,& quaſi naturalia vitia- Quæ pluribus verbis perſequitur Ari- ſtot.lib. 2. Rhetoricorum. Horatius verò in arte poëtica paucis hiſce ver- bdis ſcitè indicauit: Tiorastus. Imberbis iuuenis tandem cuſtode remoto, Gaudet equis, canibuſque,& aprici gramine campi, Cereus in vitium flecli monitoribus aſper: Vtilium tardus prouiſor, prodigus æris: Sublimis, cupidiiſque,& amata relinquere pernix:
Greuematis Quinta cauſa fuit,vt hoc exemplo Ioſeph ſignificaretur quænã ats matu hominis iam matura eſſe inciperet, atque idonea publicis, atque grauiſſ- ra& donea mis obeundis muneribus, vel regendi alios, vel docendi, vel etiam pro- eſſe incipiat phetandi. C ertè Dauid in hac ætate fuit, cùm iniuit regnum populi He. egendo bræi,vt legitur libro 2. Reg. cap. 5. Eiuſdem ætatis fuit Ezechiebcuùm di Aoccude. uino afflatus Spiritu vaticinari cœpit;vt ipſemet tradit in exordio pro-
pheriæ ſuæ. Præcurſor Domini Ioannes Baptiſta,& ipſe Mundi Saluator
Chriſtus Ieſus hac eadem præditi ætate prædicare populis cœperunt
Immò verò diuina Scriptura quaſi maximam populorum calamitatem
& atrociſſimam diuinæ iuſtitiæ, ac vindictæ animaduerſionẽ memorar
rectores populorũ eſſe pueros. Et, quod mirère magis, Salomon ipſe, qui
puer admodum,& vt creditur, duodennis cepit imperium, hoc ipſumcõ.
firmauit in lib. Eccleſi. cap. 10. ita ſcribens: Væ tibi terra, cuius tex pueroſ
er principes mane comedunt. Idêmque legere eſt apud Iſaiam cap 3. ibi
inter alia mala, Deus quæ interminatur Hebræis,& hoc memorat gicẽs: Dabo pueros principes eorum& eſfœminati dominabuntur eis. cherrims Ponam hoc loco doctiſſimam B. Gregorij ſuper hac re diſputationem, 3²
disputatio B. huc ex Homilia in Ezechielem ſecunda tranſpoſitam. Tractans enim pri
Gregorij deæ- ma illa verba libri Ezechielis; Er factum eſt in trigeſimo annu,ad hũc mo-
tate, qua præ- dum ſuper ea ætate diſſerit Gregorius. Quod Ezechiel in trigeſmo anno
2irus ehedehet ſpiritum Prophetiæ acceperit, indicat aliquid nobis conſiderandumaxi-
Chriſtianusdo.. 1. Ctor& pradi- delicet quia iuxta rationis vſum doctrinæ ſermo non ſuppetit, niſiin æta-
cator. te perfecta. vnde& ipſe Dominus anno duodecimo ætatis ſuæ in medio Luc.ã. doctorum ſedens, non docens, ſed interrogans voluit inueniri: vt enim Locus Deut. 8
non auderent homines in infirma ætate prædicare, ille anno duodecimo interrogare homines dignatus eſt in terra, qui per diuiniratem ſuam ſem- per Angelos docet in cœlo. Quod Moyſes quoq; ſub allegoriæ myſterio admonet dicens, Von arabis in primogenito bauis: Primogenitum bouiĩs accipimus, in infirma ætate, primi noſtri temporis bonà operationem: in qua tamen arandum non eſt. Cum enim prima adhuc ſunt adoleſcentiæ vel iuuentutis noſtræ tempora, nobis à prædicatione ceſſandum eſt, VI vomer linguæ noſtræ proſcindere nõ audeat terram cordis alieni. Quo⸗ aduſque enim infirmi ſumus, continere nos intra nos metipſos debemus, ne dum tenera bona citiùs oſtédimus, amirtamus. Nam& arbuſta plätata ſi priuùs in terra radicata non fuerint, manuracta citiùs areſcũt: at, ſi ſeme radicem fixerint, manus ea tangit.& tamen nihil officit: venti impellunt, nec ta
I.J.

4 4
Lar
. präcl bb cch 1m e ac cllunn nitun E. na
os ceftr ui dwrju em Tim imn legrteci 1 unr r Hebtrs Ke rrn un ma.
garjupe 3 üm ufjaidh.En, ncfum wu ooikri Tenge 11cud o e der far ſemon ei 0 daodeci Se l
4 d em
ern quiper tn ln *. N- vſcs quoc; 8* golä
Mrr e riw bas dn, Er
im pruna20. .
96
1cn 1— 1s-
33
G
nec tamen impellentes læd ruuntur, niſi à ſuo priùs fu ab humore prauitatis ſuæ non
ENESIS CA P. XILI.
unt. Et conſtructi parietes, ſi impellantum, e- erint humore ſiccati. Mens itaque quouſque fuerit perfecte exſiccata, alienæ linguæ ma
621
nu tangi non debetzne priuſquam plenè percipiat, perdat ſoliditatem ſuã, 0. X ne velut arbuſtum ſine radicibus, dum plus quàm tolera-
ne impulſa ruat, re valet, concutitur, areſcat.
Ad exemplum ergo non priùs conualeſcere debet me monſtrari, cum iam nec perl b nem percuſſa contabeſcat. Nam erſi Timot; leſcentiam uam contemnat: S ciendum tamen eſt quòd in ſacro eſcentia vocatur iuuentus. Vnde ſcriptum eſt, doleſcentia tua: Profectò igitur vt oſtendatur
ce:nemo ado
eloquio nonnunquam adol Eccleſ. 1 1. Lætare iuuenis ina
ſunt oſtendenda aiſi quæ firma ſunt: ſiquidẽ ns& ad vtiliratem proximorum poſtea de- audem eleuata corruat, nec per vituperatio- heo dicitur: Præcipe hac,& do-
cuius auctoritatis ſit in prædicatione, ætatis ſolidæ eſſe deſcribitur, qua- tenus cum vita& Spiritu omnia quæ ad prædicandum congruunt, con- cordare videantur. Nec contra hæc quempiam mouere deber quòd Hie- remias atque Daniel prophetiæ ſpiritum pueri perceperunt: quoniã mi-
racula in exemplu Deus& linguas infantium fecit
ctentium perfecit
m operationis non ſunt trahenda. Omnipotens enim diſertas,& ex ore infantium atque la-§4 10. laudem. Sed aliud eſt quod nos de doctrinæ vſu atque
diſciplinæ dicimus„& aliud quod de miraculo ſcimus. Hactenus ex B.
Gregorio.
Explanationem ſulam, quæ ſuper hi enim memoratu digna, ille partim inſcitiam Romanorum admixtis pluribus mendacijs, inſincerè prodiderunt: partim m b n Ioſephi ſapientiam,& tot eius tantaque in Ae- gyptios merita, inuidia, odiòque gentis Hebrææ,& ne id redundaret in rdotum, atque ſapientum, omnino ſuppreſſe-
gyptiorum; qui tantat
contemptum Aegypti ſace
huius capitis terminabo, adijciens tanquam eius clau- ſtoria huius capitis prodidit Paulus Oroſius: videntur neque cognitu iniucunda Lectori futura. Arguit ſcriprorum, qui hanc hiſtoriam loſeph
alitiam Ae-
1
Hiere. x.
Dau 13. OQuæ miracu lo ſunt, uò&ſſe tr henda in exemplum 0- prrationuls. Eſal. 8.
runt. In libro igitur primo Hiſtoriæ ſuæ, cap. 8. ad hunc modum ſcribit Paul.Oroſiua.
Oroſius: Ante annos con
uenit; Pompeius hiſtoricus, eiuſq; 5*
ſapientem fuiſſ
ditæ vrbis mille& octo, fuiſſe primùm in Ae- gypto inſolitam, faſtidiendamque vbertatem; deinde iugem, atque into- ſerabilem famem, cui Ioſeph, vir iuſtus& ſapiens, diuina prouiſione ſub- breuiator Iuſtinus tradiderunt. Et cùm Iotinna. commemoraſſet Oroſius verba luſtini ex lib. 36. ea, quæ nos ſuprà ad nu- merum marginalem tertium retulimus, in quibus verbis, non pauca falsò
e loſeph& Moyſe prodita ſunt, cùm ea, inquam ‚verba commemoraſ- ſet Oroſius, ſubdit deinde: Sed quoniam hæc ipſa idem Moſes, quem iſti e teſtantur, pleniùs, veriùſque, tanquam per ſe ſuõſque ge-
ſta conſcripſit, primùm eius fide atque auctoritate, quam etiam iſti pro-
bant, ipſorum ignorantia corrigenda atque ſupplenda eſt: leinde ſacer-
dotum Aegyptiorum fallax malitia confutanda eſt. Hi nempe euidentem iram,& miſericordiam veri Dei memoriæ ſubtrahere conati ſunt, parti- culatim expoſitione confuſa: ne in contumeliam Idolorum ſuorum, eum
iiii
3

621 COM MkEN T.!IN
meritò colendum oſtenderent, cuius& conſilio prænunciata mala illa,& auxilio euitata docuiſſent: vel fortè, vt indulgentius accipiamus obliti ſunt. Illius enim noſtri Ioſeph, qui fuit veri Dei ſeruus,& pro creatura Domini ſui, piè intem que ſollicitus, prouifione, illi abundabant frugibus uaſi ſacerdotes, ſed quia falſi ſacerdotes erant, cum ceteris eſurientibus nõ dolebãt. Enimuerò, cuĩ placer, obliuiſcitur, cui dolet, meminit. Quan. quam huius temporis argumentum, etiam hiſtorijs, factiſque teticẽtibus, Ipſa ſibi terra Ægypti teſtis pronuntiat: quæ tunc reducta in poteſtatem regiam, reſtitutaque cultoribus ſuis, ex omni fructu ſuo vſque ad nunc, quintæ partis inceſſabile vectigal exſoluit. Hunc loſeph, quem fecit Deus Exgyptijs conſeruatæ ſalutis auctorem, quis credat ita breui eorum exci- diſſe memoria, vt filios eius, atque vniuerſam cognationem pauloò poͤſt ſeruitio addixerint, laboribus afflixerint, imernecionibus profligarint, Quamobrem non eſt mirandu m, ſi nunc quoque aliqui reperiantur, qui cùm à ceruicibus ſuis impendentem gladium, prætento Chriſtiano nomine, auerterint, ipſum nomen Chri- ſti, quo ſolo ſeruati ſunt, aut diſſimulent, auc infament: grauarique ſe eorum tem- poribus aſſerant, quorum me- ritis liberantur. Hæc Oroſius.
*†

. nncd ia gtotge — 1 2 Lragac e eperarn
vemzal er rremn
ADRAAGESIMTY M K ECGCV NDYV NM E NE SIS.
ARGVMENTVM.
— p vno unn, ᷑2„„„ Filij Iacob maxima frumenti inopia, famtque oppreßi petunt Aeg epti,
ℳ 4 vbi frumenta vendi omnibus audierant: nec agnoſcentes fratrem
ſuum loſeph, ab eo agniti, gurè admodum tractanturnec dimittun- tur niſi relicto, tanquam obſide, fratre ſuo Simeone.
VDIENS autem Iacob quòd alimenta 1 — venderentur in Aegypto, dixit filijs ſuis: Quare negligitis? audiui quòd triticum 2 venunderur in Aegypto: deſcendite,& e- mite nobis neceſſaria, vt poſſimus viue- ” re,& non conſumamur inopia. Deſcen- 3 S=s=S dentes igitur fratres Ioſeph decem, vte- 4 merent frumenta in Egypto, Beniamin domi retento à lacob, qui dixerat fratribus eius:Ne fortè in itinere quicquam patia- tur mali: ingreſſi ſunt terram KEygypti cum alijs, qui pergebãt 5 ad emendum Erat autem fames in terra Chanaam. Et loſeph g. erat princeps interra Egypti, atque ad eius nutum frumenta populis vendebantur. Cùmque adoraſſent eum fratres ſui,& 7. agnouiſſet eos, quaſi ad Aienos duriùs loquebatur, interrogãs eos:Vnde veniſtis: Qui reſponderunt De terra Chanaam, vt 8 cmamus victui neceſſaria. Et tamen fratres ipſe cognoſcens, 9 non

624 COMMEN T. 1 N
10 non eſt cognitus ab eis. Recordatuſq; ſomniorũ quæ aliquan-
do viderat, ait ad cos: Exploratores eſtis: vt videatis infirmiora
I1 terræ veniſtis. Qui dixerunt. Non eſt ita, Domne, ſed ſeruitui
12 venerunt vt emerent cibos. Omnes filij vnius viri ſumus: paci.
fici venimus, nec quidquam famuli tui machinantur mal
33 Quibus ille reſpondit: Aliter eſt: Immunita terræ conſiderare
14 véniſtis. At illi: Duodecim, inquiunt, ſerui tui, fratres ſumus
filij viri vnius in terra Chanaan: minimus cum patre noſtro
Vj eſt, alius non eſt ſuper. Hoc eſt, ait, quod locutus ſum: Explora-
tores eſtis. Iam nunc experimẽtum veſtri capiam, per ſalutem
Pharaonis nõ egrediemini hinc, donec veniat frater veſter mi
16 nimus. Mittite ex vobis vnum,& adducat eum:vos autem eri-
tis in vinculis, donec probentur quæ dixiſtis vtrum vera anfal
17 ſa ſint:alioquin per ſalutem Pharaonis exploratores eſtis Tra-
18 didit ergo illos cuſtodiæ tribus diebus. Die autem tertio edu-
19 ctis de carcere, ait. Facite quæ dixi,& viuetis: Deum enimti-
20 meo. Si pacifici eſtis, frater veſter vnus ligetur in carcere: vos
autem abite,& ferte frumenta quæ emiſtis, in domos veſtras
21 Et fratrem veſtrum minimũ ad me adducite, vt poſſim veſtros
robare ſermones,& non moriamini. Fecerũt vt dixerat,& lo
22 cuti ſunt ad inuicem: Meritò hæc patimur, quia peccauimus
in fratrem noſtrum: videntes anguſtias animæ illius, dum de-
precaretur nos,& non audiuimus: idcirco venit ſuper nos iſta
ꝛ2 tribulatio. E quibus vnus Ruben ait: Numquid non divi vobis:
Nolite peccare in puerum:& non audiſtis merEn ſangvis dius
24 exquiritut. Neſciebant autẽ quòd intelligeret Ioſeph:co qud a per interpretẽ loqueretur ad eos. Auertitque ſe parumper,& 26 fleuit:& reuerſus locutus eſt ad eos. Tollènſque Simeon,& l- gans illis præſentibus, iuſſit miniſtris, vt implerent eorũ ſaccos tritico,& reponerẽt pecunias ſingulorũͦ in ſacculis ſuis, datis 27 ſuprà cibarijs in viã: qui fecerũt ita. At illi portãtes frumẽta in 28 aſinis ſuis profecti ſunt. Apertõq; vnus ſacco, vt daret iumèto pabulũ in diuerſorio, contẽplatus pecuniã in ore ſacculi, dixit fratribus ſuis: Reddita eſt mihi pecunia, en habetur in ſacco. 29 Et obſtupefacti turhariq; mutuò dixcrũt: Quidnã eſt hoc.qa fecit nobis Deus? Venerũntq; ad Iacob patrẽ ſuũ in terrã Cha 30 naã,& narrauerũt ei omnia quæ accidiſſent ſibi, dicẽtes: Locu tus eſt nobis dñs terræ durè,& putauit nos exploratores ciie
pro

11 ldecne g unnt 1 enn ncnd H chil des Da: teaot KX w Knenn velgen i ter x cmits om
addocie inn ini Feccsi FVxu Datimu, Eitm uſtis amd t Wr dcirco 1 aik
Numqui tau
dit Su
CENESIS CA P. XLII. 525
touinciæ. Cui reſpondimus: Pacifici ſumus, nec vllas moli- mur inſidias. Duodccim fratres vno patre geniti ſumus: vnus non eſt ſuper, minimus cũ patre noſtro eſt in terra Chanaan.
ui ait nobis: Sic probabo quòd pacifici eſtis: Fratrẽ veſtrum 33.
vnum dimittite apud me,& cibaria domibus veſtris ſumite,& abite, fratrêmq; veſtrum minimum adducite ad me, vt ſciam quòd non ſitis exploratores:& iſtum qui tenetur in vinculis, recipere poſſitis: ac dei nceps quæ vultis, emendi habcatis li- centiam. His dictis, cùm frumenta effunderent, ſinguli repe- rerunt in ore ſaccorum ligatas pecunias: exterritiſque ſimul omnibus, dixit pater Iacob: Abſque liberis me eſſe feciſtis, Io- ſeph non eſt ſuper, Simeon tenetur in vinculis,& Beniamin auferetis: in me hæc omnia mala reciderunt. Cui reſpondit Ruben. Duos filios meos interfice, ſi non reduxero illum tibi. Trade illum in manu mea,& ego illum tibi reſtituam. At ille,
31 3²
33 36
37
Nõ deſcender, inquirt, filius meus vobiſcum: frater eius mor-
tuus eſt,& ipſe ſolus remanſit: ſiquid ei acciderit in terra ad quam pergitis, deduceris canos meos cum dolore ad inferos.
PRA EATIO.
, NT. E alia in ex, eyſitione huius capitis traianda„ illad a. primo loco videtur inquirendum, cur nec Ioſeph perilos , Nves& viginti annos, quibus, prinſquam à ſuis eſſet agni- T tus, fuit in Aegypto, certiorem de ſtatu ſuo fecit patrem ſuum, chm non ignoraret, eum, ipſius cauſa, magno in mærore& dolore verſari:nec id ei Deus, qui toties ei apparuerat,& arcana ſua patefece- rat, vnquam indicauit. Kanctus Auguſtinus id factum eſſe ait ſingu- lari conſilio& voluntate, ac diſpenſatione Dei, qui voluit tandiu Ia- cob in eius rei ignoratione verſari, quo diuturniori mærore ac dolore af fligeretur,& per diutinam illam afflictionem, à quotidianis delictu, le- uibuſque peccatis, quibus etiam ſancti ſimorum virorum vita non va- cat maguis ac magis purgaretur,& tanquam aurum exploratum& pu- rificatum igni, virtus eius purior&illuſtrior exi ſteret; eiuſc; augeſce-
rent in terris merita,& ampliora fierent in cælius præmia. Ponam hic B. Auguſtinus ſuper eare Aſputationem, quam is in ſer- mone S.de tempore ſcriptam reliquit: ea Verò luinſimodi eſt. In beato
Iacob, fratres chariſpimi,& in ſancto eins fllio Joſepb, qui diigenter at-
AA 45 4 C —— 28 ·3 85 ⸗ 3 5 „ 8. 8
Comment in Gen. tom 4. kk
tantopere ce- lakerat patrs ſuum, vel ſer- Ls3k Li8 ſusA 583 Wyypto, vel
r eenrs. Proſ perztas 89
1 & glora ſta 2 A&
888522.
S. Auguſt.

626 CO M MEN T. IN
tendit, rem nimis admirabilem Deum feciſſé cognoſcit. Primum no cre- Apo fuiſſe ſine cauſa, qubd Dominus, qui ſe toties dięnatus fuerat oſten-
dere beato Tacob, pertot annos noluit ei indicare quoòd Ioſeph filius eins viueret, ſed permiſit eum longa afflictione conſumi. Nec filius eius lo- ſeph, in proximo loco poſitus,permiſſus ſit patrẽ ſuum facere certiorem non ſolum de vita ſua, verhm etiam de honore& gloria. Ab eo enim lo co Vbi erat Iacob, vſque in deg yptum, vix erant trecenta milliaria:& frequentißimò ex Aegypto in terram Chanaamp& hinc in Aegyptum magna fiebat hominum commeatio& concurſus. Si quis dicat, Ioſeph oblitum fuiſſe ſuorum, qubd paruus admodum ab illis diſceßiſſet; non verè hoc dicet, iam enim erat tunc ſexdecim annorum: E tantum abeſt vt ſuorum oblitus eſſet, vi chmprimum vidit fratres ſuos, flatim eos agnouerit. Nec dici poteſt, non habuiſſe eum facultatem vel opportuni- tatem mittendi ad patrem ſuum: nam vit non habuerit, dum fuit ſernui; at per illos nouem annos, quibus ſummo honore& poteſtate ngebat
Aegyptum, non habuiſſé eum facultatem iſtam, nimis abſurdum eſt ai-
cere:ſed occulto indicio hoc Dominus fieri nõ permiſit, in tantum dt nec
tunc ſe manifeéſtaret fratribus ſuis, quando ad emendum triticum vene- rant ad ipſum: quinimmò durißmè ei loquens,& fiatrem eorum in vinculis teneus, ad patrem ſuum eos cum ingenti doloie redire iußii.
Attendite adhuc maius alind miraculum: videte quemadmodum lo
ſeph, qui patrem ſuum nouerat pro ſe intolerabilem amaritudinem ſu- hiinere, adhuc& Beniamin ei fecit auférri, Huo vtique facis musiu eum multiplicem paſſurum eſſe dolorem.
Haæc ego ſine Spiritus Santli diſpen atioue facta eſſe nouttedu Deus enim, cuius iuditia plerumque ſunt occulta, nunquam tamb ininſtaz qni beato Jacob noluit indicare filium ſuum viuere; ille etiam Fandtum 10- ſeph non permiſit vi ei ſuam gloriam nunciaret, quinimmb impulit vi
Jimeonem in vinculis tenendo,& Beniamin auferendo patris fui an- Al Wmirti⸗ 8 guſtias cumularet. Hac. Fratres churiſimiT ſi fideliter attendamus tum b hueuiſß grandi miſericordia Deum feciſſe agnoſcemus. Ab initio enim mundi Den m ſeruos hoc Deus in Sandis fuls exercuit, quod in beato Tacob magna cum pie- uu, be pela kdte compleuit Quamuls enim ſerui& amici Dei capitalia crimina b tiones à pee- kauerint,& multa opera bona fécerint, tamen ſine minutis peccatis d³s Sn, Se fuiſſe non credimus: quia non eſt mentitus ille qui dixit: Non eſt im-
Secundum munis à peccato, nec infans, cuius eſt vnius diei vita ſuper ter- tranſlationem ram: Et B. Ioanues EFuangeliſta, qui meritis non fuit vtique inferior
70. Interpe-„.— dem. Sanci Tacob, clamat: Si dixerimus, quia peccatum nõ habemus,
ipſi
v-

Tnt* unn 4 2,02 5
N 3
u 5 8
im mn adt mad 4 lamen, 9 Sum n ingen Khn viter 1 Dun nrdun ur
e. hus— 8*
! 24 G 1 1uach 1
1
3
GENESIS CAb. XILII. 627
ioſi nos ſeducimus,& veritas in nobis non eſt. Et alibi ſcriptum. Toan. e Iuſtus ſ epries cadit& reſurgit. Quoniam igitur ſine iftis minu- 2 ε³ν1⁷
tis peccatis Iacob non potuit, Volens Deus illa parua peccata, in voc ſeculo, igne tribul ationis conſumere: impleuit in es quod ipſé per ſpiri-
tum Sanctum dixerat: Vaſa figuli probat fornax,& homines iuſtos tentatio tribulationis: Etillud: Fla gellat Peus omnem filium, quem recipit: Et illnd: Per multas tribulationes oportet nos intrare in regnum Dei. Vt ergo ſanctum Iacob Deus noſten ve- lut aurum purgatum, in futuro du praſentaret, prius ab illo omnes maculas peccatorum abſterſit, vt in eo ignis ille atbiter, quod exureret, inuenire non poſſet. Hæc B. Auguſtinus.
Eccleſ. 27. Ad Heb 12. ACto. 14.
I., Theodore.
TI2 heodoretus verb aliam einſdlem quæſtionis ſabnin tradlit, aliämque cauſam reddit. Ait prædixiſſe Deum Abrahæ, poſteros eius peregr inaturos in terra aliena, atque ibi qurißima ſeruitute afjli- ctatum iri: id verò eus contigit in Aeg'ypto. eſſe completum, ſi Iacob ſciu, Met filium ſuum loſeph viuere,& ſer- unum Nꝛ in Aegvpto: ſtatim enim quantolibet pretio curaſſet eum redi- mi,& 2nun, primum ad ſé reduci. Quociica nulla tunc fuiſſet occaſio ipſi e; filijs eius tranſmi grandi in Aegyptan& ibi poſteris eorum euenien d. quæ e prædicta hters ant. Tandiu igitur voluit Deus ſtatum Io- ſeph ignotum ſſe patri eius Iacob, quoad Ioſeph ſummam apud Aegy t105 Aignitatem 22 potentiam adeptus,„Patrem dadl ſ6 cum omml familia accerſe ret: atque ihi eorum poſieris mirandum in modum muſtiplicatus contingerent ea quæ diuino feran oraculo prenunciata. Verba Theo- doreti hær ſunt: Curtann to tempore nec Joſeph certiorem fecit patrem de
gruitute ſua, neque Deus id per reuelationem patefecit Iacobt Qupniam Deus ſecundum den A Abrabæ prædi ictum erat, denuntiauerat ipſi lacob deſcenſurum jpſum in Aegyptum vna cum flijs& nepotibus: qui ſi ſci- uſ t quæ acciderant Ioſeph, indubiè, miſſo edemptionss pretio, eum re- Au. Sſ at. Hacde cauſa Deus non magnoperè curauit quõd Iacob' Valde han ret, quo videlicèt Aiſpenſationem ſuam adimpleret, atque ipſum Iaa eiuſque poſteros, in iucundiore vitæ ratione poſfea conſtitueret. Nam& iyſe Toſéph iſtam Dei aiſpenſationé docuit fratres hin dicens Geneſ. zs. Vt viueretis miſit me Deus ante vos. Quod etiam Da- uid cecinit pſalmo 1⁄. Et vocauit inquit, famem ſuper terram, & omne firmamentum panis contrinit. Miſit ante eos vi- rum, in ſeruum venundatus eſt lIoſeph,&c. Aiqui ſi Iacob ſeruitutem Toſeph; noniſſet, illum vtique redemiſſét: ndemptus
kkkk 2
Hoc Dei pradittunn n9n Geneſ. 25.

628 COMMENT. 1N
autem carcerem nunquam inruſſet, atque ita minimèe interpretatus 1 eſſet ſeruarũ Pharaonis ſomniahæc autem niſi eſſet iuterpretatus, mini.. mè innotuiſſet Pharaon: incognitus Pharaoni per ſomnia prophetiam
von aperuiſſet: hoc autem non facte, regimen Acg pti non eſſet conſecu- tus: quod niſi accepiſſet, minimè patrem ſuum cum tota famllia duxiſſt in Aegyptum. Ergo à poſtremo euentu diſpenſationis diuina declaratm intentio. Sic Theodoretaus. 1 wn⸗
Eqvidem non diſmulabo Lectori ſuper hac re opinionem meam b Fit mihi quidem admodum veriſimile, Deum per fingularem aliquan reuelationem indicaſſe ſancto Ioſeph quod ipſẽ fieri ſuper ea re cinfii tuiſſet,& quemadmodum Vellet vt Toſeph gereret ſe erga patrem& fratres ſuos. Prædixit enim fore, vt fratres eius, cogente fame, emend frumenti gratid ad ipſum adirent; iuſtitque vt eos aliquantiſper dun
Aucloris ſen=
Ferstsd.
düde col
8
aſper? tractaret: quò videlicer per huiuſmodi vexationem in veran hbm criminis à ſe contra ipſum admiſti&ſtimationem ac pænitentiam adau- Wul cerentur Deinde verò vt ſe illis manifestaus, patrem cuns omni amilia eumani in Aegyptum accerſeret: vbi& ipſi, eorumque poſteri longo tempue ſiclan tranquillè ac proſperè manſuri erant. Ioſeph igitur quæ in patren, † ämin fiatres ſuos egit, ea, ipſum anted in ſpiratum ADeo, doctumque atque in di citatum feciſſe reor. 4 ſa Tmomas An HfHant meamn opinionem reperi poſtea ante ducentos aunos placuiſſe t Llucus Thomæ Anglico,& ab eo proditam ſſe in breuibus illis ſuis Commen- trh tarijs in Geneſ. ſuper hoc ipſum caput, hiſce verbis: Vt plenius aduertus, e Ioſéph& in his& in alqs diuinitus eſſe motu;nota inter cæ ena, valat ü eſe mirabile in illis viginti tribus annis, quibus in Aeg ypn fui inſcid 4 patre, nunquam perlitteras, vel per nuncios aliquid de ſe patri jigni. 4 ficaſſe,etiam poftquam per nouem annos fueratà Pharaone ſublimatus p ſuper totam terram Aeg'ypti; cum tamen non ignoraret quanto in me 1 „yre pater eius propteripſum verſaretur. Ex quo patet expeckaſſe 2 Toſeph tempus ordinatum à Deo quo reuelaturus erat 72 6
ipſum nam per ſpiritum prophetiæ ſcicbat ſe miſ 3
ſuas eſſe illuc pro ſalute ſuo-
ruan. Sic ille. 1
XAN N
F᷑ G PRIMA

1* 1 4 8 taalan
1 uxn M
mer, 1 Maln
n 4*
pelen Hun 1 h ererd 8 e, eer 8 du ennap Nu nn
heuen 11
*
ſui: Munm Lunent rimma 3*. 4 1 a en M ma. Inu . 90 eſerhe 4 11 4 un dDe, wch 1
J1 1 1r dad I 'nait X ule ½ A ¹—— mars,nd KAE
ℳ
ncuus 4
6 3
fandal EM K) , 1 „ uiA u
1e rr. EXA HA 7
u
12 wul N
* nie ſui
8
ſA*ft 14 2
4* Nx 4 ailu pß
GENESIS CAb. XLII.
PRIMA DISPVIAIIO.
Cur Ioſeph toties fratres ſuos tum verbis, tum factä durè atque aſperè tractauerit.
Super ilis verbis,
Damque adoraſſent eum fratres ſui,& agnouiſſet eos, quaſi ad alienos duriùs loquebatur.
Wystante in fratres ſuos aſperitatis Ioſeph, duas cau-
as affert S. Auguſtinus. Primò quidem in Sermone 82. de Tempore, huiuſmodi cauſam reddit: Vt nimirum per huiuſmodi afflictionem reducerẽtur in memoriam pec- cati ſui, contra ipſum loſeph tam impiè commiſſſi, di- concepto dolore, eius, vti oportebat, pœnitentes, veniam à leprecarentur. Quo factum eſt, vt poſtquam id cognouiſſent, ac
erè doluiſſent, manifeſtauerit ſe illis, ingenti gaudio ac ſpe implens
,valdè affligit fratres ſuos, non quòd eos odiſſet, aut de illis vin- ictam ſumere vellet: ſed per huiuſmodi tribulationem fatigatos, ad onfeſſionem criminis,& ad medicamentum pæœnitentiæ prouocaret. Denique cum ingenti dolore dixerunt illi, ſe meritò pati illa, quia pec- caſſent in fratrem ſuum, videntes anguſtiam animæ eius. Et quia ſcie- bat B. Ioſeph, quòd fratribus ſuis parricidij crimen ſine grandi pœ- nitentia indulgeri non poſſet;& ſemel,& ſecundò,& tertiò illos me- dicabili tribulatione, tanquam ſpiritali quodam igne decoxit: non vt ſe vindicaret, ſed vt illos corrigeret,& de tam graui crimine libe- raret. Denique priuſquam peccatum ſuum confiterentur,& crimen quod admiſerant, mutua inter ſe caſtigatione cõſumerent, nec agnoſ- cendum eis ſe dedit, nec pacis oſculum eis indulſit. Cùm verò illos pro peccato quod in ipſum admiſerant, humiliter videret afflictos, deoſcu- latus eſt ſingulos,& per ſingulos fleuit:& pauentium colla pio oculorũ rore perfundens, odium fratrum charitatis lacrymis abluebat. Quod ergo Ioſeph erga fratres exercuit, hoc etiam nos in illis qui contra nos peccauerunt, debemus implere, vt nõ ipſos, ſed peccata eorum ſtudea- mus odiſſe:& ita velimus ſecundùm culpæ merita duriſſima caſtiga- tione eos corripere, vt ſimul eos ſtudeamus in veritate diligere. Hæc enim ſi facimus, fratres chariſſimi, implebitur in nobis illud quod ſcri- ptum e ſt: Inuicem onera vestra portate,& ſic adimplebitis Legem Christi. Sic ibi Auguſtinus. ldem porrò in quæſt. 146. in Geneſim, aliam eiuſdem rei canſam af- fert: hanc nempe, voluiſſe loſeph differẽdo manifeſtationem ſ11,& eos aliquandiu affligendo, plenius atque exuberantius facere gaudium, quo ipſo mox cognito, eiÄſque benignitatem ac munificentià experti,
kkkk 3
vERRS..
orum animos. Sic autem ſcribit Auguſtinus: Cùm loſeph ſanctus S. Auguf.
4
Ad Ga. F.

630 COMMEN T. IN
cumulandi erant. Hæc ſunt verba B. Auguſtini: Non negligenter con- bitt fiderandã puto tantam miſeriam in hac perturbatione fratrum Ioſeph: lümne quos ille quamdiu voluit, terruit;& quanta voluit mora, protraxit: non f V eos vtique faciens calamitoſos, quorum tantæ mox futuræ lætitiæ exi- hin häiohlt⸗
tum cogitabat. Tôtum quippe hoc quod agebat vt coram gaudiũ dif- 1 ferretur, ob hoc agebat vt eadem dilatione cumularetur, tanquam non thete 1 4
₰.— ⸗ 8 eſſent condignæ paſſiones eorũ in toto illo tempore quo turbabantur, laie „.—..—⸗. fa t ad futuram gloriã exultationis, quæ in eis erat reuelanda, fratre cogni- ¹ntache X—.—«* 8 4 2 net 9 to, quem à fe perditum fuiſſe arbitrabantur. Sic Auguſtinus. dend Tertia caula cur Ioſeph durè& aſperè tractauerit fratres ſuos, huiuſ. ebhc ........ modi fuit; vt hàc ratione de ſtatu patris ſui& fratris ſui Beniamin ex *.—. 5*... 8 4 3 ee Vane eorum reſponſis certior fieri poſſet. Nam quia non vidit vnà cum ipfts Kähs iſſe Beniami eri ſt ne fortè vel diſſent ipſi lvendi häg veniſſe Beniamin, veritus eſt ne fortè vel occidiſſent iplum, vel vendi-
diſſent ſimiliter vt in ſe fecerant: nouerat enim inuidum eorum inge- Arfn nium,& præ inuidia malignũ& ſeuum. Quocirca non antè deſtitit eos Epoi loſephus. affligere, quàm ad ipſum perduxiſſent Beniamin. Atque huius opina- 1Wa 4
tionis& coniecturæ auctorem laudare poſſum Ioſephum in lib. i. An-
tiquitatum ita ſcribentem; Decreuit Ioſeph variè fratres ſuos tentare, nicte
quali mente eſſent præditi; nam& frumõti emendi poteſtatem eis ne- ine
gauit,& pro ſpeculatoribus cõprehendi luſſit. Dicebat. n. cõueniſſe eos aat ond
Odiuerfis regionibus, quãuis mutuã ſimularẽt cognationẽ. nam qui fſie- ängia
ri poſſet, vt vir vnus priuatus, tot& tam inſignes filios nõ genuerit mo- fo
dò, ſed tales educauerit, quæ fœlicitas vel regib. ipſis rarò cõtingeret? nüt
Id verò faciebat ille, vt de patre ſuo cognoſceret, quòve in ſtatu, per ſuã Kan
abſentiam, res eius interim fuerint, præſertim verò quid de fratre ſuo mezde
Beniamin eſſet factum: ſollicitus enim erat, ne fortè& ipſum quemadi- od
modum& ſe perdere volnerant, de medio ſuſtuliſſent. Sic Ioſephus. Aan
Sehee, Hanc eandem cauſam redddit Chryſoſt. in Hom. 64. in Geneſim,& Alai
Theodoretus. ap eo mutatus etiam Theodoret, in quæſt. 100. in Genefim, hæc ſcri-
bens: Cur ſtatim viſis fratribus ſe duriorem præbuit? Memor loleph a
eorum quæ in ipſum commiſerant, cùm nõ videret Beniamin vnà cum
Ipſis veniſſe; ſuſpicatus eſt tale quippiam etiam in illum eos perpetral- 4
ſe. At vbi cognouit illum ſupereſſe, tum venià, tum omnimoda ſubuen- 7
. tione illos excepit. Ita Theodoretus. Horum quoque inſiſtentes veſti- u
Lranas giig Lyranus& Thoſtatus idem tradiderunt 3 Thoſtatsss. Ghls Lyranus 4 3. 4. rt 1...
Sed abſolutiſſimè omnium(Scholaſtica licèt orationis breuitate ac 1⁰ 44
ſimplicitate) ſuper hac re diſputat Thomas Anglicus. Nam breuitef ll
cõmemorans cauſas ab Auguſtino traditas,& à nobis paulò antè expo- c0
ſitas, alias prætereà ipſe de ſuo addit, ad hunc fermè modum ſcribens: ſe
Multiplex ratio poteſt reddi, cur loſeph non ſtatim ſe manifeſtauerit 1
frarribus ſuis, immò eos, quaſi alienos,& tanquam exploratores durè 4
tractauerit. quarum duas priores tradit Auguſtinus. Prima cauſa fuit,
ad condignam quandam punitionem& purgationem criminis eorum 8
contra ſe commiſſi. Secunda fuiĩt, vt ex longa ſuſpenſione ac dilatione
9
rcuelationis ſuæ, per huiuſmodi duritiem vehementiùs occulta, 19 4 Perl dein

dan dam be. 6; 1 . nn 4 Sotan an 8 uddan Au 4 u Arancn 1 N 5.
4
Vecnat 2³ kcttte er Irunn Tohun lalt eulda Vepmie Wärn 2 8 1 act emenel ae men ufft.Dic— 2 reoile dalarét coen 1 int gnesd 1 denn
relregdd. t Er ün 8 1 gnoſcent 1
. 84 Ten Tienm ſen 21
I1 10 I erat,ne tor vte 3“ 1 cho luttuhne*.x oft.i 7b oſt. in Hod Mece . 4 rſt. 1o0. in Nan .„ 4 — no vdetet 1 N 4 21 g Ae um A 3 venla, um r 44 19
— uumn quoq 1 8Dee
,“ bn
ellae 1
4 ber dunc ferm Sere 1 de etabe ““ 1 3 nolö & unquat Ia
* 0 n ul 9 4' 190 6 21 l
8 dil
6E NESIS CA P. X I. II. 631 deinde reuelatio pleniori gaudio cumularetur. Terria fuit, vt beati Io- ſeph ſomnia,& ſapientia,& ſuper fratres ſuos magnificentia ab ipſo prædicta,& ab illis deriſa,& quantum in iplis fuerat, extincta, plenius magnificaretur in illis& ſuper illos: ob id fecit eos coram ſe incurua- ri,& contremiſcere,& pro libito incarcerari:& quadam profunditate ſapientiæ circumduxit eos quaſi ſtultos,& malitioſos. Hoc autem vo- luit eis facere ad tempus breue, donec opportunè reuelaretur eis: in- terea enim eo ipſo quod ille agebat, potentiam& ſapientiam eius ma- gis ac magis admirabantur& timebant,& de peccato ſuo præterito dolere ac pœnitere compellebantur.
Ioſeph porrò in his omnibus, aliiſq; memoratis in hac hiſtoria Mo- ſis, diuinitus agebatur,& regebatur. Ob hanc enim cauſam, per viginti tres annos, quibus in Aegypto fuit inſcio patre, nunquam per litteras, vel per nuncios aliquid de ſe patri ſignificauit. Nimirum expectabat ille tempusad id faciendum à Deo ordinatum: ſiquidem per ſpiritum propheriæ ſciebat ſe illuc miſſum eſſe pro ſalute patris ſui: quauis etiã illa ſui occultatio non fuit abſque ratione. Per hoc quippe conſuluit modeſtiæ ac reuerentiæ fratrum ſuorum, nolens eorũ inuidiam,& ma- litiam,& crimen contra ſe cõmiſſum prodere in publicũ. Deinde pla- cauit eorũ inuidiã,& cohibuit malitiã, qua fortaſſe potuiſſent inſtigari ad machinandũ aliquid cõtra vitã eius, ſi ſciuiſſent illum viuere in ma-
gna proſperitate& gloria. Tertiò prouidit ſapienter tempus idoneum 8 1 1P 8. d
honorificę ac ſalubris reuelationis ſui;tẽpus videlicet in quo fratres ſui neceſſitate preſſi compellerentur venire ad ipſum. Longinquitas etiam tacitæ occultationis reddidit pleniorem& admirabilioré gloriam re- uelationis eius;ita vt ex hoc liquidò noteſceret& venditionem eius,& xaltationem à Deo fuiſſe ordinatas. Præter hoc autem in his latebant multa futurorum myſteria. Hactenus ex Thoma Anglico.
Rupertus hoc exemplo Ioſeph fratres ſuos aſperè tractantis, quo in ſui criminis cognitionem& deteſtationem venirent, docet Principes Chriſtianos quemadmodũ& ipſi ludæos ſuo imperio ſubiectos tracta- re debeãt: non quidẽ eos occidendo, ſed durè tractando,& vexando, ſi fortè talis vexatio der illis intellectũ ſuæ cæcitatis,& parricidij Maio-
Quemadmo⸗
dum exempls Ioſeph, Chri-
ſtianz Princi- pes tractare debeant Iu-
rum ſuorũ, quo tanta impietate ac crudelitate Dominũ occiderunt: at. dæos ſibi ſub-
que earatione reſipiſcãt,& conuertantur ad Dominum. Ruperti verba ſunt huiuſmodi: Hoc exemplo, hodièque dignũ eſt vti Principes Chri- ſtianos erga fratres Chriſti Iudæos. Id autem eſt, non occidere eos, au-
ieCtos 3 X⁴ ſen- tentaa Ruper- r. Rußpertus 1,5 9 Côment.
ctoritate Spiritus Sancti per Pſalmiſtam ex perſona Chriſti proteſſäte in Genefm ſic, Deus oſtendi mihi ſuper inimicos meos, ne occidas eos, ne quddo oblia iſcan f 4.
tun populi mei: ſed dis perge illos in virtute tua. Non ergo illos occidere debent, ſed ad cognitionem ſui reatus hoc exemplo loſeph reuocare. Namyt illi tunc adorauerunt Principem Aegypti, neſcientes eſſe Io- ſeph quem vendiderãât: ſic hodie Iudæi Chriſtianis Principib. ſubiecti ſunt, neſcientes hoc modo ſe eſſe ſubie ctos pedibus Chriſti, quem ne- gantes patres eorã crucifixerunt. Ergo ſicut Ioſeph illos in vltioné ſui
* non
Locus pſalm. 5S8.

65. C,O MM EN T. IN
non occidit, ſed pia tortura ad pœnitentiam compulit, vt dicerent:
Meritb hec patimur, quia peccauimus in fratrem noftrum: Sic& hodie Chriſtianos Principes non decet, vt captiuos, vinctôſque Chriſti lu- dæos occidant; ſed vt multùm ad pœnitentiam compellant. Quod ru. Auossè, ſimulque ſalubriter interdum à Sanctis Patribus actum eſt, ſci.
licet vt patrimoniorum ſuorum ruſticos Iudæos ad Chriſtum venie
Ouid cauſæ ☛— fuer t, cur Io- ſeph non ſit à Initus à fra- tribus ſuss.
minimè cõſentientes, tanto penſionis onere grauarent, vt ex ipſa actio. nis ſuæ pœna compellerentur ad fidem feſtinare:& è contrario, per- ductis iam ad Chriſti gratiam, penfionis onera protinus releuarent: quia etſi ipſi minuùs fideliter veniunt, hi tamen, qui de cis nati fuerint, jam fidelius baptizantur. Aut ipſos ergo, inquiunt, aut filios eorum ſa- lubriter lucrabuntur. Sic Rupertus. Sed qui fieri potuit, vt loſeph agnoſceret ſtatim fratres ſuos: il
verò toties cum eo ſermocinantes non eum agnouerint?ld enim Scti-
tura dicit hoc loco: Ettamen fratres ipſe conoſcens mon eſt cogninusab ab eis. Reſpondeo, cauſam fuiſſe, quòd Ioſeph tunc valdè mutatus erat ab eo qui fuerat, cùm eſt venditus à fratribus. Mutatus quippe fuerat quinque modis: primùm ſtatura; tunc enim cùm puer eſſet ſexdecim annorum, erat paruæ ſtaturæ: nunc autem grandi& procera ſtatura erat, annum vtique nonum& trigeſimum iam agens. Tum facie; tunc enim fuerat imberbis, nunc autem barbatus erat. Præterea veſtitu,& ornatu: tunc enim puerili habitu,& more Hebraico, vel Chananæo vtebatur: nunc veſtitu& ornatu Aegyptiaco, edque principali, qualis decebat totius Aegypti Præfectum ac Principem. Adhæc voce: tunc enim puerili fuerat voce tenui& acuta; nunc verò virili& graui, tum ob æratem, tum ob dignitatis& maieſtatis ſuæ decentiam. Poſtremo, ungua& ſermone: tunc enim Hebraico ſermone vtebatur, nunc autem Ae gyptiaco: immò diſſimulabat ignorantiam linguæ Hebraicæ, lo- quens per Interpretem cum fratribus ſuis. Ob has igitur quinque cau- ſas Ioſeph non eſt agnitus à fratribus. Quibus illud etiam poreſ adi- ci, nunquam venire potuifſe in mentem fratribus Ioſeph, eum quem ipſi vendiderant& ſeruum fecerant, in tantam fuiſſe elatum gloriam&
potentiam& magnificentiam, quanta præditum cernebant eum qui
loquebatur ipſis.
loſeph porrò facilè potuit agnoſcere fratres ſuos, quòd in illis, par- tim nulla, partim exigua, neque notabilis facta eſſet mutatio. In habitu enim ac veſtitu, in ſermone item nuliæ erat facta mutatio: in ſtatura verò& facie& voce perexigua mutatio facta: ſiquidem cùm loſeph ab illis diſceſſit iam erant grandes ætate ac fiatura,& barbati. Ruben quippè non minor tunc erat vigefimo tertio anno. Acceſſit eòdem, quòd loſeph videns omnes fratres ſimul, facillimè potuit eos agnoſce- re, ex vno& altero in aliorum notitiam deueniens: fi autem vnum quemlibet illorum ſeorſum vidiſſet, fortaſſe non tam facilè eum aguo-
uiſſet. EXPLO
Umacdet da ol wödig
Maekn

3 7 Nütenn a Kd 1s e B de An ere e e W
ſceret dal etes,
* 4
eumcim oſſe a aum zrt ocen l m um a9 nkree darns erun a nnckn aote Hebi Ne(her priaco co 1 n Drncpet zumen zdenc ne v Agun m er M. M ernooe e rxn
antiun 1. He
mtam ku 8 2u.
ran tru Ca r b
1
1 zM Fares 200 7 arvo bd”
4 3 1 8 ack 1 1 4 t *N nt fich KrO:,
131 1 24: 2 man 4 1. G
Aatu 3 uhan no 1 D uci
n M tests deue ge c n0 1
Ragd edenig, at Keſamn defane 8* munanng endes. M n pixgei
GENESIS CA P. NX I. I
* de 2
. ——
AS d
J. 633 Exploratores eſtis, vt videatis infirmiora terræ veniſſtis.
ip ſis circa terram illam ſpeculanda,& obſeruanda eſſent, huiuſcemodi verbis docuit eos Moſes; Aſcedite, inquit, per meridianam plagam, cumq;
VIERS. 10.
VopNaM munus fit exploratorum, atq; vt id ritè obeant, Quod ſit ma quid facere eos oporteat, exactè deſcribitur in lib. Numer. ⁵ explorato
cap. 13. vbi narratur, quemadmodum Moſes miſerit duode-*νmm hoſtalis
cimviros ad explorandam terram Chanaam. Quæ autem*
veneritis ad monies, conſiderate terram qualis ſit,& populum, qui habitator
eſt eius, vtrum fortis ſitan infirmus. pauci numero, an plures:ipſa terra bona, an mala, vrbes quales, murata ne an ſine muris: humus pinguis an ſterilisʒnemoro- ſa, an abſque arboribus. Confortamini,& afferte nobis de fructibus terra. Hæc
Moſes mandauitexploratoribus. Crimen autem exploratoris& ſpecu- latoris in regione aliena graue admodum ducitur,& odioſum,& ſup-
plicio vindicandum.
10 Verum quid eſt illudeVt videatis infirmiora terræ: quidam illud infir- miora terræ interpretantur populum& vulgus, quod in Ægypto ſatis imbelle& infirmum erat,& cùm Nili inundatio tenerer omnia, otio-
ſum ac deſidioſum:remiſſis enim operibus ruſticis, epu tibus toto pectore indulgebat, vt ſcribit Diodorus Sicu
lis ac volupta- lus. Imbelliam
verò& ignauiam populi Aegyptiaci, teſtarur Photinus apud Lucanum
lib. 8. cùm abſentem Pompeium ſic furibundus affatur:
Quæ te noſtri fiducia regni Huc agit infelix? populum non cernis inermem, Aruaq; vix refugo fodientem mollia Milo?
Ioſeph itaque calumniam hanc intendit fratribus ſu
is, inſimulans
eos, quaſi exploratum veniſſent ſocordiam& ignauiam gentis Aegy- ptiacæ, quo eam traducerent in Syria, aliaſq; apud gentes, non parum ea ratione incitando eas ad inuadendum& debellandum Aegyptios. Alij per infirmiora terræ fignificari& intelligi volunt patentes in Aegy- nita.
8
ptum aditus,& faciles introitus: quà videlicèt ab externis facilè inuadi & expugnari poſſet. Quanquam, vix aliam terrarum inuenire eſt, quæ & expugnari poſſet. Quanquam, vixal re eſt, qua hac ratione ita munita& impenetrabilis ſit, vt Aegyprus. Pompeius à
Cælare victus, Lentulo Conſule ſuadente, in Aegyptum
ſe potiſſimùm
contulit, maiorem ibi, quàm vſpiam alibi ſecuritatem ſperans. Sic
enim loquentem facit Lentulum lib. 8. Lucanus: Syrtibus hinc Libycistuta eſt Aegyptus: at inde Gurgite ſepteno rapidus mare ſubmouet amnis.
Lucanus.
Quuin ſit Aeg)ptus inacceſa,& vndique mu-
Ioſephus lib. 4. de Bello Iudaico, quàm ſit vndique munita& tuta Ioſephus. Aegyptus, his verbis oſtendit: Eſt Aegyptus, continenti inacceſſa,& à mari importuoſa. Ab occidente obiacent Libyæ arida: à meridie Syene eſt, quæ Aegyptum ab Aethiopia dirimit,& Nili cataractæ. Ab oriente ad Rubrum mare vſque pertingit. Boreale latus quod eſt Syria, vocatur
pelagus Aegyptium, quod omne importuoſum eſt. Ae omnis ſic vndique vallata,& munita eſt. Hæc loſephus. Comment. in Gen. Tom. 4.
gyptus itaque
1111

634 COMMENT. IN
Sed germana videtur& propria expoſitio per infirmiora terrs, inter-
pretari loca immunita atq; intuta, quæ facilè ab hoſtibus inuadi,& ex-
An excuſari A mendacio
poſſit Ioſeph,
cum dixit fra tres ſuuos, ex
pugnari,& capi poſſent. Latinus certè Interpretes in hoc ipſo cap. pau. lò infrà, quæ hic dixerat inſirmiores terræ, appellauit immunitaà terra, lxx Interpr. multo ſecus reddiderunt hunc locũ, appellantes veſtigia terræ.
cuius lectionis hic poſſet eſſe ſenſus: Exploratũ veniſtis per quæ velti- gia, vel loca, vel vias facilè intrari poſſit in Ægyptũ. Verbum Hebræi quod Latinus Interpres vertit infrmiora, vel immunita, ſignificat nudi- taté, vacuitatem, deformitatẽ terræ. Ex quo ſequitur neceſſariò iplam eſſe infirmam& immunitam. Paraphraſis Chaldaica habet rupturam terræ, quo ſignificatur terra inermis& immunita,& ad quam facilis ho- cti pateat aditus, facilèque ſit expugnabilis.
SECVNDA DISPVTA T10.
An loſeph mendacio peccauerit, dicens fratribus ſuiĩs illa verba, Exploratores eſtis.
Ka) ſ...** Exploratores. videtur autem mendacium dixiſſe,& vero pernicioſum: ſciebat enim Ioſeph falſum eſſe quod dice- bat, idque contra ſenſum animi ſui loquebatur. Bt vo-
N 7 ...„ cans fratres ſuos exploratores, peſſimi eos criminis inſi-
88
ploratores eſ mulabat, atque infamabat,& quaſi obnoxios ſupplicio arguebat; quod
ſe.
2 Qui aut hore:
Srerunt Io- dam, qui non dubitant dicere, Ioſeph eſſe mentitum mendacio
non ad officioſum vel iocoſum, ſed pernicioſum mendacium pertine- bat. Nos igitur oſtendamus quid ſuper hac quæſtione arbitrati int Doctores.
Duas ego ſuper hac re opiniones reperio. Vna eſt ſententia quorun- 10Cc00
ſepb eſſe men-& ideo peccaſſe venialiter. Non enim eſt neceſſe ab omni mèdacioex-
tum.
1. Ioannis. excuſare ſit neceſſe, verè confitente dilecto Ieſu diſcipulo:§ dixerim
cuſare loſeph: cum nec ipſos quidem Apoſſtolos, multo vtique ſanctio- res quàm Patres veteris Teſtamenti ab omni peccato etiam veniali 1g
1. 8
quia peccatum non habemne. i pſi nos ſeducimus,& veritas in nobis non
Atq; hęc eſt opinio Lyrani& rhoſtati in huius loci Geneſ. expoſitione
Sed duo poſſunt contrà obiici. Primùm enim videtur fuiſſe menda- cium pernicioſum, pertinẽs ſcilicet ad infamiam fratrum,& ad ſuppli- cium eorum. Verùm non ita res habet. Nam Ioſeph ſciebat nullam ex eo venturam infamiam, aut calamitatem fratribus ſuis: cùm mox pſe manifeſtaturus eſſet veritatem. Deinde poteſt obici, nõ fuiſſe ſimplex mendacium, ſed fuiſſe periurium, quod omne, eſt peccatum mortale;
.. 1 8.. 3 firmatum enim eſt illud mendacium iureiurando per ſalutem Pharao- tum
nis dicto. At enim, ſecus res eſt. Nam illud iuſiuradum non eſt fact
ad confirmandum illos eſſè expioratores, ſed ad illud; Wiſ⸗ Wahne 3 1 1-23* 4 fratrtm
3 neaie 1
VaRRIT vR an loſeph mentitus ſit, vocans fratres ſuosin
Vy 7 1 üinde Uauumm aeid Jrang M aet räll fer 1 V8 colti uäüor axuli ren anni itged
Men, 1
1auc
3 ger ddſente
rarghe unl,
iumſi
adan
runtkar gete
dto
1) xn he d
1
G

1. 113 deen. 4 , An au ulu
oresclu
mentics 1 ctthei Rem mendad wileir L an
. 1olepal 4
Aimin aum 48
0
.“ ernicioſumt Iwor AWa 63
4
3—*
r e 4 n 83 ac
1 1
1 5
3
1* 8
.Vnr 1S
⸗
4 * 1 4
mentitu*
“
.“ 3 T.IA
. e 4
1 Kr. N 490OfOlos,IM 1 omm P.
4 9. 714 . 1 5 lein 0 1 4 1
4¼ 4. —
G E NESIS CA P. xLII. 635
„..—.. 1./„. fratrem veſtru minimum vt probétur quæ dixiſtis veraeſe, Exploratores eſtis.
Id eſt, habebimini tãquã exploratores;vel potius refertur adillud: Non
egrediemini hinc omnes, donec veniat frater veſter mmimus. Sic enim ha- bent verba Scripturæ: lam nunc experiméntidin Vestri capiams perlalutem
12²2
6ℳ ◻
4 4 4 8 4„ 1—. 8„ Pharaonis non egrediemini hinc, donec veniat huc frater veſter minimus.
Altera eſt opinio multorum,& eſt fermè communis ſentẽtia, Ioſeph Variæ expoſi- cùm illa verba dixit, non eſſe mentitum: quemadmodũ autem illa ver- fieiones, quo
ndacium, variè exponitur. Prima expoſitio eſt
modo Ioſep⸗
ba non continent mene I2, ver b di
Rabbi Salomonis, qui ait Ioſeph non eſſe mentitum, ſed vſum eſſe am- cens, non ſit bigua locutione, quam ipſe ſecũdùm vnum verum ſenſum proferebat; mentitus.
fratres autem eius,& qui audiebant, ſecundùm alium ſenſum longè di- uerſum eam intelligebant, Ioſeph enim vocans eos exploratores, apud ſe intelligebat, eos inquiſiuiſſe diligenter& exploraſſe breuiorem,& tutiorem, atque commodiorem viam, qua ex terra Chanaan irent in Aegyptum ad emendum frumentum: Atque hoc ſenſu vocabulumil- lud Exploratoris, nihil habebat calumniæ, aut infamiæ,& veram, red- debat ſententiam. At verò illi, nomen exploratoris acceperunt propriè, vt erat in communi loquendi vſu, pro eo qui hoſtili animo it explora- tum atque ſpeculatum terram alienam. Sic iſte Rabbinus: quem ſanè Lyranus& Thoſtatus meritò refellunt. Iſtam enim expoſitionem aper- tè verba quæ adiunxit Ioſeph, excludunt, dicens: exploratores eſtis, vt vi- deatis infirmiora terræ, veniſtis:& paulò poſt: Aliter eſt: Immunita terræ hu- ius conſiderare veniſtis. Ecce, pro priè accepit Ioſeph nomen exploratoris, in malam vrique partem. Adiice, quòd hoc dixit loſeph durè loquens cum fratribus,& aſperè tractans eos, volẽnſque aliquantiſper eos affli- gere: ad hoc autem nihil faciebat ſi per exploratores, intellexiſſet in- quiſitores bonæ viæ ex Chananitide in Aegyptum.
Secunda expoſitio eorũ eſt, qui illud Exploratores eſtis interpretantur, habebimini,& vulgo exiſtimabimini: quæ eius verbis vſurpatio non eſt in ſacris litteris inuſitata:in libro enim 3. Reg. cap. 1 8. Helias dixit; Qui exaudierit per ignem, ipſe ſit Deus, id eſt, habeatur& credatur Deus. Hæc expoſitio ſumpta eſt ex B. Augulſt. in libro Quæſtionum in Ge- neſim, quæſt. 139. quam tradunt etiam§. Bonauẽtura in tertio Senten- tentiarum,& Thomas Anglicus in Commenr. huius loci.
Tertia expoſitio eſt Gratiani 2 2. q. z. c. Quod autem, qui eo loſephi excuſat à mendacio, quòd ait eum ſic locutum eſſe non ſeriò, ſed per io cum, vel iocoſam ſimulationem, ob idque non habendum eſſe pro mendacio. Hæc autem Gratiani expoſitio ex B. Auguſtino exprompta
eſt: qui in Quæſt. 145. ſimile aliud dictum ſancti lofeph hac ratione vindicat à mẽdacio, quia non ſeriò, ſed ioco dictum ab eo fuerit. Men.
Lyranus.
1¼ hoſtatus.
Secunda ex- „,
Augu ſtin. S. Bonauent.
Tertia expo- ſitio Gratia- u3.
Auguſtin.
dacia enim, inquit, à mendacibus ſeriò dicuntur, non ioco. Cùm autem
quæ non ſunt, tanquam ioco dicuntur non reputantur mendacia. Quarta expoſitiottaditur etiam à B. Bonauétura in 3. Sent. Diſt. 38.
aiente, quãuis illa verba Ioſeph ſpeciẽ habeãt affirmandi& aſſeuerãdi;„,ν1 ½ 8 * poſitio§. Bo-
verè tamẽ nõ fuiſſe aſſeuerãdo dicta ab ęo.ſed quaſi tentando,& inqui-
1111 2
Quarta ex-
Bent.

636 COMMEN I. IN rendo: ad eum videlicet modum, quo facere ſolent iudices. In iudiciis li enim enunciationes loco interrogationum vſurpantur: interrogantes rgll autem non mentiuntur: nihil enim cenſentur aſſerere, ſed vt veritatem faür Thomas An. eliciant, pertentare. Ad hanc item expoſitionem adhæſit Thomas An- re Lecn glicus, ita ſcribens reſpondendo ad præſentem quæſtionem: Poteſt di. luka ci quod Ioſeph in his& conſimilibus non loquitur aſſertius, ſed ſolum Daudh tentatiuè& probatiuè: vt ſub tali modo tentatiuo occaſiones accipiat ee: capiendi eos,& veniendi ad eorum ſecreta, quaſi ad ſibi ignota. Tali Mwour verò modus loquendi, poteſt aliquando ex rationabili cauſa aſſumia allmi Sapiente,& præcipuè à ludice, potiſſimùm autem à viro prophetico, ati qualis vtique Ioſeph erat. Sic ille. Dohnne M Quinta expoſitio eſt Auperti, qui ait Ioſeph dixiſſe iſta verba figu-I1²4 uss Lee fer ratè& impropriè,& per abuſum aliarum vocum pro aliis, finitimarum t tamen,& quantũ ad ſignificationem, aliquo modo conſimilium. Nam eii vocauit eos exploratores, ſignificare volẽs fures. Dixit etiam, velle eos xbter videre infirma& immunita terræ, ſignificare volens peccatum eorum Kdends contra ſe admiſſum: quippe qui vidẽtes eum puerum infirmum, omni- attem que humano deſtitutum pręſidio, dixetũt: Venite, occidamus eum, ad hoc cerb reſpectu& fiducià infirmitatis eius adducti. Ponam hic Ruperti verba ex cap. 3. lib. 9. Commentariorum eius in Geneſim. Sic autem ille ſcri-— bit: Ioſeph in agnoſcendis fratribus ſuis, imaginem geſſit viri iuſti ſi- mul& manſueti, ac per hoc figuram Filij Dei, qui in Cantico Epitha- b lamij dicitur: Intende proſpere, procede,& regna, propter veritatem,& man- ler ſuetudinem,& inuſtitiam. Iuſtitiæ namque,& conuenientis fuit ſeuerita- tis, quòd peccatores fratres ſuos tandiu Ioſeph flagellauit,& corripuit
verborum ſuorum ſtimulis; clauiſque acutis tandem cõfixi, donec pec- catum ſuum cognoſcerent,& dicerent: Meritb hæc patimur, quia percaui- mus in fratrem noſtrum. Et crimen quidem eorum ſatis vicino, licet non proprio nomine ſignificauit, dicens: Explorauores eſtis, pro eo vt diceret, Fures eſtis: Nam fecerant furtum, immò ſacrilegium, ſancto Datri filium vnicè dilectum furati,& alienigenis vendentes. Proinde cùm enarran-
tes progeniem ſuam dixiſſent: Minimus filius, cum patre noſtro oſt,& alius 1 non eſt ſuper: Continuò Ioſeph adiecit: Hoc eſt, inquit, quod locutus ſam: 1 Exploratores eſtis. Ex eo enim quod dicitis vnum illum filium non ſu- pereſſe, apparet vos exploratores, id eſt, fures fuiſſe. Notanda porrò eſt loquentis Ioſeph calliditas& prudentia: cùm enim dixiſſet: Explorato- res eſtis, continuò verbum commutauit: non enim dixit, vt exploretis, 6 ſed, Vt videatis infirma terræ, veniſtis. Infirmitatem namque terræ videre venerant, ſcilicet quòd non adeo infirma eſſet etiam tempore famis, quin ipſa ſuo præſidio aliis terris ſubuenire poſſet. Aliâs autem& ve- rè, quando loſeph patris ſui præſentià, cu nctiſq; arbitris deſtitutum vi- dentes dixerunt: Venite, occidamus eum: Immunita terræ conſideraue- b runt& inſpexerunt: Proinde reducto in ſe digitulo, ſine mendacio di- V cere potuit Ioſeph: Immunita terræ huius conſiderare Veniſtis.
Veritati igitur& iuſtitiæ aſſignãdum eſt quod quaſi ad alienos durè loſeph

4, magoc m iiiui 8 1 19 Dei, qui— wcobht reraa, t mpn 1 mon 2, Kcomuct rui BB lolep lag E Umn n— tande 1 Kacn. Mlnn ues M zun meorum E; urae ts 1 4 cnleum e 4 4. Adentes.Dr le 8 K u amn u „ 2* Tru Racst ino.n 4 1 mWl- 3 nis mum Sr, . Jcapan oresfuiſc NT pnn
dmenn Eitkhe
n e von cim s fe .„f.““
p 9 l
mitatem a P enan eſſet ei dol
re pollet
achſchuh ar liumn, muntat 1rhke m. 3
GENESIS CA D. XIII.
637
Ioſeph& aſperè locutus eſt fratribus ſuis. Porrèò manſuetudinis eius o-
pera quis explicare poſſit? Inter illa ipſa ſeueritatis eius acta,& dicta
fleuit;& tandem cuncta quæ potuĩt bona pro malis reddidit. Nô igno- rabat rem fore difficilem, vt fratrem ſuũ minimum abſtraherẽt à patre, & ad ſe adducerẽt: immò& ob eã ipſam cauſam id ab illis exigebat; vt ex rei difficultate laborantes, merita ſua perpenderent, vt iam cœperäãt, dicentes: Meritò hac patimur, quia peccauimus in fratrem noſtrum: qui& poſtmodum dicturi erant: Deus inuenit iniquitatem ſeruorum ſuorum. Naã ſicut illi animam& corpus loſeph cruciauerũt, ſcriptum enim eſt Pſal. 104. Humiliauerunt in compedibus pedes eius,& ferrum pertranſiit animam eius: Sic ipſe pius tortor,& per triduum humiliauit in compedibus eo- rum pedes;& propter illum fratrem minimum, ſicut ſequentia decla- rant, ferro trãſuerberauit animas eorum: vſque dum pietate ſuperatus reputaret iam diuino iudicio eſſe ſatisfactum. Nam niſi ad hoc tende- ret, poterat vtique primo intuitu fratrem ſe fratribus ſuis oſtendere. Hactenus ex Ruperto. Mihi prior ſententia minimè diſplicet. Ex va- riis autem poſterioris opinionis expoſitionibus tertia expoſitio præ
ceteris probatur.
IEKRIIA DISPVITALTIO.
An periurium cõtineant verba illa quæ dixit Ioſeph fratribus Vsas. 16.
ſuis: Alioquin perſalutem Pharaonis, Exploratores ests
—— . 1 8 2 8 N N 6 * 7 7 N 8 8 4 8 8
1
m fuiſſe periurium. Tum quia nullum eſt iuſiurandum in quo Dei
IDETVvR fuiſſe verum periurium: Quid enim eſt periuriũ
niſi falſum iuſiurandum? Falſum autem erat, fratres Ioſeph
eſſe exploratores, id verò ille& dixit,& iureiurando, per Hamerus iv ⁴ ſalutem Pharaonis facto, firmauit. Nonnulli putant, nul- bunc lacum
Gene ſis.
conteſtatio non exprimitur, ſicut hic nulla Dei mentio facta eſt; tum
quia Ioſeph quaſi perderiſum& contemptum dixit illud Per ſalutem
Pharaonis: Salus enim& vita Pharaonis, vt cuiuſuis mortalium, nul-
lius eſt penè momenti, cùm ſit res admodum fluxa,& caduca,& fragi-
lis,& vt B. Iacobus dixit, ſicur vapor ad modicum parens,& mox ex- Iacob f. terminandus. Quemadmodum igitur Socrates deierabat per anſerem dos iurande
& canem& platanum;& Zeno per Capparim, in contumeliam ſcili- cet,& deriſum,& ludibrium Deorum, quos plerique colebant, vt in-
Socratis. Tertullianus.
terpretatur Tertutlianus in Apologetico: ita Ioſeph iuraſſe putandus
eſt, per ſalutem Pharaonis, ſiue vt habet Hebraica& Chaldaica Scri- Ptura, per vitam Pharaonis. Nam pro co quod nos legimus: Per ſalu- tem Pharaonis: quemadmodum etiã habent Ixx. Interpretes, illic eſt, Vi- uit Pharao: id eſt, Per vitam Pharaonis: ſic enim ſolebant Aegyptij lurare, mutuati videlicet id ab Hebræis: quorumiilla erat ſolennis iu- em Hebræi, hodiéque
randi formula, DVinit Domnus: Tradunt aut
1111
3

COMMENI.
moris eſſe in Aegypto, vt ſi quis iuret per caput ſtet, morte plectatur, nec permitti, vt vel auro, vel vlla alia re vitam ſuam redimat.
Verùm iſtam opinionem dupliciter falſame lum eſſe iuramentum, niſi expreſſè per Dei cõreſtationem factum, tum quà addit illud Per ſalutem Pharaonis dixiſſe Ioſeph non ſeriò, ſed ioco, immo per irriſum,& contemptum, facilè probari poteſt. Nam comra hoc poſterius facit eximia virtus ſancti Ioſeph, maximè verò grati ani- mi officium quod debebat Pharaoni, à quo tanto fuerat honore& glo- ria ornatus, tantiſque cumulatus beneficiis, ingratiſſimi fuiſſet igitur, & iniquiſſimi animi, tãti benefactoris ſui ſalutem& vitam pro cõtem- habere. Audi quid in hanc ſententiam ſcribat B. Augu-
ſtinus: Quid eſt quod loſeph vir tam ſapiens, nec ſoluùm hominum, in- ter quos viuebat teſtimonio, ſed ipſa eriam Scriptura teſte laudatus, ita iurat per ſalutem Pharaonis, non exituros de Acgypto fratres ſuos, niſi frater eorum minimus venerit? An etiam bono& fideli ſeruovilis fuerat ſalus Pharaonis, cui fidem, ſicut primitus domino ſuo ſeruabat Geneſ. 39. in omnibus: Quanto enim magis ipſi qui eum in tanto honore locaue- rat, ſi illi ſeruauit fidem qui eum ſeruum emptitium poſſidebat? Quod ſi non curabat Pharaonis ſalutem, nunquid& periurium pro cuiuſlibet ominis ſalute vitare non debuit? Sic Auguſtinus. Poſteriorem verò illius opinionis partẽ, qua dicitur nu deris iuſiurandum quod expreſſam non habet diuini numinis conte- ſtationem, falſam eſſe oſtéẽdunt verba Domini noſtri apud Matthæum cap. 5. quibus vetat ille iurare non ſolùm per Deum, verùm etiam per cœlum, per terram, per ciuitatem Hieruſalem, aut per caput ſuum. luſ- iurandum igitur, etiam per creaturas non ſo nales, prout aliquid diuini numinis relucet in ipſis, fieri potelt. Verifſi- nim, maximéque obſeruanda eſt doctrina, quam fſaper are tradi- B. Thomas in 2. 2. quæſt. 89. art. 6. Docet enim duplicemeſſe mo- dùm iurandi, vnum quidem, per ſimplicem conteſtationem, qua ſcii- modo zurandi. Cet teſtimonium Dei inuocatur: alterum verò per e ſubiicitur creatura aliqua, vt in ea diuinum iudicium exerceatur. Et in priori quidem iurãdi modo principaliter inuocatur Dei teſtimonium: fecundario verò etiam adhibentur aliqux creaturæ non per ſe ſed ea ratione, vt in eis prima veritas manifeſtetur. Addit præterea S§. Thomas, iuſiurandum factum à loſeph per ſalutem Pharaonis vtrouis prædicto- rum duorum modorum intelligi& accipi poſſe.
Verba S. Thomæ haiuſmodi fermè ſunt; Duplex eſt iuramentum: vnum, quod fit per ſimplicem conteſtationem in quoteſtimonium Dei inuocatur. Et hoc innititur diuinæ veritati ſicut& fides. Sicut autem fr⸗ des per ſe quidem,& principaliter eſt de Deo, qui eſt ipſa veritas, ſe- cundariò autem de creaturis in quibus veritas Dei relu cet: ita quoque luramentum principaliter refertur ad Deum, cuius teſtimonium inuo- catur: ſecundario autem aſſumuntur ad iuramentũ aliquæ creatu
Regis,& non præ-
ſſe, tum quà dicit nul. 15
— a—
S. Auguſt. ptu& ludibrio
llius eſſe po.
lùm rationales, ſed itratio- Egregia B. dit
xecrationem cul
al Mjgel rraldan uuverd ceal litye G
rortsrit üsRn büadg ttaem bereſe n l yüsi ronpre de 1 drnen derigt rnt

de d K frarszn
um den Felenn Tamdu ier ſooſeus Reumm Mcoreba empenut cſedren ad& peri r xocau uguttu 1
ne, qud K. lluch mmen 3 u Nun 1141
e 1
Domai
Lte n H lcrs Docetent? Ues
8 ün——
—“„ 7 m—— 1* 1. ¹ udid nercens um u 2* 1 t„ — teittWess
A 2 1en er 4— 4 3 7 1 ☛ nperl 5
1 8 4
4dd fel)
DbHarad* ushſ b
4 2* le. iuuus Dd 1H un;D ul
nin e kWöonl AMein
D 4 3 Jaeis 20 3. dadh neu A ccriun, eri 18 monini3. um cu rcua
nell 40 urae 1 1
TAn Jae.
‿
GENES IS CA b. XL II. 639 ſecunduùm ſe, ſed vt in eis diuina veritas manifeſtetur. Sic iuramus per Buangelium, id eſt, per Deum cuius veritas in Euangelio manifeſta- tur: iuramus item per Sanctos qui hanc veritatèm crediderunt& ob- ſeruauerunt. Alter modus iurandi eſt per execrationem; in quo induci- tur creatura aliqua, vt in qua diuinum iudicium exerceatur. Sic, quis iurat per caput ſuum, aut per filium ſuum, aut per aliud quidpiam ſibi maximè dilectum. Sic Apoſtolus iurauit, 2. ad Corinth. 1.dicens: Ego teſtem Deum inuoco in animã meam. Quod autẽ Ioſeph per ſalutem Pha- raonis iurauit, vtroque modo intelligi poteſt; vel per modum execra- tionis, quaſi ſalutem Pharaonis obligauerit Deo: vel per modũ conte- ſtationis, quaſi cõteſtando veritaté diuinæ iuſtitie ad cuius executionẽ Principes terræ cõſtituuntur. Hactenus ex B. Thoma. Cui ſimilia Tho- mas Anglicus: Iurauit Ioſeph, inquit, per ſalutem Pharaonis, tanquam in Pharaone venerans regiam poteſtatem ipſi à Deo datam:& tan- quam per quẽdam notabilem Dei effectum, qualis profectò erat Pha- raonis vita& ſalus, que vtique fecundùm Deum erat ſibi chara,& ama- bilis,& venerabilis. Hunc autem modum iurandi ſignanter aſſumpſit loſeph, quò magis occultaret ſe ipſis, magiſque terreret eos per aucto- ritatem& familiaritatem Pharaonis, quam, tali iuramento vtens, ha- bere ſe demonſtrabat. Sic ille.
Tradamus igitur veram propoſitæ quæſtionis ſolutionem. S⸗iendũ
Verd ſolutio
eſt, bis iuraſſe Ioſeph per ſalutem Pharaonis,& ad duas res diuerſas propoſitæ qua
comprobandas. Primuùm ita iurauit, affirmans eos non egreſſuros in- de, niſi priùs adducerent fratrem ſuum minimum, de quo dixerãt: hæc ſunt enim eius verba: Per ſalutem Pharaonis non egreatemini hino, donec veniat huc frater veſter minimus: Et hoc iuſiurandum ſeruatum eſt à Io- ſeph: non enim omnes tunc regreſſi ſunt, ſed vno eorum retento, cæ- teri dimiſſi ſunt. Non enim dixit Ioſeph, Nullus veſtrum egredietur hinc;ſi enim id dixiſſet, non vtique iuſiurandum fuiſſet completum: ſed indefinitè dixit, Non egrediemini hino: ad cuius ſanè veritatem ſen- tentiæ, ſatis eſt non omnes eſſe regreſſos, ſed vnum eorum remanſiſſe. Ac primò quidem oſtendit Ioſeph velle ſe vnum tantùm eorũ regredi, vt adduceret Beniamin, cæteris apud ſeretẽtis: ſic enim dixit eis, Mit- tite ex vobis vnum,& adducat eum, vos autem eritis in vinculis, donec proben- tur quæ dixistis, vtrum vera an falſa ſiut. Poſtea tamen, quo ſe oſtende- ret cum illis clementer atque huwmaniter agere, ſatis eſſe fibi dixit fl vnus eorum remaneret, cæteris regredientibus. Deum, inquit, timeo: ſi pacifici eſtis, frater vester vnus ligetur in carcere: vos autem abite,& ferte frumenta quæ emistis?& fratrem veſtrum minimum ad me adducite, vt poſ- ſim vestros probare ſermones;,& non moriemini. Huiuſmodi ſolutionem S. Auguſtinus in quæſt. 139. in Geneſim tradit hiſce verbis: Annon eſt periurium? tenuit vnum eorum donec veniret Beniamin,& verum factum eſt quod dixerat: Von exibitis hinc niſi venerii frater veſter. Ad omnes quippe hie non potuit pertinere: quomodo enim ille venturus eſſet, niſt ad eum ducendum aliqui eorum rediiſſent Sic ille.
Iterum
40 ν..
§. Augußt.

640 C OMM E N T. IN
Iterum porrò iurauit Ioſeph per ſalutem Pharaonis, confirmare vo. 19
lens illos eſſe exploratores: non quidem abſolutè, ſed ea cõditione, niſſ adduxiſſent fratrem ſuum minimum; vt hoc ſcilicet experimento pro- bari poſſet eos vera dixiſſe. Hæc autẽ ſunt verba Ioſeph: Mittite ex vo. bis vnum,& adducat eum, vos autem eritis in vinculis, donec probentur que divcistis, vtrum vera, an falſau ſint: alioquin per ſalutem Pharaonis exploran- res eſtis. Sed qualis eſt iſta conſequentia& probatio, Si nõ dixiſlis vera de patre& fratre veſtro minimo, ergo eſtis exploratores? Nam fieri poterat, vt& illi falſum dixiffent,& nihilominus exploratores non eſ- ſent. Verùm huius probationis vis in eo eſt: Si mendaces deprehende- mini in his quæ dixiſtis de patre& veſtro minimo fratre, meritò etiam profectò mendaces haberi debetis in eo, quod negatis vos eſſe explo- ratores: deprehenſum enim mendacium veſtrum vehemẽtem& admo- dum probabilem faciet ſuſpicionem,& vt dicitur, h ræſumptionem, os eſſe exploratores,& idcirco dignos eſſe pœna exploratorum.
Hanc quoque ſolutionem prodidit loco proximẽè citato S. Auguſti⸗ nus, affirmans illud, éxploratores eſtu, idem valere, atque, Meritò æſtima- bimini exploratores eſſe,& digni pœna exploratorum. Sic autem ſeri⸗ bit: Quomodo hoc verum eſt, ſi non verum dicitis, exploratores eſtis: cden etſam ſi mentiti eſſent, non tamen exploratores eſſent? Sed hoc eſt quod dixi ita dictum eſſe, Exploratores eſtis, quaſi dixiſſet, Explora- torum pœna digni eſtis, hoc autẽ eſt, Exploratores deputabimini me- rito mẽdacij eſtri. Eſtis, autem potuiſſe dici, pro habebimini,& depu- 3-Reg. 18. tabimini, innumeræ ſimiles locutiones docent. Vnde eſt illa Eliæ, Qui-
Caietanus. Cunque exaudierit in igne, ipſe erit Deuz. Non enim tunc erit, ſed tunc ha- bebitur. Sic Augufunus. Similiter hunc nodum exſoluit Caieranus, ita ſcribens ſuper hocloco: In textu Hebræo non habetur: Explorato- res eslis, ſed Exploratores vos,& ſubauditur, habebimini, ſcilicet ex ye- ſtro mendacio. Nam eo ipſo quod ob iectum illis fuerat eſſe eos explo- ratores,& ad talem obiecäonem purgandam illt dixerant(e habere fratrem minorem, ſi in hoc mentiti fuiſſent, reddidiſſent ſe ſuſpectos quòd exploratores eſſent. Et ſic verum iurauit Ioſeph. Quod ſi nõ diſ⸗ cerneretur per hoc veracitas eotum, haberentur ex proprio mendacio exploratores. Hæc Caietanus.
5. Auguſt.
VERS. 17. Tradidit ergo illos cuſtodiæ tribus diebus.
Gan loſeph[V Rtribus diebus,& non pluribus, vel paucioribus? Ly- riduan ess- 8„ 3 2. 41 1 4
1 4 T auadam reddunt rationem: Kodia fatre e ranus& Thoſtatus huiufmodi quãdam reddunt ratio
hawa 3 Voluiſſe Ioſeph peccata fratrum ſuorum condigna pœna
quodammodo punire. IIli tripliciter aduerſus Ioſeph pec-
Venite occidamus eum. Gen. 37. Deinde in ciſternam eum deiiciendo, vt 2* 2 2 4 ⸗.. 1 2 inibi fame, ſitique cruciabili admodum exitu periret. Adhæc cùm in-
nocentem,& fratrem ſuum, quaſi ſeruum ſceleratum reudlideruue alie
cauerane, primum deliberata voluntatte eum occidendi, cùm dixerunt:
10
agen. Noneyg ſuian
maDc
Kcnh 14) 6
noda

4 zoda 3 aede haun dctga Arren Temepor 37 K0 broumes 2a dun nwkere uch N erploruonu run dciis 1 ao ech erplernated lelh 1 tiir qput N Um rploruorss t dich rohed W n docem Nnis Ih, Noa enim un m ac nodum el tA n ſcbrxo nond a5. tur, hadedic 9 dum illsſue gundim ilt d te d Kant, rcdcid Me
*
* en Men
urauit lole dcrentul 8
dienöes
1 bul uribus,ſe 3. 4 uäidam dt. 2d q 7 ufe acrum ſuoni 2 5 tripcitey 1 Paär eumocci ib a citurm* acn eritu„ au eis
GENESIS CAP. XILII. 641
alienigenis. Hoc igitur triplex eorum crimen triduana illa cuſtodia& af- flictione, puniri quodammodo, expiarique voluit loſeph. Sic iſti. Quid ſi, triduana illa carceris afflictione præſiguratum eſt falutiferum,& tripar- titum Pœnitentiæ Sacramentum, in contritione,& confeſſione,& ſatis- factione conſiſtens? Sunt qui putent ex hac trium dierum cuſtodia, qua loſeph fratres ſuos coërcuit, ductas eſſe tres illas cauſas& rationes, quas Philoſophi in peccatis puniendis ſpectari,& obſeruari præceperunt. Ha- rum vna vocatur emendatio, cùm adhibetur pœna, caſtigandi& emen- dãdi gratia:vt is qui deliquit attentior fiat in poſterum, atque correctior. Altera nominatur Compenſatio, vel ſatisfactio; cùm idcirco antmaduer-
Hamerus lin hunc loci Ge
ne ſis.
titur vt dignitati& auctoritati eius in quem eſt peccatum, ſatisfiat:ne
prætermiſſa animaduerſio contemptum eius pariat,& honorem eleuet. Tertia appellatur cautio vel exemplum: c˙vm punitur peccatum in cau- tionem& exemplum aliorum; vt cæteri à ſimilibus peccatis, quæ pro- hiberi publicitus intereſt, metu cognitæ pœnæ deterreantur. Quocirca veteres exempla pro maximis& grauiſſimis pœnis dicebant. Verùm hac de re pleniùs differit ex ſententia Philoſophorum. Gellius libro 6. ca- pite 14. b Verùm quiſpiam fortaſſe quærat, cur Ioſeph fratrem ſuum Kuben, qui peccati aliorum fratrum conſors& particeps minimè fuerat„Pariter cum alijs fratribus in cuſtodiam includi,& affligi,& puniri iufſerir. Ni- mirum ille non ſolùm nihil in Ioſeph peccauerat, ſed optimè de illo me- ritus fuerat: ſiquidem& obnixè reſtitit fratribus necare volẽtibus loſeph: & cùm abſente ipſo atque inſcio ab illis venditus eſſet Ioſeph, grauiſſimè tulit,& vehementer indoluit. Quinetiam nunc, audiente ipſo loſeph, ex- probrauit fratribus ſuis crimen admiſſum in loſeph,& ab eo ſe reuocare eos voluiſſe oſtendit illis verbis, quæ in hoc ipſo capite commemorantur à Moſe. Sic enim eſt: Equibus vnus Ruben ait: N unquid non dixi vobis, N. 2 lite peccare in puerum,& non exaudiſtis met en ſanguis eius exquiritur. 5 ed reſpondẽdum eſt, non potuiſſe loſeph commodsè aliter facere. Nam cuùm Ruben eſſet in ſocietate aliorum fratrum, ſi eum vnum loſeph ſeparaſ- ſet à ſocietate& participatione pœnæ aliorum; facilè indicaſſet ſe ipſum fratribus:ex eo namque in ſuſpicionem veniſſent, iptum eſſe Ioſeph, de quo tam bene meritus fuerat Ruben. loſeph porrè manifeſtationem ſui
longiùs differre volebat. Quòd ſi Ruben ſolus,& ab alijs fratribus ſeiun- ctus veniſſet ad Ioſeph, haud dubiè illum Ioſeph humaniter accepiſſet, benignéque tractaſſet.
22 Ilud quoque vel admirationem, vel dubitationem Lectori afferre poſ- ſet:Cułm vnus fratrum tanquam obſes rerinendus eſſet in Aegypto, cur Ioſeph retineri iuſſerit Simeonem potits quàm Ruben qui erat primo-
enitus; vel Iudam, qui cęteris virtute,& auctoritate,& graria antecelle-
bat. Theodoretus ponit hanc queſtionem, quæ eſt inter Quæſtiones eius
in Geneſim centeſima ſecunda: Qua de cauſa, inquit, ſecundùm è fratri- bus,& non primogenitum recludi mandauit loſeph? Reſpondet autem Quęæſtioni hunc in modum; Nouerat loſeph animum ipſius Ruben,& Comm. in Gen. Tom. 4. mmmm
21
A Gellius.
Cur Ioſeph fratrem ſuum
Ruben e& in- ſöntem& de ſe bene meritu pariter cum alijs fratribuss
affliæerit.
Cur gimeò po.
tis qua alius
fratrum reten
tus fuerit a Io
ſepho in Aeg) 70
Theedore.

64² CO MMENT. IN propè ſciebat quanta defenſione pro eo vſus eſſet apud fratres,& quanti laboraſſet pro ipſius ſalute. Quia verò Simeon ipſi Ruben pro liberatio- ne ſui laboranti non adfuit, iure præcepit eum recludi. Nihilominus a. beuntibus fratribus illum omni ſtudio curauit. Sic Theodoretus. loſeph itaque non retinuit Ruben, vel ob honorem,& reuerentiam primogeni- turæ; vel quia optimè fuerar de ſe meritus; vel ne eius retentio acerbior& cruciabilior eſſet patri ſuo. Nec retinui Iudam, tum quòd etiam ipſe bene fuerat de ſe meritusʒtum quia licet Iudas ob laudes, virtutèsque corpotis atque animi proprias ipſius præſtabat cæteris fratribus; principatutamẽ atque honore generationis& originis cedebat Simeoni. Retentus igitur eſt Simeon, quod ſecundùm Ruben, primus natu, ideòque honoratiſſi- mus eſſet fratrum.
Quanquam illa grauior, probabiliorque retinendi cauſa fuit(ſi veta tradunt Hebræi)quòd ipſe inter fratres qui oderant lIoſeph,& eum per- dere voluerant, primas tenuit, vehementiòrque ad id incitator& impul- ſor eorum fuit. In hanc certè opinionem propenſior eſt Philo ita ſcribens
Phnlo. in libro de Ioſeph: Et fortaſſe maxima pars culpæ fuit in eo(Simeone)
tanquam auctore nefariæ conſpirationis; qui cohortem fratrum anima- uerit,& ad odium loſeph incitauerit. Nam ſi fratri ſuo Ruben bene, cle- mentérque conſulendi,(quo vno minor, cęteris erat grandior) ſuum ad- iunxiſſet ſuffragium, vix admiſſum fuiſſet facinus, præualente per conlen- ſum honore ætatis& ordine, præſertim verò in tanti momenti negotio. At ille maluit à meliore parte ad deteriorem deficere,& in duram& cru- delem ſententiam diſcedere: tanta ſanè contentione, vt eius ductu, horta- tùque ſine mora perperratum ſit impium facinus. Hoc igitur eſt cur eiſo- li ex omnibus fratribus iniecta fuiſſe vincula exiſtimo. Sic Philo. Verba Scripturæ, quibus retentio Simeonis memoratur: hæc ſunt: Tollenſquæ Si- meon& ligans illis praſentibus.&c. Eſt autem veriſimile admodum quod dixit Theodoretus, Simeonem fuiſſe à Ioſepho, poſt abſceſſum fratrum, humaniter& benigndè tracta- tum: non tamen ei ſe ipſum indicauit Io- ſeph, expectans videlicet ad ſui ma nifeſtationem, meliorem oc- caſionem atque op- portunitatem.
daruik lan dlbrmm run h ſr kei 4 fen aae
dehe
n
—
. A An N.

8
8 A ac ni mrccia.„r Mu me TN u.
22 K deren ar. lun
dene cut. r. ehn
onede mam 5 1
dbute in letn 1 onna
* adu
b ledu 3 2 tui m V a nan, iä 51 6
„. 1
eanendig e u; Au ddenal 4
ars culpe ſu Shu ccdoccd mn um ktan u dr, eersceg ahmt rhcn er t reroin umig aeran xem denct 1 5 Ao contennope,. Ne m Rcim Hec Ear acuk erihmo, Siik emornorhet Tri, dautem vti O nem fulle 1li tet& deugs d
* 1 heane Aum mc 1 1 4
—
tentiam: Eſt quaſi lignum illud ab Eliſæo proiectum in aquaslordanis, fer
GENESIS CA P. XI II. 643
QVARTA DISPVTATIO.
De admirabili quodam, maximque ſalubri tribulationis effectu, qui eſt aperire, atque illuminare oculos animi: ſuper illis Verbis, quæ in- ter ſe grauiter dolentes dixerunt fratres loſeph.
Meritò hæc patimur, quia peccauimus in fratrem noſtrum: vi- Vrhs. 22.
dentes anguſtias animæ illius, dum deprecaretur nos,&
non audiuimus: idcirco venit ſuper nos iſta tribulatio.
&̃NTERR complures alios ſalutares tribulationis effectus, at- atque fructus, ille præcipuus eſt, quòd aperit& illuminat oculos animi, facitque multa tunc homines reminiſci,& aduertere,& intelligere quæ rebus proſperis, vel obliuioni tradita erant, vel non aduertebantur, vel pro nihilo duce- Quibus rebus
bantur. Enimuerò proſperitas eſt ſicut nimia pinguedo hebetans atque in Senptura obſcurans viſum, vel eſt vt nimius lucis ſplendor præſtringens aciem o-
celebratis tri-
.— bulatiocompa- culorum: eſt tanquam illud ſtercus hirundinis, quod Tobiæ oculos excæ-„, ea ſſm
cauit. Ex aduerſo autem vexatio dat intellectum, vt Iſaias dixit cap. 2 8. lari queat. Quem enim docebit ſcientiam(ait idem eodem in loco)& quem intelligere 1⁰. 2. faclet auditumꝰe Ablactatum a lacte, auulſos ab vberibus. Eſt tribulatio qua- 3·Reg. ſi ferrum, quod percutiens ſilicem humani cordis peccatis obdurati ex- cudit ex eo atque elicit ignem, quo illuminetur& conualeſcat ad pœni- Pen rũ in profũdo aquarum demerſum ſursũ enatare faciẽs, ideſt, ex profũdo peccatorum hominem extrahens ad aſpectum lucis, hoc eſt, cognitionẽ ſui,& Dei. Eſt tanquam lutum illud, quo Dominus vnxit oculos cæei, vt videret. Eſtvelut collyrium illud, de quo dixit Ioannes Apocalypſis 3. Collyrio inunge oculos tuos, vt videas. Vera eſt igitur illa celebris Gregorij ſententia: Gculos quos culpa claudit, pœna aperit. Et illa B. Auguſtini: Tribulatio excitat torpẽtem, humiliat ſuperbientẽ; purgat pœnitẽtẽ, illu- minat cæcutiẽtẽ, coronat innocẽtẽ. Verè itaque ſimilis dici poteſt tribula tio felli piſcis, quo illiti Tobiæ oculi viſum receperunt. Sic enim legitur Tobiæ c. 1 1. Tic ſumẽs Tabias de felle piſcisliniuit ooulos patris ſui& ah 1- nuit quaſi dimidiã horam:& cœpit albugo ex oculis eius, quaſi méembrana oui, egredi. Quam apprehendens Tobias, traxit ab oculis eius, ſtaiimque viſum re- cepit. Dicebatque Tobias, Benedico te Domine Deus Wſtuel, quia tu caſtiga- Tria fucit ho- ſti me:& ecce ego video Tobiam filium meum. minemcognoſ⸗
Tria porròè nos cognoſcere facit tribulatio,& Deum,& nos ĩpſos,& cere tribulatio hune mundum. Proſperitas quippe obliuionem Dei parit, atque rerum diuinarum ignorationem,& contemptum. Quod bene oſtendit Moſes accidiſſe populo Hebræo dicens: Incraſſatus eſt dilectus,& recalcirauit:
S mmmm 2
B. Auguſt.

644 COMMENT. IN incraſſatus, impinguatus, dilatatus, dereliqui Deum factorem ſuum,& receſ wWan. Locus Deuter. ſit à Deo ſalutari ſuo. Deum qui te genuit dereliquiſti,& oblitus es Domin gicbur cap 12, Hoam. Creatoris tui. In libro 2. Paralipomen, cap. 1 2. Koboam Rex luda,& popu⸗ elula lus eius præuaricati legem Domini, multis malis afflicti ſunt: ac denique rritoce quaſi oculos aperientes, dixerunt, Iuſtus eſt Dominus:& Dominus di- nls, xit: Quia humiliati ſunt, non diſperdam eos. DVerumtamen ſeruient ei(Selac ilm Manaſſes rex Regi Aegypti(Ot ſciat diſtantiam ſeruitutis mea,& ſéruitutis regni terram pa in tribulatio- Verùm ad id declarãdum, probandumque nihil grauius, atque illuſtrius hcadn ne reſipiſeit, exemplo Manaſſis Regis Iudæ, qui fuit impijſſimus,& crudeliſſimus rex: aud 24 cnutenuus uam ob cauſam captus ab exercitu Regis Aſſyriorum, vinctuùsque cate. nis atque compedibus, ductus eſt Babylonem. De quo ſic eſt in libro I e 2. Paralipomenou cap. 2 3: Poſtquam coanguſtatus eſt, orauit Dominum ei um ſuum,& egit pœænitentiam valdè coram Deo patrum ſuorum,& cognouit Afa- nagr naſſe quod Dominus ipſé eſt Deus. Apud Danielem cap. 4. Nabuchodono- ſor, propter impietatem& ſuperbiam eiectus non ſolùm regno, verum etiam ſocietate hominum,& in beſtiam transformatus: denique adſere- uerſus dixit: Nunc ego Nabuchodonoſor laudo& magnifico,& glorifico Regs cœli, quia omnia opera eius vera,& omnes via eius iudi cia,& gradisètes in ſuper bruem Antiochus Via poteit humiliare. Luculentiſſimũ item eſt exẽplũ Anthiochi Epipha- 3 niſ. Epiphanes nis memoratum in capite 6. prioris libri Machabæorum. Hic propter ſce- anan lera in populum Dei crudeliter patrata, inſanabili ac lethali morbo percul V vicgy ſus à Deo, agnouit veram ſuæ calamitatis cauſam, dicens: Nunc reminiſ DMn. cor malorum, quæ feci in Hieruſalem, vnde& abſtuli omnia ſpolia aurea,& ar- Pendc gentea, quæ erant in ea,& miſi auferre habitantes Iudæam ſine cauſa.(onoui 1c. ego quia propterea inueneruni me mala iſta: Et ecce pereo triſtitia magna in N terra aliena. De populo Hebræo dicitur: Clamauerunt ad Dominam cum t Hebræi. tribularentur. Et item, Cum occideret eos, quærebant eum,& reueriebamuno e Fſal. 106. diluculo veniebant ad eum.&, Imple facies eorum ignominia„G qutientm zeul Ehn 27. men num, Domine. Huc ſpectat illud Hſaiæ, Domine in anguſtia requiſterunt d Loeus Eſai. fé: in tribulatione murmuris, doctrina tua eis. Confirmatur hoc iplum exem- cap. 20. plo filij prodigi, qui grauiſſima fame,& miſerrimo porcorum ſeruitio ve-
Filius. Maai hementer afflictus, tum demum recordatus eſt parris ſui dicens: Qusnn Lus. Locasku ercenari in domo patris mei abundant panibus, ego autem hic fame pereor c
EA ah. 13. furgam,& ibo ad patrem meum,& di cam ei, Pater peccaui in cœlum& co- ¹ ram te: iam non ſum dignus vocari filius tuus, fae me ſicut vnum de mercena- 17 eigs tuis: Et ſurgens venit ad patrem ſuum. 2 Tres modi vo-(Caſſianus in Collat. 3.c. 4. tres ait eſſe modos quibus homines voca- 3) a cationis homi- Ti ſolent ad Deum. Horum primus ex Deo eſt; ſecundus per hominem D aees Dean, tertius ex neceſſiate. Ex Deo eſt, quoties inſpiratio quædam immiſla in
cor noſtrum, nonnunquam etiam dormientes nos ad deſiderium æternæ vitæ ac ſalutis exſuſcitat; Deumque ſequi,& eius inhærere præceptis cõ- punctione ſaluberrima cohortantur. Sic legimus Geneſ. 2. Abrahã voce Dominica, de genitali ſolo,& totius cognationis affe ctibus, patriſque do- mo euocatũ: dicente ei Domino, Exi de reyra tua,& de cognatione tua,& 1 de domo patris tui. Alter vocationis modus eſt, quẽ fieri per hominẽ dixi- 7
mus

Tantorna e eah, u
K
N 2 1
alam, dct s umn 1 1r F hrumet Duantes Iadut alhn 1 1 4. Etecceren em . :C(lumnaemt m „29. a 1 Acrstan ban ee arnmn un A 1 4 8 4 4 ir. Dmmin .* nn 1¼ oouma 21 4 8 3 1. en milemmopq c
8 hs K eDa 1 3
dan en 11 1
GENESIS CA b. XIII. 645
mus, cuͤm vel exẽplis quorundam Sãctorũ, vel monitis inſtigati, ad deſi- deriũ ſaluris accendimur. Quo modo& ordine etiã in Scripturis Sactis per Moſen filios Iſrael de afflictione Egypti legimus liberatos. Tertius demũ vocationis modus eſt, qui ex neceſſitate deſcendit: cùm diuitijs mũ di huius, vel voluptatibus obligati, ingruentibus repentè tentationibus,
quæ vel mortis pericula comminantur, vel amiſſione bonorum ac proſcri
ptione percutiunt, vel charorum morte compungunt, ad Deum quem ſe- qui in rerum proſperitate contempſimus, ſaltem inuiti properare com pel- limur. Sic ibi Caſſianus. Et ſequenti capite hunc vocationis modum illu- ſtrat exemplo Abbatis Moſis: qui metu mortis, quæ ei propter homicidij crimen intentabatur, impulſus, ad Monaſterium decucurrit: qui neceſſi- tatem conuerſionis ſic arripuit, vt eam in voluntatem ptompta animi vir- tute conuertens, ad perfectionis faſtigia ſumma peruenerit. Hæc Cal- ſianus.
Atque hic tertius modus vocationis per tribulationes& afflictiones, li- cèt inferior duobus prioribus dignitate ſit, eſtcamen multo frequentiſſi- mus: plurimi namque per hanc viam ad ſalutem æternam perducuntur. Itaque in plurimos verè dici poſſet illud Apoſtoli Salmu erit, ſic tamen qmaſi per ignem. Quocirca Dauid: Conuerſu ſum, inquit, in ærumna mea, dum configitur ſhina. Et Iſaias cap. 26. Siiut quæ concipit, cum appropinqua- uerit ad partum, dolens clamat in dolovibus ſuis: Sio facti ſumus a facie tua Domine, concepimus,& quaſi partu'nuimus ſpiritum ſaluti⸗ Et Baruc cap. 2. Aperi oculos tuos,& vide, quoniam anima, quæ triftis eſt ſuper magnitudine mali,& incedit curua& infirma,& oculi deficientes,& anima eſuriens dabit honorem& iuſtificationem Domino. Reputa cum animo tuo Lector, quod traditur in illa Euangelica parabola vocatorũ ad cœnam,& aduertes hu- maniter vocatos,& liberaliter inuitatos ad cœnam, nequaquam veniſſe: veniſſe tantum cæcos& claudos,& debiles,& compulſos intrare · Dauidi quoque fugienti Regem Saulem, traditur 1. Reg. 2 3. adhæſiſſe homines qui erant amaro& afflicto animo.
Sicut autem ſalutare eſt, flagellatum à Deo reſipiſcere,& ad Deũ con- uerti: ita contrà malum eſt,& velut deſperatæ emendationis& ſaluris, nõ commoueri flagellis, nec à peccatis remoueri. Vnde Hieremias cap. 5. Percuſſiſti eos,& non doluerunt: attriuisti eos,& noluerunt ſuſcipere diſcipli- nam. Huc etiam facit illud quod Prouerb. 2 3. figurata oratione dictũ eſt: Eris ſicut dormiens in medio mari,& quaſi ſõpitus gubernator amiſſo clauo,& dices: Vulnerauerunt me‚ ſed non dolui: traxerunt me,& egonon ſenſi. Facit ſe Deus nobiſcum velut mirabilem quendam mendicum:infligit enim ipſe nobis vulnera, morbõſq; mittit, vt ſaltem neceſſitate tracti, tali dolore mo leſtiaque liberari,& amiſſam recuperare ſanitatem eupientes, ad ipſum adeamus,& medicinam ab eo malorum noſtrorum petamus. Eſt item ve- lut magiſter noſter, qui nos, tanquam inſipientes pueros, verberibus co-
git frequentare ſcholam virtutis,& addiſcere iuſtitiam Dei: quod bene
Dauid in ſe ipſo expertus ingenuè fatebatur, dicens: Bonum mihi quia hu- miliastime, vt diſcam iustificationes tuas, mmmm 3
Vocatio homi- num ad Deum per tribulatio nẽ eſt frequen tiſima.
I. Cor.. Pſal.31.
Luc. 20.
Locus Pſ.I15

646 COM MEN T. I N
Tribulatio af- Alterum porrò quod hominem facit tribulatio cognoſcere, eſt ipſemet,, hül fert hominiee homo, affert enim vtiliſſimam ſui cognitionem quam in proſperitate non ſelh Tmitionem ſui. habebat. Duas autem res facit hominem in ſe cognoſcere. Altera eſt vili- mdl tas& infirmitas conditionis naturæ ſuæ:& quàm fragilis ſit valerudo, ro- mm ite bur, pulchritudo, aliæque corporis virtutes: quibus præſidebat, vanè go. 15 riabatur, ſuperbè iactabat ſe cum aliorum contemptu,& ad patranda ſa- ec gitia improbè abutebatur. Huiuſmodi enim res expetimento docet tr. mm bulatio, quùm ſint fluxæ, fragiles, caducæ, ac nihili:& idcirco alia quæ- nehi renda eſſe homini ſolidiora,& firmiora bona. Verùm illud præcipuè do- a cet tribulatio cognoſcere hominem de ſe‚ an ſit æger, an ſanus, id eſt, bo- ni nus an malus: retegit enim,& repræſentat animo& virtutes, ſi quæ ſun; u & peccata atque vitia: in tribulatione enim liquidò apparet quaàm bene uetod vel malè animo affectus ſit quiſque. Eſt itaque velut illud ſpeculum So- In craticum quod repræſentat æquè turpitudinem& fœditatem, atque pul- Hne chritudinẽ. Cuùm igitur quiſquã vehementi aliqua tribulatione affligitur, Wanm ſtatim recordatur præteritorum peccatorum ſuorum, propter quæ meri- rreshi tò tunc ſe affligi credit. Quemadmodum qui graui morbo corripitur, ſta- 1 Nutwm tim recordatur prærteritæ intemperantiæ ſuæ in edendo& potando, vn- ſiamm de illum ſibi morbũ contigiſſe putat. Et cùm quis ex inopinato captus à ara magiſtratu, ducitur in carcerem, ſtatim memoria repetit ſcelera prius ad- bomim miſſa, de quibus timet ſe accuſatum,& propterea tunc detrudi in carcerẽ. doad Clariſſimum huius effectus tribularionis exemplum habemus in fratri⸗ tege bus loſeph, qui durè admodum, aſperèque tractati à Ioſeph,& in carcetẽ uit coniecti, confeſtim recordati ſunt ſceleris quod in Ioſeph admiſerant, i- Kan deõque ſe meritò illa pati confeſſi ſunt, dicentes: Meritò hac patimur, quia g peccauimus in fratrem noſtri, videntes anguſtias animaæ illius, dui depreraretur nos,& no audiuimus: idcirco venit ſuper nos ita tribulatio: Et Rubẽ dixitil- lis, Niquid non dixi vobis, nolite peccare in pueri,& non audistis meitn ſan- guis eius exquiritur. Propter hæc autem verba, quæ præcipuum tribulatio- K nis effectum continent, hanc nos de Tribulatione diſpurationem nactan⸗„
dam ſuſcepimus. Hoc etiam fatetur Dauid dicens: Prinſquam humiliarer, 3.&o deliqui: Et Baruc cap. 3. Quid eſt Iſrael, quod in terra inimicorum enIn- ueteraſti in terra aliena, coinquinatus es cum mortuis, deputatus es cum deſcen- dentibus in infernum? Et continuò ſubdit tantæ calamitatis cauſam, Dere-
P/4. 11
liqniſti, inquit, fontem ſapientiæ: nam ſi in via Dei ambulaſſes,habitaſes vti⸗ a que in pace ſuper terram. Diſce vbi ſit prudentia, vbi ſit virtus, vbi ſit intelle⸗ 3 Ctus, vi ſcias ſimul vbi ſit longiturnitas vita,& vittus, vbi ſit lumen oculorum, 9 & pax. 6 Plinius lib. 7. Sanè quàm ſcitum eſt quod in quadam Epiſtola ſua ſcribit Plinius:
Epiſt in Epiſt. grauem enim,& periculoſum morbum, quo quis vehementer afflictatur,
ad Maxim. plus valere docet ad excitandam in animo ægrotantis præteritæ vitæ ſuæ peccatorum, errorùmque ſuorum memoriã& pœnitentiam, ingeneran-
duùmq;, ſalubre conſiliũ, firmmque propoſitũ& votũ, correctius in po- 2
ſterum viuendi, quàm omnia Philoſophorum præcepta, omnèſque de tu- 4
giendis vitiis, colendiſque virtutibus, eorum, quamuis ſubtiliſſimas& 1
ingeran

*
4 1
H Aan 4.
900 R. cummemern aw nemoctegert a a.
K optetes ucd eumi 4
† — ö DHaumha d A danle
2 †. 717 et a 4 4* 3
Wewodn or 1 4 3
4 1
dcen. Ifern n
au ami r
1 rA I 2 — 2 4
4 un
—
herda,qur er t
3 4 5 8 7 9 n 4 8.
1eel ud dcess: In
ℳ “
4 ia 2
I 2 r ä b guo qs] we — ge Teereu
3 n0 Locxnitd rüide pcr u
₰
A
29
GENESIS CAbP. XLII. 647 doctiſſimas diſputationes. Verba Plinij, quoniam memoratu obſeruatu- Sententia e-— que digna ſunt, vbet hic adſcribere. Sic autem ille ait: Nuper me cuiusdã Se Er ene amici languor admonuit, optimos eſſe nos dum infirmi ſumnus. Quem e- amma ſit ve- nim infirmum, aut auaritia, aut libido ſollicitat?non amoribus ſeruit, non hemens cor- appetit honores, opes negligit:& quantulumcumque, vt relicturus, ſatis Poris afficta- habet. Tunc Deos eſſe, tum hominem eſſe ſe meminit; inuidet nemini, neminem miratur, neminem deſpicit, ac ne ſermonibus quidem malignis aut attendit, aut alitur: mollémque in poſterum& pinguem, ſi contingat euadere, hoc eſt, innoxiam, beatamque deſtinat vitam. Poſſum ego, quod pluribus verbis, pluribus etiam voluminibus Philoſophi docere conan- tur, ipſe breuiter tibi, mihique præcipere: vt tales eſſe ſani perſeueremus, quales nos futuros profiremur infirmi. Hæc Plinius. Tribelero ee Tertia cognitio quam tribulatio parit homini, eſt ipſius mundi. Pro- eir nafiſe b pterea verò tribulatio notificat homini mundum, quòd eum à mundo ſe- recognoſcere eundùm æſtimationem& affectum quo ei penitus adhærebat, diſiungit: ualis ſit hie antea enim mundo penitus immerlſus, liquidò videre eum non poterat. mhuuudldes Nimirum vera eſt illa Philoſophorum ſententia: Senſibile upra ſenſum po- ſutum, non facit ſenſationem: hoc autem præcipuòè verum eſſe conſtat in vi- ſu. Anaxagoras certè, ſuum illum, quem rerum omnium effectorem ac dominatorem faciebat intellectum, cenſebat eſſe oportere ſegregatum ab omnibus, vt omnia ordinare,& regere,& perficere poſſet. Etiã Ariſto- Arihosetes teles neceſſarium eſſe putauit vt intellectus noſter non eſſet mixtus co- pori, vt poſſet omnia cognoſcere. Tribulatio igitur quia hominem ſeparat A mundo, cui mixtus erat per affectum, facit vt eum poſſit cognoſcere. Si- tula, qua ex puteo hauritur aqua, dum eſt intra aquam, non ſentitur eius pondus, tametſi plena ſit aqua: cum foràs extrahitur, tunc planè ſentitur quàm grauis& ponderoſa ſit. Sed quænam de mundo docet hominem Tribulatioꝛ Quinque videlicet, Quàm ſit vanus, quàm fallax, quàm in- ſtabilis, quàm amarus,& quàm malus. De mundi vanitate diſſerenti Salomoni ſuper omnes credendum eſt: Panitas muna non ſolùm quòd de ea re librum ſcripſit, prænotatum Eccleſiaſten, ciùſ- di. que libri argumentum ſimul& exordium poſuit celebrem illam ſenten- tiam: Vanitas vanitatum, dixit Eccleſiaſtes, vanitas vanitatum,& omnia vanitas: veruùm ob eam maximè cauſam, quòd ille omnia mũdi huius bo- na comparare ſibi voluit, eaque periclitari qualia eſſent: quid autem poſſi- dendis illis atque perfruendis expertus ſit, ipſemet ſincerè confitetur, at- que hiſce verbis enarrat: Dixi ego in corde meo: Vadam&ꝙ afſtuam deliciis, Poche: Befls- & fmar bonis,& vidi quod hoc quoque eſſet vanitas. Riſum reputaui errorem: fa & gaudio dixi, Quid fruſtra deciperis: Et quibuſdã interpoſitis, paulò pöſt ſubiungit hæc: Omnia quæ deſiderauerunt oculi mei, non négaui eis, nec pro- hibui cor meum quin omni voluptate frueretur,& oblettare: N in iis quæ præ- paraueram. Cumque me conuertiſſem ad vniuerſa opera quæ fecerant manus meæ,& ad labores in quibus fruſtrà ſudaueram, vidi in omnibus vanitatem,& afflictionem animi,& nihil permanere ſub ſole. Meritò igitur diuina Scri- ptura, mũdi amatores, vocare ſolet vanitatũ amatores& ſectatores. Vnde ſunt
Anaaa gora,

648 CO MMENT. IN P7al. 18. funt illa, Odisti obſeruantes vanitates ſuperuacuè;&, Filij hominum vſqus Pal. Jub graui corde? vt quid diligitis vanitatem,& quæritis mendacium? Sicut
in Comœdijs,& Tragœdijs, quæ aguntur, vera non ſunt, ſed imagines ta- tm& ſimulacra rerum: ad eundem modum habent ſe bona huius mun- di: non enim talia ſunt, qualia putantur. Ad hoc illuſtrandum facit quod B. Gregorius ſeribit in lib. 5. Expoſ- 29 tionis in caput 1 2. primi libri Regum, exponens illa verba, quæ populo P.2chara Gee Hebræo dixit Samuel: Nolite declinare poſt vana, qu non prodideruntvo- oni ſententia bis. Stultè, inquit, appetuntur bona ſeculi, quæ ab appetitoribus ſuis nan de vanitate poterunt diutiðùs teneri. Et notandum, quia de futuro dicitur: Non prode- mundi. runt vobis. Nunc enim prodeſſe vidẽtur; ſed cuvm in futuro pro eis puniri cœperint, tũüc, quàm non profuerint, apertè intelligent. Vnde bene ſubdi- tur: Neque eruẽt vos, quia dana ſunt: ꝗ uaſi dicat, Idcirco vos nonadiuudt, quia cum mundo deficiunt,& poſt ſeculum non habentur. Multum qui- dem ſeculi bona durant, ſi cum amatore ſuo vſque ad extremũ vitæ eius ermancant: Poſt ſeculum ergo non proſunt quæ finem vitæ tranſire nõ poſſunt. In hac quidem vita ſuos amatores peccatis obligant: ſed tunc non eruent, vbi quidem per meritum ſunt, ſed per auxilium non ſunt. Qua in re cautè notandum eſt, quia eis temporalia bona non proderunt, qui poſt hæc declinare perhibentur. Poſt bona enim tẽporalia declinare, eſt in eo- rum appetitum defluere, amorémque illorum diuino amori præferre. Meritò igitur illis vana non proderũt, qui ea eo ordine quo condita ſunt, habere noluerunt. Sed quo fructu vana deſpiciantur, ſinſinuatur, Etnon derelinquet Dominus populum ſuum propter nomen ſuum magnum. Magnum vtique malum hæc vana poſt ſe declinantibus ingerunt, quia dum inor- dinatè terrena appetunt, à ſummo& omnipotenti Deo ad ſuſtinenda fu- tura tormẽta deſeruntur. Qui autem pro eius amore hæc vana deſpiciũt, Averis malis eruuntur,& ex fide promiſſionis diuinæ mercedem accipiũt xternæ hæreditatis. Populum quippe Dominus facit, quem ad ætetnæ beatitudinis gaudia ſuſtollit. Ibi quippe reuelatà maieſtatis ſuæ gotäille præſider, quem in mundo ab amore vanitatis per occultam gtatiam al- ſumptum tenet. Hæc B. Gregorius. Eſtoha verm omnium ſenſuum teſtimonio,& quotidianis experimentis t- que exemplis compertiſſima& notiſſima eſt. Hinc illa in Scriptu- 1.Cor.. Tis: Praterit figura huius mundi,&: Tranſit mundus,& concupiſcentia 1. Joan. 2. eius. Nec ſoluùm boni& ſapientes viri inſtabilitatem mundi agnoſcunt; ſed ipſimet mundi amatores, licet ſerò ſibi cognitam apertè profitentur, & inutili pœnitentia ſe mundum dilexiſſe atque coluiſſe vehementet o⸗ lent. Audiamus, quemadmodũ ab ipſis vanitas& inſtabilitas mundi gra- phicè depingatur ijs verbis, quæ in lib. Sap. c. 5. memorantut illi dixiſſe, cùm eſſent in inferno: Quid nobis profuit ſuperbiat aut dinitiarum iactantia quid contulit nobis? Tranſierunt omnia lilla tanquam vmbra,& tanquam nuntius præcurrens,& tanquam nauis quæ pertranſtit fluctuantem aquan, cuius gum præterierit, non eſt veſtigium inuenire, neque ſemitaun carinæ illius
3
2. 5 1.. 1. 1 0 Inconſtantia porrò& inſtabilitas mundi non ſolùm rationis iudicio, 30
In
m c ab
1 Cuhde 4 6 Adum II. tah
4 N

4 1 4
41
1n
xes de d
led pet tan mma
clade An nuttn 1
1 4 cnm K uckeba e iloct num unn
„Omer H uewen
4 4* ma delg tr er emm
1
per muuml undd u, hmoipd Noul ro ci n x M ſoni u mer
Dom i, F. eteuel 1 3üel ee
X
*† „–—
GENESIS CAp. XL II. 649 in fiaclibus. Aut tanquam auis quæ tranſuolat in atre cui nullum inuenitur argumentum itineris illius ſed tantum ſõnitus alari verberans leuem ventum. Aut tanqud ſagitta emiſſma in locum deſtinatum diuiſus enim aer, continub in ſè recluſuseſt, utignoretur tranſitus illius. ic&— nati? continuo deſinimu„ eſſe:& virtutis quidem nullum ſignum valuimus ¹ endere: in malignitate au- tem noſtra conſumpti ſumus. Talia dixerunt in] aferno hi qui peccauerunt: qua niam ſpes impij tanquam lanugo eſt quæ a vento tollitur,& tanquam ſpuma gracilis quæ a procella diſpergitur,& tanquam fumus qui a vento diſfuſus ete G tanquam memoria hoſpitis vnius diei, prætereuntis. P erpende quæſo Le- ctor, quàm multis& varijs, quàm appoſitius, idoneiſque fimilitudinibus expoſita ſit vanitas,& inſtabilitas bonorum huius mundi, in quibus con- ſectandis& comparandis,& perfruendis, homines impij omne ſtudium, omnẽ ſque ſpes, ſummamque fæœlicitatem ſuam collocauerant. Fertur,
quendam cordatum& prudentem virum, cùm pluribus in dies, maiori-
búſque à Rege ſuo beneficijs afficeretur, interrogatum, quid amplius optare poſſet: Nihil aliud, reſpondiſſe, niſi clauum vnum: ſignificare vo- lentem, timere ſe volubilitatem illius rotæ,& mundanæ felicitatis, ne qui in ſummo erat rotæ, mox ad infima præcipitarerur: quocirca optabat cla- uum, quo in rotam infixo, eius volubilitarem ſiſteret. Huiuſmodi autem inſtabilitatis mundi declinandæ gratiâ, pulcherrimam ſimilitudinem re- periet Lector à Damaſceno traditam in Hiſtoria Barlaam& Ioſaphat,
cap. 14 quam ego, licèt iucundiſſimam lectu, cognituque ad alia tamen
feſtinans, hic memorare ſuperſedi. P
Nec ſanè non aptiſſimè quiſpiam dixerit, mundum hunc ſimilem eſſe
maritum ob inſtabilitatem quæ accidit ei ex tam multis variiſque ventis, quibus eſt obnoxiũ. identidẽ agitantibus& turbantibus ipſum: tũ ob gra- uiſſima pericula, per ipſum nauigantibus imminentia atque etiam inſtan- tia. Hæc autem pericula quatuor ex cauſis accidunt. Primùm ex procellis & tempeſtatibus, tum ex hoſtibus aut prædonibus; deinde ex fragilitate
S. Damaſce- nus.
& grauitate, multiſq; foraminibus quibus pertuſa eſt nauis qua vehimur;
id autem eſt corpus noſtrum,& vita morralis, quam hic agimus. Ac de- mum ex imperitia atque negligentia naucleri, id eſt, rationis noſtræ, ha-
bentis tum lumen naturale intellectus, tum ſupernaturale fidei propter
offuſam terrenarum cupiditatum caliginemn valdè ohſcuratuin. Et quem-
admodum mare ſequitur motum Lunæ; ita mundus vaniſſimas vulgi, & inſipientium hominum ſtultiſſumas opiniones& affe ctiones. Rectè ſi-
quidem ſcriptũ eſt: Itultus ſicut Luna mutatur Et quamuis plurima exem pla inſtabilitatis mundi commemorari poſſint, nullum tamen videtur il- luſtrius,& admirabilius, quàm exemplum Aman& Mardochæi; quod multis verbis in libro Eſther luculenter enarratur. Nam ibi liquidò cer-
nere eſt, incredibilem humanarum rerum, breuiſſimotempore in contra-
rios ſucceſſus viciſſitudinem, ac volubilitatem.
31 am verò labores&moleſtias, atque amaritudinem Ruius mundi, quis,
perinde ac res eſt, enarrare valeat? Laborioſu m eſt atque amarum, bona mundi acquirere:amarius, iam parta tueri& conſeruare: amariſſimum, Comment. in Gen. Tom. 4. nunn
Eccleſ.*.
Mundi ama- ritudo,.
— 2

650 ICOMMENT. 1N vbi ea poſſidere& frui cœperint, citò, vel per mortem, vel alio quopiam Eecleſ 41. caſu, bonis, tanto ſtudio expetitis& conquiſitis, tantòq; labore cõpatatis ſpoliari ac priuari. O mors, inquit Sapiens, quam amara eſt memoria tua ho mini pacem babenti in ſubſtantus ſuis! Traditum eſt memoriæ, quendam ex olitore factum eſſe Regem:& cùm ex eo requirerent quidam, quata-. tione prioris vitæ inopiam,& incommoda toleraſſet; reſpondiſſe, Recu rere potius deberetis, quẽadmodũ toleraturus ſim acerbitates vitæ regie Et cçùm impoſitum ſibi diadema regium, ponderando expertus eſſet di- xiſſe eum, Hui, tam graue hocl Fingunt Poëtæ, Iouem duo habere dolia, vnum mellis, alrerũ fellis:& de illo quidem guttatim diſtillare in terras, de hoc verò, largè&vhertim effundere. Hoc ipſum etiã confſitentur una
tores mundi, ſed ſera cognitione, atq; inutili pœnitentia, illorũ enim inli.
bro Sapientiæ huiuſmodi ſunt voces: Ergo errauimus à via veritatus,& u ſtitiæ lumen non luxit nobis,& ſol intelligentia non eſt ortus nobis. Laſſali ſu-
Scitum Demo ſthenisdittum.
Deut 32.
Vnde cogno- Katur euiden- t. r amaritudo mundi huius.
2. Reg. 18.
Mudi fallacia
mus in via iniquitatis& perditionis,& ambulauimus vias dij iciles, viam au- tem Domini ignorauimus. Prudentior iſtis Demoſthenes:& quo, pro breuiſ ſimi temporis voluptate, cũ ingens pecuniæ pretium depoſceretur, pru- denter fururam prouidens pœnitentiam, dixit: Non emo tanti pœnitere.
Ergo veriſſimè in hunc mundũ dici poſſer, quod à Moſe dictum eſt in Cantico ſuo. Dua feliis, vua eorun,& botrus amariſsimus. Eel draconum ui num eorum,& venenum aſbidum inſanabile. Salomon in lib. Eccleſ.com- memorans, quæ putantur bona huius munqdi, ſubinde adiũgit in omnibus eſſe vanitatem,& afflictionem ſpiritus. Et ca. 10. eiuſdem libri: Laboran- quit, ſtultorum affliget eos: qui neſciunt ad vrbem pergere. Sapienter hoc. Na quod homines tantopere concupiſcant,& conſectentur bona huius mun di, prouenit tum ex naturali appetitu beatitudinis, tum ex ignorantia verę beatitudinis: quærunt enim eam, vbi non eſt, nec eſſe poteſt, ideog; labo- rant incaſſum,& ſeſe vehementer ſine fructu macerant,& aflligunt: quis neſciunt ire in vrbem, inquit Salomon: id autem eſt, quia aberrarunt à via, quæ directò tendit,& ſine errore perducit ad veram beatitudmem⸗& ci- uitatem Hieruſalem, quæ in cclis eſt.
Mundi porrò amaritudo multis& ſi gnis, experimentiſq; explorata,& comperta eſt. Mundi enim mala, plurimis contingunt; bona pauciſſimis. Malum eius, multo plurimum,& copioſiſſimum eſt,& multiplex atque diuturnum:bonum verò, paucum,& paruum& breue; malum per ſe ob⸗ uium eſt,& expoſitum,& facilè aduenit, ægréq; propulſatur; bonum, di. ficiliter paratur,& facillimè perditur. Bonum denique mundi, eſt impu⸗ rum, milléque permixtum malis; malum autem, purum eſt,& boni ex- pers. Tribulatio igitur facit nos cognoſcere mundi amaritudinem: quo- niam ſæpe oritur ex illis ipſis bonis mundi, quæ vel amiſſa dolorem no-
bis acerbum afferunt, vel per abuſum eorum in ſceleribus committendis,
pœnis& ſuppliciis nos reddunt obnoxios. Sunt itaque ſimillima pulcher-
rimis illis capillis Abſalonis: de quibus ille ſæpius vanè ac ſuperbè gloria- tus, denique illis ipſis ſuſpenſus, miſerrimè interiit.
Manifeſtat præterea tribulatio multiplicem mundi fallaciam;& quan-
W topere
dalhr Anlan 10 nel hecle cetu ertio mvo dunn Ä-
1

81 eaane 11 4 ü
dnh
m dnn Texomn hcs d m. Koud. N 1n ük 1 nand, t5:Wign. 4 Etca.*.. Knlbalt. drrs FA. Mn
de utud a meim
don ci. A potin 4 4.„ eftuctu an un. — M atet d- Lunn 8: der *
4
Men ne intel . emt—
*
— 2.
GCENESIS CA D. XLII. 651 topere fallantur mundi amatores. Fallax enim eſt mundi gratia, fallax pul chritudo, fallaces diuitiæ, honores, voluptates: falſa ſpes, falſus amor, falſa promiſſa. Promittit multis,& dat paueis: promitrit multum,& dat parum: promittit ſatieratem,& auget magis ſitim: promittit gloriam,& ſæpenu- mero cauſa eſt ignominiæ,& probroſiſſimæ mortis. Et quia peccatis eſt plenus mundus, peccatum autem, per voluptatis illecebram. fallacia eſt mentis; neceſſe eſt, mundum& fallacijs,& mendacijs,& dolis,& fraudi- bus eſſe refertum. Apoſtolus certè, peccatum eſſe fallaciam, oſtendit illis verbis: Videte fratres, vt non obduretur quis ex vobis fallacia peccati. Ergo in Iur Pauli ſtultos mundi amatores, qui eius fallacijs obducti, miſerrimum ſtatum Tuhtneee 3 ſuum non agnoſcunt, verè dici poſſet quod ſcriprum eſt in Apocalypſi:.3. he⸗ Dicis quòd diues ſum& locupletatus,& nullius egeo:& neſcis quia tu es mi- Geneſ.:3. ſer,& miſerabilis,& pauper,& edous,& nudus. Similes ſunt Loth, amatores huius mundi:Fleuatis Lot oculis, ait Scriptura, vidit omnem circa regionem Tordanis, quæ vniuerſa irrigabatur, antequam ſubuerteret Dominus Sodomam & Gomorrham ficut Paradiſus Domini,& ſicut Aegyptus venientibus in Se-
gar. Elegitque ſibi Loth regionem circa Jordanem. Atenim deceptus eſt Lot ſpecie illius amœnitatis: breui enim tota illa regio funditus ſubuerſa& cœlitus exuſta eſt; ipſęque maximum in vitæ diſcrimen venit; nec ex tali exitio euaſiſſet, niſi ſeruatus eſſerab Angelo. Simile quidpiã accidit mũdi amatoribus, inanem eius pulchritudinem,& amœnitatem ſtulrè conſe- ctantibus. Sæpe verò, etiam in hac vita,& ipfi aduertunt fallaciam mun- di,& ſe deceptos eſſe cognoſcunt, experti falſas fuiſſe ſpes ſuas,& de proſ- peritatis bonis, aut nihil, aut contraria potiùs mala reportaſſe;& contigiſ- ſe ſibi quod legitur apud Iſaiam c. 29. Sicur ſomniat eſuriens,& comedit, cii autem fuerit expergefactus, vacua eſt anima eius,& ſicut ſömniat ſitiens,& bi- bit es poſtquã fuerit expergefactus, laſſus adhuc ſitit,& anima eius vacna eſt. Et cętera. Dum enim homines mundi amore capti tenentur, velut altiſſi- mum dormiunt ſomnum, expergefiunt aurem plerũque inſtante iã mor- te, aut certè poſt mortem in infernum detruſi. Tunc enim inclamant il- lud quod eſt in libro Sapientiæ: Errauimus à via veritatis.
Extremo loco, tribulatio euidenter oſtendit quàm malus ſit hic mun- Dia genera dus. Tria quippe ſunt eius mala: Ignorantia, concupiſcentia,& malitia. anen Juus Propter ignorantiæ tenebras, comparatur Aegypto: propter fœditatẽ con 2e, 2m1 in 22 cupiſcentiæ, nominatur Sodoma& Gomorrha; propter prauitatẽ& ma- do. litiam, ſæpe appellatur nomine Babylonis. Quæ maior ignorantia, quàm,
Deũ, mundi effectorem,& rectorem,& cõſeruatorem nò agnoſcere? Pa
ter ſancte, ait Dominus: mundus te non cognouit,&, In mundo erat,& miidus loan.1⁷. eum non cognouit. Si cognoſcerent mundi amatores, Deum eſſe veracem, loan. mundum verò mendacè; ſi Deũ eſſe omnipotentẽ, mundũ verò infirmũ;
ſi Deũ eſſe immenſum pelagus bonorũ, mundũ autem ſentinã& cloacã malorũ, crederem vrique magis Deo quàm mũdo, eiq; ſeruire& placere
potiuùs quàm mũdo, ſtuderẽt. Sed illi adeo ſunt inſipientes& vęcordes, vt
ita viuãt, quaſi perſuaſum haberent, nullũ eſſe Deum. Dixit inſipiès in cor-
de ſuo, ait Dauid, Non eſt Deus. De fœdiſſimis porrò, quibus mũdus æſtuat Pſal a3.
nunn 2
—
“
»*
yÿyÿyjy
1
8

ſtultitia mudi huius amato
65² C O M M E N I. I N concupiſcentijs, nihil attinet dicere. Malitia item eius,& per ſe manifeſta eſt, eõque manifeſtior eſſe poteſt, quod Chriſtus Dominus,& Apoſtoli Loan 17. eius, de mundo, quaſi de re peſſima,& abominabili& execrata, loquun. 1 fi3. tur& præcipiunt. Audiat Lector aliquot, ſed celebres ſententias. Egain. Rom. 12. quit Dominus, non ſum de hoc mundo: Mundus odit me: Regnum meun aun Tu. 2. eſt de hoc mundo. Et item illa. Totus mundus in maligno poſitus eſt. Nolite cnn. Sal. z. formari huic ſeculo: Chriſtus dedit ſemetipfum pro nobis, vt nos eriperet d pre. 9„zee Janti ſeculo nequam. Adulterimeſcitis quia amicitia huius mundi inimica q; erem. t. Dei' Quicunque ergo voluerit amicus eſſe ſeculi huius, inimicus Dei conftinu- tur. Keligio munda& immaculata apud Deum& Patrem hac eſt, viſitare pu- pillos,& viduasin tribulatione eorum,& immaculatum ſe cuſtodire ab he ſe⸗ culo. Eugite de medio Babylonis,& ſaluet vnuſquiſque animam ſuam. Aduet- rat porrò Lector, in hac Diſputatione vſurpatum eſſe à nobis nomen mun di, non pro aatura rerum, quæ ſunt in mundo, ſed partim, pro bonistem- poralibus huius mundi, quæ multi ſtultè amant,& admirantur præferen- tes ea bonis æternis: partim pro hominibus mundi huius amatoribus atgq; ſectatoribus, qui abiecto Dei timore,& amore, omnia ſtudia„& ſpes,&
curas ſuas in diligendo& colendo mundo collocarum. b
Apud Damaſcenum, in eo, qui proximè dictus eſt, libro, Barlaam, ap- 34
poſitiſſima ſimilitudine arguit ſtultitiam eorum, qui mundum hunc, cu- ius proxime antè, vanitatem,& mala demonſtrauerat, perditè amant,& Palcherrima ſtultè colunt, poſthabito Deo, in quo vno eſtverum ac ſummum homi- ſimilitudoqua nis bonum. Similitudo autem qua ille vtitur, huiuſmodi eſt; Quamobrem eos, inquirt, qui tam peſtifero ac crudeli domino ſeruiunt, quiveà bono vun oegwihr acbenigno Deo per ſummam dementiam e ipſos remouegtes, rebus Barlaam a. prælentibus inhiant, nec futura vllomodo cogitant, verùm ad corporeas
pud Damaſce- uidem voluptates ſine vlla intermiſſione ſeſe conferunt; animas autem um cap. 12.
hiſtoriæ.
ſuas fame confici,& innumeris malis conflictari ſinunt, hos ego homim à furẽtis Vnicornis facie fugiẽtis ſimiles eſſe cẽſeo: qui cũ clamoris iplius ſonum arque horrendos mugitus ferre nequeat, magno impetu ne jp in prædam cedat, aufugit. Dum autem celeriter currit, in ingentem quan- damſcrobem ruit, ac ruendo manus extendens, arborem quandamatti- pit, eamque arctiſſimè retinet, atque gradu quodam firmatis pedibus, pacata deinceps omnia& Apericulo aliena eſſe arbitratur. Reſpiciens au- tem, duos mures cernir, alterũ candidum, alterũ atrũ, arboris illius, quam arripuerar, radicem perperuò corrodentes, iãque penè eam amputantes. Atque inſuper, coniectis in illam ſcrobem oculis, horrendum draconem cõſpicit, aſpectu ipſo ignem ſpirantem, ac toruis oculis ipſum imuentem, horrendéque ipſi deuorando inhiantem. Ac rurſum in graduillo, cui pe- des ipſius innitebantur, oculorum acie defixa, quatuor aſpidum capita videt, è parietesin quo conſiſtebat prominentia. Rurſum autem oculos conuertens, nonnihil mellis ex arboris illius ramis fluere cernit. Quocir- ca calamitatum earum, quibus vndique obſidebatur,& vrgebatur, omiſſa conſideratione, nimirum quonam pacto externè quidem, vnicornis ve-
hementi furore percitus cum deuorare quæreret, ab inferiori autem
parte,

1 4.
4 m emm. 4 4
cCNESIS CAP. XLII. 5p
parte, acerbus Draco eum deglutire vehementer expeteret, ac rurſus ar- bor ea quam arripuerat, iam iamque amputanda eſſet pedes deniq; ipſius
quàm lubrico,& infido gradui inniterentur:horum inquam, tantorum periculorum oblitus, in exigui illius mellis dulcedine percipienda ſe- ipſum occupauit. b Hæc eorum, qui præſentis vitæ ludibrijs intabeſcunt, figura eſt: cuius quidem explanationem protinus tibi exponam. Vnicornis igitur, mortis typum gerit, quæ ſemper mortalium genus perſequirur, atque arripere contendit. Scrobs autem, mundus eſt, qui omnis generis malis, ac morti- feris laqueis ſcatet. Arbor ea, quam compreſſis manibus tenemus,& quæ à duobus muribus indeſinenter arroditur, cuiuſque hominis vitæ curri-
culum eſt: quod quidem per diei, ac noctis horas abſumitur& confici-
tur, ac paulatim ad exciſionem accedit. Quatuor autem aſpides, humani corporis ſuper quatuor lubrica,& inſtabilia elementa conſtitutionem deſignant: quæ, cum immoderatè ſe habent, ac perturbantur, corportis compages diſſoluitur. Ad hæc, Draco horrendum Inferni ventrem adumbrat, qui eos ſuſcipere geſtit, qui præſentes voluptates futuris bonis anteponunt. Mellis verò guttula diſtillans, mundi iucunditatem& dulcedinem ſigniticat, per quam ille amicos ſuos ludificans, eos ſaluti ſuæ proſpicere minimè fſinit. Sic ille
12*

— 4
IN CAPVIT
2ADRAGESIMTY M TERTITé M G E N ESI S.
ARGVMENTVM.
Filij Tacob, abſumpts quod ex deg ypto deportauerat frumento perſeue. rantéque fame in terra Chanaam, ducto ſecum Beniamin reuentun-
X..„...
turad loſeph,d quo perbumaniter tractati, lautöque conuiuio arcépts
AO)) quos ex Ægypto detulerant, dixit lacob ad filios ſuos: Reuertimini,& emite nobis pauxillum eſcarum. Reſpondit ludas: Denuntiauit nobis vir ille ſub atteſtatio- V 3 ne iuriſiurandi, dicens: Non videbitis fa- ciem meam, niſi fratrem veſtrum minimum adduxeritis vo- 4 biſcum. Si ergo vis eum mittere nobiſcum, pergemus pariter, & ememus tibi neceſſaria: ſi autem non vis, non jbimus:vir au 5 tem, vt ſæpe diximus, denuntiauit nobis dicens, Non videbitis 6 faciem meam abſque fratre veſtro minimo. Dixit eis Iſrael: In meam hoc feciſtis miſeriam, vt indicaretis ei,& alium habere 7 vos fratrem. At illi reſponderunt: Interrogauit nos homo per ordinem, noſtram progeniem, ſi pater viueret, ſi haberemus fratrem:& nos reſpondimus ei conſequenter iuxta id quo
fuerat ſciſcitatus:nũquid ſcire poteramus quòd dicturus eſſet, Addu
Nalbi
Klelh
1 erie
runte delce 1W- trd

piu d⁵ ν ijm „1 rmata aemn. 84 b 4 famci e lemtat n emchat fum gypto M eram 0sRcu um, cſcar ReH
1 „ 20 N non! N 3
.“
1
GENESIS CaA p. XILII. 655
Adducite fratrem veſtrum vobiſcum? ludas quoque dixit pa- a tri ſuo, Mitte puerum mecum, vt proficiſcamur,& poſſimus vi uere, ne moriamur nos& paruuli noſtri. Ego ſuſcipio puerũ: 9 de manu mea require illu, niſi reduxero,& reddidero eũ tibi, ero peccati reus in te omni tempore. Si non interceſſiſſet dila- 10 tio, iam vice altera veniſſemus. Igitur Ifracl pater eorum dixit ad eos: Si ſic neceſſe eſt, facite quod vultis: ſumite de optimis u terræ fructibus in vaſis veſtris,& deferte viro munera, modi- cum reſinæ& mellis,& ſtoracis, ſtactes,& tercbinthi,& amygdalarum. Pecuniam quoque duplicem ferte vobiſcum, 12 & illam, quam inueniſtis in ſacculis, reportate, ne fortè er- rore factum ſit:ſed& fratrem veſtrum tollite,& ite ad virum. B Deus autem meus omnipotens faciat vobis eum placabilem, 14 & remittat vobiſcum fratrem veſtrum quem tenet,& hunc Beniamin: Ego autem quaſi orbatus abſque liberis ero. Tule- 7 runt ergo viri munera,& pecuniam duplicem,& Beniamin: 3 deſcenderùntque in Ægyptum,& ſteterunt coram Ioſeph. Quos cùm ille vidiſſet,& Beniamin ſimul, præcepit diſpenſa- tori domus ſuæ, dioens: Introduc viros domũ,& occide victi- mas,& inſtrue conuiuiũ: quoniam mecũ ſunt comeſturi meri- die. Fecit ille, quod ſibi fuerat imperatum,& introduxit viros 15 domũ. Ibique exterriti, dixerunt mutuo: Propter pecuniam, 18 quam retulimus priuùs in ſacculis noſtris, introducti ſumus; vt deuoluat in nos caluniam,& violenter ſubijciat ſeruituti nos & aſinos noſtros. Quamobrẽ in ipſis foribus accedentes ad di- 1⁰ ſpenſatorẽ domus, locuti ſunt: Oramus domine vt audias nos. 20 Iã antè deſcendimus vt emeremus eſcas:quibus em ptis, cu ve- 21 niſſemus ad diuerſoriũ, aperuims ſaccos noſtros,& inucnimus pecuniãà in ore ſaccorũ; quã nũc eodẽ pondere reportauimus: Sed& aliud attulimus argentũ, vt emamus quæ nobis neceſſa 22 ria ſunt, non eſt in noſtra cõſcientia quis pofuerit eã in marſu pijs noſtris. At ille reſpondit: Pax vobiſcũ, nolite timere: Deus ²3 veſter,& Deus patris veſtri dedit vobis theſauros in ſaccis ve- ſtris. nã pecuniã, quà dediſtis mihi, probatã ego habeo. Eduxit q; ad eos Simeon. Et introductis domũ, attulit aquã,& laucrũt 24 pedes ſuos, deditq; pabulũ aſinis corũ. Illi verò parabant mu- 25 nera donec ingrederetur Ioſeph meridie: audierãt enim quòd bi comeſturi eſsẽt panẽ. Igitur ingreſſus eſt loſeph domu ſuã, 26 b obtu
—
‧23

656 C O MMEN T. I N obtulerũntque ci munera, tenentes in manibus ſuis:& adora- uerunt proni in terram. At ille, clementer reſalutatis eis, inter- 27 ro gauit eos, dicens: Saluus ne eſt pater veſter ſenex, de quo di- 28 Xeratis mihi? adhuc viuit? Qui reſponderunt: ſoſpes eſt ſer⸗ uus tuus pater noſter, adhuc viuit:& incuruati, adorauerum 209 cum. Attollens autem Ioſeph oculos vidit Beniamin fratrem ſuum vterinum,& ait: Iſte eſt frater veſter paruulus, de quo di- 30 Xeratis mihi? Et rurſum: Deus, inquit, miſereatur tui fili mi ye- ſtinauicque, quia cõmota fuerant viſcera eius ſuper fratre ſuo, 31& erumpebant lacryme:& introiens cubiculũ, fleuit. Rursum- 32 que lota facie egreſſus, continuit ſe,& ait: Ponite panes. Qui- bus appoſitis, ſeorſum lIoſeph,& ſeorſum fratribus, Ægyptij quoque, qui veſcebantur ſimul, ſeorſum(illicitum eſt enim Egyptijs comedere cum Hebræis,& profanum putant huiuſ- 3 cemodi conuiuium)Sederunt coram eo, primogenitus iuxta au primogenita ſua,& minimus iuxta ætatem ſuam. Et miraban- tur nimis, ſumptis partibus quas ab eo acceperant: maiorque 5 pars venit Beniamin, ita vt quinque partibus excederet bibe- rùntque& inebriati ſunt cum eo. b
X Prafationus loco lubet hic apponere pulchenimam dau en dregorh moralem diſputationem, ſuper hiſtarua-uſepb, co Fatrum eius tam ſuperiori capite, quam lud 43 4M ſe
rradita. Diſputat autem copiosè, piè, prudenter dultéque B
Gregorius de virtute Diſcretionis,& ſalubri temperamentu ſeueritus
pariter atque lenitatis, quo vti debet Chriſtianus aliorum hHominum do-
ctor& rector: ne vel ſeueritate nimia, quos erudit,& corripit, perdat magis, quam corrigat; neve immodica lenitate atque inqul gentia cun- rumpat potius quàm emendet, atque conſeruet. Id porri docet ille& cn. frmat exemplo beati loſeph: qui primnm quidem frattes ſuus duro 4 ſperéque tractanit, vt talis vexatio daret illis intellectum,& pæniten- tiam quandam ſcelerls ab ipſis commiſi: deinde verò humaniter; 9 blande,& affabiliter& liberaliter eos accepit: exteriorem vtique adus 3 ſus ipſos obiurgationis aſperitatem præferens, viteriorem Veraò etiam tunç caritatiserga ipſos dulcedinem cuſtodiens.
vud 3
Hu tunn Vetra eiina
1 1” on MA
tn
tiyen
Qlt
mitt ed tnli ijn
py 4 Aʃ 1
9) 4

aq KePem.
.
412b
22 4 2/A Juc AN Vus * 4 zerun SA e Cpud HPMAM 4 1 5 „1 ud A 3 — f 4 4 v 1 On üm.
GENESIS CGA b. Verba B. Greg. hom in Evech. 22.huc tranſpoſita, buiuſenodi ſunt: ſæ- pe contingit, vt Doctor regulam Aiſcipline, quam ſcit docere, neſciat te- nere:cum aut nimio zelo motus, minus ſe per mãſuetudinem temperat, aut nimia manfuetudine placidus, minus ſe contra witiu per zeli ſtimu- lum inflammat. Magna enim conſideratione debemus pſare quod ſcri- ptum eſtIn vaſis enim templi inter coronas,& plectas, Boues,& Leo- nes,& Cherubin exſculpta sut: plecte autẽ, ccordiæ vnanimitatẽ ſignãt: Cherubin verò plenitudo ſcientiæ dicuntur. Sacerdotes enimatque Do- etores, inter coronas,& plectas, id eſt inter fortitudinsẽ boni operis, quo- ad vidtoriam currunt,& charitatis concordiam, quad ſe wicißim non diſcrepant, per Boues,& Leones, atque Cherubin deſignati ſunt. Quonia inter plenitudinem ſcientiequam habent, neceſſe eſt t& Boum man-
ſuetudlinem habeant,& feruorem Leonum: quatenus in diſciplinam,
quam prædicant,& ex ſandto Telo accenſi ſint,& ex paterna dulcedi- ne, tranquilli. Quibus etiam ſubter ſe lora dependeant, vt diſciplinæ ſuæ retinacula, quibus ipſi ligati ſunt etiam ſubieltis ſuis ſollicit' impendat. Super eos enim lora dependere, eſt caſtodiæ vincula in ſubditus tenere. Quæ tunc rectè ſeruantur, cum nec boum manſuetudo, in Zeli feruare amittitur, nec Leonum terror in manſuetudinem declinatur. Tata quip pe debet eſſe diſcretio, vt nec aiſciplina nimia, nec ipſa quoqque miſeri-
cordia ſit remiſſa. Ne ſi inordinati culpa dimittitur, ws qui eſt culpabilus,
in reatu grauius aſtringatur. Et rurſus, ſi culpa immoderatè retinetur, tanto, qui corrigitur, fiat deterior, quanto erga /6 ‚nihil ex beni enitatis gratia agi confiderat: exbibenda itaque prauis eſt aſperitas in oſtenſio- ne: caritas in mente: Vt& dura oſtenſio delinquentem coerceat.& cari- tatis cuſtodlia mercedem manſuetudinis non amittat.
2 Ecce dum hæc loquor, loſeph animum pulſat, vt ad oſtendenda, quæ
dico, ipſe teſtis veniat Certè ſomnium quod de profectu ſuo viderat, fra- tribus narrans per hoc quodinnocenter retulit, malitiæ contra ſe ſtimu- los excitauit Idem à fratribus venditus Iſmaelitu, Gin dAegyptum du- ctus, mira Dei omnipotentuis aiſpenſatione in Aegypto prælatus eſt Cum- que in terra Chanaã fames exſurgeret, frutres ad Aegyptum venientes, Joſéph prælatum Aegypto repererunt, eumque fummißis ad terram cer- uicibus adorauerunt: quem ne adorarent, ideo Vendiderunt; adeo conſi- lium Dei mutari non valuit. Tunc Joſeph ſpiritu diſcretionu plenus, cognouit fratres non cognitus Sed memor culpæ,& remiſſör iniuriæ, ma- la fratrum nec reddere ſtuduit, nec ſine caſtigatione laxare. Nam ſuſpe-
cta voce protinus dixit, Explorarores eſtis, vt videatis infirmiora Comment:in Gen. Tom. 99
XLIII. 56)5,
Pulchra di- ſputatio B. Gregorij de virtute Diſ- cretionis, doctoribus aliorũ atque rectoribus apprimè ne. ceſſaria.
Genel., 7.
Genecf. 42.
——
—
—
4
— ⸗—

658 COMMEN T. I N terræ veniſtis. O iaculum in cordel Peregrini venerant, famis pericu. lum fugiebat, frumenta quæ quærebant, non acceperant;& feriri, ſe in.
1532 ſuperiactatione criminus videbant. Inter hæc ducuntur ad carcerem&
poſttriduum adhuc in eadé aſperitate terrentur Iam reditur ad corim culpæ memoria pulſat animum: atque inter ſe inuicem loquitur Meti- titò hæc patimur, quia peccauimus in fratré noſtrum, viden tes anguſtiam animæ illius, cùm deprecaretur nos,& nonau- diuimus:idcirco venit ſuper nos iſta tribulario. In his autem ur Loſepb amore vincitur, ſeceſſum petit ſoluit flendo, quod pietati debuit Feuerus ad fratres reuertitur, vt cruciatas eorum animas a culpa liberi. ret. Poſthæc, vnus relinquitur in vinculis, dimittuntur cæteri cum fru- mentis, vt vnus frater veniat, quem minimum habere ſe dixerant, qui etiam poſtmodum venit. Vincebut mentem pietas, cum fraterinnocens videretur: ſed permanebat in oſtenſione aſperitas, vt fratres mxi pu⸗ garentur Frumenta dantur: ſcyphus in ſacco Beniamin abſconditunfur ti poſt eos quæſtio mouetur. Mittitur vt reducantur in ſeruitutem de- cernitur, apud quem ſcyphus fuiſſet inuentus: in ſacco Beniamin inue nitur,tunc Beniamin reducituria Ifflicti omnes fratres ſequuntur Otur menta miſericordiælcruciat,& amat. Reuerſi igitur, in terram cum la- ermmis proſtrati, veniam poſtulant. Memores enim quid de illo patn promiſerant,mærore intolerabili tabeſcebant. Tunc ſe vltra cohibere non Valens pietas clauſa, prorupit in medium,& excuſit caritatis lacrimaus de vultu ſeueritatis. Deterſa eſtira, quæ apparebat,& nõ eratriſteuſa 2 miſericordia, quæ erat,& non apparebat Sic vin handtus faiinus ſiun
ſuorum,& dimiſit,& vindicauit. Sic in rigore clementiam tenuit, vt
delinquentibus fratribus non ſine vltione pius exifteret, netſime hietate
aiſtrictus. Ecce hoc eſt magifterium diſciplinæ: vt culpis Aiſcret no- uerit parcere,& eas piè reſecare. Qui autem diſcretionem ſpiritus nen habent, aut ſic Aimittunt peccata, vt non corrigant: aut ſic quaſi corri genao feriunt, vt non dimittant. Hactenus verba fuére B. Gregori.
—
Dixitque Iſrael:In meam hoc feciſtis miſeriam, vt indicaretis b ei,& alium habere vos fratrem.
èVoè finé ſuperioris capitis Moyſes narrauit primùm omnir
no recuſaſſe lacob mittere Beniamin cum reliquis filijs in
Aegyptum:& dixiſſe verba illa acerbiſſimi doloris plena: Abſhuc liberis me eſſe feciſtis: loſeph non eſ ſaper; Simeon tenérus
in vinculit& Beniamin auferetis: in me hæc omnia reciderunt. Et paulò infra No N

utmut Axuß 9
—
ci ma r(art. u a num t Wns W iln
4** et A ſermen
dun, t
uro Gun
dei r
rurnt ne 4α* 8„ duunt 9— Fent 4
1 1 4 85 Tor gll 1 · Ls 9
3 du uns Detunn V 3 pe, — f:a „ T f EIA d Rih
ure
GENESTS CAp. XIIII. 659
Non deſcendet, inquit, filius meus vobiſcum. frater eius mortuus eſtz& ipſe ſo- lus remanſit:ſi quid ei aduenſitatis acciderit in terra, ad quam pergitit, deduce-
tis canos meos cum dolore ad inferos. Philo præter iſta verba Iacob, quæ memorat Moyſes refert dixiſſe lIacob quædam alia, ſed ad eandem ta- men ſententiam pertinentia. Sic enim ſcribit: Tunc ſenex(lacob) ge- mitum trahens ex imo pectore: Quem ego primum, inquit, deplorabo filiorum meorumꝰ? Penultimùmne, ſed primum„calamitatum ordine? An ſecundo genitum, qui miſeria primo proximus, non prius mortem ſenſit, quàm vincula? An minimum natu, cui abominanda profectio ſuſcipienda eſt; ſi modò proficiſcetur: fratrum infortunio factus nihilo cautior? Interim ego membratim pereo: nam parentum partes ſunt li- beri. Modò numeroſa, felicique prole ſtipatus, ad orbitatem recido. Sic Philo.
Verùm quæri poſſet, quemadmodum verè Iacob dixerit illud filiis
ſuis: In meam hoe feciſtis miſeriam: cùm illos non feciſſe id, vt miſerum redderent patrem ſuum,& hiſtoria ipſa planè oſtendat, nec lacob du- bitare potuerit. Sed enim, dictumillud lacob, non preſſè ac propriè ac- cipiendum eſt, ſed iuxta vulgarem loquendi conſuetudinem, quam non rarò ſequitur Scriptura. Cum enim ex facto alicuius perſonæ, aliquid euenit, etiam præter conſilium,& voluntatem eius, vulgo creditur,& dicitur id factum eſſe ab illa perſona; quaſi ea voluerit,& deſignauerit illud. Verbi cauſa, ex peccato mortali ſequitur pernicies& exitiũ ani- mi: quanquam igitur, qui peccat, non intendit exitium animæ ſuæ, nec odit eam: attamen, quia facit id, ex quo animæ ſuæ exitium accidit, di- citur odiſſe animam ſuam,& voluiſſe ac quæſiuiſſe perditionem ſuam: ad quam ſententiam interpretandum eſt illud, quod in Pſalm. 1°. ſcri- ptumreſt: Qui diligit iniquitatem, odit animam ſuam. Quanquam iſtic le- gendum eſſe putat Sanctus Hieronymus: Odit anima ſua: Vt illud, aui- ma ſua, referatur ad Deum: hoc ſenſu: Anima Dei odit eum qui diligit iniquitatem. Senſus igitur illorum verborum lacob: In meam hoc feciſtis miſeriam, hic eſt, Ex eo, quod vos feciſtis, indicando iſti Præfecto Ae- gypti, remanſiſſe apud me fratrem veſtrum minimum, factum eſt, vt il- le iuſſerit eum duci ad ſe, quo abducto, ego fiam miſer, timens illius in- teritum, vel captiuitatem.
Igitur Iſrael pater eorum dixit ad eos: di ſic neceſſe eſt, facite quod vultis: Sumite de optimis terræ frugibus in vaſis ve- ſtris,& deferte viro munera, modicum reſinæ& mellis,& ſtoracis,& ſtactes,& terebinthi,& amygdalarum.
VNC lacum referens& enarrans Philo, ita ſcribit: Iacob 4 8.. 4. 4. cùm eſſet vir ſapiens, reputans cum animo ſuo tolerabi- lius eſſe vnius filijincertum periculum, quàm tot filiorum, / 7.—* ſuàmq́; perniciem, quæ propter domum fame oppreſſam, 0000 2
Philo in lib. de loſeph,
S. Hieron ym.
v
ERS. 1 I⸗
—jj—
** 8 2 21“.——. „“ 2 6—*

vitari non poterant, reſpondit: Cedendum eſt meceſſitati, vt video. Por- taſſe natura viam hac ratione munit ad melius aliquid, quod nondum præuidere mente ſumus idonei. Ite,& minimum quoque fratrẽ, quan- do ita videtur, aſſumite. Verùm aliter eundum nunc eſt, quàm antea, Tunc pecunia tantum opus erat ignotis, ad emendum frumemtũ eunti bus, neq; vllam paſſis iniuriam. Nunc adiungenda ſunt munera, tribus de cauſis: ad parandam præfecti annonæ gratiam, cui vos innotuiſſe q-
citis: tum ad fratrem citius redimendum è vinculis: ac demum ad tol.
Caietanus.
Cur Iaco noluit cõmit tere Benia- min, Ruben, ſed commiſit Iudæ.
lendam, quantum fieri poteſt, explorationis ſuſpicionem. Proinde er optimis, quæ noſtra regio fert, ceu primitias, ferte iſti homini:& du- plex pretium, annumerato, quod retuliſtis proximè: fortaſſis enim per alicuius ignorantiam id accidit. Ego fauſtis precationibus abeuntes proſequar, commendans ſalutem veſtram Seruatori Deo: vt& apudil- lius regionis indigenas„hoſpitibus conciliet gratiam,& vos reſtituat incolumes in patriam, vna cum fideicommiſſo, quod parenti debetis: tam priorem in vinculis relictum, quàm hunc, quem nunc abdu- citis adoleſcentulum, per ætatem, imperitum rerum omnium, Sic Philo.
Verba Hebræa, quæ Latinus interpres hoc in loco interpretatus eſt, 6
reſinam, ſtoracem ſtatten, terebinthum,& amygdalas, tam Hebræi, quam de noſtri ſtudioſi& periti linguæ Hebrææ, variè admodum interpretatur: quam varietatem ſtrictim indicauit Caietanus ad hunc modum: Pro reſina, alij theriacam, alij balſamum, alij terebentinam interpretantur. Pro ſtorace, alij ceram, alij aromata intelli gũt. Pro ſtatte, alij caſtaneam, alij maſticem, alij guttam, ſeu florem myrrhæ exponunt. Pro terebin-
. 8* 2. 8*. tho, apud omnes lego Pineas. Et his iunguntur amygdalæ, vt in vulgata
„etiam editione habetur. Hæc Caietanus.
Cateruùm quæri dignum eſt, cur Iacob ad dimittendum Beniamin? permotus fuerit potius oratione ac promiſſis Iudæ, quàm iplius Ru- ben, qui anteà id petierat obnixè à patre,& vt videtur, grauiori ſe ob-
ſtrinxerat conditione ad reducendum Beniaminzneci offerens,& qua- ſi deuouens filios ſuos, niſi Beniamin reduceret ex Aegypto ad patrem ſuum. Hęc enim fuit oratio Ruben ad lacob ſub finem capitis quadra- geſimi ſecundi à Moyſe commemorata: Cui reſpondit Ruben: Dues ſllios meos interfice, ſi non reduxero illum tibi: trade illum in manu mea,&&b cum tibi reſtituam. At ille: Von deſcendet, inquit, filins meus vobiſcumn. ludæ au- tem oratio& promiſſio mollior, ac leuior videtur fuiſſe: Sic enim lo- cutus eſt patri ſuo, vt in hoc capite ſcribit Moyſes; Mitte puerum mé- cum vt proficiſcamur,& poſſimus viuere, ne moriamur nos,& tu⸗ C huar- uuli noſtri. Ego ſuſcipio puerumò de manu mea require illum. Niſi reduxerò, G
. ſiſet As-
reddidero eum tibi, ero peccati reus in te omni tempore. Si non interce latio, iam vice altera veniſſemus. Igitur Iſiael pater eorum dixit ad eos: ſic neceſſe eſt, facire quod vultis. Videtur itaque grauius illud, quoch dixit Ruben; Duos filios meos interfice, ſi non reduxero illum tibi: quàm
3
hoc
quod dixit Iudas: Miſi reduxers,& reddidero eum libi, ero peccati reus in te emmi

CENESIS CA b. xXI. I11I. 661
omni tempore: lacob tamen, oratione Iudæ flexus eſt, non autem Ru- ben. Philo innuit cauſam huiuſmodi, quòd Iudas potẽtior eſſet ad per- Phito. ſuadendum: quoniã inter omnes fratres ingenie, animo, auctoritate, & facundia excellebat;& verba illa dixit patri non ſuo tantùm, ſed aliorum omnium fratrum nomine.
8 Bquidem reor, tres reddi poſſe eius rei valdè idoneas,& probabiles rationes. Primum enim ludas, gratus,& carus erat patri,& propter eius prudentiam& grauitatem morum fidem eius dictis habebat. Ruben cõtra, ingratus& inuiſus erat patri, propter inceſtum ab eo admiſſum, violãdo thorum paternum. Et hanc cauſam tradit Theodoretus quælt. 103. Quare, inquit, noluit lacob committere Beniamin ipſi Ruben? Quoniam ſuſpectus illi erat propter illegitimum congreſſum,& petu- lantiam in cubile patris commiſſam. Ignorabat autem Iacob quantum laboraſſet Ruben pro conſeruando lIoſeph. Sic Theodoretus. Deinde conditio, quam offerebat Ruben, necem dico filiorum ſuorum, erat iniqua,& abſurda,& irrationabilis,& à Iacob nõ ſolùm non accipien- da, verùm etiam auerſanda& execranda. Conditio verò ludæ erat gra- uis,& rationabilis,& ad mouendum patrem pereffficax. His adde, quòd quando ludas illud dixit patri, erat maior frumenti inopia, vehemen-
Genej. 45. Theodoret.
a knh. tiôrque fames, quàm antea fuerat, cùm Ruben dixit illud patri ſuo. Ia- — B2 dinmz. cob itaque maiori permotus, victuſque neceſſitate, ne ipſe cum omni t Cict& atbaua. familia periret, coactus eſt aſſentiri Iudæ,& dimittere Beniamin.
ijten ame. 9 Nonnulli hac ratione docent, tanto grauiorem fuiſſe conditionem, utclgi t kaxd. qua fe patri obſtrinxit ludas, quàm Ruben, quanto grauior eſt pœna m mf ven inſeparabilis& perpetua, quàm temporaria& perfunctoria. Occiſio
ungun Jpuunn enim filiorum ſuorum, quàm Ruben offerebat patri, breuis fu- s. V tura erat, citque tranſitura: At verò pœna qua ſe obligauit ludas, di- lacob 4 R ünai cens: Niſt reduxerò eum libi, ero pecati reus in te omni tempore Futura ĩpſi mi, erat inſeparabilis& perpetua: Quis autem non mallet breui& pręſen- * X eus ti pœna, etiam mortis, ſemel defungi, quàm ſemper pauidam,& dolo- alte, 3 ri obnoxiam vitam agere? Qui autem peccati reus eſt omni tempore, Quid lik.z. 4 m deau xc 781 V perpetua ſolicirudine& angore,& cõſcientiæ trepidatione ſuſpenſam Pon. 3 nreduct 48, 4 vitam agit. Scitum enim eſt quod ad hanc ſententiam ſcripſit Ouidius: adlacoh uac Mitius ille perit, ſubita qui mergitur vnda, an ꝗ)M Quam ſua qui tumidis brachia laſſat aquis. Meritõque celebratur illud Senecæ: Nemo tam eſt timidus, vt pen- dere ſemper malit, quàm ſemel cadere. Origenes, more ſuo, hæc refe- Origenes.
rens ad myſticam intelligentiam, docet præterea grauiorem fuiſſe à Ia-
cob æſtimatam conditionem, quam offerebat Iudas'’, quod hæc figu-
raret pœnam æternam, quam luunt perpetuò impij poſt hanc vitam;
quippe qui ſunt peccati aduerſus Deum rei omni tempore. Conditio
autem à Ruben oblata, ſignificabat temporarias præſentis vitæ pœnas,
quæ quantumuis graues& acerbæ ſint, breuiſſimæ tamen ac nihili cen-
ſeri debent, præ quàm ſunt improborum pœnæ poſt hanc vitam.
0000 3

662 cCoOMMEN T. IN b VERS. 12. Et ait: Ponite panes: quibus appoſitis, ſeorſum Ioſeph,& ſcor. Slus can ſum ftattibu⸗. Aegyptiis Alodue„ qui veſcebantur ſi- mul, ſeorſum(illicitum eſt enim Aegyptiis comedere cum Hebræis,& profanum putãt huiuſcemodi cõuiuium/ ſederunt coram co, primogenitus iuxta primogenita ſua, & minimus iuxta æratem ſuam,& mirabantur nimis, ſum- mf ptis partibus, quas ab eo acceperant: maiòrque pars venit Beniamin, ita vt quinque partibus excederet. Biberuùntque & inebriati ſunt cum eo.
WISroORIAIH huius conuiuij ad hunc modum enarratlo Philo: Viſo Ioſeph fratre ſuo vterino Beniamin, non va- a lens affe Ctum animi reprimere, priuùſquam eum prode-
ret, auerſo vultu,& ſecedens quaſi ad aliud negocium 1 (nondum enim erat aperienda veritas) in quodam an- 1a gulo effudit ſe inlacrymas. tum ablutus,& dolorem rationi ſubiiciens, m ad hoſpites epulo accipiendos reuertitur, educto Simeone, quem in 1 vinculis, tanquam obſidem illorum retinuerat: adfuerunt& alij conui- uæ, optimates nempè Aegyptiorum. Tractatio eorũ fuit iuxta morem n cuiuſque patriæ: durum enim viſum eſſet, diſcedere à conſuetis mori- 1 bus, preſertim in conuiuio, vbi maximè cõuiuarum hilaritati,& iucun- nt ditati ſeruitur. Iuſſi deinde ſunt iuxta ætatis ordinem ſedere: nondum e enim diſcumbendi mos receptus erat. Illi porrò mirabantur quod Ae- c gyptij, non aliter, quàm Hebræi rationem ætatis haberent in honoran. 2 dis hominibus, etiam in conuiuiis. Sic autem cogitabant ſecum: For- d taſſe hic Præfectus Aegypti, pro ſua prudentia, non modoò ſeriis& ma- a
gnis rebus ad pacis,& belli ſtudia ſpectantibus, inducit decorum ordi- b nem, verùm etiam honeſtatem,& decentiam in iſtis leuioribus,& penè ludicris, quæ Aegyptij hactenus rudiores neſciuerunt. Nam in conu- uio, ſeruata grauitate, lætitia quæritur in primis. Interim cibi nò valdè lauti, apponuntur, quòd Ioſepho non liberet vti deliciis in publicape- nuria. Et hoc ipſum prudẽtes homines in laudem vertebant, vitari lu-
xum intempeſtiuum,& inuidioſum: probantes conſilium Ioſeph, me- moris, quid vel præſentem lætitiam, vel publicum ſtatum deceret,& vtrique ſe accommodantis tempori. Fuit itaque opportunus,& mini- mè inuidioſus conuiuij apparatus,& quod ad luxum deerat, ſuppleba- tur hoſpitali comitate, lætis propinationibus, fauſtis ominationibus, ad hilaritatem hortationibus,& id genus iucundis inuicem confabula- tionibus: nimirum hæc ingenuis ac liberaliter educatis, gratiora ſunt, quàm cibi potũſve lautitię, non magni pendendæ, niſi apud iſtos epu- lones,& vaniſſimos luxus oſtentatores. Sic Philo.
P RIMA

Tractat ilum 1 dler, i ce eait. ne cöu n düra. u E Im ſcte.
K amem S adam xuden:& Wotich Aaocidu i xkes cntnam 2 leuicl 1 1
otei nel il. Nn.
8 2—n.
wpeun.eDd
2 1i NN lberet N icsEe 5 4 1
4
4
n bud En tte —„
GENESIS CAb. XI.III. 663
—
pRIMA DISPVTATIO.
Super conuiuio, quod fecit Ioſeph, fratribus ſuls,& ſuper verbus Scripturæ proxim'e antè poſitis.
(VIs fratrum loſeph in animum ſuum inducere potuiſſet, ſperare quod accidit eis, tantam videlicet tam breui tem- pore futuram viciſſitudinem rerum, tantamque in animo Ioſeph erga ipſos mutationem: vt quos ille anteà vt hoſti- les exploratores, durè, atque aſperè, criminosèque tractaſſet, eos nunc non modò humaniter& beneuolè acciperet, verùm etiam conuiuio ſuo dignaretur? Verùm ſuper eo cõuiuio quæſtiones aliquot curſim& carptim tractandæ ſunt.
Prima quælſtio: quem ad finem Ioſeph conuiuium illud fecit fratri- Prima quæſtio, bus ſuis: Haud dubiè, vt oſtenderet ac perſuaderet eis, quamuis ſeuerè D Pen, ac durè priùs eos tractaſſet, ſe tamen nec odio ipſos nec contemptui 17„ habere: cuius rei nullum poterat illuſtrius facere indicium& arguméẽ- twerit. tum, quàm adhibendo eos conuiuio ſuo. Apud omnes enim gẽtes ſem- per habitum eſt conuiuium, ceu illuſtre quoddam ſymbolum, pretio- ſümque pignus amicitiæ& honoris, præſertim autem cõuiuia Princi- pum. Romanos legimus agere quotãnis eſſe ſolitos conuiuia, quę Cha- Chariſia R. riſtia appellabant, quibus intereſſe non licebat, niſi iis, qui ſanguine in- ²**³rum. ter ſe iuncti erant, vel arcta propinquitate affines in huiuſmodi autem conuiuiis, amicos inuicem ſermones habebant,& amicitiam, temporis fortaſſe iniuria, vel alia quapiam cauſa diſſutam ſarciebant: ac ſi quod fortè inter ipſos exortum eſſet diſſidium, mutua benignitate inuicem condonabant. Super qua re quod breuiter prodidit Valerius Maximus, Palerzus M hic apponam. Cõuiuium, inquit, Maiores noſtri ſolemne inſtituerunt,„ μ☚ 15. 2 idque Chariſtia appellauerũt: cui, præter cognatos& affines, nemo in- cap.r. terponebatur: vt ſi qua inter neceſſarias perſonas querela eſſet orta, Quidius lib. 2 apud ſacra menſæ,& inter hilaritatem animorum, fautoribus Concor- de Fafts. diæ adhibitis, tolleretur. Sic ille. Eèdem pertinent illi verſus Quidij:
Provima cognati dixè re C hariſtia cari, Et venit aa ſocios turba propinqua deos. Däs generis date thura boni: Concordia fertur Illo præcipue mitis adeſſe die.
Videtur igitur ſimile quodammodo fuiſſe illud conuiuium Ioſeph, ſimilique de cauſa ab eo inſtitutum.
Secunda quæſtio, Quonam fuerunt ordine in illo conuiuio Ioſeph Secunda quæ- diſpoſiti cõuiuæ Indicat hoc Scriptura illis verbis: Quibus appoſitis, ſeor- ſtio de ordine ſum fratribus, Aeg ypriis quoque, qui veſcebdtur ſimul ſeorſumn: ſederuniq corã Aaenun 8 eo primogenitus iuxta primogenita ſua,& minimus iuxta ætatem ſuam. Hinc Dne duo licèt cognoſcere, quæ ad ordinem illorum conuiuarum pertinent; alterum eſt, eos non in vna omnes menſa conſediſſe ‚ ſed in tribus
diſtin
—
—„—
»
8

664 COMMEN T. IN
diſtinctis& ſeparatis menſis: id enim apertè ſignificatur illis verbis,
Seorſum loſeph,& ſcorſinn fratribus,& ſeorſum 4 eg)ptiis. Erat igitur vna
menſa principalis ad quam ſolus Ioſeph ſedebat, tanquam princeps& dominus. Vt ex hoc loco apparcat, quàm ſit antiquus mos,& olim, ho- diéque à Principibus vſurpatus, vt etiam in publicis conuiuiis nonſe Principes iungant& miſceant cæteris conuiuis: ſed pro dignitateac maieſtare ſua, propriã habeant menſam, ad eàmque ſoli reſideant. Hoc autem fecit loſeph, quòd idem antea factitare apud Aegyptios ſolitus eſſet;& vt hac etiã ratione occultaret ſe fratrib. fuis, ſimulans Aegyptiũ ſe eſſe; ob idque more Aegyptiorum, cum Hebræis conſidere in con- uiuio nollet. In altera menla erant Aegyptij: non ſanè quilibet Aegy- ptiorum, ſed viri honorati ac primarij, qui officij& honoris gratid aſſe- ctabantur Ioſeph. De quibus illud quod dicitur: Qui veſcebantur ſimul, dupliciter poteſt intelligi: vel vt illud ſimul referatur ad illud conuiuii, ad quod Ioſeph primates Aegyptiorum inuitaſſet, quò magis honora- ret fratres ſuos,& ſuam illis magnificentiam& maieſtatem demonſtra- ret. Vel illud ſimul denotat, illos Aegyptios, ſolitos comedere eo tem- pore, quo Ioſeph comedebat, quòd eſſent viri in primis honorati; non autem de numero famulorum Ioſeph, qui miniſtrabant eius menſæ, at- que eo miniſterio peracto, poſtea comedebant. Tertia menſa fuit, in qua erãt fratres Ioſeph;& hanc menſam loſeph coram ſe apponi iuſſit, vt hic narrat Scriptura, maioris nempè benigni⸗ tatis declarandæ grati; quo videlicet eos videre,& ab ipſis videri poſ- ſet:& ſi quid ſermocinari luberet cum eis(per interpretem vtique) id commodius& iucundius poſſet. Erant porrò fratres Ioſeph, ordinati fecundùm ordinem ætatis cuiuſque(& hoc eſtalterum illud, quod ex ſupradictis verbis Scripturæ colligitur) vt prior natu, priori loco ſede- ret;& minimus natu, vltimo loco. Primus itaque in ea menſa ſedebat Ruben, vltimus autem, Beniamin: Et hoe Scriptura vocatin hoc loco, (ſedere iuxta primogenita ſua,) id eſt, vt quiſque primogeritus fuerat, Reuertia iu. ita primo loco ibi ſedebat. Atque hunc morem, priorem in conuuiis niorum erga locum maioribus natu deferendi, plenum videlicet vrbanitatis& mo- Enieres; apud qeſtiæ, ac reuerentiæ, etiam à veteribus Romanis religiosè cuſtoditum yeteres Roma- 3 1.X,—r 8 nants religiose nos. eſſe, legimus apud Valerium Maximum eodem, quo proximè dictum valerius Ma. eſt, loco. Senectuti, ait ille, iuuentus ira cumulatum& circumſpectum amiaus. honorem reddebat, tanquam maiores natu adoleſcentium communes patres eſſent. Inuitati ad cœnam diligenter quærebant, quinam ei con- uiuio eſſent interfuturi, ne ſenioris cuiuſpiam aduẽtum diſcubitu præ- currerent: ſublatàque menſa, priores conſurgere eos,& abire patieban- tur. E quib. apparet, cœnæ quoque tẽpore, quàm parco,& quàm mo- deſto ſermone; pręſentib. ſenioribus, ſoliti eſsẽt vri adoleſcẽtes. Sic ille.
Tertia qua Tertia quæſtio: Cur Aegyptij tantopere auerſabantur ſocietatẽ He- 14
cur g)-.....1.. ſocur T bræorum in conuiuiis, reſtante Scriptura, illicitum putaſſe Aegyptios,
tij auer abA-„ 845 1 21 couaiuig atque profanũ, comedere cum Hebræis? Quidã referũt hoc ad faſtum Hebræsrum.& ſupercilium,& ſuperbiam Aegyptiorü, qui exteras gẽtes,& omnium
maximèe

GENESIS CGApb. XLIII. 56 maximè Hebræos, vt ignobiles,& obſcuros, viléſq; homines faſtidie- bant, acq; aſpernabantur: cum tamen ipſi Aegyptij propter impuriſſi- mos mores,& ablurdiſſima inſtituta, legéſq;,& vaniſſimas, atque exe- crandas ſuperſtitiones, omnium mortaliũ vaniſſimi,& contemptiſſimi haberi deberent. Dauid certè, propter has cauſas Aegyptios appellauit populum barbarum, dicens: In exitu Macl de Aêgypto, domus Iacob de po-
ulo barbaro Verùm probabilius dictu fuerit, propterea Aegyptios tan- topere abhorruiſſe à comedendo cum Hebræis, quòd Aegyptij nõ veſ- cerentur carnibus pecorum; quin ctiam pecora ipſa, quaſi deos diuino cultu,& honore venerarentur, ob idque eorum occiſionẽ perhorreſce- rent: Hebræi verò pecora mactarent, tum ad edendi, tum ad ſacrifican- di vſum. Hoc autẽ dupliciter probari poteſt ex ipſa Scriptura: primùm, ex hoc loco; vbi dicitur Aegyptios conuiuia Hebæorum habuiſſe pro illicitis& profanis: profana enim putabant, id eſt, impia,& contraria pietati& religioni ſuæ, qua ipſi colebant ea, pro diis, quibus occiſis,& coctis vtebantur Hebræi pro quotidianis cibis. Deinde probatur idem ex cap. 8. Exodi: dicenti enim Pharaoni, vt Hebræi ſacrificarent Deo ſuo in Aegypto,& non irent in deſertum, reſpondit Moyſes: Non poteſt ita fieri: éominationes enim Aegyptio Tu immolabimus Domino Deo no- ſtro. Quod ſ mactauerimus ea quæ colit&Ægyptij corã eis, lapidihus nos obruèt. 15 Qucefſtio quarta ſuper illis verbis: Sederunt coram eo. Vter mos anti. Quarta
mm
Uemr
¹ 4*** 2 8⁴ 2 5— 7 2 a. 2 2 24 1 b k„ cripturt Mnrätern. quior fuit in conuiuiis, ſedendine, an accumbendi? In hoc enim Scri- Liuaftin vter 3. 4 1— 1 1. 3 115 9 72- 1es 1d üi. pcuræ loco, vt primùm mentio fit, quo ſtatu corporis eſſent in conui- nus antiquior
mes Irn uio, dicitur in conuiuio loſeph ſediſſe fratres eius;& ſupra Geneſ. 37. fuerit ſedendi — legitur, fratres Ioſeph ſedentes comediſſe. Eundémque morem tenuiſ- ne‚an accum- ſe veteres Romanos,& item Lacones atque Cretenſes, in antiquis me- ben moriis eſt prodicum. Nam ad illud Virgilij- dimus! C in eint Pe Vpetuis ſoliti patres conſidere men ſis.—. me Ita ſcribit Seruius: Perpetuis, inquit, menſis, id eſt, longis ad ordinem b04 54 exæquatis ſedentium. Maiores enim noſtri, ſedentes epulabãtur; quem morem habuerunt à Laconibus,& Cretenſibus, vt Varro dixit in libris a ☚ Q de gente Populi Romani, in quibus docet, quid à quaq; traxerint gen- te per imitationem. Sic ille. Idemque confirmat Iſidorus libro Etymo- Iſdorus. logiarum 20. cap. 11. Immo verò apud Homerum, Heroes inducũturin conuiuits ſedentes, non accumbentes, vt notat Athenæus lib. 1. Et ad- Athenaus. dit hunc morem, interdum etiam ſeruaſſe Alexandrum Magnum, qui aliquando quadringentos duces, in ſellis aureis,& argenteis, veſte pur- purea ſtratis, ſedentes, ac reclinatos conuiuio excepit. Sed hæc plenius apud amicum meum, doctiſſimùmque virum Petrum Ciacconium in FPetrus Ciacco aureolo illo libro ſuo de Triclinio Romano. Aetas porrò ſancti Ioſeph,*"““- ampliùs quingentos quinquaginta annos belli Troianitempus ante- cefſit:vt hinc ſatis appareat, quanta ſit vetuſtas ſeſſionis in conuiuio, vt qua vſos eſſe fratres loſeph in conuiuio eius, proditum ſit à Moſe. Quinta quæſtio, ſuper illis verbis: Et mirabantur nimis, ſumptis pa rti- 2, gau. bus quas ab eo acceperant. Quænam fuerunt partes illæ, quas fratres lo- bus, quas Io- Comment. in Gen. Tom. 4. Pppp
4— 3 ant port A tes lam (&boci unk. ur) A unri
Seruius.
8.
““* —

666 COMMEN T. I N ſeph dedit fia ſeph in conuiuio acceperant ab ipſo? Euiſſe puto fercula quę apponun. tribus ſuis. tur conuiuiis,& quos Latini vocant Miſſus. Quanquam nomine etiam derng partium appellari à Latinis Scriptoribus, oſtendit Suetonius iraſeribẽs principum, de Caligula: Qua epulatione„equiti Romano contra ſe hilarjus, aui. mittere partes diuſq; veſcenti, partes ſuas miſit. Fuiſſe autem olim ſolenne in cõuivißs
aliis. eum qui inuitauerat, partes mittere ad conuiuas, præſertim honoratic. res, ſibique cariores non ſol˙ęm præſentes, ſed etiã abſentes, apud Græ- cos& Latinos Scriptores legimus: de Cyro hæc ſcribit Xenophon li. 8. Si apponeretur ſibi ſuaue quid non ſolus ipſe id comedebat, ſedim- pertiebatur etiam præſentibus. Frequenter etiam mittebat abſentibus amicis de iis cibis, quibus ipſe delectabatur. Quinetiam vbi cœnatum erat; reliquias omnes mittebar Cyrus de menſa ſua. Traditum etiam memoriæ eſt, Regem illum percelebrem Lacedæmoniorũ, Ageſilaum, duplicẽ in conuiuiis partem accipere ſolitũ: non vt ipſe veſcereturvtra- que, ſed vt mitteret alteram amicis, ſibi alterã reſeruãs. Dicebat enim, ideo Regi duplicari obſonia debere, nõ ſatietatis ſuæ cauſa; ſed vt quos pertinax. Vellet, ſic honorare poſſet. Et Capitolinus, Pertinacis Imperatoris par. cimoniam enarrans: Amicis, inquit, ſuis ſi quando de prandio mittere
voluit, miſit offulas binas, aut omaſi partem, aliquando lumbes galli— naceos:faſianum, nunquam priuato conuiuio comedit, aut ahcui miſtt.
Cyrus.
Ageſilaus.
Sexta quaſt. Sexta quæſtio: Quot numero fuCëre partes illæ, ſiue fercula,& mifſus 17
Quot numero dati fratribus Ioſeph? Thoſiatus ſignificat fuĩſſe quinqife, idque con- Se, hen iectat ex eo, quod Scriptura dicit hoc loco, Beniamin quinq; bartibun bus loſeph,& Pplus accepiſſe, quàm vnum quemlibet fratrum ſuorum: qual cuiliber de numero fer fratri datæ fuiſſent quinque partes, ſed quia pars quælibet iſtarũ qui- euloru in con- que data Beniamin, erat duplo maior, quam aliorum fratrum, ideò ad niuis, apud vltimum Beniamin quinque partibus ſuperauit alios. Circa hoc autem
eterei. fuiſſe magnam apud veteres Romanos, parcimoniam, oſtendit Seruius ſaper illum verſum Virgilij: Eit ſtrepitus tectis, vocemue per ampla volutant. Atria. Auaguſtus Ca Scribit enim, Veteres Romanos, vt traditũ eſt à Catone,& in attio, 8 ſar. duobus ferculis epulari ſolitos. De Auguſto quoq; Cæſare ſcriptumelt,
cœnaſſe eum ternis, vt plurimùm, ferculis, aut eum abundatiſſimè ſenis
præbuiſſe conuiuium. Cuius frugalitati quantoperè cõtraria fuerit in-
Elagabalus, temperantia,& luxus Elagabali demonſtrat Lampridius ita de eo ſeri- Hir ſapite Pehef Exihibuit aliquando tale conuiuium, vt haberet viginti& dno czauus dan. fercula ingentium epularum,& per ſingula, manus, quaſi iam come- d, ſingulas diſſent, lauarent. Ex hoc præterea conuiuio Ioſeph licet intelligere, an- partes, quàm tiquiſſimum fuiſſe morem in conuiuiis, non in commune veſcendi, ea- „euunn démque de patina conuiuas omnes cibum capiendi, ſed fingulis con- enen muinis fingulas partes ſeparatim& propriè afſignandi. Verùm ſuper hac Plusarchas, 18 quæſtionem doctè agitat in vtramque partem Plutarchus in lib. 2. Septma Quæſtionum Syinpoſiacarum, quæſt. 10. quaſtio, Quxl Septima quæſtio ſuper illis verbis: Et mirabantur AvnkiP, 14 Huus,

GENESIS CAb. XLIII. 667 bus, quas ab èo acceperät: maiorq; pars venit Beniamin. Cur, aut quid mira- admirarentur
fratres Io-
Noaas iie bantur fratres loleph 2 Lyranus& TMoltarus aiunt, illud Miratos eſſe ſapb. eunen ledian 5 fratres Ioſeph, quòd Ioſeph quem ipſi cr edebant extraneum,& Sy= Lyranus. 1 1 ptium,& ſuorum morum atque inſtitutorum planè iguarum, ita eos le- 15 ni nn, dere feciſſet, vt ſedere ipſi in domo patris ſui ſolerent:& quòd ſine er- 27o,an, 1or
rore eos ſecundùm ordinem ætatis in ſedẽdo diſpoſuiſſet. Sic illi. Qui- 22 eſep
bus ſuffragari videtur Philo, ita ſcribẽs: Iuſſi deinde ſedere iuxta ætatis
ordinem, mirabantur, quòd Aegyptij, non aliter quàm Hebræi, ratio-
nem ætatis haberent in honorandis hominibus: idque tribuebant pru-
dentiæ Ioſeph, qui non ſolùm ſeriis,& magnis cebus ad pacis, bellique 3 recta munia ſpectantibus, ſed etiam domeſticis& ludicris,& conuiua- libus decorum ordinem induxiſſet, culus antea rudes, expertéſque kuiſ⸗ ſent Aegyptij. Sic Philo. Contraria eſt lententia Caietani, arbitrantis, idcirco miratos eſſe fratres Ioſeph, quod in accipiendis ab eo partibus, tanto ſuperior ipſis fuiſſer Beniamin, licèt, tanquam natu minimus, vl-
—
As 8 kal 12 94
700 Hnc n ee.
ʃ* 3a timnus jn ſedendo fuiſfet. Admirartio illa fratrum loſeph, inquit Caie- Ree. kar tanus, non quadraæc ſeſſioni eorum ordinatæ ſecundùm ætatem cuiuſ- nq cenann. que, non enim es hæc digna fuit admiratione: ſed quadrat diſtributio- Prred 14 untdin ni ſubiunche partium, in qua Beniamin prælatus apparuit omnibus. Sic Coauui S tütant. ille. Et boc videtur congruere cum verbis illis Scripturæ: Et mirabantur te rre E wfeu nimis,umptis partibus, quas ab e0 acceperant: maidrque pars venit Beniamin,
4 uder 1 1 uncß a Aοd, ngern der u. dquit t 1pede nor, qug un as ſuper= 05(mn
ita vt quinque partibus excederet.
Octaua quæſtio: Quomodo intelligendum eſt, partẽ Beniamin tan-, 2 a- to maiorem fuiſſe partibus aliorum fratrum, vt quintuplo excederet, a ſicut ait Scri ptura: Maiörque pars venit Beniamin: ita vt quinque partibus Quomodo in- excederet. Quatuor id modis poteſt intelligi. Primò, vt cuilibet aliorum Tei⸗Ldun ſit g partem Ben- 1 11 ½ quitu
19
fratrum vnum duntaxat ferculum apponeretur; Beniamin verò ſex fer-
aos parc rama... 4 le 7
! 4 tres ſluos Ioſeph in tam magnifico conuiuio, quo volebat& ſuam erga fuiſſe.
2 1 4 illos benignitatem, ſuamque magnificentiam declarare: in huiuſmodi u. 1 enim conuiuiis præcipua ratio multitudinis& varietatis ferculorũ ha- betur. Quid quòd inſignem feciſſe videretur iniuriam fratribus,& præ
aäti E enel agufto Crins 3 denti qus tecim. Doaftrat anGa. ¹ 1 m 5 xrete
* 4
8 1 1 weub, r 5,9u 4 8— 1 — 8 1 1'
aiorum fratrum. Verùm nec hoc eſt veriſimile. Nam cùm quodlibet ferculum aliorum fratrum ſatis eſſet copioſum, pro magnificentia il- lits conuiuij nimis profectò ſuperuacaneum fuiſſet, quolibet ferculam BnMamin fuiſſe quintuplo malus. Præterea cogitari poſſet, cuilibet ce- tererum fratrũ plura eſſe data fercula, verbi gratiâ, tria; at verò Benia- mit tanto plura eſſe data, vt quinq; ferculis cæteros fratres excederet, verhi gratiâ data ei fuiſſe octo fercula. Et hoc ſanè nihil haber abfur- di, Ad extremum, exiſtimari poteſt, cuili bet fratrum data eſſe à lo- ſepho quinque fercula, ſed hoc diſcrimine, vt quodlibet fercu- lum Beniamin, duplo maius eſſet quolibet ferculo aliorum fratrum;
PbPP 2

668 CO MMENT. IN
ità vt totum quod datum eſt Beniamin, duplo maius eſſet quàm erat totum datum ſingulis fratribus, ſed in eo tamen quod datum eſt Benia- min, quinque partes, ſiue medietates erant, ſupra id quod datum erat cuilibet fratrum eius. Quapropter verè dici poteſt, id quod datum eſ Beniamin, quinque partibus fuiſſe maius eo quod datũ eſt cuilibet ſa. trum eius:& item nihilominus verè dici poteſt, quod datum eſt Benia. min, id duplo tantùm fuiſſe maius, quàm quod ſingulis aliorũ fratrum loſephus. datum eſt. Ex quo facilè intelligitur, Ioſephum ſeribẽtem in 1. lib. An. tiquitatum, vbi refert hanc hiſtoriam, Ioſeph in illo conuiuio liberali- ter tractaſſe alios fratres, ſed Beniamin duplicibus partibus honoraſſe, non diſcrepare ſecũdùm rei veritatem ab eo quod Scriptura dicit hoc Eiſhonie Scho loco, Beniamin quinque partibus exceſſiſſe alios fratres: hac certè ta- 2Kica. tione dictum illud Ioſeph Auctor HiKoriæ Scholaſticæ interpretatur. Soeſthe be⸗ Nona quæſt. Cur id facere voluit Ioſeph erga Beniamin,vt is quinq; 20 na, cur ta partibus excederet alios fratres; Apud Euſed lib. 9. de Præpar. Euan. praferre Io- gelica, cap.vlt. Alexander Polyhiſtor rationem zeddit eius rei nequa- [eph voluerit quam hoc loco reticendam. Sic enim de eo ſcribit ibi Euſeb. Qußſtio- Seen ehn ſan nem etiam mouer, cur in prandio quincuplas germano ſuo Beniamin fratribus. partes Ioſeph apponi luſſerit. Reſpondet, proptereà id factum eſſe ab Alexader Po eo, quoniam ſeptem filios Lia patri eius pepererat(ſex mares,& vnam Dbiſtor apud fœminam) Rachel autem mater ſua duos tantùm. Propterealoſeph, Set quinque partes dediſſe Beniamin,& duas ipſe ſibi accepiſſe: vt ſeptem etiam ipſi partes, quot& Liæ filij, haberent, ne domus matris ſuæ mi. nor videretur. Sic ille. Lyranus& complures alij putant id eſſe factum Gene.7. à loſeph, vt tentaret animos fratrum ſuorum erga Beniamin explora- rèt que num inuiderent ei, ægréque ferrent ſibi prælatum eſſe in con- uiuio, ſicut inuiderãt fibi quòd plus ipſis diligeretur à patre. Sed quan- quam hoc videtur ſatis probabiliter dici, contra id tamen facit, quoc poſtquam loſeph iam ſe manifeſtauerat fratribus ſuis,& liquido co- gnouerat in periculo Beniamin fuiſſe eos peramantes eius,& pro lalae ipſius ſatagentes ac ſolicitos; ſimiliter tamen illis prætulit Bemiamin: cuùm enim ſingulis dediſſet binas ſtolas, Beniamin dedit quinas,& in- ſuper argenteos trecentos. Similius igitur verò eſt id feciſſe loſeph quòd Beniamin ſibi coniunctior eſſet,& carior cæteris fratribus, cunm eſſet frater ſuus vterinus,& vnicus eodem patre matréque generatus & quòd in ſui lIocum ſucceſſiſſet apud Patrem, quantum ad fingularen amorem& curam eius. Iſto præterea facto Ioſeph erga Beniamin, præfigurata eſt(ſecündim Ambroſium& Proſperũ) futura ſuper omnes cœleſtium donorũ inß. Paulo(qui fuit è tribu Beniamin) exuperantia. Is enim ſingulari qudã Apoſtolici muneris gratia,& cœleſtis ſapiẽtiæ præſtãtia,& perpeſſyne laborum, in prędicando Euangelio,& re Chriſtiana per omnem tera- rum orbem promouẽda, videtur aſios ex ceſſiſſe ac ſuperaſſe. Vndeipſe dixit: Abundantius omnibus laboraui:&, Miniſtri Chriſti ſunt:& egoot m- nus ſapiens dico)plus ego Vide ipſum 1. Cor. 1 5.& 1. Cor. 11.& 5 Declma

GENES IS CApb. XLIII. 669 Decima quæſtio ſuper illis verbis: Biberuntq;,,& inebriati ſunt ci eo. Peeinn her. ...... 1 0, An ebrie⸗ Noônne fuit notabilis intemperantiæ, tam immodicè in eo cõuiuio po-. Tofepe H. 1„. 8 1 5.. 3 1 7 4. /* taſſe Ioſeph cũ fratribus ſuis, vt ebrij fierẽt: Ebriis porrò accidit, quod fratrum eius ſibi contigifſe Terentianus ille Cremes ebrius& ipſe confitetur. pertinuerit ad ‿„ 4 3 4. 0 7 At, at, inquit, hercle verba mihi data ſunt: vicit vinum quod Hibi. † 5, catu ebrie , 8„„ 7„ 27 2, Atls. At dum accubabam, quam videbay mihi eſe pulobré ſob, 1 165 Iu Eunuch. Poſtquam ſurrexi, neque pes, eque mens ſatis ſuum officium facit. 54 2.. 24 89 8 4 8 2. Sed nõ ita res habet, nec peccati ebrietatis accuſandus eſt loſeph⸗ve rùm ſcire cõuenit, verbũ inebriandi, ſecunduùm proprietatẽ linguæ He- .. X 5*.. brææ ſæpenumero idẽ ſignificare, quod largè& ab undãter,& hilariter, cirtra ebrietatis tamen vitium, bibere. ſæpẽque transferri ad res etiam irrationales, ad ſignificandum ingentem copiam& abundantiã cuiuſ- piam rei. Audi Beatuen Hieronymum ſuper hac re ita ſcribentem: Idio- 8. Hieron). in ma linguæ Hebraicæ eſt, vt ebrietatem pro ſatietate ponat. Sicut ibi: In traditionibas don; ſtillicidiis eiv inebriabitur germinans: haud dubium quin terra pluuiis ir- Wehrrde in ndecol rigata. vic ille. Ad eandam ſententiam, ſed latiùs& diſtinctiùs S. Aug. Bendn 4 hæc ſcribit in quæſt. 144. in Geneſim: Solent, inquit, ebrioſi homi- 5. Auguſt. pes hinc ſibi adhibere teſtimonij patrocinium, non propter illos filios Iſraël, ſed propter Ioſeph, qui valdè ſapiens cõmendatur. Sed inebrian- 1 di verbum,& pro ſatietate ſolere poni in Scripturis, qui diligenter ad- 31 uerterit, multis in locis inueniet. Vnde eſt illud, Viſitaſti terram& ine- Locus Pſalm. briaſti eam: multiplicaſti ditare eam: Et quia in laude benedictionis hoc 74. poſitum eſt,& tanquam donum Dei cõmemoratur, ſatis apparet ebrie-
atis vocabulo ibi ſatietatem ſignificari. Nam ſic inebriari, vt inebriã- n or im: tur ebrioſi, nec ipſi terrę vtile eſt; quoniam maiore, quam ſatietati ſuf-
Ocon
. 142: e nn. t⸗
efener atun ficit, humore corrumpitur: ſicut vita ebrioſorum qui non ſatietate ſe pis di n replent, ſed mergunt diluuio. Sic Auguſtinus. pe hon dici, co ☛ tne 30 Ergo verbum inebriãdi dupliciter in ſacris litteris vſurpatur. Inter Leha“ ine. ern ſrad SM dum enim accipitur iuxta vulgarem conſuetudinem, ea ratione vt po- Titey in 2, eos per urscne nitur in vitio: ſignificat enim, in tätum repleri vino,vt& corpus in ſen- ptura»ſurpa- d pet ſu,& motu perturbetur;& animus in recto rationis vſu. Nimio enim vir tur. no ſumpto,& ſurſum vaporante, caput oppletur:& quia inde ſenſus& motus ad vniuerſum corpus deriuãtur, perturbato cerebro, neceſſe eſt motũ& ſenſum aut impediri, aut deprauari: inde eſt titubatio linguæ, & vacillatio pedum. Ac licèt intellectus noſter non ſit affixus organo, ſed incorporeus ſit atque immaterialis; indiget tamen in operando, ob- jectius, vt bene affecta ſit phantaſia; neceſſe enim eſt, auctore Philoſo- pho, intelligentem Phantaſmata ſpeculari. Hinc fit, vt nimio vini potu, perturbato cerebro, confuſaque phantaſia, functiones itidem mentis Aaiſtnseies confundantur,& vitientur: quò pertinet illud celebre Ariſtotelis di- 15.3. de Anim. Etum: Intelligere& ſpeculari marceſſit, aliquo interius corrupto, ipſum autem text 39. impaſſibile eſt. Huiuſmodi porrò ebrietatis, notabilis turpitudinis effe- Aritoteles Stus paucis verbis attigit Plinius, ita ſcribẽs: Hinc pallor,& genæ pen- K3⸗ thin. dulæ, oculorum vlcera, tremulæ manus, labantéſque pedes,&(quæ ſit Plie. 1h. 4. Pœna præſens) furiales ſomni,& inquies nocturna. Præmiũmque ſum- p. 22.
PPPP 3
5 4 3 4*— . 3—*

Pſalm 35.
Loezsss ad
Epheſ. 7.
Terentian. in Eunuc.
Philo. Duplea ebrie- 545.
6 COMMEN T. IN mum ebrieratis, libido portentoſa, ac iucundum nefas. Poſtera die, ex ore halitus fœtidi, ac ferè rerum omnium obliuio môrſque memoriæ
Sic bPlinius. Verùm in huiuſmodi tam turpem,& dãnoſam, probroſam-
que ebrietatem incidiſſe ſanctum loſeph, nequaquam exiſtimandũ cſt Altero modo,& ſanè frequenter, verbum inebriandi, vſurpaturin,
Scriptura citra virium, prout ſigni ficat largè& copiosè,& cum maga animi iucunditate,& voluptate bibere, illæſa tamen mentis,& ſenſuum integritate:&, vt dixi, non ſolùm, ſic vſurpatur in hominibus, ſed etiam in rebus ratione carentibus: Iu Pſalmo enim 64. verbum inebriandi hac ſignificatione vſurpatum ſæpiðs inueniet Lector. Hunc etiam in- tellectum habent illa: Inebriabuntur ab ubertate domus tuær id eſt, reple- buntur,& ſaturabuntur. Et, Comedistis,& non eſtis ſatiati: bibistis,& nn estis inebriati. Id autem eſt; Non eſtis, reſtincta ſiti, planè repleti& ſa- turati:& item illud: Nolite inebriari vino, in quo eſt luxuria. Id eſt, noli-
e repleri vino, vel largè& abundanter indulgere vinos ex eo enim ebullit& efferueſcit laſciuia,& libido: ſiquidem venter madens atque æſtuans vino, facilè deſpumat in libidinem: ſicut comrà, parcu vini vſus arcet libidinem: verum enim eſt illud comicum:
Sine Cerere& Baccho friget Venus.
Ergo illud: in quo eſt luxuria, non refertur ad vinũ præcisè, ſed ad illud Nolite inebriari vino, id eſt, repleri, quaſi larga& exuberans vini pota- tio parens ſit luxuriæ.
SECVNDA DISPVTAIIO, quæ eſt Philonis.
Anu omnus ebrietas in itio ſit,& omnino fugienda b Diro Japienti.
VoD hic narrat Moyſes de ebrietate ſancti Ioſeph,& 14 fratrum eius, adduxit me ad voluntatem commemotah- di hoc in loco diſputarionem quandã Philonis de ebrie- tate, perpulchram ſane, nec alienam hoc loco,& gratam Lectori futurã. Diſpatat autem Philo in eo libro quem inſcripſit de Plantatione Noë, Vtrum omnis ebrietas vitioſa ſit, Kfa⸗ gienda viro bono,& ſapienti, an verò aliqua eſſe poſſit inculpabilis, nec Sapienti viro indecens: Eſt autem copioſa„& perquàm erudita diſputario,& his fermè verbis ab eo explicata: Quæritur, inquit, vtrum Sapiens aliquãdo inebriabitur. Eſt autem duplex ebrietas, altera, vino repleri& madere, altera pro vino delirare. Super hac quæſtione diffe- ruère multi ac nobiles Philoſophi: quorum alij negãt vel nimio mero vſurũ Sapientem, vel deliraturum ob pocula: hoc enim manifeſtũ eſſe peccatum: illud, peccati cauſam eſſe, vtrumque porrò boni viri officio contrariũ. Alij cõcedunt bono& ſapienti viro indulgere interdũ vino,
☛
ſed
—
ſſſ,—*

hilonit
2ſu ◻ dnn 19
ientt. ¹ 1
GENESIS CAT. XLIII. ê ſed delirare præ nimio potu, nequaquam: Prudentiam enim eius ſuffi- cere propulſando, ſi quid nociturum videatur. Tantam enim Prudentia
vim habet ad reſtinguendos affectus, ſiue feruenti amoris œſtro in-
flammatos, ſiue multo vino calentes, vt his omnibus euadat illa ſupe- rior. Quemadmodũ& in profundo flumine, vel in alto mari vrinantes, partim pereunt, imperiti videlicet natandi, partim natationis guari„ſi- ne periculo& labore ſurſum enatant. Similiter aimium vinũ, torrentis
modo, inundans animam, nunc oppreſſam in imum vſque fundum
ignorantiæ demergit: nunc à ſalutari eruditione ſubleuatam non po- teſt vllo modo lædere.
Sed iſtorum Philoſophorũ alteri non ſatis animaduertentes ci quã- to malo ſapientem ſuum componant, è ſublimi eum, tãquam aucupes, in terram detrahunt, vt ia calamitates, quibus ipſi laborant, inducant. Alteri diuerſam temperaâtiæ virtutem intuentes, fateri coguntur, quòd qui haurit vinum immoderatius, impos ſui factus, aberrabit facilè: nec manus ſolum, ſicut athletæ victi, demittet; ſed ceruice quoque ac
Pulchra ſimn itdo.
ite defluente, genuque labante, ac peſſum eunte toto corpore, pro-
De hac igitur re præmonitus, non temerè in bibacitatis certa- ltrè deſcendet: niſi fortè propter magnam vtilitatem, puta, ſalu-
tem patriæ, aut honorem parentum, aut liberorũ, aliorumque ſibi con-
iunctiſſimorum ſecuritatem: aut, vt dicam in vniuerſum, ob ingens ali- quod& magni momenti, vel priuatum, vel publicum negocium. Nun-
quam enim ſuſtinebit intra ſe recipere venenum mortiferum, niſi ad-
modum iniquo tempore, per quod ex vita profligerur, tanqũam ex pa- tria. Nam hoc vim venenum(ſic enim appellari verè poteſt) ſi non
** 4
mortem„ certè Creat intianlam 2 dicerem etiam mremn d hids zereci
pua noſtri pars, mens quodammodo interit. Nam quantum equi- dem intelligo, ſeparatio corporis ab anima, quæ eſt mors, leuiòr du- cenda eſt, quàm alienatio mentis,& recti vſus rationis priuatio. Et, ſi
cui detur optio, illa potiùs, quàm hæc eligẽda fuerit. Quapropter priſ-
Vinum vene- num.
ci Græci artem vini parandi αρα hoc eſt, inſanientem vocarunt,
deſipientiæ cauſa ſit vinum immoderatè ſumptum. Sed redeamus ad duas illas Philoſophorum opiniones de ebrietate
& occupatas hac arte Bacchas, Mænades dixerunt: quòd inſaniæ ac
ſuprà poſitas: alteris, ſapientem admiſſurum ebrietatem aientibus, al-
teris è diuerſo id conſtanter pernegantibus. Prior opinio his argumen-
tis niti videtur. Quædam eſſe homonyma, alia ſynonyma vocabula
conſtat: hæc ſunt multæ voces, ſed eandem rem ſignificantes, vt ſagit-
ta, telum, ſpiculum; item ſcipio, virga, baculus. Homonyma vox, vna
quidem eſt, ſed diuerſas admodum res ſignificans: vt vocabulũ canis, eſt hononymum: nam& terreſtre, latrans animal, canis dicitur,& ma- rina veſtia,& cœleſte ſydus, quod Autumnale Poëtæ vocant, quòd in- eunte autumno exoriatur, maturandis, perficiendiſque fructibus: Ari- ſtippus quoque,& Diogenes, atque horum diſciplinæ ſectatores, Cynici, id eſt, Canes dicti ſunt. Conſimili ratione, vinum,& merum, & teme

672² CO MMEN T. IN &temetum, ſynonyma ſunt idem ſignificantia: nomen enim temeti apud Poœëtas paſſim obuium eſt: quæ igitur hinc deriuantur, nõ re, ſed voce diſcrepant, vt vini ſaturitas:& temulentia: quæ vtraque nimium vſum ſignificant, multis de cauſis bono viro fugiendum. Qui fi vinor. plebitur, pariter etiam temulentus erit, nec grauiùs lædetur, quàm ſiri. no ſimpliciter expletus fit. Atque hæc eſt vna Philoſophorum ſenten. tia de Sapientis ebrietate. Altera verò aliorum Philoſophorum ſentétia talis eſt; Noſtræ tem-a9 peſtatis homines, paucis exceptis, nihil priſcorum hominum habere ſ-. mile; ſed verbis,& factis plurimum ab illis diſcrepare, longiſſiméque diſtare. Nunc enim vſque ad animi atque corporis languorem potant, abſque reſpiratione bibentes:& vltrò pincernas vrgent,& indignan- tur illis ceſſantibus, dum caldam, quam vocanms, frigefaciunt,& delira- mentum illud Homericum, ſcilicet potandi certamen conuiuiis ſuis repræſentant. In quo certamine vehementer conflictantur ‚auriculas, nares, manuum extremos digitos,& alias corporis partes ſibi præro- Nota Priſco- dentes inuicem. Atque hæc lunt, vt videmus huius nouæ, quæ nunc in- ru kencheae- troducta viget, conuiualis lætitiæ, atque hilaritatis præmia. At priſci T,ans&o n. homines, omnis honeſtæ actionis initium à ſacris faciebant, ita de- mum finem optatum ſperantes. Et quamuis rei gerendæ tempus ægre cunctationem pateretur; ante omnia tamen curabant, vt votis ritè per- actis litaretur, pro lucro moram hanc reputantes: inconſulta enim ce- leritas nocet; cunctatio autem ſæpè affert vtilitatem: ſcientes igitur quòd vinivſus magna cautione opus habeat, nec affatim, nec ſemper adhibebant vinum, ſed decenter,& ſuo tempore. Peractis enim votis, & ſacrificiis placato numine, poſt purificationem corporum Kani- marum, aquis abluti,& imbuti ſacrarum legum cognitione, hilares & læti ad remiſſiorem victum ſe conferebant, ſæpe ne domum quidem repetentes, ſed in templis vbi ſacra fecerant, permanentes,vt& lacrifi- cij memores,& locum reueriti, ſacroſanctum reuera celebraremt con- uiuium, nec verbo, nec facto vllo peccantes. Ex hoc more natam aiunt eſſe vocem aν⁸⁶εν quaſi ½αο ⁶⁶ι quia poſt ſacra, demum prilciin- dulgebant poculis. Talis vſus vini, cui magis, quàm viris ſapientibus conueniat, quibus nunc quoque debetur ea, quæ potationem præcedit, ſacrorum operatio? Tertia ratio fit per diuerſam etymologiam probabilis. Sunt enim 27 quidam, qui putant huic rei non ideo tantùm eſſe datum iſtud nomen, quia ſoleat ſeæqui,& fieri poſt ſacra: Sed axνν τνεαναμτοεu³, id eſt, à remil- fione animi. Relaxatur porrò inſipientium ratio,& animus ad peccam- dum licentius: at eorum qui rectè ſapiunt, potu vini relaxatur mensa fruendũ tranquillitate at que hilaritate: fit enim vir fapiẽs, vino macera- tus, ſeipſô ſuauior: proinde ne hoc quidẽ modo errabimus ſi ei potario- ẽ cõcedemus. Huc accedit& illud, quod ſapientia nõ eſt res dura, ne- que tetrica, neque deuincta cogitationibus triftibus, ſed perpetua
tranquillitate hilaris, plenaque gaudio ac lætitia;vnde ſæpe prorumpit in non

I.
*
Hen A Adidn
demu un aan. uqee à 5pn.
*
1 lum H. 1 icen z. “ 14 1
Rpeta dcoaba. 1 3*— em lmt
4— 8 1
4 1 d puricu ue
11 nen A Cogeen doſercdant ☛ leder,
GENESIS CAbP. XLIIII. 673
in non inſulſos luſus& dicteria, coniuncta tamen ſemper cum grauitate ſeria: quemadmodum in bene temperata lyra contrarij ſoni in vnam me- lodiam ritè conſonant. Certè iuxta ſacri Moyſis opinionem, Sapientiæ finis, luſus& riſus eſt non iſte, quo pueri delectantur, ſed quo homines cani, qui non tam conſenuerunt tempore, quàm bonis conſilijs. Nonne vides filium Abrahæ nominatum eſſe Iſaac, id eſt, non riſibilem tantum, quod eſt commune omnium hominum, ſed ipſum riſum& gaudium quem conuenit ludere cum tolerantia, quæ eſt vxor eius Rebecca, hoc enim Hebræis nomen iſtud interpretatur. Diuinum autem luſum, animo plebeio, non eſt fas videre; foli Regi licet, cum quo diu habitauit(eriam ſi
non omni æuo/Sapientia. Is appellatur Abimelech, qui proſpiciens per Aliudit ad Ls feneſtram, id eſt, per apertum,& luciferum mentis oculum, Iſaac vidit lu- ſiorid quæ nar dentem cum Rebecca vxore ſua. Quod enim aliud negotium ſapientem ratur Gen. 26.
decet magis, quàm bene ſentiendo&agendo gaudere, exhilarari& lude- re cum honeſta tolerantia?
28 Ex his concluditur, ſapientem fore aliquando temulentum, quatenus
temulentia conferet ad bonos mores,& afferet coniunctam vtilirati rela- xationem: videtur enim vinum ea quæ cuique à natura ſunt indita, auge- re,& intendere ſiue bona, ſiue mala ſint, nam& hoc aliæ item res pleræ- que faciunt. Siquidem pecunia bono viro auctor bonorum eſt; malo au- tem contra, ingenrium eſt malorum ſeminarium. Gloria quoque inſipiẽ- tis malitiam reddit illuſtriorem: ſicut iuſti virtutem, nobiliorem facit. Si- militer& vinum infuſum corporibus, malas temperat animi affectiones; bonas verò, benignas,& clementiores efficit. Certè nemo, non planè ru- dis Philoſophiæ, neſcit, è duobus contrarijs, ſi vnum pleriſque conueniat, etiam alterum neceſſariè conuenire; vt album& nigrum ſunt inter ſe contraria: ſi album bonis promiſcuè maliſq; cõuenit,& nigrũ itẽ vtriſque ſimiliter cõueniet, nec ſolum alteris: ſobrietas autẽ& ebrictas contraria funt inter ſe, ſunt autem ſobrietatis participes, vt Maiores docẽt, boni ma- lique, vrriſquei gitur etiã conueniet ebrietas: ergo inebriabitur etiã vir bo nus abſque vllo virtutis detrimento. Quod ſi tanquã pro tribunali, non ſolůùm argumentis, ſed etiam teſtibus vtendũ eſt, multos,& in primis lau- datos,& medicos,& philoſophos commemorare poſſumus, qui non ver bis modò, ſed etiam ſcriptis huic ſententiæ ſuffragati ſunt. Multos enim re liquerunt Commentarios intitulatos de ebrietate quorum confeſſione conſtat, temulentiam non eſſe aliud, ni ſrpotationem quãdam largiorem, hauriréque vinum largius,& abundantius ſolito, citra mentis ramen at- que ſenſuum integritatis, rectique vſus detrimentum, non obfuturum ſa pienti:etſt id faciat in temꝑore,& in loco,& quemadmodum,& quate- nus oportet, nullo modo peccaturum. Hactenus ex Philone. Ex cuius diſputatione licet intell igere, ebrietatem Ioſeph,& fratrum eius, quam narrat in hoc loco Scriprura, fuiſſe talem, qualem Plulo ait ſapienti ho- neſtam,& vtilem nonnunquam eſſe.
Comm. in Gen. Tom. 4.
4dqͥqd

MENTARIA IN CAPVT
QAVA4DRAGESIMT M L.I A LTy 2 GENESAI S.
ARGVMENTVM.
wſeph ſcyphum in ſacco Beniamin abſcondi iubet: quo mom quqſi funn eſſet ſablatus, ailigenter quæſito,& denique in ſacco Beniamin in
nento, eum tanquam furti reum detinere loſeph volenu, vele menter ſatagit& laborat Iudas apud ipſum, pro liberando Ben- iamin.
ARICErIT autem loſeph diſpenſatori o domus ſuæ, dicens: Imple ſaccos eorum frumento, quantum poſſunt capere:& pone pecuniam ſingulorum in ſammita- EI ee ſacci. Scyphum autem meum,& pretiu OͤX 5 quod dedit tritici, pone in ore ſacci iunio 1. 4 SRS=— ris. Factumquc eſt ita.& orto mane, di- miſſi ſunt cum aſinis ſuis. lamque vrbem exierant,& proceſſe rant paululum, tunc Ioſeph acerſito diſpenſatore domus, Sur- 5 ge inquit,& perſequere viros,& apprehenſis dicito, Quate 6 reddidiſtis malum pro bono? Scyphus quem furati eſtis, Ipſe eſt in quo bibit dominus meus,& in quo augurari ſolet: pefſi- mam rem feciſtis. Fecit ille vt iuſſerat,& apprehenſis per ordi- 7 nem locutus eſt. Qui reſponderunt: Quare ſic loquitur domi-
3 nus noſter, vt ſerui tui tantum flagitij commiſerint? Pecuniam quam

2
1
9,0 deri. ſah 1 1
aun dtur̃ K 1 un 7 nuig AnI lu
pIr altet I enur
. ¹ and ur. dcen 1 e M .“*“ 1
1
GENESIS CA P XLIIII. 575 quam inuenimus in ſummitate ſaccorum, reportauimus ad te
de terra Chanaam:& quomodo conſequens eſt vt furati ſimus de domo domini tui aurum vel argentumꝛapud quemcumq;? fuerit inuentum ſeruorum tuorum quod quæris, moriatur„&& nos erimus Domini noſtri. Qui dixit eis: Fiat iuxta veſtram 10 ſententiam:apud quemcum que fuerit inuẽtum, ipſe ſit ſeruus meus, vos autem eritis innoxij. Itaque feſtinatò deponentes in II terram ſaccos aperuerunt ſin guli. Quos ſcrutatus, incipiens à 12 maiori vſque ad minimum, inuenit ſcyphum in ſacco Benia- min. At illi, ſciſſis veſtibus, oneratisq; rurſũ aſinis, reuerſi ſunt 13 in oppidum. Primuſque Iudas cum fratribus ingreſſus eſt ad 14 Ioſeph(necdum enim de loco abierat)omnéſque ante eũ pari-
ter in terrà corruerũt. Quibus ille ait: Cur ſic agere voluiſtis? I5 an ignoratis quòd non ſit ſimilis mei in augurãdi ſcientia: Cui Iudas: Quid reſpondebimus, inquit, Domino meo: vel quid loquemur, aut quid iuſtè poterimus obtendere? Deus inuenit iniquitatem ſeruorum tuorumen omnes ſerui ſumus domini mei,& nos,& apud quem inuentus eſt ſcyphus. Reſpondit Io- ſeph: Abſit à me vt ſic agã, qui furatus eſt ſcy phũ, ipſe ſit ſeruus meus:vos autem abite liberi ad patrem veſtrum. Accedens au- em propidùs Iudas, confidenter ait: Oro domine mi loquatur eruus tuus verbum in auribus tuis,& ne iraſcaris famulo tuo: tu es enim poſt Pharaonem dominus meus. Interrogaſti priùs ſcruos tuos, Habetis patrem, aut fratrem? Et nos reſpondimus 1⁹ tibi domino meo: Eſt nobis pater ſenex,& puer paruulus, qui 20 in ſenectute illius natus eſt;cuius vterinus frater mortuus eſt: & ipſum ſolum habet mater ſua, pater verò tenerè diligit eũ. Dixiſtique ſeruis tuis: Adducite eum ad me,& ponam oculos meos ſuper illum. Suggeſſimus domino meo: Non poteſt puer relinquere patrem ſuum: ſi enim illum dimiſerit. morietur. Et dixiſti ſeruis tuis: Niſi venerit frater veſter minimus vobiſcũ; non videbitis ampliùs facié meã. Cùm ergo aſcendiſſemus ad 24 famulũ tuũ patrẽ noſtru, narrauimus ei omnia que locutus eſt dñs meus. Et dixit pater noſter: Reuertimini:& emite nobis pa 25 rũ tritici. Cui diximus: Ire nõ poſſumus: ſi frater noſter mini- 26 mus deſcẽderit nobiſcũ, proficiſcemur ſimul: alioqui, illoabſé- te, nõ audemus videre faciẽviri. Ad qus ille reſpõdit: Vosſcitis 27 ꝙ duos genuerit mihi vxor mca. Egreſſus eſt vnus& dixiſtis, 28
ddd 2
— X
22
7
50
4
“

675 COMMENT. IN
29 Beſtia deuorauit eũ:& hucuſque nõ cõparet. i tuleritiss& iſti
& aliquid ei in via contigerit, deducetis canos meos cij moœ-
D
30 rore ad inferos. Igitur ſi intrauero ad ſeruũ tuũ patrem noſtrũ,
31 32²
2
34
VERS. à.
2euirbfe
ti calumna- tus commêtus
eſt acdluerſus 2— 8
Beniamin.
Theodore.
& puer defuerit(cũ anima illius ex huius anima pendeat vi- deritque eũ non eſſe nobiſcũ, morierur,& deducẽt famulitii canos eius cũ mœrore ad inferos. Ego proprieè ſeruus tuus ſim
qui in meam hunc recepi fidem,& ſpopondi dicens, Niſite
duxero eum, peccati reus ero in patrem meum omnitempo- re. Manebo itaque ſeruus tuus pro puero in miniſterio domi. ni mei,& puer aſcendat cum fratribus ſuis. Non enim poſſum redire ad patrem meum, abſente pucro, ne calamitatis, quæ oppreſſura eſt patrem meum;, teſtis aſſiſtam.
Scyphum autem meum argenteum,& pretium quod dedit, in ore ſacci iunioris. Et factum eſt ita.
WWVankITVvR, quo animo loſeph, quêmve ad finem huiul- nodi calumniam inſtruxerit aduerſus Beniamin? Sed veram & propriain rationem expoſuit Theodoretus. Cum enim po-
luiſſet quæſtionem hanc, quæ in numero quæſtionum eius in Geneſim eſt centeſima quinta. Ad quid fabulam ſcyphi commentus eſt Ioſeph? Reſpondet ipſe hunc in modũ: Experiri volens Ioſeph animum fratrum erga Beniamin,& liquidò noſſe an Beniamin calumniã paſſum, ex animo,& acriter defenderent, ob id in eius ſaccum abſcondi ſcyphuũ imperauit. At vbi eos non tantuùm illi patrocinari, ſed etiam pro eo vehe- mẽter certare, ac ſeipſos offerre perſpexit, perſonæ principis,& imperatis depoſita, fraternum vultum induit,& beneuolentiam oſtendit; frattesq; trepidantes,& tantùm non terram ſibi dehiſcéere exoptantes, iple bo- no animo eſſe iuſſit, dicẽs: Vunc igitur ne timueritis: neque durum eſſe vobis videatur quod vendidiſtis me:nam vi viueretis, miſit me Deuu hus ante vos
Philo. Sic Theodoret. Idem que multo ante Theodoretum ſenſit Philo in libro
de loſeph ita ſcribens: Sed hæc omnia, quaſi tentamenta quædam erant, Ioſeph explorare cupiente animos fratrum ſuorum erga Benia- min. Verebatur enim ne quod inter eos intercederet odium, ſine inui- dia:vt in familijs ſæpe accidit prognatis ex diuerſis matribus, honore ta- men inter ſe paribus. Ideo vt exploratores incuſabat: nec dimiſit eos, niſi obſide retẽto, donec adduceretur ſibi dilectiſſimus frater Beniamin. Quem, ob eandem cauſam, cæteris in conuiuio prætulit, interim obſer- uans ſingulorum vultus, ex his iudicaturus, ſi qua ſubeſſet inuidia. Cùmque vidiſſet gaudere eos, ac fauere honori pueri, tertium præterea experimentum commentus eſt, intentato furti crimine Beniamin, vt l-
lorum pro eo curam& ſolicitudinem exploraret. Atque his argum entis X certo
——.,——

—
n
AA 1 1 m
AII 11 1. liepd Hirai. taduer me. Kok! 24 2] u(an.
xind en ter 1b ümn
Erper üln 1.
4 . 4
* lembe An
turss,I
7 h0000
. —. r A& 1 161 o kul
olotafe
per qua voce Hieronymus citans lectionem hanc IXx. Interpretum: E t po-
GENESIS CAp. XLIII. 55
certò perſuaſus, paternam familiam nequaquam ſeditione domeſtica im- pugnari, ratiocinatus eſt, quod in ſe fratres admiſerant, non tam eorum pertidi accidiſſe, quàm prouidentia Dei proſpicientis futurum,& ventu- ra non minùs cernentis, quàm præſentia. Sic Philo.
Veruùm hinc exoritur quæſtiuncula Num peccauerit loſeph, furti ar- An peccauerit guens,& infamans innocentẽ Beniamin? Audiat Lector verã eius quæ- loſchh furte ſtionis ſolutionem à Caietano traditam. Quæſtio eſt, inquit Caietanus, Seanunef quo pacto excuſetur Ioſeph de peccato mortali, imponendo furti crimen Gaietana⸗ ſu⸗ fratri ſuo Beniamin innocenti. Sed ſolutio quæſtionis eſt, nullam fuiſſe per hunc locii- ibi calumniam formaliter; hoc eſt, ex intentione calumniandi: vt clarè pa- tet ex eo, quod in fratris dilectiſſimi ſacco poculum argenteum iuſſit po- ni. Intendebat enim loſeph explorare an fratres ſui parui facerent ſerui- tutem Beniamin:calünia igitur tantùm materialiter illic interuenit: quæ, quia cognoſcebatur, quòd in malũ nullum Beniamin redundaret, vtpote intra breuiſſimum temporis ſpatium, immò verò ſtatim veritate patefa- cta, in lucem prodiens, à peccato contra bonum proximi manifeſtè excu- ſatur, quamuis officioſum mendacium interuenit. Hæc Caietanus. Ego,
& àtali mendacio libenter vindicauerim ſanctum loſeph: non enim iſta ex animo,& ſeriò,& affeuerando, ſed tentando,& interrogando tantùm (vt facere iudices ſolent) facta, dictaque ſunt.
Pro vocabulo ſcyphi, Hebraicè eſt geba, de cuius ſignificatione ſic O- leaſter: Verbum Gaba à quo Geba id eſt, ſcyphus, eleuare ſignificat, Geba verò eleuationem,& inde collem, quòd ſit eleuatus; vnde Migaot quòd Noſtri tiaras ſeu mithras vertunt, quòd eleuatæ eſſent ad modum collis. Hinc etiam gabia, id eſt ſcyphus, non qualiſcumque, ſed qui formam col- lis habeat, vt puto, formam habebat, dimidiæ amygdale, ſiue Indiani Co-
ci. Hęc Oleaſter. Ixx. Interpretes pro ea voce poſuerunt, KX,d, Condy, ſu--Duid vor Cond),
. 7.. S. Hierony in
ne argentum vniuſcuiuſque in ore ſacculi,&& condy meum argenteum, mitte in Tradit. in Ge.
ſacculum iunioris: Pro ſacculo, inquit, Hieronymus, peronem, vel follem
Hebræa habent: pro condy, id eſt, pro poculo, quod etiam in Iſaia legi-
mus, Aquila ſcyphum, Symmachus, phialam tranſtulerunt. Sic Hieron.
Locus autem Iſaiæ ſignificatus hic ab Hieronymo eſt apud eum, ſub fi-
nem cap. 51. Nam pro verbis illis, quæ haber noſtra tranſlatio Latina: Ee-
ce tuli de manu tua calicem indignationis meæ: apud Ixx. ſiverbum de verbo
re ddas, Latinè eſt: Ecce tuli de manu tua calicem ruinæ, cond) furoris mei.
Vocem condy porrò, tradunt Grammatici non eſſe Græcam, quod indi-
cat etiam forma eius nominis. Apud Athenæum, vbi de varijs poculorũ Atbenaue generibus diſſerit cum exemplis Græcorum Scriptorum, mentio fit eius Quaum fueris vocis. Quanti autem opprobrij& infamiæ duceretur olim ſurripere ſcy- H en ſe) phum Principis, ſatis liquet exemplo Dioxippi Athenienſis, qui per calũ- Jane, Sadhee. niam falsò accuſatus quòd poculum aureum Alexandro Regi inter epu- Curtius ib 9. las ſurripuiſſet, cum coniectum in ſe oculorum, quibus vt fur ab alijs de- Suetonis in ſignabatur, ferre non poſſet, excedens conuiuio, literis conſcriptis quæ Claua⸗ Regi redderentur, ferro ſe interemit, Et Ilunio Seruilio, qui in conuiuio,
4444 3

678 COMMEN T. I N
Claudij Cæſaris auteum ſcyphum furatus credebatur, in diem poſterum ad conuiuiũ reuocato, calicem fictilem apponi iuſſit Cæſar: quod oppro- brium, homini non planè impudenti, inſtar maximi ſupplicij eſſe debuit.
Antaquitase honor ſcypho
I.
Homer. Iliadl. N. de ſcypho Neſtor is G
Neron.
Stzet. in Nero.
—
VIR S. 5.
Prima quæſt. deyaria lectio ne& interpre tati9ne huius locz.
i, ſicut Latinus Interpres ſecutus lxx. Interpretes. Alij, augurts cunſulere
Inter vaſa porrò argentea vel aurea Principũ, tenuiſſe primas ſcyphos,
ſiue pocula, ex monumentis antiquitatis manifeſtum eſt: quorũ antiqui- ſimus vſus vel ex hoc Scripturæ loco perſpicuè cognoſcitur. Apud Hl-
merum in primis celebratur ſcyphus Neſtoris, quem ille ſcribit aureis c uis fuiſſe interpunctum duplici fundo, quatuor velut auribus redimitũ: ad quarum ſingulas binæ columbæ aureæ paſci videbantur. Erar antem ille adeo grauis& ponderoſus ‚vt repletus, vix menſa ab alio quopiam moueri poſſet zquem tamen Neſtor potaturus, facilè in manus tollebat. Memorariſſimi quoque fuerunt duo ſcyphi Neronis, pretioſiſſimi, atque ei gratiſſimi, quos ille Homericos à cælatura carminis Homerici vocabat: cos autem, nunciata ſibi exerciruum defectione, per ſummam iram atque
indignationem, ſolo illiſit.
PRIMA DISPVI AIIO.
Qupmodo intelligendu ſit aſeph augurari ſolitum iu ſcypho argentti. Supey illis Verbis,
Scyphus quem furati eſtis, ipſe eſt, in quo bibit dominus meus,& in quo augurari ſolet.
EC diſputatio tres habet quæſtiones: quarum prima eſt,
Quaænã ſit germana ſententia illorũ verborum: In quu augu 3
rari ſolet. Sciendum eſt, locum hunc ab Interpretibus varie
reddi ex Hebræo, variéque exponi. Quidam vertunt augura-
—— 1“ 8 8 38 [ 9 * 8 ½ 8 8 3 4 4
Alij tentare e probare, Alij, pro malo omine& augurio accipere. Paraphralis Chaldaica habet: Et ipſe inquirendo inquirit pro eo. Aben Eſra accipit pro tentare,& probare, hoc intellectu: Per hunc ſcyphum dominus meus vos tentauit, vt cognoſceret num fures eſſetis. Rabbi Iona ſic exponit, Cogl- tat herus meus amiſſionem ſcyphi, ex quo bibit, ſibi eſſe malum omen,& augurium. Dauid Kimhi in libro Radicum, hoc modo interpretatur: Au-
guratur pro eo, id eſt, conſulit& interrogat auguressvt ſciat à quo ſit ſub⸗ latus,& vbi eum quærere debeat. Lectio Chaldaica, paulò ſuprà memo- rata hanc reddit ſententiam; Dominus meus pro ſcypho ſibi ablato, d- ligenter inquirit, vel inueſtigando furem, vel conſulendo augures,& di- uinos. Noſtræ lectionis Latinæ hæc eſt ſententia, Ioſeph in illo ſcypho, ſi ue per illum ſcyphum, ſolitum auguria captare, id eſt, quærere notitiam, vel fururarum rerum, vel præſentium, vel pręteritarum maximè occulta rũ, quæque humano cõſilio ac ratione perueſtigari nõ queant. Quid autẽ
PlO
——/ n 8

cKin E. utn gur l. gurd t quxii N Qe ailoh om cum A= lu
a 4m 19 94 1 44 4 2 1 3 “ liN „ 8 1 2 4
4 3 o.
4 5
“““ 4. 1. gh⸗ 8 fI 3ie k * 199ũ 1 1. 8 42.-
Bash ⸗ ac
7 4
GENESIS GA P. XIIIII. 679 propriè ſig nificet verbũ Hebræũ, quog hic Latinè interpretatũ eſt augu- rari, diſputat Oleaſter ſuper hoc loco, quem Lector, ſi lubet, videre poteſt... Altera quæſtio eſt, An verã ac propriè loſeph augurari ſolerer per illũ Lerd⸗ quæſt. ſcyphum. Duplex eſt ſignificatio tam nominis Augurium, quàm verbi au- Snaa der gurari: altera propria; altera verò minimè, ſed figurata& metaphorica. bu augurari. Augurari propriè ſign ficat diuinare ex auium vel volatu ‚vel cantu, vel aſtu: hæc enim tria erant augurij genera, quæ in auium vel volatu, vel paſtu obſeruabantur. Huiuſmodi augurum erat honoratiſſimum Romæ Collegium, in quod clariſſimi Romanorum allegebantur: quorum du- pliciter perinſignis erat honor& dignitas, tum propter ſummam auctori- tatem& poteſtatem; tum quòd is honor non eſſet temporarius, ſed per- petuus, nec quoad viueret augur, ei adimendus. Auctoritatem& poteſta- tem augurũ demonſtrãt verba illa xij. Tab. quæ refert Cic. lib. 2. de legib. Quanta eſſe: ſunt autem hæc: Qux augur iniuſta, nefaſta, vitioſa, dira defixerit: irrita Aeum a4 infectaque ſunto. Qui non paruerit, capitalis eſto. Nec rarò factum eſt, vt Cennee augurum obnuntiatione præcipui magiſtratus etiam Conſules ſe abdica- rent magiſtratu. De perpetuitate autem huius magiſtratus, audiat Lector verba illa Plinij ſcribentis Arriano: Gratularis, inquit, mihi, quòd accepe- Pli li 4 Epig. rim auguratum:iure gratularis: ſacerdotium enim ipſum, cùm priſcum& religioſũ eſt, tũ hoc quoq; ſacrũ planè,& inſigne eſt, quod nõ adimitur viuenti. Nam cætera, quamquam dignitate propemodũ paria, vt tribuun- tur, ſic auferuntur: in hoc, fortunæ hactenus licet vt dari poſſit. Sic ille. Videat Lector ſuper hoc ipſo eruditam Plutarchi diſputattonem in libr. Plutarch. Quxſt. Romanar. quæſt. 99.& antea, quæſt. 72.& 73. Altera ſignificatio eſt verbi augurari, non propria, ſed per tranſlationẽ, vſurpando augurari, pro eo quod, in vniuersũ dicitur Diuinare, ſiue præ- ſagire animo,& prædicere futura, quocumque id modo fiat. Hac ſignifi- catione vſus eſt augurandi verbo Plinius ſcribens Cornelio Tacito: Au- Pls. li.7 Epiſt. guror, inquit(nec me fallit augurium)hiſtorias tuas immortales futuras. Similiter idem verbum vſurpauit Cicero ſcribens Cæcinnæ: Non ex alitis e. S. Epiſt. inuolatu(inquit) nec è cãtu finiſtro oſcinis, vt in noſtra diſciplina eſt, neq; tripudijs ſoliſtimis, aut ſomnijs tibi auguror, ſed habeo alia ſigna quæ ob- ſeruem: quæ etſi nõ ſunt certiora illis, minus tamẽ habent vel obſcurita- tis, vel error is. Hoc item ſignificatu Ariſtoteles primo libro Animalium ſcripſit, ſternuramentum eſſe ſacrum augurium ſanitatis capitis huma- ſerunt amets ni, ita ſcribens: Sternutamentum quod flatus vniuerſi eruptio eſt ex ca augural ſigni pite per nares, ſignum eſt augurale,& vnum ex ſpirituum omnium ge- putetur ſani- neribus ſanctum& ſacrum. Idémque dixit expreſsè in Problematum ſe-*utu capitis. ione trigeſima tertia problem. 9. Sternutamentum, inquit, beneualere caput, poſſèque concoquere, naturale indicium eſt. Cùm enim capitis calor humorem, ſpirituùmque peruincit, tunc moueri ſolet ſternutamen- tum Quamobrem moribundos, interdum ſternutatorio excitamus, tan- quam ſſi hos affici nequeant, ſpes nulla ſalutis ſit. Perinde igitur, quaſi bonæ indiciũ valetudinis partis optimæ arque ſacerrimæ, ſternutamentũ adorant, benéq; augurantur. Sic Ariſtoteles: qui& augurari,& augurium ſumpſit
Kriſtot. Cur

680 CO MMENI. IN
ſumpſit pro naturali indicio,& pro eo quod eſt naturaliter indicare. Cum igitur in hoc loco dicitur Ioſeph auguratus in ſcypho, non ſumitur augu- randi verbum priori modo, ſic enim augurium non per ſcyphum, ſed per aues fiebat;ſed poſteriori modo ſumitur, pro eo quod eſt diuinare, ine proſpiciendo& prænunciando futura, ſiue præterita vel præſentia, quæ ecſſent occultiſſima, penetrando intelligentia,⸗& alijs manifeſtando. . Cehaees Tertia quæſtio, Qua ratione diuinatio illa per ſcyphum fiebat apud? Taet. 7, 8 Egyptios? Hoc, nec tradit, nec ſignificat Scriptura, nec ego reperi apud ſcyphum. Herodotum, Diodorum, aliõſque qui ſubtiliter mores,& inſticuta,& le- — ges EÆgyptiorum expoſuerunt. Sedenim talem diuinandi modum fuiſſe in vſu id temporis apud Aegyptios, non eſt dubitandum. id enim ſatis in- dicant verba illa Ioſeph: An ignoratis quod non ſit ſimilis mei in augurand Kientia? Et apertiùs hoc habet tranſlatio Ixx. Interpretum: Non ſciis qudd augurio augurabitar homo qualis ego? ſignificans hiſce verbis, ſui ſimilesin Aegypto, id eſt, primarios ac principes Aegyptiorum, tali genere augu- randi vti conſueuiſſe.Illa porrò diuinandi ratio per ſcyphum, ad Magiam Variæ ſpecies, pertinebat, cuius multas& varias ſpecies fiue modos percenſet Plinius ſiue modi nu his verbis: Vt narrauit Hoſtanes, ſpecies Magiæ plures ſunt. Namque& 84 h4 8 Jo. ex aqua,& ex ſpheris,& ex aëre,& ſtellis,& lucernis, ac peluibus, ſecuri- ria lib.30. c.2. Puſque, ac multis alijs modis diuina promittit: præterea vmbrarum, infe- rorùmque colloquia; quæ omnia, ætate noſtra Princeps Nero, vana, falsa- que comperit. Et interpoſitis aliquot, ſubdit: Proinde ita perſuaſum ſit, in⸗ teſtabilem, irritam, inanem eſſe, habentem tamen quaſdam veritatis vm- bras; ſed in his veneficas artes pollere, non magicas. Sic Plinius. lulias Sire- Verumtamen ſcire cuperet Lector, quomodo per ſcyphum Aegyptij mus libr. 9.de diuinarent. Dicam quod legi apud quendam, minimè malum auctotem, Fato,capi. 18. Aſſyrios legimus, inquit ille,& Chaldæos,& Aegyptios, pelues aquis te- plere ſolitos(idem feciſſe eos in ſcyphis, non temerè exiſtimari poteſt) in quibus argenteas laminas, lapidéſque prerioſos certis characteribus lgna tos ponebant,& quibuſdam verbis pronunciatis, Dæmon aduocabatut: qui vocem inſtar ſibili, ex aquis edebat reſponſa eorum, de quibus conſu- lebatur, reddens. Ex nitidis etiam tersisque rebus alijs, in quibus quæſita- rum rerum imagines à Diabolo confictæ videbantur, antiquitus diuina- batur. Iulianum Imperatorem Apoſtatam, hoc potiſſimùm diuinandi ge- nere vſum eſſe, quidam tradiderunt. Conſimile eſt, quod à quibuſdam hodie, vel in cryſtallis,& vitreis vaſis aqua repletis, vel in ſummis digitotu vnguiculis exercetur: in quibus rerum, quæ inquiruntur, ſpecies& imagi- nes à Diabolo conſictæ, à certis perſonis videntur. Huius generis fuiſſe videtur oraculum ex fonte Cereris in ciuitate Patras: in quo, iniectoſpe- n culo, ægroto hilarior vel triſtior vultus oſtendebatur,& indidem ægrotis PAeireaae ſanitas, vel mors diuinabatur. In li. de Mirabilib. Mundi(qui Ariſtot. fal- 5 In fauteæ Ce 80 adſcribitur) memoratur fons quidam Paliſcorum: in quo per dolum reris in fon iurata,& tabellæ inſcripta, ſi ponebantur, continuò abſorbebantur, bona ie Paliſcorum. autem fide ac ſyncerè iurara ſupernatabant aquis. Sic ille,
Diuinaàtio ſu-
SECVN
“

1 Kluc egag a ermmt.
oieſ— Naat.
drPrd ac
un Gam ungi. ⸗chh
g 1.
dim, t i mr 8& 4 b 3 do ten Arit ioſos hu uncia: T wne
eiponta a c.g— *
1* e
GENE SIS CA b. XLIIII. 681
SECVNDA DISPVITAIIG. Fuper illis Verbis,
An ignoraris quòd non ſit ſimilis mei in augurandi ſcientia:
X iſtis verbis minimè leuis exiſtit quæſtio, quomodo ſãctus J Ioſeph iſtud dixerit, quòd non ſolum erat mendacium qua- H lecunque, ſed ipſi eriam valdè pernicioſum. Nam nec verũ
erat, ipſum augurari ſolitum per ſcyphum,& cultorem ha- SAA beri velle artis illicite& damnatæ, non vacabat peccato, ip- ſique apud viros pios infame ac probroſum eſſe poterat. Super hac quæ- ſtione varias Auctorum opiniones percenſebo: ac denique breuiter ſen- tentie meæ Lectorem faciam participem. Prima eſt opinio B. Auguſtini aientis, id Ioſeph dixiſſe non ſeriò;neque ex animo, ſed per iocum, ſiue per iocularem quandam ſimulationem:non tamen eiuſmodi iocum vſur- paſſe ſanctum loſeph, ſine ſenſu alicuius myſterij, iſtiuſmodi ioco velati & occultati. Hanc opinionem Auguſtini ſequuntur,& Auctor Hiſtoriæ Scholaſticæ in Hiſtoria Geneſis ſuper hunc locum,& S. Thomas in Se-
cunda Secundæ quæſt. 9 5. artic. 7. Verba B. Auguſtini in quæſtione cxlv.
G in Geneſim huiuſmodi ſunt: Queæri ſoler, quid ſibi velit illud quod dixit Prima epinis
fratribus ſuis loſeph: Neſciebatis quia augurio auguratur homo qualis ego? ſed quia non id ſeriò, ſed ioco dictum ab eo eſt, vt exitus docuit, non eſt habendum mendacium: mendacia enim ſeriò à mẽdacibus aguntur, non ioco. Cuxm autem quæ non ſunt, ranquam ioco dicuntur, non deputantur mendacia. Nec verò Ioſeph ſic fratres ſuos ludificaſſet, nec tanta expe- ctatione ſuſpendiſſet, niſi magnum aliquid iſto quaſi ludo ſignificaretur: nam neque ſapientieę illius viri grauitate id condignum erat, nec Scriptu- ra eiuſmodi commemoraret, vt in qua tanta ſit ſanctitatis auctoritas,& propherandorum tanta intentio futurorum: quæ exequi modò non ſuſ- cepimus, ſed admonere tantùm voluimus, quod hic oporteret inquiri: Nec porrò illud, vacare arbitror, quod loſeph non dixit, Auguror ego, ſed, auguratur homo, qualis ego. Quod ſi hoc dicatur eſſe genus aliquod locu- tionis, in Scripruræ corpore ſimile aliquid reperiendum eſt. Hæc B. Au-
10 guſtinus.
VERS. 16.
Aug uſtini. Hiſtoriæ Sch olaſtic. S. Thomæ.
Secunda opinio, non abſimilis, Theodoreti eſt, affirmantis, id Ioſeph
dixiſſe per fictionem& ſimularionem quandam; quo videlicet faciliuùs ea ratione perueniret eò quò intendebat. Nec ſibi Ioſeph arrogaſſe ſciẽ- tiam vel vlum augurandi, ſed eam tribuiſſe alijs viris ſui ſimilibus, id autẽ eſt proceribus& Principibus Aegyptiorum. Hoc autem modo ſcribit Theodoretus in quæſtione o4. in Geneſim: Quid hoç eſt: Augurio au- guratur apud ſe? Qui volunt augere crimen furti apud fratres illos loſeph, vaticinij inſtrumentum poculum appellant. Quod etiam ipſe Ioſeph dixit: gnoratis: inquit, quod quſcquam augurando auguratur ſieut ego? Hæc Comment.in Gen. Tom. 4. rrrr
Secuiſta opinio Theodoreti.
—— “ 4.
“

68² CO MMENT. IN autem dicebat, non quòd vaticinio vel augurijs vteretur; ſed ſermonem Gracus Inter- effingens iuxta materiam ſubiectam Conuenit autem admirari exqhviſi- pres. tam eius loquendi rationem. Neque enim vel ſimulando, augurij peritiã ſibi paſſus eſt tribui, ſed cuipiã alteri, cui ſumma imperij commiſſaeſſet ſicut fuerat ſibi. Non enim dixit, Auguror, ſed, Augurando anguraum aiſ quami ſicut ego. Sic Theodoretus. Extremam hanc Theodoreti admoni- tionem ſecutus videtur Græcus interpres in Catena Lippomani citatus. Qui locum hunc ſic vertit: An non nostis, quod diuinando diuinat dir, zu ſimilis mei eſtEt ſubdit, Hoc autem eſt, ac ſi diceret: An ignoratis, quòd viri excellentes, ac principes, qualis ego ſum, ex huiuſmodi rerum amiſ- ſione, omina,& auguria captare ſolent? Sic ille. Nihil igitur deſe loſeph iſtis verbis dicit affirmatè, ſed illud tantùm ſignificat, ſummates Aegy- ptiorum, qualis ipſe erat, ſolitos iſtiuſmodi augurijs vti,& per ea, res vel amiſſas, vel ſibi ablatas inquirere.
Tertia opinio eſt Ruperti, qui ait iſta verba dixiſſe Ioſeph ſeriò,& exl animo, ſuõque ſenſu: ſed in eius verbis augurari, non propriè accipien- dum eſſe pro ſuperſtitioſa auium obſeruatione, vel alia quapiam Gentiliũ ſuperſtirione, ſed in vniuerſum pro eo, quod eſt diuinare,& futura præ- uidere ac prædicere: in quo neminem fuiſſe apud Aegyptios ſimilem eim minimè dubium vel obſcurum eſt: habebat enim ſpiritum propheticum, quo futura præuiderat, atque prædixerat. Verba RKuperti ſunt hæc exlb. 9 in Gen. 10. Augurari quidem, Gentilium eſt,& ex lege Der illicitũ eſt attamen rem diuinam, id eſt, futurorum intelligentiam, qua gtatia ipſe
ræditus, ſomniorum quoque verus erat Interpres, verbo augurandi fe- cts illum ſignificaſſe non dubium eſt. Ergo quicquid hactenus in fratres ſuos egit, in præſens quidem aliquantula illis pœna fuit: ſed reuera non tanquam augur, ſed tanquam Dei vates, ex intuitu futurorum tunc illa geſſit. Sciebat enim, quòd pro culpa ſuæ venditionis, ſeruituri eſſent 4e- Gevef 13. gyptijs in tribus generationibus ſuis: generatione autẽé quara revetſuri. Infra 0. Vnde moriturus ipſe, dixit fratribus ſuis: Poſt mortem meam viſttabit vos Deus,& aſcendere vos faciet de terra iſta ad terram, quam iurauit Abrabam,
Iſaac& Iacobraſportate vobiſcum oſſa mea de loco iſto. Nec vacui, ſed cum
magna ſubſtantia, multôque auro& argento educendi inde erant. Benè
igitur in prophetia trium generationum, quæ ſeruituræ erant in Aegypto,
& ablationis auri& argenti Aegypriaci, tribus illis diebus in cuſtodia te-
nuit,& abeuntibus argenteum ſcyphum ſuum impofuit. Item in auſpicio
Tertia opinio Ruperti.
Aegyptiorum, qui fugientem Iſrael perſecuturi erant, miſit executores
poſt illos, qui eos cum nimia turbatione, quaſi ad iudicium reuocaremt. Et ſicut cantaturi erant filij Iſrael dicentes, Cantemus Domino, gloriuss enim magnificatus eſt. Ita rectè& ipſe triſtitiam fratrum inopinabili gau- dio terminauit, dicens: Ege ſum Ioſeph frater veſter. Sic Rupertus. Quarta opi- Quarta opinio eſt Thoſtati affirmantis Ioſeph dixiſſe illud Hngendo, 11 a1 Thoſtati.& ſimulando. Sed quia voluit talis à fratribus ſuis exiſtimari. qualis reue- ra non erat, mentitũ fuiſſe eum, officioſo tamen mendacio, ad inquiren- dam nimirum veritatem, quam noſſe cupiebat,& ideo peccaſſe tantům b venialit er.
Exod. 14
Exod. 1.

I lumdan 1
1* 94— e e 1p.
“
, eri funer rrend ſemi erai enẽ gr PitWes na 44 en mu.
GCENESIS CA bP. XILIIII.
venialiter. Fingebat& ſimulabat loſeph, iſtud dicens(ait Thoſtatus lo- quens ſcilicet prout de illo exiſtimabant Aegyptij habentes illum præ- ſtantiſſimum coniectorem futurorum per artem augurandi vel Necro- mantiæ, ſic enim dixerat illi Pharao, Viai ſomnia, nec eſ qui ediſſerat, quæ au dini te ſapientiſſimè coniicere. Si quæras, an loſeph ita loquens ſit mentitus? Reſpondet loannes Galenſis non fuiſſe eum mentitum, quia oratio eius, cuùm fuerit interrogatiua, nihil affirmauit, vel negauit,& ideo nec verum nec falſum ſignificauit. Sed hoc non valet: nam licèt oratio interrogatiua ſimpliciter& ex toto non affrmet vel neget, attamen ex parte,& prout pręſupponit aliquid, eſt affirmatiua, vel negatiua: Verbi gratiâ, hęc oratio, An ignoras quba Chriſtus mortuus eſt,& ſurrexitè ſupponit Chriſtum mor- tuum eſſe,& ſurrexiſſe. Talis fuit oratio illa Ioſeph: An ignoratis qubd non ſit mei ſimilis in augurandi ſcientia? Idem Auctor reſponder aliter, ver- bum augurandi hic non ſumi propriè pro ſuperſtitioſa obſeruatione auiũ, & per eam diuinatione futurorum, ſed ſimpliciter pro præſcientia& diui- natione futurorum, quam ſine dubio Ioſeph per ſpiritum propheticum, & diuinam reuelationem habebat. Verùm neque hoc rectè dictum eſt. Ioſeph enim illa verba dicens, talis haberi voluit à fratribus ſuis, qualem verba eius propriè accepta ſignificabanr, id eſt, augurem verè, ac dictum. Dicendum igitur eſt, Ioſeph voluiſſe haberi à fratribus ac propriè augurem,& ideò mentitum eſſe: ſed quia tale mendacium ne- que illis fuit noxium,& ſibi conducebat ad inquirendam veritatem, quã noſſe cupiebat, idcirco fuit mendacium quodammodo officioſum,& veniale peccatum: à quo excuſare Ioſeph non eſt neceſſe. Hactenus ex
Atenim videtur mendacium illud fuiſſe pernicioſum ipſimet Ioſeph, bonam ipſius famam fœdans: velle enim haberi à bonis viris,& veri Dei cultoribus, quales erant eius fratres, illicitæ ac damnatæ,& diabolicæ ſu- perſtitionis egregium cultorem, non eſt leue ac veniale peccarum, vt di- cit Thoſtatus. Deinde, non bene refell Galenſis, immo videtur eſſe admodum probabile. Dici enim poteſt, Io- ſeph vſum eſſe oratione ambigua(quod ſine peccato interdum fieri licet) quam ſciebat fratres eius, atque Aegyptios, qui audiebant, accepturos ſe- cunduùm vnum ſenſum à ſe non intẽtum, id eſt, de augurio propriè dicto: igebat de augurio amplè dicto, prout ſigni ficat vniuersè quamlibet diuinationem, etiam licitam& ſanctam.
Paulus Burgenſis in Additione quadam ſua ad Poſtill hoc loco, ait ex textu Hebraico elici, ſententiam verborum loſeph js& principibus viris, qualis ego ſum, fa- ere augures& diuinos( quorum tunc in Aegypto magna erat tum copia, tum auctoritas& per eos ſecreta& oc- culta omnia cognoſcere? Hine igitur apparer, ſic intelligendo verba Io- ſe ph, nihil eſſe loci relictum quæſtioni. Verba Burgenſis ſunt hæc: In He- ignoratis quod non ſit ſimilis mei in auguran- di ſcientia? Sed ponuntur alia quædam verba, quorum hæc eſt ſentétia: An
it ſecundùm reſponſum Ioannis
ipſe verò eam orationem intell
as Lyrani ſuper
fuiſſe hanc; Neſcitis, primari cile ac promptum eſſe conſul
Praica littera non dicitur: An
8 1 3 1 8
—
T
“

Sexta opinio Caietans.
684 COMMEN T. 1M ignoratis quòd homo mei ſimilis facilè poſſet per auguria talia ſcire? Et hoc videtur magis conſonum rationi. Fratres enim loſeph non habebanr vnde ſcire deberent, Ioſeph eſſe maximum augurem: ſed bene poterant exiſtimare, cùm ille tam potens eſſet, habere poſſe augures quoſcunque vellet, quos de occultis conſuleret: præſertim cùm in£Ægypto multiel ſent coniectores& talium artium profeſſores, vt ex multis Scripturaſo- cis perſpici poteſt. Secundum verò S. Auguſtinum&§. Thom in a.. quæſ. 95. Ioſeph iſtud dixit non ſeriò, ſed referens ad id, quod vulgus ae- gypriorum opinabatur de ipſo, credens Ioſeph talium artium eſſe peti- tiſſimum. Sic Burg.
Caietanus excuſat Ioſeph à mendacio pernicioſo, quòd profeſſio,& 14
munus augurandi, in illo tempore,& apud illas gentes non eſſet infame, ſed honorificum: quocirca dicens loſeph ſe eſſe augurem, non ſe ipſum infamauit. Vtrum autem excuſari poſſit loſeph ab omni mendacio, pri- mum dubitat Caietanus: verùm denique putat dupliciter exculſari poſſe; primùm quòd per illa verba, non ſibi attribuit ſcientiam augurandi, ſed alijs ſui ſimilibus, id eſt, primarijs Æygypti viris eam attribuit. Deinde, quia licet augurari propriè dictum, ſit illicitum; attamen amplè ſumptum pro diuinare, quocumque id modo fiat, ſiue bene, ſiue malè, poteſt eſſe ſine vitio, cùm bene fit. Ioſeph autem& diuinabat futura,& bono modo diui- nabat, nempe afflatus diuino ſpiritu. Verba Caietani ſic habent: Quæſtio eſt circa auguriũ, quod finxit& ſimulauit Ioſeph, quo pacto excuſari poſſi Ioſeph à mendacio pernicioſo in ſeipſum, ſimulando ſe eſſe diumatorem in vaſe argenteo: eſt enim hæc ſpecies diuinandi inexcuſabilis. Verùm ſo- lutio quæſtionis eſt, quòd huiuſmodi diuinationes tunc temporis infames non erant, ſed honorabiles,& ideo non eſt aduerſus propriam famam locutus Ioſeph. Et quidem quòd ipſe eſſet diuinator, teſtabatur diuinatio ſomniorum: vnde profitendo ſe diuinare, verum dicebat. De modoau- tem diuinandi, videlicet in illo poculo argenteo, an ſecundum veritatem excuſabilis ſit, neſcio, crediderim tamen excuſabilem fuiſſe nefas enim eſt putare, quòd aliquod inexcuſabile, ex ſuo genere peccatum mortale, ſibi ipſi impoſuerit Ioſeph. Idem Caietanus perpendens verba illa Latine Tranſlationis: An ignoratis quod non ſit ſimilis mei in augurandi ſcientiat ſubdit hæc, luxta Hebræum habetur:&An non noſtis qudd diuinando dui- nat vir: ſicut ego?non ſunt verba præferentis ſe alijs, ſed dicentis commu- nem eſſe diuinationem ſibi ſimilibus:modeſtè ſignificans, quòd Princi- pibus, qualis erat ipſe, non deeſſet diuinatio. Nec explicat, an per ſe,an per alios diuinet. Et quia diuinare nullum peccatum eſt, poteſt enim ex dono Dei,& quandoque beneficio naturæ ſanctè fieri, ideo nihil illiciti de ſe protulit Ioſeph. Sic Caietanus.
Septimaopinio Lippomanus in Catena ſua in Geneſim, prætermiſſa tranſlatione ac
TLippomani. Lectione Latina huius loci, ex Lectione Hebraica, Grecaque, atque Chal-
daica, conatur propoſitam difficultatem expedire. Sic enim ſcribit: Ab eo quod Latinus Interpres vertit, An ignoratis qudd non ſit ſimilis meu in augu
randi ſcientia? paulò diuerſior eſt Lectio Hebraica, hanc fermè redden
ſenten
„—,
—.—
—

GENESIS CApP. XLIIII. 685 ſententiam: Neſcitis, quod augurio auguratur(ſeu) dininando diuinabit vir qui ſicut ego(vel) ſimilis mei? nec diſſimilem habet ſententiam translatio Ixx. Interpretum, quæ ſic habet: Non ſcitis, quod augurio augurabitur homo, qualis ego?quaſi dicat: Cogitandum vobis erat, me ob ſecretorum cogni- tionem à Pharaone celebratum nomine& officio, etiam veſtri furti con- ſcium me futurum: ideõque à tanto flagitio deſignando cauendum erat vobis, cùm id facilè perueſtigare ac deprehendere poſſit, quicunque mei ſimilis fuerit. Chaldaica lectio ſic habet: Neſciebatis quod inueſtigans inueſtigaret vir, ficut ego? Quibus verbis alter innuitur ſenſus, hic nimi- rum: Abſtinere vos debebatis ab hoc ſcelere, vel illud ſaltem cogi- tantes, quòd maxima in eo detegendo vſurus eſſem diligentia: quemad- modum facere ſolent mei ſimiles in perueſtigandis rebus ſibi furto ſub- latis. Hinc igitur patet, ſine mendacio dixiſſe illud Ioſeph. Sic Lippoma- nus. Sed quia Lippomanus tacitam præteriuit lectionem Latinam, ſecun- dùm quam tamen præſens quæſtio potiſſimùm mota eſt,& in qua maxi- mè verſatur difficultas, idcirco eius ſolutio mutila& imperfecta eſt,
Quod ego ſuper hac Quæſtione ſentio, non tam ſuperioribus ſenten- Oekana opinto tiis diuerſum eſt, quàm ex earum aliquot aptè compoſitum, atque confla- Shchee— tum. Arbitror equidem, cum Ioſeph dixit verba illa, nihil eum eſſe men- /pp, de ſma titum. poſſunt enim verba illa quatuor modis commodeè ac veròè ita expo- ſcientia— ni, vt mendacii nihil planè contineant. Primùm enim dici poteſt, Ioſeph randi quatuor dixiſſe illud non ſeriò, ſed per iocum, ſiue iocularem quandam ſimulatio- nous pkes nem: quæ autem ſic diſſimulanter& ioculariter dicuntur, ca pro menda-*0. cijs nequaquam habentur: Et hæc eſt ſententia B. Auguſtini,& Hiſtoriæ
Scholaſticæ,& S. Thomæ, vt ſuprà dictum eſt. Deinde poteſt dici, Ioſeph
non eſſe locutum affirmatè& aſſeueranter, ſed interrogando; nec ſibi Ladun rendicando ſcienti di, ſed aſſi d iris principib lerant vendicando ſcientiam augurandi, iſed allignando eam viris principibus
V& ſui ſimilibus. Hæc autem fuit opinio Theodoreti,& Gręci interpretis, M hie Irnrc Nacnn& Ioannis Galenſis cum honore citati à Thoſtato,& item Cani in libro Cæmue.. eneuc ua kn ſecundo de locis Theologicis cap. 4. Illud præterea dici poteſt Ioſeph di-
11 xiſſe illa non ex ſuo ſenſu, ſed ex opinione arque exiſtimatione omnium Egyptiorum, qui videntes Ioſeph præ cæteris vatibus& coniectoribus Exgyptijs ſapienter occultiſſima interpretari,& futura præſagire„putan- téſque id eum facere, more aliorum, per artes magicas, ad quas pertinet augurandi ſuperſtitio, laudabant eum atque prædicabant, tanquam peritiſſimum augurem. Atque hanc opinionem& ſolutionem attigit S.
Tho. in 2. 2. quæſt. 95. artic. 7. Deinde illud etiam(quod videtur mihi quidem propius eſſe verò jdici poteſt, verba illa Ioſeph continere veriſſi- mam ſententiam, ſi verbum augurandi non ſumatur propriè pro eo quod eſt, ex obſeruatione auium diuinare, quomodo hic non accipi, ſuprà eui- denter oſtenſum eſt: ſed augurari ſumatur in vniuerſum pro eo quod eſt præſagire animo& diuinare futura, quocunque id modo fiat, ſiue per di- uinum ſpiritum; ſiue humanum, ſiue diabolicum. Namque hac ſignifica- tione ſæpenumero vſurpari verbum augurandi, ſuprà demonſtratum eſt. Manifeſtum porrò erat, Ioſeph præſtantiſſimum eſſe habitum diuinato- IrIr„
———
8 “

685 COMMENT. IN GENES. CA P. XILIIII.
rem, propter quatuor ſomniorum veriſſimam interpretationem,& futu- ræ fertilitatis, ac ſterilitatis prædictionem. Veriſſimum igitur erat, nemi- nem eo tempore fuiſſe ſimilem loſeph in ſcientia augurandi, id eſt diui. nandi. Sed illud aduertat Lector, quàm prudenrter& cautè locutus illa verba fuerir Ioſeph: non enim dixit neminem eſſe ſimilem ſui in augurando per ſcyphum, ſicut antea dixerat eius miniſter, ig enim falſum fuiſſet, cùm ipſe non auguraretur per ſcyphum: immò ab iſta,& aliis hoc genus ſuperſtitionibus vehementer abhor- rebat; ſed præcisè, abſolutéque dixit, non eſſe ſui ſimilem
in ſcientia auguran-
di, id eſt, diui-
nandi.

A 8
2 — 9 5 8 8
t 2140AAGESAI E SINT N M pf—— G ENESLZIS.
ARGVMENTV M.
— 4* 2.—⸗ 4 64. 4 Denique Ioſeph manifeſtauit ſé fratribus ſuis: eſque remittens in pa- 4„. 3...„. 7. triam, ſuo& Regis Pharaonis nomine, Patrem cum omni familia
2 Oxr ſe poterat vltrà cohibere Ioſeph mul- r 3tis coram aſtantibus: vnde præcepit vt e-
ANr grederentur cuncti foraàs,& nullus inter-
E eſſet alienus agnitioni mutuæ. Eleuauitq; ²
⅓⅜ vocem cum fletu, quam audierunt Aegy-
ptij, omniſque domus Pharaonis. Et dixit ³
D fratribus ſuis: Ego ſum Ioſeph: adhuc pa- poterant reſpondere fratres nimio terrore perterriti. Ad quos ille clementer: Accedite, inquit, ad me. Et 4 cùm acceſſiſſent prope, Ego ſum, ait Ioſeph, frater veſter, quẽ
1 vendidiſtis in Aegyptum. Nolite pauere, neque durum vobis 5 t eſſe videatur quòd vendidiſtis me in his regionibus: pro ſalu- te enim veſtra miſit me Deus ante vos in Aegyptum. Bienniũ 6 4 eſt enim quòd cœpit fames eſſe in terra:& adhuc quinque an-
4 ni reſtant, quibus nec arari poterit, nec meti. Præmisitque me 7 Deus vt reſeruemini ſuper terram,& eſcas ad viuendum ha-
bere poſſitis. Non veſtro conſilio, ſed Dei voluntate huc miſ- 8
ſus

688 COMMEN T. IN ſus ſum: qui fecit me quaſi patrem Pharaonis,& dominum v. ↄ niuerſæ domus eius, ac principem in omni terra Ægypti. Fe- 10 ſtinate,& aſcendite ad patrem meum,& dicetis ei: Hæc man- dat filius tuus Ioſeph: Deus fecit me dominum vniuerſæ ter- ræ fEgypti: deſcende ad me, ne moréèris:& habitabis in terra Geſſen, eriſq; iuxta me tu,& filij tui,& filij filiorum tuorum, 1 oues tuæ& armenta tua,& vniuerſa quæ poſſides. Ibique te paſcam(adhuc enim quinque anni reſidui ſunt famis) ne& 12 pereas,& domus tua,& vniuerſa quæ poſſides. En oculi veſtti, & oculi fratris mei Beniamin vident quòd os meum loquatur 13 ad vos. Nunciate patri meo vniuerſam gloriam meam,& cun- a quæ vidiſtis in Ægypto: feſtinate& adducite eum ad me. 14 Cümque amplexatus recidiſſet in collum Beniamin frattis 15 ſui, fHleuit: illo quoque ſimiliter flente ſuper collum eius: Oſcu latùſque eſt Ioſeph omnes fratres ſuos,& plorauit ſuper ſingu- 16 los: poſt quæ auſi ſunt loqui ad eum. Auditùmquc eſt& cele- bri fermone vulgatum in aula Regis: Venerunt fratres loſeph: 77& gauiſus eſt Pharao atque omnis familia cius. Dixitque ad Ioſeph, vt imperaret fratribus ſuis, dicens: Onerantes iumen- ta, ite in terram Chanaam; Et tollite inde patrem veſtrum& cognationem,& venite ad me:& ego dabo vobis omnia bona 19 Aegypti, vt comedatis medullam terræ. Præcipe etiam vt tol- lant plauſtra de terra Aegypti, ad ſubuectionem paruulorum ſuorum, coniugum:& dicito: Tollite patrem veſtrum& pro- 20 perate quantocyus venientes, Nec dimittatis quicquam de ſupellectili veſtra: quia omnes opes Aegypti, veſtræ erunt e- 21 ceruntque filij Iſrael vt eis mandatum fuerat. Quibus dedit lo ſeph plauſtra, ſecundùm Pharaonis imperium:& cibaria in ti 22.23. nere. Singulis quoq́; proferri iuſſit binas ſtolas: Beniamin veto dedit trecentos argenteos cũ quinq; ſtolis optimis, tätundem pecunie& veſtium mittens patri ſuo, addens& aſinos decem, qui ſubueherent ex omnibus diuitijs Aegypti:& totidem ali- 24 nas decem, triticum in itinere, panéſq; portantes Dimiſit ergo 2s fratres ſuos,& proſficiſcentibus ait, Ne iraſcamini in via. Qui aſcendentes ex Aegypto, venerunt in terram Chanaam, ad Pa⸗ z6 trem ſuum lacob,& nunciauerunt ei, dicentes: loſeph filius tuus viuit:& ipſe dominatur in omni terra Aegypti. Quo 27 audito Iacob, quaſi de graui sõno cui gilãs, tamen nõ credebat eis. Illi è contra referebant omnẽ ordinem rei. Cumq; vidiſſet
——‿—-——

nrc e Numca
ſuo Cunben um A ingxeti
A
in col rerimi
ns fun S u l.
G ENESIS CA P. XIV. 689
plauſtra,& vniuerſa quæ miſerat, reuixit ſpiritus eius,& ait:
Sufficit mihi ſi adhuc loſeph filius meus viuit:vadam& vide- bo illum antequam moriar. b
PRAFEATIO.
RAEFATIONIS in hHoc caput vicem implebit concin- I na enarratio huius hiſtoriæà Philone poſita in eo libro, 5 quem inſcripſit de Ioſeph. Is autem ſcribit ad hüc moqum. Vards iam&certis perſuaſus argumentis, atque experi- zàe prudenter factis loſephppaternam familiam inteſtinus diſßi- Ais,& domeſtica ſeditione nequaquam impugnariiconuerſus ad recon- ciliationem, nec diutius diuturnam illam dißimulationem,& ſui occul- tationem ſuſtinere valens, ſuccubuit denique amori, quo ardebat, frater- no. Ac ne fratribus propter veterem iniuriam obueniret aliquod dede- cus, noluit primæ agnitioni quenquam Aegyptiorum intereſſe. Semöoto igitur vniuerſo famulatu, repentè profuſis tanquam è fonte, vbertim la- crymis, dextra, vt propius accederent, innuit, ne fortè Verba eius exau- diri ab alijs aliquo modo poſſent. Tunc ſic eos allocutus eſt: Rem longo tempore tectam,& obliuioni, vt vos putabatis, mandatam, nunc reuela- turus, ſolus ſolos appello. Fratrẽ quem in Aegyptu véõdidiſtis, me ipſum præſentem nunc cernite. Ego ſum Ioſeph. Hactam inſperata voce per- culſis,& perterritis,&täquam præ graui onere, vultus ad terram dei- cientibus: Nolite triſtari, inquit Ioſeph; obliuionem omnium quæ aduer- ſum me patraitis, lubenter ac liberaliter polliceor, nullo vobis deprecato- re opus eſt. Mea ſponte in gratiam vos recipio, duabus de cauſis: tum propter pietatem erga patrem, cui plurimum debeo; tum propter natura- liter inſitam mihi atque perpetub in omnes exercitam clementiam& humanitatem, qua omnes, preſertim fanguine coniunctos complector. Meum porrò miſcrabilem caſum atque calamitatem non vobis imputo, ſidad Deum refero: qui me ſuorum beneficiorum diftcillimistempori- bus humano generi exhibendorum, miniſtrum aque executorem eſſe voluit: ia verum eſſe, his, quæ oculus veſtris cerniti, credue. Totius Ae- gypti gubernatio mihi eſt commiſſa, Rex honorem mihi habet eximium, 22 quamuis ætate ſenior, me ſuum quaſi Parentem Vencratur. Color& obſéruor non tantum ab indigenis, ſod à plurimus etiam gentibus, vel prouincialibus, vel liberis: omnes quippe opus habent meo ſub ſidio Comment in Gen tom. 4. 5888
28
Oratio, qua loſeph ma- nifeſtans ſe fratribus vſus eſt, au- Ctore Phllo- ne.
“ —
„ *

690 COMMEN T. IN
propter inopiam. Argentum xaurum;& quod his maius eſt, commea.
tus, apud me ſolum reponuntur diſtribuendi in ſingulos, quãtum cuiqus 1 ad neceſſarii vitæ vſum ſatis eſt, vt nec ad delicias ſuperſit quicquam, 1 nec ad famis remedium, atque etiam ſatietatis voluptatem. Qupdlmn
iackanter Tico:ſed vtintelligatis, neminem mortalium potuiſſe ſim tantam conferre fœlicitatem,& ſeruo quidem in carcerem detnſſt nam e vinctus fui quõdam innocens, iniquè paſſus calumniam. Deu lle fuit, qui extremam calamitatem ac miſeriam in ſummam venit felicitatem; qui ſolus eſt Omnipotens. d cum mihi perſuaſiſßimum ſit non eſtcur vos quicquam timeatis: deponite onnem ſolititudinem,& quantam maximam poteſtus, capite animis veſtris lætitiam atque volu-
ptatem. Nunc properꝰ redeundum vobis eſt ad patrem, vt à vobu yS. tius quùm fama tam lætum de me inuento nuncium accipiat: Solet enin 1
fama velox eſſe, atque pracurrere.. Tum fratres certatin collaudabant Ioſéph,alio aliam eius virtuten prædicante, clementiam, caritatem,& prudentiam pietaten veru ein omnes, vno ore in cœlum eſferebant, felicem euentum ad Deum aulli rem referentes,& priſtinos caſus ferentes æquo animo. Nec minus ill mirabantur inſignuem eius modeſtiam ac patientiam: qui neque ſeruiens malè vnquam locutus eſt de fratribus ſuis tanquam perfidis ſui Venal- toribus: neque in carcerem detruſus præ dolore vllum ſecretum efutiuit neque tam longo tempore inter vinctos agens, vt miſer, fälent, ſuum detexit infortunium. Ac ne tunc quidem, Cum vel Funuchu, vel Neg, ſöomnium interpretaretur, bccaſionem ceperit a periendi ſuam ingenuit- tem. Immo ne tunc quidem, cuùm vicariam Regis poteſtatem arceyii vniuerſæ prefectus Aegypto, quicquam de ſui generts nobilitate ndia nitVt ſaltem ignobilitatis atque obſcuritatis opinionem à ſe amdlretur docẽs non vernam ſe eſſe, ſed honeſio& claro natum genere: verumn fidijs quorundam domeſticorum in grandes æruninas ac miſerias deud- lutum. Ad has laudes accedebat commemoratio e& admiratio æqullalus prudentiæ ac dexteritatis eius in pablicis muneribus obeundis: cnf 3 rentes enim eum cum vulgata aliorum magiſtratuum arroganlus 9 imperitia, mirabantur oſtentationis& pomparum in viroò tam tꝗ& C9 contemptum:& qudòd alienus ab omni maleficio tragico, quamuls po- tuiſſét ipſos mox in prima profectione agnitos opprimere, aut cert fa me pereuntibus frumentum non præbere, adeo pænam omnèm ab iyſi abſtinuerit, vt tanquam bene de ſe meritis daret munera, redditoftu- menti pretio quod attulerant.
In

e nn anieh
u l man be ketun.
kaauen rular re 2t W. Am.
a num 9 is vün
ra tuars O ns
ah vm aden, ud NX An mnrt 4 1. 1 A
rumun. nn
1n t S wius X
GENESIS CAbp. XILV. 691
In tantum porro, perfidiæ atque impietatis fratrum Ioſeph patratum quondam ſcelus latuit omnes, vt optimates A ypt, Toſeph gratularen- tur fratrum ſuorum praſentiam, quaſi tum primum veniſſent. Quibus illi hoſpitaliter ac liberaliter acceptis, rem indicarunt ſuo Regi properè, ita Vt omnia plena ſſent gratulationibus„& publica lætitia:non aliter
ſand, quam ſi felici quopiam fiugum prouentu præſens fames in abun-
dantiam eſſet commutata. Rex, cognito, patrem Toſeph adhuc eſſé ſuper-
ſzitem,& numeroſam illi èſſé familiam, hortatus eſt vt in Aegyptum
Vniuerſi commigrarent, vberrimã Aeg'ypti partem els ſe donaturu polli- citus. Moxq; loſeph multa carpẽta ℳꝙ plauſtra pretioſis veſlibus multoc auro,& argento plena, præter frumenti copiã,& iumenta ad ſubuectio- nem vſui futura, multum item atque honeſtum dat famulitium, vt pa- trem ſecurꝰ& commodè ad ſe deducant. Hactenus ex Philone.
Non poterant reſpondere fratres nimio timore perterriti.
SIMORKREMillis maximum faciebat tum conſcientia tanti ſceleris contra loſeph commiſſi: tum contẽplatio potentiæ Noſeph aà quo facilè quocunque vellet ille modo,& quanto- 2 cunque vellet ſupplicio, puniri poſſent. Ingẽs porrò timor rigentes facit homines, ac ſtupentes,& taciturnos,& quaſi mutos. Cu- ius rei cauſam huiuſmodi reddit B. Thomas, ſanè quàm probabilem ex Ariſtotelis doctrina in Problem. tradita, depromptam; Timor, inquit, prouenit ex imaginatione alicuius mali imminentis, quod difficulter repelli poteſt. Quod autem aliquid difficulter poſſit repelli, prouenit ex debilitate virtutis; virtus autem quanto eſt debilior, tanto ad pauciora ſe poteſt extendere,& ideo ex ipfa imaginatione quæ facit timorem, ſequitur quædam contractio caloris& ſpiritus,& hinc retentio vocis. Sicut enim in morientibus, natura propter virtutis debilitatem ad in- teriora ſe recipit:& ſicut in ciuitatibus, cùm ciues valdè timent exter- num hoſtem, retrahunt ſe ab exterioribus,& recurrunt quantum poſ- ſunt ad interiora, ita in timentibus calor cum ſpiritibus ad interiora contrahitur. Hoc porrò intereſt inter iratos,& timentes: quòd in iratis propter calorem,& ſubtilitatem ſpirituum, qui proueniunt ex appeti- tu vindictæ, interiuùs fit ſpirituum motus ab inferioribus ad ſuperiora, & ideò congregantur ſpiritus& calor circa cor: ob idque fit, vt irati reddantur prompti& audaces ad inuadendum. At verò in timentibus, ſpiritus mouentur à ſuperioribus ad inferiora propter frigiditatem, quæ craſſiores facit Spiritus. Hæc autem frigiditas accidit ex imagina- tione defectus virtutis: Quocirca in timentibus non multiplicatur ca-
9. Thomas 1.2 444 art do- J. docet cur t* mentes conli- ceſcunt.
Differentia iratorum, as- que timentiu.
lor,& ſpiritus circa cor, ſed magis à corde refugiunt, ideoque timentes
non promptè inuadunt, ſed magis refugiunt. 5888 2
———

692 COMM ENT. IN
Hoc item differunt timentes à dolentibus, quòd dolentes in vocem
rorumpunt, timentes autem non emittunt vocem, ſed magis reddun-
Cur dolentes tur taciturni. Cuius rei cauſam reddit hanc Ariſtoteles in Problema- clamare, ti- tum ſectione 27. Problemate nono: Quam ob cauſam, inquit, cùm&
mentes autem ſilere ſoleant, metus
& dolor, quædam ſit ægritudo, qui dolẽt, clamant: qui metuunt,
ex Ariſtot. ſilent: An qui dolent ſuum retinent ſpiritum? Is verò vniuerſus emm. pens cum clamore emittitur: Metuentibus autem corpus refrigerauu, calrque ima petit, qui ſpiritum mouet. Quò igitur hic ſe contulerit ibidem ſpiritum potiſſimùm excitabit: quapropter venter eorum quiĩ metuunt, obcrepare ſolitus eſt. Vox autem eſt ſpiritus ſurſum verſus elatus, partibus quibuſdam, ceu inſtrumentis conficiendus& abſol- uendus. Cauſa verò cur homines dolentes ſuum retineant ſpiritum eſt, quòd omnes inditis à natura præſidiis cùm affecti detrimento aliquo ſumus, ſine vlla cogitatione, naturali duetu& inſtinctu vti ſolemus. Idémque in cæteris omnibus videre eſt animantibus: aliæ namq; cor- nibus, aliæ dentibus, aliæ vngulis repugnant, ſeſéque defendunt. Atqui dolores, velomnes, vel plurimos calor adiuuat, quem profectò is au. get, qui ſuum cohibet: calefacit enim caloris incitabula, contracto in- trorſus calore per ſpiritum, atque excoquit. Hactenus ex Ariſtotele. Multiplicatis itaque ſpiritibus introrſum atque calore, neceſſe eſt, it emittantur per vocem,& quaſi exhalentur: quapropter dolentes is
continere ſe poſſunt qui
n clament. At verò in timentibus fit motus in-
terioris caloris& ſpirituum à corde ad inferiora, vt dictum eſt. Et ideo timor aduerſatur formationi vocis, quæ fit per emiſſionẽ ſpirituumad ſuperiora per os. Et hinc fit, vt timor tacentes faciat:& item vt corpore membrisq́; trementes reddat, vt diſputat Ariſtoteles in ſupradicta Se- ctione, Probl. ſexto& ſeptimo. b
VER S. I.
Nolite pauere, neque vobis durum eſſe videatur quòd vendi-
&. diſtis me in his regionibus: pro ſalute enim veſtramiſit me Deus ante vos in Ægyptum. Non veſtro conſilio ‚ſed Dei voluntate huc miſſus ſum, qui fecit me quaſi pattem Pha⸗ raonis,& dominum vniuerſæ domus cius, ac principem in
omni terra Ægypti.
WNXTENVaA loſeph, quoad cius fieri poteſt, peccatun trum ſuorum, vt eos prę nimio timore conſternatos anl omni liberet formidine. Iubet enim cogitare eos, non qum
ipf, quantúmyve peccauerint; ſed quantum in bonum con- uerterit Deus ipſorum peccatum. Ex illo enim, licèt improbo eot
facto ſecutum erat, vt& ipſe Ioſeph maximam gloriam& potentiam adeptus eſſet;& vt ipſi, omniſque paterna familia, plurimæque gent miſerrimo interitu famis, per ipſius prouidentiam& ſapientiame
ſeruatæ fuiſſent.
m fra mis,
um
es à oll-
Varia porrò fuerunt apud Veteres excuſationũ genera, quibus inuicè
vteb antur

Nar(cie toqit.& aki n n lentar: ☛☚ Me trero d Matduin
- 44 mer 4. dane. Dar= leifn
¹ 1 2. tMerteh= putat At=— bSnr 8
—
um cſi uε ur „ 3 colalut tem. — ¹ 3
Non v Col
nu tecut ue ſli 4 ert 1 * 4 8 3 r domt
5
G ENESIS CA P. XILV. 693
ytebantur, ſi quid diſſidij, vel offenſæ, vel cuiuſpiam detrimenti aut ca- lamitatis exortum eſſet, cuius iam pæniteret,& obliuionem in perpe- tuum capere vellent. Non enim mala, quæ acciderant, ipſis aſſignabãt, & imputabät, ſed vel externis cauſis, vel ſuperioribus principiis, à qui- bus res mortalium arcano conſilio diſponerentur,& ad fines, incogi- tatos homini deſtinarentur. Ab Homero inducitur Priamus ſedens in
rbis Troiæ,& ad ſe vocans Helenam, atque eam appellans Homerus.
mœnibusv Iliados„.
caram ſibi filiam: calamitatem verò belli Troiani, atque imminens exi- tium vrbis& imperij ſui, nõ imputans illi, ſed fatis& Diis. Hæc enim verba illum cum Helena loqui facit: = Neque enim te diua malorum Arguerim: ſuperis fatis ſors ista ſenestæ Delbita erat nostræ,& Teucris lacrymabile bellum. Apud Græcos antiquitus prouerbij loco erat; Ate Homerica: quam Ille Deam facit, noxas,& turbas,& diſſidia, aliaq; mala inferentẽ atque jmmiſcentem rebus morralium, eamque dicit peracribus eſſe oculis, ac præuelocibus pedibus, inſuperabili robore, inimicam, exitialèmque mortalib us. Cuùm igitur inter amicos vel ſanguine iunctos mali quid- piam excitatum erat, quod ſanare ac tollere vellent, ad iſtam Homeri- cam Atem referebant, dicentes, non illorum hominum conſilio,& vo- luntate id accidiſſe, ſed Ates malignitate contigiſſe, Ioſeph igitur, vir ſcilicet pius,& res mortalium plerumque quidem occulto, ſemper autem iuſto, rectéque Dei iudicio& confilio diſponi, adminiſtrari,& geri probè intelligens, quod à fratribus ſuis contra ſe actum fuerat, arcano Dei cõſilio imputat: qui magna ſæpe mala in lon- gèͦ maiora bona pro iofinita ſua bonitate,& ſapientia, potentiàque mu- tare ſolet. Hoc enim proprium eſt diuinæ bonitatis& ſapientiæ, vt ipſis etiam malis bene vtatur, conuertendo ea ad rectitudinem alicuius or- dinis: nõ enim poteſt hominum conſio aliquo, vel potentia impediri diuina prouidẽtia, ſed qualitercunq; homo ber malum recedere à Deo conetur, rurſus per alium ordinem neceſſario ad eum relabitur. Scitum Ppeclara Box enim valdè eſt meritôq; celebratum quod egregiè doctus& diſertus ii ſentétia de Boëtius lib. 4. de Conſolatione Philoſophica, ſub finẽ ſextæ Proſę ſcri- efſtcacia diui- ptum reliquit hiſce verbis: Sola eſt diuina vis, cui mala quoque bona"æ prouiden- ſunt, cum eis competenter vtendo, alicuius boni elicit effectum. Ordo e her a Dn6- . 1—.... vertentis 8
enim quidã cuncta complectitur: vt quod ab aſſignata ordinis ratione honum.
diſceſſerit, hoc idem, licèt in alium, tamen in ordinẽ relabatur: nequid
in regno prouidentiæ liceat temeritati. Naturarum quippe omnium
conditor Deus, ad bonum dirigens, cuncta diſponit: dmque ea quæ
protulit in ſimilitudine retinere feſtinat, malum omne de rei publicæ
ſuæ terminis, per fatalis ſeriem neceſſitatis eliminat. Quo fit, vt quæ in
terris redundare creduntur, ſi diſponentem prouidentiam ſpectes, nihil
vſquam mali eſſe comperias. Sic Boëtius. 3 Super illis autem verbis: Qui fecit me quaſi patrem Pharaonis,& domi-
num vviuerſa domu eius,& principem in omni terra Aegypti, annotauit hoc
5888 3
““ 1 “

694 CO MMENT. I N QOqaietanus: Voluit, inquit, Rex Pharao, vt Ioſeph, quaſi eſſet pater ipſius, curã haberet domus& regni ſui. Itaque Ioſeph relatiuè ad Pha- raonem, fungebatur officio paterno:relatiuè autem ad familiam& do- mum Pharaonis, fungebatur officio domini: relatiuè autem ad terram Aegypti fungebatur officio Principis. Et hoc ipſum ab initio cõſtite. rat& decreuerat Pharao, cùm primùm exaltauit Ioſeph: dixit enim di, vt ſuprà Gen. 41. ſcriprũ eſt: Tu eris ſuper domum meam,& ad tui otu in. perium cunttus populus obediet: ecce conſtitui te ſuper vniuerſam terra Acgy pti vno tatum régni ſolioite præcedam. Ex ſupradictis porrò verbis loſeph, quib. dixit ſe eſſe velut patrem Pharaonis, quidam coniecturã faciunt, Pharaonem fuiſſe tunc adoleſcentẽ, cui Ioſeph, vir nempe humanarũ& diuinarum rerum conſultiſſimus, tanquam pater acceſſerit, à quo bene adminiſtrandi regni formulam acciperet,& cuius prudentia in qubiis & arduis rebus regeretur. Magnis namque principibus, ob ætatem co- ſilio& prudentia minimè pollentibus mos fuit apud veteres viros ad. iungere ſcientià rerũ humanarum præſtantiſſimos; qui Principibus be- ne viuendi,& dicendi,& agendi magiſtri,& quaſi patres eſſent. Apud Homerum legimus Achilli datum eſſe Phœnicem: Agamemnoni, fuiſ- ſe Vlyſſem, Neſtorem,& Chalcantem: Dario Zopyrum: Epaminondæ Lyſiã: Platonem Dioni: Ariſtotelẽ Alexãdro: Zenonem Antigono: de- necam Neroni. Quanquã illud, quaſi patrem Pharaonis: nõ tam ad tene- ritudinem, atque infirmitatem ætatis Pharaonis, quàm ad excellẽtiam prudentiæ& ſapiẽtiæ loſeph referri debet: propter quam Pharao eum quaſi patrem reuerebatur& obſeruabat: eiuſque conſiliis lubens rege- batur, monitiſq; eius& documétis, nõ ſecus ac paternis præceptis ob- temperabat. Nimirum fortunati Principes, quibus probos ac prudètes habere confiliarios,& quaſi vitæ,& ſui, aliorumque regiminis magi- ſtros comringit,& quorum ipſi ſententias libẽter audiunt,& ſequuntur
VERS. 166. Et gauiſus eſt Pharao, atque omnis familia eius.
REBDIBIIM eſt, duas ob cauſas Pharaonem vehementer 4 eſſe gauiſum: tum quòd valdè amabat Ioſeph tam proptet
8 1/ 1
eximias virtutes eius,& naturales,& morales,& ſuperna- turales, quàm propter ſumma eius in vniuerſam Aegyptum merita: tum quòd audiens, fratres Ioſeph eſſe viros ingenuos,& claro genere natos,& multis animi atque corporis virtutibus inſignes, gau- debat deletam eſſe notam ignobilitatis atque obſcuritatis loſeph, quæ An gaudium gloriam eius nonnihil apud Aegyptios infuſcabat. An verò gaudium Ehann ſe Aegyptiorum, præſertim verò magnatum& aulicorum Regis fuerit rum Tofepb, erum, ac fincerum ‚ an fucatum& ſimulatum„quo ſcilicet gaudenti faeru verum, Regi ſimiliter& ipſi gaudentes gratificarentur, incertum eſt, merito- an fimalatai. que in dubium verti poſſet. Nam ſiex eo, quod fieri plurimum ſolet
in aulis Principum, facere iudicium velimus de gaudio iſtorum Aegy-
3 1 8.
ptiorum, non temereè credi poſſet, illos non ex animo, ſed fictè, adula-
torum

r K q ps mcle
tPhœrid en mem r
4 Dro Terban
1 1 4 ro bunr *„ mmte dm . Fna e nice ledet:r mm 3 1* 1 d 8 5 1 50 lec Ppra . den 1 Odoln Wod:en
K I
CENES IS CA P. XILV. 695 torum more(qui nunquam apud Principes deſunt) vultu magis& in ſpeciem gaudium prætuliſſe, quàm concepiſſe, ac geſſiſſe animo. Mos Me: Aulics- enim eſt Aulicorum, alios inuidere aliis, ſed iis maximè, qui ex humili“ conditione ad altiſſimum honoris gradum quaſi repentè prouehuntur: obſcurorum enim hominum vel repentina, vel nimis feſtinata ad ho- nores prouectio ſemper inuidioſa atque odioſa fuit. Si tales fuère pro- ceres Aegypti erga Ioſeph, veriſimile eſt, eos non ſeriò& ſincerè, atque ex ſuo ſenſu lætatos eſſe, ſed induiſſe vultu lætitiam, vt regi placerent.
Eſt enim adulator propè vt ſpeculum, quod omnium in ſe colorum at- que formarum imagines accipit: adulator itidem eorum quibuſcum viuit, affectus omnes in ſeipſe ſimulat,& quaſi effigiat, gaudens, dolens, iraſcens, metuens, denique ad omnia ſeſe componens& transformans, vti affectum viderit, cui adulari in omnibus inſtituit. Mihi tamen ſimilius vero fit, gaudium illud Aegyptiorum ſyncerum & verum fuiſſe: atque hoc eſſe permagnum argumentum atque teſti- monium præſtantiſfimæ virtutis& humanitatis,& ſuauitatis morum, & dexteritatis in agendo,& modeſtiæ in adminiſtrando imperio ipfius Ioſeph: quòd homo alienigena,& vt putabatur, ſeruilis conditionis, ſubitè ad ſummam potentiam& gloriam, ſecundùm regem, elatus, omnibus tamen proceribus Aegypti, omnibüũſque aulicis cariſſimus eſſet. Quis enim neſciat, quàm inteſtino odio inter ſe diſſideant aulici, & quantopere inter ſe clam inuideant,& oderint; certarimque conten- dant primum obtinere apud Principem beneuolentiæ gratiæ que lo- cum? Thraſo ille Terentianus, cùm ſingularem ergaſe Regis beneuo- Tarentias in lentiam& gratiam iactabundus prædicaſſet, mox de aulicis ſubdit: LEunuch. Inuidere omnes mihi: mordere clanculuin. 6 Magnæ profecto virtutis& felicitatis eſt, vt cùm omnes honore ac po- tẽtia ſuperes, omnibus tamen nihilominus iucundus& charus ſis. Qui- bus autem artibus ſoleant iſtiuſmodi homines aliorum ſuorum riua- lium& quaſi competitorum non ſolùm inuidiam atque odium decli- nare, ſed etiam beneuolenriam& gratiam demereri, paucis verbis docuit Simon ille Terentianus in perſona ſui Pamphili, hæc de eo di- In Audris.
cens-
—
Sic vita erat, facilè omnes perferre, ac pati
Cum quibus erat, cumque vna his ſe dedere:
Eorum obſequi ſtudiis, aduerſus nemini:
Nunquam præponens ſé aliis. Ita vt facillime
Sine inuidia laudem inuenias,& amicos pares. Ad hunc locum credibile eſt vitam ſuam inſtituiſſe Ioſeph, vt Aegy- ptiis, cuiuſcunque eſſent conditionis, bene volendo, benéque, quoad poſſet, faciendo,& fauendo, gratiſſimus eſſet omnibus, ideòque& gau- dium eius verè gauderent,& lætiſſimo fratrum eius aduentu etiam ipſi vehementer lætarentur.
Ego
““ 1 2
“
ſſ“
—yy=—

Lyranus.
Thoſtatus.
696 COMMEN I. IN Ego dabo vobis omnia bona EÆgypti. Verſu decimo octauo Et pauld infrà Verſu vigeſimo. Omnes opes Egypti veſtræ erunt.
OYx fuit hæc promiſſio Pharaonis, vituperandæ prodiali- 6 tatis, ſed perfectæ ac ſummè laudandæ liberalitatis. Ilucd enim cumprimis obſeruandum eſt in liberalitate, vt bene. ſcia potiſſimùm in eos qui digni ſunt,& de nobis bene- meriti, conferantur. Quis autem beneficentia Pharaonis dignior in

adem umi Phd, En male deraiset ſünn eraltus t 3 Giem⸗ dmehb,* umte enfamel K rurri n, qu ui Kemren exſtuerant„= rr
4,Qu eoru dücat 4 3 3 hoc loco
1 8 at, Hcutim O
88
7
GENESIS CA b. Aegyptiis nec tot, nec tãta fugre, vt verè dici poſſet, abſtuliſſe eos om- nes opes,& omnia bona Aegypti. Siquidem Hebræi non habitabant ſparsè per vniuerſam Aegyptum, ſed habitabant tantùm ſeparatim in terra quadam, quæ vocabatur Geſſen,& ab Aegyptiis qui mixti cum Hebræis inibi quoque habitabant, bona illa commodatò acceperunt, non autem ab aliis Aegyptiis, niſi fortè ab iis qui in vicino& proxi-
mo erant.
7 nere. Verſu 21. non eſt ſilentio inuoluendum B. Hieronymi vtile quod- dam annotamentum. Sic enim ſcribit in Traditionibus in Geneſim ſuper hunc locum: Verbum Hebræum zeda, quod hic omnes ore con- ſono izιmππνπναμέν, id eſt, cibaria, vel ſitarcia interpretati ſunt; in Pſalterio
X LI V. 697
Super illis autem verbis: Quibus dedit Toſeph plauſtra& cibaria in iti- B. Hieronym.
Pſalm. 31.
quoque habetur. Vbi enim noſtri legunt Viduan eius benedicens bene-
* 0 2** 6 d 2 dicam, licèt in pleriſque codicibus pro viquao hoc eſt, pro Græca voce
xies“ nonnulli legant uen, in Hebræo eſt zeda, id eſt, cibaria eius benedi- cens benedicam. Porrò sitæ venationem magis poteſt ſonare, quàm fru- ges. Tametſi moris ſit Aegyptiorum,&ses etiam far vocare, quod nũc etiam corrupto vocabulo Aegyptij nũcupant atherã. Sic B. Hierony.
Dimiſit ergo fratres ſuos:& proficiſcentibus ait: Ne iraſcamini in via.
VaAER ITVR, cur loſeph hoc ſolum abeuntibus fratribus
) præceptum dederit. Thomas Anglicus huiuſmodi reddit DA rationem. Dixit hoc Ioſeph fratribus probè ſciens, vitium lhocrixandi& altercandi difficulter in via ab his qui faciũt iter, vitari poſſe. Concitatio enim corporalis motus,& laſſitudo ac mo- leſtia corporis ex itinere,& communis libertas atque garrulitas iter facientium dant ſæpe occaſionem inuicem altercandi& rixandi. Sic ille. Veruùm multo credibilius eſt, multque cõuenientius& grauitati ac prudentiæ loſeph,& ingeniis ac moribus fratrum eius, id quod à multis& grauibus viris proditũ eſt. Nimirum pręuidebat Ioſeph quòd indubiè futurum erat, vt fratres eius in reditu contenderent interſe,& altercarentur ſuper venditione ſua, quis ipſorum magis, minuũſve cul- pabilis fuiſſet,& idcirco magis minũſvetimere ſibi deberet à Ioſeph. Enimuerò hoc pleriq; ingenio ſunt, vt rectè factorum gloriam, quiſq; ad ſe trahere, ſibique vindicare ſtudeat: ſi quid contrà perperàm, vel errore, vel ſtultitia admiſſum eſt, id quiſque amoliri à ſe, atque in alios transferre conetur. Erant fratres loſeph, quãtum ad eius venditionem, non in eadem omnes cauſa: quapropter vt ſibi quiſque bene vel malè conſcius erat, ita vel ſpem, vel metum animo concipiebat. Et Ruben
quidem extra omnem erat noxam, quippe qui perpetuus fuerat ſalutis
Ioſeph defenſor,& necis eius diſſuaſor ac deteſtator. Iudas verò, cuius permagna erat apud ceteros fratres auctoritas, vr Ioſeph ab interitu aſſereret, venditionem eius, quaſi minus malũ, perſuaſit fratribus. Ce- teri fratres, vno omnes calculo mortem loſeph decreuerant: quocirca Comment.-in Gen. Tom. 4. tttt
Thomas An- glicus.
LA
— 4
——————————————————————— 1 8 r„„— 8 3 1—“ Lereee 4’— 7————— *“— 2

Chr)ſoſt.
Matth. 35. uit,& cumulatè a
Rupertus. nis Dei largitateml Sic Chryſoſtomus. Idem, ſed breuibus, Rupertus:
„- 2, 1 1. 4 VæaRs. 28. Cmquc vidiſſet plauſtra,& vni uixit ſpiritus eius:& ait, Sufficit mihi, ſi ad
698 COMMENLT.
1 N
peiori erant conditione, maiorid; in metu. Hoc igitur cum ptudentiſ-
ſimum virum loſeph minimè lateret, omnem præcideret, ſapienter,&
ter fratres excitari poterant, caulam
vt rixarum ac iurgiorum quæ in-
amanter,& ſalubriter, abeuntes cohortatus eſt ad vitandas in redlitu .. 2 7. 3 rixas& altercationes, colendamque manſuetudinem,& mutuam be-
neuolentiam. Hoc autem quod diximus non ob
ſcurè ſignificauit etiam Chryſolt
hom. 64. in Genelihæc ipſa verba perpendens. Ne jraſcamini in via. Vi-
de, inquit, præclaram mentem ſolùm ipſe remiſit iram,
loſeph,& ſanctiſſimos eius mores: non & iniuriam fratribus,& a criminibus eos libe-
rauit: ſed& ipſos admonuit, ne iraſcerentur in via, nec de his quæ fece-
rant, inter ſe contenderent.
Nam cuùm ſteterunt ante Ioſeph, dixerunt:
Meritoò hæc patimur, quia peccauimus Nin frutrem noſtrum: Et Ruben dice- bat illis: Nunquid non dixi vobis, Nolite pecoare in puerum,& non audiſtii
me? Multo igitur magis veriſimile e
rat quòd in via inter ſe altercaturi
& rixaturi eſſent: propterea reprimens eorum iram, mutuamque con- tentionem, dixit eis, Ne iraſcamini in via: ſed cogitate, quòd ego cti.
men veſtrum, non pro crimine vindi
cauerim, ſed gratuitò condonaue-
rim:vos itidem decet ſuper eo non inter vos rixari, ſed mutua vos be- neuolentia complecti. Quis pro dignitate admirari queat huius viti
virtutem, qui nouæ legis philoſophiam, tanto ante& perfectè cogno- dimpleuit? Nam quod Chriſtus docuit diſcipulos. Di-
ligite inimicos veſtros: hoc ipſum loſeph,& multo amplius fecit. Non enim ſolùm tantam declarauit charitatem erga eos qui ſe occidere vo- lueruntſed omnia fecit, vt demonſtraret eis quòd nihil in ſe peccaue- rant. Non vos, inquit hæc mihi feciſtis, ſed Dei erga me prouidentia hæc fieri diſpoſuiĩt, vt mihi ſomniorum meorum euentus cõcederetur. O ſapientiæ excellentiam! O magnitudinem beneuolentiælo gilectio-
Ne, inquit, iraſcamini, aut rixemini,
centior videri vult,& à ſe in alium crimen depellere conten
ne dum alius alio iuſtior Vel inno- dr, wur⸗
cem prouocetis,& contra inuicem diuidamini. Sic ille.
meus viuit: vadam,& videbo illum antequam mo riar.
quaſi ex mortuo reuocat
enim præ mœroris& doloris magnitudine, tanquam mort latitia etiam maiore ſuccedente, nem animi pletum,
non
tur: poſtea verò in locum mœroris
viſus eſt reuixiſſe ſpiritus eius. Hanc ego in Jacob mutatio minimè miror: potiùs, eum t ãto& tam reꝑentino gaudio com
CRlPTVRA hoc loco ait, accepto n ſeph, non ſolum viuente, verum etiam quodam gnante in Aegypto, tanto lacob eſſe gaudio comp
us eſſe videretur ad vitam.
1
uerſa quæ miſerat loſeph, te- huc lofeph flius
unciode filio ſuo lo- modo te
letum, Vt Antea
uus videba-
——

5eonm er uum 1 vu: kad Z nuig uem, d m tet w tumn giitnt ad en grn um kro e re dd Cdih K ttas AAnd quhn cutem ezi Wikun
4 1. A „ A 44 A— 4 A
d
1 drl .
uuerla q cit mihi, llum adf
GENESIS CAb. XI. V.
non defeciſſe ſpiritu, atque animam exſpiraſſe. Etenim in Romanis
699
Annalibus ſcriptum legimus, quo tempore Cannenſis cædes Romani Gell.c,t5.
exer
9* 8 4 2* 4 2*„ 4 incidentis inopinati gaudij oppreſſa, exanimatàque eſt.
10 S. Chryſoſtomus pro eo citat hunc locum: Reexcuita
deficit olei a
repentè quod extingui putaba
diſpenſabat Deus, vtl & particeps fieret fœl
ter tua,& fratres tui, vt adoremus ter Hæc Chryſoſtomus.
11 Audiamus etiam ſuper hoc ipſo loco Geneſis breuiter ita diſſe- rentem Rupertum: Cum eſt nunciatum lacob, filium eius Ioſeph vi-
citus ab Annibale facta eſt, anum matrem, nuncio de morte filij allato, luctu atque mœrore affectam eſſe. Sed is nuncius verus nõ fuit:
& filius eius, non diu poſt ex ea pugna in vrbem rediit. Quo repentè viſo mater, copia atque turba,&(vt Gellianis verbis vtar) quaſi ruina
quod nos legimus. Reuixit ſpiritus eius, ita Geneſ. 37. tus eſt ſenex decrepitus, terram ſpectans. Et ſic interpretatur: Quid eſt, eexcitatus eſte ſicut ignis in lucerna, quando limonia,& iam extinguitur; ſi parum quis olei infuderit, tur, clariorem emittit lucem: ita& ſe- nex ille præ triſtitia extingui videbatur: Sic enim de eo dixit Scriptura: Noluit conſolationem accipere dicens, Deſcendam lugens in infernum. Vbi autem cognouit quòd viueret,& quòd dominaretur in tota Aegypto, & vidit plauſtra, quaſi reaccenſus eſt,& iuuenis ex ſene factus eſt. De- poſuĩt mœroris nebulas, diſpulit cogitationum tempeſtatem,& in ma- na tranquillitate conſtitutus eſt. Hæc autem omnia eo deſtinabat ac uſtus laborum ſuorum conſolationem acciperet, icitatis filij ſui:& præterea vt ſomnium implere- tur illud, quodipſe interpretatus dixerat: Nunquid veniemus ego,& ma-
Rupertus lib. 9. in Geneſim
uere,& dominari in omni terra Aegypti; ſubdit Scriptura, eum qua- 14.
ſi de graui ſomno euigilantem, non credidiſſe tali nuncio. Quomodo autem tantæ rei pater nuncium acciperet, ait Rupertus, compendio Seriptura pulchrè ſic expreſſit, vt nullo verborum circuitu meliùs ex- plicari potuerit, Quaſt de graui, inquit;, ſomno euigilans. Qualis enim aſtat, qui de graui ſomno repentè excitatus, euigilat? Attonitus vti- que,& ſtupidus ad intelligendum, vel ad reſpondendum, ſegnis& he- bes, præmortuis ſenfibus. Vnde protinus cum necdum credenti refer- rent omnem ordinem rei,& ille vidiſſet plauſtra,& vniuerſa quæ miſe- rat, eadem proprietate vtens Scriptura dirit de eo, Reuixit ſpiritus eius; id eſt, Diſcernendi facultatem recepit, vt multitudinem gaudiorum ſuorum capere poſſet,& rationem habere cum eis ſciret: quorum nem- pe repentinus aduentus, imparatum, nihilque tale opinantem, magna inundatione oppreffſiſſet. Sic Rupertus. b 12 Oleaſter illud, Quaſi de graui ſomno euigi tit: Et ceſſauit cor eius. Scilicet à naturali motu ſuo. Verbum enim Hebræum pug non plenè notum eſt Hebræis: ex variis tamen boniſq; cõiecturis, ſignificare videtur idem quod ceſſare& quieſcere. De quo Rabbi Abraham in Cõmentariis Habacuc primo, vbi hunc locũ citat, Rab. Abra-
lans, ex Hebræo ita ver- Oleaſter.
ita ſcribit: Omni tempore quo viuit homo, pulſat cor eius in medio ham.
ipſius. Sed quando dixerunt Iacob, Filius tuus Ioſeph viuit: tacuit cor
tttt 2
—
SerRewerere, 1“

Hebræorum Commentum.
oo COMMENT. IN
eius&non pulſabat, quia territus conturbatuſque erat, vnde inferiis
dicitur, ſpiritum eius reuixiſſe. Sic iſte Rabbinus, referente Oleaſtro.
Paraphraſis Chaldaica pro reuixit ſpiritus eius, ſic habet ad verbum: Quieuit Spiritus ſanctus ſuper Iacob patrem ipſorum. Hoc exponentes Hle. bræi, tradunt ex eo tẽpore, quo Iacob triſtari& dolere cœpit de amiſ-
ſo loſeph, vſque ad hoc tempus quo nuncium accepit de vita& poten- tia eius, non fuiſſe eum afflatum Spiritu prophetico. Cuius rei hanc reddunt cauſam: quòd Spiritus ſanctus non manet in hominibustriſti bus,& dolentibus,& ignauis: ignauum namq; reddit triſtitia& dolor: ſed in alacribus& ſtrenuis,& expeditis. Vnde vulgò apud illos hæc eſ iactata ſententia: Spiritus ſanctus non quieſcit niſi ſuper hominem alacrem. Atque ob hanc cauſam videre eſt, omnes fermè prophetas fuiſſe potiùs iuuenes, quàm ſenes: quòd iuuenes promptiores ſint& alacriores ad res peragendas: ſenes verò plerumque cunctabundi& tardi,& pigri ſunt. Excipere tamen oportet Moyſem,& Aaron, quiin ſenectute 6, ſupergreſſi iam octogeſimum annum, diuino ſpiritu ex- cellenter præditi ſunt: Verùm hoc ſingulare quid fuit,& quaſi miraculo aſſignandum. Quoniam igitur lacob ſupra modum triſtabatur de amil-
ſione loſeph;, ideo per illud tempus deſijt in illo Spiritus pro- phetici operatio: ea verò redijt, cùm Iacob, audito, loſeph viuere& dominari, maximo gaudio completus eſt. Sic iſti Hebrei, quibus ſolemne eſt mira dicere ſine vlla ratione& probatione,& fabulofis com- mentis mirandum in mo-
dum delectari.
r *†
1
2

zaucho d 1 S3 a mn 1 nu — adaia 5.
um! 8 ctmi.
43 wwe ee
M ENTARIA 1N CAPVIT
SIA DRAGESAIMV M S ET Tp M G ENESI S.
4KGXMEN.VM
Lacob, adorato prius, coſultõque Deo, profciſci iur in Aegp'ptan. quo, vnd cun 12 intrauerunt numerd ſexaginta ſe èptem. Eit lætiſbimus Ia- c05& 1% ph in terra Geſſen occurſus: premonétque Ioſeph fratres ſuos, Vt ſe non aliam niſi pastoralem colere artem, apud Pharaonem Pro fitea antur.
dRoOrECTV'’SQAVE Ifraël cum omnibus1 2 duæ habebat, venit ad Puteum iuraméti: & mactatis ibi victimis Deo patris ſui ² Tlſaac. audiuit eum per viſionẽ noctis vo- § cantem ſe,& dicentem ſibi, Iacob, lacob; cui reſpondit: Ecce adſum. Ait illi Deus: 8ᷣRS Ego ſum fortiſſimus Deus patriscui: noli; timere„Aeſcende in Ægyptum, quiain gentem magnam fa- eiam te ibi. Ego deſcẽdam tecum illuc,& ego inde adducam 4 te reuertentem: Ioſeph quoque ponet manus ſuas ſuper ocu- los tuos. Surrexit autem Iacob à Puteo iuramenti: tulerũntq; 5 ũ filij cũ paruulis& vxorib. ſuis in plauſtris quæ miſerat Pha- rao ad portandũ ſenẽ,& omnia quæ poſſederat in Terra Cha- 6 naam:venitq; in Ægyptũ cũ omni ſemine ſuo, filij eius& ne- 7
potes, filiæ,& cũcta ſimul progenies. Hæc ſunt autem nomina?
trir z
4 8* k 1 1 4 4

70² C O M M E N T. I N b äliorum Iſraël, qui ingreſſi ſunt in Ægyptum, ipſe cum iibe- ris ſuis. Primogenitus Ruben. Filij Ruben: Henom& Phal- 10 lu,& Heſrõ& Charmi. Filij Simeõ lachuel& Iamin& Ahod 11& lachin& Sohar& Sauil filius Chananitidis. Filij Leui: Oer- ſon& Cath& Merari. Filij Iuda: Her& Onan& Sela& Pha. 12 res& Zara. mortui ſunt autẽ Her& Onan in terra Chanaam. 33 Natique ſunt filij Phares Heſrõ& Hamul. Filij Iſlachar Tho. la& Phua& lob& Semron. Filij Zabulon: Sared& Elon& Iahelel. Hi filij Liæ quos genuit in Meſopotamia Syriæ cũ Dr na filia ſua, omnes animæ filiorũ eius& filiarũ triginta tresyi. 16 lij Gad: Sephion& Haggi& Suni& Eſebon& Heri& Arodi 17& Areli.Filij Aſer, Iamne& leſua& leſſui& Beria. Sara quoq; 1S ſoror corũ. Filij Beria: Hebel& Melchiel. Hi filij Zelphæ, qui dedit Labã Liæ ſuæ. Et has genuit lacob ſexdecim animas ri. 19. 20 lij Rachel vxoris lacob: loſeph& Beniamin. Natiq; sut loſeph filij in Terra Egypti, quos genuit ei filia Aſeneth filia Phuti- 21 pharis ſacerdotis Heliopoleos: Manaſſes& Ephraim: Filij Bẽ- iamin: Bela& Bechor& Asbel& Gera& Naaman& Echi& 22 Ros& Mophim& Ophim& Ared. hi filij Rachel quos genuit 33. 24 lacob: omnes animæ, quatuordecim. Filij Dan: Huſim. Filj 23 Nephrali: Iaſiel& Guni& leſer& Sallem. Hi filij Balæ quã de- dit Labã Racheli filiæ ſuæ:& hos genuit Iacob: omnes animæ 26 ſoptẽ. Cunctæ animæ, quæ ingreſſæ ſunt cũ Iacob in Egyptũ- & egreſſæ ſunt de femore illius, abſque vxoribus filiotum eius 27 ſexagi nta ſex. Filij autem Ioſeph, qui nati ſunt ei intetra Egy- pti, animæ duæ. Omnes animæ domus Iacob, quæ grelle 28 ſum in Ægyptũ, fuêre ſeptuaginta. Miſit autem ludam ante ſe 29 ad loſeph, vt nunciaret ei,& occurreret in Geſſen. Quò C perueniſſet, iuncto Ioſephi curru ſuo, aſcẽdit obuiam patri luo ad eundem locũ: vidẽnſque eum, irruit ſuper collũ eius,& in- zo ter amplexus fleuit Dixitque. Pater ad Ioſeph: lam lætus mo- 31 riar, quia vidi faciem tuã,& ſuperſtitem te relinquo. At ille lo- curus eſt ad fratres ſuos,& ad omnem domum patris ſui: Al- cendam,& nunciabo Pharaoni, dicamque ei: Fratres mei,& 2 domus patris mei, qui erant in Terra Chanaam, venerunt àa me:& ſunt viri paſtotes ouium, curamque habent alendo- rum gregum: pecora ſua,& armenta,& omnia quæ habere
3 potuerunt, adduxerunt ſecum. Cùmque vocauerit vos& di- xerit:
4
7

&Ger nul
2
11ru SI Lcd.mkl ran 1
1* 12 1 A Bur A 2I 4 6**„ . 1— Se & Aalen wecn ““ 05 Lcnuu ☛ d „ 3—
1 4 1 3 clix ſunt E. col * 4.
1 t 212 2
44““ ¹—
4
3
GENESIS CAbP. xXLVI. 705
xerit:Quod eſt opus veſtrum: Reſpondebitis: viri paſtores ſu- 34
mus ſerui tui, ab infantia noſtra vſque in præſens,& nos& pa- tres noſtri. Hec autem dicetis, vt habitare poſſitis in terra Geſ- ſen: quia deteſtantur Aegyptij omnes paſtores ouium,
PR AFEAIIO. OSEPHVS libro primo Antiquitatum, enarrãs hiſtoriam vuius capitus, hunc in modum ſcribit: Iacob cognito, non olum vinere ſilium ſuum Ioſéph, quem tandiu luxerat, ve- rum etiam cum magna gloria& potentia viuere,& ſecun- dum regem, dominari degypto, facilè iſta credidit: cogitans nimirum magni hicentia m D ei ſin gula em erga ſe fauorem tametſi aliquan- tiſber,vui videbaur,intermiſſum nec diu moratus iter aggreſſus eſt, ad Ioſéphum properaus Tbi verò ad Puteum iuramenti venit pie admodu
loſephus.
—* 1.. e, u ¹ Deo ſacrificium obtulit; eius nimirum& conſilium voluntatemq; fuper
hat ſua profectioue noſſe cupieus, atque eius etiam proteclionem implo-
4— P, 7, r 52„2 2 6 8 8— 4 6 4 9 f„ 3„, a³⁵. I Luesal coutm e fil⸗ 6 ſuls, p opt er. Vbertatem Aex ypti„ Els 10- uls habitaudæ amore ta ptis, po ſteritas ſaa non rediret in Chananaam,
* 7.„ 2 3 2 4.„2 27 4 ½ 21 tu xαta Det Pronm ſſa, édi eᷣlont Cluſpatlt. 4. n inconſulto Deo, ml-
gratione præſenti facta, familia ipſius, clade aliqua afficeretur ad hæc ne
4„ ⸗„ e 34 4 4 2771 2) 9— N 27* far 215/6, riuſqudi 1 oſe Pi d ptiere onliugeret, ex& hac vita excederet. 3 1 ₰ 1 ₰ 41—₰.—
Talia wolutanti cum animo ſuo,& ſömno grauato, Deus per viſisnem aſtitit eumque bis nomiinatim inclamauit. Quo rogãte, Quiſnam éſſu? An, inquit, non agnofils Iacob, Deum, perpetuum tam tuum, qnam mdo- rum Maiorum protéctorem ſimul& auxiliatoremꝰ Qul cotra patre tui propoſitum, principem te conſtitui familiæ& cum ſolus ires in Meſopo- tamiam, eſfeci vt coniugium nactus fortunatum redires,& libers mul- tes,& facultatibus auctus. Incolumem etid ſeruaui progenien tuam.& quem amiſiſſé idebaru loſéphflliu ad tam ſublime dignuatts faſtigiu euexi, vt nõ multum à rege Aeg ypti diſferat Nunc quoqæe in hoc veni, vt me ducem iſlius itinerts tui habeas: vto; tibi prenunciò, Te inter ma-
nus dilecti Ioſephè Vita exiturum,&y poſteritatem mam, per multa ſæ-
cula, potentem fore atque illustrem; occupaturamque terram, cuius ei poſſeſcisnem& dominationem ſum pollicitus. Hoc ſömnio bene anima- tus& confirmatus Tacob, fretuſque tanto Dei præfidio, multo lubentius in Aegyptum cum filiis ac nepotibus ſuis properabat: hi autem erant in
„.„ 3„„ P.—*.— 88 Vmluerſum Septuaginta. Eorum nomina, ci ſint paulo duriora, nõ eram . 4
hic
——

704 COMMENT. IN Hhit adſcripturus, niſi propter quoſdam, qui nimus inſcienter nos degy prios origine eſſe contenduntnon autem M eſöpotamenos. Ergo Iacob ſ. lh fubre Juodecim;& cetera, quæ deinceps ibi ſubtexit Ioſephuu. 8. Auguſt.§. Augustinus, Juo tempore Iacob cum omni familia intrauii degy: ptum quid eo tempore in orbe terrarum inſigne ac memorabile cynuii rit paucls verbis admonet,& tradiilib. 16.de Ciuit. Dei, cap. ½Q G i ſcribens: Secundo anno ſeptenns ſterilitatus Aeg ypti, quæ ſepvenuen fertilitatem proximè ſubſecuta eſt, Iacob in Aegyptum cum ſuu omni bus venit ad filium ſuum Joſepbnatus annos centun&triginti: em Toſeph ageret tunc triginta& nouem, ad triginta ſcilicet qnos ageba quandoà rege honoratuse additu ſeptem vbertati annis,& duohu famö His porrb temporibus Rex Argiuorunm Apls, nauibus tranſueiu in Aegyptum,& cum ibi mortuus eſſet, factus eſt Serapis omnuumnun ximus Aeg'yptiorum Deus. Curautem poſt mortem uon Aplbs, ſedse- Ongotper rapis ſit, hanc reddit rationem Varro: Nam quia Arca, in qua nurtuus ſtitionis Ae Poultur 4 quod omnés lam aα ꝓa NAut, Graæce dicitur 76os 2 gxbi dnnn ibi enm venerari ſepultum cæperunt, priuſquam templum eius vllun cius bouis, eſſet exſtructum, velut obamis. Priimnd, deinde vna littera, vt fit, cimu- qui voc⸗ba- tata, Serapis Aictus. Ille autem bos, quem mirabili vanitate decépta Ae- tut Apis.:. 7. gyptus, in honorem serapidis delicils affluentibus alebat, qnoniam eun ſine ſarcophago viuum wenerabantur, Apis, non Serapu Vocabatur Lu⸗ boue mortuo, quoniam quærebatur,& reperiebatur vitulus cloru eiuſ euu, hoc eſt, albls quibuſclam maculis fimiliter inſignitu: mirum Gedel z0. quiddam& diuinitus ſibi procuratum eſſe credebant Apts Sed non erat magnum Damoni ad eos decipiendos, phantaſium talus tauri, quam ſola cerneret,otentare vaccæ concipienti, atque pregnami zvnde libidomatr's attraheret quod in eius fatu iam corporaliter aypurertt,i cut Iacob de virgis Variatlts, vt ones& capræ variæ naſcerentuneff eclt. Qusd euim homines coloribus&& corporibus veris, hoc Damonts 138 rus fictis facillime poſſunt animalibus concipientibus exhibere. Hal Au gustinus.„ 3 ade fa ctã Hic 220 lectorem animaduertere cupio, quoniã Dum Hebrei intruru Banlh 8 A eypt d, anue 1bi per annos paulo amplius ducentos cõmorati ſunt, Ve⸗ egreſſam ex nerutio& cultus illius bouls Aegypti, qui vocabatur Apuietens erat AaSaren ideoq; apud Aegyptus vald religioſa& percelebris: ex ed fatli ,ur dololatriäã Hebrei, chm egreſti ſunt Aegyptũ,& ad montem Sinai conſtuiſſent in capat vituli ed ſwperftitioné, quã tantopere celebrari ab Aeyptils piderat turpißim F.
adorauerinr. 1.„.„... Rxod. 3a. Prolapſi fint, caput vituli in ſimilitudinẽ Apls diuino cultu Aus ro

1
)n vuan„ vun
9,124 d mu — 7. 9e 4* ien 6 nxri t uuni
1„ 4 „ 11 can D’M
4 ¼ 1 A 1
8 3 3 2. 3 4 4
Profectùſque Iſrael cum omnibus, quæ habebat, venit ad Puteum iuramenti.
AECLARANDVH primdò eſt, quiſnam locus fuerit, qui vo-
dcatur hic, Pureus iuramenti. Deinde cur in eum locum la-
cob potiſſimùm iuerit ſacrificatum Deo. Puteus iuramenti,
propriè vocabatur nomine Berſabee, vtex capite vigeſimo primo,& vigeſimo ſexto Geneſis manifeſtum eſt. Illlic enim ſcriptum eſt: Tacirco vocatus eſt locus ille, Berſabee, quia ibi vterque iurauit. Hic autem ſic eſt: Etnomen vrbi impoſitum eſt Berſabee vſque in præſentem diem. Vox porrò Berſabee compoſita eſt ex ber quod ſignificat puteum,& ex voce ſabe, quod ſignificare poteſt tam ſeptem, quàm iuramentum: quocirca vocem Berſabee interpretari licet,& Puteum ſeptem,& Puteum iura- menti. Et fortaſſe ad vtrumque ſignificandum tale nomen impo- ſitum eſt, quòd circa Pureum illum, vtrumque inter Abimelech&
GENESIS CAP. XLIIII. 765
VERS, 1,
Quis lo cus fue rit puteus iu- ramenta.
Abraham factum eſt. Nam& ſeptem agnas electas Abraham dedit Abi-
melech, in teſtimonium quòd ipſe fodiſſet puteum illum:& inde voca- batur Puteus ſeptem. Et item iuxta eundem puteum, Abimelech,& Abra ham inter ſe fœdus, adhibito iureiurando, percuſſerunt; ex quo appellatus eſt Puteus iuramenti. Ex illo autem puteo ciuitas ſimilem traxit appella- tionem, vt& ipſa diceretur Berſabee. Erat autem illa ciuitas, vltima totius terræ promiſſionis verſus Auſtrum,& iuxta Geraran metropolim Palæ- ſtinorum;& vicina magnæ illi ſolitudini, in qua diu oberrantes Hebræi verſati ſunt. Sed plura ſuper hac ciuitate diximus in Tertio Tomo Com- mentariorum noſtrorum in Geneſim ſuper cap. 2 2. Num. 23.
Verùm cur Jacob in eum præcipuè locum venit, vt ibi ſacrificaret Deo,& de itineris ſui ſucceſſu eum conſuleret? Duas cauſas reddit Tho- ſtatus. Etenim locus ille, ire volentibus ex vrbe Hebron, vnde Jacob diſ-
Cur Iacoð Dei inuocare ꝙ vonſulere
ceſſit in Terram Aegyptum, quò ire volebat, eſt in recta via. Sed potiſſi-»oluerit potiſ- ma cauſa fuit illa, quòd mutatio ſtatus in hominibus, res eſt permagni mo um in eo
menti; maximè verò ſi quis èterra ſua cum omni familia tranſmigret in terram longinquam,& alienam. Quam ob cauſam Iacob, incertus& du- bius de huius profectionis ſucceſſu, ad ſolitum ſibi confugit ſubſidium; id autem erat, ad conſulendum Deum, fuſis precibus ad Deum, ritéque ac religioſè facto ſacrificio, quemadmodum aliâs ſæpe fecerat, magnum ſemper Dei præſidium& ſolatium expertus. Quoniam autem locusiĩlle, qui vocabatur Puteus iuramenti, ſanctus admodum& religioſus erat;
oco qui dice- batur Puteus iuramenti. Thoſtat uz.
ibi quippe auus eius Abraham erexerat altare,& inuocauerat Deum, vt
ſuprà dictum eſt Geneſis vigeſimo primo;ibi etiam pater eius Iſaac, ſimi-
liter Deum religiosè coluerat, vt traditum eſt Geneſ. 26. propter hanc igi tur tantam eius loci religionem& ſanctitatem, in eo poriſſimùm Iacob
Deum venerari,& de profectione ſua conſulere voluit.
Comm. in Gen. Tom. 4. vVVV

7⁰6 1IIICOMMEN I. 1I1N VERS. 16. Audiuit eum per viſionem nocte vocantem ſe,& dicentem ſibi, Iacob, Iacob: Ego ſum fortiſſimus Deus patris tuiinoli timere, deſcende in Aegyptum: quia in gentem magnam faciam te ibi.
aun vin LIa qus Græcè dicitur Anadiploſis id eſt, Geminatio eiul. Deen en dem vocis lacob, lacob, triplicem hic habuit vim: primo ex- natio illi Ia. citandi mentem lacob,& aduertendi ad ea quæ dicturus ei cob, lacob. ½ᷣ.,. Deus erat, quò attentius ea perciperet, tum declarandi ma-
gnam certitudinem,& firmitatem eorum quæ dicenda ipſi erant: acde-
mum demonſtrandi celerem earum rerum euentum, effectúmque. Ad
eundem nempe modum geminationem ſomnij, quod viderat Pharao⸗ ſu- loſephus. prà Geneſis 41.interpretatus eſt Ioſeph.
Noli timere. Cur lacob tunc profecturus in Aegyptum timuerit, tres cauſas tradit Ioſephus libro ſecundo Antiquitatum. Primam, ne poſteri eius, terræ Aegypti vbertatis amore capti, reuerti nollent in terram Cha- naam, cuius illis poſſeſſionem Deus promiſerat: Alteram, ne ram nume- roſa familia, quam ducebat ſecum, inſigni aliquo damno& calamitate afficeretur: Tertiam, ne prius ipſe vita excederet, quàm dilectum filium ſuum loſeph videre poſſet. Rupertus huiuſmodi reddit cauſam. Iacob cùęm haberet ſpiritum propheticum, præuidiſſe quàm duram,& aſperam, & tyrannicam, ſimuùlque diuturnam ſeruitutem in Aegypto ſui poſteri ſeruituri eſſent, quantaque difficultate ac labore eſſent ex Aegypto edu- cendi,& ad poſſeſſionem terræ Chanaam perducendi. Neque enim ig- norabat lacob oraculum illud diuinum datum Abrahæ, vt ſuprà narrauit Moſes capite decimo quinto. Scito prænoſcens, quod peregrinum futusum ſi ſemen tuum in terra non ſua:& ſubijcient eos ſeruituti,& afftigent us quauiin gentis annis. Et ad præſignificandam horrendæ illius ſeruitutis magnitu- dinem, præmiſſum fuerat: cimque ſol occumberet ſopor irruit ſuper Abraba, & horror magnus& tenebroſus inuaſit eum. Et paulò infrà: Facta cſ caligo tenebroſa,& apparuit clibanus fumans,& lampas ignis tranſiens. Hoc igitut præuidens lacob euenturum poſteris ſuis in Aegypto, valdè timebat uc
proficiſci. Supradictis cauſis hanc item licet adijcere: Timebat vehemen- ter lIacob, ne ſui poſteri ob diutinam cum Aegyptijs conuerſationem, in eorum impuriſſimos mores,& vaniſſimas, abſurdiſſimaſque ſuperſtitio- Qupmodo 4 in gentemmagna
multiplicat ſent ex familia Iacob Aegyptum ampliuùs ſeptuaginta, adeo multiplicati fuerint in Ae- ſunt, vt cùm inde ſunt egreſſi, eorum tantùm qui ad bellandum erant ido- Lypto poſter; nei, ampliùs ſexcenta millia numerarentur, præter innumerabilem aliam multitudinem, eiuſdem tamen generis& ſtirpis, mulierum„ paruulorum Deut. 1o0.&⅝ ſenum. Et hoc ipſum Dei beneficium reuocans in memoriam Hebreis
Moyſes dix it: Inſeptuaginta animabus deſcenderunt patres tui in Aeg)-
Lacob. Eœxad. 12.
prum,& ecce nunc multiplicauit te Deus tuus ſicut aſtra eæli.
nes degenerarent. Quod autem ſubditur, In gentem magnam faciam te ibi veriſſimè, cumulatiſſiméque completum eſt. Nam cuùm non intral-
Ego
——

e hdete- H. 2 an
Mkrndr n acande] Fans, † VB
7 1
um. Epa b 1 4 Ar TuA
SENESIS Cap. XI VvI.„,
Ego deſcendam tecum illuc:& ego inde adducam te reuer- Vens.
tentẽ. Ioſeph quoque ponet manus ſuas ſuper oculos tuos.
—n vHu rerum ‚quas Jacob vehementer timebat, Deus ei me- um hiſce verbis penitus adimu. Timebat ille, ne in illa träſ- migratione& profectione in Aegyprum, aliqua ſibi ſuiſq; AſKſcalamitas accideret: Hoc remouet Deus, dicens, Eo deſcendã lécumn iluc. Quid autem, comite,& cuſtode, ac protectore Deo, mali po-
teſttimeri? Timebat præterea ne poſteri ſui, terræ Aegypti amore capti, nollent poſtea in Terram Chanaam reuerti: Hoc etiam amolitur Deus illis verbis, Et ego inde adducam te reuertentem; quod propriè ad poſteros eius pertinebat Illud demum metuebat Iacob, ne priùs ipſe moreretur in itinere illo, quàm perueniret ad cernendum fruendumque filium ſuum dilectum poſſet: ſed hoc eum metu liberat illis verbis Deus: Ioſeph quo- uè ponet manus ſuas ſuper oculor tuos. Ego deſcẽdam tecum illuc. Qui hæc verba locutus eſt patriarchæ Iacob, is erat ſecundùm perſonam Angelus:prout autem repræſentabat aucto- ritatem eius, à quo miſſus fuerat,& cuius nomine iſta loquebatur, appel- latur in hoc loco Deus,& Deus fortiſſimus. Quapropter hoc:Ego deſcen- damtecum illuc, ſi referatur ad perſonam Angeli, propriè accipiendum eſt. Angeli enim(licèt aliter quàm homines) mouentur ex vno loco in alium locum, deſcendunt de cœlo,& rurſus aſcendunt in cœlum,& perambu-
lant terram: quare poterat etiam cum lacob deſcendere in Aegyptum. Sin autem refèratur ad Deum, cuius nomine& auctoritate ille loque- batur, non poteſt illud, Ego deſcendam tecum illuc, propriè accipi: Cum
enim Deus vbique ſit præſens, cœlum& terram, omniaque implens, non poteſt propriè dici, vel deſcendere aliquò, vel aſcendere, vel aliquò ire: ſed iſta dicuntur figuratè de Deo, non ſecundùm ipſum, ſed ſecundùm effectus ipſius. Nam quia Deus manſionem alicuius hominis in aliquo
4
1
loco, vel deſcẽſum eius ex aliquo loco, vel profectionem eius in aliquem locum, cuſtodit& regit, atque adiuuat; idcirco dicitur Deus manere cum illo homine,& diſcedere cum illo,& proficiſci cum eo:& hac itidem ratione dicit patriarchæ lacob, ſe deſcenſurum cum ipſo in Acgy- prum.
Illud porròè: Et inde aqducam te reuertentem, dupliciter exponitur, vel de iplomet Iacob, non quidem viuo;(¶ nam poſt id temporis non amplius redijt in Chananitidẽ, ſed mortuus eſt in Aegypto) verùm de ipſo Iacob m ortuo; corpus enim eius poſt mortem reportatum eſt in terram Cha- naam& ſepultum in ſepulchro Abrahæ& lſaac, iuxta Hebron, vt infra traditur Geneſis quinquageſimo. Hanc interpretationem multi ſequun- tur, quam tamen apertè verba illa excludunt, Adducam te reuertentem: hoc enim de cadauere lacob aptè dici nequaquam poreſt; Reuerti enim eſt hominis viui, non mortui, qui portatur ab alijs. Altera igitur expoſitio commodior multo,& probabilior eſt, referri debere iſtud ad poſteritatẽ Iacob, id eſt, ad Hebræos, quos poſt ducentos quindecim annos Deus
3 VVVV 2

7⁰⁸ COMMEN T. IN
eduxit ex Aegypto,& reduxit ad terram Chanaã. Multa namque à Deo romiſſa illis Patriarchis, non ipſis, ſed poſteris eorum præſtanda erant
exempli gratiã illud, Dabo tibi:erram hanc, quod dixit Deus Abrahæ Ge.
neſis decimo tertio,&ſaac Geneſ. 2 6.& Iacob Geneſis vigeſimo octauo
non in illis sribus Patriarchis impletum eſt, ſed multo poſt corum mor.
tem tempore in eorum poſteris completum eſt. b Cæterùm diligenter conſideraté que penſitanda ſunt verba illa Ioſeyh b quoque ponet manus ſuas ſuper oculos tuos. Duplicem enim veterum nlht. circa morientes, hiſce verbis tangit Moyſes: alterum, claudendi morientiũ oculos;alterum, vt id fieret ab eo, qui mortuo coniunctiſſimus aut dile- ctiſſimus fuiſſet. Ac priorem quidem morem fuiſſe apud Romanosetiã plinius. facrum, teſtatur Plinius libro I11. cap. 37ita ſcribens: Morientibus ocu- los operire, rurſũſque in rogo patefacere, Qiritum magno ritu, ſacrum eſt:ita more condito, vt neque ab homine ſupremùm eos ſpectari fas ſit,& cœlo non oſtendi nefas. Hæc Plinius. Eius autem conſuetudinis ſa- tis profectò rectam& probabilem rationem Thoſtatus reddit huiuſmo- di, cùm mortuus eſt quiſpiam, membra corporis frigeſcunt,& rigeſcum Thoſtatus. atque obdureſcunt; ita vt commodè flecti& plicari,& componi non Pnrhluewe queant. Ne igitur partes corporis poſt mortem hominis deformes eſſent, oculi· ſtatim vt quis moritur, dum etiam tũc caloris aliquid eſt in corpore, clau- duntur oculi eius à circunſtanribus,& alia membra aptè componuntur; ne poͤſt cçùm iam frigidum cadauer factum fuerit, beneflecti& plicari& componi poſſint. Poſterioris autem moris, vt morientium oculi clauderentur à coniun-9 Morientibus ctiſſimis& dilectiſſimis perſonis, multa, claraque extant apud Scriptotes oculos claude Ethnicos argumenta ſimul,& exempla. Hecuba Troianorum regina,& fölere 4 Pesſi- magnum humaneæ infelicitatis exemplum, hoc, quaſi magnum mortis lue
nis coniunctiſ-.—1.. ſimis. ſolatium à filio ſuo Polydoro exoptat, quem tamen ignorat, an is viuat; Hecuba apud ſed à fllia ſua Polyxene viuere eum cognoſcit,& ſupremo chaudendi o- Evripidem. culos ci morienti, officio functurum promittiit. ...„* 6 Vino us i Viir, inquit, premétque mortua tibi lumina. Fg 2n; 149. 9..„. 4⸗. erg; 9. Vt eſt apud Euripidem in Hecuba. Et apud Virgilium, Euryali mater plan git ſe filio occiſo operire oculos non potuiſſe. 1 Nec te tua funera mater 84 82 8 Ouiius in E- Produxi, preſſive oculos, aut vulnera laui. puſtolis. Et apud Ouidium, Penelope reuocat ſuum Vlyſſem in patriam; & morti proximo, ſupremum hoc perſoluat offi⸗
vt Laerti
patri iam grandæuo, cium. Lucanus.
Abud Lucanum lib. 3.in Bello lulij Cæſaris contra lalüliam⸗7tron qui- ortè vi-
Memora

eraken nocduo c
84 dolem t;
1 “
tzcorpor d, n
olsa dr knan
1 Kunc non 4 1 acdmm ſu⸗ I Aüln 1
erium cth Te ben dea dui n gh Hecd Tunn -um,oc d er as pem cogpoſci. d .—..
ne.. A gouſſe. b
1 1 14
* ſwum VI e P 49
4
4 a0, lupte v
ber. 4. 5 rluris co m xuate u
M. 11
* 4
GENESIS CAb. XLVI. 709
Memorabile in hoc genere videtur exemplum cuiuſdam fœminæ, cu- ius oculatus fuit teſtis Valerius Maximus, id commemorans hiſce verbis: Fortè tunc euenit, vt primariæ dignitatis fœmina, ſed vltimæ iam ſene- ctutis, reddita ratione ciuibus, cur excedere vita deberet, veneno con- ſumere ſe deſtinauit. Tunc igitur defuſis Mercurio delibamentis,& inuo cato eius nomine, vt ſe placido itinere in meliorem ſedis infernæ deduce- ret partem:cupito hauſtu mortiferam traxit potionemac ſermone ſigni- ficans, quaſnam ſubinde partes corporis ſui rigor occuparet, cum iam vil· ceribus eum,& cordi imminere eſſet locuta, filiarum manus ad ſupremũ opprimendorum oculorum officium aduocauit noſtros autem, tametſi nouo ſpectaculo ſtupefacti erant, ſuffuſos tamen laerymis dimiſit. Hacte- nus ex Valerio Maximo. Illud igitur: Ioſeph ponet manus ſuas ſuper oculos tuos, idem valet, ac ſi diceret: Ioſeph tibi morienti oculos claudet. Et hoc feciſſe loſeph minimè dubitandum; quanquam infrà Geneſ. 50. vbi nar- ratur mors Iocob, feciſſe id Ioſeph, reticuit Moyſes. Sic enim ibi ſcripſit de Iacob: Collegit pedes ſuos ſuper lectulum&ẽ obijt. Quod cernens Ioſeph, ruit ſuper fociem patris flens,& desſculans eum. Præcepitque ſeruis ſuis medicis vt aromatibus condirent patrem.
bpRIMA DISPVITATIO.
De nominibus eorum qui vna cum Iacob intrauerunt Aegyptum.
Fuper illis verbis,
æc ſunt autem nomina filiorum Iſrael, qui ingreſſi ſunt EÆxgyptum: ipſe, cum liberis ſuis.
.
[OQMBMRMORA TIoO, quam facit in hoc loco Moyſes, eorum,
ui vna cum Iacob ingreſſi ſunt Exgyptum, complures habet
quæſtiones ac difficultares, quas diſtinctè tractare& explica-
& his nominibus filij Simeon in hoc loco. At in 1. lib. Paralipomenon ca. 4. ſic legimus: Filij Simeon: Namael,& lamin,& Iarib, Ara, Saul. Hic me- morantur quinque tantùm filij Simeon,& longè diuerſis nominibus. Hanc quæſtionem ita ſoluit falsdò nominatus Hieronymus in Traditioni-
re conuenit. Prima queæſtio eſt, de diſcrepantia, quæ videtur
Valerius Ma- xXimus lib. 2.
VRKS. S.
Prima qaæſtis de filis Simei aliter hic arq; in 1.I. Paralip. memoratus.
bus Hebraicis in lib. Paralip. In libro, inquit, Geneſi ſex deſcribuntur filij
Simeon: hic autem ſextus filius tollitur, eo quòd nulla progenies de eo proceſſerit: mutantur verò nomina quædam ſuis rationibus. In Geneſi vvvV 3
— 2
“
—-
„„——

7 10. OC O M MEN LT. I N
ſeribitur Iſmnael quod interpretatur, Mare Dei: in Paralipomenon voca- tur Namuel, id eſt, loquens ſcum Deo. Alius in Genefi dicitur Ohad quod interpretatur Laudatio: in Paralipomenon interpretatur Tani, ia eſt litigans, quia de eius progenie exiuit Zambri, qui cum ſcorto Maqia- nitide peccans, à Phineces peremptus eſt. In Geneſi nominatur Jaqin, id autem eſt præparatio: in Paralipomenon appellatur Zara, id autem ſo- nat idem atque ortus. Saul verò, qui eodem nomine in vtroque libro c. . memoratur, in hoc loco filius eſſe Chananitidis tacetur. ſic ille Auctor Cur hie memo..„ retur Her, G Altera quæſtio eſt ſuper filijs ludæ habens tres difficultates; quarum li Onan inter in prima eſt, Cur inter filios Iudæ& inter eos, qui ingreſſi ſunt †gyptum, trantes Aegy numerentur Her& Onan, cuùm iſti mulris annis mortui fuerint in terra ptum, qui mul Chanaan, ante ingreſſum Iacob in Ægyptum? Veruùm iſti memoranmuur 8 ſheraut. hic non quòd de numero fuerint intrantium Aegyptum, cùm manifeſtũ ſit multo antè fuiſſe eos mortuos: Commemorantur autem, vt appareat
Lat quos filios iam genuiſſet Iudas ante ingreſſum lacob in Aegyptum. Quòd autem iſti duo non pertineant ad numerum intrantiuts Aegyptu, eo perſpicuè argumento patet, quòd paulò infrà dicitur poſteres lacob ex Lia, id eſt, partim ex ipſa, partim ex filijs eius& nepotibus, fuiſſe tii- ginta tres. At ſi commemorentur inter iſtos duo illi Her& Onan fllij la-
dæ, eſſet amplior numerus, nempe triginta quatuor. Car inter in- Altera difficultas eſt, cur memorentur hoc loco inter intrantes Aegy- 17 trantes memo prumn duo filij Phares, Heſron& Hamul, qui multis poͤſt annis quam in. ratur fiij Eba greſſus fuerat Iacob Aegy prum, nati ſunt: Siquidem Dhares natus eſt ye hnane eo ipſo anno, quo Iacob ingreſſus eſt Aegyptum,, vel vno tantm anno unt. antè quemadmodũ euidenter oſtẽſum eſt à nobis ſuprà ſuper c. 39., Gen. ad numerum marginalem 4. Non potuit autem Phares minor eſſe ſexde- eim annis cùm genuit iſtos filios, ergo iſti, minimùm quindecim annis na
ti ſunt poſt ingrefſum Iacob in Aegy
*
yptum: ſcriprura portò præmilerat memoraturam ſe eorum nomina hoc loco, qui cum lacob ingreſl lunt Aegyptum. Sedenim huius difficultatis duplex eſſe poteſt ſouuo,&vtra- que à B. Auguſtino tradita. Primùm dici poteſt, iſtos, qui multò pot nari ſunt, dici ingreſſos Aegyptum; quia etſi non per ſe; in ſuo tamen pauie Phares, qui verè intrauit Aegyptum, etiam ipſi exiſtimantur intralle Aegyptum. Similiter enim Moyſes paulò poôſt, enumeratis filijs& nepo- ribus Liæ ſubdit: 7 filij Lia, quos genuit in M. aſôpotamia cuům tamen ma- nifeſtum ſit, filios Iuda non in Meſopotamia, ſed in terra Chanaam elle natos: idemque de filijs Ruben, Simeonis& Leui, aliorumque filiorum Liæ dicendũ eſt. Sed quia ſex filij Liæ nati fuerant in Meſopotamia ilto- rum filij dicuntur eſſe illic nati, rarione videlicet ſuorum parentum. dic 3. Auguft. Auguſtinus in quæſt. 1 51.in Gen. Altero etiam modo iſta difficultas ſolui poteſt, ſicut eam ſoluit Auguſtinus quæſt. vltima in Geneſim; per ingrel⸗ ſum lacob in Aegyptum, non eſſe intelligendũ præcisè tempus illud quo ipſe lacob intrauit Aegyptum; ſed quoad ipſe vixit in Aegypto poſt iu⸗
z Ptu
„. 7 4
1
a 1 t 5 1†. greſſum, per annos ſcilicet decem& ſeptem: vel potius, intelligere opor- tet, omne tempus, quo vixit Ioſeph poſt ingre ſlaum patris ſui lacob, pet annO?
⅓

5 t 4 1— 4 1 N lnt: o ddmm 3 ⸗ Aegp mckan m 3 1 R e 1
ſc.
—
“
GENE SIS CAb. XIL. VI. 71 annos vnum& ſeptuaginta. Na quia vocante loſeph& procurante apud
Pharaonem, lacob intrauit Aegyptum,& ibi humaniter ac liberaliter 3 rege tractatus eſt cum omni familia ſua; idcirco ſignificatio& vſurpatio ingreſſus lacob in Aegyptum, extenditur vſque ad finem vitæ Ioſeph. vi- de eundem Auguſtinum in libr. 16. de Ciuitate Dei, ſub finem 40. ca- pitis.
1 Reſtat tertia difficultas, cur Moyſes memorauerit filios Phares, non autem Zare& Sale, nam iſtos quoque generaſſe filios,& ſuam reliquiſſe
poſteritatem, apertè demonſtrat liber Numerorum, recenſens vtriuſque *. 1. 1— R 6—— 82 S 2 id eciſſe Moy ſe 5 LO rer dion iſtorum familiam. elpondendum elt, id tecllle y 11 P Opter 1811- tatem& nobilitatem poſteritatis Phares, quæ ius& dignitatem primoge- 4 4 ⸗. nituræ inter poſteros Iudæ tenuit:& ex qua proceſſit regalis familia, cu-
* L 4 4 23 7,— 8 8 ius caput fuit Dauid, eiuſque poſteri pluri mis anni regnum in ea obtinue
. 8 4, 4 6 Ph 4& Q◻χ AIOͤOS, · runt. Ex hac item familia& per ipſum Phares, genus&or Iginemex luda Q 4
ndit genealogia Chriſti à
—
traxit Dominus noſter Ieſus Chriſtus, ſic Matthæo deſcripta. Te rtia 11 ſti ſuner 1 ½ varh; 0 7.„, PCr, i rn ertla quæltlo lupet illis verbis: Omues auzmæ ſiltoruim etuts ꝙ ſiltärun 86 82 2 2.—„„... 8 2 triginta tres. Verſu 15. Poſteri Iacob ex Lia, tam filij& filiæ, quàm nepo- 5 A 2* 5. X 4* 1.5. tes hic numerantur triginta tres: cùm tamen ex nominibus eorum diſtin 8
paulò ſuprà commemoratis, aut plures fuiſſe, aut pauciores neceſſeſit. X* 4*
Nam ſi inter iſtos numerentur duo illi filij luda Her& Onan, erunt plu- res triginta tribus, nempe triginta quatuor. Sin autem ab iſto numero illi remoueantur, erunt trantùm triginta duo. Hoc autem, quò apertius Le- ctor intelligat, ponam hic diſtinctè numerum iſtorum poſterorum Liæ. Primò Ruben cum quatuor filiis, qui ſunt quinque. Secundò loco, Si- meon cum ſex filiis, qui ſunt ſeptem. Tertio loco, Leui cum tribus filiis, qui ſunt quatuor. Quarto loco Iuda, præter Her& Onan, cum tribus fi- liis& duobus nepotibus, qui ſunt ſex. Quinto loco Iſſachar cum filiis quatuor, qui ſunt quinque. Sexto loco Zabulon cum f˖liis tribus, qui ſunt quatuor. His adde vnicam L.iæ filiam, nomine Dinam. lſtorum omnium ſumma, eſt duorum tantùm,& triginta, quod ſi iſtis addere velis duos il- los, Her& Onan, præter quàm quod facies contra propoſitum Moyſis, cùm iſti multis annis ante ingreſſum lacob in Aegyptum mortui fuerint, efficies numerum maiorem quàm tradit Scriptura, nempe triginta qua- tuor. Queritur igitur quo modo bensè conſtet iſte numerus triginta triũ poſterorum Liæ.
14 Placet mihi ſententia Caietani qui ex illis verbis, Scripturæ poſitis ſu-
prà in titulo huius diſputationis: Hac ſunt nomina filiorum ſrael, qui in- greſſi ſunt Aegyptum, ipſe cum liberis ſuis: duo concludit ad præſentem quę ſtionem pertinentia. Primò enim ex illis verbis, qui ingreſſi ſunt Aegy- ptum, concludit, hic rationem mortuorum haberi non debere, quippe qui nec tũc, nec poſtea ingreſſi ſunt Aegyptũ, nec fuerũt in Aegypto: atq; ob hãc causã, duos illos filios Iudæ Her& Onan, qui multò antè mortui fuerant in terra Chanaã, à numero ingredientiũ Aegyptũ eſſe remouen- dos. Deinde ex illis verbis: Ipſe cum liberis ſuis, concludit, in hunc nume-
rum
2 77. B. Auguſt.
Cur hic per an tic: pationem memorèétur pß- 4f 1 hares bo- t? 245 Quam ZLa
2. 8 e Gdaee.
QOuomodo cꝭ⸗ putatio trigin ta trium poſte rorum Liæ in telligenda ſit. Catetanus.

712 COM MEN T. IN
rum triginta trium à Moſe traditũ hoc loco includi debere ipſum lacob: atque hac ratione bellè numerum iſtorum triginta trium conſtare. Verba Caietani hoc loco ſic habent: Occurrit quæſtio, quo pacto verifica- to littera hæc dicens: Omnes animas ſiliorum& filiarum Liæ fuiſſe migin- ta tres. Nam ſuppurando ſupra nominatos in littera, reperiuntur tri- ginta quatuor, comprehendendo duos defunctos filios luda Her& Ona vel iſtis excluſis, tantùm triginta duo. Nec dici poteſt, non ſupputariDi- nam:tum quia expreſsè dicitur hic filiorum& filiarum eius: tum quia pau- lò inferiùs clarè ſupputatur fœmina nomine Sara inter filios Aſer, ſumè- do animas ſexdecim, vt patet ſupputando. Solutio eſt, quòd verba iſta Scripturæ non ſunt intelligenda ſola, vt ſonant, ſed vt pendent ex antece- dentibus illis verbis: Haæc ſunt nomina filiorum'ſrael, qui ingreſiſunt Ae- gyptum, Iacob& filij eius. Nam ex illo, qui ingreſſi ſunt Aegyptum excludu- tur duo illi defuncti filij Iuda: ex illo autem, Iacob& filij eiu, comprehen- endus eſt lacob in hac computatione. Et ſic optimè ſubſiſtit illa ſumma triginta trium: adiunctus enim Iacob triginta duobus filijs viuis& iaef- ficit ſummam triginta trium. Sic Caietanus.
7 11— 3...* 3 8 De diſerepaã Quarta quæſtio, ſuper poſteros Beniamin, qui in hoc capite comme- 1)
b9 2 Wie morantur verſu 21. Hebraica namque lectio,& Latina tranſlatio memo- lectionem He rant decem poſteros Beniamin,& vocant eos, filios Beniamin. At hx. braicã,& La interpretum tranſlario numerans item decem poſteris Beniamin, non mam, atqus omnnes facit eius filiosi: ſed partim filios Beniamin, partim nepotes, Gracam circa. 1. I poſteros Benia Partim etiam pronepotes. Licèt enim ſecundùm Hebraicam& La- min. tinam lectionem, Bela& Gera,& Ared nominentur filij Beniamin, attamen lxx. interpretes ‚qui hæc ldiſtinctiusi, atque enucleatius tra- dere voluerunt, Belam quidem faciunt filium Beniamin, Geram verò fi⸗ lium Bele,& nepotem Beniamin, Ared autem, filium Geræ,& proncpo- tem Beniamin. Hinc porrò ardua exiſtit quæſtio, quomodo potuerit Beniamin id temporis habere nepotes& pronepotes. Siquidem Benia- min, cùm lacob intrauit Ægyptum, vigeſimum tertium annum ætauès ſuæ non excedebat: nempe fuiſſe eum natum, aut eo in anno, qvololeph venditus eſt, aut iuxtà id temporis, ſuprà oſtenſum eſt. Atempotẽ autem venditionis loſeph, vſque ad ingreſſum lacob in Ægyptum, viginti ttes anni pręterierunt:tunc enim loſephierat ſexdecim annorum, nunc autem triginta nouẽ. Non igitur fieri poteſt, vt Beniamin intra viginti tres at-
nos ætatis ſuæ, non modò filium habuerit, ſed nepotem etiam ac pro- aliquo sſolu⸗
nepotem: ſed neceſſariò fatendum eſt, nepotem ac pronepotem annis poſt ingreſſum eius in Egyptum eſſe natos. Huius quæſtioni
tio hæc eſt: Concedendum eſt, nepotem ac pronepotem Beniamin, non fuiſſe tune natos, ſed per anticipationem hic memor ari,& dici intraſt
m dico Benia- us filijs Phares Aoſtenlum
Aegyptum non in ſe, ſed in patre, vel auo, vel proauo, ipſu min, quemadmodum paulò ſuprà diximus de illis duob nominatis Heſron& Hamul, quos tunc non eſſe natos, ſuprà
eſt. Et hoc modo ſoluit quæſtionem 5. Auguſt. in lib. Quæſt. in Geneſim, Quint⸗
quæſtione 151.
2—7

GENESIS CA bP. XI VI. 713 16 Quinta quæſtio ſuper poſteris Ioſeph, qui commemorantur illis ver- bis: Vatique ſunt Ioſeph flij in terra Aegypti Manaſſes& Epbraim: verſu Caſehe éagin 20. Hebraica,& Chaldaica,& Latinalectio duos tantuùm hoc loco memo- Anerse ad ... fos. M e& E hra⸗ moduns cõme- rant poſteros Ioſeph, duos, inquã eius filios, Manaſſe& Ephraim. At trã-„orauwerint. ſlatio lxx. Interpretũ numerat ſeptẽ, partim filios, partim nepotes& pro- poſteros loſeph nepotes Sic enim habet: Fuerit ſilij Toſeph in terra Acypti, Manaſſe& E= quam habeat
—,·
phraim. Fuerüt autè filij Manaſſe, quos peperit ei ccubina Sira, Machir. Ma- an eie e⸗ chir autẽ genuit Galaad. Filij verb Ephraim fratris Manaſſe Sutalaâ& Taa. Eilii autem Sutalaam Edem: ſic habet Græca lectio. Con ſtat porrò iſtos
filios& nepotes Manaſſe& Ephraim nondum fuiſſe natos co tempore,
quo tempore lacob intrauit Aegyptum; Tũc enim Manaſſes& Ephrain
maiores nono anno ætatis eſſe non poterant. Ioſeph enim, cùm intrauit
lacob Aegyptum, erat triginta nouem annorum, vt colligitur ex verbis
illis precedentis capitis 45. Aabuc quinque anni reſidui ſunt famis: pſe verd
triginta erat annorum cùm vxorem duxit,& iſtos filios generauit, vt ſu-
prà Geneſis 4 1. proditum eſt. Poſtea ſecuti ſunt ſeptem anni fertiliratis,&
duo ſterilitatis; Sic enim ipſe Ioſeph dixit Geneſ. quadrageſimo quin-
to, Bienniurm eſt, ex quo cœpit fames eſſe in terra, e& adhusg quinque anni re-
ſtant. ex his planè dilucet, tunc Manaſſe& Ephraim, cùm vix nouem fue-
rint annorum, non modòo pronepotes aut nepotes, ſed ne filios quidem
habere potuiſſe: verùm iſtos longo tempore poſt ingreſſum lacob in Ae-
gyptum eſſe natos. De his namque ſcriptum eſt in extremo hoc libro Ge-
— neſis: Vixit Toſeph centum e decem annis:& vidit filios Ephraim vſque ad
—
emätt tertia generationt: filii quoque Machir Rlii Manaſſe nati sit in genibus Ioſéph. 4 X*.*
Atenimverò pro defenſione Septuaginta Interpretum dici deber
idem, quod paulò ſuprà diximus de poſteris Beniamin: iſtos videlicet
quinque poſteros Ioſeph eſſe nic commemoratos à Septuaginta per anti
eritt d. cipationem. Quamuis autem multò poſt fuerint nati, numerantur tamen ““ 1 1„.—..„
8 4 4L4 inter intrantes Aegyptum, non ſolùm ratione parentum ſuorum, qui in- „ id amn trarunt; ſed etiam quòd nomine ingreſſus in Aegyptum, accipiendum ſit 4 4 n 4
— uu omne tempus, quo poſt ingreſſum lacob in Aegyptum, vixit non ſolùm lacob, ſed etiam Ioſeph, vt ſuprà docuimux ex ſententia B. Auguſtini, quam tradit ipſe in libro Queſtionum in Geneſim, quæſtione vltima. Sed vnde iſtorum quinque nomina, quæ in libro Geneſis non ſunt prodita, ſeptuaginta interpretibus comperta fuerunt: Haud dubiè, vel ex antiquis Hebræorum monumentis& traditionibus, apud quos ſcripturę continentes genealogias familiarum cuiuſque tribus, diligentiſſimè cu- M. ſtodiebantur: vel ex capite ſeptimo prioris libri Paralipomenon, vbi no- mina filiorum,& nepotum Manaſſe& Ephraim fimiliter fermè com- V memorantur. Credibile porrò eſt, iſtos quinque, licèt nondum eſtent nati, potiſſimùm commemoratos eſſe à ſeptuaginta Interpretibus in honorem loſeph, quo viuente nati ſunt⸗ loſeph nempe vniuerſam pa- ternam in EÆgyptum accerſiuerat:& dum ipſe vixit, pacificè& pro- ſperè inibi fuit. Si quis dicat, videri plures Ephraim poiſteros fuiſſe natos viuente Ioſeph, quàm qui memorantur hoc loco à Septuaginta: nam Comment. in Gen. Tom. 4. XXXNX

COMMENT. I N
extremis penè verbis huius libri ſcriptum eſt, Ioſeph vidiſſe poſteros
Ephraim vſque ad tertiam generationem: hic autem non memorantur niſi duæ generationes Ephraim: plures igitur quàm quinque memotari hoc loco debebant de poſteris Manaſſe& Ephraim. Sed reſpondendum eſt tres illas generationes ſic accipi oportere, Vt prima generatio intelli gatur eſſe ipſius Ephraim ex loſeph: ſecunda verò, filiorum Ephraimtter- tia autem nepotum eius. Et hac ratione non reperientur plures polri Manaſſe& Ephraim, quiĩ nati fuerint viuente Ioſeph, quàm quos hoc l- co recenſuerunt Ixx. interpretes.
Notabilis ad- Miratur§. Auguſtinus, quomodolxx. Interpretes in hoc loco facien-! nne re tes ſummam poſterorum Iacob ex Rachele, dicant fuiſſe decẽ& octo, guſuni ſuper cum reperiantur decem& nouem, octo videlicet loſeph„K poſterorum
cim ipſius Beniamin& poſterorum eius;& cum Ioſeph ſ-
numero poſte- Eius;& vnde loſeph ſteri ſui(1 1. co; Se 3 rorum loſeph mul cum poſteris ſuis non lint p ures, quàm octo; Septuaginta tamen in
9. de en corum ſumma, dicunt fuiſſe nouem. Huius rei in explicabilem putat eſſe Interpretibus. Auguſtinus tationem ſecundùm hiſtoricum ſenſum; ſed confugiendum eſſe ad occultas rationes myſteriorum quibus ſæpe conſccrati ſum nume
ri in ſcriptura. Beati Auguſtini verba hæc ſunt in quæſtione 1 52. in Ge⸗
neſim. Videndum eſt quid ſibi velit, quòd cum loſeph& filij eius non
ampliùs quàm octo memorencur, Beniamin verò& filij eius ſimuh vndeẽ
cim reperiantur;non decem& nouẽ omnes, ſicut ſunt octo& vndecim,
ſed decem& octo referantur in ſumma:& poſtea Ioſeph cum filijsſuis,
ſed nouem fuiſſe dicantur, cùm octo tantum inueniantur. Hæc
714
Ouomodo hic non octo,
Aicanturſexa- Omflia quæ indiſſolu — ſ. de zu rationem. Sed neſcio vtrumpoſſint cũcta ad literam conuenire;præcipuè brm m4 a6 in numeris, quos in ſcripruris eſſe ſacrariſſimos& myſteriorum plenifli mox ſubiugat mos,EX quibuſdam, quos inde noſſe potuimus, digniſſimèctedimus gic Moyſes fuiſe Beatus Augu ſtinus.
FehtuaEinta. Sexta quæſtio ſuper illis verbis: Cunctæ anima qua ingrelſeſum cob in Aegyptum,& egreſſe ſunt de fœæmore illius, abſque vxoribus fliorum eius, ſexaginta ſex: verſu 26. Qu greſſi Aegyprum cùm paulò poͤſt dicuntur fuiſſe Septuag
Ric excludi loſeph& filios eius, qui iam erant in Aegypto;& tantum 2 merari eos, qui vnà cum Iacob intrarunt Aegyptum; paulò ph& poſteros eius in illo numero ſeptu ſic quidem difficultates exhauries. Nam
comprehendi loſe inquam, dixeris, ne
ta ſex addas loſeph cũ d uem hominum numerum efficies. Deinde iſtorum ſexagi nta ſex
merantur hoc loco non videtur numerus conſtare poſſe. Nam paulo
rà intrantes Aegyptum ex poſteris Liæ recenſuimus triginta tres, p commemorarti ſunt triginta quatuor, qui iunctis illis triginta tribus, ciunt numerum ſexaginta ſeptem: non igitur ſexaginta ſex,
*
ginta ſeptem fueru illos trigintatres po & Aſer cum ſeptem poſteris,
ſteros Liæ, commemorati ſunt Gad cum ſeptem & Beniamin cum decem poſteris:&
um Ia.
Quomodo dicantur fuiſſe ſexaginta ſex u⸗ inta? di dicas X
ſteꝛ
ſed ſexa-
nt, excluſis hinc loſeph& filijs eius. ſuprà enim ſü iß Dan
cum
—
bilia videntur, magnam continent ſine dubitatione
autem infr⸗ aginta:ſi hoc, ſt illis ſexagi
uobus filijs, nõ ſeptuaginta ſex, ſed ſexaginta no- squinu- 8
U⸗

3
4 Hero M 4
A½ ma A AA 0 8 4
Bre an 4
v
““ 4 Sldn 1
1
— 1
zamnes ich u hPn
Eomne k
1
“
mm K pos n
1 ian 4
odcto 4 EE 8
20
F*
GENES. CAP. XIL. VI.
cum vno,& Nephthali cũ quatuor. Horum ſumma eſt triginta quatuor; qui ſupradictis triginta tribus additi, efficiunt ſexaginta ſeptem.
Veruùm ſolutio quæſtionis hæc eſt: In hoc numero ſexaginta ſex non comprehendi Iacob, ſicut diximus ſuprà comprehenſum elle in illo nu- mero triginta trium. Manifeſtè namque, numero illo ſexaginta ſex, Scri- ptura excluſit ipſum lacob, cùm dixit: Cunctæ anima, quæ ingreſſe ſunt cum Iacob in Aegyptum,& egreſſæ ſunt de fœæmore illius ſexaginta ſex. Illud: E- greſſc ſani de fæmore illius: prorſus excludit Iacob,& tantùm comprehen- dit eius poſteros. At in illum numerum Septuaginta includitur Iacob, non enim ibi nominantur egreſſi ex fœmore lacob, ſed omnes animæ domus lacob, cuius domus ipſe caput erat..
Sedenim duas res in hac commemoratione eorum qui intrarunt Ae- gyptum cum lacob, ſubit animum meum vehemẽter admirari. Primùm enim dignum videtur admiratione, cur ſanctus Moyſes inter eos qui Ae- gyptum intrarunt cum lacob, numerare voluerit complures nondum tunc natos, ſed multis poͤſt annis genitos, ſicut de filijs Phares& de poſte- ris Beniamin ſuprà dictum eſt:& cur iſtorum tant˙ùm duorum, Beniamin dico& Phares, poſteros tunc nondum natos, memorare voluerit potiùs, quàm aliorum, vt Ruben, Simeonis, Leui,& aliorum. Deinde illud etiam non caret admiratione, cur inter intrantes Aegyptum cum lacob nume- rare voluertt loſeph, qui viginti tribus annis ante ipſum venerat in Aegy- ptum,& duos item filios eius, qui nati fuerant in Aegypto, nec aliquando fuerant extra Aegyptum. Cuùmque Moyſes duplicem faciat enumeratio- nem eorum qui ingreſſi ſunt Aegyptum, vnam in verſu 26. ſexaginta ſex hominum; alteram in verſu mox ſequenti 27. Septuaginta hominum: mi- rum videri poſſet cur in priori enumeratione excludere voluerit Iacob & Ioſeph, duòſque eius filios, in poſteriore autem eos omnes includere. Hæc ſunt, quæ nonnihil admirationis habent,& altiori atque ſubtiliori egent conſideratione: quanquam omnia quæ ſanctus Moyſes in animo habuit, dum hæc ſcriberet, non ſunt nobis comperta; nec nota eſſe neceſ-
ſe eſt.
SECVNDA DISPVTATIO.
De Aiſcrepantia, quæ videtur eſſe hoc loco, Lectisnis Gracæ à Latina, . 2 F 3„. 2 2— Hebraica, C Chaldaica ſuper numero eorum qui in Aegyptum cum Iacob ingreſui ſunt. Juper illis Verbis, Omnes animæ domus lacob, quæ ingreſſæ ſunt in Ae- gyptum fuère ſe ptuagi nta. WVruapnopyvu hic numerus ſeptuaginta intrantium Aegyptum congruat cum proximè ſuperiore numero ſexa- „S ina ſex, nee ſecum Moyſes in iſtis duobus numeris pugnet, ſpauldé antè declaratum eſt. Nunc igitur dicendum eſt de hoc XXXX 2
715
Solutio quæ-
ſtionis.
VERS. Z27.
—
————— ö *. 8. 3—— 7 ,

716 COMMENT. IN
numero ſeptuaginta hominum, qui dicuntur intraſſe cum lacob Aegy- ptum. lIdem porrò numerus ponitur etiã initio hbri Exodi, cùm dicitur: Erant omnes animæ eorum qui egreſſi ſunt de fæmore Iacobi ſeptuaginta. Et item ſub finem capitis decimi libri Deuteronomij, hæc dixit Moyſes po- pulo Hebræo: In ſeptuaginta animabus deſcenderunt patres tui in Aegypti, & ecce nunc multiplicauit te Dominus Deus tuus ſicut aſtra cæli. At verò lu. Interpreres in hoc loco Geneſis poſuerunt ſeptuaginta quinque, diſcre. pantes à Scriptura Hebraica: ſic enim habet eorum tranſlatio, ſi Latinè eam reddas, Omnes animæ domus Iacob, quæ ingreſſe ſunt in Aegyptum fo. tuaginta quinque. Eundèmque numerũ ponunt in principio Exodi. Qui- quam in libro Deuteronomij ca. 10. nequaquam diſcordantes ab He- braica Scriptura, feptuaginta tantùm commemorant. Beatus autem Ste- phanus apuds Lucam, Actor. 7. numerat item ſeptuaginta quinque. Sũt enim hæc eius verba: Mittens autem I oſeph, accerſiuit Iacob patrem ſuum, & omnem cognationem ſuam, in animabus ſeptuaginta quinque. Hæc itaque cùm ſic ſe habeant, meritò quæritur, An tranſlario lxx. interpretum in iſi numero diſcrepans ab Hebraica& Latina lectione, cenſeri mendoſade- beat, nec vindicari ab errore aliquo modo poſſit. Opinio Eugu- Eugubinus in Recognitione veteris Teſtamenti ad veritatem Hebrai. 20 bini. cam ſuper hunc locum cap. 46. Geneſis, quem in manibus habemus du- pliciter reſpondet propoſitæ quæ ſtioni. Primùm ait dici poſſe, numerum illum quinque additum numero ſeptuaginta, tam in Græca tranflatione Geneſis 46,& Exodi 1. quàm apud B. Lucam Actorum 7. wendosè ac perperam eſſe adiũctum inſcitia vtique vel incuria librariorum. Sed hoc eius reſponſum nullo modo eſt probabile: ſiquidem& olim, hodiẽque omnes Græci codices ſic habuerunt,& habent, nec ante Eugubinum, ſu- periorum vllus Doctorum in Tractatu huius difficultatis, ad illud inſeitiæ librariorum aſylum confugit: ſic enim nihil eſſet negotij, quæſtiones omnes, quantumuis arduas expedire. Verùm illud maximè atguit impto- babilitatem ſententiæ Eu gubini, quòd Græca tranſlatio non olurm bader adiunctum illum numerum quinque ad ſeptuaginta, verùm etiam expo- nit, qui fuerint illi quinque, declarando quorum fuerint filij,& qwibus ſinguli nominibus propriè appellarentur, totum autem hoc, confictum eſſe à Librarijs,& ſcripturæ inſertum, vltra omnem fidem eſt. Alterum Eugubini reſponſum eſt, in hoc erraſſe lxx. Interpretes Ne- rùm quia eorum tranſlatio apud omnes gentes inuulgata iam etat arque celebrata, magnæque auctoritatis,& venerationis; B. Lucam ſecutumè fuiſſe propter inueteratam Ixx. Interpretum apud omnes auctoritatem, nimio ſanè maiorem id temporis, quàm erat Lucæ auctoritas: ob idque non auſum fuiſſe eum à lectione lxx. Interpretum diſcrepare. Sed hoc Eugubini reſponſum, priori multo peius eſt, nec ſol˙m reprehenſione, Duan 8 85 ſed etiam deteſtarione dignum. Nam vt taceam quàm ſit imperiti homi- „ Sun w wel nis, tam inſigne vel mendacij, vel inſcitiæ crimen Septuaginta interpre⸗ ucs,faueor tibus, optimis nempe ſapientiſſimiſque viris impingere: dicere etiam, B. Lucam, Scriptorem Canonicum, qui afflatu& ductu Spiritus lancti ſcrip l,

Ninrn ald Bbag 5 a
defrnn 7 edd
drno e
ſeruaer 1 1
auna
tantſen
1 8
ade an la
nae, 4
. 46 4 b kemin akn e
du nem S ua 8
Tpe,urd n fr. . 4 6. 2—
An anthen 1 en 2 alechoh e 1 A pea 000 potte * 1 4 3. 9 5 8 ct, œrm he 1 3 5 F an.Drman n EIn penge, mnt 8. Lacm nln 1 Moc vdc I badie: bal Feiur 3„† .K Mbertit eter aru hus d dim he 4— c. Vemm ul u 5dGrecatt 2 MA leptnag a 8 4 1. er rotut a n 2 m ikromf e 4 8 An hoce. „ 1 D mes gentes e i 2‿ AK eneraton 4. a4t
ando quoru- 4
GENESIS CAb. XLVI. 717
ſetipſit, falſum aliquid ſcripſiſſe, aut ſcienter, aut inſcienter, temerarium tranſtativanem eſt, ne dicam impium: ſi enim hoc ſemel admittatur, continuò totius ſcri- pturæ fides& auctoritas labaſcet.
e cutos eſſe.
Ponam in hoc loco verba Eugubini, vt ex his etiam, non ſolùm noſtra
commemoratione ſententiam eius Lector agnoſcat. Non diſſentit, ait Eu gubinus, in illonumero Septuaginta à Latina tranſlatione Scriptura He- Praica. At Interpretes lxx. addunt huic numero, Quinque. Hæc corru- ptela, ſiue à Librarijs profecta ſit, ſiue ab ipſis Interpretibus, fecit vt etia Actorum Apoſtolorum capite ſeptimo hic locus malè legatur. Neque o- pinandum eſt S. Lucam, Hebraica, quomodo ſe haberent ignoraſſe: ſed vel hunc locum, vt ſe habebat eo tempore citaſſe, vel eandem ibi corru- ptelam, quæ& hic, à Librarijs accidiſſe. Hæc ergo eſt eius nodi ſolutio: quem dicunt quidam ligaſſe potius, quàm ſoluiſſe Hieronymum, dicen- tem, quòd locus ille diſſentiat ab iſto in noſtra editione: vt ibi habeatur, Iacob deſcendiſſe cum ſeptuaginta quinque animabus, hic autem cum ſeptuaginta tantùm. Veruùm facilis erat ſolutio, ſi editio ſeptuaginta om- nibus in locis eſſet animaduerſa, quippe quæ in commemorandis nume- ris ſit mendoſiſſima. Quòd autem non ſit profectus hic error à Septua- ginta, indicio eſt, quòd ipſi in Deuteronomio hunc numerum ſimiliter ponunt, atque eſt ſecundùm Hebraieam veritatem. Neque illud eſt ve- rum, quod ad excuſationem eorum affertur, Septuaginta, illos quinque addidiſſe per anticipationem: Alioqui& alia errata eadem eſſent ratione defendenda. Magis itaque pium& verum eſt, errorem agnoſcere, eum- que non Septuaginta, ſed Librariis adſcribere. Lucas verò, ſiue quòd He- braicè neſciter, ſiue quòd ad docendos homines nihil referre putaret, ab Hebraica veritate alicubi diſſentire,& ſequi potiùs editionem Septua- ginta, id temporis vbique recentiſſimam, maximãaque in veneratione ha- bitam, teſtimonium, vt erat iam vulgatum, citauit: quod& reliqui Apo- ſtoli fecerant magis iuxta editionem Septuaginta, quàm ex Hebraica ve- ritate teſtimonia citando. Hactenus ex Bugubino.
Sanctus Hieronymus in Traditionibus Hebraicis in Geneſim, ſuper hac ipſa quæſtione breuiter diſputans, tria quæ ad eius pertinent explica- tionem, tradit. Primò enim numerum ſexaginta ſex intrantium Aegy- ptum cum Iacob priore loco poſitum à Moſe, docet non pugnare cum numero Septuaginta intrantium Aegyptum, qui paulò pͤſt ab eodem Moyſe traditur: quòd in illo priori numero, nec Iacob, nec Ioſeph, nec fi- lij eius comprehendantur:in poſteriore autem numero illi quatuor inclu- ſi ſint. Verba 5. Hieronymis hæc ſunt: Quòd excepto Ioſeph& filliis eius, ſexaginta ſex animæ de fœmore lacob egreſſæ introierint Ae- gyptum, nulla dubitatio eſt: ita enim& paulatim per ſingulos ſup- putatus numerus approbat,& in Hebræis voluminibus inuenitur. Nam quod apud Septuaginta legimus, filios Ioſeph natos in Aegy- pto, fuiſſe nouem, ſciamus, in Hebræo pro nouem eſſe duos: Ephraim quippe,& Manaſſe, antequam Iacob intraret Aegyptum,& famis tẽpus ingrueret, nati ſunt in Aegypto. Hinc manifeſtum eſt, omnes animas,
XXXX 3
—
—GGGGʒʒq—·
Solutio quæſt.
—

718 COMMENT. IN quæ ingreſſæ ſunt Ægyptum cum Iacob, fuiſſe ſeptuaginta: Sexagintae- nim ſex cum eo ingreſſæ ſunt,& repererunt in Ægypto tres animas. lo- ſeph ſcilicet,& quos eius filios: Septuageſimus autem, ipſe fuit Iacob. Sic Hieronymus.
Deinde B. Hieronymus oſtendit quomodo Ixx. Interpretes diſcordaã- tes ab Hebræo, illi numero ſeptuaginta, addiderint quinque. Ait enim, il los quinque eſſe additos per anticipationem: non enim tunc iam erant in EÆgypto, ſed poſtea nati ſunteos tamen Ixx. Interpretes per anticipatio- nem, vt diximus, hic commemorare voluerunt. Nam quòdille numerus ſeptuaginta, qui eſt in libris Hebraicis, ſit verus, atque incorruptus, con- ſtat, etiam iplorum Ixx. Interpretum auctoritate: hi namque in Deutero. cap. 10. poſuerunt deſcendiffe in Egyptum ſeptuaginta animas, ita vt eſt in Hebræo. Sed audiat lector ipſum Hieronymum: Illud, quod apud Se- ptuaginta legimus: Facti ſunt filij Manaſſe quos peperit ei concubina Sjra, Machir,& Machir genuit Galaad. Eilij autem Ephraim fratris Manaſe, Sutalaam& Taam: filij verd Sutalaam, Edem: Hoc, inquã, totũ eſt additũ.
Siquidẽ id quod poſtea legim us, quaſi per anticipationẽ factũ eſſe deſcti bitur. Neque enim cùm intrauit lacob Ægyptum, Manaſſe& Ephraim in ea erant ætate vt iam filios generare potuiſſent. Hanc rem, ne videa- mur aduerſus Scripturæ auctoritatem loqui, etiam Ixx. Interpretes in Deuteronomio tranſtulerunt, dicentes, quòd in Septuaginta animabus ingreſſus ſit lacob in Ægyptum. Si quis igitur noſtræ ſententiæ refraga- tur, Scripturam inter ſe contrariam faciet: ipſi enim Ixx. Interpretes, qui hic poſuerunt ſeptuaginta quinque animas, per=e, id eſt anticipa- tionem, Ioſeph& poſteros eius commemorantes; ijdem in Deuterono- mio ſepruaginta tantùm intraſſe memorarunt. Sic Hieronymus. Tertio loco, cur B. Lucas Actorum 7. referens numerum intrantium cum lacob Ægyptum, dixerit fuiſſe ſeptuaginta quinque animas, ſequẽs nimirum Ixx. inrerpretum tranſlationem, potiuſquàm Hebraicam Scri- pturam; huius rei duplicem Hieronymus reddit caufam: vnam quidem ex ſua ſententia,& valdè probabilem, quòd Lucas Scripturam unter- pretum tunc temporis apud gentes multo magis vulgatam,& celebra- tam, quàm Hebraicam, ſequi maluerit. Alteram verò cauſam redditex o- pinione aliorum non ſanè probabilem, quòd Lucas, vt qui proſelytus eſ ſet, Hebraicè non eſſet peritus, ſed G ræcè doctus, Græcam Scripturam ſecutus citauerit. Sic autem ſcribit Hieronymus: Quod ſie contrario no- bis opponatur, quòd in concione Stephani ad populum, quæ eſt in actis A poſtolorum ‚dicantur ſeptuaginta quinque animæ intraſſe Ægyptum, facilis excuſatio eſt: non enim debuit§. Lucas illius Scriptor hiſtoriæ,& in Gentes volumen illud emittens, ſcribere contrarium aliquid Scriptu⸗ ræ Septuaginta, quæ iam fuerat Gentibus diuulgata, quorum auctoritas illo tempore maior erat quàm Lucæ, qui ignotus& vilis, nec magnæ fi⸗ dei in Nationibus ducebatur. Hoc autem generaliter obſeruandum, quòd vbicumque Sancti Apoſtoli, aut Apoſtolici viri loquuntur ad po- pulos, ijs plerumq; teſtimoniis abutuntur, quæ iã fuerant in Gentibus di- uulgata.

8 “ Hocller up 3 4 4 8 4 3 4 e 1 1 91 K * 3e
tes, qMod cf I .““ Kr: a ed lmaf 4 auma, per 1 lam 8 1 4 memocmte E l pocacnnt. 9 Nim 15 m7. cteren
„ 3 OQuod Lucu ·" 9
nukto mag .Akterum 0 H 2, gwddlud arcè doctu ronvms. phani ad pof vinque ani §Lucv ill bere coum 8 diuuxr
ignocls&
22
3
GENESIS CAb. XILVI. 719 uulgata. Licèt plerique tradant, Lucam Euangeliſtam, vt proſelytum, Hebræas litteras ignoraſſe. Atque hæc eſt, ſuper hac quæſtione, Hiero- nymi ſententia.
S. Auguſtinus tantum abfuit ab opinando ‚vllum eſſe in illo numero Septuaginta quinque, aut librariorum, aut ipſorum kx. Interpretum er- rorem, vt eum numerum non ſine afflatu Spiritus propherici, nec ſine myſterij alicuius ſignificatione à Ixx. Interpretibus poſitum eſſe arbitre- tur. Sic enim ait, Quæſtione 152. Nec lXx. Interpretes mihi in hoc nu- muero erraſſe videntur: qui propter aliquam myſticam ſignificationem, quadam veluti prophetica libertate, horum numerum complere volue- runt. Et in quęſtione vltima eiuſdem libri: Vnde, inquit, conſtat certi my- ſterij cauſa, illum numerum ſeptuaginta quinque Scripturam commen- dare voluiſſe.
An verò talis numerus ſecundùm veritatem hiſtoriæ conſtare poſſit, cùm illi quinque additi ad Septuaginta, dicantur intraſſe cum Iacob, Æ- gyptum, qui multis poſt eius ingreſſum annis nati ſunt, vehementer du- bitar Auguſtinus in illa ipſa Quæſt. 1 5 2. ſignificans id videri inexplicabi- le atque inſolubile. Neque enim dici poteſt, propterea illos quinque dici intraſſe cum Iacob, quia eo viuente in Aegypto illi nati ſunt: Iacob enim poſt ingreſſum Aegypti vixit annos decem& ſeptem: quare in eius obi- tu Manaſſe& Ephraim maiores vigeſimo ſexto anno eſſe non poterant. Namque, vt ſuprà dictum eſt, cùm Iacob intrauit Aegyptum, iſti nonum
annum excedere non poterant. In ætate autem viginti ſex annorum non
poterãt Manaſſe habere nepotem Galaad, neque Ephraim ipſum Edem, qui inter illos quinque memorantur. Quocirca putat Auguſtinus omiſſa hiſtoriæ conſideratione, ad myſterij rationem referri animum oportere: hæc enim ſunt Auguſtini verba: hæc omnia quæ indiſſolubilia videntur, magnam comtiinent ſine dubitatione rationem: ſed neſcio vtrum poſſint cuncta ad litteram conuenire: præcipuè in numeris, quos in Scripturis eſ- ſe ſacratiſſimos& myſteriorum pleniſſimos, ex quibuſdam, quos inde noſſe potuimus, digniſſimè credimus.
At enim idem Auguſtinus poſtea in Quæſtione vltima eiuſdem libri, hac ipſa re accuratiùs videlicet penſitata, adinuenit rationem quandam, qua intelligi& declarari poſſit quemadmodum illi quinque, licèt tunc nondum eſſent nati, verè tamen dici poſſint intraſſe Aegyptum cum Ia- cob. Exiſtimat enim nomen ingreſſus lacob in Aegyptum, ad omne tem- pus, quo poſt ingreſſum Iacob vixit Ioſeph, extendi oportere. Nam quia Ioſeph auctor fuerat ingreſſus lacob,& omnis familiæ eius in Aegyptũ, idcirco tempus illius ingreſſus pariter cum tempore vitæ loſeph, dein- ceps prorogatum& finitum eſt. Illos porrò quinque eſſe natos viuente Ioſeph, patet ex poſtremis fermè verbis huius libri Geneſis. Sed ipſum- met Auguſtinum hæc ſtrictim à me dicta apertè docentem audiamus. Si quiſquam, inquit, exigit quemadmodum etiam ſecunduùm hiſtoriæ fi- dem verum ſit, Iacob cum ſeptuaginta quinque animabus Aegyptum
intraſſe,
re
3 3

72²20 CO M MEN T. I N intraſſe, dicemus, non illo vno die quo Iacob venit in Ægyptum, ingteſ- ſum eius intelligi oportere:ſed quia in filiis ſuis plerumque appellatur la. cob, hoc eſt in poſteris ſuis,& per Ioſeph conſtat eum intraſſe gyptu, introitus eius accipiendus eſt quamdiu vixit Ioſeph, per quem factum eſ vt intraret ille. Toto quippe illo tẽpore naſci& viuere potuerunt omnes qui hic commemorantur, vt ſeptuaginta quinque animæ compleantur vſque ad nepotes Beniamin. Sic enim dicit Scriptura, numerans omnes poſteros Iacob ex Lia: Hi ſunt fili; Liæ, quos peperit ipſi Ia cob in Meſöpota- miayriæ. Inter quos tamen multi numerãtur nõ ibi nati: ſed quia illic pa- rentes ipſorum nati fuerant, ibi eos perhibuit eſſe natos, quoniam cauſa qua naſcerentur ibi nata eſt, id eſt parentes eorum quos Lia ihi pepere- rat. Similiter igitur quoniam cauſam intrandi lacob in Ægyptum præ- buit Ioſeph, torum tempus, quo in Aegypto vixit Ioſeph, ingreſſio erat Iacob in Aegyptum, per ſuam videlicer progeniem, quo illo viuo pro- pagabatur, per quem factum eſt vt ingrederetur. Hactenus ex B. Augn- ſtino. Auflorii ſen Meam ego Lectori opinionem, ſententiæ B. Hieronymi,& B. Auguſt. 24 ee efe conſonam, quadripartitò breuiter exponam. Primùm cenſeo, in illo nu- errorem in illo mero ſeptuaginta quinque, nullum eſſe Librariorumerratum. Non enim numero 75. tantum ille numerus, quinque, additur ad ſeptuaginta„verum etiam di- ſtinctè, propriè, ac nominatim declaratur, qui fuerint illi quinque,& quo rum fuerint filij ac nepotes. Sic enim legitur hoc loco in Græca Tranſla- tione: Fuerunt fili Manaſſe, Macbir: Machir autem genuit Galaad: Filij au- tem Ephraim, Sutalaam,& Taam. Filij autem Sutalaam FEdem. Hæc autem omnia errore Librariorum fuiſſe inſerta Scripturæ, non capit fidem. Præ- ſertim verò cùm talis erroris& mendæ nullum extet veſtigium, nul- lumque vel ex vno aliquo Græco codice ſuppetat argumentum,& olim, hodiéque omnibus Græcis libris hunc numerum labentibus: nulléque ſuperiorum temporum doctore, de fide eius numeri dubi- tante.
Affirmo deinde, Sepruaginta Interpretes in tradendo eo nume- 2) ro ſeptuaginta quinque, nihil prorſus erraſſe. Principio, nec§. Hiero- nymus, nec Auguſtinus, nec Auctor vllus, reuerendæ auctoritatis, luper hac re diſſerens, aut dixit, aut dubitauit, aut ſignificauit, Septuaginta ln⸗
terpretes in eo numero erraſſe. Adhæc, ſi erraſſent illi, non vtique. Lucas, qui fancto Spiritu mentem eius illuminante ac regente, ſcriphi errorem illorum aut ignoraſſet, aut ſciens, volenſque fecutus eſſet in Scriptura Canonica quam condebat: nec errorem B. Stephani, qul teſti⸗ monium Septuaginta Interpretum in concionando ad populum vſurpa- uerat, mandaſſet ſcriptis, ad perpetuam nempe infamiam 8. Stephani 8 inſignem Canonfeæ Scripturæ iniuriam. Hoc, ſi impium eſt opinari,& illud item, vnde neceſſariò iſtud concluditur. Iam verò ſi lxx. Interpre- tes erraſſent addendo illos quinque ad numerũ ſeptuaginta, proptereals eſſet quòd illi quinque, tunc cũ Iacob intrauit Aegyptũ, non erant nati,
ſed multo poͤſt tẽpore generati ſunt. Atqui ob eandẽ causã dicendũ eſſet, etiam

emeze u
4 or. 1 4 1 Kl „ 1 “ de Ldemon emlnt ur ucrre da men * 1 4 nhhs 1
. 1 8* än 1 2 5 4 * 4 4 cgdoc W
HIab urn un 2 2 anm Iud akha I K 4 3 ½ 1 . cnr nun ₰△½ s 8 4— n codxe n 1
4
aocn b 4„ 2* Mlole,&.—
as: 9 2 ““
4 “ 11 1“ 8 a 1*.*
1 3 2 I 4 , teueret ½ 2 emt 11 3 8 3 1 5*
1 nech
GENESIS CA b. XLVI. 7²¹ etiam 5. Moyſen erraſſe in illo numero Septuaginta, quos dixit cum Iacob intraſſe Aegyptum: ſiquidem inter intrantes cum lacob Aegy- ptum numerauit filios Phares, qui tunc non erant nati,& item complu- res de poſteris Beniamin nõdum eo tempore generatos, vt ſuprà oſten- ſum eſt. Quod ſi nemo, niſi planè impius, auderet Beatum Moyſen er- roris arguere; cuius eſt vel inſcitiæ, vel impudentiæ, vel amentiæ, Ixx. Interpretes, qui eadem in cauſa ſunt erroris accuſare atque damnare?
26 His addo, eos, qui vnà cum Iacob intrauerunt Aegyptum,(ſi preſsè
ac propriè loquamur) fuiſſe ſexaginta ſex;& qui dux erat eorum Iacob, fuiſſe ſexageſimum ſeptimum. Et hunc quidem numerum tradidit Moyſes in hoc capite, Verſu 26. Ioſeph namque tunc erat in Aegypto, ante 23. annos illuc ductus: Manaſſe verò,& Ephraim, nati fuerant in Aegypto, nec vnquam extra Aegyptum fucrant. Quod autem proxi- mè poſt in Verſu 27. adiunxit Moſes, fuiſſe ſepruaginta qui ingreſſi ſunt Aegy ptum, ita ſcribendo, Omnes anima domus lacob, quæ ingreſſæ ſunt in igyptum, fuére ſeptuaginta: Hoc inquam tripliciter licet interpre- tari. Primò vt illud Septuaginta non referatur ad illud ingreſſe ſunt Æ-
Tripliciter exponi, poſſe, 70. fuiſſe in- greſſos Ægy- ptum.
Proprie la quendo non
fuiſſe nuſi 66.
qui cum Ia- cob ingre 7
gyptum, ſed ad illud domus Iacob, vt ſit hic ſenſus: Omnes animæ domus ſunt Ægyptu.
lacob erant tunc ſeptuaginta. Et hoc apertius fit ex eo, quod ſcriptum eſt initio Exodi in hunc modum: Erant omnes animaæ eorun qui egreſſi ſunt de fœmore lacob, ſeptuaginta: Ioſeph autem in Æ gypto erat. Sed quia pro- ditum eſt cap. 10. Deuteronomij, Patres Hebræi populi deſcendiſſe in Aegyptum cum ſeptuaginta animabus; ſuppetit altera ratio interpre- tandi verba illa Moſis. Solet non rarò Scriptura, quod plurimis conue- nit, immò omnibus, pauciſſimis tantùm exceptis, id quaſi conueniret omnibus, generaliter enuntiare. Quoniam igitur ex numero illo Se- ptuaginta, duo tantùm non erant ingreſſi Aegyptum, Manaſſe dico& Ephraim, cæteri auté ſexaginta octo ingreſſi fuerant Aegyptum, idcir- co Scriptura ingreſſum in Aegyptũ omnibus illis ſeptuaginta attribuit.
27 Tertia ratio interpretandi verba illa, huiuſmodi eſt, Eos qui tunc non fuerant ingreſſi Aegyptum, dici ingreſſos eſſe non quidem in ſe, ſed
in patribus ſuis qui tunc intrauerant Aegyptum: nempe Manaſſe & Ephraim in patre ſuo Ioſeph:& item Heſron& Hallu in patre ſuo Pliares. Nec dura Lectori, atq; inſolẽs huiuſmodi locutio videri debet:
ſt enim non infrequẽs in Scriptura; quod ego tribus exemplis confir- mabo, Apoſtolus enim ad Hebræos ſeprimo ſcribit, Leui decimas de- diſſe Melchiſedech; non ſanè per ſe ipſum, quippe qui annos amplius cẽtum& quinquaginta poft Melchiſedech natus eſt; ſed in proauo ſuo Abrahã, qui decimas obtulit Melchiſedech, vt legitur Geneſ. 4. Dein- de Moſes Geneſ. 11. dixit, Arphaxad genuiſſe ipſum Sale: atqui ſecun- dùm tranſlationem Septuaginta Interpretum,& ſecundùm B. Lucam in tertio cap. hiſtoriæ ſuæ Buangelicæ Arphaxad genuit non Sale, ſed Cainan. Verum quia Cainã fuit pater ipſius Sale, idcirco Arphaxad ge- nerãdo Cainan, dicitur generaſſe. Sale ergo Sale memoratur quaſi pro- ximè genitus ab Arphaxat, non quidẽ in ſe, ſed in patre ſuo Cainan. In
Comment. in Gen. Tom. 4. Fyy
————— jj—

722 COMMENT. I N hocpreterea cap. Geneſ. cuùm Moſes omnes filios& nepotes ac prone- potes Liæ commemoraſſet, mox adiunxit: i filij Lie, quos genuit iu Me- ſopotamia: omnes anima filiorum& filiarum eius triginta tres. Atenim, præ- ter ſex filios,& vnam filiam, natos in Meſopotamia, reliqui omnes ge- nerati fuerant in terra Chanaam: qui tamen ratione parentum ſuorum dicuntur nati in Meſopotamia.
Illud deniq; fit mihi veriſimile,& Moſem inter intrantes Ægyptuml numeraſſe filios Phares, qui tunc non erant nati;& item Ixx. Interpfet. commemoraſſe illos quinq; partim nepotes partim pronepotes ipſus Ioſeph; quòd ex Phares prouentura erat regalis progenies, quinetiam ipſe Meſſias: Ioſeph autem princeps fuiſſet fratrum ſuorum,& duas conditurus eſſet tribus, mulcòſq; ex ſua ſtirpe principes habiturus, ſed non ſolùm ob hanc cauſam commemorati ſunt illi qui nondum erant nati, verùm ob eam maximè cauſam, quòd iſti nati eſſent in Aegypto viuentibus adhuc Maioribus ſuis qui Aegyptum intrauerant. Exempli grati, viuente Phares nati ſunt in Aegypto filij eius Heſron& Halo:
& viuente Beniamin nati ſunt nepotes& pronepotes eius, qui com- memorantur hoc loco:viuente quoque Ioſeph nati ſunt filij& nepotes Ephraim& Manaſſe,& filiorum eius.
Quanquam noſtræ opinationi videtur illud aduerſari, quòd Leui tertius filiorum Iacob, quo tẽpore ingreſſus cum patre eſt Aegyptum, agebat ætatis annum 42. triennio quippe maior natu erat, quàm lo- ſeph. Is porrò vixit annos centum triginta ſeptem, vt proditumeſt in li- bro Exodi, cap. 6ö. quapropter poſt ingreſſum patris ſui Iacob in Aegy- ptum, vixit ipſe per annos 95. in Aegypto: toto autem hoc tempore, ex tribus filiis cum ipſo ingreſſis Aegyptum, Gerſon& Cahath& Me- rari nullos ſuſcepiſſe nepotes aut pronepotes, qui poſt ingreſum cius in Aegyptum nati fuerint, eſt profectò difficile creditu. Si autem tales ei nepotes&pronepotes nati ſunt, cur non ſunt commemorati limili. liter vt poſteri loſeph& Beniamin, de quibus dictumei Prelertim verò cùm Leui perinſignis fuerit perſona, vtpote parens Leuuticæ t⸗ bus, penes quam ſolam fuit ſacerdotium,& adminiſtratio diuiri cul- tus. Verùm neque omnia reſecari ad viuum neceſſe eſt:& nos huiolmo- di quæſtionum& difficultatum quafi Labyrinthos, aliis, maiori quam nos ſumus ingenio& doctrina, atque induſtria præditis, ſine errore obeundos, atque perluſtrandos, libenter relinquimus.
Nomeroſa po Nemini porrò mirandum accidat, potuiſſe lacob, cum tot partim f o Kerorum ex liis, partim neporibus, ac pronepotibus Aegyptum intrare. Scribi no homine... 3. 1 14114 4 vhheite ra⸗ enim Plinius lib. 7. cap. 13. Caium Criſpum Hilarũ cum filiis nouem, pagati. nepotibus 27. pronepotibus 29. neptibus nouem(omnes erant kx. Plinins. quatuor,& ipſe ſeptuageſimus quintus) prælata pompa, immolaſſe in Capitolio. Verba Plinij hæc ſunt: In Actis temporum Auguſti inueni- tur, vndecimo Conſulatu eius, Lucioq́; Silla Collega, ad tertium ldus Aprilis, C. Criſpum Hilarum ex ingenua plebe Peſulana, cum filiis no- uem(in quo numero filiæ duæ fuerunt) nepotibus viginti ſeptem⸗ pro- 1 nepotibus

5 ¹ 4 erant
de K Rro 0 en a
1.—„. 85
8
8*
nden ih r u ngrefucd d
8 Juppe net a eg mercfan Sa bahn.
* 3 4 8 4.— h Acewto. 1 ‿ AM 4. 4. 64+ du Acgyp dlel * 8* 4
*4
* “ ¹ A1“ l 583 2
2 4 346 1 1 6 2* 4 001 1 1/9 8
31
GENESIS CAb. XLVI. 7²3 népotibus viginti nouem, neptibus nouem, prælata pompa, cum omni- bus his in Capitolio immolaſſe. Hæc Plinius,
Ridiculum eſt quod de Manethone rerum Aegyptiacarum perue- tuſto ſcriptore refert loſephus in priori libro aduerſus Appionem.
Manethonis
ſuper Hebrais qui intrarunt
Tradidit ille, Paſtores(ſic autem Hebræi vocabantur ab Aegyptiis, Egyptu, tria quòd illi nõ aliam tenere ſe artem, atque exercere profeſſi eſſent apud iuſæma erra-
regem Aegypti, cùm illuc primum Venerunt, yt ſcriptum eſt Geneſ. 46. & 47.) maxima multitudine veniſſe in Aegyptum:& ſubiugaſſe fibi Aegyptios,& regnaſſe inibi per annos trecentos nonaginta tres. Ve- rùm quot ſunt iſtius Auctoris verba, tot propè ſunt in veritatem Hi- ſtoriæ peccata. Nam neq; venerunt in Aegyptum Hebræi cum maxi- ma multitudine, ſed pauciores ſeptuaginta hominibus: neque ſibi ſub- iugarunt Aegyptios: ſed contra ſeruitutem illis duriſſimam ſeruierunt: neque regnarunt per annos trecentos nonagintatres; cùm neque re- gnauerint vnquam ibi; neque manſerint in Aegypto ampliùs ducen-
tos quindecim annos.
Cùmque vocauerit vos,& dixerit: Quod eſt opus veſtrum? reſpondebitis, Viri paſtores ſumus ſerui tui ab infantia no- ſtra vſque in præſens,& nos& patres noftri.
VRtantoperè cuperet Ioſeph fratres ſuos à Rege Pharao- e,& ab Aegyptiis haberi paſtores;& vt tales, ab illis tracta-
2 rr
1 A⁴. ri, multæ fuerunt cauſæ, quas hic ego carptim exponam: Primum verebatur ne Rex faceret eos velbellatores, vel au-
licos, atq; ea ratione diſſociarentur innicem,& diſtraherétur. Deinde, ne permixti Aegyptiis, quibus præſtabant multis animi corporiſque virtutibus, eorum contra ſe inuidiam arque odium, inſectationèmque concitarent. Has duas cauſas attigit Ioſephus, in libro primo Antiqui- tatum ita ſcribens: Percontatus eſt rex Ioſephum, quibuſnam ſtudiis fratres eius potiſſimùm delectarentur; reſpondit, paſtoralem artem cal- lere eos,& nihil aliud exercere. Id autem eo conſilio reſpondit, tum ne diſtraherentur inuicem, ſed vt degentes vnà curam patris haberent: tum nequa illis æmulatio cum Aegyptiis interueniret, ſi circa eadem cum illis ſtudia verſarentur: nam ei genti non erat licitum greges aut paſcua curare. Sic Ioſeph. Ad hæc timuit Ioſeph, ne fratres ſui ex con- uictu, ac familiaritate Aegyptiorum, impuriſſimis eorum moribus, vi- tiiſque inficerentur; neve prauis eorum inſtitutis corrupti, impiiſque imbuti ſuperſtitionibus à ſanctiſſimo veri Dei cultu quẽ maiores eo- tum religioſiſſimè cuſtodierant, paulatim degenerãtes abalienarentur. Adextremum, eo conſilio id fecit Ioſeph, vt ſui cùm ſe paſtores eſſe profiterentur(quod genus hominum vebementer auerſabantur Aegy- ptij)ſegregati ab Aegyptiis, ſeparatim viuerent: terramque Geſſen co- lerent, quæ paſcuis erat vberrima,& procul à Regia Aegypti,& in vi- IIY 4
ka. 8
kRS. 3.
Cur loſeph pellet ſuos ha beri paſtores.
Ioſephus.
eeFiern r— 2 4
“
**

724 COMM ENT. 1N cima terræ Chanaam; ob idque ad futurum eorum olim ex Aegypto in Chananitidem regreſſum, opportuniſſima. Taus artis Hoc loco paſtoralem artem& vitam, vt maximè honeſtam& quie- 32 vitæ paſtora- tam, atq; innocentem,& Amultis magniſq; vitiis remotam, in illis ba- ta er 3.. triarchis commendari nobis acutè vidit,& conſideratè perpendit B. Auguſt. ad hunc modum ſcribens in quæſt. 15 3. in Geneſim. Cõmen- datur in Patriarchis, quòd pecorum nutritores erant à pueritia ſuax Notabilis ſen- ipſi,& parentes eorum. Et meritò: nam hæc eſt, line vlla dubitatione, tentia B. Au- 1uſta ſeruitus,& iuſta dominatio, cùm pecora homini ſeruiunt,& homo guſt. de prima pecoribus dominatur. Sic enim de homine dictum eſt cùm crearetur: origine& de Paciamus hominem ad imaginem;& ſimilitudinem noſtram,& habeat pote- eha anege ſtatem piſcium maris volatilium cœli& omnium pecofum quæ Han ſaperie minum. ram. Vbi inſinuatur, rationem debere dominari irrationali vitæ. Ser. Geneſir. uum autem hominem homini, vel iniquitas, vel aduerſitas fecit. Iniqui- Geneſ 9. tas quidem, ſicut dictum eſt: Maledic᷑tus Chanaam, erit ſeruus fratriu Tnſis 57. ſuis: aduerſitas verò, ſicut accidit ĩpſi loſeph;vt venditus à fratribus ſer. uus alienigenæ fieret. Itaque primos ſeruos, quibus hoc nomenin Læ tina lingua inditum eſt bella fecerunt. Qui enim homo-b homineſu- peratus, iure belli Poles occidi; quia fuit ſeruatus, ſeruus eſt appellatus inde& mancipia ſunt dicta, quia manu capta ſunt. Eſt enim ordo na- turalis in hominibus, vt ſeruiant fœminæ viris,& filij parentibus: quia & illic iuſtitia eſt hæc vt infirmior ratio ſeruiat fortiori. Hæc igiturin dominationibus,& ſeruitutibus clara iuſtitia eſt, vt qui præcellunt ra- tione, excellant dominatione. Quod cùm in hoc ſæculo per iniquita- tem hominum perturbatur, vel per naturarum carnalium diuerſitatem, ferunt iuſti temporalem peruerſitatem, in finem habituri ordinatiſſi- mam& ſempiternam felicitatem. Nec mirum, paſtores fuiſſe abomi- nabiles Aegyptiis, in quibus vtique figura eſt præ ſentis ſeculi, in quo abundat iniquitas: quoniam abominatio eſt homini iniquo, vir iuſtus. Hæc Auguſtinus.
Hæc autem dicetis, vt habitare poſsitis in terra Geſſen:
VERS. 34. quia deteſtantur Aegyptij omnes paſtores ouium
rrah,
Arrs indicant hæc verba, quanti faceret loſeph terram;, weee e b. 5 Geſſen, quantòqueſtudio habitari eam à ſuis curaret. Nes
peenrade immerito: optima enim erat alendis pecoribus, in quo eſa- terram Geſ omnis eorum res familiaris, omniſq; eorum vita exerceba- ſem cuperet. cupabatur. Erat præterea procul ab vrbe,& aula regia, nobi- lioribuſq́; Aegypti ciuitatibus,& propinqua terræ Chanaam: ob quas cauſas vehementer cupiebat lIoſeph eam terrã ſuis tradi ad habitãdum.
Nec putabat, regem eam denegaturum, aut ægrè eam conceſſurum;
quòd fratres Ioſeph eſſent paſtores, ob idque inuiſt Aegyptiis:quosno pec

Kltuſfein 1
dctar(hand S. eu
lloſeph; nis ii kan 4leruos aal e unn n.L cum Woͤw tit ſerra e i mnu cn m mrr u K 1 3 eu
* io ſcun!
1 1 Ke
4 6 4111 at. 4 Naxar 4 4 2„ uodcumnn 20 3 eru 7 1 3 Aur„* 8 “
ret 1
Lerm. F dr
*— 4 ue Neurten 1—₰ 1 —“ „ * 4
““ doch 1 4 4 O
„
„* 1 rrl” “
6
*
n K 4 1 omn 94 1 3
an terram Aameſſc.
GENESIS CA pD. XLVI.„2
remouendos eſſe, conueniens videretur. In hac terra Geſſen. Iacob pe-
tens Aegyptum, expectauit Ioſeph, vt ſuprà dictum eſt verſu 28. illis verbis: Miſit lacob Iudam ante ſe ad Ioſeph, vt nuntiaret ei,& ille occurre- ret in Geſſen. Erat enim Geſſen quaſi in introitu Aegypti venientibus è terra Chanaan, quocirca illic Iacob pręſtolari voluit occurſum loſeph, vt ibi ab eo doceretur de modo, quo gerere ſe apud regem,& Aegy- ptios deberet. In hac terra Hebræi habitarunt per ducentos quinde- cim annos: eãque omnium terrarum Aegy pti, intacta fuit decem illis atrociſſimis plagis Aegypti. Magna porrò Dei prouidentià, ingentig; Hebræorum vtilitate factum eſt, vt terra Geſſen Hebræis habitãda tra- deretur; quo videlicet illis expeditior atque ſecurior inde in Chanani-
tidem eſſet regreſſus. Si enim Hebræi habitauiſſent in extrema parte
Aegypti, quæ remotiſſima eſt à terra Chanaan,& vergit ad meridiem, cùm terra Chanaan ſit verſus Septentrionalem plagam Aegypti, neceſ- ſe fuiſſet, Bebræos in regreſſu eorum ex Aegypto in terram Chanaan pertrãſire totam fermè Aegyptum. Tunc verò Aegyptij inſurrexiſſent aduerſus eos,& voluiſſent eos vel opprimere, vel per vim detinere. Na ſi cùm eos dimiſiſſent, immò quàmprimuùm abire compuliſſent, mor tamen adducti pœnitentia, armati eos vſque in terminos Aegypti,&c per ipfum mare Rubrum hoſtiliter inſectati ſunt: quanto magis id fe- ciſſent, neceſſe fuiſſet, Hebræos mediam fermè Aegyptum pertranſi- Erod 14. re? Adiice, quòd cùm Hebræi ſuopte ingenio timidiſſimi eſſent,& Ae- gyptiorum in ſe crudelitatem diu multùmque fuiſſent experti, per me- dium eorum tranſire nullo modo eſſent aufi.
Pro terra Geſſen lxx. Interpretes habent terram Rameſſe,& vrbem Heroum. S. enim Hieronymus in Tradit. in Gen. huiuſmodi citat lxx. S. Hieron. Iaterpretum lectionem ſuper hoc loco; Vt occurreret ei ad vrbt Heroum,
K. Et ſubdit, in Hebræo: Nec habetur vrbs Heroum nec
terra Rameſſe, ſed tãtummodò Geſſen(ſic enim appellatur, quam nos vocamus Geſſen) Nonnulli Iudæorum aſſerunt Goſen nunc Thebai- dem vocari:& id quod poſtea ſequitur, Dedit eis; vt poſſiderent Aegypti optimam terrum in Rameſſe; pagum Arſenoiten, ſic olim vocatum, autu- mant 8. Auguſtinus in Locutionib. in Gen. num. 88. cùm citaſſer le. S. Auguſt. ctionem Ixx. Interpretum, quæ hic habet vrbem Heroum, ſubiũgit hæc verba: Neſcio vtrum nomen Heroum facilè in Scripturis reperiatur. Eugubinus in Recognitione huius loci arbitratur, ex errore non ipſo- Eugubiu. rum Septuaginta, ſed aliorũ accidiſſe, vt hic poneretur vrbs Heroum:
uius vrbis, inquit, quia neque ſacer contextus meminit, neque Inter- pretes alij quicquam ſuper ea re tradiderunt, fateamur neceſſe eſt ad- ditum id eſſe ab aliis fine peritis, ſiue imperitis, ſicut etiam S. Hierony- mus annotauit. Arenim nõ eſſe iſtiuſmodi lectionem ab aliis corruptã, ſed germanam,& genuinam, ipſorum Ilæx. Interpretum, præter Augu- ſtinum& Hieronymum, qui vt talem commemorarunt cam, conſtat etiam auctoritate duorũ antiquiſſimorum Scriptorũ, Ioſephi in 1. lib. loſephuu. Antiquitatum,& Philonis in libro de Ioſeph, qui eam lectionem, non Ehabe.
Fyyy. 3
—„‚;/;·;··
—
4“

„at COMMENT. IN GENES. CAP. XLVI.
autem noſtram, quæ congruit cum Hebræa, ſecuti ſunt. Sed cur Aegyptij deteſtabantur paſtores ouium? Rupertus cauſam 6 refert ad Aegyptiorum arrogantiam& ſuperbiam: nam quia Aegy- ptij vehementer gaudebant& gloriabantur multitudine equorum& curruum: iccirco humile genus paſtorum cõtemnebant,& auerſaban- tur. Ruperti verba in lib. 9. Commentariorum in Geneſim, cap. 19 hæc ſunt: Aegyptij deteſtabantur paſtores; quia videlicet ipfi in equis& curribus luperbiebant plus cæteris gentibus„& idcirco humile paſto- rum genus, veluti ignominiam deſpiciebant,& deteſtabantur. Sic Ru- pertus. Sed contra hanc ſententiam obiicimus: Primuùm, quia aliud eſt Lontemnere,& aliud deteſtari: Scriptura non ait, Aegyptios contem- pſiſſe genus paſtorum taquam humile,& vile, ſed deteſtatos eſſe, nem- pe tanquam impij eſſent paſtores,& religioni Aegyptiorum contrarij. Deinde, non omnes paſtores deteſtabantur Aegypti]j, non inquam, pa- ſtores equorum, aſinorum,& camelorum, ſed tãtùm per paſtores ouii: quãquam vocabulo ouium hic oportet intelligere& arietes,& capras, & boues atque vaccas. Erant præterèa in Aegypto alia non paucaho. minum genera non minuùs humilis,& abiectæ conditionis, quàm erant aſtores ouium. Nonigitur humilitas conditionis paſtoralis, cauſ fuit Aegyptiis deteſtandi paftores, ſed alia eius rei quærenda cauſe eſt Vera itaque cauſa eſt, quòd in genere ouium, arietum, caprarum,& boum, Aegyptij numina aliqua haberent, quæ diuino cultu,& hono- re venerabantur: quapropter huiuſmodi animalia non ſolùm occidere aut percutere non audebant, ſed ea reuerebantur, atque honorabant: oderantque vehementer alienigenas eorum animalium paſtores, qui ea occidere,& occiſorum carnibus veſci ſine religione vlla ſolerẽt. Sed obiiciet nobis quiſpiam, Si verum hoc eſſet, quod de Aegyptiis dixi- mus, nulli profectò fuiſſent apud Aegyptios paſtores ouium: at fuile,
ſatis indicant verba illa Pharaonis ad Ioſeph de fratribus dius Gen. 7. nagistros pecorum meorum. R
Si noſti eos eſſe viros induſtrios, conſtitue illos magisi aſinos, R ca- ypto none
hoc reſponderi pofſet, nomine pecorum intelligi equos, melos: cuius generis animalium fuiſſe paſtores in Aeg pis illis, qux loſeph dediſſ
dubium. Verùm nos quis vrgere vehementer poſſet ver paulò infrà in eodem capite leguntur, quibus dicitur, Aegyptiis alimenta pro equis,& ouibus,& bobus,& afinis: Scriptöræ verba ſunt hæc: Dedit eis alimenta pro equis,& ouibus,& bobus, EE Alnb ſustentauitque eos illo anno pro commutatione pecorum. Dicamus jgitur eti Aegyptios fuiſſe paſtores ouium& boum, non quidem ad eſum ipſo· rum, vel vt ea in alium quempiam vſum occiderent: ſed vel proptet eſum lactis& caſei, vel propter lanam ad conficiendas veſtes, velit vſum agriculturæ ad arandam terram, vel oblectamenti grati, aut ho- noris, ſicut habentur canes& equi- b
k12t 1 b BENP

uror
8
*
1
8 Wucn
lor
1N C. APVI
A eiun 1bhe;
haas condcd Erden,
“. 4, fed da a gmm
ARGVMENTVM.
QVAD RAGESIMTV M SAEPTIMVY MA — 6 1 VESAI
aderent, out 22 dh. Introducitur Iacob ad Regem Aeg ypti 3 ebenedicit ei: Datur Hebrels amoch nirt 6 nc ad habitandum terra Geſſen. loſepi vniuerſam terram Aeg ypti
— fub regus poſſeſtionem ſubiicit: Tacob, appropinquante morte, adiurat mne 4 ⸗ filium ſuum] oſeph de ſepultura Aa in terra Chanaam.
u veſcifperd Ea idt
ahoc ckt, f
Aetrs 8
NeRnssvs ergo loſeph, nüciauit Pha- r raoni, dicens: Pater meus& fratres, oues eorum& armenta,& cuncta quæ poſſi- dent, venerũt de terra Chanaam:& ecce
côſiſtunt in terra Geſſen. Extremos quo- 2
—έü
8 —
que fratrum ſuorum quinque viros con- —h ſtituit coram Rege: quos ille interroga- uit: Quid habetis operis: Reſponderunt: Paſtores ouiũ ſumus; ſerui tui,& nos& patres noſtri: Ad peregrinandum in terra 4 tua, venimus: quoniam nõ eſt herba gregibus ſeruorum tuo- rum, ingraueſcẽte fame in terra Chanaam; perimùſque vt eſſe nos iubeas ſeruos tuos in terra Geſſen. Dixit itaque Rex ad Ioſeph: Pater tuus& fratres tui venerunt ad te. Terra ygypti 6 in conſpectu tuo eſt: in optimo loco fac eos habitare& trade eis terrã Geſſen. Quod ſi noſti in eis eſſe viros induſtrios, con-
W ſtitue
——— ————
——q———+—— ¾%& ᷓᷓſnsꝝ“tſͤͤͤGG— ———————— ·= 8— 3——— . 5—“ 6 8 4“ 1 8 8“ 1 3 4 4 2 2** 3. 8—— 4 5 — G t
3
—
2

10 trum meorũ, quib. peregrinati ſunt.
z2s COMMENT. IN ſtituc illos magiſtros pecorũ meorum. Poſthæc introduxit lo- ſeph patrem fuũ ad Regem,& ſtatuit cum corã eo: qui bene- 8 dicens illi,& interrogatus ab eo: Quot ſunt dies annorũ vitæ 9 tuæ:reſpõdit: Dies peregrinationis meæ centuũ triginta anno- rum ſunt, parui& mali,& non peruenerumt vſque ad dies pa
Et benedicto rege egreſſus 11 eſt fors. Ioſeph verò patri& fratrib. ſuis dedit poſſeſſionẽ in
Egypto in optimo terræ loco, Rameſſes, vt præceperat Pha- 12 rao⸗& alebat eos, omnémq; domi patris ſui, præbens cibaria 33 ſingulis. In toto. n. orbe panis deerat: oppreſſerat fames terram 14 maximè Ægypti& Chanaam. E quib.omnem pecuniã cõgre- 15 gauit pro vẽditione frumẽti,& intulit eã in erariũ regis. Cum. ue defeciſſet emptorib. pretiũ, venit cuncta ægyptus ad lo- ſeph, dicens: Da nobis panes: quare morimur corã te, deficiẽte 16 pecunia? Quib.ille reſpõdit: Adducite pecora veſtra:& dabo vobis pro eis cibos, ſi pretiũ non habetis. Quæ cũ adduxiſſens dedit eis alimẽta pro equis,& ouibus,& bobus,& aſinis: ſuſtè- 18 tauitq; eos illo anno pro cõmutatione pecorũ. Venerũt quoq; anno ſecundo,& dixerunt ei: Non celabimus dominũ noſtrũ uod deficiẽte pecunia, pecora ſimul defecerunt:neo clam te eſt, ꝗꝙ abſq; corporib.& terra nihil habeamus. Cur ergo mo- riemur te vidente:& nos& terra noſtra tui erim useme nos in ſeruitutẽ regiam,& prebe ſemina, ne pereunte cultore, rediga- z0 tur terra in folitudinẽ. Emit igitur Ioſeph omnẽ terrã Egypti vẽdẽtib. ſingulis poſſeſſiones ſuas præ magnitudine fimissſub 21 iecitq; eã Pharaoni,& cuũctos populos eius à nouiſiwistermi- nis Ægypti vſque ad extremos fines eius, præter terã ſacetdo 22 tu, quæ à rege tradita fuerat eis: quib.& ſtatuta ci reis publicis præbebãtur,& idcirco non ſunt cõpulſi vender poſſeſſiones ſuas. Dixit ergo loſeph ad populos; & vos& terrã veſtrã Pharao poſſidet: accipite ſe 24 agros, vt fruges habere poſſitis. Quintam patrem regi quatuor reliquas permitto vobis in ſementem,& in cibu 25 familiis& liberis veſtris. Qui reſponderunt; Salus noſtra; manu tua ell: reſpiciat nos tantùm dominus noſter,& læti 26 Uiemus regi. Ex eo tempore vſque in preſentẽ diem in vniu
7
19
ſa terra Ægypti, regibus quinta pars ſoluitu r,& factũ eſt qual ac conditionẽ fuit.
in legem, abſq́; terra ſacerdotali, quæ libera ab h
baria ex hot-
6
En vt cerniti, mina& ſerite dabiti
m in el- er⸗

1. 1 an bo
annoni 15 ee dncncr Rkrden 1 e ¹
uu Durs 1
u. oppe⸗— ud om A ccni tuokei Hüm Nenitcd m Phru
9. mor t nuürt
dduci de 4. O ſe a hadcris i iuh
ouidu X Mi Mano aege ic ſerin Nanca 14 un 2 ümu läc„er umbübade En rrarolat E
1 na fcl 1f
gitur lo de 1
— lurs pc e 1
— 11741 Tn 34
anes cid. 1 am 1
nrem b Auorl k 6 uud
GENESIS CAbp. XLvII. fuit. Habitauit ergo Iſrael in Aegypto, id eſt, in terra Geſſen,& poſſedit cã: auctùſq; eſt,& multiplicatus nimis. Et vixit in ea decem& ſeptem annis: factiq ſunt omnes dies vite illius cen- tum 47. annorum Cùmque appropinquare cerneret diẽ mor- tis ſuæ, vocauit ſilium ſuum Ioſeph,& dixit ad eum: Si inueni
gratiam in conſpectu tuo, pone manũ tuam ſub fœmore meo:
& facies mihi miſericordiã& veritatem, vt non ſepelias me in Aegypto:ſed dormiã cum patribus meis,& auferas me de ter- ra hac, cõdaſq; me in ſepulchro maiorum meorũ. Cui reſi pon- dit Ioſeph:Ego faciã, quod iuſsiſti. Et ille: iura ergo, inquit, mi- hi. Quo iurãte, adorauit Iſrael Deũ, cõuerſus ad lectuli caput.
R ÆFAIIO.
8 ISTORITA M hnius capitus Phils breuiter atque elegan- N ercommemorat, luc modo ſcribens: Hoc audito, loſcpb propinquauti] 2ralſ non Heculatores Enuncios in itine- WC 7e Aiſpoſuerat) circa regni fines occurrit obuiam. Cumnque eaueufeh circa vrbem, quam 2euue, He eliopolim, Puderunt ſei in complexus mutuos, vbertim veſtes rigando lacr vwmis atque iin heærẽtes aliqu mmiiſper,a utinum explebant daft Iderium;& tardem vna conten-
6
debant ad regiam. Ibi rex conſpicatus Venerandam ſenu fatiem non vt
ensj olti ſui, ſia. Vvt ſuum patrem excepit honori jfic. Exinde poſt ſölem-
aia humanitatis p 77 cia Aouauit els agrum vbertatis præcipuæ:& quia eius filios audierat eſſe pecuarios, facultatéſque illorum conſtare pecori- bus, ſuorum 2 quoque gregum& armentorum curam eos gerere Voluit. I eſepb, porrOtanta fide vſus in publicis illius regni negotis admini- ſtrandis; Vtcum ratio illorum temporu plurimas ei occaſiones præbuiſ- ſet coaceruandæ pecuniæ, potuiſſetque omnium ſui temporus facilé ditiſ- ſmuse euadereradulterinus diuitijs veras pratulerit, cæcls peryſicates: totum argentum& aurumè frumenti preiio collectum, eferene, in the-
729
27 28
8
8 2
◻2 G
Philo.
ſauros regios, ne drachma quidem ſubtracta, contentus tantum dontis
quibus eum rTex liberaliter remunerabatur. Nec aliter quam Aegyptum, omnémque eius regni prouincias, externas quoque gemes fame preſſus, Vir hic nunquam ſatis laudatus s curauit paterna prouidétia diſtribuens illis alimenta Futuriſ eorum neceßsitatibus Droſpiciens. Nam ineuute anno egeſtutu ſeptimo, accits agricolus(iam enim vbertatu ſges Mul- Comment. in Gen. tom. 4. 27222

2
quanta I oſeph prudentia& aquitate,& quanta cum regis vtilitue Ioſephus. frumenta vendiderit Aegyptijs extremè laborantibus fame, hoc liſe phus in ſecundo libra Antiquitatum ſcitꝰ enarrans, ita ſcribit: Famtsi Ae gypto creſcebat in dies, nullumque remedium aderat, neque fiumin
quur hat alium in vſum verteret, appoſitis etiam cuſtodibus cx optima. libus, qui ſationem obſeruarent. Sic Bhilo.
30 COMMENT. IN ebat) dedit hordeum& truicum ad ſementem, diligenter cauens me
Qupd autem in poſſeriori huius capitis parte ſcribit Moſes, expenen
*
axgros rigante, neque vllis de cœlo pluuijs. Ioſeph autem frumenuanu
VERS. 3.
dabat, niſi numerata pecuniasquæ poſtquam defecit, pecudes at mamii pia pro frumento permutabant. Quibus autem agri erant, partem ali quam rerum in pretium alimentorum regi decidebant: cimque ad hun wodum omnes eorum poſſeſtiones in ius regis deueniſſent alius albm grabant, quo certius eſſetregu dominium ſoli ſacerdotes immunituem cy agros retinuerunt, Poſtremb tanta fuit neceſsitas, vt non corporaſi lum, ſed animos etiam illius gentis in ſeruitutem redigeret, ac nihilyu- tarentturpe, quo victus parari poſſet. Poſtquam autem ceſſauit fames rigante ffumine ad priſtinam terra fertilitatem redit, Ioſeph neginis vrbes obeundo, Conuocata per ſingulas multitudine, agrorum, quihu I- li ceſſerani, vfum fructum illis reſtituit hortatus vt non ſecus quam yri- prios colerent: uſinque quintam partem fructuum regi pendene, lus 4 inre dominij deberetur Illi inſperata reſtitutione agrorum leti culturim eorum ſtrenuè aggrediuntur Atque hoc patzo tum loſephi aulmun tum eius gentis erga regem beneuolentia non mediocritercanuit& ius quintæ partis frugum etiam per Regum poſlteros ac ucceſſirts permun ſit Hac Ioſéphus.
Extremos quoque fratrum ſuorum, quinquevitos conſtituit coram rege.
ErrVvAàGINTA nterpretes non habent Illam vocem er- remos: quæ vox, ob ambiguitatem, cum dupliciter accipt h poſli,, duplicem item reddit ſententiam, dup licémque pant huius loctexpoſitionem. Extremitas namq; duplicitet lpe⸗ ctari poteſt, vel à parte ſuperiori& idem eſt atq; primum& fummuf vel à parte inferiori,& idem eſt atque infimum& vltimum: vtroque enim verſus dicitur extremitas. Ioſeph igitur ſtatuiſſe corã rege quinq; extremos fratrum ſuorum, dupliciter poteſt intelligi. vel vt elegerit quinque omnium ſuorum fratrum primos: primos dico vel ætate, vel
formæ atque corporis præſtantià, vel loquendi facundiâ, vel agendi pruden

CENESIS CAP. XLVII. 731 prudentid, vt exillis rex atque proceres Aegyptiorum, generis Ioſeph nobilitatem atque claritatem cognoſterent:& ad hanc ſententiam in- Theah
P T 0tatus. terpretantur hunc locum Lyranus, Thoſtatus,& Thomas Anglicus. Thomas Anu- botelt etiam hie locus in contrariam ſententiam exponi, vr per ex- glicus. tremos intelligamus infimos atque vltimos fratrum, vel ætate, vel aliis rebus proximè memoratis: ne rex videlicet, propter eorum præſtan- tiam vel corporis vel animi faceret eos vel bellatores, vel aulicos. Hu- ius interpretationis auctores ſunt Hebræi, quos& Oleaſter& Hame- Hebræs rus, aliique ſunt ſecuti. Et hoc mihi ſimilius vero fit: nimirum voluit Oeah⸗s. Ioſeph, vt illi, vel ipſo corporis habitu, atque ipſa facie, fidem facerent Amenns. regi, atque Ægyptiis ſe paſtores ęſſe,& in paſtoralis vitæ laboribus exercitos à pueritia. Ergo mirari eſt hoc loco ſingularem prudentiam Ioſeph, omnia quæ futura eſſent in rem, atque in vſum fratrum ſuorum, ſolerter proſpicientis, diligentérque curantis. Non enim ſatis habuit, miuam.(alſt tradi fratribus ſuis ad habitandum terram Geſſen, optimam videlicet, 99& remotam ab Agyptiis, ne profanas eorum ſuperſtitiones, impuriſſi- e moſque mores ſpectarent atque cõdiſcerent:verùm inſuper omni ſtu- Imn ſerucned e pan dio atque cura egit ne fratres ſui regiæ aulæ inſererentur, ſed magis do- er.P,fum W un meſtico gauderent otio,& filiorum ſuorum cultum procurarent. Hanc itaque ob cauſam, extremos& infimos fratrum ſuorum in conſpectum 29 mlund 1I regis adduxit: nempe, qui nec corporis dotibus multùm commenda- — rentur, neque facie habitüque ipſo egregiam animi indolem præ ſe eru nt Rᷣ uu ferrent: ne rex ſcilicet ex vnius Ioſeph ingenio,& animo, virtutéque, run fncu N de cęteris eius fratribus itidem exiſtimandum, iudicandümque puta- IImam m ret. Caietanus diuerſum huius loci excogitauit interpretamentum. Sic enim ſcribit, Iluxta Hebræum habetur: Et de extremo fratrum ſuorum ac- ne HMc ſahd r cepit quinque viros. Senſus eſt ambiguus. Crediderim tamen ego, maio- aleatu uss h res ex ſingulis vxoribus Patris, quatuor cum Iuda aſſumptos fuiſſe,& appellatos eſſe de extremo, hoc eſt, de extremitatibus primis cuiuſque vxoris. Sic Caietanus.
.— un . Kee 4
4 fertuusen
1 4 1 us re aae ee Caietanus.
——
PRIMA DISbVTATIO.
Fuper illis Verbis,
Dies peregrinationis vitæ meæ, centum triginta annorum VERs. 9. funt, parui& mali:& non peruenerunt ad dies patrum—
da. b meorum quibus peregrinati ſunt.
. Ertremitas N uadr Seu
4* 6
o EPrVAGINTAInterpretes ſic verterunt hunc locum: N Dies annorum vitæ meæ, quos incolo, centum triginta anni B. Auguſt. N— Sh, puſilli& mali fuerunt dies annorum vitæ meæ, non peruene-. runt ad dies annorum vitæ patrum meorum quos dies incolue- runt. Quam lectionem ſequens& exponens S. Augulk. in quæſt. centeſima quinquageſima ſexta in Gen. Quid eſt, inquit, 4 222,7 2

terræ vocari in Scriptura
Ad Hebr
732 COMMENT. 1N
quòd dixit Iacob Pharaoni, Dies annori vitæ mea, quos incolo. Sic. n. habet Græci, pro quo Latini habẽt, vefago vel habeo, vel ſi quid aliud:ytrum igitur ideo dixit quos incolo, quia in ea terra natus eſt, quam nõdum po- pulus, diuinæ promiſſione hæreditatis acceperat,& ibi vitam ducens, vtique in aliena terra erat: nec ſolum quando peregrinabatur in Meſo- potamia, veruùm etiam cùm ibi erat, vbi natus eſt? An potiùs ſecundim 2. Cor z. id accipiendum eſt, quod ait Apoſtolus: Quandiu ſumus in corpore,yen. Falm 8: grinamur à Domino? Secundum hoc& illud in Pſalm. dictum intelligi tur: Inquilinus ego ſum in terra,& peregrinus ſicut omnes patres mei. Simili- ter intelligendum eſt, quod deinde adiunxit lacob: Non perueneruntal qies annorum vitæ Patrum meorum, quos incoluerunt: Nõ enim aliud voluit intelligi per illud incoluerunt niſi vixerunt: ac per hoc ſignificauit, hanc vitam eſſe incolatum ſuper terrã, id eſt, peregrinationis habitationem. Sed credo, Sãctis hoc potiſſimùm cõuenire, quibus pominus videlicet, aliam patriã, cœleſtem vtique, æternamq; pollicetur. Hæc Auguſtinus. Iuxta hoc Auguſtini dictum extremum, eſt quod annotauit B. Hie- ronym. in Epiſt. cxx 1x. quam ſcripſit ad Dardanum; in Scriptura Ha- bitatores terræ, appellari peccatores, non autem iuſtos, hos namq; ad. Habitatores uenas& peregrinos,& incolas vocari ſolere. Ponã in hoc loco panem eius diſputationis, quam ſuper ea re illic tractat Hieronym. Illud quo- peccatores na que, inquit, ſollicita mente tractemus, vt Scripturarum nos doceat au- autem zuſtos Ctoritas, ſanctos non fuiſſe habitatores eius terræ, quàm ludæi tetram ex S. Hieron repromiſſionis autumant, ſed fuiſſe tantùm incolas, atque peregtinos 4 42 Ex iuſti viri legimus perſona: Aduena ego ſum,& peregrinus ſicut om Tocu. Patres mei: vbicumq; autem habitator terræ legitur, ſi priora,& medi, Apoc. 8.& extrema ſpectemus, liquidò ſcripturarum poterit hæc regula com- Pſalm 38./ probari, ſemper habitatores terræ, peccatores appellari de quibus in V Apoc. ſcriptum eſt: Eæ habitatores terræ. B. Stephanus dixit, Abrahæ, cui terræ Chanaam poſſeſſio à Deo promiſſa fuerat, ne veſtigium quidem pedis eius terræ dediſſe. Ac ne quis putaret quod non fuerat datum pa- renti, eſſe id poſteris redditum. Apoſt. id refellit in Epiſt. 26 Hedr. de Abraham, aliiſque Patriarchis ſcribens. Fide peregrinatus eſt in terra pro- miſſionis, quaſi in aliena, in tabernaculis habitans cum Iſuac& Tacob cobere- dihus eiuſclem promiſſionis: evpectabat enim fundamentum pabentem Ciuita- tem, cuius artifex& conditor Deus eſt.& cum Sanctos aliquos comche- moraſſet, genique adiunxit: Iuxta fidem mortui ſunt hi homines non dcbe ptix repromiſſionibus, ſed a longe eas expettantes& falutantes:& conftten quia peregrini& aduenæ erant ſuper terram: Sic ex Beato Hieronymo. Dies peregrinationis vitæ meæ: Iacob verè ac proprisè dixit vitam ſu fuiſſe peregrinationẽ: non ſolům quo modo Sancti omnes vocàt ſe pe⸗ regrinos, etiã ſi in natali ſolo degant; quòd terram hanc non pro patra ipſi habeant, ſed pro diuerſorio vel potiùs exilio;& ad terra illà ſempet viuentiũ lacrymantes atq; ſuſpirantes omni ſtudio& deſiderio cöten- dant:nõ ſolùm, inquã, ob hanc cauſam Iacob appellauit vitã ſuam pete-
grinationẽ, ſed ob id, quòd etiã corporaliter coactus eſt frequẽter ſedes muta

3 A derac de.
nen derder
3 A. Odenne⸗ an
— 1 1 wa pat ad Dad mnzen ers, nonanet cmſolen. N R Alan ire lnctaced i ſal s, n Sere 1 mn atoccs cns tet Se uhag dcuxumng we laurrs In K un enot ten 2 mrmn ſnpturuu em r, peccnot d Su D Sep e
neomifſaſterd f
4
XI ir iin VAn N n
8 4 „vere N 4
9 Ham M
₰ 0 O0 8½
GENESIS CA pP. XLVII. 733
mutare,& natalem terram relinquere. Primùm enim vt declinaret infi-
dias fratris ſui Elau, derelicta terra vbi natus erat,& paterna domo,
abiit in Meſopotamiam, vbi per viginti annos ſeruiuit Laban, vt ſuprà narrauit Moſes ca. 28.& ſeq. Inde diſcedẽs, venit Soccoth,& per vnum annum ac dimidium inibi habitauit: ex quo loco venit iuxta Sichem, demoratuſque ibi eſt annis circiter nouem, Genel. 33. vnde venit Be- thel,& Ephratam,& denique Hebron,vbi erat pater eius Iſaac. Ex quo ..„.*.„.. loco, ad extremum inopia rei frumentariæ, faméque, demigrauit in- gyptum. Vides igitur quàm inſtabilis fuerit habitatio lIacob, vt meritò 2 4.. X 3 vita eius dicta ſit peregrinatio. Verùm perpendamus quod ſequitur, Centum triginta annorum funt: Hinc liquidò cognoſcuntur,& validè .. 8. probantur quinque res, quæ ſacram Chronologiam multum illuſtrant, atque confirmant. Primùm hinc apparet, quoto ætatis Iacob anno, Io-
Ex atate 130. annoril in qua erat Iacob cu intrauit Aegy
ſeph natus fuerit: fuit enim is annus nonageſimus primus ætatis lacob. ptum, quinque
Si enim tunc Iacob erat centum triginta annorum: Ioſeph autem erat triginta nouem, t colligitur ex cap. 41.& 45 Geneſis, detractis trigin- tanouem annis loſeph, ex annis centum triginta lacob, reliqui ſunt vnus& nonaginta. Hinc etiam liquet, Iacob fuiſſe ſeptuaginta ſeprem annorum cùm venit in Meſopotamiam: loſeph enim natus eſt poſt ad- uentum eius in Meſopotamiam expletis annis quatuordecim, vt colli- gitur ex cap. 30. Gen,& quia exacto priori ſeptennio ſeruitutis in Me- ſopotamia, accepit lacob vxores, ex quibus filios generare cœpit, vt
res colligi ad acrâ Chrono- logiam perta- nentes. Cuius ætatis erant Fatres Ioſeph, cum Iacob venis in *„4 MTgyptum.
videre in cap. 29. Geneſ. manifeſtũ eſt, conſummationem coniugi] Ia-
cob,& primam filiorum eius generationem competere in annum æta- tis eius octogeſimum quartum. Præterea hinc quoque enoteſcit, cuius ætatis fuerint alij fratres Ioſeph, cùm Iacob intrauit Aegyptũ: Si qui- dem omnes filij Iacob(præter vnum Beniamin) nati ſunt in Meſopo- tamia intra ſecundum ſeptennium ſeruitutis Iacob, vt colligitur ex ſu- pradictis in cap. 29.& 30. Geneſ.& Ruben quidem natus eſt in princi- pio iſtius ſeptennij, Ioſeph autem in fine. Erat igitur Ruben ſeptem an- nis natu maior, quàm loſeph: ſed Ioſeph erat triginta nouem annorum, vt dictum eſt, quo tempore Iacob intrauit Aegyptũ; ergo Ruben tunc erat quadraginta ſex annorum. Et quia Simeon vno fuit anno poſte- rior natu, quàm Ruben, Leui autẽ duobus annis, Iudas verò tribus an- nis;hinc apertè cõcluditur, Simeonem fuiſſe tunc quadraginta quinq; annorum, Leui quadraginta quatuor, ludam verò quadraginta trium, atque indidem ſubſequentium fratrum ætas comperta eſſe poteſt.
Ex hac item ærate lacob centum triginta annorũ apparer, q ot anni
preterierint à prima promiſſione, quam dedit Abrahæ Deus, vbi euo-
cauit eum ex Chaldæa, vſque ad ingreſſum Iacob in Aegyptum: fuerũt
enim anni ducenti quindecim, quod ita probatur: Erat Abraham cùm
accepit à Deo primam illam promiſſionem, annorũ ſeptuaginta quin-
que, hoc enim proditũ eſt Gen. 1. poſt viginti quinque annos genuit
Iſaac, nempe cùm eſſet centenarius, vt dictum eſt Geneſis 21. Poſt id
temporis annis ſexaginta, Ifaac genuit Jacob, vt legitur ſuprà Gen. 25. 22 22 3

Peremn labo⸗- res dolores.
S.4 Laco.
Gene/
tio nimirum menſe poſt egreſſum Hebræorum ex Æ£gypto, vt ſeripti
Kiter vſque in Meſopotamiam pedibus conficere. Secundus fuit in Me-
734 COMMENT. IN
Iacob porrò cùm intrauit Aegyptum, annorum erat centum triginta, vt in hoc loco traditur. Si ad hos igitur centum triginta annos lacob addas illos viginti quinque Abrahæ,& illos ſexaginta Iſaac, confccies numerum illum quem diximus, annorum ducentorũ quindecim à pro- miſſione Abrahæ, vſque ad ingreſſum Iacob in Ægyptũ. Jam verò‚ cim B. Paulus ad Galatas 3. ſcribat, quadringentis triginta annis poft illm promiſſionem Abrahæ, datam fuiſſe legem Moyſi in monte Sinai, ter
eſt Exod. 19. hinc liquidò cognoſcitur, ab ingreſſu Iacob in Sgypti- vſque ad egreſſum Hebræorum, duce Moſe, ex Ægypto, annos dunta- xat quindecim& ducentos effluxiſſe: Et quòd hinc neceflariò conſe- quens eſt, Hebræos non ampliùs du centis quindecim annis in Egypto manſiſſe, ſicut nos etiam ſuper ea re diſputauimus copioſiſſimè in Ier- tio Tomo Commentariorum noſtrorum in Geneſim ſuper caput deci. mum quintum, in Sexta Diſputatione. b
Sed quid eſt illud quod dixit Iacob de annis vitæ fuæ, parni& muli quomodo paruiꝰ an ipfius anni minores& breuiores fuerunt, quaman- ni vel Iſaac, vel Abrahæ? minime verò; totidem enim menfſibus, toti- démque diebus ſinguli conſtabant. Dicti ſunt igitur parui, pro pauci vt ſit lenſus, Numerus annorum vitæ meæ paruus& exiguus fuit, com- paratus cum numero annorum quos vixerunt patres mei. Eſt autévyfi- tatum in Scriptura fecundùm phraſim Hebraicam, diem& dies pone- re pro tempore: Ergo dicere, Dies vitæ fuiſſe centum triginta anno- rum, perinde eſt, quaſi dixiſſet, tempus vitæ meæ fuiĩt centum tripinta annorum. Verùm habet difficultatem quod mox lacob adiungit, ſe nõ perueniſſe ad ætatem patrum ſuorum. Nam vnde compertum erat la- cob, non pluribus in poſterum victurum ſe annis, quàm vixerant patres fui? ſed dicendum eſt, Iacob, quòd eſſet graui iam ſenio oppreſſus æta- tẽque ante actæ vitæ multis, magniſque laboribus, atque xrumnis cö- Hictatà& contrità, putaſſe breui ſe moriturum,& idcited omnem vi-
tam, ætatemque ſuamillis centum& triginia annis determinate. Ii-
xit tamen poſtea, decem& ſeptem annis:& ſic etiam verum fun quo dixit, ſe non perueniſſe ad dies vitæ patrum ſuorum: 8i quidem patet eius Iaac vixerat annis centum octoginta: Abraham verd auus eèins, centum ſeptuaginta quinque, vt ſuprà traditum eſt Geneſis 25.& 35 Verunm cur dies ſuos vocat malos?haud dubiè ſignificare voluit la- boriofos, ærumnoſos, calamitofos: hac enim ſignificatione nomẽ Ma lum& Malitia, ſæpe in Scriptura vſu rpantur. Vt autem lector agnolei quàòm fuerit vita Iacob laborioſa,& erumnoſa, curſim hic percenſebo labores,& dolores quibus afflictatus eſt. Primus fuit, cũ ob inſidias fu tris ſui Eſau necẽ ſibi molientis, coactus eſt patriã, domùmq; patetua relinquere,& ſolus ac pauper,&, vt ipſe dixit, cum baculo ſuo longum
ſopotamia, vbi per viginti annos aſperrimã ſeruitutem ſocero ſuo La-
ban ſeruiuit: auxit que miſeriam eius iniquitas Laban decies mercedem eius

T IR n Be GRNESIS CAp. XLVII. 735 eenneuuercennn enar abnenrenene 1 m enr 3 u 9 3 b d 1 Sichimitarum Afilüsſuis factam awmoremque fi⸗ 1.. e ie uartus,ob cædem 891„ timo hwäes tetm nitmarum gentium, Geneſ. 34. Quintus, ob mortem dilectiſſimę vxo- b n5 mſa ris Rachel. Sextus, ob fœ diſſimum concubitum filij ſui Ruben, cũ vxo-
re ſua Bala. Gen. 35. Septimus ob venditionem loſeph, propter quem, in luctu& mœrore fuit per viginti tres annos, Geneſ. 27 Octauus ob ſeparationem à ſe,& abductionem in Ægyptum filj ſui Beniamin, de cuius vel morte, vel captinitate vehementer ſollicitus& anxius erat. Nonus, ob Simeonem filium ſuum à Præfecto Tgy pti in carcerem in cluſum, atque in vinculis detentum. Decimus„quòd ob ſamieneceſe. tatem cogeretur terram Chanaam derelinquere, 8e cum omni familia demigrare in gyptum, quã terram, gentémque, tam ipſe, quàm Ma- iores eius, ſuſpectam ſemper habuerant. Videt, opinor, lector, quàm verè dixerit Iacob, dies ſuos fuiſſe malos.
lcod de mis Sed quod ille dixit de ſe, idem profectò in omnes mortales veriſſi-
more deeui à rer mè dici poteſt:quorũ nempe dies& parui,& mali ſunt. Veriſſima enim Terheeheen 1 r H ſaßraneie- ½ Akz liere i v1 9-7 7 18d. muden n ſhg eſt illa Beati Iob ſententia: Homo natus de muliere, breui viuens tempore, Teen i
.„.. 3. 9],„,,— 22 4. repletur multis miſeriis. Q ui quaſi flos egreditur& conteritur,& fugit velut
—₰.. 8 5. caß 41 4 vmbra,& nunqudà in eodem ſtatu permanet: Et paulò infrà: Breues dies ho-
irteru a e minis ſunt, numerus menſin eilts apud te eſt. Constituisti termino: cius, qu præ aüm Hedrucat ai bn teriri non poterunt: Quatuor porròo ſunt genera malorum, quibus morta- Quataor ge-
lium vita circumuallatur, obſidetur,& oppugnatur. Sunt mala corpo vera Eralenhn — ris, vt ſitis, fames, nuditas, morborum multitudo& acerbitas, mortiſ erue merzaünf que varij cruciatus. Sunt mala in rebus externis, quæ ad paupertatem
& egeſtatem pertinent, vel ad ignominiam& opprobrium. Sunt item
animi mala, vt vitia,& errores,& perturbationes animi, cuiuſmodi eſt
timor, triſtitia, ira, anxietas,& hoc genus complura. Sunt demum mala
quæ nos attingunt, venientia ex perſonis nobis cariſſimis& coniun-
iſſimis, vt ex parentibus, fillis, vxore, fratribus, amicis,
1
„ m d
Wum. Nmmd cn 3 4
mtoe.&* Im ¹ 3
Ioſeph verò patri& fratribus ſuis dedit poſſeſsionẽ in Ægy- pto, in optimo terræ ſolo Rameſſes, vt præceperat Pharao. 8 Pharao præceperat dari fratribus Ioſeph Terrã Geſſen. c enim pauloò ſuprà ſcriptum eſt, ipſum dixiſſe Ioſepho: Srade eis terram Geſſen:& hanc ipſam terrãvehementer cu- ſpierat,& curauerat Ioſeph dari fratrib. ſuis. hæc ſunt enim verba Ioſeph ad fratres ſuos, que ſupra ſub finem capitis 46. poſita ſunt: Hæc autem facietis, vt habitare poſſitis in terra Geſſen: Ipſi quoque fratres Ioſeph hanc ſibi terram dari petierunt à Rege, dicentes ei, vt in hoc ipſo capite paulò ſuperiùs proditum eſt: Petimus, vt eſſe nos iubeas ſaruos tuos in terra Geſſen: Hæc igitur cùm ita ſe habeant, quomodo Ioſeph dicitur tradidiſſe ſuis ad habitandum terram Rameſſes,& pro ratione ſubditur, quia ita præcipiſſet Pharao. Vidit hanc difficul- tatem
—
1 ns* 1 8 8 7 1* 4 n 8 1 . 8 8 85 — 5 3 8—. 5 9 4 — 1— . 8 8 — 1a — 4 3 1 4 5 4 5 „ ¹ 8 4 * 4 “ 4 4 4 .— 4 4 ’
———y——————— —————-—— 5

An terra Ra- meſſes, fuerit eadem, ac ter- ra Geſſen. S. Auguſt. Caietanus. Thoatus.
Non ſolos He- braos habitaſ-
736 C O M MEN T. IN tatem Sanctus Auguſtinus, ſed eius ſolutionem quærendam Lectori reliquit. Sic enim ait in quæſt. 15 7.in Geneſim: Quærendũ eſt, vtrum terra Rameſſes ipſa ſit Geſſen: ipſam enim petierant,& ipſam eis pha- rao dari præceperat. Sic Auguſtinus.
Caietanus putat, Rameſſes fuiſſe partem quandam Terræ Geſſen, ſed meliorem,& vberiorem cæteris. Idem tradit Thoſtatus: ſed addit Rameſſes fuiſſe ciuitatem multis annis poſt ingreſſum Iacob in Aegy. ptum ædificatam ab Hebræis in tempore duriſſimæ ſeruitutis qua pre- mebãtur ab Aegyptiis, vt traditur Exod. 1. Quo igitur tempore Iacob intrauit Aegyptum, non erat iſta ciuitas Rameſſes, ſed hic per Antici- pationem commemorata eſt. Sed enim cùm hunc librũ ſcripſit Moyſes (ſi eum ſcripſit, vt multis viſum eſt, poſt egreſſum populi Hebræi er Aegypto, iam erat ædificata, eratque notiſſima Hebræis. Eſt itaque ſe- cunduùm hanc opinionem illorum verborum hæc ſententia: Ioſeph de- dit ſuis ad habitandum optimam terræ Geſſen partem, quæ nunc Ra- meſſes vocatur, ex nomine Ciuitatis quam ibi poſtea ædificarunt He-
bræi. Cuùm autem in hoc loco dicitur terram Geſſen eſſe aſſignatam He.
ſe in terra Geſ bræis ad habitandum: nemo putet à ſolis Hebræis eam terram fuiſe ſen, ſed multos habitatam: nam& ante Hebræos illic habitauerant Aegyptij;& mmd
ex Aeg)ptiis.
cum Hebræis multi etiam poſtea habitarunt Aegyptij, idque duplci argumento-probatur. luſſit enim Deus, vt legitur Exodi 12. Hebraos ſanguine agni paſchalis immolati, tingere poteſt ianuarum ſuarum, yt eo ſigno domus eorum diſcernerentur à domibus Aegyptiorum,& Angelus percutiens primogenita Aegyptiorum videns domos ſangui- ne tinctas, innoxiè eas tranſiret. Habitabant igitur in eodemoppido vel Ciuitate Hebræi mixti cum Aegyptiis- Deinde legimus Exodii. & 12. in feſtino illo Hebræorum exceſſu, quem Aegyptijvehe- menter vrgebant, Hebræos& Hebræas mulieres à vicinis Aegyptiis petiiſſe vaſa aurea,& argentea, muſtäm- que veſtem. Quid multa?cùm terra Geſſen vberrima eſſet atque optima paſcuis, non eſt credibile non fuiſſe eam habitatam ab Aegyptiis.
4*
———

GENESIS CAD. XIVII„,
SECVNDA DISPVTA TIO, De immunitate Sacerdotum Aegypti. Kuper illis verbis,
Emit igitur Ioſeph omnem terram Aegypti, vendentibus ſin-
gulis poſſeſſiones ſuas præ magnitudine famis, ſubiecitque cam Pharaoni: præter terram Sacerdotum, quæ à Rege tradita fuerat eis: quibus& ſtatuta cibaria ex horreis pu- blicis præbebantur: Et idcircò non ſunt compulſi vendere poſſeſſiones ſuas. Verſu 22. Et pauld infrà verſu 26. Ex eo tem- pore vſque in præſentem diem in vniuerſa terra Aegypti, regibus quinta pars ſoluitur,& factum eſt quaſi in legem: abſque terra ſacerdotali, quæ libera fuit hac conditione.
EMORABIIL fuit Chriſtianis etiã Principibus imi- tandum, hoc regis Pharaonis erga diuini, vt putabatur, cultus adminiſtros ſacerdotes, reuerentiæ, ac benignita- tis, pietatiſque exemplum. Cuùm enim vniuerſa Aegy- — ptus extrema laboraſſet fame, comparandique frumenti rentur Aegyptij vendere poſſeſſiones ſuas,& ſe Regis ad- tio: ſoli omnium ſacerdotes, à neceſſitate vendendi terras 3
aà coge dicere ſerui 1 quibus don & Hebexu elh. t urea, Kuged r
rnn—
ᷣ „ 4
zt, ſo
83 1ʃ9
4 eootima 2₰ „ 2
1 1
8“ “ 1 * 5
ſcribit: Thoſtatun.
orreis Communitatis, vnde cibaria ſacerdotibus ſufficienter tradebantur. Nam quia ſacerdotes erant per- ſonæ publicæ, adminiſtrantes cultum diuinum pro ſalute totius Com- munitatis, ob idex bonis Communitatis ſuſtentari debebant. Tantôq; vère tunc apud Aegyptios in honore ſacerdotes, vt eis darent Reges terras ad hab tandum& colendũ,& inſuper cibaria ex publicis horreis Comm. in Gen. Tom. 4. aaaza

238 COMMENT. I1 N
præberentzne propter inopiam ad alias ſe negociationes conferre co- gerentur. In quo Reges& Domini huius noſtri temporis admodum
drobabiles redduntur: quippe qui eccleſiis, in quibus Sanctiſſimus
ex veri Dei cultus agitur, qui apud Gentiles non fuit, non ſolùm bona nõ
conferunt; ſed etiam ab antiquorum principum deuotione collata‚ au- ferant miniſtris eccleſiaſticis; exactiones, extractionèſque, partim pu- blicas, partim priuatas imponentes; Vt iam idem Rex, Epiſcopus,& Papa eſſe videatur: at valdè abominandum eſt vt filiorum ſeruituti pa- tres ſubiiciantur. Hæc Thoſtatus, qui ante annos propè ducentos vixit. Theodoret. Nec diſſimile eſt, quod multis ſeculis antiquior iſtis Theodoretus pau- cicimis verbis ſcriptũ reliquit in tractatu Quæſtionis centeſimæ ſextę in Geneſim, his verbis: Sola terra ſacerdotum Aegypti à præſtando tributo quintæ partis frugum immunis relicta eſt: vſque adeo venera- banturhomines impij eos, qui non erant dij: at verò ſacerdotes Dei viuentis non gaudent hac jmmunitate. Hæc Theodoretus. De Henae, Illis porrò ſacerdotibus Æxgyptiorũ beneficium illud immunitatis 10 eſahhe.& victus ex publico propterea propenſiuùs indultum eſt, quòd illi cõti- nentiæ ac ſapientiæ fama& laude præter ceteros celebrarentur. Ac de
nitas, G vi- ftus ex publi- inſigni eorum continentia ita ſcribit S. Hieronymus lib. 1. aduerſus
ze m 8 Iouinianum: Cheremon Stoicus, vir eloquentiſſimus, narrat, Egypti Cberemone. Antiquos ſacerdotes, omnibus mundi negotiis, curiſq; poſtpoſitis, ſem- per in templo fuiſſe,& rerum naturas, cauſaſque,& rationes ſyderum contemplatos eſſe:nunquam ſe mulieribus miſcuiſſe;nunquam cogna- tos,& propinquos, ac ne liberos quiĩdem vidiſſe. Ex eo autemtèpore, quo cœpifſent diuino cultui deſeruire, carnibus& vino ſemper abſti- nebant, propter tenuitatem ſenſus& vertiginem capitis, maximéque propter appetitum libidinis, qui ex eo cibo& potu naſcitur. Raro veſ- cebantur pane, ne onerarent ſtomachum,& ſi quando comedebant, tu- ſum pariter in cibo ſumebant hyſopum, vt eſcam grauiorem, illius ca- lore, decoquerent. Oleum in oleribus duntaxat nouerät, idque parum, propter nauſeam& aſperitatem guſtus leniendam. Ouum erià Vitabant & Lac: quorum alterum, carnes liquidas, alterum ſanguinem efle dice- bant, colore mutato. Cubile de foliis palmarum, quas Baias vocant, cô- textum erat: ſcabellum accliue& ex vna parte obliquum, pro pului 0 in'terra, capiti ſupponebant: bidui, triduique inediam ſuſtinebant. Hu- mores corporis, qui naſcuntur ex otio,& ex mãſione vnius loci nimia victus caſtigatione ſiccabant. Hæc de continentia veterum Egypti a- cerdotum, ex Cheremone. S. Hieronymus. Erant præterea ſacerdotes Egyptiorũ, inſignes admodum,& cele-1 bres ſtudio& profeſſione ſapiẽtiæ; eius maximè, quæ ad cæremonias, Ariſtoteles n. ritùſque colendi Deos pertinebat,& ad ſcientiam mathematicatum aentores rerü diſciplinarum: immò inuẽétionem earum, ſacerdotibus Egypti aſſigna- Vhane ge re videtur Ariſtoteles in princ. Metaphyſicæ, cùm ita ſcribit: Circa Ae- gyptum mathematicæ artes inſtitutæ ſunt: illic enim Gens ſacerdotu
cerdotes Ae-. 2— gypti. vacare permiſſa eſt. Et Strabo lib. 17, ait, gentem Aegyptiorum trifa- riam
pauubes anb feg dRach müüſtume fun im rlp 4 1 ille done
W 5 lb 1 5
mum at n Warch tun k.ng die wii
1 ukghe naproru ni 89 lntom
1 45 leen
h 1
—

eneei i
Au id e un
dlcs dones.
aens Nea
. Nalpam b Dr b
honczena ecah frun iten
em 4
u mnte mno amücxior F
4 *
A Maerdotum e
s cae a „2 1 9.
àu eradi:a Rne. Hec Ides aut f 1 B 4 vocü dencdan un un . 6 perter ceder⸗ an.
1 muherde c
4 363 2* Kmnal
K
* 4 “ eruite, cund Fari * ae, Ku. 1
8. K vert gloet e 8 5* . 7 „““ 465 1 1 eo ddoaßs „ 4 K kKu, 1— 8 3 7— 00 m.““ 1 4
6 ENESIS CAb. XL VII. 739 riam eſſe diuiſam;& alios quidem eſſe milites, alios agricolas,& alios ſacerdotes:& hos exercuiſſe Philoſophiam& Aſtronomiam,& cum Regibus diuerſari ſolitos. Et Diodorus Siculus lib.2. tradit, nobiles pueros,& adoleſcentes Aegyptiorum erudiri ſolitos à ſacerdotibus,& ab his doceri potiſſimuùm litteras, quæ appellabantur ſacræ;& item do-
Krinam Geometriæ, Arithmeticæ,& Aſtrologiæ. Quòd autem ſacer- dotibus Aegypti etiam in ætate Herodoti& Diodori victus è publico daretur, atque ingentia ſuppeditarentur commoda, ex eorum ſcriptis manifeſtum eſt. Herodotus enim in Euterpe, ſiue libro ſecundo: Aegy- Nerodotau. ptiorum, inquit, ſacerdotes non exiguis afficiuntur cõmodis: nam ne- que aliquid è re domeſtica conterunt, neque erogant, ſed fingulis eo- rum quotidie cibi ſacri cocti præſto ſunt,& carnes bubulæ,& anſeri- næ ſatis abundeque ſuppeditantur: vinum quoque vineale traditur. Et Diodorus. Diodorus lib. z. ad hunc modum ſcribit: Aegypti vectigalibus trifa- riam partitis, priorem eorum portionem percipit Collegium ſacerdo- tum, magna apud incolas auctoritate, tum propter Deorum curam, tum propter doctrinam qua plures erudiunt. Hãc partem vectigalium: tum ad ſacrificiorum miniſteria, tum ad priuatæ vitæ commoda impar- tiuntur: neque enim Deorum cultum omittendum putant, neque pu- blici conſilij,& vtilitatis miniſtris, æquum cenſent vitæ commoda deeſſe. Adſunt enim ſacerdotes, grauibus rebus, conſilio atque ope ip- ſis Regibus, futura præuidentes ac prædicentes, tum per ſacrificia, tum per aſtrorum peritiam, ex libris pręterea ſacris Priorum geſta referunt, vnde Reges diſcant, quę in rebus agendis prodeſſe queant. Sacerdotes itaque omnes in Aegypto immunes ſunt, ſecundùmque poſt Reges, honoris& dignitatis Iocum tenent. Hactenus ex Diodoro.
12 Sanctus Thomas in commentariis ſuis in epiſtolam ad Romanos Thomas ſuper illis verbis capitis x II1: Ideo G tributa præstatis: ministri enim Dei ſunt, in hoc ipſum ſeruientes: egregiè probat, libertatem Clericorum atque immunitatem, maximè cõſentaneam eſſe naturali æquitati. Vn- de etiam, inquit, apud Gentiles liberi erant à triburis illi qui vacabant rebus diuinis. Legimus enim Geneſ. 47. quòd Ioſeph ſubiecit Pharao- ni totam terram Aegypti præter terram ſacerdotum, quæ à Roge tradi- ta fuerat eis: quibus& ſtatuta cibaria ex horreis publicis præbeban- tur. Et infrà dicitur quòd in vniuerſa Aegypto quinta pars foluebatur
Regi, abſque terra Sacerdotali, quę libera ab hac conditione fuit. Hoc autem omnino ęquum eſt. Sicut enim Reges ſollicitu- dinem habent de bono publico in bonis temporalibus, ita miniſtri Dei in bonis ſpiritualibus. Et ſic, per hoc quod Deo in ſpiritualibus miniſtrant, recompenſant Regibus, quod pro eorum pace laborant. Hęc Sanctus Tho- mas, aaaaa 2

VERS. 2 3⸗
& 24.
742 COMMENT. IN
Dixit ergo Ioſeph ad populos, En,vt cernitis,& vos& terram veſtram Pharao poſſidet, accipite ſemina,& ſerite agros, vt fruges habere poſſitis: quintã partem regi dabitis: quatuor reliquas permitto vobis in ſementem,& in cibum familiis & liberis veſtris.
dlcur aliquis, Ad quem finem, vſümve dedit Ioſeph Aegy. 3 priis frumentum ad ſerendos agros? Siquidem in ſeptem il- 4 lis annis ſterilitatis, terra Aegypti neque arari nec ſeri po- 3 cuit; hoc enim dixit loſeph fratribus ſuis, vt ſuprà Gen. 45.
TE
ſcriptum eſt: Biennum eſtinquit, qubd cœpit fames eſſe in terra,& adhuc quinque anni reſtant, quibus nec aruri poterit nec meti. Verùm ſciat Lector, in prioribus ſex aunis illius ſterilitatis Ioſeph non dediſſe Aegyptiis frumentum ad ſerendos agros, ſed tantùm in vſum cibi& victus; cům enim terra propter ſummam ſiccitatem nihil poſſet gignere, fruſtra terris mandata eſſent ſemina. In ſeptimo autem,& vltimo illius ſterili— tatis anno, quem proximè conſecuturus erat annus fertilis, prudenter Ioſeph, atque opportunè ſemina dedit, quibus agri conſiti copioſum
Philo in libro inſe quenti anno frugum prouentum ederent. Atque hæc noſtra ſen-
de Ioſeph-
tentia firmari poteſt auctoritate Philonis, ita ſcribentis: Ineunte anno egeſtatis ſeptimo, accitis agricolis( iam enim vbertatis ſpes affulge- bat) dedit hordeum& triticum ad ſementem: diligenter cauens, ne quis hæc in alium vſum verteret; appoſitis etiam cuſtodiis ex Optima- tibus, qui ſationem obſeruarent. Sic Philo.
Sed nam æqua fuit illa conditio ſiue lex, qua Ioſeph obſtrinxit Ae-
An fuerit a2-...... SyptIOS VL qunmtam partem omllumm frugum Regi quotannis tribut.
qua lex ecie- re ab Aeg)
. 3.... 8.„ 3. nomine darent: æquiſſimam fuiſſe, ac benigniratis pleniſſimam, cò ha-
ptius quintam tet, quòd Aegypti] omnem terram vendiderant Pharaoni, ac ſe iplos bartem frugu. quoque eius feruitio addixerant: quocirca, vt ſeruorum, ſic Aegypuo-
rum bona omnia Regis erant. Inſignis ergo fuit benignitatis,& luas quibuũſque terras reddere,& remiſſis quatuor partibus prouentus fu-
gum, quintam duntaxat exigere; faceréque de ſeruis penſiondrios& lédæ alis,
₰
vt vocant, cenſuales. Cùm autem terræ admodum fertiless co pro medietate fructuum iuſtè tradantur: Aegyptus autem non ſo eſſet maximè fertilis, ſed etiam terra eius ſine magno labore coleretur, quantæ fuit liberalitatis, terras Aegyptiis colendas, non pro medieta- te, ſed pro quinta ſolùm parte frugum tradere?
S. Greg. conſideratè perpendens quod in hoc loco na non ante dediſſe ſemina Aegyptiis ad ſerendos agros, quàm illi tetras ſuas vendidifſent Pharaoni,& ſeipſos ſeruituti eius dediſſent, ex eo pub cherrimum excudit morale documentum: præclarè diſputans, ſemen verbi Dei his dari vtiliter ad prædicandũ, aliis qui fe ſuaq; omnia Dei ſeruituti addixerunt. Nã qui ſe à vitiis abſtinẽt, luàſq; frænãt cupidita-
tes, vitamꝗ; honeſts, atq; innocẽter degunt, eos ait Greg. maximè ido- ne0s
dc.⸗ 8 ₰
lum
rratur, Ioſeph 14
Gu aA
9'
ertbqhe- lerüge rentdhss9
4
u
8
rum
M

GENESIS CA b. XLVII. 241 neos eſſe ad prædicandum aliis, perſuadendümque vitiorũ fugam, om- niümque cupiditatum caſtigationem,& vitę morümque integritatem. Hæc autem fſunt verba B. Greg. hus tranflata ex lib. 6. Moral. vbi tra- ctat illa verba Lob cap- 5 Viſitans ſpeciem tuam, non peccabis,& ſoies quo- niam multiplex eſt ſemen tuum,& progenies tua quaſi herba terra. Cum à vi- tiis caro reſtringitur, ait Gregorius,& mens in virtutibus exercetur, re- ſtat vt loquendo quiſque doceat vitam alios, quam ipſe moribus ſer- uat. Ille nãque vberes fructus prædicationis colligit, qui ſemina bonæ
pperationis præmiſit. Ille namque bene loquendi facundiã accipit, qui num cordis ad perfectè viuendi ſtudia extendit, nec loquentem con- gientia præpedit, cùm bona eius vita linguã antecedit. Hinc eſt quòd Aegyprij, loſeph diſpenſante, cùm iuri regis ſemetipſos tradentes hu- miliant, frumenta etiam ad emen reportant, dicente illis Ioſeph: En, F vos& terram veſtrã Pharao poſſidet: accipite ſemina,& ſerite agros, vt fru-
ger habere poſſitis. Erugem quippe ad eſum etiam liberi accipimus, cùm
& ſacro eloquio paſcimur,& tamen ad quædam quæ in hoc mundo . 1 I..9—... appetimus in noſtris voluptatibus vacamus. Sed ferui facti, etiam ad ſe-
3 2 8.. men frumenta pereipimus-quila dum plenè Deo ſubdimur, etlam ver-
4 1 5 4 48 2 bo prædicationis replemur. Hæc Greg.
4— mmunt 4 8— 4 AA mem ml
o auten,1
annenm
ö— n Ka. 4
TERIIA DISP VTATIO. De Chronologia totius vite ſancti Patriarchiæ Lacob. Juper Ill15 Vorbia, b
Factique ſunt omnes dies vitæ illius, centum quadraginta
ſeptem annorum.
ÆcC Diſputatio, aliquot diſcuſſis quæſtionibus, explica- 1 Auk. 4 I diluu„ QDuoto anns bitur. Prima quæſtio: Quoto anno poſt diluuium No poſt diluuium 1 2 1 l.d oſt diluuium, natus èſt Iacob? Natus eſt lacob anno poſt diluuiũ qua-& poſt mun- h dringenteſimo quinquageſimo ſecundo. Hoc autem ita dum conditum probatur: A diluuio vſque ad ortum Abrahæ, numerãtur aiee ſit la- 09.
. 4 genuit Iaa —
*
nuit Eſau& Iacob,v
nagint
illam quam dixi, quadringentorũ quinquaginta duorum annorũ, quib. à diluuio exactis natus eſt Iacob. Quoniam autem ab exordio muadi vſque ad diluuium Noë, ex cap.. Geneſis cõputantur auni mille ſex- centi quinquaginta ſex: qui additi ſupradictis quadringentis quinqua- ginta duobus, efficiunt numerũ annorum bis mille centumque& octo: hinc apparet, Iacob natum eſſe anno poſt mundum conditũ his 1108. b 1 aaaaa 3

74² CO M MEN T. IN b Secũda quæſtio, cuius ætatis fuit Iacob, cùm petiit Meſopotamiam, 16 &e ibi vxores duxit,& filios generauit,& poſt viginti annos regreſſus eſt in terrã Chanaam? Manſit lIacob in terra Chanaam,& in domo pa- terna,& ferè iuxta Hebron, per annos ſeptuaginta ſeptem. Annum ita- que agens ſeptuageſimum ſeptimum, vt inſidias fratris ſui Eſau decli- naret, vxorèmque acciperer non ex terra Chanaam, ſed ex gentilibus matris ſuæ,& ex ſtirpe Nachor fratris Abrahæ, cuius poſteri habitabàt in vrbe Meſopotamiæ, quæ dicebatur Haran; has inquã duas ob cauſas Iacob in ea qua dixit ætate petiit Meſopotamiam. Ibi poſt ſepténium, quo ſeruiuit Laban, accepit vxores Liam& Rachelem,& ex Lia pri- mum ſiliorum genuit Ruben: Hoc autem tempus competit in annum ætatis Iacob quartum& octogefimum. Intra ſecundum autem fepten- nium ſeruitutis generauit vndecim filios,& vnam filiam, quorum po- ſtremus natu fuit Ioſephe, natus vtique anno decimo quarto poſt ad- uentum lacob in Meſopotamiam,& anno ætatis eius nonageſimo pri- mo. Deinde Iacob ſeruiuit ſex annis ſocero ſuo Laban in paſcendis eius gregibus: exactiſque in Meſopotamia viginti annis, inde cum om- ni famniſia rediic in terram Chanaam; cùm ipſe tunc eſſet annorum no- nagiuta ſeptem: ſiquidem cùm venit in Meſopotamiam, fuiſſe eum ſeptuaginta ſeptem ſuprà dictum eſt. Hæc porrò vera eſſe oſtendimus ſuprà in prima Diſputatione huius capitis, ſuper illis verbis: Dies pere- grinarionis mea, centum triginta aunorum ſunt. Expletis præterea decem annis, quibus partim in Soccoth, partim iuxta Sichem habitauerat Ia- cob, contigit immanis illa Sichimitarum cædes, vt à nobis demonſtra- tum eſt ſupra in Præfatione ſuper caput trigeſimum quartum:& ſub id temporis, quo pergebat ad vrbem Hebton, ad patrem ſuum Iſaac, mortua eſt ipſi dilectiſſima vxor Rachel,& natus eſt Beniamin, vltimus natu filiorum eius: quo tempore lacob, annum ætatis agebat circiter ſeptimum& centeſimum. Lalwuid Ogy-, Tertia quæſtis, Quid in orbe terrarũ inſigne admodum&' memota- 17 Lus contigit eo bile accidit eo tempore, quo Iacob manſit in Meſopotamia Duo per- Beeehen Se Ae nſignia,& memoratiſſima in eo tempore contigerunt. Primum enim, —„ quo tempore lacob verſabatur in Meſopotamia, euenit Diluuiũ Ogy- ſopesamsza gis, quod poſt illud Notticum fuit maximum& antiquiffimũ,& apud Græcos celebratiſſimum: quo diluuiò terra Attica vlque adeo eſt va- ſtata, vt per annos centum nonaginta nouem, vſque ad Cec ropem, ſine rege& penè deſerta fuiſſe perhibeatur. De hoc Diluuio legenda funt Fuſebius. quæ tradit Euſebius lib. 10. de Præparatione Euangelica, cap. vlt. Et B. Auguſt. S. Auguſtinus in lib. 18. de Ciuitate Dei, cap. 8.& quæ nos ſuper eo Diluuio diſputauimus in ſecundo Tomo noſtrorum commentario- rum in Geneſim, in lib. 12. ad numerum marginalem 79.Incidit porrò 5, Piluuium Ogygis in annis ætatis Iacob circiter octogefimum octa- 1, Ai- uum; id autem probari poteſt ad hunc modum. lulius Africanus in lib. 3. Annalium, multorum, atque nobilium Scriptorum auctoritate do- cet, Diluuium Ogygis præceſſiſſe mille viginti annis primam Olym-
4
piadem.
ihun
G N
mu d 1
Inodal 1
nesiäl 11oodalo, Mdoroll Kncoligun uyliches Jleguwc mtlanla naächen teg a Pön do. aooegn, äsrgon mailei
rreltnnn

4
un lunraſcch f h, kma 1 9 mma e 3 dum. Amnnok an nech ans locero i Sun amaa M nien m.um iie 2 unar mnit in Meioo a ül d. rcfand Poſtch uan far. Ri 2r parum un o de ntarum cric& Mkr tr capat weet num Rachel, K u lacob, uud ☛ F
8 1 . ere err
8 1* 4 N— dw! *
4 „ † 4* 3„wole Con. “
32 Mefopotamt,
CGENESIS CAp. XLVII. 743 piadem. Nos autem in lib. 11. noſtrorum Commentariorum in Danie- lem, in quæſt. 2. argumentati ſumus, initium Olympiadum concurriſſe cum octauo anno regni Achaz regis luda. Si igitur ab octauo anno re- gis Achaz, retrè præteriros annos percurrens, computes mille viginti annos, iſtiuſmodi computationem finies in anno ætatis Iacob octoge- ſimo octauo. Ab octauo enim anno Achaz vſque ad tertiũ annum re- gui Salomonis quo cœptum eſt ædificari Templum, in 3.& 4. lib. Re- gum colliguntur anni ducenti octoginta tres. Ab ædificatione autem rempli vſque ad egreſſum Hebræorum ex£Ægypto, recenſentur in 3. lib. Regum, cap. 6. anni quadringenti octoginta. Hinc aurem vſque ad ingreſſum Iacob in Æpgyptum, numerantur anni ducenti quindecim, vt ſuprà oſtenſum àA nobis eſt. Denique, ab ingreſſu in Egyptum v ſque ad octogeſimum octauum ætatis eius annum, computantur anni qua- draginta duo: erat enim Iacob, cùm intrauit Ægy ptum, centum trigin- ta annorum, vt ſcriptum eſt in hoc quadrageſimo ſeptimo cap. Geneſ. Ex his verò numeris omnibus inter ſe iunctis, efficitur numerus anno- rum mille viginti, quibus Diluuium Ogygis, vt probauit Africanus, præceſſit primam Olympiadem.
18 Ergo quod idem lulius Africanus prodidit, vt refert Euſeb. Ioco ſu- Animaduer- to in Iulium Africanum.
Iada:à cuius regni initio, vſque ad principium ædificationis templi Sa-
Tomum in Geneſim(beneuolente, iuuantéque Peo) in lucem effere- mus: in quo quæſtiones ad Chronologiam perinentes, quatuor libris comprehenſas, ſubtiliter, enucleaté que tractsbimus. 23;: .—„ 23. De ingẽtipor- 19 Queæſtio quarta, Quodnã fuit maguum lud in cœlo portentũ, quod ento quod in ..—. 2&.— in ætate Ogygis& S. Iacob factum eſſe perhibetur? Proximòè dictũ eſt, atate lacob Iacob æqualẽ fuiſſe, atque vt Gręci vocant, Synchronon Ogygis, quo viſum eſſe in regnãte Diluuiũ vulgò dictũ Ogygianũ accidit. In ętate igitur Ogygis, aenaian —.... 2.“ eſt literzs. & S. Jacobi, ingens, maximéque admirandum in cœlo portentum cõti- 5 git, ſtella namque Veneris viſa eſt mutaſſe colorem, magnitudinem, fi- gurã, curſümque. Hoc quale, quantümque fuerit portentum, S. Auguſt. Primum verbis Marci Varronis, tum ex ſuo ſenſu declarat in lib. 2 1. Varre. b de Ciui
--„ 1. 55 ee ——

Mareus. Farro.
1491 /7 3. Aug uſt.
244 CO MMENI. 1 N de Ciuitate Dei, cap. 8. ita ſcribens: Eſt in Marci Varronis lib. quorum
inſcriptio eſtde Gente populi Romani, quod eiſdem verbis, quibus ibile- gitur,& hic ponam: In cœlo, inquit, mirabile extitit portentum: nam in ſtella Veneris nobiliſſima quam Plautus Veſperuginem, Homerus Heſperon appellat, pulcherrimam dicens, Caſtor ſcribit, tantum por- tentum extitiſſe, vt muraret colorem magnitudinem, figuram, curſum; quod factum ita, neque antea, neque poſtea fit. ld autem eſſe factum, Ogyge regnante, dicebant Adraſtus Cyzicenus,& Dion Neapolites Mathematici nobiles. Subdit poſthæc Auguſtinus ex ſuo ſenſu, Quid eſt, inquit, ita diſpoſitum ab Auctore naturæ cœli& terræ, quemadmo- dum curſus ordinatifſimus ſiderum? Quid tã ratis legibus fixiſque fir- matum? Bt tamen quando ille voluit, qui ſummo regit imperio ac po- teſtate quod condidit, ſtella præ cæteris magnitudine& ſpendore no- tiſſima, colorem, magnitudinem,& quod eſt mirabilius, ſui curſus or- dinem, legèmque mutauit. Turbauit profectò tunc, ſi vlli iam fuerunt
canones Aſtrologorum, quos velut inerrabili computatione, de præte-
riris ac futuris Aflrologorũ motib. conſcriptos habent: quos Canones ſequendo auſi ſunt dicere hoc quod Lucifero contigit, nec antea, nec
poſtea cõtigiſſe. Nos autẽ in diuinis libris legimus etiã ſolem ipſum&
Ioſue 10. 4.Reg. 10. G Ha 38.
Virgilius.
Joſue 3.
Lunã ſtetiſſe, petente hoc à Deo, Ioſue, donec certũ pręliũ victoria ter- minaret:& retrorſum abiiſſe, vt regi Ezechiæ ad viuendũ anni 15. ad- diti, hoc etiam prodigio promiſſione Dei ſignificarentur adiuncti. Sed iſta quoq; miracula, quæ meriris ſcimus cõceſſa Sãctorũ, quãdo credũt iſti facta, magicis artibus tribuunt. Sicut eſt illud, quod dixit Virgilius, Sistere aquam fluuius,& vertere ſydera retrò. Nam fluuium ſtetiſſe ſuperiùs, inferiuſque fluxiſſe, cùm Hebræi duce Ioſue trãſirent lordanẽ;& retrouerſum fuiſſe ſolẽ, tegnãte Ezechiain ſacris literis legimus. Quod autẽ de Lucifero ſcripfic Varro, nõ eſt illic dictũ alicui homini perenti id fuiſſe cõceſſum Hactenusex B. Auguſt. Quæſtio quinta de ætate Iacob poſt Rachelis mortem,& ortũ Ben- ²0 iamin, vſque ad extremum eius diem. Dictum eſt paulò ſuprà lacob fuiſſe annorum eirciter ſeptem& centum, cùum natus eſt Beniamin. Eo ipſo anno, aut proximè venditus eſt à fratribus Ioſeph, ductuſque in Aegyptum: cuius lacob, vt ipſe Pur abat, interitum, per tres& vigint annos incõſolabili luxit mæœrore. Hoc autem ita probatut: erat loſep ſexdecim annorum cum eſt venditus, vt traditur Geneſis 37. Sed natus fuerat anno primo& norageſimo lacob, vt ſuprà dictũ eſt: Ergo cum Ioſeph eſt venditus, agebat acob annum ſeptim um,& centeſimum:f- nem verò fecit lugendi Ioſeph, cum cognouit, eum viuere,& dominati . 4 1 2— 8 2 2 In Aegypto, ſtatimque profectus eſt in A gyptum, annos natus cẽtum triginta, vt ſcriprum eſt Genel. 47 1i
2
laac porcé mortuus e ſ, cum Iaco
ageret centeſimum& vigeſimum aanum: ſiquidem Iſaac vixit annos centum octoginta, Gen.; 5-Sexagenarius auté genuerat Iacob&Eſau, Genef. 25. lacob poſt decem& ſeptem annos, quam ingreſſus fuerat Aegyptum, inibi mortuus eſt, exactis vitæ annis centum quadraginta ſeptem,
luruns
Gönah
n. atkhjte hatwe alſa azegfth
pnt wa
llet

5I
Kolei den
nrdded
— Nehe 2 V Mcenn, Cao. N
Nauiruin 3
beoeſt. A uCfiicm, 6 Aagu 1
deannz ca 21 idtäns ant, qu ſumma en nagiut
8 124. Xqrodek ur e 7. un Protece dn 5
R nerrabil con
àconſcnptashad
od Lucifero cona
“ 48 lidrskeims *
3 4 fx 11
t krechean — 8*. hode Dei beudcn 2. 9 cimus cöccſa. 5 ß R. Ncut ck—
errr Sarmn 8 9— nfer uquc inſ
** . 3 N 1
3 ¹ 8.... 3 8„ 5 2„ lis, altera verò eſt myſtica. Litteralem cauſam Theodoretus Ruiuſmodi
GENESIS CA P. XI. VII. 745
b ſeptem, vt in hoc ipſo capite 47. ſcriptum eſt. Reliquit filium ſuum Io-
ſeph quinquaginta ſex annorum:tot enim anni nomerãtur à nonageſimo
primo anno quo eum genuerat vſque ad centeſimum quadrageſimum
ſe ptimum, quo mortalitatem ipfe finiuit. Mors denique lacob centum no 420,.„a e naginta octo annis præceſſit egreſſum Hebræorũ ex Aegypto;ortum ve- 2 Haet: 27 5 rò ſancti viri Moſis, annis centum decem& octo. Hoc autem ex eo ma- ſum Hebræora nifeſtum fit, quòd ab ingreſſu Iacob in Aegyptum, vſque ad egreſſum ex Aegypto, Hebræorum ex Aegypto ſuprà conputauimus annos ducentos quinde-& ertu toſi cim: Moyfes autem octogenarius erat, cùm eduxit populum Hebræum
ex Aegypto, vr proditum eſt in libro Exodi capite leptimo. In ætatem
porrò lacob quam egit in Aegypto, incidit ortus ſanctiſſimi Iob, qui ad-
mirabile fuit, omaique prædicandum æuo, patientiæ exemplum. Et quia
ſuper ætate Iob copioſè diſputauimus ſupra in Tertia Diſputatione ſu-
per caput trigeſimum ſextum Geneſis, præcipuè verè ad numerum mar-
ginalem 2 3. idcirco eadem in hoc loco iterare ſuperuacaneum eſlſet.
QVARTA DISPVTATIO.
Cur Iacobtam curxioſus&; ſollicitus fuerit ſepulturæ corporis ſui in terra Chanaan,& An id laudabile fuerit.
Fuper illis verbis,
Si inueni gratiam in conſpectu tuo, pone manum tuam ſub Veas. fœmore meo,& facies mihi miſericordiam& veritatem, vt non ſepelias me in Aegypto, ſed dormiam cum patribus meis& auferas me de terra hac, condaſque me in ſepulcro patrum meorum.
& E cxremonia illa ponendi manum ſub fœmore, ampliſſimè N diſputauimus in 3. Tomo ſuper caput: 4. Geneſis, ad nu- 'merum marginalem 8. Verùm quæri dignum eſt, cur tan-
topere cepiuerit lacob ſepeliri corpus ſuurm in terra Cha-
Knaam. Duplex cauſa reddi poteſt, quarum altera eſt litera- Whrad ethe reddit, Cur, inquit, mandauit Iaco b ſepeliri corpus ſuum in Hebron? Non quòd de ſepultura valdè ſollicitu seſfet, vr quidam putarunt, ſedvt fami- liam ſuam conſolaretur,& doceret, Deum illos omnes traducturum ex Aegypto,& daturum illis terram promiſſam. vnde poſtea iden dixit ipſi IoſepheEn ego morior,& erit Deus vobiſcum redusttque vos in terram patri(e. 2s veſtrorum. Et Ioſeph inſtante iam mortei, dixit fratribus ſuis Poſt mortem meam Deus viſitabit vos,& aſcendere faviet de terra quam inrauit Abrahd, Iufra Jo- Iſaac& Iacob Cumque adiuraſſet eos, arque dixiſſet: Deus viſüabit vos: aſe Portate oſi mea vobiſcum de locy iſtomortuus eſt, explenis centum decem vitæ
Comm. in Gen. Tom. 4. bbEhb

Oleaſter. ſuæ anni.
mus, dü a cere nos putem gnoſces, quanti eis mortuis ſecundù
Sic ille. Aliam reddit ſanè permirã eiuſdẽ rei cauſam Auctor hiſtoriæ Schola-
ſticæ cap.00. ſuper lib. Gen. hoc modo ſcribens: Cura fuit ſanctis illis ſe- in qua ſciebãt Chriſtũ moriturũ& reſurr Diſtat verò Abrahamium(id eſt, locus ille vbiſe- Caluariæ, triginta fermè mil- lle. Hoc ipſum, ſed plaribus verbis tradit Lyranus. Non ſo- Iſaac illic ſepultos, deſiderabat quòd in illa terra redẽptio gene- i in ea terra naſciturus,& conuer ſurrecturus erat: de quibus lacob habuit ſidẽ
Auclor biſto-
riæſcholaſticæ.
peliri in terra Chanaã, vt cum eo reſurgerent. ltus fuit Abrahà iuxta Hebron) à monte
Geneſ3.
pu liaribus. Hæci L)ranus. luͤm, inquit Lyranus, Iacob ibidem ſepeliriſed principaliter ris humani peragenda era ſaturus,& moriturus,& re
tos de mortuis cũ eo reſurrecturos, de rabat. Sic Lyranus. Thoſtatus a ſed praterea i llud adiungit, cre
Auguſt.
46 COMMENT. IN
Sic Theodoretus. Placet mihi quod ſuper hoc loco,& ſuper co
uod nunc agimus, adnotauir Oleaſter: quod proprijs eius verbis hic po- nam. Dulcis eſt, inquit, adeo patriæ amor, vt non ſolùm viui eam deſidere
propter Abrahà&
t à Chriſto, qu
bſumus, verùm etiam mortui, nõniſi in ea quodãmodo requieſ- us. Quòd ſi altius rem hanc cogitatione repetas, hinc co- ſit ſolatij, animã eſſe in Iuſtorũ& Beatorũ ſocietateʒ cùm m corpus ſociari, tantopere ab ijs viris deſideretur:
Znotitiaã aliquã. Forſitan etiã videbat in Spiritu, Chriſto reſurgẽte, mul-
cham lacob reſurrexiſſe.
S. Auguſt. ſignificare videtur rationem cur Iacob tanto ſtudio& cura teneretur ſepulturæ corporis ſui in terra Chanaam non eſſe petendam ex hiſtorico ſenſu, quem reddunt verba Iacob propriè accepta, ſed ex my-
quorum numero etiam ſe fore ſpe utem non ſolùm idem refert,& approbat di ab omnibus Catholicis, cuùm Chriſtus reſurrexit à mortuis, vnà cum eo, tum alios, tum etiam ſanctum Patriar-
ſtico ſenſu, continente magnum quoddã myſterium verbis illis conuela tum atque opertum: id autemeſt huiuſmodi; Sepultura- corporis mortui
figurat remiſſionem peccatorum: in Scriptura etiam idem ſepeliri,& abſcondi,& tegi à Deo, atque remitti ab eo, ac del
tationis B. Auguſtini. Cuius verba
Sic autem icribit Auguſtinus in Quæſt. 161. in Gen. Quid ſi tãto viro tã ſollicita corporis cõmẽdatio, vt nõ in Aegypto ſepeliatur,ſe in terra Chanaã iuxta patres ſuos, mirum videri poſſet,& quaſi abſurdũ, ne c
dere eſt in illis verbis Dauidis Pſal. 3 1. Beati quorum remiſſæ ſunt iniq tes,& quorum tecta ſunt peccata. Ecce coniũguntur& conſociantur ſe, peccata remitti& tegi à Deo. Et Prouerb. 10. Vniuerſa delicta operit ca- ritas. Iacob itaque tam ſtudiosè mandans ſepeliri corpu Chanaam, propherticè ſignificauit remiſſionem peccatorum humani ge- neris peractum iri à Chriſto in terra Chanaam per m biturus erat. Ergo tantoperè deſiderare corpus ſuum ſe naam propheticè deſignabat deſiderium remiſſionis peccatorum,& uo- rum arque vniuerſi generis humani præſtandam à Chriſto per mor ſuam in ea terra obeundam. Et hæc quidem eſt ſumma ſententiæ ac diſpu
ne ea Lector deſideret, hic ponam. bi velit, a
ecturum,
eſt peccata
eri. Hoc vi- nita- inter
s ſuum in terra
ortem, quam ibi lu⸗ peliri in terra Cha
tem
p' rol
1
auwimn
nkcht
Füunuu
1b1
le mie
merahe- uuuimi
fultaͤn bgiſ eſn mmr rnin alüs uneh n
ende.

4 8 Otümor
moutt Cibuat. andos verda e
4 ddum N 8 ⁴
woccm ci t cbtt 4 1—. 19 eda lacod ptog 1 14 Odda) ten 1
. 1 3 4 4 8* 2* f 1 Anuo 1 8
de “
4 ¹ 1 4 critandam 1
GENESIS CAP. XLVII 747
nec conueniens tantæ excellentiæ mentis propheticæ, ſi hæc ex hominũ conſuetudine metiamur. Si autem in his omnibus ſacramenta quæramus, maioris admirationis gaudium ipſi qui inuenerit, orietur; cadaueribus quippe mortuorum peccata ſignificari in lege, non dubium eſt: iubentur enim homines poſt eorum qualemcumque cõtactum purificari. Et hinc ducta eſt illa ſententia; Qui baprizatur à mortuo,& iterum tãgit illum, quid proficit lauatio eius? ſic& qui ieiunat ſuper peccata ſua,& iterum ambulans hæc eadem facit. Sepultuta igitur mortuorum, remiſſionem ſignificat pec- catorum: eò namque pertinet quod dictum eſt: Beati quorum remiſſæ ſunt iniquitates,& quorum tecta ſunt peccata. Vbi ergo ſepelienda erant hoc ſi- gnificãtia cadauera Patriarcharum, niſi in ea terra vbi ille crucifixus eſt, cuius ſanguine eſt facta remiſſio peccatorum? mortibus enim Patriarcha rum peccata hominum figurata ſunt. Dicunt autem, ab eo loco quod A- brahamium vocatur, vbi funr illa corpora, abeſſe locum vbi crucifixus eſt Dominus, ferè triginta miliaribus, vt etiam ipſe numerus ſignificari in- telligatur qui in baptiſmo apparuit ferè triginta annorum;& ſi quid aliud de re tanta, vel hoc modo vel ſublimiùs intelligi poreſt. Dummodò non fruſtra arbitremur tales ac tantos homines Dei tantam geſſiſſe curam pro ſepeliẽdis corporibus ſuis: cùm eſſe debeat Fidelium iſta ſecurias, vbicum que eorum corpora ſepeliantur, vel inſepulta etiam inimicorum rabie re- linquantur;aut pro eorum libidine dilacerata abſumantur, non ideo vel minùs integra, vel minùs glorioſa in eorũ reſurectione futura. Hec S. Au guſt. Cuius iſta expoſitio, vt ſit vera,& pia,& docta, ſicut profectò eſt; eã tamen myſticam eſſe potiùs,& allegoricam, quàm litteralem, vel nobis ta- centibus, per ſe lector facilè anima aduertet. Neque enim recedẽdum eſt à propria ſignificatione verborum, præſertim verò in hiſtorica narratio- ne, niſi quid obſtet aut veritati, aut pietati: quorum neutrum in verbis& mandatis Iacob de ſepultura corporis ſui oſtendi poreſt. Cur enim lacob etiam corporalem ſepulturam ſui cadaueris in terra Chanaã fieri potiuùs, quàm in Aegypto vehementer cupiuerit, optima ratio, ſecundùm hiſtori- cum ſeuſum reddi poteſt: tum ea, quam à Theodoreto traditam ſuprà ex- poſuimus, tum aliæ complures, quas infrà, cùm explanabimus illa verba aaob qe ſunt in c. 49. Seꝑelite me cum patribus meis in ſpelunca duplici: afferemus.
QVINTA DISPVTATIO.
Au homini Chriſtiano Fopultura corporis ſui, vel aliorum, valdè op- tanda,& ſolicitè curanda ſit. X occaſione ſuperioris diſputationis hæc in mediũ affertur: Säactus Auguſtinus in lib. 1.de Ciuitate Dei, in cap. 12.& 13.
.-ÿjp Sn
Lusc.z.
Expẽditur in-
terpretatie S⸗ Auguſtini.
————————ͤſ—·. 3

COMMENT. IN erceprũ erit Ac primò quidẽ Auguſt. doctè argumẽtatur, ſi vel neceſſi- S. Auguſtin. tate quapiã, vel Infideliũ crudelitate ſepulturà corpus priuandum fit; nihil roba rha ob id quempiam moœrere,& dolere debere; quòd nihil in eo damni fiat, eeeee fahpe. nihilque inde mali homini mortuo accidere queat. Ad id autem proban- mini accidene dumn, affert grauiſſimam illam Domini ſententiam, quam refert S. Lucas mali, nihilque capite duodecimo: Neæ terreamini, inquit Dominus, ab his qui ocidunt cor- ba r6u, pus,& poſt hæc non habent amplius quid faciant. Oſtendam autem vobis, quem pas. rimeatis:timete eum, qui poſtquam occiderit, habes poteſtatem mittere in gehen- kas. vam. Ita dioo vobis, hunc timete: Si quidquam igitur obeſſet futuræ vitæ, vel noceret ei qui mortuus eſt, quicquid inimici eius in corpus ipſius, quã tumuis crudeliter faccrent, velrelinquendo inſepultum, vel cremando, vel in mare demergendo, vel vſquequaque diſcerpendo ac dilacerando, vel obijciendo feris deuorandum: Si hæc, inquam, æſtimari deberent ma- la& damna mortui, nequaquam de iſtis dixiſſet Dominus, iſtos poſt in- teritum hominis nihil amplius habere quod in eum facerent: haberent enim multa& magna in eum facere. Sed quia iſtorum omnium neque ſenſus vllus eſt in cadauereneque quicquam artingit animam à corpore ſeparatam; idcirco veriſſimè dixit eos nihil amplius habere quod faciant. Nam quòcumque corpus proijciant, aut quocumque modo deſtruant ac diſſipent;nihil obeſt id futuræ corporum reſurrectioni:non enim poſlunt ea vel in nihilum redigere, vel extra ambitum& complexum Cœli proij
748
cere, nec obſtare potentiæ Dei, qui totum præſentia ſua implens mun- 43
dum, nouit vnde reſuſcitet quod creauit.
Deinde idem argumematur Auguſtinus ex contrario. Si aliquid pro- deſt, inquit, pretioſa ſepultura impio, oberit pio vilis, aut nulla. Præclaras profectè exequias in conſpectu hominum exhibuit purpurato illi diuiti
Tuca 16. turba famul orum:ſed multo clariores in conſpectu Domini vl cerolo illi pauperi miniſterium præbuit Angelorum: qui eum non extulerunt in
marmoreum tumulum, ſed in Abrahæ gremium ſuſtulerum. 24
Ad hæc, idem ipſum confirmat Auguſtinus,i plorum etiam Erhnicorü teſtimonijs& ſententijs. Sepulturæ curam, inquit, etiam eorum Philolo- phi contempſerunt quineriam ſæpe vniuerſi exercitus, dum pro terrena
patria morerentur, alacres in eum profecti ſunt locum, vnde ſe numquam
redituros ſcirent:& vbi poſtea iacerent, vel quibus beſtijs eſca fierent, Mecænas. minimè curauerunt, Verſiculus ille Mecœnatis in primis jaudatus à Ve-
teribus& celebratus eſt: Nec tumulum curo, ſepelit natura velictos.
plinius. Plinius mirificè laudans,& vt maximè fortunatam ac felicem prædi- cans gentem Hyperboreorum; de eorum morte ac ſepultura ita ſcribit:
Mors eis non niſi ſatietate vitæ; epulatis, delibutiſque ſenibus luxu, ex qua
dam rupe in mare ſalientibus. Hoc genus ſepulturæ beati ſimum. Sie bli⸗
Lwcanus liby nius. Qudd ſi licuit poetæ cuidam, ingenti approbatione, plauſuque
di cere; Tabéſne cadauera ſoluat: eAnu rogus, haud refertplacido natura receptat.
Hgu rbeem
Cuncta
mmagſt
4 1 1 8

GENESIS CAP. XLVI. 749
Cuncta ſininnm.ʒ Capit omnia tellus 3 uæ genuit. Cælo tegitur, qui non habet vrnam.
deles de corporibus inlepultis inſultare Chriſtianis: quibus& ipſius car- nis, membrorùmque omnium reformatio, non ſolum ex terra, verùmetiã ex aliorum elementorum ſecretiſſimo ſinu quò dilapſa cadauera receſſe- runt, in temporis puncto reddenda& redintegranda promittitur?
25 Poſtrema Beati Auguſtini ratio ad id probandum, huiuſmodi eſt: Si ea quæ ſuſtentandis viuentibus ſunt neceſſaria, vt eſt victus& amictus, quã- uis cum graui afflictione deſint; non frangunt tamen in viris bonis per- ferendi tolerandique virtutem, nec eradicant ex animo pietatẽ, ſed exer-
citatam faciunt fœcundiorem quanto magis, cùm deſunt ea quæ curan-
8 4 8* 1. LaDo 4 ¹ 4* n dmtl r;
3 Sed 4 1 Raqatt I
. 4 1 1. m AMMalamnn
11
Man c e pocum relacech u 4
lnDem Kd 9
do igitur iſta cadaueribus Chriſtianorum, vel in illa magnæ vrbis(Ro- mæ) vel etiam aliorum oppidorum vaſtatione defuerunt; nec viuorum
poſſunt iſta ſentire.
Verùm obijciec fortaſſe quiſpiam, in Scriptura priuationem ſepulturæ defunctorum inſtar magnæ calamitatis atque infelicitatis commemorari:
— Sic enim eſt in pſalmo ſeptuageſimo octauo: Poſuerunt morticinia ſeruori xem. 1 tuorum e ſcas volatilibus cœli, carnes Sanctorum tuorum heſtiis terræ. Effude-
po odett po i
dmmumerb K it
runt ſanguinem eorum ſicut aquam, in circuitu Hieruſalem:& non erat qui ſe-
peliret: Sed iſta commemoratio ad exaggerãdam potiùs crudelitatem eo- rum qui iſta fecerunt pertinet, quàm ad declarandam infœlicitatem eo- rum qui iſta perpeſſi ſunt. Quamuis enim hæc in conſpectu hom inum dura& dira videantur, ſed pretioſa in conſpectu Domini mors Sancto- rum eius eſt. Proinde, inquit Auguſtinus, omnia iſta, id eſt curatio fune- ris, conditio ſepulturæ, pompa exequiarum, magis ſunt viuorum ſolatia, quàm ſubſidia mortuorum.
26 Atenimverò, ſi facultas ſuppetat ſepeliendi corpora defunctorum, maximẽque Iuſtorum atque Fidelium, quibus, tanquam organis& vaſis, ad omnia bona opera Spiritus Sanctus eſt vſus, eorum nullo modo con- temnẽda& abijcienda eſt ſepultura. Hoc Aug. probat quatuor argumẽ-
oecim cociec 4
gdorum: qu t tchr gremimn 24 e Auguſtinss 9 1 5 crim— 5 11 mruicih ſurrid eee
¹ crect, rel 8
e Mecœnuss i tis:primòque argumentatur, vt vocant à minori ad maius, hoc modo: Si paterna veſtis& annulus, aut ſi quid aliud huiuſmodi eſt, ranto carius eſt runwanüilat poſteris, quanto maior erga parentes fuit affectus; nequaquam profecto uums fanma d ſpernenda ſunt corpora, quæ multo vtique familiariuũs, arque coniun- — ckius, quàm quælibet indumenta geſtamus. Hæc enim non ad ornamen- delbaun tum, vel adiutorium, quod adhibetur extrinſecus, ſed ad ipſam naturam mn n hominis pertinent. he en 3 gecs d Deinde, hoc ipſum patet exemplo priſcorum Sanctorum, quorum fu- n, ingeml nera in Sacris literis legimus, officioſa pietate curata eſſe, exequiaſque
magnificè celebratas, prouisaàmque ſepulturam. Quinetiam ipſimet San- r* bbbbb 3 ae
1„ —
Si hæc, inquam, magno plauſu dixit poëta, quanto minùs debent infi-
9 dis funeribus, condẽdiſque corporibus defunctorum adhiberi ſolent, nõ l eos efficiunt miſeros, in occultis piorum ſedibus iam quieſcentes? Quan-
culpa fuit, qui non potuerunt iſta præbere: nec pœna mortuorum qui nõ
8— 4 d* 9*..
Obiecis. Solut io. Pſal. rr.

770 CO MMEN T. IN cti viri, dum viuerent, de ſepeliendis vel etiam transferendis ſuis corpori- bus, grauiffima dedere mandata fllijs ſuis, iure iurando etiam ad id facien-
huu ch ulb
dum obſtrictis; vt de lacob traditur Geneſ. 47.& 49.& item de loſeph rrn 19b.12. Geneſ. 50. Quid quòd Tobias inſigni pietate ſepeliendi mortuos, Deũ lhetti Lan 19. promeruiſſe, teſte Angelo, commendatur? Et in Euangelio laudabiliter telcp commendantur, qui corpus Domini de cruce depoſitum, honorificè te- uai gendum,& ſepeliendum curarunt. Sedenim ſupradictis vel argumentis, rrual vel exemplis non id probatur, quòd inſit vllus cadaueribus ſenſus: ſedil- mmuli lud declaratur, ad Dei prouidentiam pertinere mortuorum quoque cor- E pora; eique placere talia pietatis officia, propter fidem Reſurrectionis Teuul aſtruendam. Quod ſi neque apud Deum perit quodcumque examinis tlortno hominum membris officium, diligentiaque perſoluitur: quantam fore a- Rſenn pud Deum putamus remunerationem pro eleemoſynis, quas viuentibus Würid & ſentientibus exhibemus: Sed pergamus ad alia. De tanto ſtudio& cu- Uäbet ra Iacob circa ſepulturam ſui corporis, egregiam Ruperti rationem vide rin
infrà ad numerum marginalem. 29. 5 m b m pun SEX TA DISPVTATIO. ralt Klhe De diſcrepantia lectionis Græcæ ſeptuaginta Interpretum, i Latins, 3 Chaldaica& Hebraica lectione. gh wegh Super illis Verbis, 8 Vans, vIt. Adorauit Iſrael Deum, conuerſus ad lectuli caput. un Pr VaAh ſententiam habet loco Latina tranſlatio, eandem 27 di
W prorſus habet Paraphraſis Chaldaica& ſcriptura Hebrai a4
ca: at Editio Græca Septuaginta Interpretum longe di- n 7 uerſam continet ſententiam. De hac igitur qiſcrepantia& 3 diſſonantia diſputationem hanc inſtituimus: in qua primo
expendemus germanam ſententiam Latinæ lectionis; tum de diuerſitate b
lectionis Græcè diſſeremus. Quænam igitur eſt Illorum verborum len- 1
. tentia: Adorauit Iſrael Deum, conuerſiu ad lectuli caput? Caietanus ſic in- 1 Caietanus.. 3 8 tle- terpretatur: Senex lacob, ait Caietanus, in lectulo iacens, ſuper cabutt
ctuli ſe incuruauit, vel iuxta lectulum ſedens, ſurrexit,& non incuruault ag
ſe ſuper terram, quoniam difficile hoc erat ſeni, ſed incuruauit ſe ſupe t
caput lecti, gratias Deo agens. Oleaſter hunc ipſum exponens ocum, he Crediderim, inquit, ſenem incuruaſſe ſe ſuper ceruical, quod erat ad e put lectuli,& gratias Deo egiſſe, quòd adeptus eſſet id quod maximeè cu- piebat, vt ſepeliretur in terra& ſepulcro patrũ ſuorum. Et dictio Hebrai- ca Mittab eſt à Natah, quod eſt extendere:& ſignificat le ctum: vel quò 4 in eo extendatur homo iacens, vel quòd lectiſternia extendantur. Lyra- 8 Thoſtatas. nus& Thoſtatus ſic exponunt: Iacob adoraturus Deum, conuertit ſea Ne
orientem, videlicet verſus terram Chanaam, quæ reſpectu Kgypti erat Orientalis,
Oleafter.
Lyranus.

„* 4 1 6 S d n dn m a 13, Se mum
onunu Swll
1 .““ 4 1
„Conuerlas e
1 den 1 2 dader loco
4 * -
4 4 cta, lecht
GENESIS CAbP. XLVII. 751
Orientalis, vetuſtiſſimus enim mos erat piorum hominum, adorare Deũ,
28
conuerſos ad orientem. Sic nempe religioſi Iudæi orabant poſt factum templum Salomonis, ſpectantes terram Chanaam,& locum Hieruſalem: idque vbicumque locorum eſſent, in remotiſſimis etiam regionibus, vt pa tet ex cap. 5. Danielis. Hoc porrò inde natum eſt, quòd Salomon, vbi té- plum ædificauit, ſuppliciter atque obnixè rogauit Deum. vt ſi Iudæi apud exteras& longinquas nationes manentes, conuerterent ſe verſus illud tẽ- plum ad ſupplicandum Deo, ipſe preces eorũ exaudirer, votiſque annue- ret; vt ſcriptum eſt in 3.lib. Regum, cap. 8. In deſerto autem poſt factum Tabernaculum, locus in quo Hebræi orabant, non erat verſus orientem, ſed contra occidentem, vt colligitur ex cap. 26. Exodi,& 16. Leuitici. Sic iſti. Verum multo antiquior iſtis Sanctus Hieronymus, in Traditioni- bus Hebraicis in Geneſim, ita locum hunc interpretatur; Sanctus,& Deo dilectus vir lacob, oppreſſus ſenectute, ſic habebat lectulum poſitum vt ipſe iacentis habitus abſque difficultate vlla ad orationem eſſet pa- ratus. W
Quid autem adorauerit Iacob, quinque reperio apud Auctores inter- pretationes. Prima eſt, iſtiuſmodi adorationem lacob factam eſſe in ho- norem loſeph, eo quòèd ſummum in Ægypto magiſtratum atque princi- patum gereret: atque ita cenſent completum fuiſſe ſomnium loſeph, in quo viſus erat Sol adorare ipſum. Deberc autem parentes, cùm priuatam agunt vitam, honore cedere filijs(uis, publico magiſtratu atque imperio fungentibus, erudicam Aulus Gellius refert diſputationem Tauri Philo- ſophi. Secunda expoſitio quorundam eſt Hebræorum, aientium, lacob ea adorarione vſum eſſe in reuerentiam Diuinitatis in omni loco præſentis, ſed quam ipſi præcipuè ad caput ægrotantis in lecto aſſiſtere ſuperſtitio- sè opinantur. Tertia, hoc loco verbum adorandi poſitum eſſe pro collau- dare,& gratias agere, qua ſignificatione non rarò in ſcriptura vſurpatur. Vt ſit ſenſus, Iacob pro eo quod impetrauerat à loſeph vt ſe in ſe- pulcro Maiorum ſuorum conderet, collaudaſſe eum, atque ei gratias egiſſe. Et hunc ſenſum expreſſit Thargum Hieroſolymitanum; ſic enim habet, Er laudauit, ſiue gratias egit Iſraẽl ſuper caput lectuli. Quarta: hon- nulli exiſtimant, adorationem eſſe factam à lacob, ob religionem iuramè ti à filio ſuo Ioſeph præſtiti quòd in iure iurando Dei cõteſtatio& inuo- catio fieret. Quinta expoſitio, nec deſunt, qui adorandi verbum, hoc in lo-
co accipiant& exponãt pro eo quod eſt ſimpliciter inclinare, vel incurua-
rè corpus; quòd adorantes caput inclinare& corpus incuruare ſolerent: Vt ſit hic ſenſus; Iacob ſenio confectus, morbõque grauatus, ob longum cum loſepho ſermonem habitum defatigatus, ſe rurſus ad caput lectuli, requiem captaturus, reclinauit. Hanc certè interpretationem ſecura eſt
5 Hierouy.
6 4 Quinque ex. poſttiones„ izts loci. Geneſis 27
A. Gel. 1. 2. c. 2.
noua tranſſatio, quam habet& interpretatur Varablus. Sic enim vertit„eεeνμ
hunc locum: Inclinauit ergo Iſrael verſus caput lectuli: Harum porrò quin- que expoſitionum mihi quidem tertia& quarta præ ceteris probantur. Cur autẽ Iacob tanto ſtudio& cura petierit à filio ſuo Ioſeph ſepeli- ri corpus ſuum in terra Chanaam, vbi erat ſepulorum Maiorum ſuorum; 5— neque
3 g 2“ “———
—————————

75² CO MMENF. 1 N neque contentus fuerit ſimplici affirmatione, vel promiſſione loſeph, ſed voluerit eum iure iurando firmare quod promittebat; huius, inquam, rei Rupertus. egregiam upertus in libr. 9. Commentariorum in Geneſim, cap. 21. ra- tionem reddit huiuſmodi: Num, inquit, Iacob urare iuſſit Ioſeph, tanquã cius obedientiæ diffiſus, nec aliter ſecurus promiſſionis eius: Non vtique ſic, ſed rarionem in eius ore ponere voluit, quam in transferendo pattis corpore haberet coram Pharaone& ſeruis eius, compendio dicens: Pa- Geneſ. so. toy meus adiurauit me:atque ita ſuſpicionem fugeret, ne alienum ab amo- re Teræ Ægypti videretur animum gerere. Sed cur tantus Patriarchaci- uis Cœli, cui viuenti totus mundus exilium fuit, rantoperè de corpore ſuo curauit, valdè ſollicitus, quo loco puluis in puluerem,& cinis in cinerem reuerteretur? videlicet, quòd Terra promiſſionis donum erat Dei, qui eã terram darurum ſe poſteris eius,& ſibi,& Maioribus ſuis ſæpiuùs promiſe- rat. Donum autem Dei, qualecumque ſit, ſiue magnum, ſiue paruumsſiue cœleſte, ſiue terrenum; pro honore atque charitare dantis pretioſum eſt, & debet eſſe in oculis ſapientis. Si ergo moribundus Iacob promiſſiones terræ quas acceperat, tanta cum gratiarum actione veneratus eſt, vt ſaltẽ mortuo corpore illam tenere cuperet: quanto magis viui poſſeſſores cu rate debutrunt, ſi qui in ea terra viuerent, vt non iratus Deus donum ſuũ ingratis rurſus auferret? Exemplum enim viuis mortuus dedit, vt in ſpe patriæ cœleſtis pignus amarent æternæ hæreditatis. Sic Kupertus. Apgnf Et hactenus quidem explicatio eſt Latinorum verborum Adorauit, 3 Tſrael Deum, conuerſus ad lectuli caput, quam Lectionem memorat San- ctus Auguſtinus, nec parum eam probat& laudat, cùm ait ſecundùm eã lectionem, nihil eſſe loci quæſtioni, cùm ea planiſſimam habear ſenten- tiam. Sic enim ſcribit, tractando quæſt. 16 2. in Geneſ. In Hebræo facilli- ma huius quæſtionis abſolutio eſſe dicitur, vbi ſic ſcriptum perhibent:E adorauit Iſrael ad caput leiti: in quo vtique lecto ſenex iacebat,& ita poſi- tum habebar, vt in eo, ſine labore, quando vellet, orare poſſet. Nec ideo ta men quod Septuaginta interpretati ſunt, nullum, vel leuem ſenſum ha⸗ bere putandum eſt. Hæc Auguſtinus.— Sequitur, vt deinceps Græcam lectionem, notabiliter diſcrepamem à 3 Latina, Chaldaica,& Hebraica excutiamus, ac diligenter expendamus. 4 verò ſic habet: Adorauit Iſrael ſuper ſummitatem virgæ eius: quanquam lu- per iſta lectione variabant tempore Hieronymi& Auguſtini Codices Tatini continentes tranflationem lxx. Interpretum Latinè redditam. d. Hieronymus ſic legit: Adorauit contra ſummitatem virgæ eius: S. Auguf. ait variè legi, vel in, vel ad, vel ſuper:& irem vel ſummitatem ‚vel faſtigii- vel caput, vel cacumen virgæ. Et praæterea pronomen illud eius in emen datis codicibus legi ſuæ: nam Græcè ad⸗od ſi leni ſpiritu ſcribatur, ſignifi- cat eius vel illius: ſin autem ſpirituſaſpero ſcribatur aroi ſignificat, lun idem valens atque ¹aντε⁴.
S. Hierony.
Ponam hic verba B. Auguſt. ex tractatu quæſt. 162.in Geneſ. qus ſunt
huiuſinodi: Quod habẽt Latini codiges: Et aderauit ſuper capui virge eius:
nonnulli codices emendatiùs habent ſuper caput virgaæ ſua: vel in ca 4 pie
hn un6, nſe rcorl3! rräbehe Wauri basd ntuem
6 al W Aun
9
Mnem woneiu
Mal, deam Gll eadr 4 1]
uing

Dm kut un.
al Lan mpuluetem
1
dmiüonis 4
FMnfum acdooe ten: qmm meren redoanr
am enm numa wrn Mradtus. eapat, qoun laat 2m, cum ea hluni
qurtt 162. Cff c dctur, rbic ommque lecko ki quundo vellenor lmt, mullun, nchonem, no
rſenmcen 1 I oce Heronfmlh kr. Interpcud tarsdt
nurra n, er& kem tellum
grterca Pron,
4 t a A„ Ke 2n llent 3 1
. ut Mulpero cube
onome N
GENESIS CAP. XLVII. 753 pite vitgæ ſuæ, vellin cacumine, vel ſuper cacumen. Fallit enim eos vet- S. Auguſt. bum Oræcum, quod eiſdem literis ſcribitur, ſiue eius, ſiue ſuc: ſed accen- tus vel potiuùs ſpiritus diſpares ſunt,& ab eis qui iſta nouerunt, non con- temnuntur. valent enim ad magnam diſcretionem: quamuis& vnam plus literã habere poſſet, ſi eſſet ſuæ, vt non eſſet ard ſed 4ουι⁸ιAc per hoc me ritè quæritur, quid ſit quod dictum eſt Nam ſi legamusſuæ, facilè intel- ligitur, ſenem, qui virgam ferebat eo more, quo illa ætas baculum ſolet, vt ſe inclinauit ad Deum adorandum, id vtique feciſſe ſuper cacumen virgę ſue, quam ſic ferebat, vt ſuper eam caput inclinando adoraret Deũ. Sed quid eſt: Adorauit ſuper cacumen virgæ eius:id eſt, filij ſui Ioſeph? An fortè tulerat ab eo virgam, quando ei ſurabat Ioſeph:& dum eam tenet, poſt verba iurantis nondum illa reddita, mox adorauit Deum. non enim pudebat eum ferre tantiſper inſigne filij ſui, vbi figura magnæ rei futuræ præſignabatur. Sic Auguſtinus. 1 Ergo pro varierate illius pronominis eius vel ſuæ triplex intellectus Grecę lectionis exiſtit: vel quòd lIacob virga ſua nixus adorauerit Deum, vel quòd ſumpta virga loſeph, quam is gerebat ceu inſigne ſui Magiſtra- tus, ſuper eius faſtigium inclinans ſe, Iacob. adorauit non Ioſeph, ſed Deũ; & hanc interpretationem ſequitur Auguſtinus. vel quòd oſculando faſti- gium virgæ loſeph ipſum adorauerit, id eſt, reuerenter honorauerit, vt primarium Aegypti Rectorem& Principem, atque ita completum fue- rit ſomnium eius, in quo viſus fuerat ſol adorare eum. Et hunc quidẽ in- Heneſs7. tellectum lectionis Græcæ ſecuti ſunt Chæyſoſtomus& Theodoretus. Il- le quidem in Homilia ſexageſima ſexta in Geneſim, explanans hæc ipſa Chryſaſtomus. verba: Adoranit ſrael ad faſtigium virga illius, hunc in modum ſcribit: Vide decrepitum Patriarc ham adoratione ſua honorem exhibere filio ſuo Ioſeph,& re ipſa implere viſionis eius euentum. Viderat enim ſolem,& Lunam,(quæ ſignificabãt patrẽ& matrem eius) adorare ſe. Verùm dicat quiſpiam, Quomodo mater adorauit eum, quæ iampridem defuncta fue- rat? Sedenim perpetuus Scripturæ mos eſt, à magis principali totum ſi-— gnificare. Quoniam igitur caput mulieris eſt vir, cùm caput adorauit, etiã 1Cor.Ir. totum corpus& hac ratione attigit;& ſine dubio ſi vixiſſet illa, multo nagis etiam adoraſſer illum. Hæc Chryſoſtomus. Cui ſimile Theodore tus, ia Tractatu quæſtionis centeſimæ octauæ, ita ſcribens: lacob cuùm eſſet ſenex& inficmus, decumbebat in lecto: ſed vbi filium aduentare au- diuit, ſurgens ſedit,& baculo nitebatur: dextraque apprehendens ſum- mitatem eius,& vultum conuertens verſus filium, promiſſione de ſepul- tura ſui corporis à filio ſibi facta, adorauit, inclinans caput ad virgam. At- que ita complerum eſt ſomnium loſeph, in quo viderat, Solem,& Lunã, &vndecim ſtellas adorare ſe. Sic Theodoretus. Nec diſcrepat Procopius. Penoyfaut addens, in adorando virgam loſeph, adoraſſe lacob regnum Chriſti per eνπQ. illam virgam præfiguratum: multis enim rebus inſignem Chriſti figuram atque imaginem prætulit loſeph.
Theodoretsi.
. 32 In actis prærerea ſecũdæ Synodi Nicenæ eſt Hadriani Papæ Epiſtola Adrianu:.
ad Conſtantinum& Irenen, in qua Pontifex docer non eſſe inhærendũ Paßa. Comm. in Gen. Tom. 4. ceccc
E———————““
8 85 ☛* “*

754 OOMM EN T. IN
picturarum& imaginum coloribus, ſed animum dirigi oportere in pro-
Leontius. totypa: idque probat exẽplo lacob;qui virgam loſeph adorãs, non ipſam virgam, ſed cuius erat, filium ſuum loſeph ſpectabat. Ineodem Concilio ex Leontij libro quinto Apologiæ aduerſus ludæos profertur fragmenmtũ quoddam, in quo vindicat ille Chriſtianos Ilmaginum veneratores ab ldo- lolatriæ ſcelere, exemplo ſimul& argumento lacob Patriarchæ, qui vir- gam Ioſeph filij ſui adorans, non virgæ, ſed filio eum tribuit honorem. Quid plura? Sanctus Paulus in capite vndecimo Epiſtolæ quam ſcripſit ad Hebræos, locum hunc Geneſis ſecunduùm interpretationem Ixx. Inter pretum, cirans maximam ei interpretationi fidem,& auctoritatem, addi-
Locus Pauli ad Hebræos cap. Ir.
dit: Apoſtoli verba hæc ſunt: Fide Iacob moriens ſingulos filiorum Loſeph be- nedixit:& adorauit faſtigium virgæ eins.
Tanta porrò diuerſitas Græcæ lectionis à Latina, ex ambiguitate vocis
Vlde nata ſit Hebrææ nata eſt: ea namque per ſe ac præciſè ſumpta, id eſt. punctis( quæ diuerſitas le- vicem præſtant vocalium)indiſtincta, ambigua atque indifferens eſt ad
Kionis Lati- næ, Græacæ.
S. Hieronimus Excutitur ani maduerſio S.
2 2
ſignificandum lectum,& virgam; pro varietate enim punctorum, quibus notatur, contrahitur ad propriè ſignificandum, aut virgam tantummods, aut lectum. Si enim ſcribatur Matteh, ſignificat virgam: ſin autẽ Mittah. ſignificat lectum: priorem itaque ſignificationem eius vocis ſecuti ſunt Ixx. Interpretes; poſteriorem verò Latinus Interpres; ſed paulo imeruallo poſt, initio proximè ſequentis capitis 48. eandem ipſam vocem Hebręam ipſimet Septuaginta interpretati ſunt lectum.
Sedenim B. Hieronymus in traditionibus Hebraicis in Geneſim lectio 33
nem hanc Ixx. Interpretum improbare videtur. Cùm enim memoraſſet eam hiſce verbis: Adorauit Iſrael contra ſummitatem virgæ eius ſubdit: Et
Mieronymi in in hoc loco quidam fruſtrà ſimulant, adoraſſe lacob ſummitatem ſceptri
ſeptuaginta in terpretationẽ huius loci.
Ioſeph, quòd videlicet honorans filium poteſtatem eius adorauerit:cùm tamen in Hebræo multo aliter legatur, ſic nimirum: Et adorauit ſiael ad caput lettuli,& paulò pòſt S. Hieronymus referens lectionem illam Ixx. Interpretũ, quæ eſt initio capit. 48. Et confortatus Iſrael ſedit ſuper lectuli, ſubiungit hanc cauſam; Cur Ixx. Interpretes idem verbũ Hebræum aliter paulò ſupra„& aliter hic ediderint, neſcio: hoc autem audacter dico, quòd ipſum verbum mittah quod ipſi hoc loco in lectulum tranſtulerũt, ſupraà, vbi dictum eſt Iacob adoraſſe virgam potiùs quàm lectulum no- minauerunt. Sic B. Hieronymus. Veruùmenimuerò, ſi vox Hebræa ſine punctis ſumpta, vtriuſque ſigni⸗ Hicationis, vt ſuprà oſtenſum eſt, capax eſt, neſcio cur tanroperè miratus ſit S. Hieronymus, conuertiſſe eam vocem Ixx. Interpretes aliquando in virgam,& aliquaudo in lectum: nec video cur potiuùs hoc loco in lectum verti debuerit, quàm in virgam, ſiquidem ſine punctis ea vox& ſcripta eſt à Moſe,& lecta eſt à Septuaginta, quinetiam à Hieronymo: vſus enim punctorum poſt eius ætatem inoleuiſſe videtur. Et verò auctoritas B. Pau li Mfentis lectione Ixx. Interpretum, multo præponderat auctoritatem Hieronymi, cogitque ſentire lectionem illa Septuaginta veriſſimã eſſe. Ceterum nec diſſimulare poſſum hoc loco, nec ſatis admirari confi-
dentiam,
11 1n; 1 pl dos mmloclo
rriox
ran, rit uc aunlbact
eorante Vrod wenen prjizg nüic
dum

8 dd
nlg
“
4 N
amr .
2
ndcnrr n 4 ain 1 Tt Sncmonen f
1 1 Merper 8 1 143 eandem a 5 4⁴ 4 Ritam. 4 en L 4 md eder r an 4* 3 3 are ndemt. em - 4 mnaen 1 * 1 AdKalle 400
8 um poceſturn 8 13
mu “““
84 musketetent
Er asfimau. 3 1 crpcetes idem M
3 4
4. 1 13 K. Delcio: bDoſ
.. al a doclocont s rrga Pouun
* ** 4 z 3 „4 cod 8 reſt, pelcod 9p* Xem II. loa 1 8 5 h 4 * R
zem line pun
K 1
—
„u k 1 v
multo pfrpo
GENESIS CAp. XLVII.
dentiam,& audaciam Eugubini, quem ſecutus eſt Lippomanus, qui non eſt veritus dicere, Septuaginta, vocis Hebrææ deceptos ambiguitate, fal- ſam hoc loco ſententiam reddidiſſe: audi ipſum: Septuaginta, inquit, æqui uocatione decepti ſunt. Nam eadem dictio ſine punctorum diſtinctione, & lectum,& baculum ſignificat: at ſi punctis diſtinguatur, nihil ambigui- tati relinquitur loci. Si enim ſcribatur mittab, ſignificat lectum ſin autem matteh baculum. Ergo cum hic vertendum eſſet ad caput lectuli caput virgæ, iuterpretari ſunt: quod quàm abſ- ſit, ſatis eſt clarum. Eſſétque id mirum, niſi alia huiuſmodi penè infinita
in eorum tranſlatione occurrerent. Sic iſte.
At non ſic Auguſtinus, qui etſi laudauit Hebraicam lectionem, proxi-§. Auguſt. mè tamen adiunxit, non ideo putandum eſſe, quod interpretati ſunt Se- ptuaginta, aut nullum aut leuem habere ſenſum. Quantæ porrò temeri- tatis eſt, duos illos& Ixx.Interpretes, viros nempe ſapientiſſimos, tot præ terea Patres, qui eorum interpretationem ſecuti ſunt, reuerendæ profe- cto vetuſtatis, admirandæque doctrinæ, ac venerandæ ſanctitatis, ab vno Eugubino, imprudentiæ atque inſcitiæ damnari? Saltem cohibuiſſet eũ auctoritas B. Pauli, interpretationem illam Septuaginta vſurpãtis in com- mendationem fidei Iacob; niſi fortè non putauit Eugubinus epiſtolam Ad Heb 11. illam ad Hebræos eſſe Pauli, aut ſcriptoris Canonicizaut certè nõ animad uertens hoc: per incogitantiam, atque oſcitantiam, præcipitauit iudicium & ſententiam ſuam in lxx Interpretes. Si enim vox Hebræa ſine punctis, vt fatetur ipſe, indifferenter ſigni ficat lectum& virgam; ſine punctis au- tem legerunt cam Septuaginta Interpretes, cur eos dicit eſſe dece quòd virgam potius hoc loco, quàm lectum tranſtulerunt, cùm vtralibet
ſignificatio ad hunc locum Geneſis bellè quadret? Sedenim non eſt leue, nec pro nihito ducendum, quod poſſet contra ſententiam hanc obijci. Cùm enim aliud ſit adoraſſe lacob ſuper caput lecti,& aliud eum adoraſſe ſuper virgam Ioſeph, nec potuerit vtrumque ſimul feciſſe Iacob, ſed alterutrũ tantummodò: cuùm ſic, inquam, res habe at, neceſſe profectò eſt alterutram lectionem huius loci, id eſt, vel Græ- cam, vel Latinam eſſe falſam. Verùm non ita eſt: vtraque enim lectio vera eſt,& vtrumque factum eſt à Iacob. Poſtquam enim loſeph iurans cum inuocatione& conteſtatione nominis Dei, promiſiſſet patri ſuo lIacob, quod de ſepultura corporis ſui ab ipſo petierat; Iacob prehendens virgam de manu loſeph,& conuertens ſe ad caput lecti paululum inclinans cor- am, adorauit; vel Deum, gratias ei agẽs quod voti ſui compos eſſet factus, vel adorauit, id eſt, extrema illa corpo- ris inclinatione, ac colliſione honorauit filiũ ſuum Ioſeph propter ſupre- gnitatẽ& poteſtatem eius in Aegypto,& propter optatiſſimam, atque gratiſſimam ſibi datam ab eo promiſſionem. Vtrumquei lacob:nam& verrit ſe ad caput lecti,& inclinauit ſuper virgam loſeph: huius aurem facti partim expreſſit Latina lectio, illud nimirum, de con- uerſione ad caput lecti partim expreſſit Græca tranſlatio, illud videlicet de adoratione lacob ſuper faſtigiũ virgæ loſeph. Totum itaque factum ccccc 2
rdum,& non intelligibile
pus ac demittens caput fuper vir
—=——öbööſIdddd,„ß—
A“——— Mr
Br—

Excutitur do cumentu quo dam S Hiero-
nymi.
„56 COMM ENT. IN GENES. CAD. XLVII.
illud lacob, per vtramque lectionem coniunctè ſumptam integrè ac ple.
nè declaratur.
In extremo huius diſputarionis loco videtur adnotandum, ex eo quod 36
Sanctus Paulus hunc locum Geneſis citauit in Epiſtola ad Hebræos, non
vt erat in Scriptura Hebraica, ſed vt eum verterunt læxx. Interpretes, ma-
nifeſtum eſſe, non perpetuò verum eſſe documentum illud, quod tradidit
S Hieronymus inEpiit. centeſima quinquage ſima prima, quam ſctipſit ad Algaſiam, in Keſpon ſione ad ſecundam eius quæſtionem, huiuſmodi ver-
bis: Vbicũque de veteri inſtrumento Euangeliſtæ,& Apoſtoli teſtimonia
rotulerunt; diligentiùs obſeruandum eſt, non eos verba ſecutos eſſe, ſed ſenſum,& vbi Septuaginta ab Hebraico diſcrepant, Hebræum ſenſum ſuis expreſſiſſe ſermonibus. Sic B. Hieronymus.
At enim in quo diſcrepat hoc loco, vt vult Hieronymus, tranſlatio Se- ptuaginta ab Hebraica Scriptura; Apoſtolus Paulus non Hebraicam, ſed Græcam lectionem IXxx. citauit. Non me fugit afferri poſſe ad defenſionè Illius documenti, quod idem ipſe Hieronymus ſcripſit in Traditionibus Heb. in Gen. ſuper capur 46. his verbis; Illud generaliter obſeruandũ eſt, quòd vbicunque Sancti Apoſtoli aut Apoſtolici viri loquuntur ad popu- los, ijs plerunque teſtimonijs abutuntur, quæ ià fuerant in Gentibus diuul gata, videlicet per tran lationem Septuaginta interpretum. Hæc S. Hiero- nymus. Sed hoc Hierony mi præceptum vel monitum non habet hic lo- cum: non enim Apoſtolus in concione ad populum, ſed in Epiſtola gra- uiſſima,& doctiſſima ad Hebræos ſcripta, citauit teſtimonium illud ex li- bro Genelis, non ſecundùm Hebraicam, ſed ſecundùm lectionem Se- ptuaginta. Quanquam ſi,vt res eſt, Ioqui volumus, nec Paulus, nec Se-
tuaginta in eoloco Geneſis à ſententia Scripturæ Hebraicæ diſceſ ſerunt, ac diſcreparunt. Vox enim Hebræa, vt ſuprà dictum eſt, per ſe ac ſine punctis ſcripta ambigua eſt,& capax vtriuſque ſententiæ, tam eius quam reddidit Latina tranflatio, quàm e- ius quæ per Græcam ex- breſſa eſt.
x*

* S n
kar 1
1.. 4 E eadt
Mm n hſce
pedo n rät 8** ant derr. nlnn nan cad dood r ühha cet Pei kd n nr 3 vre 1„AM ana Kr ¹ im m Wedri INL ct crpeam B n nülaro G rreame
* * 84ʃ*
“
Tacob, iam morti proximus, duos Ioſe 2 fil Nios, Ephraim Manaſſen ſi
ternam. Duo ergo filij tui, qui nati ſunt in terra EÆygypti, ante-
v AIDRAGESIMV M OCTAV V M
1„ 6ENESIS.
ARGVME ENTVM.
bi adoptat fllios: quibus benedicens, Ephraim præpoſuit Manaſé,& partem quana, am hæreditatis, extra communem partem filiorum, donauit Toſeph. Is ita tranſactis, nunciatum eſt Ioſeph, ſe quòd ægrotaret pater ſuus: qui aſſump tis
d uobus! filijs Manaſſe& Ephraim, ire per- A rexit. Dictumque eſt ſeni: Ecce filius tuus 2 loſeph venit ad te. Qui confortatus ſedit
o in lectulo. Et ingreſſo ad ſe ait: Deus om-z 8 nipotens apparuit mihi in Luza quæ eſt in Terra Chanaam. Benedixitque mihi,& ait: Ego te augebo 4 & mulrtiplicabo,& faciam te in turbas populorum: daboque tibi terram danc.& ſemini tuo poſt te in poſſeſſionem ſempi-
quam venirem ad te, mei erunt, Ephraim& Manaſſes, ſicut
Ruben& Simcon rcpuiraunrur 1 Reliquos autem quos 6
genueris poſt eos, tui erunt,& nomine fratrum ſuorum voca-
d ntur in poſſeſſionibus ſmis. Mihi enim, quando veniebã de 7
Meſopotamia, mortua eſt Rachel in terra Chanaan in ipſo iti- cccce;
G. —

758 COM MEN T. IN
nere, eratque vernum tempus,& ingrediebar Ephratam,& ſe- 8 cliui eam iuxta viam Ephratæ, quæ alio nomine appellatur Bethlehem. Videns autem filios eius, drzit ad eum: Qui ſunt iſti Reſpondit; Filij mei ſunt, quos donauit mihi Deus in hoc loco. Adduc, inquit, eos ad me, benedicam illis. Oculi enim I rael caligabant præ nimia ſenectute:& clarè videre non pote düer rat. Applicitoſque ad ſe deoſculatus& complexus cos, dixi rinnj iI ad filium ſuum:Non ſum fraudatus aſpectu tuo: inſuper oſten rui
12 dit mihi Deus ſemen tuum. Cuùmque tuliſſet eos Ioſeph de 33 gremio patris, adorauit pronus in terram. Et poſuit Ephraim ad dexteram ſuam, d eſt, ad ſiniſtram Iſrael: Manaſſen veròè in ſiniſtra ſua, ad dexteram ſcilicet patris, applicuit que ambos ad
14 cum. Qui extendens manum dexteram, poſuit ſuper caput Ephraim minoris fratris:ſiniſtram autem ſuper caput Manaſ
15 ſe, qui maior natu erat, commutans manus. Benedixitque la- cob filios Ioſeph,& ait: Deus, in cuius conſpectu ambulauerut k patres mei Abrahã& Iſaac, Deus qui paſcit me ab adoleſcen- 4h
16 tia mea vſque in præſentem diem: Angelus, qui eruit me de b cunctis malis, benedicat pueris iſtis:& inuocetur ſuper eos no
men meum, nomina quoque patrum meorum Abraham&* 1 Iſaac,& creſcant in multitudinem ſuper terram. Videns au- d tem loſeph, quòd poſuiſſet pater ſuus dexteram manum ſu- ur per caput Ephraim, grauiter accepit:& apprehenſam manum patris leuare conatus eſt de capite Ephraim,& transferre ſu- d
18 per caput Manaſſe. Dixitque ad patrem: Non ita conuenit, pa- ter, quia hic primogenitus: pone dexteram tuam fuper caput 19 eius. Qui renuens, ait: Scio fili mi, ſcio:& iſte quidem etit in
populos,& multiplicabitur: ſed frater eius minor, maior erit— 20 illo,& ſemen illius creſcet in gentes. Benedixitque eis in tem- 4 pore illo dicens; In te benedicetur Ifrael atque dicetur Fa 1 21 ciat tibi Deus ſicut Ephraim,& ſicut Manaſſe. Conſtituit- 4
qut Ephraim ante Manaſſen: Et ait ad loſeph filium ſuum ir En ego morior,& erit Deus vobiſcum, reducétque vosa d 22 terram patrum veſtrorum. Do tibi partem vnam extra fra- tres tuos, quã tuli de manu Amorrhæi in gladio& arcu meo.
PRIMA

6 ENESIS CAb. XL VIII.
PRIMA DISPVTA TIO.
Super illi Verbis,
Qui extendens manum dexterã, poſuit ſuper caput Ephraim Veas 14 minoris fratris: ſiniſtram autem ſuper caput Manaſſe, qui maior natu erat, commutans manum.
ſEÆc Diſputatio duarum quæſtionum tractationem con- inet. Ac primò quidem T heodoretus annotauit in veteri ze neoe wec Teſtamento, immo etiam ab initio vſque mundi, apud„ Bemeſhm priſcos illos arque inſignes viros, ferè minores natu filios maioribus fuiſſe antepoſitos. Animaduertendum eſt, in-
quit Theodoretus, paſſim Primogenitis præferri natu poſteriores:ete- 1. Reg 1e. nim ipſi Cain præpoſitus eſt Abel,& ipſi laphet antepoſitus eſt Sem, cũà
hic eſſet ſecundus,& Iſmaẽli prælatus eſt Iſaac,& ipſi Eſau antelatus eſt Prima quæſt
Aaa dule Iacob,& Iudas atque Ioſeph antepoſiti ſunt ipſi Ruben:& Ephraim cõ- n: Ang d arrn ſtitutus eſt ante Manaſſem, Moyſes quoque prelatus eſt Aaroni,& Dauid ſicKi D ſeptem fratribus, licèt omnium eſſet poſtremus natu. Sic Theodoretus.
Veruùm quæritur, cur ita factum ſit,& permutatus ordo naturalis. Nõ ſanè ob illorum hominum mala vel bona merita: nihil dum enim lacob & Eſau boni vel mali egerant, immò nondum nati erant, de quibus ta- men dictum eſt à Deo: Maior ſeruiet minori. Nec de Manaſſe& Ephraim id poteſt dici, nihil enim de iſtis, vel inſignis boni vel mali proditum eſt, vt ob id præferri alter deberet alteri. Immò verò poſteritas& tribus Ephraim, non ſolùm peior fuit tribu Manaſſe, verum etiam Idololatriæ impietate alias tribus ſuperauit; vt in qua poſt diſceſſionemn decem tri- buum à tribu luda, idololatriæ ſcelus maximè viguit ac regnauit. Ex hac nempe tribu prodiit Draco ille, primùſque inuentor,& auctor publicæ Idololatriæ in Iſrael, Rex Ieroboam: cuius illud in Scriptura perpetuum eft inſigne, atq; elog ũ; Qui peccare fecit Iſrael,ardẽs enim inſanaregnan- Guf 25. G cs Vent e di libidine, nihil humani diuinique penſi habens, primus in Dei populo et wan.9. r l 2 k f publicæ idololatriæ architectus fuit, cuius deinceps, qui inſecuti ſunt re- 1 1 ges, impietatẽ ſequuti ſunt, ſceleribus ſcelera cumulãtes. Huius inauſpica tũ regnũ Iſraelitis fuit maximarũ cladium& calamitatũ, ſupremiq; cauſa excidij. Ipſa porrò tribus Ephraim propter Idololatriã, aliaq; ſcelera adeo inuiſa Deo fuit, execratàque ſanctis viris, vt ob id credant nonnulli, Bea- tum loannem in Apocalypſi capite ſeptimo, in commemorando Præde- ſtinatos viros ex ſingulis tribubus populi Hebræi, tacitam præteriiſſe tri- bum Ephraim. Et illud auget admirationem, quòd cùm Ephraim præpo- ſitus à lacob fuerit, ipſi Manaſſe, Beatus tamen loannes eo loci cùçm pro- priè expreſsẽque poſuifſet tribũ Manaſſe, adiunxit ibidem tribũ Ephraim, non
erumm n 1
p
4 ½ oder
4 K „ 3
. 2. 8ſſſ“ „“ſ---⸗ 8— 3 — 8 Kes Ar——

nyſterun....1. A1. mnter.& ſignificaretur my ſterium. Primum fuit diuinæ electionis hominum ad
Locus I. Reg
aliam in ſcri- ptura percele
60 COM MEN T. IN
non tamen ſub nomine Ephraim, ſed ſub nomine patris eius loſeph: cu-(cun ius ſanè propria in populo Hebræo nulla fuit præter filiorũ eius Ephraim Tl & Manaſſe, tribus; hinc igitur apparet, tranflationem primogenituræà dxer
prioribus filiis ad poſteriores non ob maiora aliorum præ aliis mala, bo-
nave merita eſſe factam. Cur igitur id factum eſt? videlicet vt ea re quadruplex adumbraretur?
gratiam,& ad vitam æternam, quam electionem nullo eorum hominum proprio merito, vel naturali, vel morali fieri, ſed gratuitò proficiſci ex be- nignitate, ac meca Dei voluntate, copiosè, grauiter, doctéq; diſputat Apo- ſtolus in cap. 9. eius, quam ad KRomanos ſcripſit, epiſtolæ. Alterum myſte⸗ rium fuit, vt ea ratione ſignificaretur quàm diuerſa ſint Dei iudicia homi num iudiciis ac ſententiis, vt verè in Scriptura dixerit Dominus, cogita- tiones ſuas non eſſe ſicut cogitationes veſtras, nec vias ſuas eſſe ſicut vias hominũ. Cuius rei perilluſtre habes exemplum in Dauide: qui natu mini. mus omnium fratrum cùm eſſet, ipſe tamen à Deo, poſthabitis cęteris omnibus, electus eſt Rex populi. Itaque cum Samuel iuſſiſſet venire adſe omnes filios Iſai,& veniſſet primus natu Eliab, putans eum deſignatum fuiſſe à Deo, Samuel dixit: Num coram Domino eſt( mniſtus eiuꝰ ded reſpo 4
dit Dominus Samueli: Ne reſhicias vultum eius, neque altitudinem ſtatur 4„
eius: quoniam hieci eum. Nec iuxta intuitum hominis ego iudico: Homo enim Ln
Locus Apoſt. videt ea quæ parent, Dominus autem intuetur cor. Tertium myſterium, yt ſic 1 Coe, prenotaretur fore vt Gentilitas, quæ poſterior ad veri Dei cultum& gra- d She hann. tiam vocata eſt, præponenda eſſet Hebræo populo, qui tanto antè à Deo 1 num rerum in vOcatus,& electus fuerat,& idoirco Primogenitus Dei appellatus. Quar- 8 ſignium aby. tum myſteriũ fuit h uiuſmodi: ſic præſignatum eſt id quod euenit in crea- d tura intellectuali, quæ duplex eſt, Angelus& homo. Siquidẽ propter in-
i
carnationem Filij Dei, homo, qui nouiſſimus omniũ conqditus fuerat præ- latus eſt Angelo, qui primus fuerat creatus, ſecundùm Mad Apoſtoli: 1 Nuſcquam Angelos apprehenditi ſed ſemen Abraha apprehendit. Sciat porrò Lector, Tranſlarionem rei alicuius præſtabilis admodum, z— atque inſignis, vna ex perſona ad aliam quinque modis eſſe factamiin la- cris litteris reperiri. Prima tranſlatio fuit Primogenituræ, è maiote i ad minorem, vt Scriptura narrat de Eſau& lacob, Gen. 25.& 27.Kitem p
de Ephraim& Manaſſe, Gen. 48. Secunda tranflatio, fuit pontißtcalis d gnitatis& poteſtatis, qualis facta eſt ab Abiathar ad Sadoc, vt ſcriptue 9 in 3. Reg. cap. 2. Tertia trãſlatio, fuit nuptialis connubij, qualem Aregm 4 Vaſthi ad puellam Eſther eſſe factam ab Aſſuero, traditur in lib. Eſthere- 3 1.& 2. Quarta tranſflatio, fuit Regalis ſolij& principatus, cuius memora- bile extat in ſacris litteris exemplum in Saul& Dauide ab illo quipoe ad hunc tranſlatio regni, cur& quemadmodum facta ſit, narratur in ¹.— Reg. cap. 1 5.& 16. Quinta tranflatio, fuit primariæ dignitatis,& gratiæ & poteſtatis apud Regem, ab vna perſona ad aliam: talem eſſe factam tranſlationem ab Aman ad Mardochæum, in lib. Eſther c. 6.& 8. proditu 4
eſt: Quænam porrò ſub iſtis quinque Tranflationibus hiſtoricis operis 1 lateant

Amam 2
eAN bormn. enren Ie atnn otterotu Kii dexo popud ai
2 nmogeun e grutum c. 4 0 4
7
cis X bonr 1
Mmusomi
lect 1— reat, kK
71 Arrahs 1
„ 8
9& Lcod. 1
M
Mda trafld 11r
A Tnero, u
1& peinc 3
4
Commentariis ſuis in Geneſim, ſuper hoc capite 48. Altera quæſtio tractanda eſt ſuper commutatione manuum lIacob,
ponentis dexteram ſuam ſuper Ephraim minorem natu, qui ſibi erat ad
ſiniſtrã, ſiniſtram verò ſuam extendentis ſuper Manaſſe maiorem natu,
qui ſibi erat ad dexteram. Quæritur itaque, cur iſtiuſmodi cõmutatio- Cur dextera
nem manuum fecerit Iacob. Duplex reddi poteſt ratio, vna ſecundùm
hiſtoricum ſenſum, altera ſecundùm intellectũ myſticum. Ae ratio qui- qudm Aniſtea
dem hiſtorica huiuſmodi eſt: Nimirũ, ea re voluit declarare Iacob; præ- latum iri Ephraim maiori fratri ſuo Manaſſe: ficut dextera præſtantior
—
2
habetur, quàm ſiniſtra. Quod autẽé dextera potior& honorabilior apud homines hiabeatur, quàm ſiniſtra, cauſa eſt in ipſa natura; que dexteram tribus rebus præſtautiorẽ fecit ſiniſtra. Fecit enim robuſtiorẽ& agilio- rem, fecit principiũ vnde proueniret motus animalis quiĩ fit ſecundum locũ, vt egregiè probat Ariſtot. in lib. de inceſſu animaliũ c. 4.& lib. 2. de cœlo, textu 8. fecit deniq; dexteram principale quoddã organum, atque inſtrumentũ omnium fermè operationũ hominis corporalium: nam quod dixit Ariſtot. manum eſſe inſtrumentorum inſtrumentum, id potiſſimùm in dexterã competit. Hinc igitur factum eſt, vt apud ve- teres, nomen dexteræ eximiũ quid& honorabile ſignificaret. Qumne- tiam dextera,& fortitudinem,& fidem,& auxiliũ,& dignitatis ac do- minationis excellentiam denotar: deòque in danda fide porrigitur dextera;& in ſignum venerationis& ſubiectionis auerſa appetitir.
In diuina porrò Scriptura octo obſeruauimus dexteræ ſignificatio- nes, atque vſurpationes. Prima pro robore& forritudine: vt Pſalm. 10. Dextera tua inueniat omnes qui oderunt:& Pſalm. 4 3. Bracchium eorum non ſaluauit eos, ſed dextera tua. Secunda pro auxilio& adiutorio, vt Iob 14. Operi manuum tuarum porrige dexteram: Tertia Pro exu perantia quadam honoris& gloriæ, vt Pſalm. 109. Dixit Dominus Danino meo, ſede à dex- teris meis:& Matthei 25. dicuntur Electi in die isdicij collocandi ad dexteram Chriſti,& 3. Reg. cap. 2. Salomon, quo magis honoraret ma- trem ſuam, voluit eam ſedere in throno ad dexteram ſuam. Quarta, pro
fragrantia quadam eximij amoris, vt Canticorũ a. Dextera illius ample-
xabitur me. Quinta pro diuinæ voluptatis ac dulcedinis exuberantia, vt Pſalm. I 5. Delectationes in dextra tua: Sexta viurpatur pro eo quod eſt bonũ,& rectum,& ſanctum. Contrà verò vocabulum Siniſtræ, pro eo quod eſt malum& prauum,& peruerſum, vt Prouerb. 41. Vias quæ à dexteris ſunt nouit Dominus; peruerſa verb ſunt, quæ à ſiniſtris ſunt: Vulgò etiam ſiniſtrum vocatur quod malum eſt atque iniquum, vt ſiniſtra ſuſ- picio, ſiniſter oculus,& finiſtrum iudicium. Septima, maxima bona, Præſertim verò æterna, per dexteram ſignificantur: per ſiniſtra autem, minima bona,& téporalia: hæc pulchrè indicauit Salomon illis verbis: Longitudo dieru in dextera eius:& in ſiniſtra illius diuitiæ&: gloriæ: Per lon- Bitudinem dierum ſignificauit vtique Salomon beatæ vitæ æternita- tem; per diuitias& gloriam, humana& tẽporalia præſentis vitæ bona.
Comment. in Gen. Tom. 4. ddddd
————y—
GENESIS GA D. XLVIII. 761
lateant myſteria, euoluit exponitque Thomas Anglicus in breuibus
habeatur
honorabilior.
Ariſtot.
Oclo jignifi⸗= cationes Deæ teræ in Scri- ptura notabi-
6§.
——
———————.

7⁵ COMMENT. IN Locus Eccleſ. Octauam ſignificationem Dexteræ cominet illa Salomonis ſenten. 6 cap. 10. tia: Corſapientis, in dextera eius: ſtulti, in ſiniſtra illius: Proculdubio bæc Salomonis oratio figurata eſt: nam ſi propriè loquamur,& ſapientium & ſtultorum, atq; omnium hominum cor in ſiniſtra corporis parteeſt; & contra naturam eſſet, habere cor in dextera. Quid igitur Salomon illis verbis ſignificare voluit: Hoc nempe, ſapiẽris viri cogitationes,& vota,& verba, omnéèſque actiones dexteras eſſfe, id eſt honeſtatis, inno- centiæ, ac prudentiæ plenas: omnia eum facere prudenter, aptè, tempe- ſtiuẽ, atq; efficaciter, ac proſperè. Contrà verò ſtulti,& mens,& lingua, & manus,ſiniſtra ſuntomniaq; facit in cautè, ineptè, intempeſtius, atq; improſperè. Etiã vulgò quoſdã homines vocamus dextros, id eſt pru- dẽtes atq; induſtrios, in loco atq; tẽpore omnia agères:alios verò mini ma dextros, id eſt imprudẽtes, ac ſtolidos, ineptoſq́; atq; improſperos. Verumtamen S. Hieronym. ſententiam hanc Salomonis explanans, Sezo eee ſapientem habere cor in dextera, interpretatur contemplari eum& ſa- dleſiaſt⸗. pere quæ ſurſum ſunt, id eſt cœleſtia& æterna bona: ſfuultum autem ha- bere cor in ſiniſtra, ſapere quæ ſunt ſuper terram, id eſt temporaliatan. tuùm bona expetere, atque ſectari. Ponam hic verba B. Hieron. quæ ſunt huuſmodi: Iuſtus finiſtri nihil in ſe habet, ſed totum in eo dextrum eſt. Etiudicante Domino mundum, agni erunt à dextris, hœdi verò à ſini- Matth. 25. ſtris. Et in prouerbijs ſcriptũ eſt: Dexteras via nouit Dominus; qua autem Prouerb. 4. peruerſa funt, à ſiniſtris ſunt: Qui ergo ſapiẽs eſt, ſemper de futuro ſęculo cogitat, quod ducit ad dexteram. Qui autem inſipiens eſt, de præſen- ti tantùm ſollicitus eſt, quod poſitum eſt in ſiniſtra. Et hanc ipſamſen- tentiam ſecutus idem Philoſophus& Poctaait: b Virgil. in E. Dextera, qua magni Ditts ſub mœænia ducit: hea⸗ Hac iter Elyſium nobis: at leua, malorum SExercet pœæras,& ad tmpia iartara mittit.
Firmianus quoque noſter in præclaro Inſtitutionum ſuarum opere græcæ litteræ Y meninit,& de dextris ac ſiniſtris, hoc ekt, de virtutibus & vitiis pleniſſimè diſutauit. Nec putemus, huic ſenteniæ Mud Leri⸗
Ram. 12. PUTA dictum eſſe cõtrauum: Ne declines ad dexteram, neque ad ſiniſt an Prou. 4. MlCenlin pars dextera pro bona accipitur, ibi verò non tam dextera, quàm declinatio dexteræ accuſatur: ne videlicet, plus ſapiamus, quam nos ſapere neceſſe eſt; quia virtutes in medio ſunt:& nimietas omnis
in vitio eſt. Hactenus ex B. Hieronymo.
Sed vt diſputationem noſtram referamus ad id, quod à re voluimus, collocare aliquẽ ad dexteram, alium verò ad tum eſt ſignum& argumentum, illum præferri huic. Quanꝗ
Xeuophen lib. Veteres Perſas contrariũ fuiſſe morem, vſumqꝗ; exiſtimare licet ex xet- . Cyropadias. bis illis Nenophontis, quæ de rege Cyro hunc in modum ſcripta ſunr: Apud veteres Vbi veniſſent quæ ad cœnã eius vocati erant non fortuitò illos collo- Ferhes ſiſe⸗ cabat, ſed quẽ maximè honorabat, illũ ad ſiniſtram ſuã ſedere iubebat; eehatmr quam tanquam hæc magis obnoxia ſit inſidiis quàm dextera: ſecundum 3 Purera. dexterã conſtituebat, tertium rurſus ad ſiniſtrã, quartũ iterum ac dex- teram
primo doce.7 ſiniſtrã, cet-
1 uam apud

3
3 Nah Nü 6 5
dum dicnd. 1m
ln t.L
* mn.
6ENESIS CAP. XI. VIII. 762
teram ac ſi plures fuiſſent, eodẽ modo agebat. Videbatur enim ei pul- chrum eſſe, ſi hoc pacto declararet, vt qusque amaret. Sic Xenophon.
Hactenus expoſita eſt ratio hiſtorica„& vt vocant, litteralis, illius commutationis manuũ lacob ſuper Ephraim& Manaſſe: deinceps ra- tio eiuſdem rei myſtica declaranda eſt: Ea verò fuit huiuſmodi Iacob Caaformatio inſtinctu Spiritus Sancti, antep onere volens Ephraim maiori fratri ſuo vphfbaeere Manaſſe, extendénſque ſuper illos manus ſuas, ita eas cõmutauit atqque„reſſie ſancta conformauit, vt figuraret ſignum& imaginèẽ Sanctæ crucis ea re præ- cruci:. ſignificans myſterium crucis Chriſti, per quod Gétilitas præpoſita eſt Rupertus. Iudaiſmo: illa namque humilitatem Crucis deuota fide eſt amplexata, 3— hic verò, vt grauiſſimũ ſcandalum impiè auerſatus eſt. Hancrationem Suu 12. G pulchrè Rupertus explicat, in c. 24. lib. 9.in Genelſ. Sine dubio, Inquit, Ceveſ. 9. tranſpoſitio manuum Iacob, Crucis expreſſit figuram. Numquid ſic commutando manus, caſu figurauit crucems nunquid non poterat Ma- naſſen ponere ad ſiniſtram ſuam. Ephraim verò ad dexteram? Poterat ſanè: Sed propheta erat,& prophetico ſpiritu ſciebat quòd per crucem componenda eſſet benedictio, quam venturus legiflator darer, vel qua, in ſemine Abrahæ benedicerentur omnes gentes. Nam qui de Chriſto prædixerat: Lauabit in Vino ſiolam ſuam,& in ſanguine vua pallium ſaum: num poterat neſcire, quali torculari vua illa eſſet premenda„& vinum foret exprimendum? Ergo tanquam Propheta ſimul& Patriarcha, quemadmodum verbis prophetare potuit, Ephraim, qui erat iunior, maiorem futurum Manaſſe: Sic& manuum poſitione Crucem Chriſti præfigurare ſciuit: per quam vtique Iudaico populo ſeniori præferen- dus erat iunior populus Gentilis. Hæc Rupertus. 1
Et ante Rupertum, Iſidorus, ad eandem ſententtam ita ſcripſit ſuper Iſidorus. hunc locum: Ioſeph poſuit Ephraim ad finiſtram lacob, Manaſſe ver ad eius dexteram. At lacob, cancellatis manibus, myſteriũ Crucis præ- figurans, tranſlata in Ephraim dextera ſua,& ſiniſtra in Manaſſe,& ſic Crucis ſimilitudine ſuper capite eorum denotata, futurum Iudæis ſcan- dalum, Chriſtianis verò futuram gloriam præſignauit. Et ſeniorem po- Quando pri- pulum ludaicum, ex dextro ſiniſtrum, iuniorem verò populum Genti- maum erucis lem, ex ſiniſtro dextrum per crucis myſterium fore præmonſtrauit. Sic ehferaia Iſidorus. Primùm igitur in hoc Scripturæ loco præſignatum eſt myſte- Hsn u
rium Crucis, quantum ad ſimilitudinem videlicet& figuram eius, Genæſ.22. nam quantum ad rem ipſam,& myſterium in ipſa comple- tum,ante centum octoginta annos præfigurata fuerat crux Domini per illa ligna quę humeris ſuis porta- uit ſanctus iuuenis Iſaac, cùm à patre ſuo du- ceretur in montem, vt illis ſa- crificaretur Deo.
ddddd 3
“.—, ——
——

764 coMM ENT. IN SECVNDA DISPVTAIIO,
Saper illis verbis,
Do tibi partem vnam extra fratres tuos, quam tuli de ma- VIRS.VLT. nu Amorrhæi in gladio& arcu meo.
KÆ cvetba duas minimdè leues ferunt Quæſtiones. Prior?
§Quxſtio eſt, quænam fuerit illa pars, quam lacob extra- A ordinariam dedit filio ſuo Ioſeph. Poſterior quæſtio eſt, qustmodo intelligendum fſit, Iacob eam partem acquiſi- uiſſe ſibi in arcu& gladio, id eſt, per ius& vim bellicam, cùm per omnem vitam fuerit vir pacificus,& à bellis abhorrẽs. lxx. In- terpretes ita verterunt hunc locum, ſicut refert S. Hieron. in Traditio- 5. Hieron)m. nibus Hebraicis in Gen. Do tibi Sichimam praæcipuam ſuper fratres tuos quam accepi de manibus Amorrhæorum, in gladio meo& ſagitta. Subdit S. Hieron. Sichima, inquit, iuxta Græcam& Latinam conſuetudinem de- clinata eſt: alioqui Hebraicè Sichem dicitur, vt etiam Ioannes Buan- geliſta teſtatur, licèt ibi vitiosè, vt Sichar legatur, error inoleuit: Sichè porrò eſt nunc Neapolis, vrbs Samaritarum. Sic Hieronym. Vox He- Thaſlatio læx- bræa Sichem ambiguæ ſignificationis eſt:nam vt eſt nomen proprium, Imterpretum ſignificat vrbem Sichẽ cuius meminit ſuprà Moſes Genel. 3 3,& aliubi ſuper hoc lo- frequens in ſacris litteris eſt mentio. Si autem accipiatur vt nomen ap- ꝭ. pellatiuum, ſignificat Latinè partem:& ſic interpretandã eſſe eam vo- cem, præter auctoritatem Hieronymi& Hebræorum,& Latinæ tranſ- larionis, conunicitetiam adiunctum illud nomen vnam, quod de parte quidem aptè dicitur,& commodè; de vrbe autem Sichem non poteſt dici;abſurdum enim eſſet dicere, do tibi vnam Sichem, quaſi plures eſ- ſent vrbes Sichem inm terra promiffionis. 1 Atenim ſeptuaginta Interpretes, retinentes nomen Hebræi Sichem, vel Sichima, videntur accepiſſe pro vrbe illa Sichem. Veteres certè Ex- poſitores de voce Sichem interpretati ſunt hunc locum, affirmantes la- 8 u⸗ expo- cob dediſſe filio ſuo Ioſeph vrbem Sichem, quam per arma flliorum Häaa. ſuorum, in vltionem ſtupri Dinæ, occiſis Sichimiis acquiſierat. Nam facinus filiorum ſuorum, quaſi ſuum reputat: quod, licèt primò dereſta- tus ſit, poſtea tamen intellexiſſe videtur id factum eſſe Dei voluntate. In hoc autem Iacob præcipuum amorem ſuum erga Ioſeph oſtendit quod licèt Simeon& Leui auctores fuerint illius belli& victoriæ, non tamen eis, ſed Ioſeph eam vrbẽ in hæreditariam poſſeſſionem donauit. Et heæc eſt interpretatio& ſententia multorum, vt Euſebij, cuius Verba Shfh citantur in Catena Lippꝰmani ſuper hoc loco,& item Chryſoſtomi, gecäda erpo- Cuius verba legi poffunt ih homilia eius in Geneſ. ſexage ſima ſeptima. ſitio, quæ&ft Sanctus Auguſtinus in quæſtione 167. in Geneſim, ſuperiorem expo-
S. Auguſtini. fitionem, atque opinionem Doctorum cõmemorans, non eam probat, e0
Ioan. 4
10

4 I& Hebrerr * ³ ladnomt en
1 e 34 FDe A⁴
utas:quoc d factum N nſuum ers at illus be 8
rriam pol
GENES IS CApP. NXLVIII. 755
eo maximè ductus argumento, quòd Iacob facinus illud filiorum ſuo- rum in vrbem Sichem, vehementer deteſtatus ſit, non ſolùm tunc cùm eſt patratum, verùm etiã poſt hæc ipſa verba, quæ dixit filio ſuo Ioſeph, cùm Simeoni,& Leui propter illud facinus maledixit, vt habes infrà Geneſ. 49. Quocirca putat Auguſtinus, intelligentiam horum verborũ Iacob in prophetico aliquo Sacramento contineri, quod fortaſſe fuit huiuſmodi: Ioſeph præcipuè Chriſtum præfigurauit: datur Ioſeph illa terra, vbi Iacob diſperdiderat deos alienos, obruendo eos terra; vt per hoc intelligatur Chriſtus poſſeſſurus fuiſſe Gentes, quæ renuntiantes diis patrum ſuorum, erant in ipſum credituræ. Sic enim prædictum fue- rat à Dauide inducente Deum patrem ita loquentem filio: Dabo ribi Gentes hærediratem tuam,& poſſeſſionem tuam terminos terræ.
Verum ne Lector Auguſtini verba deſideret, ponam ea in hoc loco; Sunt autem huiuſmodi: Quod Iacob dixit filio ſuo Ioſeph, dare ſe illi Sichimam, quam ipſe poſſederat in gladio& arcu ſuo: Quæri poteſt quemadmodum valeat ad litteram conuenire: emit enim centum agnis poſſeſſionem illam, non autem cepit eam iure victoriæ bellicæ. An quia Salem ciuitatem Sichimorum filij eius expugnauerunt, iure belli potuit fieri vt illa vrbs ei acquireretur? Iuſtum enim bellum vi- debatur aduerſus Sichimitas, quia tantam priores iniuriam fecerant in eius filia contaminanda. Cur non ergo terram illam dedit filiis ſuis Si- meoni& Leui qui eam per vim bellicam expugnauerant? Deinde, ſi modò ob illam victoriam glorians Iacob daret eam terram filio ſuo Ioſeph, cur ei diſplicuerunt tunc filij, qui hoc commiſerunt: Cur deni- que etiã nunc, cum filios ſuos benediceret, exprobrando, id cõmemo- rauit in factis eorum? Proculdubio igitur aliquod hic latet propheti- cum Sacramentum. Nam& Iofeph præcipua quadam ſignificatione
Geneſ. 3 5.
Pſalmo 2.
Geneſ. 34. Infra 49.
Chriſtum præfigurauit:& ei datur illa terra, vbi Jacob diſperdiderat Præflg
Deos alienos, obruendo eos terra: vt Chriſtus intelligatur poſſeſſurus gentes diis patrum ſuorum renuntiantes,& credentes in ipſum. Hacte- nus ex Auguſtino.
S. Hieronym. priorem quæſtionẽ non tractauit, nõ enim apertè de- clarauit quænã eſſet illa pars quã Iacob dedit Ioſeph. Poſteriori autem quæſtioni, qua quæritur, quomodo lacob illam partem acquiſiuiſſet in arcu& gladio, reſpõdet hoc modo: Iacob dicens partem illã poſſediſſe in arcu& gladio, arcum& gladiũ vocauit iuſtitiã ſuam, per quã vtique meruit, vt peregrinus& aduena, interfecto Sichẽ& Hemor, de pericu- lo liberaretur. Timuit enim, vt ſuprà legimus, ne vicina opida atq; ca- ſtella, ob euerſionẽ cõfœderatæ vrbis, aduerſum ſe cõſurgerẽt:Sed Do minus nõ dedit eis poteſtatẽ vt nocerẽt illi. Vel certè ſic intelligẽèdum eſt: Dabo tibi Sichimã, quã emi in fortitudine mea, hoc eſt, in pecunia, quam multo labore& ſudore acquiſiui. Quod autẽ ait, ſuper fyatres tuost oſtendit abſq; ſorte dediſſe eam tribui Ioſeph: Si quidẽ eo loco ſepul- tus eſt Ioſeph,& Mauſolæum eius ibi hodie cernitur. Sic Hieronymus.
12 Auctor Hiſtoriæ Scholaſticæ in cap. 101. Hiſtoriæ ſuæ ſuper librum
ddddd 3
· 2„ ,,— ——
Tertia expoſi- tio. S. Hieronym. in traditioni- bus Hebras- cus.

Paraphraſis Chaldaica.
766 CO MMEN T. IN
Gen. ait, partem illam fuiſſe emptam à Iacob centum agnis, vt dicitur ſuprà Geneſ. 3. Sed cùm propter necem Sichimitarũ debuiſſet illi au- ferri; Deo mirabiliter eũ protegente, terrorèmq; hoſtibus incutiente, ſemper eã in ſua poteſtate habuit:& hoc eſt quod dixit Iacob, eãſe in arcu&gladio poſſediſſe. Verba illius Auctoris hęc sũt: Sanè emerat illã partẽ Iacob centũ agnis à Rege Hemor: Sed cũ propter necẽ Sichimi-
tarũ debuiſſet illi auferri, ſemper tamẽ eã poteſtatiuè obtinuit. Sic ille.
Paraphraſis Chaldaica diuerſè admodum cõuertit hunc locum: Sic¹8
enim habet: S&go antem dedi tibi partem vnam praæcipuam ſuper fratres tuos
quam tuli de manu Amorrhai, oratione mea& obſécratione: ſignificatur hac
lectione, illa verba lacob, In arcu& gladio meo, non propriè accipienda eſſe, ſed figuratè:& ſigufficare religioſiſſimas& ardentiſſimas preces Iacob, fuſas ad Deumquibus petebat ſeruari ſe ab hoſtibus: quod pla- ne obtinuit, terrore Domini mirabiliter hoſtibus eius incuſſo, yt nihil contra eum facere, aut tentare auderent. Et hoc amplius, quòd per ora- tionem itidẽ impetrauit à Deo, vt& vrbs Sichem,& ager Sichimitarũ in poteſtate ſua eſſet, nec eius poſſeſſione ſpoliaretur, atq; priuaretur: Porrò häc interpretationẽ ſecutus eſt Rabbi Aben Efra& Thoſtatus Nec videri cuipiam debet huiuſmodi interpretatio vel dura, velin- ſolens: cùm ea ſit rationi conſentanea,& conſuetudini ſacræ Scripturæ ſatis cõueniens. Illud namque, per quod hoſtes ſiue inuiſibiles, ſiue vi- ſibiles, in bello ſiue corporali, ſiue ſpirituali, debellantur atque profli- gãtur, quis appellare dubitet arma bellica? Per eleuationem manuum Moſis orantis Deum victi& cæſi ſunt Amalecitæ, vt legitur Exod. 17. Si quis igitur quærat quibus illi victi ſint armis; noônne reſponderi ve- riſſimè poteſt, per illam orationem,& eleuationẽ manuum Moſis fuiſſe ſuperatos? Sanctus quoque Apoſtolus docet panopliam quãdam Spi- ritualẽ, i, omnis generis armaturã, Chriſtianis aduerſus inuiſibiles ho- ſtes perpetuò decertãtibus eſſe neceſſariam. Ad hunc enim modũ ſcri-
Lanep ahe⸗ bit Epheſiis: Induite vos armaturam Dei, vt poßitis ſtare aduerſus inſidiat „bHe).....2—.. 1 14 ſtolz ad Epheſ. Diaboli: induti lorica Iuſtitia: calceat pedes in præparationem Euanglij paci:
cap. G.
Rab Salomon.
Lyranus.
Sexta expoß- Cum propter cædem Sichimitarũ, vrbiſq; excidium vehemen
940.
in omnibus ſumentes ſcut fidei, in quo poßitis omnia tela nequißimi ignèa ex-
tinguere:& galed ſalutis aſſumitè:& gladium Spiritus; quod eſt verbum Dei:
per omnem orationem& obſecrationen orantes omni tempore in Spiritu. Rabbi Salomon, quem ſequitur Lyranus(fuit enim eius
₰
cõpatriotæ, vt ait Thoſtatus, valdè ſtudioſus) ſix exponit hunc locum:
ter lacob
timeret incurſum vicinarũ gentium aduerſus ſe, cõfiſus Dei auxilio& præſidio, armauit ſe, ſuòſque,& ſterit in porta Sichem, expectãs aduen-
tum& inſultũ hoſtiũ. Sed illi penitus à Deo pauefacti ac perterriti ado- terrã
riri eum nõ ſunt aufi. Atq; hac ratione obtinuit Iacob iure belli
illaã, quod eſt acquiſiuiſſe eã in arcu& gladio: Sichimitis, propter vio- lationẽ Dinæ,& vita,& vrbem merito perdẽtibus. Fuiſſe porrò repi0-
nem illã Sichimitarũ poſt eorum cædẽ in poteſtate lacob, claro eſt 3 „Vt le-
ztur gitu
dicio, quòd filij lacob deinde paſcebant greges ſuos in Sichimis
7 Gu1 tanquã ſui
4
rat
Fl b Fäowo rübit du 1 Adn
und K u

*„ MI, mecn A daa
1
nnt en 8½ 4 8 cleumor- üd 4 4 83 docct 71 8** ahriſtimsd. nam. A½%
ts rdeude
15
16
GENESIS CAP. XLVIII. 767
gitur Geneſis 37. tanquam in terra iuris& poteſtatis Iacob. Sic iſte Salomon. Verùm meritò eum refellit Thoſtatus, quòd enim lacob ar- mauerit ſe, omnémque familiam ſuam,& fuerit in porta Sichem expe- ctans aduẽtum hoſtium, nuſquam traditum eſt in Scriptura, ſed ab iſto Rabbino, maximo fabularum& mendaciorum architecto planè cõfi- tum eſt. Deinde non propter iſtud diceretur Sichem acquiſita in arcu & gladio, ſed porius propter cædem Sichimitarũ vrbiſque everſionem antea factam à filiis lacob. Ad hæc non erat decens neque conueniens modeſtiæ ac pietati lacob. prædicare fortitudinem ſuam bellicam, ſi- bique victoriam illam arrogare, ac non potiùs eam tribuere Deo, qui eius auctor fuerat mirabiliter compeſcens hoſtes ne lacob lædere, aut etiam aggredi auderent. b Caietanus vtramque quæſtionem breuiter tractat& ſoluit. Priori quæſtioni reſpondet, partem illam à Iacob datã loſeph, fuiſſe prædium quoddam ſitum in Samaria iuxta Sichem, quod lacob dediſſe filio ſuo Ioſeph teſtatur Sanctus Ioannes in Euangelio cap. 4. Poſteriori autem quæſtioni quomodo acquiſierit eam partem lacob in arcu& gladio, reſpondet Caietanus, iſtud factum lacob nõ eſſe proditum in Scriptu- ra, ſicut nec alia multa facta,& dicta illorum Patriarcharum. Fuiſſe au- em iſtud facinus lacob diuerſum à cæde Sichimitarũ,& vrbis Sichem euerfione, patet dupliciter: nam illud narratur tanquam proprium fa- cinus lIacob, hoc autem non eius fuit, ſed filiorum ipſius: quod etiã ve- hementer ei diſplicuit, tãtum abeſt, vt id ſibi attribuerit. Deinde Iacob dixit ſe acquiſiuiſſe eam partem de manu Amorrhæi: Sichimitæ verò non erant Amorrhæi, ſed Heuei, vt ſcriptum eſt ſuprà Geneſ.34. Hæc eſt ſententia Caietani. Verba eius ſunt huiuſmodi: Hebraica dictio, Latinè interpretata partem,& eſt nomen proprium loci Sichem,& eſt nomen, appellatiuum ſignificans partem: hic verò eſſe nomen appel- latiuum teſtatur illud adiectiuum vnam. Æquiuocatio itaque eius no- minis occaſio fuit vt textus iſte exponeretur de vrbe Sichem. Duæ igi- tur ſunt quæſtiones: vna, quæ fuerit illa pars data Ioſeph: altera, quan- do& quomodo eam lacob acquiſierit iure beli de manu Amorrhæi. Et prima quidem queſtio aliqualiter nota eſt ex Ioannis Euangelio capite quarto, vbi dicitur prędium à Iacob datum Ioſeph fuiſſe in Sa- maria iuxta ciuitatem Sichar. Secundæ autem queſtionis nullam peni- tus notitiam habeo, quia nullibi legitur Iacob pugnaſſe cum Amor- rheo. Verùm& hęc littera inſinuat multas res à Patriarchis eſſe geſtas, quas Moſes tacuit. Significanter autem dixi nuſquam legi Iacob pu- gnaſſe cum Amorrheęo, adexcludendum ſcilicet inſultum aduerſus Si- chimitas factam non à lacob, ſed à filiis eius: Siquidem Sichimitæ
non Amorrhai, ſed Heuæi erant, vt patet ex ſuperiori capit. 3. Geneſis.
Sic Caietanus.
Andreas Maſius in Commentariis ſuis in librum loſue ſuper extre- Octaua e- mis penè verbis capitis vltimi, ad numerum 32. tractat hane ipſam p'oſiti.
quæſtionem. Ac primò quidem refert aliquot expoſitiones huius loci
———

268 COMMENT. IN
loci ab Hebræis traditas, quas nos paulò infrà cõmemorabimus. Tunc ait, ſatis videri fibi probabilem expoſitionẽ B. Hieron. ſuprà poſitam, qui illud in arcu& gladio meo interpretatus eſt in fortitudine mea; id au- tem eſt, in pecunia quam multo labore& ſudore acquiſiui. Deinde o- ſtendit vehementer diſplicere ſibi expoſitionem primo loco ſuprà po- fitam, eorum qui putarunt, Iacob iſtis verbis ſignificaſſe facinus illud filiorum ſuorum, cædem dico Sichimitarum vrbiſque vaſtationẽ. De- nique prodit ſententiam ſuam;exiſtimans Iacob primum pretio emiſſe partem illius agri à filiis Hemor, in quo cum ſuis manere poſſe, vt ſcri- ptum eſt fupra Gen. 3. Deinde ex vicino agro expuliſſe Amorrhæos, qui eum per vim ceperant. Itaque quod lacob dixit de arcu& gladio ſuo, non ad priorem emptionem à filiis Hemor, ſed ad hanc quam dixi, ex vicino agro eiectionem Amorrhæorum referri debet. Verba Maſij ſic habẽt: Exiſtimãdum eſt, Iacobum redemiſſe primùm pretio ab He- moris popularibus exiguum fundum in quo cum ſuis manere poſſet, vt legitur Gen. 33. Deinde verò, paulatim ex vicino agro pepuliſſe A- morrhæos: quem illi agrum non iure, ſed armis eripuerant Sichimitis, cùm lordanem tranſmiſiſſent populabundi. Neque enim Iacob aitſe ab Hemor eum agrum arcu& gladio quæſiuiſſe; ſed ab Amorrhæis: Hemor autem& Sichẽ fuiſſe Heuæos, ſacris ipſis teſtatum eſt verbis, ſuprà initio cap. 14. Sic Mafius.
Nona expoß- Sunt præterea huius loci aliquot expoſitiones Hebræorum quas hic 17
7o. ſtrictim attingam. Prima eſt, lacob, tanquam vatem dixiſſe hæc verba per Anticipationem: vt illud quam tuli, dictum ſit pro, Quam nepotes ſiue poſteri mei accepturi olim ſunt iure bellico, cum vnuerſam expu- gnabunt Chananitidem. Nomen autem Amorrhæi poſuit pro vniuer- ſis terræ Promiſſionis habitatoribus, quòd omnium, propter inſignem Pecims eapo. fortitudinem& corporis proceritatem, celebratiſſimi eſſent. Secunda Are expoſitio; hunc locum eſſe intelligendum de Ioſeph: cuius nempe filij duas partes in Diuiſione Terræ promiſſionis accepturi erant: atque ita pndecima ex Videtur loſeph accepiſſe partem vnam vltra fratres ſuos. Tertia expofi- poſſtis. tio, gladium& arcum Iacob, diuinum fauorem intelligi oportere; quo nimirum ille apud Sichimitas gratioſus, agrum, in quo fixis taberna- culis conſideret, obtinuit, haud magno pretio, cùm eſſet alioqui homo peregrinus,& qui plurimo pecore, grauis videri indigenis potuit adue- Puodecimaex na. Quarta expoſitio, credibile eſſe, cùm Iacob filium ſuum Ioſeph hoe Poſitio. agro donaret, proiectis illum verſus, aliquot ſagittis, gladiòque Pto⸗ „ Ten.s dento ſoleram quodam ritu Barbaros illos, ſpecic tenus exuifſe lua pol. eſſione, belli iure: ſimiliter atq; Eliſei iuſſu, memoratur Rex Ioas, emif- ſis ſagittis, percuſſque terræ ſolo, Syriam certa ſpe veluti debellaſſe. Decimatertia 1 ex poſitio, quæ Preuiter comprehenſam explicatàmque Lectori aperiam. Prima pro- eſt Auc toru³. poſitio: Pars ila quam Iacob dedit filio ſuo Ioſeph,& quam dixit tu- liſſe de manu Amorrhæi in arcu,& gladio ſuo, non fuit vrbs Sichem, quaſi eam filij Iacob, iure belli, ſtuprũ videlicet ſororis vlciſcentis, ſibi & patri
Ego meam ſuper hac quæſtione opinionem tribus propoſitionibus 1
8
lmun
dn 1 M
6* d

GENESIS CA P. XLVIII. 769 & patri ſuo iuſtè acquiſierint. Hæc præpoſitio duplici ratione firmatur. Ac primò quidem conſtat, facinus illud filiorum Iacob in Sichimitas, fuiſſe iniquiſſimum ac ſceleratiſſimum: nec vnum modò ac ſimplex
* .
non fuit profectò per illud factum vrbs Sichem iure belli acquiſita ipſi
dn b fuiſſe peccatum, ſed nouem habuiſſe ſecum complicata peccata,& con- Ads teg ee cra omne ius& iuſtitiam bellicam fuiſſe patratum,& hoc quidem nunc und er demonſtrare ſuperſedemus, cùm id multis& manifeſtis rationibus ſit à Llacd dr mar nobis ſuprà comprobatum, cùm explanaremus cap. 34. in diſput. i. 8e canſus e d ad num. marg. 18. Si igitur factũ illud in Sichimitas fuit iniuſtiſſimum, 1 1
4 hcod Iacob:nec de illa vrbe, nec de illo facto filiorum Jacob poteſt intelligi nevor, 1 7 quod ipſe dixit: quam tuli de manu Amorrhai in gladio& arcu meo. Dein- wnmien de illud facinus Simeonis& Leui in Sichimitas,& in eorum vrbem, ddemil. 3 u 4 Iacob tunc valdè improbauit, vt ſcriptum eſt ſub finem cap. 34. Geneſ. 4 e 1 G 9 3 2 8 72.„ 4.„ n qadn e de illis verbis: Quibus perpetratis audatter, Iacob dixitad Simeon& Loui⸗
4 aich 14 de Turbaſtis me,& odioſum feciſtis me Cbananaii. 6 Phereæis babitatoribur
Ouius terræ. Nos pauci ſumus, illi congregati percutient me,& delebor ego,& domus mea. Quomodo igitur facinus illud, quaſi ſuum fuiſſet, ſibi Iacob tanquam gloriabundus aſſumeret? lpſe verò poſtquam hæc verba dixit
ed umses,
Ioſepho,& huiuſmodi dono eum præ cęteris filiis locupletauit ſimul Laihäs.& honorauit; iam moribundus, in o, quem cum filiis nouiſſimum ha- 1— buit, ſermone, facinus illud in Sichimitas vehementer deteſtatus eſt, Fdohdoce d Se ea grauiſſimiſque verbis illius auctores Simeon& Leui accuſauit, atque unqam ne damnauit;nec ad ſe illud factũvllo modo pertinuiſſe, nec ſibi vlla ratio- Geneſ. 49. 5, dchmie ers ne adſcribendum eſſe cõteſtatus eſt. Et verba quidem Iacob huiuſmo- utt dellcng em di f uére: Simeon& Leui fratres, vaſa iniquitatis bellatia, in conſilium eorum tem Aworn ben non veniat anima mea. Et cætera quæ ſequuntur. Quomo do fili jIacob cpödcm acquiſierunt iure belli vrbem Sichem, cum Iacob appellet eorum ar-
ma, arma iniquitatis bellantia? Aut quomodo Iacob factum illud ‚tan- quam præclarum& glorioſum ſibi attribuiſſet, cùm ſe ab illo fuiſſe alieniſſimum,& penitus abhorruiſſe conteſtatus ſit:
Secunda propoſirio. Pars illa, quam Iacob dedit Ioſeph, non fuit niſi pars agri, quã multos ante annos, regreſſus ex Meſopotamia,& habitaãs iuxta vrbem Sichem emerat à filits Hemor, centum agnis. Sic enim ſcriptum eſt ſu prà Genel. 3 7. Tranſiuit Iacob in Salem Sichimorum„quæ eſt in terra Chanaam poſtquam reuerſius eſt de Meſõpotamia Syriæ,& habita- uit iuxta oppidum: emitque partem a gri, in qua fixerat tabernacula à filis He- mor patris S ichem centum agnis,& erecto altari, inuocauit ſuper illud fortiſ⸗
ſimum Deum Iſrael. Hunc agrum, ſiue fundum ſiue prędium, eſſe à lacob datum loſeph, apertè indicat S. Ioannes in Eu aãgelio cap. 4. illis verbis: Venit(Leſus) in cinitatem Samariæ, qud dicitur Sichars iuxta prædium quod dedit Iacobi filio ſuo. Erat autenn ibi fons Iacob: Et paulo infrà Samaritana dixit Domino: Numquid tu maior es patre noſtro Iacob, qui dedit nobis pu- teum,& ipſe ex eo bibit,& filij eius& pecora eius? De iſto fonte ſiue puteo
m celedet
1
dum de lod
honis acci A 91
4„ ““ 4 1 11 14
. 4—
funorem
34„2gruc, 7
4
ita ſcribit Borchardus in deſcriptione Terræ ſanctæ in prima parte, Far- cap..num. 17. Aporta Sichem Auſtrali, quantum bis iacere poſſet ar- Comment. in Gen. tom 4)) eecee
harxd
————õů——

779 COMMEN. I N
cus, eſt fons Iacob, ſuper quem fatigatus ex itinere, ſedit Ieſus, ex quo
petiuit aquam à Samaritana. Fons ille effoſus eſt in via, qua tendimus in vrbem Hieruſalem: ſupra fontem, ad dextram mons eſt præcelſus, habens duo velut capitazquorum vnum mons Garizim, alterum mons
Hebal nuncupatur. Sic ille.
Puiſſe autem agrum illum emptum à filiis Hemor eum ip um qui datus eſt loſeph à Iacob, ſatis manifeſtum eo fit argumento, quod in eo ipfo potiſſimùm agro oſſa Ioſeph condita ſunt à filiis Iſrael, cùm reuerſi in Terram Chanaam, debellatis, exterminatifque arciquis eius terræ habitatoribus, poſſidere eam terram atque obtinere cœæperunt. Sic enim legimus ſub finem libri Ioſue: Oſſa quoque loſeph quæ tuleram
lij Ifrael deÆypto, ſepelierunt in S ichem in parte agri, quem emerat la- cob d filiis Hemor patris ichem, centum nouellis ouibus. Nulla porrò erat ratio vt oſſa loſeph conderentur in eo agro quem emerat lacob, po- tiuſquàm in alio loco, præſertim verò in aliqua nobili vrbe earum quæ pertinuerunt ad ſortem Ephraim filij Iacob, niſi quòd ager ille fuiſſet is quem Iacob donauerat filio ſuo Ioſeph. Rectum enim iudicauerunt eſſe proceres Hebræorum; vt in eo potiſſimùm loco ſepelirentur oſſ Ioſeph, quem locum ei Iacob ſingulari quodam munere, extra ſortes & partes fratrum eius iam morti proximus donauerat. Nec temerè Chimbi. profectò opinatur Dauid Chimhi, cumprimis nobilis Hebræorum doctor, Iacob ſepulturæ cauſà dediſſe hunc locum loſeph: quòd ani- mum eius, quem ipſe moriens, ſuæ apud cæteros filios auctoritatis& poteſtatis, curæq́; quaſi vicarium relinquebat; vellet modis omnibus à rerum Aegypriacarum amore prorſus abalienatum, in promiſſæ terræ cogitationem& ſtudium auertere.
Cur in ſeri-· Tertia propoſitio. Illud quod dixit Iacob, In gladio& arcu med, du- 25
ptura perfre- pliciter poteſt accipi„ vel propriè, vel figuratè, ac metaphoricè. Si pro-
S, hnmen priè accipiatur, ſcire conuenit, ſolere diuinam ſcripturam ea locutione
gla dij. frequenter ſignificare in vniuerſum arma bellica, qudò apud illos ve- teres Hebræos, arcus& gladij præcipuus eſſet in bellis vlas. Hgrifica- tur etiam iſtis verbis ars& prudentia militaris,& item robur ac forti-
tudo bellica. Ad hanc ſanè ſententiam interpretandum eſt ilud pfalmi: bit me. hoc autem eſt, armis, nec in mea Dei præſidio cis, conterere, ellicas frangx
Locus pſal 43 Non in arcu meo ſperabo„& gladius mens non ſalua Rgo ſpem tuendaæ ſalutis ac vitæ meæ non in meis prudentia vel fortitudine bellica locatam habeo, ſed in ac protectione. Legere item eſt in multis Scripturæ lo vel confringere arcum, pro eo quod eſt robur ac vires b
re,& ad nihilum redigere. Præterea, eſſe arcu eruditũ& doctum, idem eſt in ſacris litteris, atque peritum eſſe bellandi,& ſtrenuum ac fortem
eſſe bellatorem. Hinc itaque facilè eſt intelligere, quam ſententiam ha- beat illud quod dixit Dauid in planctu quem fecit ſuper nece Saul,&
Locus 2.
Reg. cap.I.
Ionathæ. Sic enim ſcriptum eſt in libr. ſecundo. Reg. cap. ¹. Precepi (Dauid) ut docerent filios Iuda arcum: d eſt, vt docerent Iudæos diſci-
plinam militarem, artémque bellandi, vt præualere poſſent Philiſfæis, à quibus
*

— k vne
1
d n ado gaer Ke tlun
toxma ton na ter „Gmgemn detn ſehanc bcd e gilh 4* apud cxren Aln Laquedu. 1 Sra un adulrar üt it liccdb 0,
7 2
4* clhgurutd 5
1 uma belit. puus eſſetj 4* n oterped vFr 24 Smn r non 10 l
3 1 it rodul 5 er c arcu enn 8 4
1— 4 dcllandhe
GENESIS CA bD. XIL. VIII. 771
à quibus tunc tanta fuerant clade profligati& cæſi.
Si propriè igitur accipiatur illud, In gladio& arcu meo erit hie ſen- ſus, Qiem armis meis& bellica fortitudine ereptum Amorrhæis mihi acquiſiui. Verùm id quando,& qua ex cauſa, ſiue occaſione,& quomo- do id factum ſit à Iacob, nuſquam traditum eſt in ſacris litteris. Sed ve- riſimile eſt quod dixit Maſius, primò emptum fuiſſe euin agrum à Ia- cob; poôſt, ex vicinio& cõtermino agro, quem per vim Amorrhæi Si- chimitis eripuerant, Iacob eos vi bellica expuliſſe, atque ita priorem agrum amplificaſſe. Vel, eum ipſum agrum, cùm poſt diſceſſum ſuum ex vrbe Sichem inuaſiſſent atque occupaſſent Amorrhęi, Iacob armis ſuis, ſuorũmque, exterminatis illis, recuperaſſe ſuum agrum.
Sin autem illud in arcu& gladio meo, non proprisè, ſed figuratè ac me- taphoricè dixerit Iacob, tribus id modis exponi poteſt. Duos modos attigit S. Hieronymus à nobis ſuprà expofitos. Primò, vt per ea verba ſignificetur iuſtitia Iacob, id eſt, innocentia, quòd ab illo ſcelere filio- rum omnino alienus& mundus fuiſſet;& idcirco meruerit vt hoſtes eius, à Deo videlicet coërciti, nec ipſum, nec bona eius attingere au- derent. Deinde, vt per arcum& gladium ſignificetur fortitudo, id eſt, pe- cunia, quam lacob multo labore& ſudore acquiſierat. Poſtremò, vt idem ſit in gladio& arcu meo, quod, per orationem& obſecrationem meam; ſicut vertit Paraphraſis Chaldaica: vt ſit hic ſenſus; Cùm pro- pter cędem Sichimitarum atque vrbis eorum euerſionem in maximo eſſem periculo perdẽdi agrum illum, quem emeram, quin etiam vitam, omnéèmque familiam; arripui ſolita mihi, vſitatàque arma, ardentes di-
co ad Deum preces; quibus in tantum Dei benignitate profeci, vt& vitæ diſcrimen euaſerim,& agrum illum adhuc obtinuerim, lieèt inui- tis,& atrocia minãtibus vicinis populis. Erant porrò illi populi, ſi pro- priè loquamur, non Amorrhæi, ſed Chananæi& Phærezæi, vt dictum eſt ſuprà Geneſ. 3 3. Verùm hic vocabulo Amorrhęorum, ſignificantur
in vniuerſum gentes ille ſeptem habitantes,& obtinentes tunc
Terram Promiſſionis. Cauſam verò eius rei,& paulò ſuprà indicauimus,& fuſiùs expoſuimus in tertio Tomo no- flrorum Commentariorum in Geneſim, ſu- per caput decimum quintum, ad numerum margina- lem 87. X
————— —.

—
d
58
5 6 88 B e F 6 6 S 4 8
&
Z
5
◻ 00—
—
—
ADRAGESAIMT M NONSP M G E N ESI S.
ARGVMENTVM.
anctus Iacob dinino prophetiæ ſviritu plenus, iam morti proximus prædicit filqs ſuis multa eorum poſteris, longè poſt ventums
4 OcAXVvIT autem lacob filios ſuos,& ait
8
122 5
Aeis: Congregamini, vt annunciem quæ 4⁴ 2) ventura funt vobis. Congregamini,& au- h dite filij lacob, audite Iſrac datrẽ velttũ Ruben primogenitus meus, tu fottitudo mea,& principium doloris mei: ptior in
NNRA qonis, maior in imperio. Effuſus es ſièmt aqua, non creſcas: quia aſcẽdiſti cubile patris tui,& maculaſt ſtratum eius. Simeon& Leui fratres, vaſa iniquitatis bellatia. In conſilium eorũ non veniat anima mea,& in cœtu illorum nõ ſit gloria mea; quia in furore ſuo occiderũt virũ,& in vols
tate ſua ſuffoderũt murũ. Maledictus furor eorũ, quia pertinas & indignatio eorũ, quia dura: diuidã eos in lacob,& diſ perga
8 cos in Hrael. Iuda, te laudabũt fratres tui: manus tuæ in cerur-
9 cib' inimicorũ tuorũ, adorabũt te filij patris tui. Catulus Leo-
nis Iuda; ad predã fili mi aſcẽdiſti:requieſcẽs accubuiſti vt Le0
10& quaſi Leæna, quis ſuſcitabit eũ: Nõ auferetur ſceptrũ de lu-
da

6ENESIS CA b. XLIX. 773 da,& dux de fœmore cius, donec veniat qui mittendus eſt,& ipſe erit expectatio g gétium. Ligans ad vineã pullũ ſuum,& ad vitem, ò fili mi, a alinam ſuam. Lauabit in vino ſtolam ſuam,&
in ſanguine vuæ pallium ſuum. Pulchriores ſunt oculi eius vi- no,& dentes eus lacte candidiores. Zabulon in littore maris! habitabit,& in ſtatione nauium pertingẽs vſque ad Sidonem. Iſſachar aſinus fortis accubans inter terminos. Vidit requiem q d eſſet bona:& terram quòd optima:& ſuppoſuit humerũ ſuum ad portandum factùſque elt tributis ſeruiens. Dan iudi- cabit populum ſuum ſicut& alia tribus in Ifracl. Fiat Dan co- luber in via, ceraſtes in ſemita, mordens vngulas equi, vt cadat aſcenſor eius retrò. Salutare tuum expcctabo, Domine. Gad, accinctus præliabitur ante eum,& ipſe accingetur retrorſum. Aſer pinguis panis eius&prebebit delicias regibus. Nephth nali ceruus emiſſus,& dans eloquia pulchritudinis. Filius accreſ- cens loſeph, filius accreſcens, decorus aſpectu; filie diſcurrerũt ſuper murum. Sed exaſperauerunt eum& iurgati funt, inui- 1 derùntque illi 34 ates iacula. Sedit in forti arcus eius,& diſ- i len i an ſoluta ſunt vincula brachiorum& manuum illius per manus n Au potenris lacob: inde paſtor egreſſus eſt lapis Iſraël. Deus pa- 1 tris tui erit adiutor tuus,& omnipotens benedicet tibi bene- 1 nemlu 4 digi onibus cœli deſuper benedictionibus abyſſi iacẽtis deor- ſum, benedictionibus vberum& vuluæ. Benedictiones patris 26 tui confortatæ ſunt benedictionibus patrum eius, donec ve- niret deſiderium collium æternorum: fiant in capite loſeph& in vertice Nazaræi inter fratres ſuos. Beniamin lupus rapax: ²7 mane comedet prædam& veſpere diuidet ſpolia. Omnes hi ²⁸ in tribus Iſraẽl duodecim: hæc locutus eſt eis pater ſuus, be- nedixitque ſingulis benedictionibus propriis. Et præcepit eis, dicens: Ego congregor ad populum meum: ſepelite me cũ pa- e tribus meis in ſpelunca duplici quæ eſt in agro Ephron He-** mamel,“ thæi, contra Mambre in Terra Chanaam, quã emit Abraham o occidet cum agro ab Hephron Hethæo in poſſeſſionem ſepulchri: vbi Ssfurort Pf ſepelierunt eum& Saram vxorem eius: ibi ſepultus eſt Iſaac 3 Geosin! rI cum Rebeca coniuge ſua: ibi& Lia condita jacet. Finitiſque mandatis quibus filios inſtruebat, collegit pedes ſuos ſuper le- ctulum& obiit: appoſitúſque eſt ad populum ſuum. ceccce z
cgammm
R robi 60
29
en 13 3 e——————— —y——

COMMENI. IN
PRTFATIO.
OvISSIMA werba quæ proximus morti lacob dixitr duodecim filiss, qui patriarcha fuerunt,& parentes duo- A Hecim tribuum, ex quibus omnbs Hebræus populus confa- Nat;iampridem vſu receptum eſt, vi Benedictiones du- Aecim Patriarcharum inſcribantur& appellenturzchm tamen, vt ver Ambroßus. monuit Ambroſius in libro de Bencdittionibus Patriarcharum cap.2& Raffiaus. Rufſtnus in libro einſdem tituli ad Paulinum, nec non& Theodoretu Theodoret. jn Quvſtionibus in Ceneſim, quæſt. Vlt minim'è congruat& titulus cun ipſa oratione Iacob, per quam maledicitur primogenito Ruben,& item Fimeoni ac Leui. Quamobrem Ambroſius, Prophetia, inquit, ditenda eſt oratis Tacob, non benedictio: fiquidem, Prophetia, eſt denuntiatid fu- turorum; Benedictio autem, ſanctificationis,& gratiarum votiua cilu- tio. Declarant hoc ipſum verba quibus Tacob primo aſfatus eſt flios Co- gregamini, inquit, vt aunũciem quæ ventura ſunt vobis in die. bus nouiſſimis. Non enim dixit: Vt benedicam vobis, ſed,vtan. nunciem vobis que ventura ſunt. Illud quoque ad huius jei conffr mationem valet, quod Moſes poſt werba Iacob ſubiangit Hæc locutus eſt eis pater ſuus, benedixitque ſingulis, benedictionibus pro- priis: ergo quæ prhs locutus fuerat, non fuerant benedictiones, ſedpre dictiones.
Nec ſimilis ratio eſt ſupremorum verboru quæ Moyſts pruxinò ant mortem ſuam locutus eſt filits Ifracl, vt legitur Deut.33. lle enim aper- tiſimis Verbis benedixit ſingulis tribubus. Sic enim eo loco ſcriptume ſt Hec eſt benedictio qua benedixit Moſes ſeruus Dei filiis Irac ante mortem ſuam. Atque hac quoque ſententia eſt apud Hebrao
Thoftates Rabbi Abrabam,& Aben Era. Quod autem cömemorat hoc loco Tho- 1 ee de ſtatus, dixiſſe quoſclam Iudæos, eorunque Rabbinum galomonem, la- cab paratum quidem fuiſſe benedicere flliu; ſed recedente ab eos piriu Dei, incidiſſé in delirium, cõque factum eſſe vt quibu ſdam henedicertt alils malediceret;ridiculum, absſurdum, impium eſt, Sed vnde, inquits, communus de illa titulo ſentẽtia originem habuit? Videlicet quia plerif que filibs Iacob bona& fausta denuntiauit, viſum eſt orationem eius ex maiore parte poſſe benedictionem appellari. atenim bona quæ I Iacob denuntiauit, non optando,& precando, quod eſt benedicere zſed prædicendo, quod eſ prophetare, locutus&ꝗ.
— AA 18— 2 83 A
8 8 5 8 5 G 6 8 4 4
P,,* Mn

EIong 6 82 Ka
4IK m b Jux Wer rn Itdencce hn R.ud au 4 5 1 1 Ftalrd, us g ſinguls ba M un fum
4* rerbori aul
4
8 atleruuxk Hnbar. X
*. 5 it uoſes t O. aaue(aat n In 4*
13p2„6, A4 An 2
GENESIS CAb. XIIX. 775
3 PFuit olim non incelebrus liber hoc titulo prænotatus: Oritio vel narra-
iio Toſeph Klij Iacob patriarchæ, apud veteres ta bræos, quam Chri- tio loſeph fili Iacob patriarchæ, ap teres tam Hebræos, quam Chri Origeses qe
ſtianos nõ parum habens auctoritatis. Eum librum wocat Origenes My- incarnatio- ſticam orationem. Nec mirum placuiſſe ipſi; ſufragari enim videbatur ne àngelo-
3** rum. . 1.* ,8 53„—— erroribus eius. Namcque in ſecundo tomo explanationis Eudgeli Ioan- Ori genes pu
nts huius præcipuꝰ libriteſtimonilsz vtitur Origenes ad fidem aftruen- ant in a. dam opinioni ſuæ de incarnatlone quorundam Angelorum, quos ille ad tari omtia exemplum,& imitationem Chriiti aſſumpſiſſe humanu corpus& ani- futura. mum credidit. Et in tomis explanationis libri Geneſeos, ex eo ipſõ libro demonſtrare volens, omnes humansrum euentuum ſi gnificationes& prænotiones in aſtris cæli tanquam in libris legi poſſe a peritis ſiderun- jnſpectoribus, ad bunc modum ſcripſit: vniuerſum cælu eſt quaſi liber quidam apertus omnia futura in ſe velut præſcripta cę prænotata con- tinens. Quocirca in Oratione Ioſéph ſic intelligi poteſt illud quoa Tacob dixit filiis ſuis; Legi in tabulis cæli, quecumque contingent vobis&- fi- lüs veſtris. Quæ verba ex illo ipſo libro ſumpta refert Euſebius libr. ö. Euangelicæ præparationis,& Procopius Gazæus in expoſitione primi capitis libri Geneſeos.
Verumenimverb eam orationem& ſcripturam abiicit Athanafius Athanafius. in Synopſi,& inter apocrypha ſcripta reiicit: nimirum nec aſtra præſi- guare poſſunt futuros euentus hominum, vta nobis diſputatum eſtin
primo tomo Commentariorum noftrorum in Geneſim, cap. 3. eius diſpu-
tationis quam contra Aftrologos ſcripſimus:& vt aitra preſignificarent res futuras, Tacob tamen non per Aſtromantiam, ſed diuino afflatu&
ſpiritu, quæ commemoratur hoc loco prædixit. Nec illud ignoret Lector,
loſephum hittoricum Hebræum, qui in cætera Patriarcharum hittoria 1o ſephus. nurrauda minimè ieiunus eſt, extremam hanc orationem Iacob vix at- rigiſſe. In libro enim ſecundo Iudaicarum antiquitatum hoc tantum de ea ſcribit: Iacob ſeptem& decem annis in Aegypto exactis inter 3 z.....5. manus filiorum Vitam finiuit, precatus eis prius proſperi- tatem& abundantiam;& vaticinatus quòd fingulorum poſtei in partem poſſeſßion=is Chanavncgrum terræ eſſent peruentu- ri:id quod factum eſt aliquan- X to poſt tempore. Hæc ibi Ioſephus. .*

776 COMMENT. IN „ cauf v. Vocauit Iacob filios ſuos,& ait cis, Congregamini vt annun. b „ES. ciem quæ ventura ſunt vobis in diebus nouiſſimis. Con. üin 8 gregamini& audite filij Iacobiaudite Iſraël patrem veſtrũ. rrc .. roll = Os fuit priſcis patribus veteris Teſtamenti, cùm ſe præ- rik entirent vicinos morti, eonuocatis filiis& poſteris ſuis uum vel amicis, aut quorum ipſfi præcipuam gerebant curam, Gur ſuprema verba loqui„‚quibus aut ventura ipſis prænun- mu tiarent, aut ſalutaria bene viuendi præcepta& documen- ean craderent. Ac licèt primus omnium id feciſſe legatur in ſacris litteris uu IAcob patriarcha; credibile tamen fit idem feciſſe Adamum, Noë, un Abraham& Iſaac. Sed quia nouiſſima illorum oratio nihil habuit inſi- 1— gne& notabile, vel ad prædictionem rerum futurarum, vel ad ſingu- l
larem aliquam potſterorcum eruditionem, ob eam, opinor, cauſamnon 1
eſt illa literis& memoriæ prodita. Licèt autem valdè inſignis fuerit ſ benedictio illa qua Iſaac benedixit lacob, vt narrat Moſes Geneſ. 27. 11
ea tamen nõ fuit nouiſſima,& imminente morte collata, vt hæc lacob.— dh Exemplum patris ſui Iacob ſecuti ſunt filij eius, duodecim dico b⸗- 6
d nemnem triarchas populi Hebræi. Sanè ferebatur olim peruetuſtus liber hac 1 Teeramchan inſcriptione, Testamentum duodecim Patriarcharum. Ineo multa erant 1 prophetica oracula, graues item ad ſtudium virtutis, Deique cultũ ex- hortationes: nonnulla ex libro Henoch inſerta vaticinia de iis quæ filiis
& nepotibus duodecim Patriarcharum euentura erant, de futuris He-
bræorum ſceleribus& pœnis, de mundi Saluatore ab Hebræis occi- dendo,& de Iudæorum ob illius necis vindictam euerfione, captiuna- te, ac per omnes gentes vniuerfümque orbem terrarum diſſipatione. Origenes. Meminit huius libri Origenes homilia 15.in Ioſue,& Procopius Ga- Pprocopius., zæus in Commentariis ſuis in Genefim.— GaAus. Moyſes quoq; ſub finem vitæ ſuæ nouiſſima oratione quã habuit ad; filios Iſtacl,& benedixit illis,& vice teſtamenti multa rehcuit futura- rum rerum oracula& perutilia documenta: vt videre Rcermexttemo libro Deuteronomij. Idem feciſſe Ioſue, declarat liber eius cap. z4. idémque fecit Samuel 1. Regum, cap. 1 2. Dauid primi Paralpomenon duobus vltimis capitibus, Tobias cap. 3.& Mathathias primi Macha- bæorum cap. z. Auctor porrò& conditor noui Teſtamenti Chriſtus b Ieſus poſt nouiſſimam cœnam quam mortalis egit cum diſ cipulis luis, ad mortem pergẽs, ſermonem habuit bene longum ac planè diuinum, 1 ac cœleſtium oraculorum arque præcepwrum refertiſſimum. Cuuüus exemplo incitatos, legimus idem feciſſe mag teros& patriarchas Mo- nachorum ac Religioſorum hominum, Antohium dico, Benedictum, Animam ho. Franciſcum, Dominicum aliéſque.. 6 minis ſub t Inoleuerat quidem olim apud multos ſatis graues& nobfles philo. pus martis di ſophos ea opinio, animum hominis, appropinquante morte, diumorè uinatric Me euadere,& vi quadã afflari& affici diuinãdi futura: vnde Xenopho'b. yetuus opinio
AA 2. 2 L mnints anf- maltorun, ſed 8-Cyrũ inducit vicinũ morti, affirmantẽ ſub tẽpus mortis homfinls ani „*
falſa. mam eſſe diuinatricẽ:& Plato in Apologia, Socratem hæc loqui facit:
— ——

da ut n; †
2 dan
. dem 6. 4
3 n
d⁴ d.
cm. o. t Lae Wenn n 7
e mhne, Kme mMocte ch
nenü grrc
2
dlis z0
edann um e 4 ancdon. re
4
och menun in rum tuemm mnd Shur. Kisvinccmd e quc otden e 4
Aha In:
mndIOT 30e:
1
. He NI „
4 denc longt epwm n 4
* 4 s A 1
7
GENESIS OCAP. XLIX. 77
In illud, inquit, tempus incidi, quo homines maximè ſolent ventura præ- Cieere. dicere, cùm iam morituri ſunt. Sed ea opinio vana& futilis eſt, quanqui eam apud Ciceronem libro 1 de Diuinatione, Quintus Cicero eius fra- ter multis exemplis probare ac firmare conatur: veruùm ea vel fabuloſa& conficta ſunt, vel artificio& fallacia dæmonis compoſita. Nec verum eſt, animum hominis propinquante morte diuiniorem effici: quin potiùs cõ- trà, quia tunc maximè deficitur corporis ac ſenſuum viribus,& morbo- rum ac dolorum cruciatu vehementiùs conflictatur, languidior, confu- ſior, atque obtuſior fit ad intelligendum. Falſum quoque, tunc eum acrids & verius proſpicere futura. Quod ſi in aliquibus id contingat, id vel ad magnam prudentiam,& rerum ciuilium atque humanarum peritiã lon- giſſimo vitæ decurſui ab illis comparatam, vel ad cœleſtem Dei afflatum & inſtinctum referri conuenit. Verùm expendamus verba Iacob ſupra nobis ad explanandum propoſita. In ſupradictis verbis lacob bis ponitur verbum illud Congregamini, & illud Audite, ſcilicet ad maiorem emphaſim& vim orationis,& ad ma- iorem captandam docilitatem& attentionem; ſignificat enim non tãtùm congregationem corporum& attentionem aurium, ſed intentionẽ men- tis,& vt ita dicam, congregationem cogitativnum, ne aliò diuertantur ar- que diſſipentur. Quo indicauit lacob, maximi momenti eſſe, atque eorũ plurimum intereſſe, quæ dicturus erat, ea ipſos percepta& cognita habe- re. Rupertus libro 9. Commentariorum in Geneſim, cap. 2 5. ait his ver- bis denotari duplicem congregationem,& auditionem, alterã ſecundùm corpus, alteram ſecundùm animam⸗: Er quia filij Iacob alij ſunt filij ſecũ- duùm carnem,& alij ſecundùm promiſſionem ac ſpiritum, vt diuinè Pau- rus diſputat ad Rom. 4.& 9.& ad Galat. 4. idcirco putat ipſe hæc lacob oracula& vaticinia, ſecunduùm hiſtoriam quidem ad Synagogam; ſecũ- dum verò allegoriam& ſenſum à Spiritu ſancto principaliter intentum, ad Chriſti Eccleſiam pertinere. Pro illo: Etannuntiem vobis Hebraicò eſt, Enuntiabo vobis:verùm ſignificantius eſt verbum Hebræum. Namque Vagatb. ſignific at ante conſpectum& ante oculos ponere: inde enim eſt præpoſitio Vegeth, ſignificans coràm,& è regione.
Rupertus.
8 equitur: Quæ ventura ſunt in nouiſſimis diebus. Fuit igitur hæc denun-
tiatio lacob, prophetia diuinitus ei data: nam futura contingentia noſſe, ſolius Dei eſt. Habuit autem hanc lacob, vt licet conijcere, non modò ſen libili, nec per viſiones imaginarias, ſed per ſupernaturalem mentis illu- ſtrationem, quod eſt excellentiſſimum prophetiæ genus. Hæc autem præ nuntiari, eo voluit Deus, vt cùm eſſent completa, intelligerent Hebræi, ea non caſu, neque naturæ neceſſitate, ſed Dei voluntate& ordinatione cõ- tigiſſé:prælertim autem vt haberent Hebræi certiſſimum& manifeſtiſ- ſimum indicium eius tem poris quo venturus erat Meſſias, videlicet cùm defeciſſe cernerent ſceptrum de Iuda,&e Ducem de fœmore eius.
Per nouiſſimos autem dies intelligere oportet poſteriora tempora, uiſſimos dies imn quæ ſcilicet conſecuta ſunt id temporis, quo Iacob hoc vaticiniu edidit: liigere opor- vt idẽ ſignificet, ¹1 n nouiſſimis diebus quod in conſéquentibaus vel futuris tem teat.
Comm. in G en. Tom. 4. fffff
, Quid per A
8--— 1 8“ ⅓⅛ ⅓–¼
ͤ——

Iudic 13.
778 COMMENT. I1N
poribus& ſaculis. Certè quæ lacob denunriauit filijs ſuis, eorum quædam
exitum habuerunt eo tempore quo duodecim tribus terram Chanaam ſortitione diuiſam poſſederunt: ad hoc enim tempus ſpectat quod lacob dixit de Simeone& Leui: Dinidam vos in Iacob,&, diſpergam eos in Iſtael: Et illud de Zabulon: In littore maris habitabit Zabulon,& in ſtatione na- nium pertingens vſchue ad Sidonem. Alia verò contigerunt tempore ludi- cum, vt illud de tribu Dan: Dan iudicabit populum ſuum, ſicut eo alia tn- bus in Iſrael, Fiat Dan coluber in via,&c. quis non videt pertinere ad Sam- ſonem, qui ortus eſt ex tribu Dan& Iudex fuit populi Hebræi, quique frequenter ac variè occurſans Philiſtæis vehementer eos afflixit atque contriuit? quanquam hoc vaticinium multi,& in primis clari batres inter oretati ſunt de Antichriſto, vti dicemus cùm ventum erit ad eius loci ex- poſitionem. Illud quoque quod de luda dixit lacob: Iuda te laudabunt fya tres tui: manus tua in ceruicibus inimicorum tuorum, adorabunt te hilij patrxis tui. Catulus leonis Iuda: ad prædam fili mi aſcendiſti: nemo eſt tam imperi- tus ſacræ hiſtoriæ, vt non animaduertat eſſe id completum in regibus Iuda, præſertim autem in Dauide. Denique;illud, Non aufererun ſcepium de Iuda,& duæx de femore eius, donec veniat, qui mittendus eſt,& ipſe erit exe ctatio gentium; præmonſtrat expreſsè tempus Meſſiæ. Exitus igitur& cõ⸗ plementum huius prophetię Iacob diuerſis admodum tẽporibus accidit. Nec ſolùin hoc loco nouiſſimi dies ſignificant quod diximus, ſed ali quoque multis locis: nobis vnum& alterum indicaſſe ſatis fuerit. Apud Danielem cap.ſecundo interpretaturus Daniel viſionem ſtatuæ, quam rex in quiete viderat, præ fatus eſt illud: Indicauit tibi Deus, ò Rex, quæ ven- tura ſunt in nouiſſimis temporibus. vbi ill ud nouiſſimis temporibus ſigniſicat idem atque[poſterioribus temporibus quæ tuam ætatem tuùmque im- perium conſecutura ſunt.] Vnde quod hic Daniel dixit: in muiſſimis iem- poribus, paulò infrà quaſi exponens dixit: Deus oſtendit regi qus ventura ſunt poffea. erxgo idem eſt, quæ ventura ſunt in noui ſſimis diebus, ac, quæ ven- tura ſunt poſtea id eſt, poſt tuum imperium. Certè monarchia berſarum, quæ proximè ſubſecuta eſt Ilmperium Chaldæorum, exorta eſt tiibus tantuͤm& ſexaginta annis poſt viſionem illius ſtatuæ, cuius pectus& bra chia argentea, monarchiam illam Perſicam f gurabant: at verò monar- chia Græcorum ſignificata per ventrem& fœmora ærea illius ſtatuæ, minuͤs trecentis annis exſtitit poſt vifionem illius ſtatuæ. Alter lo- cus eſt in Nouo Teſtamento apud B. Paulum prioris Epiſtolæ ad/Ti- motheum, capite quarto,& poſterioris capite tertio; quibus locis yræ. dicit fore vt in nouiſſimis diebus exurgant homines ſe ipſos amantes de- ficientes à fide, attendentes ſpiritibus erroris,& doctrinis dæmoniorum, &c. nouiſſimi autem dies ſignificati à Paulo, fuerunt tempora proximè
ſubſecuta ætatem Apoſtolorum: namque homines illi à Paulo præſeripti & præſignati, fuère ſectatores Simonis,& item Gnoſtici aliique fimiles hæretici. Quocirca B. Iudas in ſua Epiſtola quam ſcripſit poſt exceſſum Apoſtolorum, ſi gnificat, nouiſſimos illos dies prædictos ab A poſtolis, ſua
ætate iam veniſſe.
1A„ N 8
Vor naf rcabe Jread. Gyon Feccll relkal
Kgunt
„Hogra tmd
muele Käani rru
—

1 ben d GENESIS CAp. XI. IX. 779 muup Non me fugit, Rabbi Dauid Kimhi ſuper ſecundum caput Iſaiæ af- An nouiſſimm e 1 3.............. 7 9 ½ 112— 1las,, n firmare, quoties in Scriptura nominantur nouiſſimi dies, vel dicitur, in 5,*ν οοηι A— 6..—, H.. fura, 24/1 * Tan fine aut in termino dierum, ſignificari tempus Meſſiæ; idéèmque docuiſſe kp 9 9.
eo loco,& Michææ 4. B. Hieronymum, Lyranum aliõſque nec paucos, tempus Meſ⸗ nec minutos auctores: tempus autem Meſſiæ ac legis Euangelicæ pro- ſiæ. pterea nouiſſimum appellari, quòd fuerit finis& terminus ſtatus Iudai- Wel Dauid ci, quantum ad legem, Sacerdotium,& Regnum,& finis prophetiarum Hieron.
ac figurarum veteris Teſtamenri;& quia poſt legem Euangelicam non Lyranus.
* nehenen deb erat expectanda alia Lex, nec aliud ſacerdotium, nec alia Sacramenta. Nõ Thargum Hie- me Kin 83 b eſt omittenda interpretatio huius loci, quam habet Thargum Hieroſoly- roſolymitanis Ammm u mitanum, quæ Latinè conuerſa hanc reddit ſententiam Congregamini& a drlacd doçebo ves ſinem reconditum arcana G abſcondita o pramium quod manet 1 A iuſtos,pœænam item impiorum, atque felicitatem horti Eden quanam illa ſit.
Sic eſt ibi. Secundùm quam interprexationem liquet, hanc Propheriam Iacob non tantùm ad bona temporalia& terrena, verùm etiam ad ſpiri- tualia& ſempiterna pertinere.
1 en n
4
4
=ne 9— Iſidorus beluſiota, diſcipulus B. Chryſoſtomi,vir‚ in ſua ætate, celeber- S as. empu Kefe* rimi nominis, ſcripſit, auctore Suida tria millia Epiſtolarum ad diuinæ Scripturæ interpretationẽ pertinentiũ. Mihi tres duntaxat videre adhuc wee Pu cõtigit Epiſtolarũ eius libros, induſtrià& diligẽtia eruditiſſimi Billij colle aS ide ctos,& Latinè redditos. In horum primo libro,& in Epiſtola trecenteſi- permira quæ- 4— 1 ma ſexageſima quinta,& trecenteſima ſexageſima ſexta, permirum quid, dam opinio Iſ 1 planéque paradoxum ſcribit. Ait enim, ſanctum Iacob, eo conſilio, atque doni felsſiotæ. Qadldxurn en animo, cùm iam proximus eſſet morti, cõuocaſſe omnes filios ſuos, vr' eis Rludamn fururum myſterium incarnationis Filij Dei,& deſcenſus eius in terras ad ndus qoru e redimendum genus humanum exponeret. Sed quia tantum illi myſteriũ od Ric Dncd K audire non erant digni, repentè Deus mentem eius mutauit fecitque drt: Dat h vt prorſus eorum quæ dicere parauerat, oblitus, non prænuntiaret illis fdnu pebe- rkin futura, ſed præterita,& iampridem geſta commemoraret. Hanc porrò aa. derium.(eut ſuam opinionem firmat auctoritate teſtimoniõque Ilſaiæ prophetæ. Ve- n CMlen a tum præſtat Iſidori verba hic apponere, Lectoriattentè conſideranda, un k uh Penſitandaque: ea verò ſunt huiuſmodi: Cum lacob, qui futura dictu- — 12 n rum ſe promiſerat, præterita tantùm filijs ſfuis narraret; contra ea quæ mh pollicitus fuerat, haudquaquam incedebat: verùm Dei digito ſenſus ip- atrem& fœr S ſius tactus eſt, eique vrile ſilentium indictum eſt. Nam cuùm futuram ex t ritonem 1 dn ipſius diuinæ diſpenſarionis incarnationem exponere conſtituiſſer;eorũ, 3. Paulum f u quæ propoſſterat, obliuione captus eſt: commutatis videlicer ijs quæ nocis cipite teſ nondum facta fuerant, cum ijs quæ iam præterierant. Nam tibi qui-
— Be urrant hominc
l dem, inquit Deus, quia mentem habes tanto myſterio dignam, non
abs re ipſius quoque cognitio credita eſt: at iſti minimè parem Patri
ſuo pietatem habituri ſunt. Iſaias ſanè ipſius lacob hælitantiam,& ann- Eeeus Iſe can mi perplexitatem, eamque, in quam inciderat inſtituti ſermonis imer- o. ferunta ruptionem(dum alia, quàm quæ vellet, loqui iuſſus eſt) his verbis indi- Tranſlatianem cauit: Ne dicas Iacob: MAbſcondita eſta Deo via mea,& Heus meus al- Septuap nta.
ſulit iudicium,& abſceſſit àme. Nihil enim Deus ſancto laoob, quem
ffIIf 2
— ———y————

780 COMMENT. IN chariſſimum habebat, eripuit, præter eam, de qua dixi, ipſius ad filios
pollicitationem;ob pietatis reiectionem quam in ipſis fore proſpiciebat.
Hæc Iſidorus.
Sed ego iſtam opinionem poſſum aliquot argumentis oſtendere ne- quaquam congruere ac conſentire cum ijs, quæ de nouiſſimo illo Iacob ad filios ſuos ſermone& vaticinio ſcripſit in hoc capite Moſes. Principid vnde compertum fuit lſidoro, lacob voluiſſe tantm exponere fllißs ſuis myſteria venturi Meſſiærniſi fortè ex illis verbis quæ dixit eis Iacob: C?.
regamini, vt annuntiem vobis quæ ventura ſunt in nouiſſimis diebus. Putauit fortaſſe Iſidorus, per nouiſſimos dies non aliud intelligi debere, niſi tem- pus Meſſiæ, quòd ita ſæpè appelletur in Scriptura. Atenim paulò antè o- ſtenſum eſt,& in hoc loco,& alibi frequenter in Scriptura, per nouiſſi- mos dies ſignificari non tem pus Meſſiæ, ſed in vniuerſum tempora futu-
ra poſt id remporis, quo illud dicitur; ſiue tempora illa ſint priora tempo.
re Meſſiæ, ſiue poſteriora. Deinde ait cuùm lacob vellet futura prædicere filijs ſuis repentè mutata diuinitus mente, commemoraſſe tantùm præte- rita.Sed hoc eſſe falſum narratio ipſa Moſis quæ in hoc capite tradituna. pertè demonſtrat. Nam ex vndecim prophetijs Iacob hic expoſitis, octo ſol as continent prædictiones futurorum: in tribus porrò, quarum vna pertinet ad Ruben, altera ad Simeon& Leui, tertia ad Ioſeph, licèt quæ- dam memorentur præterita, adijciuntur tamen etiam quædam alia futu- ra, nec illa præterita dicuntur, niſi in ordine adfurura.& hoc liquidò cer- net Lector attentè prophetias illas conſiderans. Adnæc dicit Iſidorus, vo- luiſſe lIabob exponere filijs ſuis myſteria venturi Meſſiæ; ſed id facere pro hibitum eſſe à Deo, quòd illi tantorum myſteriorum cognitione prorſus eſſent indigni. At in ipſis his prophetijs, quas hoc capite ſcripſit Moſes, multa extant prædicta lacob de Meſſia. Tempus quippe aduentus eius, apertè præmonſtrauit, dicens: Non auferetur ſceptrum dẽ Iuda, donec ve- niat qui mittendus eſt. Meſſiam porrò, non Iudæorum modo, ſed Gentium etiam Saluatorem fore, perſpicuè indicauit Iacob illis verbis:lpſe erit ex- pectatio Gentium. Iam verò uweͤdm expofitionem omnium fermè Pa⸗ trum, verbis illis lacob, Lauabit in vino ſtolam ſuam,& in ſanguine vua pal lium ſuum, futura Meſſiæ ſanguinolenta paſſio& mors præfigurata eſt. di cut etiam verba illa: Ad prædam aſcendiſti: requieſcen: accubuiſti vt Les,& & quaſi Leæna: quis ſuſcitabit eum? victoriam Meſſiæ reſurgentis adübrät, iuxta illud: Vicit Leo de tribu Iuda. J eſtimonium denique illud i ſaiæ, quo ſuam Iſidorus firmare opinionem voluit; non pertitiet ad perſonam ip- ſius Iacob, ſed ad poſteritatem eius,& populum Hebræorum, qui ſæpe- numerò in Scriptura, nomine lacob& Ifrael appellatur. Valent autem illa verba ad conſolationem populi Hebræi: ne propter ingentes calami- tates, malaque grauiſſima, quibus erat affectus& afflictus, putaret om- nino ſe deſertum à Deo,& proiectum eſſe. Verùm quæ ſuper iſta opinio- ne Iſidori hactenus diſputata ſunt, ſatis Lectori eſſe debent. PRIMA

Aan 1 Anc aeea keng
*
— anr
1 1 m 1* 1 8 ATrm
um expolton e A
— halan 3 m
4* 8. enen palho, 1 1* 1 .„ 3 L rauareds 1f nb 4 1 1 Aorum Uell Mͤn
— ſal
i, von pel a 3 Wn
kee ebeenne Plof w 1
feca K 1 SHu.
1n eſſe. Verimq nrikt
qorieſe r..
GENESIS CAP. XLIN. 731 PRIMA PROPHETIA Da Auben.—
Ruben primogenitus meus, tu fortitudo mea,& principium
doloris mei, prior in donis, maior in imperio. Effuſus es ſi- cut aqua, non creſcas: quia aſcendiſti cubile patris tui,& maculaſti ſtratum eius. R Acoß in alloquendo filios ſeruat ordinem generationis 9& ortus eorum quantum ad primos quatuor& duos vlti- mos, quantum verò ad ceteros, minimè. Et ordo quidem ⸗/ generationis eorum, vt patet ex cap. 29.& 30. Geneſeos, O hic fuit: Ruben, Simeon, Leui, Iuda, Dan, Nephthali, Gad, Aſer, Iſſfachar, Zabulon, loſeph, Beniamin. Miratur Ruffinus in libr. de Benedictionibus Patriarcharum, cur ſcriptura, quoties memorat duode- cim filios Iacob, ferè diuerſo eos ordine recenſeat, vt videre licet Geneſ. 30.46.49. Numeror. 1. 2. 7.¼0. 1 2. 13.26.34. Deuterono. 27. 33. Ioſue 15. Orſus eſt igitur lacob prophetiam ARuben, quod is primus eſſet filiorum, Fortituao mea. Dicitur qui erat primogenitus, fortitudo ipſius la cob, quòd eum genuiſſet lacob cùm erat valido corpore& florenti æta-
VNNS. z.
& 4.
Ruſfinua.
Cur primoge-
nitus dicatur
te, agens annum circiter octogeſimum quartum, quæ ætas florens æſti- fortuudo vel
mari debet comparatione totius vitæ Iacob, quæ fuit centũ quadraginta ſeptem annorum. Vel dicitur fortitudo patris, quia in ĩpſo apparuit virile robur& perfectio patris. Nam tunc demum vnumquodque perfectum eſt, cùm generare poteſt ſibi ſimile, vt docet Ariſtot. lib. 4. Meteororum. Vel nominatur fertitudo, quia ipſum maximè decebat eſſe robur ac fir- mamentum patris ſui,& quaſi baculum ſenectutis eius.
Principium doloris mei, ita dicitur, quia Ruben ob inceſtum cum no- uerca ſua commiſſum, dolorem patri grauiſſimum inuſſit: vel quia ipſe primum attulit laborem& ſolicitudinem patri vt rebus eius proſpiceret. Sic enim natura comparatum eſt, vt parentes, ſtatim vt genuerunt filios, cura inceſſat& ſollicitudo conſulendi ipſis, eorùmꝗque rebus prouidendi. Vel, vt interpretatur Thoſtatus, primogenitus filius dicitur dolor patris, quòd in virginibus primus congreſſus nõ ſine dolore ac pœnitentia pera- gitur: id quod etiam dixit Plin. ſib. 10. ca. 6 3. Homini tantùm, inquit, pri- mi coitus pœnitentia, augurium ſcilicet vitæ à pœnitenda origine. Hanc interpretationem ſi admittimus, etiam illud intelligere licet, quanta fue- rit Iacob caſtitas, qui ante primum vxoris congreſſum, iam grandis natu nullam mulierem attigerat. Pro his autem verbis, Pagninus& alij ex He- bræo ad verbum ſic vertunt: Principium roboris vel laboris mei. Vox enim Hebræa on ſi gnificat robur& laborem: opus enim robore eſt ad ferendũ laborem. Chaldaicè eſt Principium ſeminis mei: Græcè eſt, Principium vel canut filiorum meorum, quomodo nominatur primogenitus Deutero. 21. Veruntamen in hac lectionum varietate eadem eſt ſententia.
fffff 3
dolor patris.
Geneſ 3.
Thoſtataus in ca. 49. Geneſ⸗ Plinius.
Pa gnin 4.
ͤſ
*———y——————

78 ICO MMENT. I NSF Opyior in donis, maior in imperio. Supplendum eſt illud, eſſe debeba.& 1 his quidem verbis duplex tangitur prærogariua primogeniti: quarum al. tera pertinebat ad vtiliratem, ſignificata Illis verbis, Prior in donis; etenim in diuiſfione hæreditatis paternæ, ptimogenitus præponebatur ceteris ſi- liis, accipiendo duas partes hæreditatis,& de bonis paternis dabantur ei cuncta duplicia; hoc enim præceperat Deus Deuter. 21 Dabit, inquit, pa- ter primogenito ſuo de ijs quæ habuerit, cuntta duplicia, iste eſt enim principu liberorum eius,& huic debentur primogenita; atque hoc quidem ſeruauit
cortl nctu- ¹ ge Jßa⸗ W TM 1—
TenRal vvote recpe
Iacob erga filium ſuum Ioſeph, ad quem tranſtulit ius primogenituræ Ruben quantum ad hoc: vide c. 48:lib. Gen.& cap. 5. lib. 1. Paralipom. Altera prærogatiua primogeniti pertinebat ad honorem& dignitaté, quæ ſignificatur illis verbis, Maior in imperio. Habebat enim primogeni- tus quaſi regalem quendam principatum atque dominatum in omnes fratres: id quod licet perſpicere ex.ijs verbis quæ dixit Iſaac Genel. 27. benedicens filio ſuo Iacob, eumque conſtituens primogenitum. Octo porrò memorantur fuiſſe primogenitorum prærogatiuæ in po- 14 pulo Dei, etiam ante legem Moſis. Prima, Erant Sacerdotes,& idcireo Leuitæ aſſumpti ſunt vt eſſent Sacerdotesin cultu Dei loco omniumpti- mogenitorum Iſrael, vt 2.c. Numer. traditur. Secunda: Primogenitusſe- debat primus in menſa, maiôrq; portio ei dabatur: vide 4 2. c. Gen. Tertia: Benedicebat ille alios fratres,& ipſi ſubmittebant ſe illi,& adorabant eũ. Quarta: Habebat imperium& dominatũ in fratres, vt Gen. 27, indicant verba Iſaac. Quinta accipiebat duplices partes paternorum bonorum, vt traditur Deut. 21.Sexta: Primogeniti redimebantur quinque ſiclis, alij verò filij minimè, tanquam illi ſpecialiter eſſent Deo conſecrati& addi- cti. Septima: Vtebatur ſingulari quodam veſtitus genere, id eſt,præ cete- ris fratribus delicato& pretioſo: quamobrem Iacob induit veſtes Elau. Octaua& vltima prærogatiua: Primogenitus ſingulariter benedicebatur à patre iã moribundo: arque has ferè omnes prærogatiuas perdidit Rubè- vnde paraphraſis Chaldaica ſic habet hoc loco: Tuũ erat vt aceipetes tes partes potiores prę fratribus tuis, ſacerdotiũ, primogeniturà,& regnu:led quia peccaſti, data eſt primogenitura loſeph, regnũ Iuda, ſacerdotiu Leui. Pro ſupradictis verbis, Prior in donis, maior in imperio, Pagninus vettit, 15 Excellentia dignitatis, excellentia fortis. Arias Montanus ſic reddit: Excel- lentia extollendise xcellentia fortis. B. tamen Hieronymus in Traditionl ls Hebraicis in Geneſim ita tranſtulit ex Hebræo: Maior ad portandumb maior robore, Verum multò diſſimillima eſt lectio Græca, quæ, vt hicte- fert Hieronymus, ſic habet: Durus ad ferendum,& durus procacitate en⸗ iuria. Kuffinus ita legit: Durus in conuerſatione,& durus temerarius coniu- meliam irrogasti Romana editio Græca quæ ad fidem& veritatem vetu- ſtorum exemplarium cenſetur emendatiſſima, ita expreſſit: Duru ad fe⸗ rendum G durus peruicax fecisli contumeliam: quæ verba nihil ſanè fa- Tlunn ad declarandam dignitatem futuram Ruben, ſi is non pecca et; ſed valent potiuùs ad exaggerandum peccatum eius: quaſi dicat, ipſius (celus fuiſſe valdè durum& imolerandum, ex maxima temeritate& . 42 contu
1 2
cdd
nüct lnand wü tug le na
delr

4 dm 1 ogrin„ ſtu [ Men. 1 verdig 1 h Wgenadu 1— 31& de bon. u eu 1 mla dugle E Wenn 4 Kian , don ru Frmnan a„ den. 4z 2 Nennedat u 2 Amper dh
Wrer ie Wun Perds oe en 1rns gus a
AmMoOoenn
838 pri. um b e na kat e
4 4 1 1
ARSmchn n Acr Omad 1 84 2 4
er A Kr 4 Macmet. Net atann * 0 Anoclcdnr en à ludammedm alamn
1 Auu 4 3 n daet 31 Anen
„ 1 Mraw 2 8 Aälllſ 4
tedmedn R 74
† 1 ö“ clal ckeu l Mlka 4
4 3 y; 1 4 m A d Ait.
uamodten!
. 17 mogenun 5 ones n .““ 4 5 4 3 „ 4 LOcb.
.
rerann,** 1” 4
8 1.„' 5 d c1. 4„ linaia 1 1l
am 9 rel. Ser 1 7 1 o
2 1 1
„fö Z
„ n Küule * .
16
12 A. 7
GENESIS CA P. XL I x. 783 contumacia natum,& cum ſumma patris iniuria atque cõntumelia con- iunctum.
Sequitur: Effuſus es ſicut aqua, non creſcas. Hierony. ex Hebræo habet. Effuſus es ſicut aquasne adijcias Pagninus vertit, Leuis ſicut aqua. Monta- nus, Feſtinatia ſicut aqua. Verùm hæc omnia eòdem recidunt: ſenſus e- nim eſt, Non potuiſti cohibere tam nefariam libidinem; ſed præceps ruens ad ſcelus, effudiſti eã,& vt ait Hieronymus, quaſi aqua quæ vaſcu- lo non tenetur, voluptatis effuſus es impetu. Ergo his verbis denotatur intemperantia libidinis Ruben; qui ne à nouerca quidem ſua, patre ad- huc viuente, temperare ſibi,& libidinem coërcere potuerit. Ceterùm di-
uerſa eſt apud Lyranum interpretatio horum verborum: Hoc intereſt, ait
Lyranus, inter aquam& alios liquores ‚vt vinum, oleum, atramentum, quòd hi dum ex vaſe quo continentur; effunduntur, ſemper aliquid ſui relinquunt inhærens vaſi; vel ſubſtantiæ, vt mel; vel ſaporis, vt vinum; vel coloris, vt atramentum;vel odoris& pinguedinis, vt oleum; aqua ve- rò effuſa nihil horum relinquit, non ſaporem, non colorem, non odorem, ſed omnino vacuum relinquitur vas. Purat igitur Lyranus eo ſignificari, Ruben ſuo ſcelere perdidiſſe omnes prærogatiuas primogenitorum. At- enim Thoſtatus ſic exponit: aqua effuſa non attollit ſe ſuper terram, ſed ad decliuiora& humiliora loca terræ defluit: Sic Ruben, cùm propter ius primogenituræ extolli debuiſſer ſuper ceteros fratres, propter ſcelus ab ipſo admiſſum depreſſus& deiectus eſt.
Illud porrè quod ſubditur, Non creſcas, prophetia eſt eius quod fu- turum erat, dictum enim eſt Nen creſcas, pro Non creſces. Quid eſt autẽ Non creſcas,.? Non ereſcas dignitate, ſupereminendo aliis, vel noncreſcas propagatione familiæ, videlicet numerosè multiplicata poſteritate. Atq; hic poſterior ſenſus videtur conuenientior: namq; vt ex lib. Numer. licet animaduertere, tribus Ruben non ęquè ampla& numeroſa fuit ſicut ce- teræ tribus, præſertim autem tribus Iuda. Quapropter etiam Moyſes ſpi- ritu prophetico, vt eſt in Deuteronom. cap. 3 3. de tribu Ruben loquens: Diuat, inquit, Ruben,&5 non moriatur, ſit paruus in numero. Greca lectio ſie habet: Sicut aqua non efferueſcas, vel vt alij legunt, non ebullias, id eſt, non extollaris, neque creſcas, vt ſolet aqua bulliens,& efferueſcẽs: vel non caleſcas ad multiplicandam prolem. Sic enim exponit Theodoretus.
Verùm querat aliquis, Quomodo Iacob, vir nempè ſanctiſſimus, ma- ledicat& imptecetur mala filio ſuo, cùm id ne in ipſos quidem inimic os fieri deceat? Sed facilis eſt reſponſio: Sępenumero quidem in ſacris lite- ris legi, ſanctos viros mala eſſe imprecatos hominibus ſceleratis: vide plalmo 34.54.32.108.& Iſaiæ cap. 2. Et ne credatur id feciſſe eos per- turbatione animi, vt ira, vel odio incenſos, ſcire conuenit, eiuſmodi ora- tiones non fuiſſe ſanctorum hominum imprecationes aut vota, ſed præ- dictiones propheticas: quocirca verba optatiui modi declaranda ſunt per verba indicatiui& futuri temporis. Sanè apud Iſaiam, capite 2. pro illo: Me dimittis illis hoc peccatum, Ixx. Interpretes faciunt Deum ea verba lo- quentein: Won dimuttam eis hoc peccatum. Præterea viri ſancti intelligẽtes
11 ill
18
80
Hiero. in sra- ditionibzes EHe braiczs.
Lyranuss.
Dipferen“ 14 75 quorum.
Theod in Gen. 7.109 G vlt. Sant᷑los impre cari mala ho- minibus ſcels- ratis, qnomo- do ſit intelli-
gendum.

734 CO MMEN T. I illa mala eſſe impijs æterno Dei decreto parata& conſtituta, conformaã- tes ſe ad eius voluntatatem, volunt id quod velle Deum norunt: quinetiã ſe ipſi offerunt& exhibent diuine iuſtitiæ ac vindictæ miniſtros: ſicut fe- cit Eliſæus 4. Reg. c. 2. aduerſus eos pueros qui ei illudebant& inſulta- Auguſt. bant. Lege B. Auguſt. lib. 1 2. contra Fauſtum, ca. 3 3. Similiter beatus be- Act. 5. trus fraudem& perfidiam Ananiæ& Saphiræ repentina morte puniuit & Daulus contumaciã Magi Elymæ prædicationi euangelicæ repugnan- tis ſubita cæcitate percuſſit. Adijce quod non ferè ſolent ſancti imprecari mala ſpiritualia, ſed tantùm corporalia, quæ ſcilicet futura ſperant impro- bis, tanquam medicinam ſanandis morbis animi, ac velut frænum coèr- cendis ac reprimendis eorum cupiditatibus,& quaſi acres quoſdam ſti- mulos incitandis eorum animis ad ſtudium virtutis, Deique cultum& Pſal.8a. legis eius obſequium. Vnde Dauid: Imple facies eorum ignominia,& qua- Pſal. 77. rent nomen tuum, Domine. Et rurſus: Cum occideret eos, quærebant eum,& ne- Fſalis. uertebantur:& alio loco loquens de ipſo: Bonum, inquit, mihi, quia humi. liaſti me, vt diſcam iuſtiſicatioues tuas. Reſtant extrema illa verba huius vaticinij de Ruben explicanda: Qui⸗ aſcendiſti cubile patris tui,& maculaiti ſtratum eius. Quibus verbis indicat Iacob iuſtam ſibi fuiſſe cauſam maledicendi filio ſuo Ruben: Hiſtoriatel huius nota eſt ex cap. 3 5. lib. Geneſ. vbi traditur, Ruben dormiuiſſe cum Bala vxore patris ſui, nec id latuiſſe patrẽ. In quo ſcelere multa erant im- plicata crimina, primum adulterij, violando alienam vxorem, tum ince- ſtus, conſtuprando nouercam ſuamʒ ad hæc ſummæ ingratitudinis atque irreuerentiæ& inſignis contumeliæ aduerſus patrem ſuum. Quocircab. Paulus 1. ad Corinth. 5. exaggerans huiuſmodi peccatum, vehementer obiurgat Corinthios, quòd tale peccatum non ſeueriſſimè caſtigaſſent: Auditur, inquit, inter vos talis fornicatio, qualis nec inter gentesiu" huheat quis vxorem patris ſui. Et vos inflati egtis,& non magis lultum habuiitu, vt tollatur de medio veſtrum qui id operatus eſt. Et ſubdit, ſe decreuiſſe eum ho minem tradere Sathanæ in interitum carnis. Pagninus ſic verti hunclo- cum: Aſcendisti cubile patris tui, tunc polluisti, ſtratus meus exciſus fuit Et ſic videtur legendum ſecunduùm punctuationem Hebræorum; id eſt in- quit Kimhi,& Aben Eſra, A die quo tu polluiſti ſtratum meum, ſtratus meus fuit exciſus vel defecit: quo ſignificatur, poſt id temporis Iacob nunquam rem habuiſſe cum Bala, ſed eam à ſuo thoro ſeparaſſe. Simile fecit Daui decem ſuis concubinis, congreſſu Abſalonis fœdè violatis, Vt eſt in:. Reg cap. 16. b OpinioB.Am Veruùm Ambroſius lib. de Benedictionibus Patriarcharum ca. 2. uno'- broſij expen- noſtram interpretationem, quæ verè hiſtorica eſt, vt falſam& ab Hebrèb dur. confictam improbat. ludæi, inquit, putant Iacob dixiſſe hoc ad Ruben, quia cum concubina ſua Bala concubuerat,& patrium thorum po lue- rat. Sed facilè refelluntur: hoc enim erat antè geſtum. Iacob autẽ nõ ea quæ geſta erant, ſed que ventura erant in nouiſſimis diebus, profeſſuse 8 eſſe dicturum. Ergo lacob videns, perſequentibus Iudæis, futuram Do mini paſſionem, execratur immanem primogenitæ plebis audaciam, — quæ 1
ven. rluie rioci vofl eni.
weni
Wkendat
Jofter
Treusa
ſne
Pn o. Von 9'
um r
heral Aühen
W

(an criden.. P uen A* Antan
dD. e. No: Bam Wfun. zmucniſ d ae Lcnn
dn kr. amman an eh
nediccach d nkr. 1. dimim enn
4
ke fure.h d rm pnoandonen enun n 1d Mcha din lr acuerisna Arun tans— 1 cccaum un aut* nefir,
rana qf Erbal*
um carnsg. 2*c paluif! N 3 dncturriotn 8
. n, 11 palnif 2
er Lir. V vothotoſepi ee.
Abllons id S. 1
1na onibus 2 hiſtoricaetbſ Meag, hifforccacieſ a
rio nouifſmns 3 crſequeotöd A
9 pamageii
8 Atque hiſtorica quidem huius vaticinij enarratio ita ſe habet. Myſti-
GENESIS CA P. X I. I X. 785
quæ incredula, nec legi Dei ſubdita, iugum Chriſti dura neſciens portare ceruice, auctorem vitæ non ſolùm ſcelere necis, ſed etiam ſacrilegæ inſul- tatio nis affecit iniuria. Sic Ambroſius. Sed profect Ambrolij expoſi- tio my ſtica potiùs eſt quàm literalis, vt manifeſtum eſt cuiuis eam perpé- denti. Nec eius refutatio noſtræ interpretationis firma eſt: Scelus enim Ruben iam pridem admiſſum hic memoratur à lacob, vt iuſtam eſſe o- ſtendat cauſam eius pœnæ ſeu vindictæ, qua eum punitum iri prædicit. Pro phetia igitur Iacob, pœnam& vindictam Ruben reſpicit vt futura; vt eius autem cauſam& meritum, narrat flagitium Ruben iam patratum. Non igitur ſecundùm hanc expoſitionem contra propoſitum& ſenten- tiam ſuam fecit lacob. Concludam hunc locum, ſubijciens quaſi para- phraſticam eius explanationem à Hieronymo traditam in Quxæſtionibus Hebraicis in Geneſim. Senſus, inquit Hieronymus, loci huius eſt hic; Tu fieron)mus. Ruben es primogenitus meus maior in liberis:& ſedebas iuxta ordinem natiuitatis tuæ,& hæreditatem quæ primogenitis iure debebatur, ſacer-
dotium ſcilicet& regnum acci pere debebas: hoc quippe in portando o-
nere& præualido robore demonlſtratur. Verùm quia peccaſti,& quaſi a-
qua quæ vaſculo non tenetur, voluptatis effuſus es irapetu, idcirco præci-
pio tibi vt vltra non pecces, ſiſque in fratrum numero pœnam ex pecca-
.„ 5,.. 1 4 1.... to luens, quòd primogeniti ordinem perdidiſti. Sic Hieronymus. Al gwkeaz
terpreta tio tri ca porrò, id eſt, allegorica& tropologica quoque attingenda eſt. Allego- Phere en rica triplex à Patribus traditur. Etenim Ambroſius& Iſidorus hanc pro- Ambreſ phetiam applicant ad populum Hebræum& Chriſtum Dominum. Nãq; Mdorue.
in Exodo& apud Oſeam populus Hebræus appellatur filius& primoge- nitus, prior vtique in donis,& maior in imperio: multas enim magnaſque prærogatiuas à Deo accepit, quas priore parte Deuteronomij Moſes cõ- memorat,& Paulus ad Rom. ↄ eaſque nos fuſiùs explicauimus lib. quar- to Commentariorum in Danielem ſuper illa verba Cant. trium puerorũ: Benedicat Iſrael Dominum laudet e ſuperexaltet eum in ſecula. Is autem populus perdidit omnia Dei beneficia,& à Deo maledictus eſt, quia aſ- cendit cubile Dei,& ſtratum eius commaculauit, quia fuit contumelioſus contra carnem& corpus Chriſti, affigens illud cruci: Sancta verò illa Humanitas fuit quaſi lectus Diuinitatis. Si enim deliciæ ſunt Dei eſſe cũ
filijs hominum, quanto magis eſſe cum filio ſuo?de quo ipſe dixit: Hie ſt Hlius meus dileètus in quo mihn bene complacui. Hunc lectum macularunt Iu proa s. dei cùm Chriſtum occiderunt. Matth 3. Kuffinus ſequitur hanc interprerationem quæ pertinet ad populum G17. Hebræum: ſed diſcordat eo quòd illud de cubili maculato& ſtrato pol- Wiſanus. luto, non de Chriſto interpretatur, ſed de lege Moſaica, per quam Legem Deus in co populotãquam habitabat& requieſcebat. Eam porrò ludæi legem macularunt quaruor modis: primò, non eam obſeruando; tum in- Quatuor mo- telligendo eã tanrùrn carualiter& ſecundùm literã quæ occidit, nõ ſecũ- nIh 47 2u duͦ m ſpiritũ qui viuificat:ad hæc cùm lex Moſis eſſet velut pedagogus, vt Maſis. 8 ait Paulus, pręparãs& idoneũ faciés eum populum ad accipiẽdã Chriſti
Comm. in Gen. Tom. 4. 88888
Dau 3.
———
————yõ——

——————— .—— 2 4 E— 4 3—*—— ——— 5 S——— ——————— S———————
786 COMM EN T. I N
gratiam, ludæi prætulerunt legem gratie Chriſti,& maluerunt eſſe ſub
*.Cor.3. iugo legis quàm ſub Chrilti libertate. poſtremò ludæi vanè& ſuperbè
Galz. gloriabantur de externa legis obſeruantia, nullo reſpectu, nullaque cura
hiabita fidei, charitatis& iuſtitiæ: quę res precipuus erat legis fructusac finis.
Tertia allegoria tangitur in Gloſſa, pertinens ad Luciferum vel Ada- mum. BEtenim Lucifer fuit quaſi primogenitus inter alios Angelos, am. pliſſimis Dei muneribus ſuper omnes ornarus; qui tamen effulus eſt ſicut aqua, de ſua felicitate ſibi vaniſſimè placens,& ſuperbiſſimdè inſoleſcens: quocirca effuſus eſt de cælo nempe deturbatus ac deie ctus, quia aſcendit cubile Dei, honorem ſcilicet ſoli Deo debitum affectans: id quod ſignifi- Eſa.14. cant verba eius apud Eſaiam: In cœlum conſcendam, ſuper aſtra Dei exalta-
bo ſolium meum, ſimilis ero A! tiſſimo.
Mat 9. G 23.
Gloſſaord ina- ria.
Tyopologid. dari ad Pſeudoprophetas& hæreticos, vt facit Rupertus. Ruben quippe typus eſt Hæreticorum, qui videri in Eccleſia volunt tanquam primoge- niti, gloriantesde Spiritu, de puro verbo Dei, de magnis donis eloquentir ac doctrinæ; atque ob id alios præ ſe contemnentes. Verùm quia lectum patris ſui polluunt, id eſt, Eccleſiam,& conſcientias ſimplicium ac rudi hominum falſis doctrinis maculant meritò diuinis,& Eccleſiaſticis ma- ledictis, execrationibus& pœnis plectũtur. Simile quid dici poteſt in ma. los Prælatos Eccleſiæ, eoſque magis quo ſunt maiores: ſiquidem in po-
ulo Chriſtiano Prælati, ſunt velut primogeniti, honoribus, delicijs, om- niumque bonorum copia affluentes; verùm effunduntur ſicur aqua, quia cùm ad amorem cœleſtium rerum omne ſtudium ſuum conferre debe- rent terrenarum rerum cupiditatibus depreſſi, defluunt ad amorem& conſectationem bonorum huius mundi. Hi maculant cubile Dei, hoc eſt, Eccleſiam ſuo exemplo dehoneſtant arque turpant,& tantæ dignitatis fa⸗
ſtigium, exemplo vitæ valdè fœdant.
Su do- Deator do patris eſſe flagitioſos filios aſperè tractare,& Pro meritis eorum caſtiga- re: nam qui talibus filijs indulgent, iuſto Dei iudicio per ipſoſmet flios grauiter puniuntur, vt contigit Heli pontifici& regi Dauidi: Alterum, vindictam admiſſi ſceleris ſemper eſſe timendam, nam etſt ſæpe lenta&
1. Reg.3. ſera, nunquam tamen irrita eſt. Ecce, ſceleris, Ruben, poſt quadragintaan
2. Regs. nos quàm fuerat ab eo patratum,& à lacob diſſimulatum, vindicta& Genefer. pœna pronumtiata eſt. Tertium, quàm vili de cauſa ſæpiſſime homites
Ir 12. peccando plurima& maxima bona perdant. Nonne Ruben omnia pi⸗
mogenituræ bona amiſit breuiſſimæ voluptatis turpiſſima mercede'?qut-
admodum Eſau quoque edulio lentis vendidit primogenita. Quartum Geneſ 9.
lij Noe, alterum Ruben filij lacob, tertium Abſalonis filij Dauidis.
A
8 5 8— 8 Ceterùm ſecundùm tropologicum ſenſum, poſſunt hæc accommo- 1
Poſſunt hinc præterea quatuor elici perutilia documentaprimmuũBoni 24
quantum ſit ſcelus& nefas, contumacem& contumelioſum eſſe in parẽ- 2. Reg. 18. tes: Cuius rei tria ſunt perilluſtria in ſacris literis exempla, vnum Cham fi⸗
SECVN

— m an i au 1ocmrnsgui z0 den
uceua up 1 c eae iu
re dm lenſon, - m MNacnh
AAM
. 4.5 B 38* Rlawir
edo Deidena a
84
lend V xä
1 1 4* n een hi
† ꝝ 1 M. Kmne 1
11n
Mcuo r e 3 Gwo ſonr da itenn
1 1 7 i.
8—. A l
4 8 1 d
dus deptes, dal nundi mrd s n quetms. clci perniac n ractare& pat 1 uſto Dei un 9 5 ronrifici& 3 üha eile timendun metm
rs No te kt elers, 3 11*
b Klacob cuui
volupeat, rn 2*. vendidtt prit 2 deln em& com M rs literueler i un Ablabm dus
— —
GENES. CA P. XLINX. 787
S ECVNDA PROPHE TIA, De Cimeone& Leui.
Simeon& Leui fratres, vaſa iniquitatis bellantia. In conſilium Gene4s. eorum non veniat anima mea,& in cœctu illorum non ſit ne 2.6.G2 gloria mea; quia in furore ſuo occiderunt virum,& in vo-
Iuntate ſua ſuffoderunt murum. Maledictus furor ecorum quia pertinav& indignatio eorum quia dura: diuidam eos in lacob,& diſpergam eos in Iſrasl. b
D intelligentiã huius prophetiæ, memoria repetere opor- tet hiſtoriam cædis Sichimitarum factam à filijs lacob, 2 præcipuè tamen à Simeone& Leui, quam narrauit ſuprà
“ Moſfes capite trigeſimo quarto huius libri. Hoc igitur eo-
rum facinus, vt plenum iniquitatis, furoris& crudelitatis,
deteſtarur Iacob hoc loco. Ac licèt omnes filij eius ad cædem illam fa-
ciendam concurrerint: quia tamen eius cædis faciendæ impulſores, au-
ctores& principes fuerunt Simeon& Leuizpropterea eos tantuͤm culpat,
& incuſat lacob. Signatè verò appellauit eos fratres, non quidem carne;
namque ea ratione alij quatuor ſimiliter erant eorum fratres, eodem ſci-
licet patre matrèque generati;ſed fratres vocantur ſocietate,& concor-
dia ſceleris. Daſa iniquitatis bellantia. Vocabulum vas in Scriptura, prout
varijs cum rebus iungitur, varias item habet ſignificationes; ſed in vni-
verſum ſignificat idem atque inſtrumentum: vnde vaſa bellantia vel bel-
lica, ſignificant inſtrumenta bellica, id eſt, arma;& vaſa pſalmi, id eſt, in- ſtrumenta muſica. Abominatur igitur Iacob arma bellica, quibus iniquè vſi funt Simeon& Leui ad cædem Sichimitarum: nam illud, Vaſa iniqui- atis, Hebraiſmus eſt, pro, vaſa iniqua, vel iniquè adhibita.
26 Sed quæ& quanta fuit in ea cæde illorum iniquitas? Sanè multiplex Quam multi- & grauis admodum ac deformis. Primò, cædes illa facta eſt contra pacẽ plex& quam datam& pactum initum cum Sichimitis: deinde per dolum& fraudem ks foe it Ih
fecerant pacem, non ſincerè ſed ſimulatè, quo facilis ac vehementius ⁴e Sichims-
homines inermes atque incautos opprimerent: præterea peccarunt con- tarum.
tra ſuam iplorum religionem, nam cùm ſuaſiſſent illis vt ritum ludaicum
circunciſionis ſubirent, nihilominus tamen eos iam ad Iudaicam religio-
nem adſcitos interemerunt: ad hæc occiderunt eos cùm maximè circun-
ciſionis cruciatu& dolore conflictarentur his accedit, quòd non ſolùm
inter fecerunt Sichem qui auctor fuerat ſtupri, ſedomnes inſuper ciues,
homines ſcilicet innoce ntes, nec eius flagitij parricipes: ad extremum n6 ſatis fuit neci dare homines, ſed præterea vrbem vſquequaque vaſtarunt & euerterũt. iraq; maior ſcelere vindicta fuit. 5 upra, in caput. 34 ad num. marginalé 18. oſtendimus nouẽ peccata fliorũ lacob in illa cęde notari.
88888 2
„ 1 hnnneeeeee eeeee ——
—
——ͤIſI

788 COMM ENT. IN
Quaſtisv an Ceterùm exiſtit quæſtio, quemadmodum lacob cædem illam Sichi. 17
ſta uerie.. S uſta fuerit ea mitarumn tantopere deteſtetur, cum eam ſancta illa mulier Iudith non ſo- des Sichimita-
eum propter lum commendet, verùm etiam Deo auctore atque incitatore factam præ verba Iud. dicet; Namque c. 9. libri eius in ea precatione quam habuit ad Deum hec dixit: Domine Deus patris mei Simeonis, qui dediſti illi gladium in defenſiuni alienigenarum qui violatores extiterunt in coinquinatione ſua,& denudaue- runt fœmur virginis in confuſionem,& dediſti mulieres illorum in prædam,& lias illorum in captinitatem,& omnem prædam in diniſionem ſeruis tuus qui zelauerunt zelum tuum. Ait igitur Iudith, Deum dediſſe Simeoni gladium in vltionem Sichimitarum. nam hoc ſignificat illud, in defenſionem aliem- genarum. frequens enim eſt Latino Interpreti, pro vlciſci, defendere;& pro vltione defenſionem ponere, veluri ad Roma. 1 2. Nõ voſmeupſas de- fendentes: ſed date locum iræ:& Iudith cap. primo. Iurauit per Tlwonum ſus quod ſe defenderet ab illis regionibus. ait item Simeonem eo facto zelauilſe zelum Dei, Deumque non ſolùm approbando, ſed etiam remunerando illud factum, dediſſe illi quaſi mercedem operis, mulieres& virginis in captiuitatem, omnéèmque ſupellectilem in prædam. Magiſt hiſtor. Magiſter Hiſtoriæ Scholaſticæ,& Dionyſius Carthuſianus ſuper eum a8 Scholaſtic. locum Iudith, viderunt hanc difficultatem,& ad hunc modum expediti Dionſius. poſſé putarunt. Cædes, inquiunt, Sichimitarum tripliciter cõſiderari po- Chartuſ. teſt:vel ex parte Dei,& ſic iuſta fuit, decuit enim Deum fœdiſſimum illud ſtuprum non inult um dimittere: vel ex parte Sichimitarum, qui quoniã de ſcelere vel ab ipſis, vel apud ipſos commiſſo nullam egerant pœniten- tiam, digni profectò erant ſupplicio: atque hac duplici ratione cædes illa laudari poteſt& laudata eſt à Iudith: vel ex parte Simeonis& Leui,& ſic planè iniuſta fuit, quia cum dolo& contra datam fidem,& poſt fœdus ac pacem initam facta eſt;& hac ratione eam Iacob dãnat ac deteſtatur. Veruntamen, ſi quis conſideratè perpendat ſu pradicta verba ludith, ad- uertet, hoc iſtorum reſponſo nequàquam exhauriri propoſitam dificul- tatem. Dicit enim Iudith Simeonem zelaſſe zelum Dei, ergo videtur lau- dare cædem illam, etiam ex parte Simeonis. LEus S Quocirca ſimilius vero eſt reſponſum Lyrani, qui explanans verba ill 19 Autoris ſan-. Iudith, iubet nos in illa cæde du as res conſiderare zquarum altera, eſt ze- tentia. lus quo incenſi ſunt illi ad faciendam cædemzaltera, eſt modus quem in facienda cæde tenuerunt. Zelus quidem fuit odium ſtupri ſororis quod iuſtum erat& laudabile, voluntas etiam vlciſcendi tantum ſcelus, hoc eſt vt non abiret inuultum& impunitum,& hoc quoque bonum fuit: deni- que ſtudium repellendi iniuriam ſorori illatam, quod erat honeſtum. M de his quidem laudatus eſt Simeon à ludith. Atenim modus quo iſta ſut executi,& ad effectum perduxerunt, prauus, peruerſus& abominabilis fuit, id eſt, vt diximus, per dolum,& cum ſumma crudelitate. Quamo- brem& cædem,& cædis auctorem meritò deteſtatus eſt Iacob.
Locus Iudith. cap.g 4
Sed purgamus quæ ſequuntur ex bonere, In conſilium eorum non veniat 30
anima mea,& in cœtu illorum non ſit gloria mea. Senſus eſt: Abſit, vt ego tanto ſceleri vlla ratione aſſenſus ſim,& tam iniqui conſilij participatione fLœda
aff 1
41

nem. KAh 2 dem, Kudd a
„
TAtmm 4
dernee 4 KeMenahet Mu 8 ll — 1— 4 3 1 d v 10 em 3 4 1 4* 4 2 4 rSre dac e 8 n 1“ connadum! um e emm lu r pendat ſupa 8* F wam ern 8 chiſe ca A
4„* ⸗ 9 m lrnigi 14 ¹
coafderme, e cht
8 crdemäutee AfEn
. G em bunt odun ct „ 3—n a
“ ,
K doc adj cut K hoc quod
dllatum, qud Krk * 47 4 7 M Arh. Arnt it ut * A g. peruet edon
.
. E
4 1 ummacci b 1
„. Senlls 8 i ricpu nioulcol 1 un
1
4
—
⁸
GENESIS CA bD. XIL.I X. 789 fœdauerim gloriam meam. vel: Abſit, vt factum illud ad laudem& glo- .. 3 4 riam meam pertinuiſſe putetur. Torum hoc eò ſpectat, vt demonſtret Ia- cob, ſe neque tunc participem fuiſſè illius ſceleris,& nunc ipſum deteſta- ri. Alij fic exponunt; Nolit Deus, vel, Auertat Deus, vt in concilium ac cœtum eorum aliquando veniat anima aut gloria mea: nam vt ſunt te- merarij& furentes, ne mihi quidem parcerent: quod ita diceremus Itali- cò: Dio guardi la vita el honor mio dalle conſulte& congregationi loro. Vox Conſilium, Hebraicè ſignificar non modò conſilium, ſed quicquid occul- tum& ſecretum eſt.
Rabbi Salomon illud, In conſilium eorum non veniat anima measait ſpe- ctare ad facinus Zamri qui inſpectante Moſe cum vniuerſo populo intra- uit lupanar vt coiret cum muliere quadam alienigena: quamobrem Dei zelo incenſus Phinees, vtrumque gladio perfodit. Vide c. 25. Numer. Ita- que pro conſilio legit& intelligit Salomon ſecretum locũ, id eſt, lupanar: hoc ergo ſcelus præuidens Iacob ſpiritu prophetico, illis verbis abomi- natus eſt. fuit aurem Zamri de tribu Simeonis. Quod autem ſubiungitur, Et in cœætu illorum non ſit gloria mea, idem Salomon pertinere exiſtimat ad
ſeditionem ill 3 .. 4 Aaron, arrogare ſibi volens dignitatem& poteſtatem ſacerdotalem: cu- aus rei Moſes hiſtoriam ſcripſit c. 16. Numer. Sedenim cum ea interpre- tatione nequaquam conſonant verba quæ proximè ſequuntur: In furore ſuo occiderunt virum,& in voluntare ſua ſuffoderunt murum: quod ad hiſto- riam Zamri& Core minimè quadrat. Quia in furore ſuo occiderunt virum,& in voluntate ſua ſuffoderunt muru:
cidæ: vel potiùs ſingulariter dictum eſt, occiderunt virum, propter Si-
chem ſtupri auctorem, cuius vnius vleiſcendi nimia cupitate, etiã ad alios omnes eius ciues cædes illa graſſata eſt. Illud ſuffoderunt murum, hanc ha- bet ſententiã: Tanto furore debacchati ſunt, vt non contenti fuerint cæ- de hominum, ſed inſuper vrbem vſquequaque depopulari, vaſtare ac de- moliri voluerint. Suffodiffe eos murum, in hiſtoria eius rei quæ ſupra nar rata eſt cap. 34. non ponitur expreſsè, ſed fortaſſe ſignificatur illis verbis: Simeon s Leui arreptis gladiis ingreſſi ſum vrbem conſidenter, inter fectiſque omnibus maſculis, Hemor& Sichem pariter necauerunt. Illud, Confidenter in-
greſſi ſunt vrbem; ſignificare videtur, audacter eos eſſe ingreſſos diruendo
3 85 li cbi.X. lii Ali bi.. A partẽ aliquã vrbis:vel potiùs ſignificatur aliis illis verbis proximè ſequen- tibus: Quibus egreſſis, itruerüt ſuper occiſos cæteri fili Iacob,& depopulati ſunt vrbem in vltionem ſtupri. Ex quibus verbis exiſtimare licet, Simeonem& Leut auctores fuiſſe cædis hominum, cæteros autem fratres eorum tan-
8.*„... tuͤm direptionis& vaſtationis vrbis.
Pto Illo, Suffoderunt murum, IXx. verterunt, ubneruauerunt taurum. na vox Hebræa Sor, frequenter vfurpatur in Scriptura ad ſignificandũ taurũ vel bouem: Eſt autem Subneruare, incidere neruos, id eſt, infirmare vires Lr,.......1. 8 & robur tollere. Per taurum ſignificatur Sichem, qui etatis iuuenilis cm
ggggg 3 89888
lam quam Core, qui erat de tribu Leui, concitauit aduerſus
4— 3 — ö 3 “ 1 — 3 4

790 C O M MEN T. I N
eſſet, pollebat robore corporis. Hebræi ſignificari putant Ioſephum, ad gen 37. quem occidendum primi omnium Simeon& Leui conſpirarunt,& ce- teris fratribus in eius necem conſpirandi auctores fuerunt: nam licòèt hoc in ſacris literis explicatè non tradatur, eſt ramen valdè veriſimile. neque enim minores fratres auſi eſſent tantum ſcelus tentare, niſi eius faciendi priores& maiores fratres principes fuiſſent. Ac non fuiſſe cedis eius auctorem Ruben neque ludã, eo liquet, quòd bidem. R uben adnixus eſt liberare loſeph de manu aliorum fratrum,& ludas yt necem eius auerteret, ſuaſit eum vendi Iſmaelitis: conſequens igitur eſt principes eius ſceleris fuiſſe Simeonèẽ& Leui. Ad huius quoque rei con- firmationem facit, quòd cùm loſeph in Ægypto inſimulaſſet fratres ſuos proditionis quaſi eſſent exploratores,& idcirco vnus eorum relinquen- dus eſſet quaſi obſes in poteſtate loſeph, relictus eſt Simeon, vt quiau- ctor fuerat conſpirationis aduerſus loſeph, ipſe præ ceteris eius ſceleris pœnas lueret. Atque hunc in modum argumentatur Caietanus; cui eri ſuffragatur Thargum Hieroſolymitanum, ſic habens hoc loco: In ina ſu oociderunt virum,& in voluntate ſua vendiderunt Ioſeph, qui aſſimilauudh boui Comparatus eſt autem tauro loſeph, propter dignitatis& poteltaiis Geneſ26. eius excellentiam primùm ipſi puero in ſomnis demonſtratã, poſtea com- Iufrà 41. paratam in Ægypto. Moſes certè Deuter. 3 3. benedicens loſeph, compa- rat eum primogenito tauri. Atenimuerò hæc interpretatio præterquam quod continet ſententiã leuibus nixam coniecturis, etiam non congruit cum eo quod adijcitur, Occiderunt virum, non enim loſeph ab illis occiſus eſt. Dicitur porro fu- ror eorum pertinax,& dura indignatio, quia eriam poſt pacem facta- fœ- duſque percuſſum perdurauit, neque exſaturari potuit mediocri pœna; nec niſi omnia funditus euertendo ac delendo expleta eſt. Diuidam eos in Iacob,& dis pergam eos in Iſrael„His verbis continetur 53 propheria Iacob pertinens ad pœnam ſceleris eorum, nam ſuperiota faci- noris eorum expoſitionem ſimùlque deteſtationem habẽt: ſen(as autem horum verborum eſt: Quia, inquit, ſceleratiſſimam iſti duocoieruns ſo- cietatem, idcirco non habitabunt ſimul in Terra promiſſionisiſed dilan cti erunt inuicem: quod ita euenit. Simeon enim non habuit ſeparatam hæreditatem, ſed eam accepit in medio tribus Iuda, vt traditur Ioſue 19. tribus autem Leui diſperſa erat per omnes tribus: nam quia nulla el dan 1, F.— ſunt illis eiuitates ad habitandum. pails h nena uf 4 ias tribus. Hebræi tradunt ex tribu Simeonis fuiſſe pædagogos dm 9. dadagsgos& 108 Pustorum populi Hebræi, qui victus parandi& lucri faciendi C magistros pue Cetetas tribus peruagabantur in docendis& erudiendis pueris occupall rorum. Cui traditioni adeſt Thargum Hieroſolymitanum, in quo locus hic ita expreſſus eſt: Dixit pater noſter lacob, Non conuenit vt hæc caſtra ſimal ſint: alioqui nullus populus, nullumque regnum poterit conſiſtere cota
en. 42.
Caietan.
eis. Diuidam ergo tribum Simeonis, vt ſint Scribæ& doctores legis in Synagoga lacob:tribum verꝗ Leui diſtrihuam vr præſit concionibus, ve contentionibus inter filios Ifrael. f
Verim
1
ſe So diohe whm tll
Thull b rigi Pl
ddou-
de gorr
¹
ſuln

—
4re diderun lie
lalep n rin
u ſmnstnn 11
Nner.zz. rä 9 1
Kru m
S 1 Spexterqa m * 1 4— 1 Don cougmkem 8 d ls occisti ario,qacm 3 1 Doc 5 4 1 ac delenco 1 in tur ir /ſiu. i 2
A 4m K clers e 1
in h „ 6
4 2
1
malin Temap b⸗ 2 4
ciuitates a19 8 mmeons fuleſ ickus paruuͦt 2 adis&eruden ſolymitann, 7 Noncoacrat i ve tegoun ed+ nſint Iade⸗ 4 ribuum anf †
GENESIS CAb. XILIX. 701
34 Veram illud inquiſitione& explicatione dignũ eſt, cur Moſes, Deut.
8432
33.omnibus aliis tribubus benedicens, ſolã tribum Simeonis ſine benedi tione pręterierit. Nec eſt probabile reſponſum eorum qui aiunt, quia la- cob maledixerat Simeoni, propterea Moſen noluiſſe eius tribui benedi- cere:namque ob eandem cauſam nec tribui Ruben, nec Leui benedicere debuiſſet Moſes. Illud foret probabilius(ſiquidem verũ eſſet) propterea indignã benedictione Simeonis tribum eſſe iudicatã, quòd ille eius tri- bus ſator& parens, ad necem loſeph inferendã præ ceteris incubuiſſet: ſed quia hoc probari non poteſt, magnã fidem non habet. Illud igitur ve- rius dictu fuerit, quia non multo ante, vt eſt in lib. Numer. cap. 2 5. Zamri princeps tribus Simeonis, ſpectante Moſe atque vniuerſo populo, lupanar Madianitarum ingreſſus, cum quadam Madianite concubuerat, ſummo cum mœrore totius populi& principum indignatione, atque inſigni Dei
contumelia: quia etiam huius facinoris recens erat memoria, ad eius de-
teſtationem Moſes ei tribui ſuam benedictionem imperriri noluit. Dicendũ pręterea nonnihil eſt(vt curioſo lectori ſatisfaciamus) de va- rietate lectionis huius loci:. Hieronymus in Traditionibus Hebraicis in Geneſim, hanc citat lectionem huius loci ex interpretatione Septuaginta interpretum: Simeon& Leui fratres conſummauerunt iniquitat em adin- uentionis ſuæ: In conſilium eorum non veniat anima mea, in congrega- tione eorum non æmuletur iecur meum, quia in furore ſuo interfecerũt homines,& in deſiderio ſuo ſubneruauerunt taurum: quam lectionem ait diſcordare à veritate Hebraica quæ hanc reddit ſententiam: Simeon& Leui fratres:vaſa iniquitaris arma eorum. In arcanum eorum non veniat anima mea,& in conuentu eorum ne diſſoluatur gloria mea: quia in fu- rore ſuo interfecerunt virum,& in libidine ſua foderunt murum. Signi-
ficat autem his verbis, inquit Hieronymus, non ſui conſilij fuiſſe, quod illi
Sichimitas fœderatos viros interfecerint, contraque ius pacis& amicitia- rum, ſanguinem fuderint innocentem,& quia quodã furore ſiue crudeli- tate rapti muros hoſpitæ vrbis euerterint. Illud, Diuidam eos in lacob,& diſpergam eos in Iſrael, bene congruit cum euentu. Leui enim hæreditatẽ propriã non accepit, ſed inter alias tribus, paucas vrbes ad habitandũ ha- buit: Simeon quoque, vt eſt in libro Ioſue, proprium funiculum non eſt conſecutus, ſed de tribu Iuda quiddã accepit. Et in 1 Paralip. ca.4. ſcriptũ eſt, cum multiplicata eſſet tribus Simeonis, nec haberet poſſeſſionis locũ, exiſſe in deſertum ad quærendum ſibi locum. Quidam prophericè, inter- fectos homines, à poſtolos,& ſubneruatum taurũ à Phariſæis, Chriſtum interpretantur. Hactenus ex Hieronymo.
36 In Paraphraſi verò Chaldaica pro illo, In conſilium eorum non veniat a-
nima mea,& in cœtu illorum non ſit gloria mea, ſic eſt, In ſecretis eorũ non 48 5 8 fuit anima mea,& cùm congregarentur ipſi vt irent, non deſcẽdi de glo-
ria mea. Sẽſus eſt: Nõ conſuluerunt me quãdo conſulrarunt de occidẽdis
Sichimitis, ſed clã& ignorante me facinus illud& deliberarũt& perfece.
runt. lllud, Non deſcendi de gloria mea, variè poteſt exponi: vel, Non ſum
aſſenſus illis, ne perderem gloriam& claritatem famæ quam vſque ad id tem
Dubitatio cur Moſes Deut. 33· benedacens cæteris tri bu- bus, praterie- rit tribum 81- meonzs.
Vera ſolutio.
Varietas leclis ni*. Hieron muts.
2„ Ioſue 19.
———————————

792 CO M MEN T. I N temporis habueram; vel, Non receſſi à Deo qui eſt gloria mea, vt tale quiddam contra illius voluntatem deſignarem; vel, Non ſum deductus de ſententia& propoſito animi mei, probè ſciens quid æquũ, iuſtum ho- neſtum& glorioſum factu eſſet aut non eſſet. IJam verò pro illo: Occide- runt virum, in Hebræo ſic eſt: Occiderunt occiſione, id eſt ingenté, atro. cem horrendamque hominum cædem fecerunt: geminatio enim illa ad exaggerationem facit. Expeſitio m KReſtat vt quæ ad myſticum vaticinij huius ſenſum& intelligentiam d334 ge pertinent, carptim dicamus. Et allegorica quidem huius prophetiæ inter- ubeoſtvu. pretatio eadem ferè traditur ab Ambroſio. Ruffino, Iſidoro, Rupeno. Ruſhaus. Aiunt lacob ſpiritu propherico vidiſſe execrandum concilium in quo Iſidorus. Scribæ& Sacerdotes de necando Meſſia deliberaturi erãt: doctores aué- Ruperius. legis& Scribæ, vt placet Hebræis, erãt de tribu Simeonis; Sacerdotes au- tem de tribu Leui. Iſtos porrò narrant Euangeliſtæ concilium feciſſe vt
Matt. 20. Jeũ morti traderẽt.& Dominus noſter dixit: Filius hominis tradetur prin- cipibus Sacerdotum& ⁸ cribis,& condemnabunt eum morte. Maledittu fut illorum furor, quia pertinaæ, nimirum toties vehementer cupiente&adni- tente Pilato, leſum, vt planè innocentem dimittere;illi contrà obnisdob- ſtiterunt clamantes, Tolle, crufige eum. Nimis quoque dura fuit eotum indignatio, quia Barabbam homicidam dimitti, auctorem autem vitæ oc- cidi flagitarunt.
Rectè igitur de ipſis dicitur Occiderunt virum,& ſuffoderunt murum, id eſt, corpus eius flagellis, clauis ac lancea lacerauerunt atque perfode- runt: aut quia tãto ſcelere admiſſo meruerunt ipſi, vt proſtratis mœœnibus vrbs Hieruſalem funditus euerreretur,& ſupremo ipſi opprimerentur
84
Rupertus. Sxitio. Vnde ſequitur: Dinidam eos in Jacob,& difpergam eus in Iſmael: Deſierunt enim, vt inquit Rupertus, eſſe veri filij Iacob, in eorum KWcum ſuccedentibus,& hæreditariã promiſſionis benedictionem cernentibus, qui ad fidem Chriſti ex Gentibus conuerſi ſunt. Vel, Diuidam eos per ci- uiles diſcordias& inteſtinas ſeditiones, quæ auctore loſephin rimis li- bris Iudaicarum antiquitatum,& in ijs quos de bello Iudaico ſcriplit an- teceſſerunt bellum Romanorum aduerſus Iudæos,& Hieroſolymitand excidium. Sanè illud diſpergam eos, veriſſimè contigit: namque eo bello victi captique per omnes terræ plagas miſerrimè difſipati ſunt: quod prę dictum fuerat per Dauidem plſal. 58. Deus, inquit, oſtendit mihi ſuper im-
8
micos meos, ne occidas eos. Diſperge illos in virtute tua.
Ioann. 19.
.35 Morale docu- Licet prætera morale quoddam& perutile documentum ex hac yto.⸗
mentum de re- phetia capere, omnem ſcilicet immoderaram vindictam, etiam quæ viè⸗
primendo ap- 1 ſpirig,. n. 1Ctam⸗ tä zeene vin. tur zelo iuſtitiæ concipiãt, ſuſcipi ſtudio repellende iniuriæ& recupeta
6. honoris, eſſe repudiandam arque fugiendã: ſedillam tamen tam lege d uina quàm humana execrandã eſſe, quæ ad ſimilitudinem illius vindicta Simeonis& Leui his quoque circunſtantiis inſignita fuerit: Prima, ſi bat per dolum& fraudem, maximè verò ſub obtentu pacis& amicitiæ: Se- cunda, ſi aduerſus homines incautos, inermes,& ad reſiſtendũ inualidos: Tertia, ſi aduerſus eos qui verſantur in ſummis ærũnis& calamitatibus, aut

Matem;„. G” 4„ 4 ·1 2. 1adee n h aut magnis animi corporiſve doloribus cruciantur: Quarta, ſi ea vindi- 9 den bpia cta redundet in contemptum& iniurlam religionis: Quin ta, ſi magnitu- Achh.„. 8 1—„, mee la wil do vindictæ grauitatem lceleris,& iniuriæ menſuram excedat„nulloque dhr lun reſpectu humanitatis barbara& ferina crudelitate ſæuiatur. 4 wm: cr d.———
TERIIA PROPHHITIA.
ba naan 1n inl. De Iuda.
qudemſ 2n
3...„. 2 1. mie Au 83 Iuda, te laudabunt fratres tui: manus tua in ceruicibus inieni- Ree 32,5 „ arp corum tuorum, adorabunt te filij patris tui. Catulus Leonis 1112. [ 1”.. 1. 4 1. 8... 3 eatäden hi. Iuda, ad prædam, fili mi, aſcendiſti: requieſcens accubuiſti 5. udo de vt Leo,& quaſi Leæna: quis ſuſcitabit eum? Non auferetur — ande 3 im ſceptrum de luda,& dux de fœmore eius, donec veniat qui
ket d n. 4 o..
du e a mittendus eſt,& ipſe erit expectatio gentium. Ligans ad
vineam pullum ſuum,& ad vitem, ô fili mi, aſinam ſuam. Lauabit in vino ſtolam ſuam,& in ſanguine vuæ pallium ſuum. Pulchriores ſunt oculi eius vino,& dentes eius lacte candidiores. E EÆC Prophetia, quam de luda edidit Iacob,& Moſes po- Keritati literarum monumentis conſignatam prodidit, vt 4 eſt nobiliſſima& celeberrima, ſic eſt aliqua in parte obſcu- Uh riſiima& ad explicandum difficillima. Ex hac euidens fir- Vae mumq; ducitur argumentum ad redarguendos ludæos qui Meſſiam adhuc veniſſe negant:& perſpicua ratione concluditur, do- minum leſum Saluatorem noſtrum verum eſſe Meſſiam. Sedenim veri-
4*
uerrenm eum
- . 12 k 1 3
ren. .
4 4 ee 42
4
1* tatem huius Prophetiæ cum ipſo euentu, rerùmque ſucceſſu comparare — ar atque componere, valdè arduum& impeditum opus eſt. quò maiori ſtu- e e. 0 cuez enitendum herficiencum nobis etvi quemadmodum fe- n cimus in illa Danielis de Septumginta Hebdomadis prophetia; ita quoque D q²os de nn, veritatem huius prophetiæ, qusad eius fieri poſſit, manifeſtam& planam
4 9 luds 3 49 8 1 12
lectori faciamus. Ac primò quidem ſingula verba ſubtiliter ac diligenter excutienda& ponderanda funt, vt germana& propria eorum ſententia, & vt vocant, literalis ſenſus enoteſcat, deinde ſenſus quoque myſticus in- dicabitur: poſtremò duas inſignes admodum quæſtiones tractabimus, al- teram contra Iudæos, vtrum hæc prophetia denotet tempus aduentus Meſſiæ, alteram cum Chriſtianis Doctoribus, quéadmodũ hæc prophe- aderaum eint If i, tia intelligẽda ⁵ interpretãda ſit ‚vt eius veritati euẽtus aptè reſpõdeat. Aorepellend Wer Spectat porròè hæc prophetia ad laudem ludæ vel potiuũs poſterita-
] p 3 nn 1 8. Deus n 1** vurtutt 12
1 4 & perutile do *
————— ſ ᷣ-ö ÿÿ———— 3 ————=— 1 S 7 ““ 8“ 5 ſſſ“
odi: ſcdil Saa tis& tribus eius: nam in ludam qui filius fuit Iacob, penè nihil compe- de ſmin tit eorum quæ hic dicuntur. Prædicat autem lacob quatuor excellen- Se2 aſeni d tias Iudæ, primam honoris& laudis, quòd iplum cæteri fratres lauda- — a turi& adoraturi eſſent, alteram fortitudinis, quòd vt Leo hoſtes ſuos dude nn d ebellaturus eſſet: tertiam, principatus atque imperij diuturnitatis neme v Comm in Gen, Tom. 4. hhhhh
mmu:
——— e

794
NMa 1G.
3 Reg. 15. Infra 22. 4.Reg 19.
COM MIEN T. IN
eius vſque ad Meſſiæ aduentum, qui ex ea tribu generandus erat, quar- 4„.. 8 ram, incredibilis abundantiæ bonorum temporalium, maximè autem
vini& lactis.
2 AX.. 83 fuda te laudabunt fratret tui. Hebraicè eſt, luda tu diceris Iuda,& iuxta 4
nomenuur quod ſignificat laudem vel confeſſionem laudis, continget tibi, nam te laudabunt fratres tui. Vide 29. cap. Geneſeos. Sic Dominus dixit Petro: Tu es Petrus,& ſuper hanc petram ædificabo Eccleſiam mean. Paraphraſis Chaldaica ſic habet hoc loco; Iuda, tu confeſſus es& non eru buiſti;in te confitebuntur fratres tui. Quid illud fuerit, quod Iudas con- fiterinon eribuerit, difficile eſt diuinare. Quidam referunt ad factũ Tha- mar, quod ille non abnuit, ſed ſimpliciter cõfeſſus dixit, Iuſtior me eſt,&c. Geneſ.3 8. Alij referunt ad liberationẽ loſeph à cæde quam ei ceteri fra- tres moliebãtur, Geneſ. 37. Vel illud; con feſſus es,& non erubuiſti, poſitum eſt pro futuro, confiteberis& non erubeſces, more ſcilicet prophetiarum, in quibus propter certitudinem præterita ponuntur pro futuris. Illuchin te confitebuntur fratres tui, intelligi poteſt, vel in te, vel propter te: vel ſimpliciter, Te confitebuntur ſiue laudabunt omnes fratres tui,& exno. mine tuo vocabuntur omnes Iudæi. b Manus tuæ in ceruicibus inimicorum tuorum: Hebraicè ſingularitereſt, 4¹ in ceruice, ſenſus eſt: Subiugabis tibi inimicos tuos. Hoc impletum eſ in ipſa tribu Iuda ſtatim poſt mortem Ioſue: hanc enim monitu Dei du- cem ſecutæ aliæ tribus debellarunt hoſtes ſuos: ſed euidenter ac perfeche cõpletum eſt in Dauide, ſicut patet legenti I.& 2. lib. Reg. Id quod ipſe- met de ſe confirmat pſal. 1 7. Perſequar, inquit, inimicos meos,& cumpre- hendam illos:& non conuertar donec deficiant.( onfringam illos, nec poterü ſtare, cadent ſubtus pedes meos. Ei inimicos meo, dediſti mihi dorſem( He- braicè eſt, ceruicem) Comminuam eos d: puluerem anie facism ventivi lu- tum platearum delebo eos. Populus quem non cognoui ſeruiuit mihi, in adi- lu auris obediuit mihi. Idem quoque cõtigit quibuſdam aliß tegibus luda, vt Aſa, loſaphat& Ezechiæ. Chaldaicè ita eſt; Manus tua prævaledit ho- ſtibus tuis, diſſipabuntur inimici tui, erunt vertentes verticem coram te, præuenient te petituri pacem tuam. Peter pacem tuam, vel ſignificat, honorificè& amanter ſalutare pacem; hoc eſt ſalutem,& omnia kauſta precando;vel ambire pacem alicuius vehementer optando in pace ell cum aliquo. Hanc quoque luda victricem hoſtium ſuorum fortitudinè ſignificauit Moſes Deut. 3 3. illis verbis, quibus benedicens Iuda dixi Manus eius pugnabunt pro eo,& adiutor illius contra aduerſarios cin erit, Adorabunt te jilii tui: Hebraicè pro adorabunt, eſt, incuruabunt ſe i. bi. Hinc apparet, ius primogenituræ pertinens ad honorem& poteſtat- ex Ruben tranſlatum eſſe ad Iudam. ſiquidem Iſaac Geneſ. 27. vt primo· genito dixit Jacob: Seruiant 1ibi populi,& adorent te tribus:&ſto dominus
fratrum tuorum,& incuruentur ante te filii matris tuæ.
Catulus Leonis Iuda: Hoc poteſt conuenire etiam in Iudam qui flllius47
fuit Iacob, eum nẽpe tradunt fuiſſe omnium fratrum ſuorum fortiſſimũ & generoſiſſimum. Et in primo lib. Parali p. cap. 5. ſic eſt: Iudas erat for- ti ſſimus
,—

d
QOAn aun uda 4 N 8 5 1 alls
erdeſcamad 9 Annla hn 5 Mek A 2 5— audadae eu 4 tr. 1 „„ u. Im an 2 Mrur Apmed in em lalae dac im lh anr doſtes unr um terlegentilkn n ſpanr,— avim K 4.(n iumicn nen ul Non nn u b an me cõtigit qnt
41 4 4 Alin KL
441 11 3 U 3 1 1 1 . lorabun, 4 1 4 1
11— N adh
GCENESIS CA P. XLIX.„)
tiſſimus inter fratres ſuos: de Rirpe eius principes generati ſunt. rectè autem comparatur Leoni qui eſt fortiſſimus animalium„& illis maximè terri- bilis, de quo ſcriptum eſt in Prouerb. Leo fortiſſimus beſtiarum, ad nullius & Amos. 3. Leo rugiet, qui non timebit? Catulus porrò leonis etiam audacior eſt, vel vt cõtrariarum& validiorum virium inex- pertus, vel vt acutioribus firmioribuſque dentibus inſtructus, vel vt cibi prædæque auidior. Nomen verò Catuli Leonis præcipuè conuenit in Dauidem de tribu Iuda generatum, qui etiamnum adoleſcans pugnabat
cum leonibus& vr
Hebræorum, deuicit. Ad pradam fili mi aſcendiſti. Hebraicè eſt, expræda; verbum autem
pauebit occurſum.
Hebræum propris ſignificat raptum,& dilaceratum, vt cm leo beſtiæ e.
ſis, eoſque ſuperabat,& Goliath gigantem, terrorem 1,,5,).
denm.
ronym. in
alicuius membrum diſcerplit& rapuit ſibi in cibum. Hieronym. legit, Traditionibas ex captiuitate: ſed in idem recidit. Septuaginta verterunt Ex germine, Hebraicis.
quod nullam habet cum Hebræa& Lartina lectione conuenientiam, nec video quem ſenſum reddat ſecunduùm hiſtoriam; niſi fortè ſignifi- catur, ludam nihil degeneraſſe à maioribus ſuis, ſed moribus factiſque oſtendiſſe ex ſanctorum ſe ac fortium virorum ſtirpe generatum. Hoc loco paraphraſis Chaldaica hane habet lectionem: Poteſtas erit in prin- cipio,& in fine magnificabitur regnum de domo luda, eò quòd à iudicio occiſionis⸗fili mi, animam tuam abſtinuiſti: ſenſus eſt; Primò non erit plenum regnum in Iuda, ſed magnificentia quædam,& poteſtatis at- que imperij excellentia ſuper alias tribus proceſſu tamen temporis in- iuſti regni faſtigium aſſurget:& hoc meritus eſt Iudas propter æquitatem
& iuſtitiam qua vſus eſt, tum liberando nurum Thamar ab incendio;
tum eripiendo innocentem loſeph ex manibus fratrum interficere eum cupientium. 44 Nequieſcens accubuiſti vt leo,& quaſ leana: quis ſuſcitabit eum Hebraicè Fapuit prædam, incuruat ſe ſuper cruraſid enim Hebræum verbum ſigni- licat)& cubat, nec vult ſurgere, licèt tranſeant alia animalia, quaſi nul- lum timens. Pro leæna, Hebraicè eſt, Labi, ſignificans leonem maiorem. Sed quia eavox in plurali habet formam fœmininam, dici poteſt in ſin- gulari ſignificari vtrumque ſexum. S. Hieronymus ferè vertit leænam. Pro illo: ꝗ uis ſuſcitabit eum? Hebraicè eſt: Quis ſurgere vel ſtare faciet eumãid eſt, Quis irritabit eum? quo ſignificatur, ſubiugatis omnibus ho- ſtibus ſecurè Iudam& tutò victurum. Nimirum ita contigit Dauidi poſt multas victorias, debellatis Philiſtæis, Moabitis, Ammonitis, Idumæis& Syris, vſque ad Euphratem: ſed maximè ſub Salomone pax floruit, lege quarrum& quintum caput libri tertij Regum. Senſus igitur eſt: Profli- gatis hoſtibus in ſecura pace erit, nec quilquam eum laceſſendo& irri- rando audebit ad bellum concitare. In Chaldaica paraphraſi ita legimus hunc locum: Quieſcens habitabir in fortitudine ficut leo& ſicut leæna,
non eſt regaum quod commouebit eum. Rhhhh
82
8——jj—
eſt⸗Incuruauit ſe& accubuit: alluditur ad morem leonis, qui poſtquam
Gene/ 0. Infra. 37.
1. Reg. 8. G 21. Paralip. 9.
—
“

VBRS. 10.
EFer. †. Gr;.
796 cOoMM EN T. 1 N Non auferetur ſceptrum de luda,& dux de fœmore eius.
VPERTVS lib. 3. de victoria verbi Dei cap. 9. ait hanc eſſe tertiam Dei promiſſionem datam homini de aduentu Meſ. ſiæ. Nam prima expreſſa eſt ijs verbis, quæ Deus ſerpenti
—
mulieris:& ipſaum conteret caput tuum. Secunda promiſſio data eſt Abrahz Geneſ. 2 2. In ſemine tuo benedicentur omnes gentes. Tertia promiſſio,& qui dem prioribus multo expreſſior, per Iacob his verbis pronuntiata& mun do publicata eſt.
Pro, Non aufereturz Septuaginta habent, Non deficiet. Hebraicè eſt
Non recedet, à verbo Sur, quod ſignificat recedere, declinare, ſeparate. S ceptrum, Hebraicè Sheueth ſ gnificans virgam regiam„quale eſt ſce- ptrum,& qualis erat virga Aſſueri. In Plalm 44. dicitur: Firga directionu, Vvirga regni tui: ſignificatur igitur regalis dignitas& poteſtas, ideo Septua- ginta verterunt: Non deficiet princeps& Ionathas, reges. Solet nonnunqui in Scriptura nomen virgæ poni pro afflictione& oppreſſione, vt in Dal
2. Reges eos in virga ferrea:& apud Eſaiam, Aſur vir ga furoris mei:& apud
Paulum: Quid vultis? Invirga veniam ad vos,&c. Veruům ea ſignilicai
hic locum non habet, vt manifeſtum eſt ex ijs quæ proximè ſequuntur, quæ declarant lacob loqui de principatu& dominatu ludæ, omnia ilſ læta fauſtaque& glorioſa prænuntiando. Nec verum eſſet non receſſu- ram fuiſſe à tribu lIuda virgam afflictionis vſque ad Meſſiæ aduentü;cùm ea Tribus, regnantibus Dauide& Salomone, florentiſſima& feliciſſima fuerit. De Iuda, hoc eſt de familia, poſteritate& tribu Iuda, Onkelus& Ionathas verterunt, de domo luda.
Et dux, ſic etiam Septuaginta. Hebraicè eſt Mechochech, ſignificans eum qui facit ſcribere leges& decrera. hic ponitur pro legiſlatore, idem nomen Pſalmo 59. Latinus interpres vertit regem, ibi Tuda rex mau. Eſt autem munus ſummi principis ac regis, ſancire leges,& decreta condere. Iſaias certè cap. 3 3. tribus glorioſis nominibus Meſſiam inugniuit, ludi- cis, Legiſlatoris& Regis. Dominus, inquit, index noſter, Dominus legifer no- ſter, Dominus rex noſter, ipſé ſaluabit nos. De fæmore eius, Septuaginta: De fœmoribus. Hebraicè ad verhum: De inter pedes eius, ſenſus igitur eſt: Ex ſemine vel ex ſtirpe eius. Onkelus& lonathas habent: De filiis filiorum eius. S. Hieronym. honeſtati aurium conſulens ne nominaret genitalia, quod proximum erat poſuit, De fœmore;& alibi dicitur, Ex vtero, etiam in viris, vt Genel. 1 5.& 2. Reg, 16. certè locus virilitatis, vt eſt inter fœmo ra, ſic eſt in imo ventris.
Donec veniat qui mittendus eſt. Illud donec expreſf as reddiderunt On- 6
kelus& lonathasellle quidem, non deficiet in ſeculum ſeculi vſque dum veniat Meſſias, hic autem, vſque ad tempus quo veniet. Qui mittendus eſt, Meſſias ſcilicet:nam hoc nomen expreſſè hic Onkelus, lonathas&
Pagninus poſuerunt. Certè Meſſias hoc vocabulo, Miſſus, ſæpe inſigni- tur in Scriptura: nimirùúm inter omnia quæ Deus miſit hominibus.
Chriſti miſſio fuit maximhè optata,& expectatata, promiſſa,& ſalutaris
homini
dixit Geneſ. 3. Inimicitias ponam inter ſemen tuum& ſemen
—⅓

45 1 Aden Non 1 .“
4 3 2
44 „ 1 8 SA“ alam an.
1 8 34 “ e e
8 8 4 4
“ “ 2& lo 1
4* 1„ 8 an nole 1 9 rri 8. 8. 1 „SLomonen ſin 1 5 8
4 poſtertae bi P la Hebeuckci! Mun
crexa. hic pout xes vertit teg ai 8 4
tegi(incie n 3 pominibusli ad. 4 1.
4 1 e aus. De n il 1 3 wc De mrr peud f 1 2 k üötler A lonatha* * 2 en alulens, 2 drid
co 5 . ne Kalbi ai ſeor 0 4 4 1 Ll erte locus riil ih luri
9 rre expeel escietin lecll ien
4
4 oc vocaduc,?
mu qur Del 3 )
GENESIS CAP. XLIXN.„9,
hominibus. Hebraicè eſt Shiloh obſcuræ admodum& ambiguæ fignifi- cationis:nam prout varia ex origine leu radice ducitur, ſic ad varias ſigni- ficationes applicatur. Etenim quia 5 cil filium ſignificat, quidam vertunt, donec veniat filius eius: intelligi volentes Meſsiam, Oleaſter repetit ori- ginem eius à Scialah,& ſignificari vult eo nomine quietum, ſecurum& pacificum, quo nomine Meſſias commẽdatus Kenobilitatus eſt, tum apud Iſaiam, tum apud Lacha. c. 9. Eſt præterea Shilob proprium nomen cuiuſ- dã loci, qui erat in ſorte vel in tribu Ephraim, vbi ductæ ſunt ſortes ſuper diuiſione terræ promiſſionis, Ioſue 1 8. mãſit quoque eo in loco arca Do- mini vſque ad Samuelem, vide Pſal. 77.& Hier. cap. 7. Eugubinus putat tempore S. Hieron. non fuiſſe ſcriptum S hiloh, ſed Saliach, vt loco litteræ
he
derit chet,& ita ſignificari, vt ipſe vertit, Miſſum.
4 Septuaginta verterunt: Dones veniant quæ depoſita ſant ei. Sic enim ſe-
47 cundum ipſos legit Auguſt. libr. 1 2. contra Fauſtum, cap. 4 2.& lib. 17. de Ciuit. Dei, cap. 4 1. Cyprianus lib. 1I. contra Iudæos legit Depoſita illi. alia Lectio habet, Donec veniat cui repoſitum eſt. Sic legit Ignatius, Irenæus, Tertullianus, Ambroſius, Leo Papa,& S. Hieronymus. Iuſtinus Martyr, & interpres Origenis vtrãque lectionem agnoſcunt: in Codicibus Theo- doreti manuſcriptis, in vlt. quæſt. in Gen. bis eſt. Qui reſeruatur, vel Quod reſeruatur Hæc circa tranſlationem Septuaginta huius loci annotauit Fla- minius Nobilius, quem ego virum propter magnam probitatem& do- ctrinam,& meam multorum annorum cum eo familiaritatem, amoris ſi- mul,& honoris cauſa libenter nomino.
Opinatur Bugubinus, Septuaginta diuiſam legiſſe dictionem illam Shiloh in Sci, quod ſignificat relatiuum quis, quæ, quod:& in pronomen Lo, quod ſignificat, ei vel pſi,vt ſenſus fuerit: Donec veniat quod ei, ſupple- uiſſe autẽ ipſos ſeptuaginta illud repoſitum eſt. Dicũtur autẽ repoſita, quę
ſunt nobis valdè cara& pretioſa,& quia nihil erat carius aut pretioſius aduentu Meſsiæ, aut quod æqus illuſtrarurum arque nobilitaturum eſſet tribum Iuda, idcirco dicitur: Donec veniat quod eſt ei repoſitum. Meſſias Porrò erat repoſitus ſiue depoſitus in promiſsis Dei, in prædictionibus
Oleaſter.
I. Reg. 4. Auguſtin. Eugubinus. in Geneſ.
Auguſtinus. Cyprianus. Igna t. us. Irenaæuz. Tertullianus. Ambroſtus. Leo Fapa. Hieronymus. IuTtinus. Theodoretus. Flamini us Nobilius. Eugubinus.
vatum, denique in multis figuris& ſignis, atque in omnibus penè cere-
moniis lIudaicis.
48 Et ipſé erit expedtatio gentium: Hebraicòè eſt: Et ei erit obedientia populo-
rum; Id eſt, obedient illi populi& accipient leges eius:quod in parte con- tigit Dauidi, vt de ſe ipſe teſtatur Pſal. 1 7. Populus quem non cognoui ſer- uiuit mihi, in auditu auris obediuit mihi: ſed omnino completũ eſt in Chri- ſto Domino, cui dixit Deus pater Pſal. 2. Poftula à me,& dabo tibi gentes hæreditatem tuam: Et pſalm. 7 1. Adorabunt eum omnes reges terræ, omnes gentes ſeruient ei. Quamobrem pſalm. 44. fauſtis vocibus ei acclamatur: Intende proſperè, procede,& regna. Rabbi Salomon ait vocem Hebræam ſignificare congregationem populorum,& indicari multos populos ad elus ditionem& imperium aggregatum iri quod aliquatenus euenit in Peineipats Dauidis, qui multas gentes parere ſibi,& tributum pendere oegit.—
hhhhh z
5 ſſſſſſſ— 3— A— ö

798 C O MM EN T. I N 2. ReH. 12. Hieronymus in vna littera ſenſum mutauit: nam vox Ia eſt à verbo J7. 24 6,, cha;& habet prædictam ſignificationem. S. Hieronymus deriuaſſe cam videtur à Chaua, quod ſignificat expectare,& frequenter littera f po- nitur in loco Vau,& tunc habet ſignificationem qua vſus eſt hic B. lie. ronymus, quod tamen propterea non probatur peritis linguæ Hebraææ, quòd talia nomina quæ fiunt per præpoſitionem literæ Ioa perquàm ra- ra ſunt, nec ferè ſunt niſi propria nomina, quale non eſt in hoc: nec repe- ritut hæc vox alibi quàm in præſenti loco,& cap. 30. Prouerb. Onkelus habet, Et ipfi obedient Gentes. Ionathas, Subiicientur ei omnes reges terræ. 5omodo Cæteruùm Latina Lectio hanc fert quæſtionem, Quomodo Meſſias 45 Chriſtus expe fuerit expectatio Gentium, cùm is ante ſuum aduentum nullo modo Ctato fuerit eſſet Gentihus cognitus. Namque apud Iſaiam cap. 65.(idemque vſut- Aenei n,ee patum à Paulo eſt ad Romanos decimo) de Gentibus loquens Deus, ait nentus Chriſti Iuuentus ſum a non quærentibus me, palam apparui ils qui me non intern- notitiam ha- gabant. Eadem difficultas accidit loco illi Aggæi cap. 2. Vcniet deßidenau buerint. cunctis gentibus. Tribus modis hic nodus ſolui poſſet; primo, vt ſoluit lo- Iuſtij. martyr. ſtinus in eo Dialogo quem habuit cum Thriphone Iudæo, interpretan- do hæc verba non de primo, ſed de ſecundo aduentu Meſſiæ, qui ſicut in primo aduentu fuit expectatio ludæorum, ita in ſecundo aduentu erit expectatio Gentium quæ in ipſum crediderunt. Similirer eundem lo- eum expoſuit Auguſtinus ſcribens libr. 8. de Ciuitate Dei, cap. 35. lam verò, inquit, quod ſequitur: Ei veniet deſideratus cuntlus gentulus: de nouiſſimo eius expectatur aduentu. Vt enim deſideratus eſſet expectan- tibus, priùs oportuit eum dilectum eſſe credentibus. Idèmque repetit cap. 48. eiuſdem libri. Non, inquit, prior aduentus eius deſideratus erat omnibus gentibus; non enim quem debebant deſiderare, ſciebant, in quem non crediderant. Sed hanc profectoò luſtini& Auguſtini expoſi- tionem verba illa Iacob excludunt, quæ proximè anteceſſerunt: Non aufe retur ſceptrum de Iuda,&c. donec veniat qui mittendus eſ: quibus vet- bis manifeſtum fit, non de ſecundo, ſed de primo Meſſiæ aduemu hcob loqui. b Altera ratio explicandi hanc difficultatem illa eſt, cùm dicitur, Gentes 0 defideraſſe& expectaſſe aduentum Meſſiæ, non eſſe propriam, ſed figu- ratam,& metaphoricam locutionem, qua ſcilicet illud ſignificetvr, tanto- perè Gentes indiguiſſe aduentu Meſſiæ in remedium malorum quibus oppreſſæ tenebantur, vt ſi nouiſſent ipſum, proculdubiò ardentiſſimèe- ius aduenrum deſideraſſent atque expectaſſent. quemadmodũ frequens eſt cùm in ſacris, tum in profanis literis dicere, terram deſiderare vel ex- pectare imbres, ſoles, ventos, ſignificando terram iſtiuſmodi rebus vehe- menter indigere, quò fructus optatos& expectatos hominibus ferre queat. Hac eius vocis ſignificatione vſus Moſes dixit terram promiſſionis expectare de cœlo pluuias, Deute. cap. 1. id eſt, indigere pluuiis,& eas m tempore accipere. Nec ſansè tertia illa via diſſoluendæ huius quæſtionis repudiari debet, voca
Auguſtinus.

6 ENESIS CA P. XLIX. 799
vocabulum expectationis hoc loco eſſe poſitum pro ſpe& fiducia,& së- Seriptura ca- tentiam Iacob intelligi debere de Gentibus iam ad Chriſti fidem conuer- Vverſos 2 GE- ſis:mos enim ſcripturæ eſt conuerſos ex Gentibus ad Chriſtũ etiam poſt Shnna der conuerſionem appellare Gentes; ad differentiam videlicet ludæorum. poſt conuerfio- Audi Paulum loquentem cum Genribus iam Chriſti fidem am plexis, ad nem, nominat Ro. 11. Vobis dico Gentibus, Quamdiu quidem ego ſum Genrium Apoſtolus, Gentes. mini ſterium meum honorificabo,& c. Senſus igitur eſt: Non tantůùm ludæi, ſed multò maximè Gentes Me ſſiã recipient, atque ineo ſuam ſpem, om- nèmque fiduciam collocabunt: quemadmodum prædixerat Iſaias ca. 1I. ſecundùm tranſſationem ſeptuaginta: Erit radix leſſe,& con ſurget qui ſit princeps Gentium,& in eo Gentes ſperabunt... 51 Ligans ad vincam pullum ſuum,& ad vitem aſind ſuu. His verbis& aliis proximè ſequentibus prædicit lacob fertilitatem eius regionis, quæ in di- uiſione terræ Chanaam ſorte obuentura erat tribui Iuda. Tria verò po- nuntur ſumma fertilitatis eius terræ argumenta: primò quidem quòd tà grandes habitura eſſet vites, eaſque adeo vuis onuſtas, vt poſſet aſinus ad vnam vitem alligari,& ex illa ſola vuis onerari, cui rei fidem facit quod prodidit Moſes in libro Numerorum, cap. 13. Deinde tantam ſignificat fore vini abundantiam, vt id non modò ſufficiat bibendo, ſed etiam ſuper- ſit ad lauandas veſtes: quod acci piendum eſt quaſi byperbolicè dictum, neque enim ſignificatur veſtes eſſe lauandas vino, ſed indicatur abundè ſuperfuturũ vinũ nõ ad bibẽdũ tãtùm, ſed vt, quemadmodũ aqua veſtes, veniet ieſlern u ſic eo lauari poſſint: poſtremò tãtam fore ſignificat vini& lactis copiam, . Vrenmtil Wn vt habituri ſint homines oculos rubicũdos præ nimia potatione vini: idõ- ꝛm eſe creteus m que aſſiduè& affatim lacte veſcentes, habituri ſint dẽtes lactei candoris. 1 52 Onkelus& Rabbi Salomon cenſent quidem hiſce verbis demonſtra- Outeleus. Sr pProOc acaen 2 8 4 dul RKab. Salomow. un ededen ri fertilitatem terræ Iuda, verùm aiunt ea verba non propriè, ſed figuratè & parabolicè accipienda. Nam illud: Ligans ad vineam pullum ſuum,& er 1 ad vitem aſinam ſuam. ſignificat, tam iuuenes quàm ſenes in tribu Iuda fu un, qur pron 1. turos iuſtos, adhærentes legi& doctrinæ Dei. Itaque pullus ſignificat fi- — 8 lios, aſina parentes: ligare, eſt adhærere: vitis, eſt lex;vinea, ſynagoga. lllud, 0, kecde ren 3 Lauabit in vino ſtolam ſuam, ſignificat principes Iuda vſuros pretioſis ve- 1 ſtibus, ex pupura& ſerico quod ſit tinctum coccineo colore: per oculos rubros à vino, ſignificantur montes, ex quibus vſquequaque longinquus fir proſpectus: qui montes in terra Iuda abundaturi erant vitibus& vino. Dentes lactei, ſignificant colles, campos, loca ſpatioſa quę frumento abũ- dabunt,& Ppropter vbertatem ac bonitatem paſcuorum gregibus& ar- mentis copioſa erunt. Quod ſi lectorem iuuat hane interpretationem ex ipſamet paraphraſi Chaldaica cognoſcere; hæc ſunt eius verba: Circun- dabit Iſrael ciuitatem ſuam, populus ædificabit templum ſuum, erùntque juſti in circuitu eius,& factores legis iuxta doctrinam eius, purpura bona, erit veſtimentum eius, operimentum eius, ſericum tinctum coccino va- riiſque coloribus: rubicundi erunt montes eius, in vineis ſtillabunt torcu-
dar cius vinum, albicabunt campi eius frumento& gregibus ouium. Sie eſt ibi. b
1
Sed
Sr ee— 8 WW ——

Thoſtatus. Burgenſis. CarthuſiA.
—
Rom. 8.
800 CO M MEN T. IN
Sed paululum expendamus ſingula verba: Ligans ad vineam pulum 5z
ſuum,& ad vitem aſinam ſuam. Hebraicè gephe ſignificat propriè vitem,& item locum in quo ſunt vites. Vox gubir ſignificat pullum, non quemiibet ſed aſini,& aliquando etiam muli, propter cognationem quam is habet cum aſino. Vox Sorecha, quam Interpres Latinus vertit vitem, ſignificat vitem optimam, nobilem, preſtantem: poteſt etiam deflecti ad ſignifican- dum ramum feu palmitem, quemadmodum verrit Pagninus. Sequitur: Lauabit in vino Stolam ſuam,& c. Thoſtatus, Burgenſis& Carthuſianus conrendunt hæc verba ſecundùm literalem fenſum non dici in tribum Iidua, nec ſignificare ferrilitatem terræ ſortis eius, ſed intelligi debere de Mæſſia. Cuùm enim illud participium, ligans, ſit tertiæ perſonæ, non poteſt referri ad Iudam, de quo locutus fuerat Iacob in ſecunda perſona, ſed iungi debet cum eo quod proximè anteceſſit: Donee veniat qui mintendas eſt,& ipſé erit expectatio gentium. Sed hoc leue eſt, ſiquidem Iacob etiam de luda locutus eſt in tertia perſona, dicens, Quis ſuſcirabit eum? Bt, Won auferetur fceptrum de Iuda. Conſtat præterea, in prophetiis et iam in eodẽ ſermone frequentiſſimum eſſe trãſitum ex vna perſona in alias. nihil jgi- tur prohibet, quinimò perbellè conuenit, verba hæo interpretari de ſn- gulari& eximia fertilitate ſortis luda, quæ cuùvm aliorum bonorum, tum lactis& vini feraciſfima fuiſſe dicitur.
MXSTICA VATICINII de Iuda explanatio.
XPLANAToO igitur primo loco literali ſenſu huius varici- 4 nij, ſequitur vt ſecundo loco myſticam quoque, ſed breuem X ſuccinctam eiuſde æ intelligétiam& interpre-
X ſuccinctam eiuſdem prophetiæ intelligétiam& interp
4 39 tationẽ tractemus. Iuda te laudabunt fratres un. Nomen lu-
me, vt faciam, Deus, voluntatem tuam. Omnes autem electi, ſiue homines, fiue Angeli, fratres Chriſti ſunt per gratiam adoptionis: ſicut etiam ißſe filius Dei eſt ſecundùm naturam, ſic illi per grariam filij Dei facti ſunt. Quapropter appellatur ipſe primogenitus in multis fratribus.
Laudari verò Chriſtum ab omnibus ſuis fratribus, licet intelligeteex; eo quod narrat lIoannes Apocalyp. cap. 5. vidiſſe ſe circa thronum Dei quatuor animalia,& viginti quatuor ſeniores, per quos omnes electi tam veteris, quàm noui Teſtamenti ſignificantur:& inſuper millia mi⸗ lium Angelorum,& hi omnes concinebant& celebrabant laudes Agni: quin etiam vidit omnem creaturam quæ in cœlo eſt,& ſuper terram, ſub terra dicentem, Sedenti in throno,& Agno, Benedistio, honor,& glorid, E poteſtas in ſecula ſeculorum. Vniuerſa item eccleſia tũ militãs, tum triũ-
phans,

Ama. L ucs 1 dgeau ne hgnder, 5. iguieng
dcens Sa. . 4 n
H 71 4 9 Teler dn 1 „ n rmn 4 1
m elmae en 34
3 KAl
Aueynn verd I l, 2 ran
K 4 1
„ b 41— n ekcm. am . . 8
vAIIR
*
ads dr Lauddih e,
N „ 6 1 4 wodem f.
45 n
4
42 Omnesz 4 2 erntiam adon 8* 34 2 d e gerg
.„5656“
Pus ſus ger 1 4 ) ot ſeniotes, a
Fenifican: Ie 8 3 ₰ a 4 b nt& cel 6
de 4 pel rell 4 1 5 oel t. 0 pr m cck⸗ 8 uunt mn W ei⸗
r, z 1 Irio9 4 em eccl 4 H
GENES IS CA P. XI.IX. 801 phans Deum laudat per Chriſtum Dominum, quemadmodum ipſa- met canit Eccleſis: Per quem maieſtatem tuam laudant Angeli, ado- rant Dominationes, tremunt poteſtates.
Verùm de quo noſtrum hunc Iudam laudant fratres eius? De hoc Rupertus. ipſo, inquit Rupertus, quod fecit ipſos fratres ſuos: cùm enim inimici Aa, 9 eſſent Dei, per Chriſtum facti ſunt non tantùm amici, ſed etià haredes
uidem Dei, cohæredes autem Chriſti: vnde Ioãnes primæ Epiſt. cap. 3. Videte, ait, qualem charitatem dedit nobis pater, vt filij Dei nominemur& ſimus:& apud eundem in Apocal. cap. 5. myſtica illa animalia& ſenio- res laudant Agnum: Quia, inquiunt, redemiſti nos Deo in ſanguine tuo,& feciſti nos Deo noſtro regnum,& ſacerdotes,& regnabimus ſuper terram.
55 Adorabunt te filij patris tui. Lege Pſal. 71. in quo multa Dauid cecinit de adoratione ac veneratione Meſſiæ, ſed hoc ipſum expreſſius Paulus ad Philippen. 2. Vt in nomine eius inquit, omne geuu flettatur cœleſtium, ter- reſtrtum& infernorum,&c. Cum qua Pauli ſententia Hebræa lectio hu- ius loci conuenientior videtur, ſic habens: Incuruabunt ſe tibi filij patris tui: ſequitur: Manus tuæ in ceruicibus inimicoru tuorum. Mirabiliter Chri- ſtus omnes ſuos inimicos ſubiugauit, Diabolum, qui ei necem molitus fuerat: Iudæos, qui eum repulerunt: Gentes, quę ei cCõtradixerunt. Itaq; illad Dauid. in Pſal. 109. magna in parte iã completũ eſt: Confregit in die iræ ſuæ reges. Iudicabit in nationibus: implebit ruinas, cenquaſſabi capita in terra multorum.& in Pſal. 44. Sagittæ tua acuta, populi ſub te cadẽt in corda inimicori regis. Hoe figurauit apud Dan. cap. 2. lapis ille percutiẽs atque in puluerẽ redigens ſtatuã, quæ regna mãdi huius repræſentabat. Catu- lus Leonis Iuda. Appellatur Chriſtus, inquit Ambroſ. Carulus Leonis, vt intelligitur Chrittum eſſe filium ſuum cõnaturalẽ& conſubſtantialem Deo patri; ſicut Catulus Leonis parenti ſuo leoni. Sed quia nomen ca-
tuli videtur ſignificare paruum, quid& minus Patre, ne cui ſuſpicio incideret Filium eſſe minorem Patre, ad eam ſuſpicionem arcendam mox ſubditur: Accubuiſti vt Leo,& quaſi Leana.
5 Ad praædam ſili mi aſcendiſti. Maximus prædator fuit Chriſtus,& præ- dandi cauſa in mundum venit: quocirca iuſſit Deus per Iſaiam cap. 8. imponi ei nomen prædatoris; Voca, inquit, nomen eius, Accelera ſyolia de- trahere, Feſtina prædari. Quàm multos Chriſtus deprædatus eſt& rapuit de manu& faucibus Dæmonis! Hebraica lectio habet: Ex captiuitate aſcendiſti: quod pulchrè competit in Aſcenſum Chriſti. cùm ex infer- no in terram, tum ex terra in cœlum: Aſcendens enim in altum, capti- uam duxit captiuitatem. b
RKequieſcens acculbuiſti vt Leo. Requies& accubitus Chriſti, fuit mors eius& ſepultura. Eg o, inquit, dormiui& ſomnum cepi,& exſurexi. Mortuus Pſalm. sy. eſt Chriſtus vt Leo, quia fortitudinem ſuam pluſquam leoninam in Ephe. morte ſua maximè de clarauit: non ſolum quòd moriens totum mun- Wſa. dum concuſsit, tremerecit atque conturbauit; ſed eò maximè, quòd Trs9, mortem moriendo deſtiuxit,& cadens ipſe, diabolum proſtrauit. Vnde Iudith. 16. Paulus. Quod infirmum ehi Deiwfortius eſt, inquit, omnibus hominibus. Sic
Comment. in Gen. tom 4. 11111
Ambroſ.
8— 6 —
—

802 CO M MEN T. IN
etiam Samſon, tum maximè demonſtrauit robur ſuum, cum intra ciui- tatem, quaſi carcere quodam incluſus teneri videbatur:& cùm demoli-
Raſſinus miru tus columnam, moriens ipſe pariter hoſtes ſuos interemit.
refert de ca Refert hoc loco Ruffinus tradi à phyſiologis hanc eſſe catuli leonis
tulo leonis.
natuùtam, c˙çm natus eſt, triduum dormire, tertio autem die, fremitu pa-
tris tremefacto cubili, excitari. Hoc bellè quadrat in triduum mortis
AMatth. vlr. Chriſti,& in eius reſurrectionem, potentia Dei patris, cum magno cu- Ambroſtus. ſtodum ſepulcri terrore factam. Quis ſuſcitabit eum? Quaſi dicat;non in. loan 10. diget aliena potentia vt reſurgat. Propria auctoritate, ait Ambroſ. na- tus eſt, proprio arbitrio mortuus eſt, propria poteſtate ſuſcitatus eſt. Et
hoc ipſe Dominus dixerat, Poteſtatem, inquit, habeo ponendi animam
meam,& iterum ſumendi eam.
Non auferetur ſceptrum de Iuda& dux de fœmore eius: Non deſicciet
regnũ Chriſti, quod eſt Eccleſia, nec regni eius princeps, qui eſt Pon- tifex ſummus, eius Vicarius: qui dicitur de fœmore eius, vel quia ſicut
filius ſuccedit in dignitatem& auctoritatem patris, ita ſummus
Ponti⸗
fex ſubit vicem Chriſti quantum ad dignitatem& auctoritatẽ: vel quia
„ ſcriptum eſt in Apocal. Chriſtũ viſum eſſe lIoanni habere in veſtimèto
& in fœmore ſuo ſcriptũ: Rex regum& Dominus dominantium; inde ſum-
mus Pontifex tantam habet dignitatis& poteſtatis vim& excellétiam.
Apoc. 19. Honec veniat, qui mittendus eſt. Vſque ad diem iudicij ſtabit Eccleſia
I. Tim 6.
Mauth. vu. militans,& in ea ſummus Pontificatus: ideo Dominus dixit, Ego vobiſe Supra 16. cun ſum omnibus diebus, vſque ad conſummationem ſæculi:& Petro dixit. Tu es Petrus,& ſuper hanc petram æadificabo Eccleſiam meam,& porta inferi
non præualebunt aduerſus eam. Ipſe erit expectatio Gentium. Tota expecta-
Tit. z. tio militantis Eccleſiæ eſt ſecundus aduentus Chriſti, ſicut Paulus ait:
Apocalyp. 6.
Expettantes beatam ſpem& aduentum gloriæ magni Dei. Hæc itidem Ec- cleſiæ triumphantis expectatio eſt propter conſummatam totius ho-
minis feliciratem. Vnde Ioannes in Apocalypfi audiuit animas San-
ctorum magno clamore expectantes Dei iudicium. Et reſponſum eſt illis, vt requieſcerent& expectarent adhuc tempus modicum, donec
conſerui& fratres eorum complerentur.
Ligans ad vineam pullum ſuum,& ad vitem aſinam ſuam. Pullus ſgni- 59 ficat populum Gentilem, aſina ludaicum: vitis, eſt ipſe Chriſtus; vinea, Ecclefia quæ ex gentibus& Iudæis congregata eſt. Chriſtus enim fuit
Epheſ. 2,
lapis angularis coniungens vtrumq; parietem,& faciens vtraq;
vnum.
D uplex autem eſt ligamen fidelium, vnum ad vitem, i d eſt, cum Chri- ſto per fidem, ſpem& charitatem; alterum ad vinearn, id eſt, cum ke⸗ cleſia, per vnitatem, pacem,& concordiam: prius ligamen rumpunt
Hæretici, poſterius Schiſmatici.
Lauabit in vino ſtola Jua:ſtola& indumentũ Chriſti, fideles ſunt. legitut in Eccleſiaſticis hiſtorijs, B. Petro Epiſcopo Ale xäãdrino visü eſſe Chri
ſtum cum veſte lacerata,& dixiſſe; Veſtis mea Fccleſia eſt, quã
peruer-
Epheſ.J. ſis& impiis opinionibus Arius dilacerauit. har, c Eccleſiam lauit Chri-
ſius ſuo ſanguine, Lauaus nos à delittis noſtris in, ſanguine ſuo, vt le
gitur in gitu Apoca
— — — —y

dener Ac Füalogs ure uu den 1 29 Nle 1 ben uumn. en Dm ſenahu o. m 10pr n 3 1n lenn At mane an
onnnfard d
um no A
D har Lfen
1
1 n Anenenp d— 8
4 14 cnurideo Dont id. “
1 3 1 dus aduenm a. 3
4 propter cud ¹ 8 in Apocau 4
1 “
4 8* 8* † 11 1.I
n eontael 1 4 wad d 3 zutietem, K 4 a vnum ad vitet b 2 1
. 4 n6 Kerum ad Rid
1. 1 1g
cordiam: pril
GENESIS CAb. XLIX. 803 Apocalypſi cap. 1.& ideo lauit Eceleſiam, vt nec maculam, nec rugam habens vllam, pura, immaculata& ſancta eſſet. Signare autem dicitur In vino, quia ſanguis Chriſti fuit Eccleſiæ lauacrum, pretium,& potus.
Pulchriores ſunt oculi eius vino: Paulus ad Epheſ. 4. ait, Deũ dediſſe Ec cleſiæ Prophetas,& Apoſtolos, Doctores item& paſtores ad ædifica- tionem corporis eius quæ eſt Eccleſia, ne tanquam paruuli fluctuantes circumferamur omni vento doctrinæ. Oculi igitur Eccleſiæ, Prophetæ ☛α Eecle/ & Apoſtoli fuerunt: nam ſicut oculi celſiſſima parte locati, regimen hia. Propheræ& bent totius corporis; ſic Prophetæ,& Apoſtoli, ſupremum docẽdæ, re- Apoſtoli. gendæ, tuẽdæque Eccleſiæ dignitatis ac poteſtatis gradum tenuerunt. Sed cur iſti oculi dicuntur pulchriores vino? equidem quatuor in vino Duatuor in laudari video, colorem, odorem, ſaporem, vim præterea exhilarandi& 0 laudans roborandi. Talia quædam fuiſſe in Apoſtolis licet animaduertere: co- lorem quidem, ſanctitatẽ exterioris vitæ& converſationis:odorẽ, vir- tutum interiorum fragantiam: ſaporem, dulcedinem doctrinæ, prædi- cationis,& gubernationis: virtutẽé, exhilarandi& corroboraudi, effica- Detes 4. ciam eorũ& patiendi,& faciẽdi magna, in miraculis præſertim patran- ꝓ Thae dis, quibus Eecleſiã maiorem in modum recreabant, atq; cõfirmabant. res Rccloſia.
Dentes eius lacte candidiores. Per dentes, nec ineptum nec alienũ fuerit Triplex au- intelligere paſtores& Doctores Ecclefiæ. triplex porrò dentium mu- 22s S Aſſu⸗ nus eſt: conferunt enim ad comminuendum& conterendum cibum, ſi- Sehs Wen. ne quo attritu non poſſet is poſtea bene concoqui: vulgatum eſt enim, & fertur in primis apud medicos iuxta ac Philoſophos, primam fieri in ore, ac per dentes cibi concoctionem. Deſeruiunt, etiã dentes procu- dendæ linguæ ac formandæ locutioni& ſermoni. Valent denique ad mordendum. Similiter triplex eſt, ſecundùm allegoricã intelligentiam, munus paſtoris ac doctoris Eccleſiæ: primũ eſt loqui, id eſt, prædicare & docere, quæ plebem Chriftianam noſſe non modò neceſſe eſt, ſed etiam quoquomodo expedit: Deinde mordere, id eſt, caſtigare, repre- hendere: Vnde Paulus dixit Timoth. Praædica verbum, inſta opportune, im- poriunè argue, obſecra, inorepa: Ad hęc, cibũ terere,& quaſi pręman ſum in os audientiũ ingerere: non quidem eundem, eo demque modo confe- tum& comparatum prebere omnibus, ſed accommodatè ad fingulo- rum habilitatem atq; captum. ideo Paulus dixit eidem Tim. Solicitè cu. ra teipſum probabilem exhibere Des, operarium incenfuſibilem recté tractan- Seene tem verbi veritaris. Pro illo:recteè tractatem, Gręca lectio ſignificat, rectè ſcindẽtem: quibuſdam enim ſolidior, aliis tenerior ac mollior, quibuſ- dam copioſior, aliis parcior& ſcindendus& tribuendus eſt cibus.
Epheſ. 1.* Coloſj. 2.
7 7*. 2 umo! 7.*
Explicantur duæ diſputationes, altera contra Iudæos, altera verò cum Chriſtianis Doctoribus.
& Xpos rys eſt à nobis hactenus vaticinij huius de luda ſenſus, & intellectus, tähiſtoricus quàm myſtieus, reſtat vt extremo 2loco duas tractemus diſputationes, quę ad eiuſdẽ prophetię vim& verktarem penitus cognoſcendã plurimum conferunt.
„ 24 9
11111 2
—
+————ſſſſ“
——

A tempore huius Prophe- tiæ, vſque ad Iudaici prin- cipatus defe- clionem præ- terijſſe annos 1698. vſque ad Chriſti au tem ortum 173 J.
fo⁸p hus„
Deut. 29.
804 COMMEN T. IN
Sed ante omnia, duo prænotanda ſunt quæ in earum diſputationũ tra.
ctatu ſæpius vſui nobis futura ſunt. Primùm igitur ſcire conuenit, ab eo
tempore quo Iacob edidit hoc vaticinium, id eſt, ab eius morte, vſque ad id tẽporis quo defecit omnino principatus Iudaicus ad alienigenas tranſlatus, præterijſſe annos mille ſexcentos nonaginta octo; vfquead Meſſiæ verò aduentum, id eſt ortum Chriſti Saluatoris noſtri, annos mille ſeptingentos triginta quinque: qui numerus annorum ad hunc modum colligitur. A morte lacob vſque ad egreſſum Hebræorum ex Æᷣgypto anni fluxerunt centum nonaginta octo: namq; à promiſsione diuinitus facta Abrahæ anno ætatis eius ſeptuageſimo quinto ſ(yt ſexi- ptum eſt cap. 13. Geneſ.) vſque ad legem datam Hebræis per Moſem (Lex verò data eſt tertio menſe qnàm egreſſi fuerunt Hebræi ex Egy- pto)tranſierunt anni triginta& quadringenti(tot enim memorat bau- lus cap. 3. Epiſt. ad Galat.) Iam verò à ſeptuageſimo quinto Abraha anno vſque ad mortem lacob, ex ipſo libro Geneſeos computare licet ducentos& triginta duos annos: ex quo manifeſtè cõcluditur, à mor- te Iacob vſque ad egreſſionem Hebræorum ex Aegypto, vel vſque ad legem datam, centum nonaginta octo annos excurriſſe.
Rurſus ab egreſſu Hebræorum ex£Ægypto vſque ad ædificationem templi Salomonis tranſactos eſſe quadringẽtos atq; octoginta annos, in ſexto capite libri tertij Regum proditum eſt: hinc porrò vſq; ad li⸗ berationem populi Hebræi ex captiuitate Babylonica factam primo anno monarchiæ Cyri, quingentos annos exactos eſſe, tertius& quar- tus liber Reg. apertè docent: à reuerſione autẽ Hebræorũ ex captiuita- te vſq; ad defectum imperij Iudaici tranfiſſe annos quingentos& tri- ginta, eo liquet, quòd primus annus monarchiæ Cyri fuit etiam primus annus Olympiadis quinquageſimæ quintæ: imperiũ autem ludaicum defecit occiſo Antigono Iudaicæ ſtirpis vltimo Rege Judæorum,& Herode alienigena imperium Iudaicum rapiẽte: quod euenit, teſte Io- ſepho lib. 14. Iudaicarũ antiquitatũ, Olympiade 1 85.Coff. M. Agrippa & Canidio Gallo, quorum cõſulatus, vt conſtat ex falius Capitolinis, competit in annum vrbis conditæ ſeptingẽteſimu m decimum ſextum. à cæde autem Antigoni,& exordio regni Herodis pacifici vſque ad or- tum Chriſti domini, id eſt, vſque ad annũ quartũ Olympiadis centeſi- mæ nonageſimæ quartę, triginta& ſeptem anni pręterierunt. Bx hac igitur computatione ſatis apparet verum eſſe quod ſuprà diximus, ab co tempore quo Iacob edidit hoc vaticinium, vſq; ad id temporis, quo primùm defecit ſceptrum ludaicum ‚effluxiſſe annos mille ſexcentos nonaginta octo: vſque ad Meſſię verò aduentum& ortum Saluatohs noſtri, annos mille ſeptingentos triginta quinque.
Illud pręterea Lectorẽ ignorare nolumus, regimẽ populi Hebręi non 6z vnius ſemper modi fuiſſe, ſed quadruplicẽ diſti ngui poſſe forimã guber⸗ nationis eius populi. Primùm enim ſuprema poteſtas& dominatus pe- nes Duces fuit, Moſen dico& Ioſue, per annos 66. nam Moſem qua- draginta annis præfuiſſe populo Hebræo, ſacris litteris teſtatũ eſt; Iolue
autem

3 1 2 1 .80 cze 4 1 4
1A doe; 1ö 4. Kwii tda . 1“
eteraßimu an 2 Fdmnc das, ern
puuitate döfſen aen 2 mod emomeit r u ucrhooc aus it uci unfiſe unq a 1us—. r Quintt meil
r ſtirpis W
hicumrapitun ti, Olyympiusbi 4 us, vt contua]
». 4 d 6 A 1 lepen getehemt 9 4 8
1
„ 1 „ 1 ter ““ crodss.
5 4
ꝛit W
.„ 4 lA
K ſeptem anne
* 1
7. 4 1 5
erum eſe qulſ a
4.)
acicinium,e e 1 5 4 1
2, Ct 4 duu 70 aduentun âi 4 ¹ 2 reeimé A. mus feomet ene zlicẽ diſtingu? 44 as ptem potetts 2 do per anna. T . wo ſecri liteiſ N g
3 3
6G ENESIS CA P. XIIX. 305
autem viginti ſex annos ferunt eiuſdem populi principatum tenuiſſe. Deinde fuit penes ludices, i. ab Othoniele vfque ad Samuelem, per an- nos trecentos triginta: Adhęc penes Reges, à Saule vſq; ad Sedechiam, per annos quingentos tredecim: Nouiffimè fuit penes Pontifices, hoc eſt, poſt reditum Hebræorũ ex captiuitate Babylonicavſque ad Hero- dẽ, per annos quingentos viginti. Hinc ſi detrahas centũ octoginta an- nos captiuitatũ quæ narrantur in libro ludicũ,& captiuitatis Babylo- nicæ, itéèmq; annos decem interregni poſt mortẽ Ioſue, vt ſiguificatur in libro Iudicum,& apertè traditur à Toſepho, reliquum erit téẽpus om- ne, quod ludæi principes habuerunt ſuæ gentis vſque ad Herodem, an- norum mille trecentorum& decem. Atque his præmiſſis& cõſtitutis, aggrediamur primam diſputationem quæ contra Iudęos tractanda eſt.
—
D1ISPVEAIIO contra Iudæos.
Denotari hac prophetia Iacob, certutempus adluentus Meſ- ſia, Oex ea concludi euideter iampridẽ Veniſſe Meſsià.
WVDqui fuerunt poſt aduẽtum Chriſti, cùm à Chriſtianis, qui Meſſiam veniſſe,& hunc eſſe Saluatorem& Dominũ no- ſtrum leſum Chriſtum oſtendunt, cùm aliis diuinæ Scripturæ teftimon iis, tum hoc vaticinio lacob vehementer vrgerentur atq; pre- merentur: multiplici tergiuerſatione vim huius vaticinij eludere atque effugere conati, varias huius prophetiæ interpretationes cõfinxerunt, quibus apertam rectamque eius ſententiam quoquo modo infuſcarẽt
5
da vexationem& tyrannicã oppreſſionẽ vſque ad Meſſiæ aduentũ: Si-
66 Secunda interpretatio: non eum eſſe huius prophetiæ ſenſum quem
2 9
1 ee —. 3 2— 9 2 ee. —
Principatus Iadaic us fuit penes Duces. n⁴.‿ερα 6G. pe- nes Iu dices an nis 330. penes Reges J13 pe- nes Pontiſices /que ad He- rodem ann⸗s⸗ 520. Ioſephus.
— te AÄe L——————. 8—

Rabbi No.
galo 8
1. Reg. 4. 4
806 COÖO MMEN I. IN
cipatum in tribu Iuda nunquam defe Cturum vſque ad Meſſiæ aduentuũ, 1 ſed illud potius ſignificatur, poſt aduentum Meſſiæ, nullo tépore dein. ceps ſceptrum lIudæ defecturum: adueniens enim Meſſias reſtituet tri- ln bui Iuda regnum, idque in poſterum ita firmabit, vt nunquam deſſiciat. en. Sed iſta expoſitione planè corrumpitur ac peruertitur fententia lacob. mmt Nam ipſe ait, Non deficiet ſceptrum, donec veniat Meſſias, iſti exponum, ran Non deficiet, poſtquam venerit: donec autem venerit,&, poſtquam vene- tii nit, valdè diuerſa ſunt, illud enim reſpicit futurum Meſſiæ aduẽtum, hoc 1R autem, iam præteritum. b an
Tertia interpretatio Rabbi Salomonis. Cõcedit iſte ſignificari hoc q n vaticinio, manſurum in tribu Iuda ſceptrũ, donec veniat Meſſias, negat tamen veniſſe adhuc Meſſiam, quia manet adhuc in tribu Iuda ſceptrũ 1 & imperium. Sed vbi terrarum aut gentium ſceptrum& imperium ha- 1 bet tribus Iuda? Reſpondet, in his regionibus quæ ſunt circa Mediam, 1 Aſſyriam, Babylonem,& circa montem Caucaſum. Hanc opinionem, 9 vt ſuo tempore à Iudæis vulgò iactatã memorat Origenes initio lib.. 1 de Principiis. Sed quem non magis iuuet ridere iſtius hominis impu-
dentiã& mendacia, quàm cõfutare ſententiam? Eſto, habeat ſceptuum & imperium in illis regionibus tribus Iuda, mulriſque ſęculis habuetit non propterea tamen non impletum eſſet vaticiniũ Iacob, quippe qui loquitur de principatu& imperio quod trib. Iuda habitura erat in ter- ra promiſſionis. Id quod planũ eſt ex his quæ ſubiũgit lacob de fertili- tate terræ quæ ſorte obuenit tribui Iuda in diuiſione terræ ꝓmiſſionis. Sed profectò impudentimũ eſt, minimẽq; ferẽdũ iſtius Rabbini mẽ- daciũ de imperio tribus Iuda in illis regionib. Ex omnibus. n.hiſtoriis liquidò cõſtat, ex eo tẽpore quo Iudæi in captiuitatem ducti ſunt, ſiue deeé tribus primò, ſiue deinceps tribus Iuda, ſemper illas regiones ſub alienigenarũ regum fuiſſe imperio. Primùm enim fuere ſub Aſſyriorũ & Chaldęorũ imperio, tũ ſub Medorũ& Perſarũ, deinde ſub Alexandri magni& Gręcorü, poſtea ſub Parthorũ, ad hæe rurlus ſud regi’bus ber- ſarũ, hoc autẽ ſeculo partim ſunt ſub imperio Turcatum zparum ſud eius qui vulgo appellatur Magnus Sophi,& eſt Perſarum Impetatot. Quarta interpretatio. aiunt, verbum illumd S biloh pro quo Latinus 68 Interpres poſuit: Qui mittendus eſt: ſignificare vrbem Silo, in qua multo tempore fuit arca Domini,& in eadem vrbe primus rex Hebræorum Saul creatus eſt,& multis poſt annis inibi rex electus eſt Hieroboam, qui ſeparauit decem tribus ab imperio regum Iuda;volunt gitur hune eſſe ſenſum prophetiæ: Non recedet principatus à luda, donec veciat Shiloh, id eſt, donec in Silo vngatur in Regem Saul qui erat ex trbo Beniamin, in quem tranſlatus eſt principatus ex tribu Juda. Similiter donec veniat Shiloh, id eſt, Hieroboam, quiĩ in ea vrbe aſſumptus eſt in regnum decem tribuum. edenim iſtam expoſitionẽ falſam eſſe, multis argumentis conuinci tur. Principiò, deſtruunt iſtirectam verborum prophetiæ conſtructio- nem, Iacob: n. dinit nõ defuturũ ſceptrũ donec veniat Shiloh, quod no 1.1 potelt

1 N — 5* 11 8„ Wm. H 41 n memoer— 1 Dotk oe 8 5 — ue eric 1 Muuet mäemitut ae 1 8 un emenam ie 33 4 F f 3 * dess[ucamakeice. 4 2 11“ 1 4 4 8 00 71 9 „* 1„ 1*1 1 17 nelh qerk uonen d.. 2 4 4— 1 3 muinec. ric. 1 „. 3 4 As keomd tet e d 5 41 ladrim chuun 3 D lod n io. Pnmam u 3 1 9„ 1 Hdoru& DPenell adMEME 0 49 M A 1 „ Tu 4 Poe 21 1 4 Al 31 S09 Kctle (A „dum lume en 104 — n „ 8 mcA rden * 3 4 3 1 de 4 4 3„A 1 1 4 mqis inibifelct
„uad Mt
„
1
ele, mole o eerborump 09
3 donec Fell uun dohe
GE NES IS GAP. XILIX. 807
oteſt intelligi de ciuitate, interpretari autẽ donec Saul aut Hieroboa aſſumantur in reges in ciuitate Silo, non eſt aliud quàm ex ſuo ſenſu no- uam ſententiam adiicere prophetiæ lacob. Quid quod falſum eſt, Sau- lem& Hieroboam creatos eſſe reges in Sile? Siquidem Saulem crea- tum eſſe regem in Maſphat, Hieroboam verò in Sichem, apertis verbis traditur in 1. Reg. cap. 10& in 3. lib. cap. 12. Quomodo præterea qua- drat in Saulẽ& Hieroboàã quod ſequitur: Et pſe erit expeltatio gentium? Deniq; quodab iſtis dicitur, ad Saulé träſlatum fuiſſe imperiũ ex tribu Iuda,& tunc verè ſceptrũ lIuda defeciſſe, perſpicuè falſum eſt: Tũ quia proximè ante Saulẽ principatus Hebræi populi fuit penes Samuelem & Heli, aliéfque iudices qui nõ fuerunt ex tribu Iuda:tũ etiàã quia poſt Saulem, tantùm abeſt vt defecerit ſceptrum in tribu Iuda, vt maximè tunc imperium in ea tribu fundatum ſit per Dauidem qui ſucceſſit Sau- li, firmatümque ſit in poſteris Dauidis per annos fermè quingentos.
69 Quinta interpretatio quæ cẽſetur probabilior cæteris, per illud, Qus
mittendus eſt, non ſignificatum eſſe Meſſiam, ſed Nabuchodonoſor Re- gem Chaldæorum, quem miſſum eſſe à Deo ad punienda ſcelera Iu- dæorum apertè prodiderunt Hieremias& Ezechiel. Volunt gitur hũc eſſe verum germanúmque huius prophetiæ ſenſum: Habebit tribus lu- da regale imperium, donec veniet rex Nabuchodonoſor: is enim re- gale imperium ademit tribui Iuda, capto, effoſsiſque oculis, ducto Ba- bylonem rege Sedechia, poſt quem nullus deinde poſterorũ Dauidis, aut ex tribu lIuda regnauit apud ludæoa«ç.
Atque hac etiam ratione vaticinium hoc Iulianum Apoſtatam& hoſtem Chriſtianorum intellexiſſe ex verbis quæ commemorat Cy- rillus Alexandrinus lib. 8. eorum décem quos aduerſus illum conſcri- pſit, licet intelligere, quæ ſic habent: Quòd non deficiat princeps de luda, neque dux de femoribus eius, non de Meſſia velde leſu dictũ eſt, ſed de regno Dauidis, quod ceſſaſſe conſtat in Sedechia, nouiſſimo po- ſterorum Dauidis rege lIudæorum.
Verũtamẽ procul verò hãc eſſe interpretationẽ, eo maximè patet ar- gumẽto, quod nullo modo cõpetit in regẽ Nabuchodonoſor, id quod proximè lacob ſubiecit: Et ⸗pſe erit expectatio gentiii: tantũ. n. abeſt vt eũ G entes deſiderauerint,& expectauerint, vt tanquã infenſiſſimũ hoſtem & tyrannum crudeliſſimũ vehementer oderint, eiuſque calamitatibus, infortuniis& exitio incredibiliter lætatæ fint, quemadmodũ ſignificat Iaias cap. 14. Quanquam autem Deus miſerit Nabuchodonoſor ad caſtigandos Iudeos, ſolus tamen Meſſias ſimpliciter& præcisè nomi- natur in Scriptura Miſſus vel mittendus neq; id nomen in aliũ quem- piam dicitur, nedũ in iſtum regẽ impiũ, quẽ ſcilicet Azarias apud Da- nielem cap. 3. appellat iniuſtiſſimũ& peſſimum vltra omnem terram.
70
71 exta Interpretatio. Aiunt quidã vaticiniũ hoc pertinere ad Meſſiã,
& ad perpetuitatem principatus in tribu luda vſque ad Meſſię aduentũ, .. 4.... verum dicunt non eſſe prophetiam, vt vocant, predeſtinationis, id eſt,
*...„ 1.. abſolutè certam& omnino implendam, ſed eſſe prophetiam cõditio- nalem
“——
Hierem. 2736. 10.J1. Eech 26.
4·Reg vltim
Iulianus A pogtata. Cyrillas.
25.
Alexandri-
8
n48.
reA—————y————
ſſ“
4 “

Eſa 7. Matth. F. Michæ. 5 Luc I Matth.i.
Dan. 9.
808 COMMEN T. IN
nalem, quales ſunt multæ cõtinentes Dei promiſſiones aut cõminatio- p nes, quæ non ſimpliciter& omnino impleri debent, ſed ſub cõditione, 1
quæ ſi abeſt, deſtinatum non habent exitum. Promiſerat Deus Iudæis 1
æternã terræ Chanaam poſſeſſionẽ& habitationẽ, ſed ſub ea tamen cõ- 6
ditione, E viciſſim ipſi pietatem& iuſtitiã colerét, legemq; Dei cuſto- 19
dirent: quod ipſi quia nõ præſtiterunt, propterea diuini promiſſi parti- 5
cipes nõ ſunt facti. Similiter igitur Deus per Iacob promiſit tribui lu- da principatũ vſq; ad Meſſiæ aduentũznõ tamen abſolutæ, ſed ſub cõdi. tione, ſià Dei cultu& obſeruãtia diuinæ legis nõ recederet, quod quia ſeeus euenit, idcirco minimè peruenit ad effectũ hoc Dei promifſum.
Atenim duo faciunt cõtra hanc expoſitionem: tum quod prophetiæ conditionales vel exprefſam habent illã cõditionem, vel ex aliis diuinę Scripturæ locis ea cõditio elici poteſt& cognoſci:at vaticiniũ hoc la- cob neq; conditionem habet vllã, neque quod ea intelligi debeat con- ditionaliter, vſpiam in ſacris literis ſignificatur. Dicere igitur, non eſſe prophetiam abſolutã, eſt temere loqui,& pro ſuo arbitrio fingere quod ſibi placeat. Accedit, quod ſicut prophetiæ de aduentu Meſſiæ fierunt abſolutæ,& vt dicunt, prædeſtinationis, ſic etiã prophetiæ omnes quæ denotabant varias circunſtãtias aduentus Meſſiæ: exempli gratià, qudd eſſer futurus Meſſias ex ſemine Abrahe, ꝙ ex ſtirpe Dauidis eſſe gene- randus, quòd eum Virgo eſſet paritura, quòd naſciturus eſſet in Beth- lchem. Quemadmodum igitur hæ prophetiæ fuerunt abſolutæ, nõ au- tem conditionales, ſic etiam hæc prophetia cenſenda eſt quæ tempus Meſſiæ aduentus ex defectu principatus in tribu luda cognoſci voluit.
Nam licèt Iacob non expreſſè dicat principatum in luda tunc defe- urum, cùm veniet Meſſias, perſpicuè tamen ſignificat, ſi quando con- tingat deficere principatum in Iuda, tunc certiſſimè aduentum Meſſiæ expectari oportere. Nam ſi non deficiet donec veniat Meſſias, ergo cùm iam defecerit, neceſſe eſt iam veniſſe Meſſiam. Quod ſi hoc vatici- nium de tempore aduentus Meſſiæ non eſt abſolutum ſed conditiona- le; conſimili profectò ratione nobilis illa prophetia Daniels de rem pore aduentus Meſſiæ; ſeptuaginta hedomadis denotato ac defnito, non abſoluta, ſed conditionalis fuerit.
——
DISPVTATIO CVvM CHRISTIANIS Doctoribus, quemadmodu veritas huius prophetia cun ipſo euent u, rerumque fucceſſu congruat atqueè conſentiut
lscvssIs aqtue profligatis Iudæorum commentitiis in- 4 9) terpretationibus, alterum& quidem grauius ac difficilius cum Chriſtianis Doctoribus ſubeundum eſt certamen. E
enim valdè operoſum& arduum liquidò oſtendere, quemadmodum
prophetiæ huius veritati euentus& res ipſa planè reſ
ponderit. Hac in re plu

l.
nciuan rdau i Ipicuc tammen n loda, tunc ccnad a a deficiet deuel
.„ 64 „ renille Aa dil 4 * 1 Er non eſtasire 1 odils ul rondeul dca hcdomad rr
““
M CHA
. ir enrruu4! 1. 5*
— NII n& quicenae un! Hus lubeunälne b à ſpendert uido offende
1 r olarete
GENESIS CAp. XILIX.
re plurimi maximique viri vehementer laborarunt ac deſudarunt tamen omnium vix vnum reperies(vt ex hac noſtra diſputatione intelliget) qui ſcopum, veritatis attigerit; multos ab eo longiſſimè aberrauerint. Summa difficultatis huius in eo verſatur,
quòd populus Hebræus ſtatim poſt egreſſum ex Aegypto& legẽ à Deo acceptam, principes gentis ſue habere cœpit, diſſimili tamen, diuerſis té- poribus, principatu. Nam Primi principes eius populi, fuère duces, Mo-
ſen dico& loſue, qui ſummo cum imperio ei populo præfuerunt per an-
nos ſexaginta ſex; quorum neuter fuit ex tribu Iuda, ſed Moſes ex tribu
Leui, Ioſue autem ex tribu Ephraim. b
73 Deinde principatus fuit penes Iudices vſque ad Saulem primum re- gem per annos plus trecentos: toto autem eo tempore de tam multis, id eſt, quindecim iudicibus, duo tantùm fuerunt ex tribu luda, Othoniel& Abeſam, per amnos ſeptem& quadraginta principatu defuncti. Poſt hæc imperium fuit penes Reges quorum primus fuit Saul ex tribu Beniamin: 1 Reg.
poſt quem rex creatus eſt Dauid ex tribu Iuda, in quatribu manſit rega- 2 ReL lis principatus penes Dauidis poſteros vſque ad-captiuitatem Babyloni- cam, per annos quadringentos ſeptuaginta tres. Poſt reuerſionem autem Hebræorum ex capriuitate Babylonica in patriam ſuam, vſque ad Hero- dem, per annos quingentos viginti ſummus Iudæorum principatus in
n qui erant de tribu Leui. Nam quod ſcripſit Iuſti- nus libro trige ſimo ſexto, Iudæorum eoſdem eſſèe re hoc tempus tantuùm pertinet.
74 Ex hac igitur breui narratione apparet, cùm principatus Iudæorum ab egreſſu eorum ex Aegypto vſque ad Herodem ſteterit annos mille quin- gentos, ex toto eo tempore annos duntaxat quingentos viginti principa- tum habuiſſe tribum Iuda: Ergo ante Dauidem principatus Iudaicus ex- tra tribum Iuda fuit per annos quadringentos; poſt reuerſionem autem ex captiuitate, fuit etiam extra tribum Iuda, præter vnum Zorobabel, quantum ex ſacris litteris poteſt intelli annos plus quingentos vſque ad Herodem& ad Meſſiæ aduentum; quo- modo igitur conſtare poteſt veritas huius vaticinij, quo ſignificatur fu- turum in tribu Iuda principatum vſque ad Meſſiæ aduentum? Hic nodus valdè torſit viros doctos„qui nullum non mouerunt lapidem, vt com- modam eius ſoluendi rationem aliquam inirent. Varias igitur adhibuerũt vlas& rationes, quibus explicarent propoſitam difficultatem,& veritatẽ huius vaticinij aptè cum euentu componere atque concordare poſſent: quas nos ad præſens exponemus diligenter,& expendemus.
Cæſarienſis libro octauo de Demonſtra-
tione Euangelica,& Diodori Tarſenſis, vt citatur in Catena in Geneſim.
Arbitrantur iſti Iacob non ſignificare hac prophetia imperium populi
Hebræi futurum penes tribum Iuda vſqus ad Meſſiæ aduentum, ſed illud
rantùm indicaſſe, tribum lIuda comparatam cum alijs tribubus, fore ſem-
præſtantiorem, etiam tunc cùm erat penes a-
autem videre licet qui
manu fuit Pontificui
ges& ſacerdotes, ad
gi,& fuit penes tribum Leui per
Prima eſt ſententia Euſebi
per illis di gnitate& honore lias tribus principatus. Comm. in Gen. Tom. 4.

Cyrillus. Alexadrinus.
Liranus. IThoſtatus.
Carthuſianus.
810 b CoM MEN T. IN
ldem ſignificat Hugo Sancti Victoris in annotationibus in Geneſim ſuper hunc locum, ita ſcribens. Nen auferetur ſce trum, id eſt, dominium quoddam; ſicut quòd prima tribus luda intrauit mare rubrum,& prima obtulit oblationem in deſerto, vbi conſtructum eſt Tabernaculum,& &huiuſmodi alia quæpiam parua prælatio. Donec veniat qui mittendus eſt in Uebræo eſt donec veniat Silo, vbi Saul à Samuele inunctus eſt in Re- gem. Er eſt ſenſus, Vſque ad Saulem& poſt eum habebit Iuda principa- tum, quia eripuit loſeph de manibus fratrum ſuorum. Sic Hugo. Verùm hæc ſententia non eſt probabilis: nam illud vocabulum, ſcey'm vel, vt Hebræa ſonãt, virga regia,& vt verterunt᷑ Ixx. Princeps,& illa vor dux, vel vt fignificant Hebræa, legiſlator, manifeſtè denotant ſummam principatus& imperij poteſtatem. Neque illud rationi cõſentaneum eſt, ſi ſupremum imperium diu fuerit continuatum in alia tribu, non fuiſſe eam, quo tempore principatu potiebatur, ceteris nobiliotem& honora- tiorem: ſupremus enim principatus longo rempore continuatus in Aliqua familia, facit eam multo nobiliorem cæteris quæ eo principatu carent Quis igitur dubitet credere, cùm poſt reuerſionem Hebræorum ex er- tiuitate Babylonica, per annos plus quingentos, Pontifices qui erant de tribu Leui, ſummum imperium obrtinuerint,& plerique regalem maieſta tem ſimul cum dignitate pontificia coniunctam habnerint, fuiſſe apud Hebræos eo tempore tribum Leui omnium nobiliſſimam atque hono- ratiſſimam?
Altera ſententia Beati Cyrilli in lib. 8. aduerſus lulianum Apoſtatam./ Negat Cyrillus poſt captiuitatem Babylonicam defeciſſe ſceptrum& & principatum in tribu luda, quinimò putat, ſtatim vt ludæi reuerſi ſunt ex Babylonica captiuitate, principem eorum fuiſſe Zorobabelé qui erat de tribu luda, vt apud Eſdram& Zachariam videre licet:eumque princi- patum deinceps in poſteris eius vſque ad Herodem eſſe perpetuatum.
Sed pace tanti viri dictum ſit, non videtur verum quod ſumit. Nullus
enim poſterorum Zorobabelis ſummum habuiſſe principarum apuò lu-
dæos legitur, vel in ſacris literis, vel in hiſtorijs Ioſephi:ſed contralegitur, fuiſſe id temporis imperiũ eius populi penes Pontifices, qui eramt de tri- bu Leui. Quid quod Cyrillo aduerſari videtur Hieremias cap. ⁊ 2. quippe qui prædixit nullum Iechoniæ poſterorum(fuit autem Zorobabel nepos Iechoniæ) poteſtarem habiturum in luda. Hæc ſunt verba Hieremiæ de Iechonia: Scribe virum iſtum ſterilem, virum qui in diebus ſuis non proſper- bitur, nec enim erit de ſemine eius vir, qui ſedeat ſuper ſolium Dauid,& pe- teſtatem habeat vltra in Iuda. Veruùm vt daremus Cyrillo, à Dauide Wace ad Herodem fuiſſe principatum in tribu Iuda, non propterea tamen om nino expedita eſſet difficultas propoſita: Quid enim Cyrillus giceret de
eo tempore quo principatus Hebræorum ab egreſſu eorum ex Aegypto
vſque ad Dauidem fuit penes salias tribus per annos fermè quadringen-
tos, vt ſuprà diximus?
uitate
7
Tertia ſententia Lyrani, Toſtati,& Carthuſiani hoc loco, quam alj permulti ſequuntur. Negant iſti etiam poſt reditum Iudæorum ex captt-
— 1 —

kdcn n nmo porr in lir pem corm al wer Zacharamitel
111. 1 ove ad Heurs- w videtumn 8 2
mmum Mdef 1 41* nr 4 cl m buttocg uel
Der e oult penes Dar e 4
ut durem(ſ
ndo lach oon
ica: Qud evin A
1 7 1 greuu
cum 4b c8
8 Curthol polt tecit um
ud
GENES. CA P. XIL.LIX.
811
uitate Babylonica tribum Iuda omnino perdidiſſe ſceptrũ,& imperium. Nam licèt tunc principatus fuifſe videatur penes Pontifices, ipſi tamen Pontifices paterno quidem genere eranr ex tribu Leui, ſed materno erãt ex tribu Iuda: propter nobilitatem enim harum duarum tribuum mutua inter illas miſcebantur,& iungebantur connubia. Id quod planum fit e- xemplo Aaronis, qui primus fuit Pontifex: is enim duxit Eliſabeth vxo- rem, filiam Aminadab principis tribus lIuda, vt habes in libro Exodi ca- pite ſexto,& poſteriori libro Paralipomenon tradieur Ioſabeth filiam Io- ram Regis luda, vxorem fuiſſe loiadæ pontificis. Ergo principatus Iudai- cus, etiam quo tempore fuit penes Pontifices, fuit aliqua ex parte penes
tribum Iuda, ex qua illi Pontifices genus trahebant maternum.
77 Sed hæc opinio facilem habet confutationem. Primùm, etſi aliquando Pontifices vxores ex tribu luda duxerint, ſemper tamen, aut plurimùm duxiſſe eos, nec iſti oſtendunt, cùm probare tamen deberent, nec ſanè o- ſtendi poteſt; quin contra ſolitum fieri, vt ex ſua tribu, quæ nobiliſſima erat, propter imperium vxores acciperent Pontifices, credibilius videtur. Sed eſto, ſemper aut plerunque Pontifices vxores ex tribu Leui duxerint, non propterea tamen difficultas tollitur: quippe ſecundùm hanc prophe- tiam ſceptrum fore prædicitur penes tribum luda; apud Iudæos autem nemo cenſebatur huius aut illius tribus eſſe propter genus maternum, ſed tantummodò propter paternum, quapropter genealogiæ illorum nonniſi per genus paternum contexebantur. 78 Nam ſi ſecus eſſet, ratio illa B. Pauli qua in epiſtola ad Hebræos cap. 2. Paral. z2. 7. argumẽrtatur, Chriſtum Dominũ non fuiſſe ſacerdotem ex tribu Leui, & ſecundùm ordinẽ Aaron, quia Chriſtus fuit ex tribu lIuda, ex qua nul- lus vnquam ſacerdotio functus eſt; hæc, inquam, Pauli ratio infirma eſſet: Nam que ſic ei occurri poſſet, matrem Domini noſtri fuiſſe quidem ex tribu Iuda paterno genere, ſed materno ex tribu Leui,& idcirco Chriſtũ participem fuiſſe vtriuſque tribus,& in vtraque tribu cenſeri poſſe. Sed illud meo iudicio aduerſus iſtius ſententiæ ſectatores non parum valet. Fatentur iſti ſceptrum fuiſſe penes Pontifices, qui paterno genere, id eſt, ſimpliciter erant ex tribu Leui, materno autem, id eſt, ſecundùm quid ex tribu luda: ergo ſceptrum,& imperium toto eo tempore nonniſi ſecun- dam quid fuit penes tribum luda, ſimpliciter autem,& propriè fuit pe- nes trib um Leui. Ex quo rectè concluderetur, prophetiam hanc lacob, vel magis, vel æquè ſaltem pertinuiſſe ad tribum Leui, quàm ad tribum
Iuda.
Nonnulli etatis noſtræ, viri ſanè docti,& clari nominis ſcriptores, pu- tauerunrt,& lcriptis prodiderunt, Machabæos, ludam dico, Ionatham,&
Simonem eiut
Genebr in Chronologia
que poſteros, qui principatum ſummum in populo ludai-„½, de Ma-
co vſque ad Herodem obtinuerunt, eriam paterno genere fuiſſe de tri- chab. bu Iuda. Rectè enim illi pro ſua prudentia,& doctrina animaduerterunt, ſ Machabæi genus tantùm maternum duxiſſent ex tribu Iuda, id nequa- quam facere, vt principatus tunc fuiſſe dicatur penes tribum Iuda, ſicut ipaterno genere fuerint ex tribu
— d 1. nos paulò antè oſtẽdimus. Quod autẽ ill
„“ſ“ .
kkkkk
2
—
———————,——————

81² CO MM ENT. I N Iuda, duplici argumento perſuadere volunt, primò, auctoritate B. Cyrilli, qui libro octauo aduerſus Iulianum affirmat princip atum Iudaicum etiã poſt captiuitatem Babylonicam permanſiſſe in po ſteris Zorobabelis,& Dauidis, vſque ad Herodem. Sed ego hanc Cyrilli opinionem paulo ſu- praà, validè(vt opinor) confuraui.
Tum id maximè probare contendunt ex quibuſdam verbis quę ſunt
in priore libro Machabęorum ſub finem quinti capitis, vbi agitur de qui- buſdam Iudæis, qui inconſultè, ac temerè inito cum hoſtibus conflictu An Macha- ceciderant. Et ſubditur: Illi autem non erani de ſemine virorum illorum per be harer quos ſalus falta eſt in Iſrael. Et viri] uda magnificati ſunt valde in conſpectu 5 4, Aaxerint omnis Iſrael,& gentium omnium vbi audiebatur nomen eorum. Illud, Et vin fuda, ſecundùm illos haud dubiè ſignificat viros ex tribu Iuda, nec alios
ſanè, aut certè potiſſimũ, ludã& fratres eius: erãt igitur illi de tribu Iuda.
Sed non eſt hoc firmum argumentum: tum quia altera lectio eius loci
ſic habet: Et vir Iudas,& fratres eins magnificati ſunt.&c. tum verò quia
etiam ſecundùm eam lectionem nihil locus hic adiuuat eorum ſenten-
tiam. ſignificatur enim illis verbis, Viri Iuda, id eſt, qui ſequebantur du-
cem eius belli Iudam milites ſcilicet,& comites atque adiutores eius in
eo bello; ſignificatur, inquã, eos viros, qui cũ luda militabãt, propter egre-
gia ab illis patrata facinora eſſe apud omnes magnificatos,& celebraros.
Machabainoen Enimuerò principatum Iudaicum non abueniſſe Machabæis iure hæ. 79
iure heredita- reditar io, quaſi ipſi eſſent de tribu luda& ex Dauidis ſtirpe, ſed delatum l⸗ 8 eich eis fuiſſe per electionem populiʒnec ſimpliciter, ſed quoad ſurgeret pro- & ad tempus pheta, qui ex Dei ſententia doceret quid facto opus eſſet, apertis verbis principatum traditur in priore libro Machabæorum, in cuius cap. 9. ſic eſt: Etcongrega- acceperunt. ti ſunt omnes amici Iuda,& dixerunt Ionathæ, Nunc te hodie eligimus eſe nobis in pnuchen„& ducem ad bellandum bellum noſtrum. Et in capite 14. eiuſdem libri ſic legitur: Iudaæi,& ſacerdotes conſenſerunt Simonem ſe ducem ſuum,& ſummum Sacerdotem in æterni, donec ſurgat propheta fidelis.
Certè Beatus Hieronymus ſuper caput. 21 Ezechielis non ſemel aſe- do
2„ ueranter ait regnum Iuda,& Dauidis omnino finitum eſſe in Rege Sede chia, qui fuit vlrimus ante captiuitatem Babylonicam, nec vltra fuiſſe: nã quamuis poſtea Machabæorum poſteri,& regnum,& pontificatum obti⸗ nuerintznon tamen ipſis iure debitum fuiſſe, nec in ipſis locum habyuiſſe prophetiam illam Iacob, Non auferetur ſceptrum de Iuda. Non ſum nel⸗ cius, eundem Hieronymum ſuper primum caput Sophoniæ ſcriptum re- liquiſſe, vſque ad tempus paſſionis& mortis Domini noſtri perleueruſe Reges luda de ſtirpe Dauid, ſecundùm illam prophetiam Iacob: Nonde- ſiciet princeps de Iuda, nec dux de femoribus eius, donec veniat cui repoſttum
eſt,& ipſe erit expectatio gentium. Verùm quod eo loco dixit Hieronymus & obiter,& in tropologica expoſitione,& ex aliorum fortaſſe, vt plerun- que ſolet, ſenſu, non valdè curandum eſt: præſertim cùm id manifeſtè ſit falſum. Nemo enim eſt, qui neſciat, multo ante paſſionem Domini, id eſt, per annos ſeptuaginta, principatum Iudaicum eſſe ad alienigenas, quo-
Quod
rum primus Herodes fuit, tranſlatum.

1
A
de 2 1 cu umer 2 Gn. c emei* b 32 Ad 3.’4 nemm maen ee loer
3 4„ n 4* 1 4 31 nncu Nicui 4Um lada dz A 444, A d, Er Xrwi os en cälaar pud emacsmag um don adeai dloca& er Da ert qd hctorml Pim wecrm, n cua rarhe I 49
◻ ſactriutun i teri in er capat. 11 M m d oemnino Kl arem Dabyloncd e den.& reenm 8
**— nitte nec um uuic, ber 4
enr ſaxms, *„ g. Ta wimum capui r
* A. riru⁵ 46 al deo loct
3 m 4
4 72
eſt:prxlelt
3 toante Palhe
duicumeffe 1d
81
0
6 2 8
83
GENESIS CAbPD. XLI xg. 813 uod autem Machabæi paterno genere fuerint de tribu Leui, non de tribu Iuda, vt ſupradictis auctoribus viſum eſt, adeo perſpicuis verbis do- cet ſacra Scriptura, vt neminem, qui animum modò aduertat ad eius ver- ba, negaturum putem. Loquens in priore libro Machabæorum ſub initiũ ſecũdi capitis de Mathathia, qui parer fuit Machabæorum, eiuſque genus indicans, ſic ait: In diebus illis ſurrexit Mathathias filius Ioannis fili Simeo- nis, ſacerdos ex filiis Ioarim: id eſt, ex vice,& familia Ioarim, quæ inter vi- ginti quatuor familias poſterorum Aaronis, ſorte prima exiit, vt habes 1. Paralip. ca. 24.& Ioſephus idem narrans lib. 12. Antiquitatum, dicit eum fuiſſe ſacerdotem ex vice loaribi. b Deinde B. Paulus, vv paulò ſuprà diximus, ſimpliciter ait, nullum vn- quam de tribu luda ſeruiſſe altari: ex quo argumentatur, Dominum no- ſtrum, qui fuit ex tribu luda, non fuiſſe ſacerdotem ſecundùm ordinem
Machabæoipa
ternum genus
ex tribu Leui
traxiſſe doces Scriptura.
Io ſeph.
Hebr. e
Aaron, ſed ſecunduùm ordinem Melchiſedech. Et quia Deus in lib. Num.)
& alibi, grauiſſimis verbis, quin etiam pœnis vetuerat quenquam mini- ſteria ſacerdotum tractare, qui non eſſet ex tribu Leui,& ſemine Aaron, propterea non modò veritum, illicitum& inauditum erat apud Iudæos, eſſe aliquem ex alia tribu, quàm Leui, vel Pontificem, vel etiam ſacerdo- tem, vt id munus veltractare, impium& execrandum haberetur,& non- nunquam miris à Deo prodigiis editis ſeueriſſimè vindicatum eſſet, vt oſtendunt exempla Dathan,& Abiron,& Oziæ Regis Iuda.
2 Quarta ſententia. Quidam aiunt, illud vocabulum„heueth, quod Lati-
nus interpres vertit, ſceprrum, alij virgam, nonnunquam in ſacris literis ſignificare tribum ſiue familiam: quod Oleaſter probat ex illis verbis Plalmi 7o. Tribum Ephraim non elegit, ſed elegit tribum Inda. Vbi pro illa oceſ tribum) Hebraicè eſt heueth: hac igitur ſignificatione eam vocem
v eſſe poſitam hoc loco: vt ſenſus prophetiæ ſit: Non auferetur tribus luda,
id eſt, Permanebit vſque ad Meſſiam. Sed contra hanc interpretationem facit communis ſenſus Hebræorũ,
& Patrum, paraphraſis item Chaldaica, tranſlatio Septuaginta,& ferè omnes verſiones, quæ vocabulo imperij, ſceptri, regni, principatus, r egalis virgæ, eam vocem ex preſſerunt. Deinde ſecundum iſtam expoſitionem, Lacob nihil dixiſſet eximiũ, aut ſingulare de tribu Iuda, ſed quod in alias quoque tribus communiter,& æquè conueniat. nam(vt de aliis taceam) certè tribus Leui vſque ad Domini noſtri aduentum, non ſecus quàm tri- bus luda permanſit. Quinta ſententia Pauli Burgenſis hoc loco, Galatini libr. 4. de Arcanis
fidei, Ioannis Annij in Breuiario temporum Philonis,& loannis Lucidi in libro de Emendatione temporum, vbi agit de vita Chriſti. Affirmant iſti, Moyſen Dei iuſſu, ve proditum eſt Numerorum 11.inſtituiſſe Sena-
tum quendam ſiue Collegium ſeptuaginta virorum, quos delegit omnes
ex tribu Iuda:& hoc collegiũ vocant iſti, Sanedrin, penes quod erat ſum-
ma poteſtas,& auctoritas circa ea quæ ſpectabant ad legem Moyſi, ſiue moralia eſſent ille, ſiue cæremonialia, ſiue iudicialia. illi callebant,& apud ſe tenebant interiorem ſublimiorêmque intelligentiam Scripturæ, quam kkkkk 3
=·W—2õööööüü—“
Nunm. 16 2. Paral. 2 6.
Oleaſt.
Burgen. Galat. Anniius. Lucidus.

Io. Mirandul.
814 C O M MEN T. IN
vocabãt Cabala, quod verbum ſignificat Receptionem, quòd ea doctri- na non per publicam diſciplinam,& ſcripta acciperetur, ſed per ſecretam traditionem ſpectatis probatiſque auditoribus commendaretur. loannes Mirandulanus, ait tale fuiſſe illud Collegium, quale eſt in Ee- cleſia Collegium Cardinalium, eòſque viros appellari ſolitos in ſacris li- teris ſeniores, quorum traditiones,& præcepta ludæi ſumma obſeruantia reuerebantur,& cuſtodiebant. de his intelligi volunt, quod eſt in Pſal. di Deus ſtetit in ſynagoga deorum,& c.& rurſus: Ego dixi, Dij eſtis,& filij Exceſſ omnes. De hoc igitur Senatu qui totus, vt diximus, erat de tribu luda, cen- ſent iſti prophetiam hanc Iacob eſſe intelligendam: Siquidem penes huc Senatum manſit ſuprema poteſtas vſque ad Herodem, qui paulò ante Chriſti ortum omnem ei ſenatui auctoritatem, ac poteſtatem ademit.
Sed in hac opinione multa ſunt animaduerſione& caſtigatione digna 4
Principiò, deberẽt iſti oſtendere ex ſacra Scriptura, vel probatis hiſtoriis talem fuiſſe vnquam in populo Hebræo Senatum, qualem ipſi depingũt, & permanſiſſe eum vſque ad Herodem. Certè apud loſephum diligenri- ſimum,& curioſiſſimum ludaicarum rerum ſcriptorem ‚mirum qe ilo Senatu ſilentium eſt: nec Philo quicquam prodidit; nam illud Breuiari temporũ, non veri Philonis fuit, ſed Philonis Anniani, id eſt, vel abipſo Annio, vel ab alio quopiam confictum, vt à nobis demonſtratum eſt lib. 1 2. Commentariorum noſtrorum in Danielem, quæſt. 1.
Verùm demus iſtis, talem fuiſſe aliquãdo ſenarum in populo Hebræo: 85 illud tamen non eſt eis concedendum, illum Senatum fuiſſe totum ex ho minibus tribus luda. nam nec hoc iſti probant, nec eſt ſanè probabile: quin magis credibile eſt, ſi talis fuiſſet Senatus, eum non ex vnatribu lu- da, ſed ex omnibus fuiſſe delectum atque conflatum; quo ſeilicet cunctis tribubus ſatisfieret, vt omnium ratione habita, iudicia,& decreta illius Se natus propenſids, ac libentiùs omnes amplecterentur. Sic enim non ſe- mel apud Hebræos eſſe factum, replicantem ſacros annales, facile eſt in- telligere. Quotieſcunque enim ex vſu illius populi fuit, certum Alcuem numerum virorum prudentium& proborum deligere„velad res cwuiles prudenter tractandas& adminiſtrandas, vel ad grauiſsimum lligvoc ne- gociũ,& ad publicũ bonũ ſpectãs expeditè,& rectè conficiendu, ſemper fuiſſe eos viros legimus non ex vna aliqua tribu, ſed ex omnibus electos.
Huius rei aliquot ſunt in ſacris literis exempla. Primum Exodi cap.18. vbi narratur, Moſen ex conſilio ſoceri ſui Iethro conſtituiſſe ſuper popu- lum principes,& iudices ex toto Iſraele. Alterum exem plum Numectoti cap. 1 3. de duodecim exploratoribus miſsis A Moſe ad ſpeculandam rett⸗ Chanaam, ex qualibet tribu vno eorum delecto. Tertium exemplum narratur ab Ariſtea, loſepho,& Euſebio de duobus& ſeptuaginta m- terpretibus ſacræ Scripturæ, quos rogatu Philadelphi Regis Ægypti m- ſit Eleazarus Iudæorum Pontifex, ſenos ex qualibet tribu omnium la- pientiſsimos diligendo, ad conuertenda ſacra Biblia ex Hebræo ſermoneè in Græcum: nec vſpiam legitur in ſacris libris tales aliquos ſeptuaginta
viros ex vna tantùm tribu kuiſſe delectos. Nam quod iſti Proferuma ib.

nid m rermün. 1 „LdPdons wn al actum nämin et. iſe lcvido cun Sor dum, llum Laum 4 “ biſlet Sennucad m coe cccier. tarone hadaun replcantem mas 1 ei vſu illus 45 1 &proborumct. n trmdr rcladga. 1. is erpedt,&rcec 4
1 8 de. „na ahquamdchel
dus m
le. re eun Maen en
GENESIS CADb. XI. IX. 815
lib. Numero. de illis ſeptuaginta ſenibus Tass delegit Moſes, eorum opi- nioni minimè ſuffragatur, quin potiùs refragatur. Deus enim iuſſit illos ſeptuaginta viros elegi de ſenibus Iſrael. Audis, de ſenibus Iſrael, non au- tem de ſenibus Iuda? Vocabulo enim Iſrael, antequam decem tribus ſpa rentur à Iuda, vniuerſus populus Hebræus ſignificabatur.
Quid multa? liberaliter cum iſtis agam; fuerit ſanè iſte ſenatus in po-
86 pulo Hebreęo vſque ad Herodis tempora, fueritque vniuerſus ex tribu lu-
da: non propterea tamen propoſita difficultas circa hanc prophetiam ex- hauritur. Siquidem lacob loquitur de ſceptro,& ſuprema poteſtate atque im perio, tale autem ſceptrum,& imperium nõ erat in iſto Senatu, ſed vel in Duce, vel in Iudice, vel in Rege, vel in Pontifice, penes quos in di- uerſis temporibus fuit ſummus Hebræi populi principatus. Illi enim ſe- ptuaginta viri, erant tanquam conſiliarij Principis,& vt iudices populi, nec penes illos, ſed penes Principem erat ſceptrum& imperium. Simili- ter nempe, vt in regno Galliæ, ſub Rege Galliæ eſt, quod vulgo appellãt, Parlamentum:& in regno Hiſpaniæ ſub rege eſt, quod vulgo appellant Concilium Regium ſeu Concilium ſtatus:& Romæ, atque in Eccleſia ſub ipſo Papa eſt Concilium Cardinalium,& olim apud Romanos erat Senatus, tempore Imperatorum.
Sexta opinio Caietani hoc loco. Caietanus tractans hanc ipſam quam in manibus habemus quæſtionem, ad hunc modum ſcribit:(volo enim propria eius verba adſcribere, quo planiuùs& certiùs eius ſentepeiam le- ctor intelligat) Diſcutre, inquit,& diſcute, Nouitie, expoſitiones omnes tã Hebræorum, quàm aliorum,& reperies nullã quadrare verbis illis lacob: Non auferetur virga de Iuda, niſi hanc meam, hoc eſt,[ Non auferevir pe- nitus principatus de tribu Iuda, donec veniat Meſſias.] Ablatus ſanè fuit antea, ſed non penitus: impeditus eſt ad tempus principatus eius, ſed non totaliter deſijt, ſiquidẽ remanſit ſemper certicudo Meſſiæ naſcituri de tri- bu Iuda, ad differentiam reliquarum tribuum, quòd in reliquis tribubus potuit omnino deficere principatus, ira quòd nunquam ampliuùs recupe- raretur: in tribu autem Iuda quicunque& quotcunque acciderunt defe- ckus principatus, ſiue Regalis, ſiue Ducalis, certa tamen erat ſpes princi-
patum eſſe reddendum tribui Iuda.
Illud autem: Donec veniat Meſſias; non eſt ſic accipiendum, quaſi poſt Meſſiæ aduentum defecturus ſit principatus Iuda, immò tum maximè fir mandus erat& perpetuãdus in æternum. Veruùm ſatis fuit tollere id quod poterat eſſe ambiguum: non enim poterat eſſe dubium, an regnum Meſ- ſiæ futurum eſſer æternum ſed an principatus Iudaicus vſque ad Meſsiæ aduentum futurus eſſet perpetuus:& ad hoc tollendum dubium prædi- xit lacob, quamuis imperium Iuda non eſſet confirmandũ vſque ad Meſ- ſiam, non eſſe tamen penitus auferendum, ſed certiſsima expectatione ex pectandum eſſe, vſquequò ex muliere tribus Iuda, naſceretur filius qui re dimeret regnum Iſrael. Libra cæteras expoſitiones,& inuenies in illis n ulta falſa Permiſta,& multa voluntariè& gratis dicta, huie autem no- ſtræ nullum occurrit offendiculum,& propterea præpono illam cæteris.
Atque
. 8 8.————— ö— 6“ vͤf„ß ———.—

CGaietanus. Citer potuiſſe auferri ſceptrum pus, vel omnino ſine vlla ſpe iterum a modo negari non poſſe aliquando defeci
816 CO M
riori modo nequaquã defeciſſe:
tiſſimam ſpem naſciturum ex ca tri
pararet ac firmaret in æternum.
Verùm heæc ſententia Caietani,
M EN T. I N
Atque hæc quidem Caietanus, cuius opinionis hæc eſt ſumma, dupli- de tribu luda, vel ſecundùm actum adtẽ- liquando ipſum recuperandi: priori
ſſe ſceptrum Iuda; ſed poſte-
ſemper enim man ſiſſe in tribu luda cer-
bu Meſſiam, qui principatum eius re-
dubitari non po
Re utati0 C 4 nullam habere prob
abilitatem reperietur. primuͤm enim
jetani.
rus Paulus in Epiſt. ad Hebr
teſt quin Iacob locutus ſit de principatuù& imperio Iuda terreno& tem-
X
porali, non autem de ſpirituali, ſiquidem poteſtas verè ſpiritualis nunquã
fuit in popu
cum, nec ſacrificia, ceteræ que legal
lo Hebræo: neque enim lex Moſis, nec ſacerdotium Aaroni- es cæremoniæ vim habuère producẽ-
di vllum ſpiritualem effeccum; vt ex illa diſputatione quam tractat Bea-
æos, perſpicuè licet cognoſcere. Et vt fueri:
talis poteſtas ſpiritualis in populo Hebræo, ea tamen non fuit in tribu lu- da, ſed in tribu Leui, penes quam ſolum erat ſacerdotium& Pontiſtcauus.
Maneat igitur, lacob eſſe locutum
de terreno& temporali principatulu-
da. Talem autem principatum poſt captiuitatem Babylonicam omnino
perdidit tribus luda, tam ſcilice
t quantum ad actum, quàm etiam quantũ
ad ſpem recuperandi, nunquã enim poſtea principatum recuperauit. Nã Meſſias cùm venirt, non reparauit terrenũ& temporale regnum luda aut Toan. 18. Dauidis, ſed fundauit& firmauit ſpirituale, nempe Dominus jpſe teſtifi catus eſt regnum ſuum non eſſe de hoc mundo,& Hiere. 22.cap. prædi-
xerat, neminem fucurum ex
ſemine lechoniæ qui ampliùs regnaret& po
teſtatem haberet in luda, videlicet temporalem& terrenam. Dominum Matt. I. autem noſtrum fuiſſe de irpe Iechoniæ, non ſinit nos dubitare genealo. gia eius quam deſcripſit Marchæus.
Illud præterea valdè officit ſententiæ Caietani, qudd ſecundum eam,
jacere videretur cauſa Chriſtianotum,& contumacia Iudæorum exolta-
ſunt ad
ret ac triumpharet. Etenim arg
umentatio qua Patres omnesN
Iacob contex-
conuincendos Iudæos de aduentu
ta, infirmiſſima eſſet ac planè nulla. Sic enim illi argum ticinatus eſt non defecturum principatum Iuda
Meſſie ex hoc vaticinio
entätur: Iacob va-
donec veniret Meſſias;
1 1.. ſed defecit tempore Herodis, quo tempore natus eſt leſus; iamm igitur ve⸗ nit Meſſias;nec is alius fuit quàm Dominus leſus. Hanc Iudæi argumen-
tationem facile, ſecundùm Caietani expoſitionem eluderent: di
gicerente-
nim, tempore Herodis defeciſſe principatum Iuda quãtum ad actunod non quantum ad ſpem recuperane i: exſpectari enim ab ipſis adhucMe-
ſiæ aduentum, qui principatum luda non ſolum reparabit,
ſed multoma-
ſirectè penſetur, paruam aut potiiu;;
3
8
ximè amplificabit. Non igitur ex defectu imperij ludaici qui contigit te⸗
pore Herodis& Domini noſtri, conuinci poſſet iam veniſſe Meſsiam.
Adijce, quòd Caietanus non ſatisfacit qifficultati quantũ ad i dringentos annos ab egreſſu ex Ægypto vſq; ad Dauidem, qui pr fundauit in tribu Iuda. Per illos enim annos principatus non
d 4⸗ 108 qua-
fuit penes b
incipatu
tribum

3“ 1 4 A
4 perpicoe r A h
1 4* 8 4 1*
Mnedexo, eanne Wetinn
aumetn und aum
m n Bn
4nn
4„„ A 4 ao a 4 um 1 * 6 3 9 doc A 4 4
— 4 1. 4 1 ah 4 n1n1 4 A emine lechomm au r 1 4 1 n 4 e cmpont 1 4 u 8* 8 8 4 1,
28 ¹ M 1 ze 4. 7 corn Meiteerbeſ ,—“ 1 p— . Kirenmle aulla. Juc cln — 8 8 loc 6 5 orinci u ſ Te — ſ 9 *— 3 d 6 1 4 * 4 2. d n cot 24 2 im Dominus les rüct .“.“. 3 tioncdd u ctuni erpoftiote t ncipatum luc 2 h . M 1 1* 34— 4- 4 adi: exſpectie 3 Ar
luda non Glumr defectu imheln 8
2 1. — cnamen un lui besfact diften 3
90
GENHSIS CA p. X I. I X. 817
tribum luda, ſed penes alias trihus: quocirca non poteſt dici quod ait Ca- jetanus, eam tametſi perdiderit, principatum quantum ad actum non ta- men perdidiſſe, quantum ad ſpem recuperandi.
Septima opinio Melchioris Canilib. 2. de locis theologicis, c. 1 1. in ſolurione quarti argumenti.: Cuùm tres de ſupradictis opinionibus eo loci breuiter commemoraſſet Canus, ex ſuo ſenſu ſubdit hoc:Nos‚inquit, qui
bus conſilium eſt alienas expoſitiones non inimicè aut inſectari, aut re-
pellere, faciliuũs hunc nodum expediemus, ſi ex primo Machabæorum li- bro intelligem us, populum lIudæorum ducatum Machabæis tradidiſſe non tanquam proprium& hæreditarium, ſed ad legem depoſiti conſer- uandum, vt videlicet Iſraeliticam plebem interea tuerentur, donec ſurge- ret propheta fidelis qui eos inſtrueret, vel quem de tribu Iuda venturum expectabant: qua ex re ſceptrum de tribu Iuda non auferebatur,& præ-
ſertim quòd ipſa quoque tribus Iuda in hoc populi condictum& ſenten-
91
tiam à principio ſaltem creditur conſenſiſſe. Ita Canus.
Verùm hæc opinio ſiue coniectura, multiplici patet confurationi. Pri- muͤm Canus, fortaſſe nolens, delabitur in opinionem Caietani à nobis paulò ſuprà confuratam: cogitur enim dicere quod ille dixit, tribum lu- da perdidiſſe principatam multis ſæculis ante Meſſiæ aduentum; perdidiſ ſe,inquam, quantum ad actum ſiue quantum ad vſum;non tamen perdi- diſſe quantũ ad proprietatẽ& ius, ſiue, vt ille dixit, quãtũ ad cerram ſpem iterũ recuperandi. Ergo ſecundùm expoſitionẽ Cani, nõ poſſet hac pro- phetia lacob peruinci contra Iudæos iam veniſſe Meſſiã propter defectũ principatus in tribu Iuda: diceretur enim, perdidiſſe tribum lIudaiampri dem principatũ quantum ad actũ ſiue vſum; retinere tamen ipſum quan- tum ad ius& proprietatem quæ in aduentu Meſſiæ reducatur ad actum.
Præterea quid Canus dicet de Pontificibus qui ante Machabeęos ſum- mum in populo Iudaico principatum poſt reditum ex captiuitate Baby- lonica obtinuerunt'neque enim probare poteſt, illis fuiſſe d-latum com- muni eius populi conſenſu. Vnde porrò enotuit Cano, tribum luda con- ſenſiſſe in electionem Machabæorum ad imperium: Iam verò cùm per quadringentos annos ante Dauidem principatus Iudaicus fuerit penes Duces& lIudices ex alijs tribubus, quomodo ad explicandam hanc diffi- cultatem interpretatio Cani valere poteſt?
Denique, vt dixi, ex hac propheria non poſſet oſtendi, tempore Hero- dis, quo natus eſt Dominus, venturum fuiſſe Meſſiam,& hunc fuiſſe Sal- uatorem noſtrum, in quo vno vaticinium hoc Iacob- ſicut omnia aliorũ vatum oracula, completum fuerit, quia nimirum tunc principatus Iudai- cus defecit tranſlatus ad alienigenas. Nam vel intelligitur defec iſſe quan- tum ad actum& vſum,& hoc non valet: Tum quia dicetur prophetiam lacob intelligi oportere de defectu quantum ad ius& ſpem recuperãdi, tu quia non primũ defecit tẽpore Herodis principatus in tribu luda, led Juingentis circiter annis antea. Vel intelligitur defeciſſe tũc, id eſt, tẽpore Herodis omniuo, id eſt, etiã quantũ ad ius& ſpem recuperandi: ſed hoc probari non poteſt, dicent enim Iudæi adtuuc ſupereſſe tribui Iuda ius Comm. in Gen. Tom. 4. Alll
„————————— 2
Melchior Ca-
463.

818 COMM ENT. I N & ſpem iterum obtinendi principatum, cùm ſcilicet venerit Meſſias, qué illi eriamnum venturum expectant. Verùm de aliorum opinionibus cir- ca huius vaticinij intelligentiam& interpretationem ſatis adhuc fuerit à nobis diſputarum.
AVCTORIS IIEIDICII M DE IERG ac germano huius prophetiæl acob intellectu& ſententia.
VANAM igitur eſt noſtra ſententia? Breuiter dicam. Cre. 92 do equidem vaticinium hoc intelligi debere in vniuerſum de ipla gente ludaica, quæ duodecim in tribus erat diuiſa: A de tribu autem luda nonniſi ſecundùm congruam quan- dam applicationem, ſiue, vt in ſcholis loquimur, appropria tionem intelligi debere, aut poſſe:vt hic ſit prophetiæ huius intellectus futurum ſemper in gente ludaica,& penes viros eius gentis principauum donec veniret Meſſias. Illud ſemper non ſignificat perfectã continuations temporis, excludens omnem interruptionem; conſtat enim tempore ca- ptiuitatum amiſſum eſſe principatum abſolutum&planè liberũ;ſed qui- id contigit ad breue tempus,& rurſus poſtea recuperatus eſt principatus- idcirco illud pro nihilo ducitur. Semper igitur vſque ad tempus Herodis & ortum Domini noſtri, qui principatum tenuerunt in populo He- bræo, fuerunt ex ea gente& nonalienigenæ, ſiue fuerint ex tribu Leui, vt accidit poſt reditum ex captiuitate Babylonica; ſiue de tribu Iuda, vt tempore regum à Dauide vſque ad Sedechiam; ſiue ex alijs tribubus, vt euenit poſt egreſſum ex Aegypto vſque ad tempora Dauidis.
Cur igitur, dicer aliquis, Iacob hanc propheriam propriè de tribu luda 9; pronunciauit, ſi non ei propriè conuenit, ſed in commune pettinet ad omnem gentem Iudaicam? Dicam de hoc paulò infrà,& cauſas eius rei valdè probabiles exponam. Sed priùs oſtendere oportet veram eſſe banc interpretationem,& præ ceteris omnibus à Lectore amplectenda Quod ſanè dupliciter poteſt demõſtrari. hæc enim interpretatio reddit ptophe- tiam Iacob planam& facilem incellectu arque creditu, nihil continet ab- ſurdi, nihil conſictum habet, nihil gratis& temerè dictum, non inuolui- tur difficultatibus quibus aliæ expoſitiones inexplicabiliter intricatæ ſt, nullis premitur incommodis quibus aliæ omnes vehementer vrgentut denique mirificè congruit& conſentit cum euentu,& iplo rerum lue⸗ ceſſu. Siquidem quicunque ante Herodem tenuerunt apud Hebræosm- perium, ex genere,& ſtirpe Iudaica fuerunt, primuſque alienigenarum Herodes non per electionem populi, ſed per vim& per auctoritatem& b poteſtatem Romanorum, occiſis legitimis Principibus imperium Iudai- cum ſibi vendicauit.
Confirmatur hoc ipſum præterea auctoritate vetuſtiſſimorũ ſcripto- 949 rum Eccleſiaſticorum,& grauiſſimorum Patrum, qui ſimiliter vt nos hoc vaticinium intellexerunt& explanarunt;& idcirco nullam circa ipſum
— moue

IAS
4 ö
menona r 43
4 4 8 8 . —— „ 54 üer A ““ 4 e 1 1 Kaakere zarn 4„ 3 1,
ͤ 1 N 3 8 M 3 1 n 1.
r Dam 5 6 1
amemecnr iu 1 1 1. Exe Dadworm t 4 8
1 ,] A k * e yf
* 4
„ 1
B 42
A 1 “ e ropde 9 71 ö.*
1 4“ 4 tr oe 2 P
8 5 *
— 3 e 1 odem tenuefl . eenumm Ium eltu; 3 8* 1 m 3* e h ſed per olbu m Danmn um! Puuci.
3 44 '
„ vetu ri 3
auckor nate 4. In um Patrum, qlu 1 5
„Pco nu M. mt;& del
GENESIS CaAbP. XI. IxX. 819
mouerunt quæſtionem, nullamque ſenſerunt difficultatem. Iuſtinus Mar
tyr in eo ſermone quẽ habuit cum Tryphone Iudæo,& ſcriptis prodidit, Tuſtinus Mar- ſic ait: lacob patriarcha duos Chriſti aduentus prædixit,& in primo fore ⁷“ ipſum paſſibilemʒ poſt quem, nec prophetam vllum vos habituros, nec regem qui ſit veſtri generis(audis ill8ud, veſtri generis id eſt, ex genere & ſtirpe ludaica)& c˙ęm luſtinus memoraſſet hoc vaticiniũ lacob, ſub- dit: Certè non eſtis tam impudentes, vt negare audeatis prophetas& qua leſcunque principes nunquam vobis defuiſſe vſque ad aduentum Chri- ſti:ſed poſtquam Chriſtus Dominus in gente veſtra exortus& necatus eſt, nunquam prophetam ha buiſtis nec habetis, immò ne regem quidem proprium. Sic luſtinus. Vides igitur, quemadmodum Iuſtinus intellexe- rit ſemper futuros principes generis& ſtirpis Iudaicæ, qualeſcunque illi fuerint, id eſt, ex qualicunque ttibu⸗ Veruům apertior eſt hac de re ſententia Euſebij, qui libro primo Hiſto- riæ Eccleſiaſticæ, cap. 6. ad hunc modum ſcribit: Eodem tempore cùm Herodes primus extero& peregrino genere ortus ludaicæ gentis regnũ obtinuiſſet, prædictio Iacob, Non deficiet princeps de luda,&c. finem vi- debatur conſecuta; tantiſper enim prædictio illa euentum non habuit, dum ſub principibus ex ea gente prognatis poteſtas eſſet, qui quidem ini- tium imperij ab ipſo Moſe capientes, vſque ad Auguſti regnum duraue- runt, ſub cuius imperio Herodes primus externæ gentis ſtirpe procreatus Iudæorum principatum à Romanis adeptus eſt;ad quem cùm perueniſ- ſet regnum Iudæorum, pro foribus iam is adeſſe ſentiebatur ſecunduùm Prophetæ oraculum qui futurus eſſet gentium expectatio: quippe ex illo tempore principes qui ſucceſſione vſque ab ipſo Moſe deriuata, Iudæo- rum potirentur imperio, deficere ac prorſus euaneſcere videbantur. Naã ante captiuiratem Babylonicam gens Iudaica ſubiecta fuit Regibus: ante Regum verò tempora, Iudicibus: poſt reditum autem ex captiuitate Ba- bylonica, Pontifices ſummam rerum adminiſtrarunt vſque ad Herodem: ex quo tempore principes& Duces ex Iuda, hoc eſt, ex Iudæorum fami- lia,& gente prognati, Rempublicam illam regere deſtiterunt: atque hoc ipſo tempore aduenit promiſſus à Deo Meſſias Saluator noſter:vt in eo completam eſſe prophetiam Iacob dubitari nullo modo poſſit. Hactenus ex Euſebio, qui clariſſimis verbis per principes ex Iuda, interpretatus eſt principes ex gente& ſtirpe Iudaica, non autem ex peregrina& externa,
Euſeb. Cæſa- rienſis.
qualis fuit Herodes.
Conſimili ratione Athanaſium intellexiſſe hoc vaticinium non ob- ſcurè ſignificant eius verba in libro de Incarnatione verbi; ait enim hoc vaticinio lacobũ definiuiſſe tempus quo duraturum erat regnum ludai- cum, ſcilicet vſque ad Meſſiæ aduentum. Non dixit Athanaſius, regnum in tridu luda, ſed vniuersè regnum ludaicum, id eſt, quod obtinerent
lui Iudaica ſtirpe ac gente prognati eſſent. Idem ſenſiſſe B. Ambroſiũ non obſcurè indicat ipſe, in capite quarto eius libri quem edidit de Bene- dictionibus batriarcharum:nam interpretans illud; Non deſiciet Dux ex fuda donec ille veniat, ait vſque ad ortum Saluatoris fidem re galis ſucceſ-
11111 2
3 55 eesrerewbwseeen Een 8— ůde
—– ²ſͤſſſͤſͤſͤſͤſſ*

Opryſoſtomus.
Au guſt.
Theodoretus
Rupertus.
Luc 2.
2. Pef. 1.
Gen. 49.
Luc. 2.
820 COMMEN T. 1 N
ſionis apud Iudæos integrã eſſe conſeruatã, poſteà verò per Herodẽ adul terata ſucceſſione prærogatiuam dignitatis amiſit. Ergo hoc ait Ambro. ſius ſignificaſſe Iacob; ſeruatum iri in Iudicibus& Regibus Iudæorum intemerate ſucceſſionis hæreditatem, donec veniret Meſſias. Vult igtut Ambroſius propterea nõ defeciſſe ſceptrũ de Iuda vſq; ad Meſſiã, quod Iudæi vſque ad Herodẽ proprios& ſue gentis principes ſéper habuerüt.
S. Chryſoſtomus hom.67. in Genelim exponens illa verba, Von dt. ficiet princeps in I da:Manifeſtè, inquit, declaratur his verbis tempus quo aduenturus erat Meſſias: tandiu enira, ait Iacob, durabunt Iudaica& prin ceps ludæorum, quoad ille venerit. Idem in eo libro qui inſcribitur: De- monſtratio aduerſus Gentes quòd Chriſtus ſir Deus. Scriptura, inquit e- tiam tempus quo venturus erat, manifeſtauit, dicens: W. on deficiet princeps ex Iuda, nam tunc comparuit, cùm iam deficerent Principes Iudaici,& ſceptris Komanorum ſubderentur Beatus Auguſtinus libro 18. de Ciui. tate Dei, eapit. 45. ita ſcribit de ludæis: Deinde Herodem alienigenam regem habere meruerunt, quo regnante natus eſt Chriſtus: iam enim re- nerat plenitudo temporis ſignificata prophetico ſpiritu per Iacob, cum dixit; Non deficiet Princeps ex Iuda,& c. Non enim defuit Iudæoruũ prin- ceps ex ipſis ludæis vſque ad iſtum Herodem, quem primum acceperunt alienigenã regé. Theod. q. vlt. in Gen. explanans prophetiã hanc lacob: Hoc. inquit, aduentus Domini indiciũ eſt clariſſimũ: cùm enim Chriſtus naſceretur, defecerũt ludeorũ Reges, Principes ſacerdotũ,& Prophetæ, & imperabant Iudæis reges ex alia tribu. Vbi Theod. per aliam tribum (vt manifeſtum eſt conſideranti ſententiam cius) intellexit aliam fami- liam, ſtirpem, genus, id eſt, non ex genere& gente ludaica.
Rupertus lib. 9. Cõment. in Gen. cap. 2 9. tractãs hoa vaticiniũ lacob 97 de luda, hũc in modũ ſcribit: Ià verò quaſi quæreretur quãdo ille Meſſias veniet,& quod ſignũ tẽporis aduẽtus eius, cõtinuò ſequitur: VWõ auferetur ſceptri de Iuda:& c. Quãdo ablatũ eſt ſceptrum de ludatex tũc videlicet, quãdo regnũ ludæorũ Romanis tradẽtibus adeptus eſt Herodes Aieni- gena patre ldumæo, matre ortus Arabica. Et Reges ſanèiiduduũ defece- rãt à tẽpore captiuitatis Babylonicæ: Duces tamẽ qui erãt ex gète illa, per ſeuerarũt vſq; ad cõtentiones Hyrcani& Ariſtobuli, qui ex cõmiſtis tri- bubus, ſacerdotali ſcilicet& Regia orti, Regnũ& Sacerdotiũ diſcordib inter ſe animis diuidẽtibus cõtẽdẽdo,& inuicẽ pugnãdo, tãdẽ occaſionẽ porrexerũt Romanæ poteſtati;locũq; aperuerũt alienigenæ Herodi. Vn⸗ de prudẽter nõ tantùm dictũ eſt: Nõ auferetur ſceptrii de Tuda; ſed addii eſt, Et dux de fæmore eius. Tũc primùm ſublatũ eſt ſceptrũ de luda, quido tulit illud Herodes, qui vtiq; ludæus non erat. Tũc autem leſus Chriſtès Dei filius in Bethlehẽ luda de virgine matre naſci dignatus eſt. Cũ ergo dixit, Nõ auferetur ſceptri de Iuda,& c. firmũ ſermonẽè propheticũ ſanctiſ⸗ ſimus Prophetarum lacob quaſi lucernã in caliginoſo loco lucentem at- tollit, vt ſciat inquiſitor regni Dei, quando, vel ex quo certus eſſe debeat
e aduentu eius quem laudare& adorare debeant omnes fratres eius.
Huic lucernæ ſeu prophetico ſermoni Simeõ ſenex attendens, cùm vi-
deret regnante alienigena ablatũ eſſe ſceptrum de luda, intellexit tempus

4 4* 4
» A leacds Aug lacen Deines.
*
*
4 1 ⸗ 5 8*
1— Antnde. Valu kementamen ex gencte Kxx Cen. C. 19, rcrO quah 4. 1 4 V Dcrus cis com 4 1 1 su eſt lceptruta adendu. 4 9 1 4 4 82— 7 4 1 Arad 4. RH 4 * 1 4 dicx: Ducestumt * 1 od 5 4 17 A Arltodd 4 * 9 6 Mch aorn Regrũi 1” 4 8. M 21 mucé dc a Ldo,& mule 2⁰⁸ er
cũq; iperueriti& 4
Ṽ afrner ſans a 19 mlublrüettic r 9 „.·—“. arbC 8 non eru. T f 4 1d
. lcl 1 1 ge maree maſcid a rus
c firmũ ſermope n. erni in calgrob 2 3 1 e zebeantom is
ge 8 soai Simcocle,
Leperum elucs
uando, veler 83
GENESIS GCA PD. XLILN. 821 eſſe vt veniret, qui mittendus eſſet;& idcirco ianuas cœlorũ vnde vẽturũ illum ſperabat, randiu ſuſpenſa prece pulſare non deſtitit, donec reſponsũ aeciperet à Spiritu ſancto, non viturum ſe mortẽ, niſi priùs videret Chri- ſtum Domini,& vidit:& ſicut legebat in hoc Scripturæ loco; Iyſe erit ex- atio Gentium, ita credidit& confeſſus eſt eum eſſe lumen ad reuela- rionem Gentium. Vnde autem ſcire poterat Iacob illum fore Gentiũ ex- pectationem? Ex Deo videlicet, non ſolùm quia propheta erat, ſed quia etiam Deum Abrahæ auo ſuo promiſiſſe meminerat, In ſemine tuo benedi-
centur omnes genus. Idem Rupertus lib. 3. de victoria verbi c. 9. hoc ipſum, 1
Geneſ. 22.
paucioribus quidem verbis, ſed non minùs apertis tradit; nam illud nonau
feretur ſceptrum de Iuda, nõ intelligit ipſe de tribu Iuda proprisè, ſed inter- preratur, non defuturum principẽ ex Gente Iudaica. Hæc Rupertus. Ap- paret igitur ex ſupradictis auctoritaribus, illud, Non auferetur ſceptrum de Iuda; Patres non intellexiſſe de vna tantùm tribu Iuda, ſed in vniuerſum de gente, ſtirpe& genere Iudaico. Ad veritatem igitur huius prophetiæ comprobandam ſatis fuerit oſtendere, nunquam ludęos vſque ad tempo- ra Herodis habuiſſe reges alienigenas, ſed habuiſſe ſemper Principes ex ſtirpe& gente Iudaica, qualicunque ex tribu illi fuerint.
98 Oaterũ aduerſus haãc noſtrã interpretationẽ in prõptu eſt ſanè grauis
& in ſpeciẽ præualida obiectio. Nã cũ lacob nouiſſimo hoc ſermone quẽ cum filiis ſuis habuit ſigillatim, propriè ac diſtinctè quæ ſingulis filiis ac poſteritati eorũ vẽtura erant prænũciauerit, ratio ipſa cogit credere cùm in hoc vaticinio alloquitur Iudã, propriè filium Iudam& tribũ eius allo- qui, non autẽ vniuersè cũctum populum Iudaicũ:alioqui ſolus omnium
Grauis obieck.
filiorũ ludas hoc ſermone prophetico à Patre ſuo lIacob eſſet præteritus,
neque hoc vaticiniũ ad ſingularem aliquam dignitatem& prærogatiuam tribus Iuda, potiùs quàm aliarum tribuum cuiuſlibet pertinuiſſet.
9 Deinde in hoc vaticinio, quæ antecedunt illud, Non auferetur ſceptrum 9 2
de Iuda, illa dico verba: Iuda te laudabunt fratres tui, adorabunt te filij patris tui, non in commune pertinent ad populum Iudaicum, ſed propriè ad Iu-
dam& eius tribum. Similiter verba illa quæ conſequuntur, Ligans ad vi-
tem pullum ſuum,&c. propriè denotant fertilitatem regionis in terra Cha- naam, quæ tribui luda ſorte obuenit: quare ſi prima& extrema huius va- ticinij propriè ſpectant ad tribum luda, etiam illud quod inter hæc me- dium eſt: Non auferetur ſceptrum de Iuda, ad eandem tribum propriè ſpe- ctabit. Ridiculum enim& abſurdum eſt dicere, Iacob primis extremiſ- que vaticinij verhis allocutũ eſſe filiũ ludam, mediis autem verbis defle- xiſſe ſermonem propheticum ad vniuerſum populum ludaicum. Et verò nulla ratio eſt cur lacob loquens de tribu luda potiùs quàm de alia quali- bet tribu, dixerit illud, Von auferetur ſceptrum de Iuda, ſi id non propriè& lingulariter ad tribum Iuda, ſed communiter atque indifferenter ad gen- tẽ Iudaicam pertinuiſſet. Præcipua igitur vis huius obiectionis in eo eſt, qu ôd nulla videtur eſſe ratio, ſi illud, Võ auferetur ſceptru de Iuda, nõò pro- priè ſpectat ad tribũ Iuda, ſed in vniuersũ ad gẽtẽ ludaicã, cur Iacob llud
dixerit alloquens filiũ ludam potiùs quàm alium quẽlibet filiorũ,& cur
lllll 3

Soltstio obie- czonus.
Ioſephus lib. 11. Antiquita tun.
822 C O M MEN T. I N
potiùs adiungere illud voluerit cæteris quæ de Iuda dicebat,& applicare
ad tribum Iuda, quàm ad aliam tribum. 1 Verùm commodè reſponderi poteſt; cur id fecerit Iacob, tres afferti
... 8. 1 poſſe cauſas valdè probabiles. Prima cauſa hæc eſt: prenouerat Iacobſpi-
ritu prophetico principatum ludaicum futurum penes tribum Iuda,& longiſſimo tempore,& florentiſſimum atque potentiſſimum, fuit enim penes tribum Iuda per annos quingentos viginti. Nam primuùm tempote Iudicum, per annos ſeptem& quadraginta fuit penes Othonielem& Abeſa, viros de tribu Iuda: poſtea à Dauide vſque ad Sedechiam, fuit pe- nes eandem tribum luda per annos quadringentos ſeptuaginta tres, quo tempore imperiũ Iudaicum, maximè verò ſub Dauide,& Salomone am- pliſsimum, florentiſsimum ac potentiſſimum fuit, præſtantiſsimique re- ges claruerunt, bellica quidem gloria Dauid, ſapientia Salomon, ſanciita- te ac pietate Ioſaphat, Ezechias& Ioſias. Rectè igitur Iacob vaticinium de principatu Iudaico præcipuè ad tribum Iuda voluit applicare.
Altera cauſa: præuiderat item Iacob eodem ſpiritu prophetico, fote ali- 1or quando, vt vniuerſus populus Hebræus à tribu Iuda nomen accipiems non iam, vt antea, vel Hebræus, vel Ifraelita, ſed Iudaicus appellaretur quod primum accidit auctore Ioſepho, poſt reditum ex captiuitate Baby lonica. Etenim poſt id temporis omnes appellati ſunt Iudæi,& regio eo- rum nominata eſt ludæa,& regnum Iudaicum: cuius rei fuit cauſa, quòd ex captiuitate non alia tribus redierit quàm tribus luda, mixta tamen cũ tribu Beniamin:& regio terræ promiſfionis quam tenuit poſt reditum er capriuitate, plurimum ea fuit, quæ ad ſortem tribus Iuda pertinebat. Non igitur alienum fuit, quod Iacob de vniuerſo populo Hebræo vaticinaba- tur, id accommodaſſe ad tribum Iuda.
Tertia cauſa, eaque, vt opinor, potiſsima& probabiliſsima, illa fuit: licet 1⸗ poſt reditum ex captiuitate Babylonica, qui ſceptrum& principatum te- nuerunt, Pontifices fuerint de tribu Leui, ipſum tamen keptrum& im- perium fuir in tribu,& ex tribu Iuda. Hoc vt planè inteligatur ſcitecon- uenit, ex captiuitate ſolam tribum Iuda reuertiſſe in terram Chanaam,& item regionem quam tunc& deinceps vſque ad Herodem poſſederunt Iudæi, eam fuiſſe quæ aut tota, aut maxima ex parte ad ſortem tribus luda pertinebat; nam aliæ partes terræ Chanaam olim cæteris tribubus ati- gnatæ, poſsidebantur id temporis à Samaritanis aliiſque gentibus. Præte-
ea ciuitas regia& caput ac ſedes regni, vrbs erat Ieruſalem; quæ vyrbs poſt Dauidem ad tribum luda pertinuit. itaque licèt perſona quæ tenebar ſceptrum, eſſet de tribu Leui, attamen ipſum regnum& ditio regni, get uitas regia,& ſubditi ei regno ad tribum Iuda pertinebant. Defecit igtut perſona de tribu luda ſemper principatum tenens, ipſum tamen ſceptii non defecit in tribu Iuda:nam illud quod ſubditur, Et duæ de fœmore eius intelligi poteſt ſub hac diſiunctione, nunquam defecturum de tribu luda vel Principem, vel principatum& ſceptrum. Etenim vel ipſi pontifices qui poſt reditum ex captiuitate ſummam in ea poteſtatem habuerunt, quam

4 3 8. —“ 9.
. 3 3 1Xd roden ſ 4 hrd kdern duda k 24
4 4 1 dl Tachrr eI
.„* Weaelna kall 4
Kpdo, do eren
N 8 Lomacs appelmin Tawm loducamce
ͤͤ d
* premidaus qunr. „ 8 8 4— 4 1 * An *
8 d de raiucrdo hu *
“*½ * v Oœtilsima&m 1 8 4 4.
1— den A m e
* deincep vixud aut marimerfur rr(kaum dad r. cis à Samartin 1 8 des tegnl, nd 4 vernuit taque lcc rercn piur 1g
daidam lucsa e rincpafum enen, aud quocliddnr,
doe, Sunquam.
KLepcrum. Pren ur⸗
umamam inefe 1—
GENESIS CAp. XILIX. 823
uamuis eſſet de tribu Leui, non tamen appellabantur Reges aut Princi-
pes Leui, ſed Iuda.
Ponam exempluen cuiuis manifeſtum, quo res hæc nemini non clara&
10 egnin b.. 3 certa ſit. Sceptrum& imperium,& vt vulgò dicitur, Corona Hiſpaniæ,
abhinc circiter centum annos tranſlata videtur ad perſonas Auſtriacæ fa miliæ olim extraneæ ſanguini Hiſpanico, ſed per connubiũ loannæ Fer- dinandi Regis Catholici filiæ,& Philippi filij Maximiliani Imperatoris in
regiam ſtirpem Hiſpanienſem inſitæ: non ob id tamen verè dicetur defe-
ciſſe ſceptrum vel corona Hiſpanica; nam licet perſonæ fuerint extraneæ gentis& familiæ„ipſum tamen ſceptrum ciùſque amplitudo& potentia dominationis, Hiſpanica eſt, manètque eadem corona Hiſpaniæ, etiamſi penes diuerſi generis ac gentis perſonas fuerit. Quanquam hoc exemplũ eo deficit à vero, quòd qui de gente Auſtriaca imperiũ Hiſpanicũ tenue- runt, hodièéque feliciſsimè tenent, licèt paternum genus habeãt Hiſpanis
extraneum, maternum tamen Hiſpanicum eft, quod a dud Hiſpanos ius P. P
habet hæreditarium; quocirca propter maternum genus debebatur illis iure hæreditario Hiſpanicum imperium. Eſſet iginir ad id quod agitur, magis accommodatum exemplum imperij Pobnici; quod nuper vidi- mus poſt exceſſum nouiſsimi Sigiſinundi Regis, in Henricum Valleſiũ, & poſt hunc in Stephanum Battoreum Pnncipem Tranſyluaniæ tranſla- tum, nec ob id tamen ſeeptrum,& regum in Polonia tunc defeciſſe dici poſſet. Ad eundem igitur modum d ſceptro ac principatu Hebręi popu- li, ac de tribu Iuda cogitare& ſestire conuenit.
Illud porrò ſcire oportet, quo tẽpore cœpit Hebræus populus habere
10s Hrie e Pnre eren Pſe emnt incipe um non pentseribum Iuc rincipes ſuæ gentis, fuiſſe primum principatum non penes tribum luda,
ſed penes tribum Leui in Moſe,& penes tribum Ephraim in Ioſue, qui ſe-
cundum Moſen tenait principatum: conſecutum deinde eſt tempus Iu-
dicum, qui vſque ad Saulem primũ regem fuêëre quatuordecim; Horum primus Othoniel,& nonus Abeſan fuerunt de tribu Iuda, ceteri ex aliis tribubus. Verũm eo tempore etiam ſine principatu, ſumma erat in tribu Iuda dignitas& auctoritas; nam cùm forma gubernationis eius tempo-
ris eſſet Ariſtocratia, id eſt, optimatum dominatus in eo ſtatu primas ſine
controuerſia tenebat tribus Iuda. cuius rei clarum& certum eſt illud ar-
gumentum, quòd poſt mortem Ioſue conſultus Deus ab Hebræis, quem Tapore Tudi- in gerendo bello aduerſus hoſtes ducem ac principem ſequerentur re- cum Pelitiam ſpondit, yr ſequerẽtur Iudam, ſicut ſcriptum eſt in exordio libri Iudicũ. popul Hebrai Quod autem eo tempore Politia Hebræorum Ariſtocratiæ formam ha- fuiſſe Ariſto-
2
tum ad hunc modum ſoribit: Sub Moſe& loſue Optimates Rempublicã adminiſtrabant poſt Ioſue mortem, octodecim annos populus fuit line ſummo magiſtratu, deinde rurſus ad priſtinam formam regiminis redie- runteum qui belli ſciẽtia& fortitudine præcelleret, ſupremum iudicem conſtituendo, quamobrem totum hoc tempus quo talis hic ſtatus dura- uit, appellauerunt ludicum. Sic Ioſephus.
beret, teſtis locuples eſt Ioſephus, qui libro ſexto Iudaicarum Antiquita-
Sed
cratiam.
Ioſephus.

324
ſtus Dominus, nec Apoſtoli,
ticinio Iacob.
Epilogus lo- 4 d
Cur nee Chri moniis vſos eſſe cõſt
ſnt hocva gabant.
C O M M EN T. I N
Sed vnus etiam nunc reſtat eximendus lectori ſcrupulus. Dicet enim aliquis; Cuùm hæc prophetia Iacob euidentiſſimum& validiſſimum cõ. tra Iudæos de aduentu Meſſiæ præbeat argumentum, qut factum ſit yt hoc vaticinio, contra Iudæos diſputando, nec Dominus noſter, nec Eua- geliſtæ, nec Apoſtoli vſi ſint; quos tamen plurimis Vatũ oraculis& teſti- at. Verùm in prõptu eſt cauſam reddere. ex hac enim Prophetia illud tantũ cõcludi poteſt, quo tẽpore natus eſt aluator nolter, nec Euangel, Eo tẽpore venturũ fuiſſe Meſſiã: tũc enim primuùm defecerat principatus, ſtæ vſi aliquã ex gẽte Iudaica tranſlatus ad Herodẽ alienigenam: ſed hoc ludæi nonne Quin etiam pro certo habebant tam docti quàm ipſum vulgus in proximo eſſe Meſſiæ aduentum. Vnde Samaritana dixit Ioan. 4. Scio quia Meſſias venit. At verò hominem illum qui dicebatur Ieſus, filium Marie, & vt putabatur, Ioſeph, illum inquam hominem verum eſſe Meſſiam qui expectabatur, quod Iudæi negabant,& aduerſus eos vrgebant Apo- ſtoli hoc inquam, argumentari& concludere non licet ex prophetia h- cob. Non igitur mirum, ea non eſſe vſum nec Chriſtum Dominum nec Apoſtolos.
Summa igitur opinionis noſtræ tres potiſſimum res continet; primdò tjus d'iſputa- enlin arbitramur, Prophetian hanc Iacob ſi vniuersè,& in commune in⸗ tionis. telligatur de ipſo populo Hebrao, eſſe omnino verã,& hanc eſſe eius ſen- tentiam, Hebræos ſemper vſque-d Meſſiæ aduentum habituros ex ſua
ſtirpe ac gente principes: atque ita prèrſus eueniſſe comperiet, ſiquis me- moria repetat principes eius populi omes à Moſe vſque ad Herodem at que hac ratione plerique Patrum eam propbetiam interpretati ſunt. Dein de cenſemus, de nulla duodecim tribuum Iſrael propriè, vt ab aliis tribu- hus diſtincta eſt, verè dici poſſe in ea fuiſſe ſceptram& ſupremum impe rium Iudaicum ab initio vſque ad Meſsiæ aduentum Siquidem tribus Iu da(de qua id magis dubitari poſſet quàm de alia quauss tribu) à Moyſe vſque ad Dauidem, per annos plus quadrin gentos tiiginta, non habuit imperium in eo populo niſi in duobus tantùm lIudicibus, Oinomee& Abeſa,& in iſtis per annos duntaxat quadringenta ſeptem. Poſt reditum autem ex captiuitate Babylonica& Zorobabelis principatum„VIque ad regnum Herodis, per annos ſcilicet ampliùs quingentos cum ſum. mo imperio præfuerunt ludaioo populo Pontifices, qui eram de uidu . Leui.
Tertio loco illud etiam affirmamus tum& ſola tribu luda effectum ſuu rectẽque appl
. licèt hæc prophetia non in vnati
m ex toto habitura eſſet, verè umen icatam fuiſſe eam tribui luda potiùs quam alicui aliatuiit buũ, duas ob cauſas, tũ quòd ſceptrũ& imperium Iudaicum longiſsimo tempore, id eſt, per annos plus quadringentos ſeptuaginta continuatuͦ tue rit in tribu luda, ebque tempore potentiſsimum& glorioſiſsimum fuerit: rũ quòd, etſi poſt reditum ex Babylonica captiuitate qui ſceptrũ& prin- cipatum tenuerunt, Pontifices fuerunt qui erant ex tribu Leui, attamen ipſum imperium,&, vt vulgò dicitur, Corona, erat tribus Iuda. Nam- que& ipfum regnum, id eſt regio, quæ poſsidebatur, vel 5
ve

4 Homnem.
n ſ 1 ellehl 1 1. ö
& oacludereA
4 1
N. 4411 un 8d Meltrr ad t.s Wia
84 1 Lr 4 2 4. 4 4 en⸗ vrisr e An 8 A pead
1 rin
4 ö dudomin— 1 2* 82 ule lch 4 4* g 1 3 4
ad Ieſsir adrn a riui hne
* 1 1 1 “* 4 odlet quim Gaut 1
r A 8⁴
e 4— An
9 1 1 1 1 s,. Met Ac 4 8
w wi 4' hab 3 1,. bamerto. lcui
m br
nge 1“ amu
3. 4 imumg NA. 239 lonica captutatt
den
zur, Corona, e 2 ,l. 0 qur pobs 3 8
G ENES. CAP. XILIX. 325
vel maxima ex parte ad ſortem tribu Iuda pertinebat,& qui ſubditi erant ei regno, homines erant tribus Iuda; hæc enim ſola, admixtis ſibi Beniamitis, reuerſa eſt ex captiuitate: Ciuitas quoq; regia& ſedes atq; caput regni, id eſt, vrbs Hieruſalem, à Dauidis vſque tempore pertinuit ad tribum luda. Quo factum eſt, vt poſt reuerſionem ex captiuitate Babylonica,& tota illa gens, Iudęorum nomine appellata ſit:& quam- uis qui tenebant imperium eſſent de tribu Leui, attamen nec ipſum re- guum dicebatur Leuiticum, ſed Iudaicum, nec principes appellaban-
tur reges Leui, ſed Iuda.
Dicam hoc ipſum paulò etlam, ſi potero, expreſſius,& breuiuùs; cu- piens ſcilicet vt noſtra hæc opinio faciliùs in eorũ qui legent hæc, ani- mis imprimatur,& penitus hæreat impreſſa. Prophetia hæc dupliciter intelligi poteſt: primõ quidem in cõmuni de vniuerſo populo Hebræo: yt ſententia illorum verborum, Non auferetur ſceptrum de Iuda,&c. hæc ſit, Non deſinet populus Hebræus habere principes quorum imperio regatur ex ſua flirpe, gente, ac ſanguine, quouſque veniat Meſſias. Quo circa illud de Iuda, idẽ valet atq; de populo Iudaico, vel de Iuda, ſignificat propriè tribum Iuda; ſed poſita eſt pars illius populi nobiliſſima, pro
toto populo: vt interdũ Hieraſalẽ vel Sion pro Iudæis,& Babylon pro
Chaldæis in vniuerſum,& Samaria vel Ephraim pro regno decem tri- buũ. Atq; hac ratione incellecta hæc Prophetia, ſimpliciter atq; omni- no vera eſſe liquidò perſpiciturà Moſe enim vſq; ad Herodẽ, imperium Iudaici populi, non alij quàm qui ex ſtirpe ac gente Hebręorum erant, obtinuerunt. Et hanc prophetiæ huius intelligentiam ſequuti ſunt ferè Patres qui ante mille annos fuerũt. Cur autem lacob vaticinium, quod in vniuerſum pertinebat ad populũ Hebræum, tunc potiſſimùm volue- rit pronũtiare, cum loquebatur de tribu Iuda, cauſas ſuprà expoſuimus. Altera huius prophetiæ interpretatio eſt, non minùs quàm ſuperior probabilis, quinetiã planior ad intelligendũ,& ad credendum procli- uior:totam hanc Prophetiam proprie ad tribum Iuda pertinere:& ſen- tentiam eius eſſe hanc, Cuùm tribus Iuda principatũ in populo Hebræo nacta erit, tenebit ipſum perpetuò, nec perdet vnquam quouſq; veniat Meſſias: quod ita planè euenit. Erenim primò adepta eſt regale impe- rium creato rege Dauide; idq; tenuit in poſteris eius vſque ad captiui- tatẽ Babylonicã. Poſtea, licèt perſonę tenẽtes in eo populo ſceptrum, fuerint Pontifices de tribu Leui;atramen ſceptrum ipſum atque impe- rium,& vt vulgo dicitur, la Corona, erat tribus Iuda: namq; ipſa regio& ditio eius regni,& ſubditi,& ſedes regni,& ciuitas regia erant tribus Iuda; quapropter appellabantur reges& regnum Iuda, non autem Leui. Hoc autem ſceptrum& imperiũ Iuda, licèt Herodes quoque habuerit; quia tamen non habuit legitimè, id eſt, nec hereditario iure, nec popu- li conſenſu& electione: ſed iniquè ſibi delatum à Romanis, etiam per vim ipſe rapuit: idcirco verè dicitur regnante Herode ablatum eſſe ſce- Ptrum de luda. Præſertim verò cùm lege Moſis vetitũ eſſet, nequis alie- nigena(qualis erat Herodes) rex fieret Hebræorum. Sic enim ſcriptum Comment. in Gen. Tom. 4. mmmmm
——
———

346 COMMEN T. 1N
eſt Deut. 17. Conſtitues regem tibi de numero fratrum tuorum. Von poteris alterius gentis hominem, regemfacere, qui non ſit frater tuus. Verùm contraà
Geneſ. 49 VERS. 13.
ſuperiorem interpretationem noſtram illud poſſet opponi, in vatici-
d
nio lacob duo eſſe coniundè poſita,& nõ ablatum iri ſceptrum de lu-
da,& non defuturum ducem de fœmore eius, donec veniret Meſſiasiat poſt reuerſionem lIudæorum ex Babylonica captiuitate, duces& prin- cipes eius populi non fuerunt ex tribu Leui, ſed ex Luda. Veruntamen hoc ita ſoluitur: illud Donec veniat, qui mittendus eſt, refertur ad illud priùs, Non auferetur ſceptrum de Iuda; non autem ad illud poſterius, E' dux de fæmore eius. Solet enim ſcriptura, cùm plura coniunctè præmiſt, extremo loco ponere aliquid, quod non ad omnia illa præcedentia, ſed ad vnum aliquod eorum tantùm referatur. Cuius rei exemplũ in prom- ptu eſt ex cap. 15. Geneſis. Dixt Deus Abrahæ, Peregrinum erit ſeman tuum iu terra non ſua:&. ſubijcient illud ſeruituti,& affligent illud quadrin- gentis annis. Hoc extremum, quadringentis annis, t antùm refertur ad illuq primum, Peregrinum erit ſemen tuum in terra non ſua. Nõ autem ad iluc Subiicient ſeruituti& affligent, Si quidem ſeruitutem,& afflictionen ne- bræorum ſub Ægyptiis, etiam ducentis annis breuiorem fuiſſe, nonſe- mel ſuprà oſtendimus,& in tertio Tomo ſuper illud caput 15.& inhoc quarto Tomo non vno tantuùm loco. Manſerunt enim Hebræi quinde- cim& ducentis tantùm annis in Ægypto: in qaibus per ſeptuaginta annos, quibus vixit Ioſeph poſt ingreſſum lacob in Ægyptum, quietè ac feliciter fuerunt in Ægypto.
QVARTA PROPHETIA b De Zabulon.
Zabulon in littore maris habitabit,& in ſtatione nauium pertingens vſque ad Sidonem.
RABVLON decimus fuit ordine generarionis Hlorũ lacod 106 327& ſextus eorum quos genuit Lia. Huic præſcribens lacob
G&
5 8 ſitũ eius regionis, quã eius poſteritas& tribus in ſortitione & partitione terræ Chanaam poſſeſſura erat, ſigmficat eam fore maritimam& confinẽ Sidoni. Hoc quamuis exiguũ& leue videa- tur;magni tamen intererat prædici, opulentam& abundätem fore ſor- tem Zabulon, propter maritima commercia& mercaturæ negotiatio- nem;ſcilicet vt intelligerent Hebræi, quã terram Chanaã ipſi obtinui-
fenteã neq; caſu obtigiſſe illis, nec humana prudentia& potentia,ſ diuina gratia& ope: quippe cum animaduerterent, tot ſeculis ante,& promiſſum& prædictũ eis fuiſſe, quam quæq; tribus eius terræ portio- nem,& cuius conditionis atq; qualitatis poſſeſſura eſſet, idq́; cernetent tam diſtinctè, propriè atq; expreſſè per Iacob fuiſſe præſignatũ: ideoq; nihil ipſi dubitarẽt de eius terræ cõſecutione, neq; vbi eã adepti eſſent, vllã cum habitatoribus eius, velob metũ, vel ob ſecuritatẽ coirent ſo- cietatem

nu Nultuda, 41, d01 mMemac
u lanolcfala Pin loco Munſenu ait g 4 4)d:ngt gen dogreſen lacha hn
† 4
6 1
pKorRt- Zadualen.
1 4 1 4 14 habitabit Kum h
*„ fuit ordine geus
genut 4. 11.
. 1 *
1 I 90 tertu
rr. 4
anaam polcefunt e
entam Ku¹
n 1 x!, qua te 413 humana; 4* Muerterell,
Eimd
u um quæq́; trious
5. eitt nn
dren
zen 3 rnin 8* 2 lo 3'
GENESIS CA PD. XI. IX. 827 cietats, fœduſve initent. Quo fuit profectò deteſtabilior Iudæorũ dif- fidentia& peruicacia, qui audita proceritate ac fortitudine habitatoruũ eius terrę, protinus deſperata eius acquifitione, in 2. yptũ regredi con- ſtituerunt, vt in lib. Numerorum, cap. 3.& 14. ſcriptum eſt. Nec minuùs execranda fuit eorum ignauia qui Chananæis toties à ſe tamq; mirabi- liter profligatis,tamen turpis lucri pactione, contra Dei iuſſa peperce- rũt,& vnà ſecũ habitare, quos iuſſi fuerãt pepitus exterminare, paſſi ſunt. Sex expẽdamus verba huius prophetiæ,& ante omnia varietatem le- ctionum quæ vix eſt notabilis. Pagninus ita vertit: Zabulõ in portu ma- ris habitabit,& erit in portu nauiũ,& terminus eius vſq; ad Sidonem, vel, vt alij reddunt, Latere ſuo ad Sidonem pertinger; vel, vt habet Oleaſter, Ad finum marium habitabit,& ipſe ad ſinum nauium, ter- minus eius ſuper Sidon. Dixit autem numero multitudinis, ad ſinum marium, quia in ſinu ſiue portu, duo videntur quaſi mariazalterum quod ſinu concluditur,& alterum quod extra ſinum eſt. Septuaginta ſic ha- bent: Zabulon iuxta mare habitabit,& ipſe ſecus acceſſus nauium,& pertendet vſque ad Sidonem. Paraphrafis Chaldaica huiuſmodi ef- ert ſententiam: Zabulon in littore maris habitabit, ipſe ſubiuga- bit regigues nauibus, bonumque matis comedet,& terminus eius per- tinget vſq; ad Zedon. In vocabulo Zabulon pulchra fit annominatio, ſi- gnificat enim habitationem: pulchrè igitur dicitur, Zabulon habitabit. Pro vocabulo littoris, Hebraicè eſt, Coph, ſignificans& littus,& portum, & ſinum: fignificatur igitur, regionem eius fore maritimam& portuo- ſam, vel ſinuoſam. Pro illo autem, Et in ſtatione, Hebraicè eſt eadẽ vox, quæ ſuprà, Coph, ducta à verbo Caphaph, quod ſignificat tegere, abſcon- dere ſeu protegere, quia portus protegit naues à furore ventorum,& idcirco naues appelluntur ad portum quo ſint tutæ ac ſecuræ, vnde ſeptuaginta verterunt, iuxta acceſſum nauium.
Pro illo: Pertingens vuſcue ad Sidonem. Hebraicè ad verbum eſt: Et latus eius ſuper Sidon. vox Hæbræa larech, ſignificat fœmur& latus,& poni- tur ad ſignificãdum, plagam terræ Zabulon ſpectaturam Sidonẽ, id eſt, terminum eius fore verſus Sidonéẽ. Verùm quia in lib. Ioſue ca. 19. cum ſubtiliter deſcribuntur fines& termini ſorris& regionis Zabulõ, nulla fic mentio Sidonis. quam tamen, cùm eſſet vrbs illa antiquiſſima& no- biliſſima, tacità minimè præteriſſet Ioſue: propterea exiſtimat Andreas
107
108
Maßus in Cömentario eius capitis, Sidonem non fuiſſe terminũ ſortis
Zabulö, neq; aliud ſignificare hoc loco voluiſſe Iacob, quàm poſteros Zabulon habituros ad mare, verſaturòſq; frequenter in portubus& na- ualibus, atq; mercaturã facturos apud Sidonios,& cum Sidoniis illam ipſam maris orã tenentibus, ac mercatoribus toto orbe celeberrimis: ex quo futura erat illius tribus Zabulon ingens opulentia& rerum omnium abundantia. Quod indicauit paraphraſis Chaldaica dicens, Subiugabit regiones nauibus& bonum maris comedet: ſimiliaque ſi- gnificauit Moſes Deuteron. 33 ·cum benedicens Zabulon dixit: Lætare Zabulon in exitu tuo, ſignificãs Zabulonitas feliciter exituros in mare,& 4 mmmmm 2
— 8 ö“ “ 1. 4 6“ W v
Varietas le-
(ionum.
Andreas Ma
1 865.
—
Locus Deut. cap 33.
—e

—
828 COMMENT. IN
nauigaturos ad fora rerum venalium, rêmque foris ac peregrè facturos. Sub dit Moſes: Inundationem maris quaſi lac ſuget,& abſconditos theſauros arenarum: non obſcurè ſignificans, per mare importatum iri in eius re- gionẽ multa& magna bona, tum ad victum eius, tum ad opulentiam.
Atque hæc fuit temporalis& terrena fœlicitas ſortis Zabulon. Verum
Inſignia terræ tempore Chriſti Domini noſtri habuit tria etiam ad laudem& decus Zabulon. inſignia. Primum enim in ea tribu fuit mons Thabor glorioſa Domini trans figuratione nobilitatus: fuit item ciuitas Nazareth ante alias vr⸗ Matt bes clara& veneranda propter ortum Deiparæ Virginis, Conceptio- Locr. nem Domini noſtri& educationem, multorümq; annorum inibi habi- tationem: denique in ea terra Dominus noſter exorſus eſt prædicare Locus Mat- Euangelium, vt traditur Mat. 4. quamobrem quafi letabũdus lſaiasc. 9. thæs. dixit: Terra Zabulon& terra Nephthali, via maris trans Tordanem Galiles Gentium. Populus qui ambulabat in tenebris, vidit lucem magnam: habitani- bus in regione vmbræ mortislux orta eſt eis. Quibus verbis ſignificatur, fu- turos per id tempus quo Meſſias prædicaturus illis eſſet Euangelium, Zabulonitas vitioſifſimis atque corruptiſſimis moribus. . Nimirum animaduertere licet, ciuitates& gentes maritimas Sluri- ue S enen bus atq; maioribus quàm mediterraneas vitiis eſſe obnoxiàs, tum blo- tioſiores medi Pter ſuperbiam quæ naſcitur ex fiducia virium ſunt quippe maris præ- terraneis. ſidio munitæ; tum ob auaritiam, quòd ad lucra mercaturæ incumbunt: deniq; ob rapinas& prædas, ad quas opportunitate maris,& naualium commoditate inuitantur: adiice quòd cùm ſint emporia& aduenarum recepracula, facilè peregrinis moribus, vitiis atque erroribus inficiun- Plato. tur: Quapropter noluit Plato, ciuitatem, quam ſuę Republicæ deſigna- bat futuram Metropolim, eſſe maritimam, ſed minimùm decem millia paſſuum mari remotam; habere tamen vicinum portum, vt ea ratione nec externis moribus prauis, aut vilibus facilè corrumperetur, nec om- nino tamen vtilitate maris iucunditatéque priuaretur. Talem fuiſſe Hieroſolymitanæ vrbis ſitum qualem deſiderabat Plato, docet Eufe-
65, s. 5. Euſestus bius librot 2. de Præparatione Euangelica cap. 27.
Allegorica. 141 Snt.„ 8 eroſfsi⸗& eleganter tractat B. Ambrol. in ib. de benedictionibus Patriarcharu,
Ambroſius. Cap.. quam nos, quo plura breuiori oratione complectamur, non ver- bis Ambroſij, ſed noſtris, licèt minùs diſertis exponemus. Hæc prophe- tia de Zabulon, ſecundùm allegoriam, præclarè ad Chriſti Eccleßam accommodatur, in quam benè conuenit nomen Zabulon, ſignificans habitaculũ ſiue habitationem. Namq; in Eccleſiam veriſſimè dicipo- te ſt illud quod in Pſal. 30. Slegit Dominus§ ion, elegit eum in habitatinen
ſhibi. Her requies mea in ſæculum ſæculi, bic habitabo, quoniam elegi eam. EA enim Eccleſia omnium fidelium& ipſius Dei habitatio interris. Dici-
Qwali ſir Ee tur aute Bccleſia habitare in littore maris. Significat- n. mare, mundum cleſſa Cabo tempeſtatibus& procellis vitiorũ turbatum& agitatum, iuxta que el
bca. Eccleſia:nã licet in mundo ſit, nõ eſt ramen de mundo⸗. ſed eſt in littore & in terra, firma ſcilicet& immobilis: pulſatur quidẽ fluctibus mundi, led
5 2—— I Allegoricam huius prophetiæ de Zabulon interpretationè copiose un

asl GEMESIS CAP. XLIxX. 829 der mane ſed nõ frangitur, quinim quaſi ſcopulus ipſos fluctus frãgit ac diſſipat: dndmei 1 ſimiilis domui fundatæ, non luper arenam, ſed ſuper firmam petram, rſrea cuius inſuperabilem firmitatemm deſcripſit Dominus in Euangelio. dn di zior 112 Eſt autem iuxta littus Eccleſia: proſpicit enim Hæreticorũ, Iudæorũ Wun raeian& Paganorum naufragia, periculorum ipſa immunis& expers,& quaſi
8 prompta& parata& velut obuia ueipiedie ex naufragio mund ad ſecurũ ipſius portum confugientibus. Eſt præterea metcaturæ dedita: ris agit Eccleſia, quàm ſpirituales merces inter
e r
ndhi 41 m neq; enim aliud in ter is agis a, quàm! merces nukocümg A An Deum& homines tractare: in quam ſanè verius competit quàm in Za- 4 noldett 4 in bulonitas, quod Moſes dixit Deut. 33. Lætare Zabulon in exitu tuo: inun- 1„ 1 Aationem maris quaſi lac ſuges,& theſauros abſconditos arenarum, Id eſt; dia nnin 3 1 Fœlix eris& nimium fœlix Chriſti Eccleſia, cùm ex Iudæa ad Gentili- a nahournem 1 6 tatem exibis: per totum enim orbem terra marique dilataheris,& præ- nu ha Qudene e. cipuas mundi delicias diuitiàſque poſſidebis. Suges lac gentium,& *— n mammillà regum lataberis: accipies dro ers zutd pro ferro argen- de comtilmun 1 tum, pro lignis ac lapidibus ferrum. Quo Lautem 9 dit Iacob: Pertin- „ gens vſque ad Sidonemzpon id vacat mylterio. Sidon enim ſignificat ve- deca 1 nationem. Significatur igitur, Eccleſiam Chriſti nõ ſoluùm quia futura Lternen ſnüscke 10: erat iuxta mare, habituram piſcatores hominum, ſed etiam venatores, el Rducu mumim 8 ldeſt, ex omnibus inſualis& regionibus terræ continentis, innumera- 1n qcodad danne biles ad eius magiſteriũ, cultum& obſequiũ eſſe venturos. Quare huec dquns opportmit cõmodari poſſet quod eſt apud Hierem. cap. 16. Eœce ego mittam piſ⸗ cr audd mne 285 eæ viſcabuntur eos:& poſthæc mittam eis multos venatores,&
. catores multos,, dA‿‿ de omni colle& de cauernis petrarum.
mor des, ntnsaa „cwitucm qamee drrtmam ſcimn dere tumen ncmmnt
1-*½ ““ m rindus kace
venabuntur eos de omni manu,
——
QVINTA PROPHETIA. b De Iſachar.
Iſſachar aſinus fortis accubans inter terminos. Vidit requiem
v“ wcmdnequen 1 4
1 4 1.71 cualem dechcen 4
““
poelica con A. . e la quòd eſſet bona,& terram quòd optima:& ſuppoſuit hu- cE Ge L merum ſuum ad portandum, fauſq; eſt tributis ſeruiens.
b. de beneci
* znt 8„ u““ 5 10 nntionecus
8„ errSe “
44
4* 2 4 1 4 nwenit nomenld n
ces futuros, vt quiduis paſſuri potiùs ſint, quã ſe à ſedibus ſuis abſtrahi: quemadmodum clitellarij muli quãtumuis onuſti, ſi læta gramina, quæ carpãt per iter nacti fuerint, nec ipſo onere, nec etiã fuſtibus facilè pro- pelluntur. Simile eſt illud quod de hac ipſa tribu dixit Moſes Deut. 3 3. Latare Iſachar in tabernaculis tuis. ſi gnifican svidelicet fertili eos amœ- naque regione ſua delectatos, libenter manſuros domi, nec ad externa
loca negotiationis cauſà profecturos.
4 — — — — 1,2 —. — 1 ☛ — ——
„Cror. Aer Sr AI 7,Al0 1
*
zeſttumen d zektane abi Pulanrc
de müne* 1 mmmmm
3
Matth..
Eſa. 49. G 5
Gene/ 49. VERS. 14.
& 15.
Locus Desf. cap.33.
——————

Campus Eſ drelon.
Montes Gel-
boe.
Pariet s lectio num⸗
Augut in
EFnęubin. 4
830 CO M MEN T. I N
Argumentum bonitatis terræ. Iſſachar, vel vnus campus Eſdrelon, us
maxima ex parte intra ſortem Iſſachar contentus, eſſe poteſt: nullus enim eo per totam Chananæà terram locus eſt amœnior atque vberior, abundat enim frumento, oleo, vino, atque omnium rerum copia, quæ ad victum cultmque hominum conferunt. Erant præterea in ſorte Iſ-. ſachar montes Gelboe, propter cædem Saulis& Ionathæ maledicti qi- rilque à Dauide rege affecti, quaſi propter necem tantorum virorum inibi factam, digni eſſent qui perpenderent naturalem fertilitatem,& amœnitatem, qua proximè commendabantur.
B. Hieronymus in traditionibus Hebraicis in Geneſim, hanc citatu-
lectionem huius loci ex Septuaginta Interpretibus: Iſfachar bonum qe fiderauit requieſcens inter medios cleros,& videns requiem quia bo- na eſt,& terram quia pinguis, ſuppoſuit humerum ſuum ad laborandum & factus eſt vir agricola. Subdit Hieronymus-In Hebræo ita legi, Iſſa. char aſinus oſſeus recumbens in terminis,& videns requiem quia bo- na eſt,& terram quia pulchra eſt, inclinauit humerum ſuum ad portan- dum,& factus eſt in tributum ſeruiens. Interpretatur autem appellari aſinum oſſeum, quòd in cultura terræ& vehẽdis ad mare oneribus co- rum quæ in ſuis finibus naſcebantur, plurimum laboratus eſſet, regibus quoque tributa penſitaturus: Hebręos porrò tradere his verbis, per me- taphorã ſignificari quòd Iſſachar Scripturas ſanctas die ac nocte medi tans, plurimuùm in earũ ſtudio elaborarurus eſſet,& ideo omnes tribug
ei ſeruituras, quaſi magiſtro dona portames. Paraphraß naldaica hu- iuſmodi habet lectionẽ: Iſſachar diues in uratſbus„& poſſeſſio eius erit inter terminos, vidito eem quòd bona erat,& terram quod fru- Kikera erat. ſubnciétg. prouincias populorum,& deleuit habitatores earum,& qui relicti ſunt in eis, ſerui& tributarii eius facti fuerunt. Sed expendamus ſigillatim verba huius prophetiæ ſecundum noſtrã le ctionem. Aſinur fortis, Hebraicè, aſinus oſſis, ſeu oſſeus, id eſt, magno rum& firmorum oſſium: in quo eſt robur animalium. Oleaſter ait vocẽ Hebræam ſignificare dor ſum ſeu ſpinã dorſi:& ideo vertt, Aſinus dor. 4, id eſt, habens robuſtum dorſum ad ferenda onera. Cur autem pro, Aſinus fortis, Septuaginta poſuerint, bonum deſiderauit, vide hoc loco Eu gubinũ. Onkelus reddidit: diues in facultatibus. Accubans inter terminas Septuaginta verterüt, inter cleros ſiue ſortes: nãque Iſſacharita àmefi⸗ die contermini erant Manaſſenſibus, à ſeptentrione Zabulonitis. Nel hoc dictum eſt, quia tribus Iſſachar intra nobiles admodum terminos interiacebat, habens ad occidentem mare Mediterraneum& montem Carmelum, ab Oriente verò mare Tiberiadis, quam etiã perluebattot rens Ciſon, non incelebris in Scriptura, quẽ humor partim ex mofte Thabor, partim ex Hermon& Gelboe defluens geminum faciebat al- tero alueo ad occaſum in mare Mediterraneum, altero ad Ortũ in lacu Genelareth decurrentem. Kimii& Oleaſter pro inter terminos, vertunt, inter ſarcinas ſeu onera, affirmantes id propriè ſignificari vocabulo He bræo: ſignificari autem aſinum fortem, qui etiam cùm requieſcit, non leuatur
116
—

8 1 . kledrüciai
N 8 b erooymr ſeg mabn As e e Alau X 6 1. entens 1 1 * eh. 4 5 5 d) AaCmau dedert 1 ere. Unterhen ies 1ten K vhäns 2 1 — heclant 7 1
. dunmmnA. purman a
1 1 4— 1 ¹ r
1 4 onn dne N p
1
6
hre 1 dorrun cla 4— A
1 dbOrtm pou w dun K 4„. 1 Ndweid nde
ecn quòd douen acus populon 4 ſerui& tmdumed 4 verda huius pmitr. 24
* 1 4. uct ahnus ofsart
N k
4
8
4—
a0 ckt rodul 2 3 ni daris uh
4
cu lomna dori 4 4. .
1
tium 24 ſereaditers
vmnde ru
119
GENESIS C A P. XI. IX. 831
leuatur onere, ſed ſub eo quietem capit: edque denotari Iſſacharitas in
ruſticis laboribus fore aſſiduos at que indefeſſos: adeo vt laborem& cu
ram agriculturæ in loco ſolatij& quietis fint habituri. Vel illud: Cuba-
bit inter terminos, ſignificat fore vt Ifacharitæ inter terminos ſuæ re- ionis conſiſtant, nec externas negotiandi cauſa terras petant.
Viait requiem quod eſſei bona,& terram quod optima. Id eſt, elegit vitam quietam, qualis eſt agricolarum, vacuam nempe à periculis Smoleſtiis tam bellicis quàm aulicis: ad quod vitę genus trahebatur bonitate ſoli, quod ei optimum, vel vt habent Septuaginta, pingue, ſiue vt propriè ſi- gnificat vox Hebræa, pulchrum& elegans ſorte contigerat. De quieto ac fortunato agricolarum ſtatu elegans eſt apud Virgilium ſecundo Georgicorum digreſſio quæ incipit:
O fortunati nimium: ſua ſi bona norint,. Agricolæ. Qua de re multa quoque& præclara Homerus libro 6.& 7. Odyſſeæ, Cato, Varro,& Columella in exordio ſuorum voluminum de re Ruſti
Virgilisus. Homersas.
1.1...... afo. ca, Plinius libro 18. primis aliquot capitibus prodiderunt. Et ſuppoſuit parre.
bumerum ſuum ad portandum, vel ſecundùm Septuagiota, ad laborandũ. Perſtat in metaphora de aſino forti,& ſignificat lbenter Iſſacharitas ſubituros omnem laborem atque moleſtiam ia cultura terræ propter vberrimos eius prouentus: vel quia abundabant bonis maximè vendi- bilibus& experitis à mercatoribus, ſolebant ea, vel ſuis vel animalium humeris deportare ad mare, vt inde mercatoribus védita exportarẽtur.
EFactus eſt tributis ſeruiens. Septuaꝑinta diuerſam reddiderunt ſenten- tiam, transferentes, factus eſt vir agricola. Paraphraſis Chaldaica con- trarium planè ſen um expreſſu: Subijciet, inquit 3 prouincias populorũ & delebit habitatores carum,& qui relicti fuerint, ſerui& tributarij eis erunt. Verùm cur præcipuè dicantur Iſſacharitæ futuri vectigales, triplex ratio poteſt adferri. Etenim cùm propter fertilitatem ſuæ regio- nis omniũ eſſent diciſſimi, ſolebant à regibus plus ceteris tribubus one rari& grauari tributis. Ipſi quoque ne ab externis hoſtibus infeſtaré- tur, ve) à fuis regibus euocarẽtur ad militiam vel ad aulã,& patrio ſolo, fertikſſimo ſcilicet& amœniſſimo, abſcedere& abeſſe cogerẽétur, libẽ- ter hanc redimebant vexationem largiendis muneribus& penſitandis tributis. Ad hæc, ex aliis tribubus plurimi ſeruiebant Regi vel in aula vel inmilitia, vel aliis quibuflibet muneribus regiis: quapropter vel immunitatem triburorum, vel remiſſionem à Rege mercedis loco co- ſequabantur: Iſſacharitæ autem bellicum laborem ac moleſtiam,& au- licam ambitionem auerſati, ſuiſque bonis contenti, nec immunitatem, nec alleuationem vectigalium merebantur..
Hæc prophetia de tribu Iſſachar(ne intelligentiã eius myſticã om- nino prętereamus(pulchrè aptari poteſt ad virum uſtum maximè verò humilem&mitem luſto enim bene conuenit nomẽ Iſſachar, ſignificãs mer cedem, cui enim merces in cœlis à Deo parata eſt niſi iuſto? huic nempe per llaiam Dominus: Dicite, inquit, iuſto quoniam bene; fructum
enim
g ——
Columell⸗ Plinises.
Myſtica inter-
pretatio.
—.—— ——— ¹—

Eſa. 3. Matth. y.
Pſalm. 117 Pſalm. 72.
Matth. 21.
VERS. 16.
17.18.
Iudith. 13. 9
832 CO MM ENT. IN
enim adinuentioni ſuarum comedet: Et Chriſtus in Euangelio: Bearipau. peres ſbiritu, quoniam ipſorum eſt regnum cœlorum: Beati mites, quoniam ipſ poſtidebunt terram. His conſona ſunt quæ de eadem tribu dixit Moſes Deut. 3 3. Lærare, inquit, Iſachar in tabernaculis tuis, quaſi dixerit: Læta- re, iuſte, ſiquidem vt Dauid ait: Vox exultationis,& ſalutis in tabernacu- lis inttorum. Aſinus fortis. Quàm bene quadrat fimilitudo? Vt iumentum factus ſum apud te, inquit Dauid,& ego ſemper tecum. Saluator noſter vnũ omnium animaliũ inſedit aſinum: Et ſanè nullo in hominum genere li- bentiùs quàm in humilibus acquieſcit. Aſinus eſt animal humile, man- ſuetum, torùmque hominis addictum obſequio& vtilitati: talis eſt et- ga Deum humilis& manſuetus. Fortis, Nihil eſt quod ad tolerãda ma- la quamlibet multa& ardua, magis hominem robuſtum firmümque reddat, quàm humilitas& manſuetudo; nam qui de ſe humiliiter ſentit, is nunquam ſibi putat iniuriam fieri, nec ſe indebita fibi atque imme. rita mala pati. Manſuetus porrò nullis iniuriis nulliſque malis laceſſitus commouetaur, nedum ad iram vel vltionem incitatur.
Accubans inter terminos. Propterea iuſtus nunquam non eſtleto&no tranquillo animo, tam ſecundis rebus quàm aduerſis, quia cubatimter terminos. Proſpicit enim quis poſt hanc vitem finis bonorum& malo- rum futurus ſit, cernitq; improbos breui voluptate ſempiternũ emete dolorem; bonos contrà temyorario labore cõparare ſibi æternamfeli- citatem. In horum cõſideratione terminorũ conquieſcens, nullũ detre- ctat laborem, nullũ pericu lum recuſat, nihil ſibi graue& acerbum vel intolerandum ducit. Suppoſuit bumerum ſuum ad portandum. Duos habe- mus humeros, quia duplex eſt laboris genus:alij labores pertinent ad animũ, ad corpus alij, vir iuſtus vtrumquc humerum ſupponit ad labo- rãdum, quia corpus pariter atq; animũ offer ad quoſlibet labores pro Chriſti gloria& hominũ vtilitate perferendos. Faltu eh tributis ſeruii Iuſtus tributum deber& ſoluit, Deo, Proximo,& fibi: Deo tributum amoris, religioſi cultus, obedientiæ& patientiæ: Proumo, dile Gionis, iuſtitiæ, cõpaſſionis, ac miſericordiæ: ſibi mortificationis& couinètiæ.
—
SEXTA PROPHETIA. De Dau.
Dan iudicabit populum ſuum ſicut& alia tribus in Iſratl Fiu Dan coluber in via, ceraſtes in ſemita, mordens vngybi equi, vt eadat aſcenſor eius retrò. Salutare tuum expeb bo, Domine.
8 3 4.14 9..—*
A ſcura& ignobilis futura erat, maiorẽ in modũ à Samſone qui ex ea tribu fuit, illuſtratũ ac nobilitatũ iri, propterea va ——.—. I.. — ticiniũ hoc de tribu Dan, totũ retulit ad Samſonem. Fuit autem
KavipE;s lacob, tribum Dan, quæ ſatis alioqui ob-

8 8
4 * Saan Ander d . 1 44
1
r 4 1 1 piena us 1
4
Kd Cam 1 4* 1
Annm . 1 o Ador cen tenn Ae4 2 monae 21 „ 1 “ .,
kanenn una
Q 2
* 1¹ De Pr ³½ cntix& patient
4
* „„ abi wort 1
““
GCENESIS CA b. XIL.IX. 833
autẽ talis reuera Samſon robore corporis ac fortitudine animi, qualẽ fuiſſe Herculẽ ambitioſo mendacio finxerunt Gręci. Et verò vtriuſque Que poete tempora non multũ diſcrepant: namq; fuiſſe eos propemodũ ſynchro Leeere het nos, indicat Euſeb. in Chronicis. A Latina lectione huius loci nihil di oram 273 cordat Græca,& Hebraica lectio; niſi quod pro illo, Ceraſter in ſemita, qua de Sam- Hieronymus legit, regulus, pro illo, Salutare tuum expecto, Domine, lectio(ane ar e quam ſequitur Ruffinus,& quam habet nouiſſima Septuaginta Inter- ewnent a pretũ editio Romana ſic habet: Salutern Domini expectãs, quod refertur erepare. vel ad equitem, vel ad mordentem vngulas equi. Paraphraſis Chaldai- Euſcbiu⸗ ca hanc reddit ſententiam: De tribu Dan eligetur& conſurget vir. In Raftinus. diebus eius redimetur populus eius,& in annis eius requieſcent ſimul tribus Ifrael: huius terror irruet ſuper populos,& cædes eius præuale- bit in Philiſtæis: Tanquam ſerpens& coluber quieſcet in via,& tan- quam aſpis inſidiabitur in ſemita: interficiet robuſtos in caſtris Phili- ſixorũ, equites cũ peditibus: eneruabit equos eorũ& quadrigas,& de- ijciet aſcẽſores eorũ retrorſum. Redẽptionẽ tuã expectabo, Domine. 112 Dan indicabit populum ſuumé ſicut& alia tribus Iſrael. Alluditur ad no- men Dan, ſignificans iudicare ſeu vindicare: nam Rabbi Salomon ſic interpretatur: VItionem capiet populi ſui de Philiſtæis, vt cùm dicitur: Dominus indicabit populii ſuum. Et ex hoc vaticinio& ſuperioribus atq; Dens3;. poſterioribus quibuſdam apparet agnominatione vocabulorum in his oraculis edendis delectatum eſſe Iacob. Sicut& alia tribus in Iſrael. Ex multis aliis tribubus fuère iudices populi Hebræi, præter quatuor, Ru- ben, Simeonis, Gad,& Aſer. Putat quidẽ Caietanus lephte, qui Iudex fuit, de Gad fuiſſe: ſed fimilius vero eſt fuiſſe eum de tribu Manaſſe: ſi- quidẽ is fuit(vt traditur in libro lIudicũ) de Galaad, quæ terra cecidit in ſortẽ Manaſſis, vt habet Ioſue 17. Nam Barach, quẽ inter Iudices ac Duces populi Hebræi recenſet Samuel 1. Reg. fuit de tribu Nephthali. 313 Fiat Dà coluber iu via, cerastes in ſemita,& c. Illud, fiat, more prophetico poſitum eſt pro, fiet, vel erit: Hæc autẽ verba nonnulli exiſtimãt facere ad vituperationẽ tribus Dã, quaſi ea futura eſſet valdè aſtuta, inſidioſa, fallax& ſerpentina malitia pollens, cuius rei nonnullũ extat argumen- tum in libro Iudicum, cap. 18. Sed verius dictufuerit, ea verba referri ad Samſonem: qui comparatur colubro& ceraſti, vt ſignificetur quàm is fuerit terrificus& formidandus hoſtibus. Quemadmodum enim ne- mo audet ingredi per eã viam,& ſemitã quam ſcit à venenatis ſæuiſq́; ſerpẽtibus obſideri: ita populũ Hebræum duce ac propugnatore Sam- ſone, nullus hoſtiũ audebat infeſtare: aut quia, ſicut ſerpentes latent in viis,& inopinatò aggreſſi hominẽ feriunt mortiferè, ita Samſon incau- tos nec opinantes aggreſſus hoſtes, magnas ſæpe eorum ſtrages edidit. 4 Coluber Hebraicè dicitur, nachash, à verbo nachash, quod ſignificat augurari ſeu incantare zVel quia ſerpentes norunt incantatorum artes, & voces effugere, vt de aſpide proditum eſt Pſal. 5 7. aut quia per ipſum auguria& incantariones fieri ſolét. De Ceraſte vide Pliniũ lib. 8. c. 2 3. pi,ni3s. Eſt auté Ceraſtes, genus ſerpentis(auctore Solino c. 30.)præferẽs qua- Solinus. Comment. in Gen. tom 4. unnnn
Iudit. Ir.
Ex qua tribu fuerit Jephte.
—

le animal.
Locus perob-
ſcurus.
Oleaſtri tres expoſitiones.
Quarta ex po
ſitio.
Iudit h. 15.
Ouinta ex po
poſitio.
Hieronym. Rupertus Lyranus
834
perimit: nam reliqua corporis te
COM ME NT. IN
Ceraſtes aua- drigemina cornicula, quorũ oſtentatione velut ad eſcam ilelctas aues ens arenis, nullũ ſui prębet indicium 8
g 8
niſi ex ea parte qua inuitatis ad paſtũ auibus necẽ affert. B. Hieronym. pro Ceraſte legit, Baſilicus ſeu Regulus. Mordens vngulas equi, vt cadat aſcenſor eius retro. Significatur aſtutia eius ſerpentis, etiã quos non tan. git interimentis, ſicut ſerpens mordens calcaneum equi, nec tangens equitẽ, deiicit tamen ipſum in terrã& occidit. Spectat autem hæc ora- tio ad extremũ facinus Samſonis, omniumq; factorũ eius celeberrimiũ- Iudith 16. cùm colũnas theatri, quod Philiftæorũ principib. erat cõpletũ, demo.
litus, tria millia eorum ruina oppreſſa, ſimut ipſe occumbẽs, interfecit Sed illud quod ſequitur, perobſcuram habet ſententiã; Salutare tumma
expectabo, Domine. Hebraicè ad verbum eſt, ſalutẽ; Chaldaica paraphra-
ſis habet, redemptionem; Alij, Saluatorem. Veruntamẽ perobſcura eſi hæc ſententia:& argumentum magnæ obſcuritatis, eſt multiplexinter-
pretandi eius ratio à Doctoribus excogitata. Oleaſter tres huius loci expoſitiones ponit, ſic enim ſcribit: Quemadmodũ ſolẽt ſenes&ægro- ti inter verba emittere ſuſpiria, ita Iacob fecit; qui feſſus intertot yer- ba, vocem illam emiſit ad Deum: Salutẽ tuam expecto, Pomined eſ,
Spero quòd ſanabis me;aut, Sana me, Domine, quoniam ſalutemtuam ſpero. Si verò ſententiã cum præcedẽtibus iungere vis, tunc ſenſus erit: Quoniam hanc tribum Dan ſerpentina malitia præditam fore video; ſpero Domine vt me ſalues ab ea, quemadmodum de Simeone& Leui dixerat: In conſilium eorum non veniat anima mea. Prior tamen expoſitio mihi magis germana literæ videtur. Eſt& tertia: Saluté tuam expecto, Domine, vt ſcilicet hæc mea vaticinia impleantur per Melſiam quieſt ſalus tua. Sic Oleaſter. Verùm has interpretationes eſſe perquam leues, vel me non dicente, per ſe Lector intelliget.
Alij exiſtimant hæc verba Iacob continere precationẽ qua vſus eſt ⁵
Samſom, cùm ſiti admodũ fatigatus ac propemodum moribundus, po- 8—..... tum à Deo poſtulauit. Sitiens valdè amſon, inquit Scriptura clamaui ad
Dominum, dicens: Iu dediſti in manu ſerui tui ſalutem hanc maximam,& en in ſiti morior, incadamq, in manus inimicorum iſtorum,&c. Vel potius verba
illa referri debent ad nouiſſimas preces Samſonis, vt eſtin eodem lib. cap. 17. Sauſon, inquit Scriptura, inuocato Domino. ait: Domine Deus me-
2
bus meis,& pro amiſſione duorum luminum vnam vltionem recipiam. B. Hieronym. eümq; ſecuti Rupertus, Lyranus, aliique cplures pi.-
tant Iacob prophetico ſpiritu contemplantem eximias& admiranls
Virtutes Samſonis clariſſimàq; facinora, incidiſſe in eam cogitatiotem-
mento mei,& redde mihi nuno fortitudinem priſtinam, vt vlciſear me de hoſti
17
4 4 1 1 num fortè Samſon futurus eſſet Meſſias; Verùm quia intellexit, eupo
4
mortem non ſtatim ad vitam rediturum„& poſt eius principatum i hilommus Hebræos ductũ iri in captiuitatem, liquidò agnouit nequa- quam illum fore Meſſiaã. Et idcirco prot mus exclamauit, Salutate luum
expectabo Domine quaſi diceret, Al
ium ego exſpecto Saluatorem po-
puli mei, quàm vel Gedeonem, vel Samſonem. Adeſt huic expoſttioni
Thargum

ur.Hmm
excecenduing* ren 2 erpendm n 1
123
GENESIS CA D. XLIX. 835
Thargum Hieroſolymitanum, in quo ſic eſt ad verbũ hoc loco: Dixit Pater noſter lacob, Non expecto redemptionem Gedeonis, quæ eſt ſalus temporalis, neque redemptionem Samſonis„quæ eſt ſalus tranſi- toria, ſed expecto redemptionem Meſſiæ filij Dauid, qui venturus eſt yt adducat ſibi filios Iſrael, cuius redemptionem expectat& deſiderat anima mea. Sic ibi. eadèmq; itidem habentur in paraphraſi Chaldaica editionis Complutenſfis
Hanc interpretationem minimè probabilem eſſe cenſet Paulus Bur- genſis hoc loco⸗Non enim talis vel dubitatio, vel etiam ſuſpicio Iaco- bi animum ſubire potuit: ei nempe notum erat,& ipſe paulo antè ſigni- ficauerat, Meſſiam futurũ de tribu luda: non igitur Samſon qui erat de tribu Dan, Meſſias eſſe poterat. Ac licèt maximi roboris fuerit Sam- ſon, haud magni tamen conſilij& prudentiæ fuit;& queędam geſſit ſatis inconſultè atque imprudenter, quæ in Meſſiam cadere non potuiſſent.
115 Eſt alia quędam huius ſententiæ interpretatio. Iacob ſecutũ eſfe mo-
Paulas Bur- genſis.
Sexta ex po-
rem Prophetarũ; qui quoties loquũtur de perſona aliqua, vel de re qua- ſiw.
piam quæ illuſtrem vẽturi Meſſiæ ſimilitudinem& imaginem gereret: repentè in eius vel deſideriũ vel præconium, vel rerum ad ipſum perti- nentium prorüpere ſolent. Samſon porrò decẽ rebus Meſſiam mirificè præfigurauit. Primò, conceptio Samſonis, vt etià Chriſti, fuit diuinitus
ba, ermad N per Angelũ parẽtibus nuntiata. Secundò, fuit Samſon Nazaręus, id eſt, Sumſon decẽ cõſecratus Deo ab infantia vſque ad mortẽ, nihil immundum aut quod rebus fguram
ven nna ar dat
3
videtu EiKtn ann l a rancmn Men en. he
4 inhas iterptend Men 4 4 oc melhge.
3 4 24 14000 condoe ttn
inebriare poſſet bibẽs, vel comedẽs: neq; nouacula aſcẽdit ſuper caput eius. Tertiò, duxit vxorẽ Gentilé contra voluntatẽ parentum, prætérq; fas legis Moſaicæ, verùm Dei conſilio& inſtinctu. Quartò, robur eius & fortitudo dicitur fuiſſe in capillis, præſertim verò in ſeptẽ crinibus. Quintò, leonẽ in ſe ferociter irruentẽ manibus ſuis in fruſta diſcerpſit. Sextòô, aſini maxillà occidit mille Philiſtæos. Septimò, petẽti à Deo po- tũ, ex maxilla aſini ad bibendũ aqua ſcaturiuit. Octauò concluſus intra
fu.* M⸗ N æ.
Iudic. 13 14. 1)5.1 6*1
mgus ac pram 1
NA§ensm 4 ciuitaté ab hoſtibus, media nocte ſurgens euulſas cardinibus fores ci-
uitatis cum poſtibus& ſeris in apicẽ montis, humeris ſuis deportauit.
Nondò, trecétas vulpes caudis inuicem colligatas cum facibus incenſis
immiſit in areas Philiſtinor, quæũ nõ ſegetes tantùm omnes, ſed etiam
vineas& oleas incendio perdiderunt. Decimò, duas columnas quibus
domus Philiſtæorum principibus completa ſuſtinebatur, ſuis manibus
apprehendens atque conquaſſans demolitus eſt: càque ruina moriens
mm: 1 K i ipſe plures hoſtium quàm dum vixerat interemit. Iacob igitur dum va-
Rapemmolnm m kun ticinabatur de Samſone, quòd is multiplicem ferret ſimilitudinem
lanten Maßu Meſſiæ flagrans aduentus eius deſiderio& expectatione, orationem
1 kur ſuam erupuit in illa verba, Salutare tuum expettabo, Domine.
3 130 Nec mihi non illa placethuius ſententie interpretatio, Iacob lumine Ceyrhena aue prophetico vidiſſe quo tẽpore populus Hebræus vehementrr ab hoſti- 2een. 4 bus Philiſtæis vex andus erat, miſſurũ Deum eo tẽpore Samſonem, virũ fortiſſimũ, qui afflictis rebus ſubueniret,& firmiſſimũ Hebræis aduer- ſus hoſtes quaſi propugnaculũ& præſidium futurus eſſet: nec eo tãtùm
nnnnun 22
às ſcmi u, un A, C iin us preces Sumca cura, rncat Den
4 5 1* 1 1 4* 4
.
—
*„ 441 4 8 3 7 nordeenn “
e Mefſius, Verime
—
K pol 8 chturum, X
——
„. cwrultafen“ “
11 1— cicoprot ulse ſn Kunn
4 0 eX
,Alum ego er 7 e. A6 * 4
g———— 3— ͤſͤZöhddhdd

836 COMMENT. IN tempore id facturũ Deum, ſed quotieſcunq; illis magnis in periculis& anguſtiis verſarentur, ſi piè ac fidéter ad miſericordià Dei pręſidiümq; Septima expo confugerent, miſſurũ Deum, qui eos periculis& malis eriperent,& ab hit. hoſtibus defenderent: quod ſæpe factũ eſſe, liber Iudicũ oſtendit, tales nim fuère Othoniel, Gedeõ, lephte, aliiq; quos proptered in eo libro Saluatores eſſe appellatos legimus. lacob igitur hec animo proſpicien. tem atq; contemplantem, ex occaſione Samſonis, de quo præcedentia vatieinatus erat, generalẽ illam ſententiam pronuntiaſſe: Salutare tuum expettabo, Domine, quaſi diceret, Non tantùm in illa perſecutione Phili- ſtæorũ quos profligabit Samſon, ſed in omni alia perſecutione hoſtili expectabo, id eſt, populus meus, cuius ego caput ſum(nam loquitur de populo Hebræo ſub nomine ſuo) expectabit vel expectare debebit falutare tuum, id eſt, abs te vel ſalutem vel ſaluati onem& redemptio- nem, vel ſaluatorem. Ac mihi quidem hæ duæ po ftremæ interpretatio- OStaua expo. Hes ſecundùm literalem ſenſum videntur omnium probabiliſſimæ. ſio de Anti- Reſtat vltima interpretatio multis probata celebratàque quæ hoca. in chriſto,& an ticinio dixit Iacob de tribu Dan, non tam ad Samſonẽ pertinere quan ille futurus ſit ad Antichriſtũ, etiam ſecundùm ſenſum hiſtoricũ, vel certè ſecundum de Winde myſticũ intra corticẽ illius hiſtoriæ incluſum,& à Spiritu ſancto pnn- Oleaſter. cipaliter intentõ. Sumunt autẽ iſtius expoſitionis auctores quaſ certu, Caietanus. de tribu Dan futurũ Antichriſtum. Hoc incertum eſſe dixit Thoſtatus: Irenæus. ſed Oleaſter longiùs procedens, etiã fabuloſum eſſe auſus eſt dicere. ſed Eppnt. quale obſecro eſt, vetuſtiſſimã in populo Dei traditionè, plurimorum, Augſ atq; in primis nobilium ſcriptorum auctoritate firmatam, ſcriptiſque proſper. proditam, tanto faſtidio ac ſupercilio reiicere? quanto cautior hoc loco Theodor. Caietani fuit opinio, qui licet hoc non planè certum atq; indubitatum Chrſzenee dicat, eo tamen poſito, aſſeueranter dicit& euidenter oſtendit eiuſio- Oehanten di expofitionem cum ſententia verborum lacob aptiſſimẽ congruere. Areta. Hoc igitur vaticiniũ Iacob de Dan, intellexerũt atq; interpretat ſunt ¹32 Haymo. de Antichriſto Iren. lib. 5. aduerſus hæreſes, Hippolyt. Martyrin orat. eaſ,des de Conſum. ſeculi, A mbroſ. in lib. de Benedict. Patriarch. c.J. Auguſt. * quæſt. 22. in Ioſue, Proſper lib. de Promiſſionibus& prædiGtionibus Dei, Parte 4. Theodoret. quæſt. vlt. in Geneſ. G reg. lib. 30. Moral..8. Deniq; ſuper cap. 7. lib. Apocal. Andr. Cæſarien.& Areta, Haymo, Ri- chard. Anſel. Rupert.& cõplures alij. Cùm enim eo loco Iohannes fe- cẽſitis omnibus aliis tribubus Iudæorũ, ſolam in ea tribun enumeratio- ne prætermiſerit tribum Dan, id feciſſe Ioannẽ dicunt Patres in odium ac deteſtationẽ Antichriſti, quẽ ex tribu Dan ſuturũ eſſe cognoueran,
Neq; obeſt huic Patrũ opinationi quòd apud Ioannẽ eo loco in tiue
memoratione tribuum, etiam tribus Ephraim præterita videatur, Noh enim præterita eſt, ſiquis rem paulò attentiùs conſideret, ſed ea ſigriſi ficata eſt, ſiquis rem paulo attentiùs conſideret, ſed ea ſignificata eſ per tribum Ioſeph; ſiquidem non alia erat tribus Ioſeph, quàm tribus Ephraim& tribus Manaſſe. Cuùm igitur diſtinctè nominata ſit tribus Manaſſe, cõſequens eſt, eã quę appellatur tribus Ioſeph, nõ aliã deben 1 intelll

GENESIS CA b. XLIX. 837 intelligi quàm tribum Ephraim. Verùm vtcũque ſit, Antichriſtum eſſe futurũ de tribu Dan, licèt ex ſacra Scriptura non poſſit euidenter oſten di, attamen propter antiquiſſimam eius rei traditionem,&tot ac tanto- rum Patrum conſenſum, fidem meretur.
. A.— 1 30. Moralium fuſè oſtendunt, nos hic ſummatim cõprehedemus. Dan indicabit populum ſuum, Antichriſtu m, qui ex tribu Dan futurus eſt, vt re- gem ſuum primi omnium ſtudioſè ſequẽtur Hebræi: Srir autẽ ſicut colu- Hen in via. Ceraſtes in ſemita. Per viam ſignificantur filij huius ſeculi, la tam voluptatum& vitiorum viam terentes;iſtis erit Antichriſtus quaſi coluber in via, id eſt, peſtifera doctrina, venenum erroris,& impietatis, lenocinijs& blanditiis voluptatum imbutum eorum animis infundet. Per ſemitam ſignificantur homines arctioris& ſeuerioris vitæ: aduerſus quos inſurget Antichriſtus vt ceraſtes quadrigemina cornua ferens: Si-
virtutis&pietatis ſeducere conabitur, primùm ſimulatione lanctitatis, tum oſtentatione ſcientiæ& eloquentiæ, deinde mirabilitate prodigio rum quæ faciet: ad extremum terrore potentiæ ſuæ, ac tormentorum, quibus aduerſantes ſibi cruciabit, immanitate.
Aum lo ncera mil 135 Mordens vngulas equi, vt cadat aſcenſor eius retro. Equus, animal eſt ma trikadadimt id e. gni faſtus& ambitionis,& alacre ad bella: qua re mundũ hunc deſignat 1 popdio Dar ar calcaneus equi, extremum eſt mundi tempus quo véturus eſt Antichri- ptorum uctortr. m ſtus:mordere calcaneũ equi, eſt nouiſſimo illo mundi æuo atrociſſimã percilo reucena 1 perſecutionem concitare: aſcenſores equi, Principes ſunt mundi, bonis dhoc non Hden entr& deliciis eius affluentes, quos faciliùs cæteris in ſuam ſententiã& ob- runcer dicit Kad ſequium pertrahet Antichriſtus. Retrorſum cadere, in ſolos cõuenit re- auen bonos * edommbe 1 probos. Cadunt fanè boni aliquando, ſed in faciem ſuam: nam etſi non⸗- woor 1. 4,D mingelleta 3 nunquam labuntur, lapſum tamen ſuum agnoſcunt,& ſeriò pœnitentes ea errati ſeſe proſternunt coram Deo, peccatum ſuum amarsè flentes,& di-
erhn— centes cũ Dauide: Peccatum meum contra me eſt ſemper: Mali verò retror- Pſal.;o. 2lb. de Dencde 3n ſum cadunt nam neque quid, quantùmue peccauerint conſiderant aut
94 promiffoat 4 aA æſtimant, neque de reſipiſcendo ac reſurgendo per veram pœnitentiam L vl. in Oenel curant. Impius nempe, vt dixit Salomon, ambulat,& neſcit vbi corruat. 1i Andr Celres der 35 Salutare tuum expestabo Domine, Iacob præuidens Iudæos pro Meſſia Prou. 4. gsalij. Cum enid e recepturos Antichriſtũ, ſicut illis prædixit Dominus noſter Ioã. 5. Ego 7 drorü ſolam m 1 Veni in nomine Patris mei,& non recepiſtis meralius veniet in nomine ſuo,& dfeciſſe laumẽc 2 illum recipietis. Illum alium quem recepturi ſunt Hebræi, Antichriſtum 86 ribu Dun ſuli St us fore interpretati ſunt Patres. Hoc igitur prouidẽs Iacob,& toto animi toni quod ipudlo N iue ſenſu abominatus, exclamauit, Abſit hoc àAme, non ego Antichriſtum aibus Ephraim pi, recipiam, ſed cùm ille venerit, tum ego expectabo Saluatorem, aduẽtus attentius cocf enim Antichriſti, erit prenuntius appropinquantis Chriſti ad iudicium:
a0 en ſderet, quo enim tẽpore Antichriſtus maximè deſæuiet, veniet de cœlo Chri- ads Con libos lo ſtus,& impium illum interficiet Spiritu oris ſui, vt ſcribit Paulus. Quã 2. The.2. galiseratt jnce uis igitur tempus Antichriſti propter eius perſecutionem triſtiſſimum
gitur dil d4 1
Mn bosla nnnnn 3
———ʒÿ—ÿʒ—ʒ———
militer Antichriſtus quatuor maximè rebus ſectatores ac profeſſores
34 Coærerum quomodo verba huius prophetiæ in Antichriſtum cõpe Theodor tant,& Theodoretus quęſtione vltima in Geneſim,&. Gregorius lib. Gregoritts.
ſͤͤͤͤͤſͤͤſ.

Locss Denter.
33.
Maſiu=.
838 COMM ENT. IN
& acerbiſſimum erit;hoc tamen afferet ſolatij Sanctis, quòd ſcient in
proximo eſſe aduentum Domini.
Concludam hanc prophetiam de Dan, ſi adiecero breuiſſimã expo- ſitionem eorum verborũ quibus Moſes benedixit tribui Dan, quæ vor⸗ ba Moſis trigeſimo tertio capite Deut. ſic habent: Dan catulus leonis
fiuet largiter de Baſan. Sic quoque vertit Pagninus. Sed alij pro illo, fus
dehaſan, cèſent ex Hebræo vertendum: Exiliet, vel, profiliet:& verd ita verterunt Septuaginta. Horum verborum duplex eſt interpretatio. Al- tera eſt Lyrani& Caietani: Deſcribitur, inquit Caietanus, ſitus ſortis Danzin ea nempe ciuitate quæ dicebatur Lachis, quã Danitæ detribu ſua appellauerũt Dan, vt proditum eſt in libro Iudicum capit. decimo octauo. Alunt enim eſſe ibi fontem principium fluminis lordanis, qui fons ſubterraneo meatu fluit ex quodam alio fonte qui eſt in terra ha ſan,& propterea dicitur quòd Dan ſaltabit de Baſan. Aqua enim ſcatu- riens in vno fonte, quæ occulto meatu procedens inuenitur, ſcaturiens
in alio fonte, dicitur ſaltare de loco ad locum. Ita Caietanus, Similia
ſcribit Lyranus.
Hanc interpretationem valdè adiuuat paraphraſis Chaldaica, qua in
ſic habet eo loco: Dãà fortis ſicut catulus leonum, terra eius irrigatur? torrentibus, qui fluunt de Mathanan. Appellat Chaldæus paraphraſtes terrã Baſan, Mathanaà, non ſolùm ibi, ſed vbiq. Cuius appellationis cau ſam inueſtigans Maſius ſuper caput duodecimũ loſue, ſuſpicatur eum litterã Mè poſuiſſe pro Beth, quod etiã apud Græcos non eſt inſolens; aut fortaſſis quia eius interpretis tẽpore ſic vulgò appellaretur: lam ve- rò Schin in Tau conuertere, vſitatiſſimum eſt Chaldæis& Syris. Memi- nit quidem Euſebius in lib. de locis Hebraicis vrbis Mathanan, ſed lo- catæ ad Arnonem, id eſt, extra Baſanitidem. Quod autem ſuprà dictum eſt Iordanis fontem fuiſſe in Dan, confirmãt Hebræi qui hanc eſſe aiũt explicationem vocabuli Iordanis, Iored nnin Damiid autem eſt, luens 1 Dan. Is locus poſtea nominatus eſt Panæas, ſed Philppus Tettarcha tẽ pore Saluatoris noſtri inſtauratã vrbem de Cæſaris& ſuo nomine Cæ- ſaream Philippi appellauit, quæ abeſt à Sidone verſus Orientem willia paſſuum circiter triginta quinque;& quia verſus Septentrionem habet Atergo monté Libanum, quo terminabatur Chananæa regio propterea ſæpe in ſacris literis Dan pro termino terræ ſanctæ Aquilonarl dicitur, ſicut Berſabea pro Auſtrali. Altera interpretatio eſt: In regione Baſan robuſtiſſimos& rapaciſr mos fuiſſe leones;qui ex infidiis& improuisò ſæpe in homines Kül- menta prædæ cauſa exiliebant, Danitas igitur comparari leonibuspo- ſilientibus ex Baſan, quo ſignificatur eos fore audaces, robuſtos„bell coſos violentéſque& prædæ auidos pariter ac rapaces. Verùm perga mus ad alia.
137

ade aum er u ult nR r knad ri lrhanm. Apfelr crdol twodecni A har „nod eri u Hetih
** eus tepote he nt raen. nitbmameACh Mik ., A
11 ra Buamt dem d A⁴ Dm onfrmel
“
—
„
re ““
muscft Danxs
4 4 1— 5 “ 1 4. 4* zuxr abeſt à 4doce 1 que.& qun- rerla
erminadatur(ö V
4*
4 erme terrx! 1 ““
e s& jmprouiso M kuid
col Dam gnur u
8* 2 1 N 11 4 c0*
5c 6 ſecun 24os paritet ac laf 8
SEPTIMA PROPIHIE TIA. De Gad.
Gad accinctus præliabitur ante eum,& i pſe accin- getur retrorſum.
O N multum differt à ſententia noſtræ lectionis Paraphra- as Chaldaica, quæ ſic habet: de Domo Gad caſtra arm ata erunt, quãdo tranſibunt Iordanẽ ante fratres ſuos, ibunt ad bellum,& cum multa ſubſtantia reuertentur in terram ſuam. Ita verterunt Sepcuaginta: Gad, tentatio tenebit eum,& ipſe tentabit eum iuxta pedes. Beatus Hieronymus refert hanc lectionem. Gad, la- trunculus latrocinabitur eum,& ipſe latrocinabitur plantam. Pagninus hoc modo trãſtulit: Gad exercitum ſuccidet,& ipſe ſuccidet calcaneũ. Secüdùm Montanũ ſic legitur, Exercitus ſuperabit eum,& ipſe ſupera- bit.tandem ſecundùm Oleaſtrum; Gad exercitus exercitabit eũ,& ipſe exercitabitur in fine, ſeu à tergo: Et ſenſus eſt: Licèt magnã difficultatẽ experturi ſint Gaditæ in debeillandis Chananæis; ad extremum tamen eos debellabu nt,& eiicient de terra ad quam obtinendaã prægredientur ipſi reliquos fratres ſuos. Videtur autem hic alludi ad nomẽ Gad, quod ſignificat congregare exercitu m. Illud, accinctus, ſignificat armatum vel expeditum& ab omnibus impedimentis vxorum, liberorum, gregum, armentorũ, ceteręq. ſupellectilis domeſticæ vacuũ:nã hęc omnia Gadi- tæ dereliquerunt ante träſitum Iordanis in terra regum Og& Sehon, quam illis aſſignauerat Moſes in poſſeſſionẽ. Ac licèt id cõmune fuerit illis cũ Rubenitis& media tribu Manaſſe; attribuitur tamen Gaditis, quia Iacob voluit Rubẽ tantum increpare& incuſare ob ſcelus admiſ- ſum. De Manaſſe verò ſicut etiã de Ephraim nullũ verbum hic facit Ia-
cob, ſed de ſolo loſeph loquitur, qui fuit eorum pater. Illud porrò quod
ſequitur, Et ipſe accingetur retrorſum. Hebraicè hanc reddit ſentẽtia:ipſe ducet exercitã in veſtigio, ſeu per veſtigia, vel retrò ſiue à tergo. Id au- tẽ eſt; Poſtquã Gaditæ deuicerint Chananæos& terram eorũ fratribus ſuis ſubiecerint, tunc ipſi per eadem veſtigia ſeu per eandem viam redu- cent exercitum ſuum redeuntes in ſuam hæreditatem.
141. Veruùm excutiamus ſententiã noſtræ lectionis. Putat Caietanus quæ
hic dicuntur, referri ad Iephte, qui fuit primò dux latronum, tum ele- ctus Dux ab Hebræis, expeditiùs pugnauit contra Ammonitas: deinde coactus eſt etiã pugnare contra tribum Ephraim: lege hiſtoriam eius in libro Iudicũ, ca. 1 f. Probat autem Caietanus eũ fuiſſe de tribu Gad, quòd in capite quinto prioris libri Paralipomenon ſcriptum ſit, Gadi- tas habitaſſe in Galaad& in Baſan, Iephte vero fuiſſe ex Galaad, docet liber Iudicum capite vndecimo. Atenim ſimilius vero eſt fuifſe eũ de tribu Manaſſis: ſiquidẽ in libro Ioſue ca. 1 7. ſcriptũ eſt terrã Galaad ce- cidiſſe in ſortem Manaſſis. Hieronymus igitur&plerique alij hac volũt eſſe ſeutentiam huius prophetiæ, Gaditas expeditos& armatos ante
alias
3 8. 3““ ÿ,, Beere u
GENE S. CA b. XLINX. 339
VERS. 19.
Caietanuss.
An lephte fue rit de triba Gad.
———

840 b COMMEN T. IN alias tribus intraturos terram Chanaam, nec dimiſſuros fratres ſuos, donec debellatis hoſtibus poſſideant illi terram ſuæ quiſq ue ſorti aſſi. guatam: quo facto reuerſuros poſt quatuordecim annos in hæreditatẽ ſuam,& grauiſſima bella cum finitimis ſibi gentibus, feliciter tamẽ ge- ſturos. Quocirca illud; retrorſum accingetur, ſic exponitur; armati& acie 1 inſtructa redibunt, vel onuſti prædis opimis magniſque opibus reuer- tentur. Reuerſio Gaditarum narratur in libro Ioſue cap. 2 2. In priori li- 1 infignis vitlo- bro Paralipomenon cap. 5.illuſtre Gaditis bellicæ virtutis teſtimoniiü t Sadztars perhibetur, appellantur enim viri bellatores ſcuta portantes& gladios, & tendentes arcũ, eruditique ad prælia:&poſthæc memoratur celeber- rima eorum victoria de Agaræis parta, captis camelorum quinquagin-.
ta millibus, ouium ducentis quinquaginta millibus, aſinorũ verò duo- bus millibus, hominum denique centum millibus. Secundum allegoricum ſenſum hæc prophetia poteſt ad Chriſtum applicari. Etenim vocabuli Gad duplex eſt interpretatio: fignificat enim accinctum,& expeditum, vt interpretatur Hieronymus in Tradi- Pſal. 44. tionibus Hebraicis in Geneſim,& quadrat in Chriſtum cui dicitur:- Eſal.52. cingere gladio tuo ſuper fæmur tuum potentiſime;& rurſus: Dominustna- uit, decorem induit, induit Dominus fortitudinem& preæcinxit ſe: Eſt autem precingere, veſtes deorſum prolixè demiſſas attollere,& ad medium Can ſohrann corpus-pprimere& adſtringere. Multis porrò de cauſis ſeſe accingunt Lant Dommesrvel pręcingunt homines;vel ad iter faciendũsvel ad ſaltandũ; vel ad cur- rendũ; vel ad laborandum; vel ad miniſtrandum,& ſeruiendum, vel ad luctandum aut pugnandum. Chriſtus erat veſtitus longiſſimis veſtibus Philip.2. gloriæ& decoris, ſicut dicitur Pſ. 103. Confeſsionem G decorem induißii, amistus lumine ſicut veſtimento. Chriſtus autem in mundum venit pręcin- ctus vel potiðs exinanitus, præciſis omnibus huius mundi bonis& vo- „„Reg 17. luptatibus, pauper, humilis,& paſſibilis. Sic nempe conueniens fuit no- ſtrum Dauidem, poſthabitis Saulis armis, accinctum, cum baculo& funda procedere ad certamen contra Goliath. Secundùm alios, Gad ſignificat, exercitum congregare aut duce & Dominus noſter appellatur Dominus exercituum. Eo nimmum Pha⸗ Srediente in cœlos interrogantibus Angelis, Quis l iſte rex glorie re. ponſi um eſt, Dominus fortis, Dominus Potens in pralio. significat prætetea Gad, felicitatem: nam eo nato dixit Rachel, feliciter. Et quiſnam oble⸗ cro felicior Chriſtoꝛ nam quàâ Deus, felix eſt ſecundùm eſſentiam,& au Cor omnis felicitatis: quà eſt autẽ homo, etiã feliciſſimus fuit, is quip- pe ab exordio ſuæ creationis perfectam habuit felicitatẽ, quod alij co· tigit nulli, nec homini, nee Angelo. Et ipſe acoingetur retrorſum. Retro Chriſtum eſt Eccleſia, quæ eum ſequitur, credendo eius doctrinæ, ad- Kimoniam venerando, admirando prodigia&miracula eius exẽpla W Man².16, tæ moruùmque imitando, denique poſt ipſum crucem ſuam portando. 5 Ececleſia, verò accincta eſt& armata,& eſt terribilis tanquã caſtrorü- Cant. s6. acies ordinara: cuius figura fuit lectulus ille Salomonis Canticorum 38
quẽ ambibant ſexagęinta fortes ex fortiſsimis Iſrael, omnes tenẽtes gla dium,
E xpo ſit io alle
gorzes.
re: 143 i-
Geneſ.30.

8 1 4 k topde 240 —₰ C lex ckt men
1 2,1 1 4 3 4 2 Xnknin(ad; „* 4 an aemn me 4 A rn 1 4 3 3 Ma rdunen. 4 Multu 4* 4„ ondc d. * 4 4 4 M rcencu. d 1 3 1 dadminitrmäm t u Chrits cunim *„*** 3 4 ur. 103. Cfſan 4 44. 2 „Chriſtus menunl K pafPbils. cut .““ 3 8 3
3 1 3 t rrolrtt demiumol ee 8
4 3 5 T. 4 Saal eme
0 8 n contra Goba. n . 1 tercitna*½ ubcat, exercunapc. 4 1 Ierctul 3 ur Dominus eimtad 8
“ 83 9 be Angels 1
1
rr Fr 1
— *
. 2₰ kclic 8 11 1 Rachehl 6 1 wb a 41 1 5 hr ett eu Deus,fehu eian in 1„ o 11 en aute homo, etl 94.2 3 3 b K perfectum habult 2 8 77 I N 4 d. Ftſe*s 2 gelo. 77 aad uu . tur, credene. X M b4 5 1 72 1 1 l 1 Crritsum!⁵ 1
145
GENESIS CA P. XILIX. dium,& ad bella doctiſſimi, vniuscuiuſque enſis ſu
pter timores nocturnos. Figura quoque Eccleſię fuit turris il deſcribitur Canticorum 4. cùm inexpugnabilibus ædificat culis, ex qua mille pendent cl porrò fint Eccleſiæ arma, præclare oſtendit Paul
841 per fœmur ſuum pro-
la Dauid quę a propugna- ypei,& omnis armatura fortium.
Qualia
us 2z. ad Corinth. 10. Ar-
ma. inquit, militiæ noſtræ non carnalia ſunt, ſed porentia Deo ad deſtructionsẽ munitionumR conſilia deſtruentes:& omnem altitudinem extollentem ſe aduer- ſus ſcientiam Dei,& in captinitatem redigentes omnem intellettum in obſe-
quium Chriſti,& in promptu habentes vlciſci omnem inobedientiam. Accipe paucis ſenſum moralem. Militia eſt vita hominis ſuper terram: 1e-h ugie felix igitur qui ſemper eſt armatus& paratus ad pugnam contra tres ho- ˙.
minum hoſtes, Carnem, Mundum, Diabolum. Oportet autem nos accin-
ctos& armatos eſſe, tam antè, quàm retrò: Antè, vt lon in poſterum peccata, in quæ labi poſſumus,& ſedul
X„ longé proſpiciamus d præcaueamus: Re-
tro aurem, propter præterita peccata quæ ſubinde repullulant,& ob lon- gam conſuetudinem animum reflectunt& retorquent ad mala ſemel de relicta. Vel accinigi retrorſum, eſt à Deo inſtrui& armari aduerſus inſi- dias& tela inuiſibilium hoſtium, quæ vitari non poſſunt ſine Dei quadã ſingulari protectione, quam ipſe pollicitus eſt Dauidi digens: Intellectum tibi dabo,& inſtruam te in via hac qua gradieris: firmabo ſuper te oculos meos,
Itaque accinctos nos eſſe o
portet ſicut dixit Dominus: Cint lumbi veftri
præinctiid eſt, exſolutos atque expeditos ab omnibus omnium terrena- rum rerum curis atque cupiditatibus, quæ ſunt velut impedimenta& o-
nera atque vincula, quibus ſi
fuerimus implicati ac præpediti, bene præ-
liari non poterimus; quin per ea Dæmon faciliuùs nos capiet& vinctos te-
:ebit.
46 Reliquum eſt vt h
vno ictu caput ſimul& brachium abſciſſuri ſi
ic quoque breuiter explanemus ſententiam eor verborum quibus Moſes benedixir Gad Deuteron. 3 3. ita dicens: Benedi. tlus in latitudine Gad. quia latiſſimam regionem in diuiſtone terræ Cha- naam fortius poſſedit, vt patet ex c. 1 3. Ioſue. midabilis& terribilis erit hoſtibus, vr null
um Locus Deute- rouomijcap. 33
Quaſi leo requieuitʒadeo for-
us eum irritare aut laceſſere auſurus ſit, non magis vtique quàm cubantem leonem. Ceæpitque brachiu & verticem. Adeo robuſti& ſtrenui gladiato res futuri ſunr Gaditæ, vt
nt. Fortaſſe eſt hyperbolica
locutio, ſicut in libro Iudicum ca. 20. de Gabaonitis ſcriptum eſt, fuiſſe cos tam peritos funditores, vt nunquam ictu aberrauerint ab eo quod ſi-
bi feriendum deſi gnaſſent, etiamſi tenuiſſimus eſſet capill
us. Vel per ver- Deut.vlt.
ticem ſignificantur principes ducèſque belli, per brachia verò robuſti bel latores& milites:& vtroſque Gaditæ vicerunt atque contriuerunt. Vidit principatum ſuum: co gnouit ſe bellica virtute præſtare cæteris, vel hũc ha-
ere laudis& gloriæ principatum quod in ſua ſorte, Moſis eſſet ſepulcrũ; & ideo ſubditur, quod in parte ſua doctor eſt repoſitus. Vocabulo doctoris per excellentiam ſignificatur Moſes, qui ſepultus eſt in monte Nebo per- tinente ad ſortem Gaditarum, quamuis quo loco eius montis corpus Mo- ſis fuerit condirũ, nulli mortaliũ adhuc com pertũ fuit. Qui fuit cis princi-
Comm. in Gen. Tom. 4.
00000

Gaditæ reliquas tribus tranſeuntes lordanem cowitati ſunt ‚quoad illi debellatis hoſtibus promiſſam ſi- Et fecit iuſtitias Domini,& iudicium ſuum cum Iſ. 4 tæ corã Dño, Moſi& reliquo populo promiſerant pleniſſimè eos præſtitiſſe, liquet ex 22.. lib. loſne.
pibus populi,
armati, nec eos deſeruerunt
bi terram poſſederunt rael. Quod enim Gadi yvt narratur Nu. 32. id
—
VRS. 20. Aſer pinguis panis eius,& pr
No e ſ 8 2 d 4
ſi propt
3 3. Tingat in ole poſſit etiam ped
da: Nauabit in vino ſtol pedes meos,& petra fundebat mihi
Prabebit delicias regib tas& pretioſas, vt e
comparaturi ſint. Alij legunt,& ip gninus,& itidem habet paraphra nis terræ ſuæ optimis, talibuùſqu futuræ ſint, aut eſſe poſſint. Oleaſter re erat regio Aſeritarum. Præ vnguenta, quibus reges pro torum apud Principes frequenti habes in Pſal. Olen peccatoris nõ impinguet caput me
CCTAVA PROPHETIA
De Aſer.
æbebit delieias regibus. 1 EBRAICK eſt, ex Aſer vel de Aſer. Vocabulo autem pa. im nis ſignificatur omnis cibus& alimentum. Pro pingui, He- braicum vocabulum ſignificat pinguedinem ex oleo; qua-
er olei abundantiam omnis eorum cibatus futurus
88 5 N 1 1 8. EC ſir oleo delibutus: fimile eſt quod de Aſer dixit Moſes Deu.
opedem ſuum:ſignificans tantum ei ſuperfuturum oleiyt es oleo tingere, quemadmodum ſuprà dictum eſt de lu-
am ſuam,& de ſe Iob dixit cap. 29. Lauabam bunni
ſummis delicijs vtuntur. Vſus enim vnguei ſſimus erat in regionibus Orientis;vnde
riuos olei. Sequitur in Prophetia lacob, nn, Id eſt, Terra eius procreabit res vſque eò delica- as ſibi reges tanquam ſummas delicias expetituri,& ſe fruetur delicijs regum, ſic vertit pa- ſis Chaldaica. Et ſenſus eſt; Fruetur bo- e, vt vel ipſis regibus deliciarum loco fert ad oleum, cuius feraciſſima bebit, inquit, oleum ad conficienda pretioſa
8
„,& referẽte Luca Do
Pſal. 140...— ſal.: 40. ninus dixit Phariſæo; Oleo caput meum non vnxiti. Vox Madam& voca-
Lue. 7
bulo Eden ducta, ſignificat voluptatẽ& delicias, vel potius rè quæ parit
voluptatem aut delicias: namq; eſt ſolẽne Hebræis vti actibus pro obie-
ctis,& contrà.
. 0 3 240 Moyſes Deureron. 3 3. poſtquam de Aſer dixerat: Tingat in oleo pedem i
ſuum, ſubiungit Ferrum& æs calceamentum eius: tribus, abundantem ac pr mentum eſt Sarepta eius ſortis ciuitas, à mertall dis conflandiſque mera rumque deliciarum inibi fuerit, p
.
ædiuitem fore venis fe
Hlis appellata. Quantum porrò frumenrti, oeial roditum eſt ab ijs qui ea loca petis
Significans terram eius rri& æris: cuius telatgu- .. 8—
i officinis, id eſt, à purm-
la 8
runt: namque inter alia fertur, vallem, Aſer incredibilis eſſe amænitals omniſque generis fructuum frugùmque fertilitatis. Ioſephus quoqueè 5
Ioſephus.
ſe agricolas, atque in terrenis
bro 4. de Bello Iudaico ſcribit ciues Giſcalæ, quæ vrbs ſortis fuit Alcrita Hieron)mus. rum,& ſecundùum B. Hieronymunmn, patria B. Pauli, pleroſque omues vil
fructibus fortunas ſuas omnes locatas fa- buiſſe, quod ſanè vbertatis certiſſimũ eſt teſtimonium. Subdit prætetea
Moles

man cidm kamen
n ae e
d amam Omd 80
* 1 1 me Td 1 8 4 8 1
Sgnücns uma ² Keſeledärtch huns runs eln. Segum
A Tanein nvr„ —
npgam una
e X wie frucrst Keiczt hrals Chlduckt uie, u püt Oleutter tefen laan dedit, wovi demas umm delcpur nfimos crxir u pineeer ad at n nrun rolupeuẽ& delc,
m9. eſt ſolẽne Hcbesf
ſum de Ae 5
4 2 Cu. 54
en . D xm 1 7 etal 3 2 4 3 1133,1 m.
1 9. a ctttettimon
1
3 0 à ddh
—
G BNES. CA P. XLINRX. 845
Moſes, Sicut diet iuuentutis tuæ, ita& ſenectus tuà. Signi ficat Aſeritas fore decoros atque robuſtos non ſolùm in iuuentute, ſed etiam in ſenectute. Tulit enim Aler iuuenes formoſiſſimos, virginéſque pulcherrimas;& i- deo ſuprà de eo dixit Moſes Benedictus in filijs Aſer. ld eſt omnes lauda- bunt Aſer propter pulchtitudinem,& decorem filiorum eius. Et ſic pla- cens fratribus ſuis. Scilicet propter filiarum pulchritudinem. Quidam ta- men ſuperiora verba ſic putant ex Hebræo interpretanda: Quot dies tui, tot anim tue quaſi diceret: Futurum eſt tibi omni tempore cum veteri- bus peſſeſſionum tuarum colonis perpetuum certamen.
Allegoria huius prophetiæ tam cõmodè, quàm quæ maximè, ad Chri- ſtũ appſicatur. Aſer ſignificat diuitias. Et quis ditior Chriſto, in quo ſunt omnes theſauri ſapientiæ& ſcientiæ Dei? quique cùm diues eſſet, pro nobis egenus factus eſt, vt nos per illum diuites efficeremur. Rectè Am- broſius: Paupertas, inquit, Chriſti nos loc upletat, humilitas glorificat, in- ſirmitas roborat, morsviuificat, ſepultura reſuſcitat. Et quis eſt panis eius, niſi caro ipſius? quam vocat ipſe panem qui de cœlo deſcendit, qui verè cot hominis confirmat; vt quicunque eum manducat, viuat in æternum. Et eſt ſanè panis pinguis, omni am ſcilicet diuinorum chariſmatum abũ- dantia refertus: pinguis autem ex oleo: nam præcipua ratio condendi ſa- cramentum Euchariſtiæ fuit immenſa Dei erga hominem charitas& miſericordia. Memoriam en im fecit mirabilium ſuorum miſericors,& miſera- tor Dominus eſcam dedit timentibus ſe. Ergo cum Dauide dicamus: Sicut adipe e pinguedine repleatur anima mea. Hic panis delicias præbet Regi- buszcontinet enim in ſe omne delectamentum& omnis ſaporis ſuaui- tatem. Sed enim deliciæ ſunt non ſeruis peccatorum, qui amplexantur ſtercora ſuarum voluptatum tanquam delicias, ſed Regibus qui ſuas re- gunt cupiditates, eaſque rationi& legi diuinæ ſubiectas&obedientes te- nent, quippe canunt illud canticum Apocalypſis, capite quinto, Feciſti nos Deo noſtro regnum,& ſacerdotes,& regnabimus ſaper terram.
NONA PROpPHETIa. De Nephthal i.
ali ceruus emiſſus,& dans eloquia pulchritudinis. jARIA lectio huius loci. Septuaginta, referente Hie- ronymo ita verterunt: Nephthali ‚virgultum reſolutum, dans in generatione pulchritudinem: Vel, vt legit Ambro (ius, vitis remiſſa porrigens in germine decorem. Hebrai- cæ Scripturæ, auctore Hieronymo, hæc eſt ſententia: Ne- phthaltager icriguus dans eloquia pulchritudinis. ſignificans quòd aquæ calidæ in ea naſcuntur tribu; ſiue quòd ſuper lacum Geneſareth& flué- ta lordanis irrigua ſit. Hebræi volunt propter Tyberiadem quæ legis videbatur habere notitiam, agrum irriguum& eloquia pulchritudinis prophetari. Quanquam verba Hebræa poſlunt vertivt habet Latina le- ctio, ceruus emiſſus, quæ denotent temporaneas fruges& velocitatem 00000 2
All⸗goria. Coloſſ. 2.
2. Cor. S. Ambr.
Joan& · Pſal.i03. Ioan. 6.
Pſal 110
Pſal. 62. Sap. 16.
VERS. 21.
Parietas leclio num.
Am broſ.

844
Triplex inter- pretatio.
Andreas Ma-
ſius.
Locus Dent. cap.3.
CO MM EN T. 1I N terræ vberioris. Sed melius fuerit ad doctrinam Saluatoris cuncta refet- riz quòd ibi vel maximè docuerit, yt ex cap. 4. Matthæi& tertio Marci li- cet cognoſcere. Sic Hieronymus in Traditionibus Hebraicis in Geneſ.
Noſtræ lectionis Latinæ triplex interpretatio eſt: quarum prima eſt
Hebræorum exiſtimantium hæc verba ſpectare ad Barac, qui ex manda. 1¹
to Debboræ vatis ſimul& Iudicis Hebræi populi, collectis decẽ milli- bus ex Nephthalitis tribulibus ſuis, expeditè magnòque impetu inſtar cer ui ad bellum fuit contra regem Chanaam,& Siſaram eius belli ducem fugauit atque ad interium compulit. Comparatur igitur ceruo emiſſo propter celeritatem eius in ſuſcipiendo,& conficiendo bello. Quodau- tẽ ſequitur, Dans eloquia pulchitudinis: ſi gnificat pulcherrimum E piniciũ carmen ob victoriam partam ab ipſo Barac& Debbora decantatum, Verùm obijcitur huic interpretationi, Barac non promptè& alacriter ſed cunctanter, timidè atque ignauè id belli ſuſcepiſſe: nimirum conteſtati niſi periculi ſociam haberet Debboram, in id ſe belli nequaquam kurum. Cui Debbora reſpondit, iruram ſe quidem cum ipſo, verùm nonipſini- ctoriam, ſed ſibi aſſignatum iri, quo videtur tacitè timiditatem, ignauam & tergiuerſationem eius reprehendere voluiſſe. Quanquam verba ha- rac in aliam poſſent verti& accipi ſententiam, vt ea ſcilicet dixerit Barac, non metu adductus, ſed religione quadam, quod ſperaret ſi Debborafœ- mina Deo perquàm familiaris& cara, bello adeſſet, de victoria nullo mo- do eſſe dubicãdum. Namque Barac acerrimo animi impetu adillud bel⸗ lum cõtendiſſe, non obſcurè indicãt verba illa quæ ſunt in Cãtico Deb- boræ, Iudicum quinto, Duces Iſſachar fuere cum Debbora,& Barac veffi- gia ſunt ſecuti, qui quaſt in præceps ac barathrum ſe diſcrimini dedit.
eius tribus fertilitatem& abundantiam, in qua illud etiam ſingulare erat, quòd in illa priuſquã in cęteris, fructus naſcebantur& matureſcebãt:& hoc ſignificat ſimilitudo cerui, emiſſi qui tãta eſt currẽdivelocitate& ce leritate, vt curſu cęteras animantes facilè antecedat. Et quia di fructus ac fruges priùs naſcebantur, idcirco ex ipſis potiſſimùm deferebantur in templum oblationes primitiarum, propter quas ſacerdotes pulcherrimas Deo laudes concinnebant. Fauere huic interpretationi videtur paraphra- ſis Chaldaica, quæ ſic habet hoc loco: Nephthali, in terra bona cadet ſots eius.& poſſeſſio erit fructifera: laudabunt& benedicent ſuper eos. Tertia interpretatio eſt Andreæ Maſij in commentarijs ſuis ſuper cgi Ioſuè; arbitrantis ſignificari his verbis Iacob, Nephthalitas in tuta atqur vbere collocatos regione, exultaturos ſuaui libertate& deliciarum oi quarum ſors eorum referta erat futura:ſimiliter nempe vt ceruos, qun herboſis amœniſque ſaltibus liberè verſantes paſcentéſque exſultim u⸗ dunt. Quod verò ſubdit: Dans eloquia pulchritudinis: denotat Nephthali-
tas in omni ſermone fore comes, blãdos, elegãtes, affabiles,& humanita- tis atq; vrbanitatis gratia omniũ ſibi animos& ſtudia facilè cõciliaturos.
Cum hac interpretatione ſatis congruere videtur quod dixit Moſes Deuter. 3 3. huic tribui benedicens: Nephthali, inquit, abudatia perfyuetut, & plenus
b
Altera noſtræ lectionis interpretatio eſt: ſignificari ſummam terræ

3 4 3 1 ₰ udelu luccpis
3 4 N ddorm m lede
4 8G adem mh 1
ö 3 memmen denu ucn e
entenm Menenaane
8 ͤͤ dendete voue. d 1
1 9 1 A er an! ir& rνm 3
½ grerpretabo ck *
8 Dam m Lan 2 4 4 . Kuctus nalceertt A
*
,“ 4
† ℳK heh m oc loco: Nephetabn 6 14„ 9 Ludabont& bebe
*
— em!
4 wru a-l—
dere verlantes paſcect
1 ulchrituauns: 4
1 Nidos,cl 85 dianimos& ſtuc „
as congruere nieruj “. inqui,
Vrrr Ing
eNef
——
—„ 1 ecmih quauarn 4 4 *
1 vronter Cu 7 X „ 1„Peopter 4
1 4 Dde Qaadam qud g a 1
1r 3Kcua bellozdele e barc acunmomn an 1. achcit verdalla oer
1
154
6E NESIS CAbPb. XLIN. 845 & plenus erit henedittionibus Domini,mare& meridiem poſſidebit. Cuius o- rationis extrema illa verba: mare& meridiem poſſidebit, eo difficilem ha- bent explicatum, quòd Nephthalitæ procul mari Mediterraneo, quod oc cidentale ludæis erat,& Meridie remoti, ad diuerſam prorſus partem, A- quilonem dico& Orientem, habitabant. Chaldaicus quidem interpres non de mari Mediterraneo, ſed de mare Tyberiadis interpretatus eſt. Ve- rùm illa expeditior& planior eſt interpretatio, propterea Ne phthalitas mare& Meridiem poſſeſſuros, dictum eſſe à Moſe, quòd licet illi à locis maritimis& meridianis diſſiti eſſent, tamen per ſocietatem& commer- ciũ,& quòd apud omnes gratioſi eſſent, ab aliis tribubus eſſent partici pa⸗- turi quicquid apud illas boni haberetur. De his tribus expoſitionibus ‚cũ omnes ſint aptæ ac probabiles, eã quiſque deligat quæ ſibi magis arriſerit.
Secundum allegoricam interpretationem refertur hoc vaticinium ad Ahnnia. 3 Matt 4·
Chriſtum, qui Euangelium in terra Nephthali prædicare orſus eſt: vnde 2/.9.
doctrina eius quaſi ceruus emiſſus, omnem terrarum orbem incredibili velocitate percurrit:& quia nihil Euãgelico pulchrius& lætius, vnde etiã nomen accepit; ideo ſubditur, dans eloquia pulchritudinis, id eſt, pulchra: Chriſti enim doctrinæ pulchritudo, vbi ſe oſtendit, tantos in hominum animis excitauit& incendit amores, vt quò eam adipiſcerentur atque tuerentur, innumerabiles omnia quæ poſſidebant bona, quin etiam ſan- guinem ac vitam profundere ac perdere non dubitauerint. Chriſtus por- rò rectè aſſimilatus eſt veloci ceruo, ſcilicet de eo ſcriptum eſt Cantic. 2. Ecce iſte venit ſaliens in montibus tranſiliens colles. Similis esto, dilecte mi, ca- preæ, hinnulöque ceruorum. Quid autem pulchrius Chriſto, cuius& formæ & eloquij pulchritudinem prædicauit illis verbis Dauid Pſal. 44. Specio- ſus forma pra filijs hominum. Diffuſa eſt gratia in labiis tuis, propterea benedi- xit te Deus in æaternum Mira verò& inenarrabilis ſuauitatis plena de Chri- ſti formæ, vocis,& eloquiorum pulchritudine ſub figura Sponſi, in Can- ticis celebrat Sponſa.
DECIMA PROPHETIA De Io ſeph.
Filius accreſcens Ioſeph, filius accreſcens& decorus aſpectu. Vas. 22.
15 TWVruAaDMODVH ſupra Iacob in filio ſuo Iuda, ira nunc in loſeph copioſus eſt laudum eius prædicator. Namque& illũ
prophetico ſpiritu ſciebat principem futurum populi Hebræi 16 patrèmque Meſſiæ:& hunc eodem ſpiritu nouerat caput fore duarum tribuum, multorùmque ducũ ac principum Hebrææ gentis pa- rentem, multis item rebus ipſius Meſſiæ figuram. Filius accreſcens Loſeph, filius acereſcens. Manifeſtè alluditur ad nomen Ioſeph, ſignificans incre- mentum, cuius magnitudo denotatur geminatione eiuſdem ſententiæ. Vehementer ſanè loſeph auctus eſt: nam in ſe ipſo prouectus eſt ad Principatum non modòô fratrum ſuorum, ſed etiam totius EÆgypti: 00000 3

846 COMMEN T. 1N
& auctus eſt in ſua progenie ac poſteritate, quippe quæ duas numeroliſſ. 4 mas tribus Iſrael, tribũ dico Manaſſis& Ephraim, amplexata eſt. bagoi- nus vertit: Ioſeph vt ramus creſcẽs. Mõtanus: loſeph filius fructeſcẽs. Ra. 3
(
tio huius varietatis eſt, quia vox Hebræa, ben, filium quidem ſigniſſeat, e. r˙ùm cùm non iungitur cum relatiuo reali, vt dicunt Hebræi, id eſt, cum 9
voce patris vel matris, alias habet varias ſigni ficationes,& dicitur de par- 6 uulo vel paruula in variis rerum generibus. Hic ſecundùm Kimh;, ſigniſ- cat ramũ,& eſt in fœminino genere. Eſt autẽ ramus quaſi filius arbort
11
Pro eo autem quo Latina lectio habet, decorus at pettu, Hebraicè eſt, ſu. V per vel iuxta fontem, eſt enim integer ſenſus, Ioſeph auctum iri ad ſimi- litudinem ramoſæ arboris propter fluenta aquarum ſatæ: cuius arhoris fertilitas deſcribitur Pſal. 1.& leremiæ 17. Et hanc ſententiam expreſſt paraphraſtes Chaldæus hiſce verbis; Filius meus loſeph multiplicabitur tanquam vitis quæ plantata eſt ad fontes aquarum: duæ tribus egreden- tur de filiis eius,& accipient partem, atque hæreditatem. De pulchrttudi- ne autem Ioſeph ſcriptum eſt ſuprà, c. 39. Erat Ioſeph pulchra facu&- corus aſpettu. Fit autem métio eius pulchritudinis, quòd ea fuit ill magna occaſio tentationis& afflictionis, ſimùlque materies ingentis gloriæ.
Allegeria. Cæterùm tota hæc prophetia de Ioſeph apertiſsimè& aptiſlimè ſe- in cundùm myſticum ſenſum ad Saluatorem noſtrum accommodatur. Et quidem loſeph multiplicem Chriſti Domini prætulit figuram& imagi-
Ioſeph ſigura nem, fuit ille Patri ſuper omnes filios dilectus: fuit ab eo veſte polymita Chriſti.. AA—.
indutus: venditus eſt à fratribus ſuis: ex ſeruitute atque carcere euectus
Geneſ. 37. ad ſummam dignitatem, ac potentiam: orbem à fame liberauit,&&ᷓgy-
Ibidem. pti Saluator appellatus eſt. Rectè autem dicitur Chriſtus, filius accreſcès, Inf39. 40. 41. quippe qui ſuper omnes potentia, ſapientia, gratia& gloria creuit, de quo Ioan. 3. dixit Baptiſta: Illum ↄportet oreſcere, me autem minui: cuius auctus ligura fuit lapis ille Danielis cap. z. à primo quidem paruulus; ſed mox in tantã excedens amplitudinem, vt omnem terram im pleuerisuitque Dominus ſimilis grano ſinapis quod minimum eſt olerum; veruùm in tantum crel
cit, vt prope adæquet magnitudinem arborum.
Matth. 13.
VENS. 23. Filix diſcurrerunt ſuper murum, ſed exaſperauerunt eum;& iurgati ſunt, inuiderùntque illi habentes iacula.
RRo ilio: Filiæ diſcurrerunt, Hebraicè eſt, filiæ incedebat, inni- mero ſingulari, quia more Hebraico fit diſtributio in ſinmnt
Rupert s... Gepehas. ſingulari, quæ amore eius capta, vbique eum videre geſtiebat. Vetdum

Rer 3
emn mrem oge hereher. ATrechr 4 4 rdada. 1 “ 1 8 Mac.;z Erar hoh 4* 1
““— 3 1 8 34 1 4
n malge maenen
d A
3 1&T 4de loiepd penbt 4 3 , Ae 4 doltem 20*
8 1
LUam rut A
4 a 4 “ 7 Ros Gdlechu iu on Mlas: exlermamn e 5* 4 8 Mentam ordemn 1 enc, Apienta gu r 4 rdrrr, e am l unh 17 „ murum, ſcdei ¾ 1. LAn K — nne ill habes K . 4* 4 ¹ 4. 2 a 11 et 71 rd K. 3 olt jebeaiconid e ore Hebfasc 11 pon eamd 2
1 7 r Cln„ 1 ſe 4 1*„
ucinem Lo
“
1 4“*“. f—. gec 11 lolepl M
3 2 vI
no& domina loſeph, qui eum i
159
cutio frequens eſt Hebræis e domini pennarum dicu rum clara eſt: pertinet e ſectabantur ipſum, adeo vt, ſicut
lias dif
quicquam pacificè loqui;
GENESIS CA b. XLI X. tiam aliis in rebus, veluti, domini alarum,& ntur volatilia& pennata. Sententia horum verbo nim ad inuidiam& odium, quo fratres Ioſeh in legitur ſuprà cap. 37. non poſſent illi & cùm procul viderunt illum, dixerunt: Ecce
847
ſomniator venit, venite, occidamus eum,& videamus quid proſint ei ſom
nia ſua. Iacu
la verò appellat verba dura& aſpera atque mortifera, quibus
Illum confodere&perimere voluerunt. Alij interpretantur hoc de domi-
nnocẽtem aſperrimè tractarunt detrudẽ-
tes in carcerẽ. Moris autem eſt in ſacris litteris, verba dura, pernicioſa& exitialia, per ſimilitudinem nominare iacula aut ſagittas, vt in Pſalmis:
agitta acuta, lingua eorum.
uòd ſi myſticam huius ſententiæ ſcrutemur ſintelligentiam, per fi- currentes ſuper murum, non ineptè intelligemus animas ſanctas veteris Teſtamenti, quæ cupientes animo videre pulchritudinem venturi Meſſiæ, diſcurrèbant ſuper murum, id eſt, longè tranſcendebant humanàã cognitionem quæ originem& fundamentum habet in ſenſibus corporis. Eſt enim corpus humanum quaſi murus vndique circundans& conclu-
dens animum: iſtæ igitur ſpiritu prophetico pulchritudinem Meſsiæ per- ſpectam habentes, eum videre cupiebant, ſicut Dominus dixit: Multi Prs
phetæ& Reges voluerunt videre quæ vos videtis;& de Abraham, Exultauit,
inquit, vt videret diem meum.& vidit& gauiſus eſt. F uiſſe autem Dominũ Aſcribis& Phariſæis ex odio& inuidia vehementer exacerbatum, vel, vt eſt Hebraicè, amaricatum, id eſt, fœdiſsimis iniuriis& blaſphemiis onu- ſtum vexatumque, quinetiam felle amariſsimo potatum, docet hiſtoria
ſtanter efllagitabant à Pilato, Tolle tolle, crucifige eum.
Euangelica. Linguæ autem eorum fuerunt iacuſa, quibus Chriſtum ipſi, ſi non manibus ſuis,certè votis& clamoribus crucifixerunt, cùm tam in-
Pſal. SF. Pſal.;. Allegeris.
Iat. 13. Luc. 10⸗ Ioau. g.
Ioaun. e ·
Sedit in forti arcus eius,& diſſoluta ſunt vincula brachiorũ& Vans. 24. manuum illius per manus potentis lacob.
IcÆT fratres Ioſe ph extremis eum malis opprimere vo-
.82 l(uerint, Deus tamen ea mala in maximum illius bonum
glorjamque conuertit. Ergo ſenſus eſt; Arcus eins; id eſt, omne robur& præſidium eius, ſedit, id eſt, locatum fixm- ₰ que fuit in forti, hoc eſt, in Deo, de quo ſcilicet ſcriptum
eſt: Quis ſimilis tus in fortibus, Domine? nam eſſe fortem, eſt proprium Dei .... 8.„. epitherum, de quo ſolet ipſe frequenter gloriari,& à ſanctis vehementer
commendari. Quoniam igitur omnem fiduciam auxilij
& præ ſidij ſui lo-
ſeph in Deo poferat, idcirco omnia vincula quibus ipſe vel à fratribus, vel ab Ægyptiis conſtrictus fuerat, diſſolura ſunt. Pro quo Hebraicè eſt, roborata ſunt brachia eius:& ſignificatur annulus aureus„X armilla & currus,& alia principalia ornamenta, quibus à Pharaone ornatus
—jy
& decora
Exod. I).

848 COM MEN T. IN
& decoratus eſt, vt narrat Scriptura Geneſ. 41. Atque huc ſpectauit para-
hraſtes Chaldæus, ſic hunc locum interpretatus: Quia ſeruauit legemin occulto, poſuitque Fortem fiduciam ſuam, tunc poſitum eſt aurum ſuper brachia eius, poſſeditque regnum& confirmauit. Hoc ipſum expreſss di- ctum eſt in Pſal. 104. In ſeruum venundatus eſt Ioſeph. Humiliauerunt inci. pedibus animam eius, ferrum pertranſtit animam eius, donec venitet verbum eius. Eloquium Domini inftammauit eum, mniſit rex& föluit eum, princepr yo. pulorum e dimiſit eum. Conſtituit eum Dominum domus ſuæ,& principen
4
——————
omnis poſſeſſionis ſuæ: vt erudiret principes eius ſicut ſemetipſum,& ſenes euu prudentiam doceret. Similia horum traduntur in c. 10. lib. Sapient. Sapien tia, inquit, venditum 1 oſeph non dereliquit, ſed A peccatoribus liberauit eum. deſcenditque cum illo in foueam,& in vinculis non dereliquit eum, donecaſfer- ret illi ſceptrum regni& potentiam aduerſuu eos qui eum reprimebant,& mils ces oftendit, qui maculauerunt illum,& dedit illi claritatem æternam. Hæcibi
—
Inde paſtor egreſſus eſt, lapis Iſracl.
jLrvD Inde tripliciter exponitur, Primò quidem, vt referaui ad vincula& carcerem Ioſeph, quibus ille ſolutus& ad prin- ciparum aſſumptus, paſtot fuit Egypti, dira fame eum libe- rans ſua prudentia. Et lapis Iſrael, id eſt, firmamẽétum domus ſuæ, quippe qui patrem& fratres ſuos non tantùm famis tempore alutt, verùm etiam in optima£gypti terra collocatos, quoad ipſe vixit,& poſt mortem ſuam fama nominis ſui longo tempore ſuſtentauit. Alij illam vo- cem Inde referunt ad loſeph, interpretantes, Iacob his verbis prædicere prodituros ex ſtirpe Ioſeph, qui ſint paſtores& lapides Iſraeh, id eſt, Du- ces, Iudices ac Reges. Ex Ioſeph enim progenie fuesunt Ioſue, Debbora, Gedeon, Abimelech, Iephte, Iair,& duo reges decem tribuum, Ieroboaã, & Nadab: poſtquam verò diuiſum eſt ac ſeparatum regnum lſtacl, id eſt, decem tribuum à regno ludæ, caput regni Ifrael fuit Ephraim. Terrio modo illud Inde ſic exponitur, vt referatur ad manum& auxilium Dei fortis, cuius mentio proximè anteceſſerat:& ſignificetur, quia Ioſeph omnem ſuam ſpem in vno Deo locauerat, idcircò non modò eum cun- ctis malis& calamitatibus eſſe liberatum, ſed inſuper in tantam eſſe go- riam& potentiam elatum, vt non tantùm populi ſui, ſed aliarum quoque gentium paſtor ac lapis exiſteret. Huic interpretationi adhæſit parapbis ſtes Chaldæus, hanc ſententiam ita exprimens. Hoc contigit eià conſe ctu Dei fortis Iacob, cuius verbo cibauit parentes& filios, ſemenlhud. Obſeruarunt Hebræi vocabulum Euen, pro quo Latinè eſt, lapis de vocem myſticam, quia occultè& inuolutè continet duas dictiones dich⸗ tur enim, Euen, quaſi au,& ben, id eſt, pater& filius. Et verò loſeph fuitla- pis, qui ſuſtentauit& patrem ſuum,& omnes eius filios fratręſque ſuos. Ad hunc locum ſpectat quod eſt de Ioſephin ca. 49. lib. Eccleſ. foſeyhin- quit, princeps fuit fratrum firmamentum gentis, rector fratrum, ſtabilimentum
pupul.
3. Reg. 12.

lciter erponitm Nme
Mecrem loſepd gudui 4
— araboc duit 49E
ara kr Lups IFel, Ac.
* 4
krre os dooen
4* Pfan 64
Dco locauer Mcn „.„ n Kehberxum, ldin
.
4. 4 4 — ataneum popelli 1300 B 1
164
GENE SIS CApb. XIL Ix.
populi. Rectè autem principes& rectores populorum, appellantur paſto- res:debent enim ita regere populos luos, vt paſtor proprias oues; id quod Ariſtoteles libro 8. Ethicorum firmat auctoritate Homeri, qui Agamé- nonem, bonum ſcilicet iuſtumque regem appellauit paſtorem populorũ. Iam verò quàm aptè conueniat in Chriſtum dominum vocabulum pa- ſtoris& lapidis, notius eſt quàm vt Lectori opus ſit admonitione noſtra, nedum explicatione.
849
Ariſtotel.
Deus patris tui erit adiutor tuus,& Omnipotens benedicet VrERs. 25.
tibi benedictionibus cœli deſuper, benedictionibus abyſſi iacentis deorſum, benedictionibus vberum,& vuluæ.
LIVD Deus patris tui, ſignificat Deum fore adiutorem eius ) b tum propter propria eius merita, tum maximè propter me-
rita patris fui: lllud Omnipotens Hebraicè eſt Shaqdai, quod gnificat robuſtum,& fortem, à verbo Shaddahb, quod eſt prædari& rapere. Eſt autem nomẽ hoc vnum de decem nominibus qui- bus apud Hebræos Deus vocatur: quæ nomina ſtrictim expoſuit B. Hie- ronymus Epiſtola 1 36. quam ſcripſit ad Marcellam, vbi nomen Shaddai, interpretatus robuſtum,& ad omnia perpetranda ſufficientem. quanquã Oleaſter putat eo nomine hoc loco potiùs ſignificari beneficum ſeu mu- niſicum. Verba porrò quæ ſequuntur, continent benedictionem loſeph in abundantia omnium terra naſcentium,& in fœcunditate animalium ac filiorum. Ad efficiendam verò copiam eorum, quæ terra naſcuntur, duo maximè concurrunt,& conferunt, ſupernè quidem cœlum, infernè autem abyſſus deorſum iacens. cœlum dico tam aſtriferum, vnde lumẽ, calor, variique ſiderum aſpectus& defluxus; quàm cœlum aëreum,
vnde imbres, venti, niues, rores. Per abyſſum autem iacentem deorſum, in
telligere oportet molem terræ& aquæ, quæ ſe inuicem complexæ vnũ globum efficiunt iacentem circa mundi centrum: Vocabulo autẽ abyſſt
iacentis deorſum nominantur, vel quia locatæ ſunt circa centrum mũdi,
locum omnium quæ ſunt in mundo profundiſſimum; vel propter pro-
funditates terræ& aquæ multifariàm impenetrabiles. benitas verò&
felicitas terræ in eo eſt, vt ſit pinguis ac fertilis, acceptaque ſemina ma-
gno reddat cum fœnore:ſit quoque copia terreſtrium aquarum ex fon-
tibus, Huminibus& lacubus, nec deſint commoda quæ per mare deue- huntur.
Sunt qui exiſtiment Iacob his verbis præſignaſſe bonitatem cœli,& terre quam habiture olim erant duæ tribus, ex vnius ſtirpe loſeph proſe- minatæ Ephraim& Manaſſes: vt ſit ſenſus; Progenies Ioſeph habitabit in terra fertiliſſima, ob beni gnitatem cœli, frequentiam imbrium& roris, agros irriguos, numeroſôſque frugum prouentus, magnamque gregum & hominum fœcundiratem;id quod ſignificatur illis verbis: Benedictio-
nibus vberum& vuluæ:nã benedictio vuluæ ſignificat numeroſam gene- rationem& ſobolem; benedictio autem vberũ, optimã nutricationẽ atq;
Comm. in Gen. Tom. 4. PPPPP
Hieronymus.
Oleaſter.

850 C O M M E N T. I N educarionem. Nonnulliarbitrantur his verbis quatuor res deſignari, ex quibus ſolet vulgus homines aliquos laudare& quaſi beatos prædicare: Solet enim dicere, Bearus dies, in quo ille natus eſt: beata terra quæ illum rulit: beatus venter qui illum genuit: beata vbera quæ illum lactauerunt. Allegoria. Cæterum benedictio hæc loſeph multo veriùs& cumulariùs Chriſſo Domino contigit. Etenim ipſe ſuper omnes habuit benedictionem cæli & terrs, quia ſuper omnes tam in cælo quàm in terra magnificatus& gb Matt. 28. riſicatus eſt, ſicut ipſe dixit: Data eſt mihi omnis poteſtas in cœlo& in tena Illum in cœlo laudant Angeli, quòd eorum ruinas reparauerit atque im- pleuerit: illum in terra laudant homines, quòd eos reatu peccati, neceſſ- tate mortis& diaboli poteſtate liberauerit: illum in abyſſo, id eſt, in in- ferno laudarunt ſancti Patres quos eduxit de lacu, in quo non erataqua, vel cœlum ſignificat in Chriſto animam eius& ſuperiorem animæ par- tem:terra, corpus& carnem eius Benedictus igitur fuit in ccœlo deliiper, quia ſecundùm ſuperiorem animæ ſuæ partem ab initio conceptionis ſuę in cœlo fuit beatifica Dei viſione fruẽs: benedictus quoque fuit nabſſ- philip.2. ſus deorſum iacente, id eſt, in carne ſua quæ appellatur abyſſus deorlum Gen-ſ.z. iacens, quod ſecundum eam Chriſtus ſeipſum profundiſſimè humilia- Ioan. 6. uerit,& vt Pauli verbo vtar, exinaniuerit. 16 Duplex porrò fuit carnis Chriſti benedictio, altera, quòd ſine peccato concepta eſt, nec vllaconcupiſcentiæ fœditate inquinata, nec ſubiecta maledictioni Adæ: altera, quòd caro eius vnita eſt Dei verbo,& inde fa- Luec.Ir. 3...“ Aened. F a-n cka eſt cibus hominum viuificus& præſtans immortalitatem. Benedl- Matt.. Cctionem illam vberum& vuluæ Chriſti declarauit ſancta illa fœmina Tuc.1. dicens: Beatus venter qui te portauit,& vbera qua ſuxiſti. Triplicem porrò benedictionem Chriſtus habuit in vtero matris; primam, quòd generatus eſt ſine ſemine viri: alteram, quòd nouem menſibus geſtatus in vtero eſt ſine vlla matris moleſtia:tertiam, quòd clauſo matris vtero& ſine eius dolore editus eſt. Fuit item benedictus in vberibus, nam cum êt præter naturam, virginem lacte impleri; ſanctiſſima tamen eius mater, caͤm vir- go eſſet, eum lactauit: quocirca Eccleſia canit: Virgo neſciens virum, ſine dolore genvit filium, ſola virgo lactabat, vbere de cœlo plena.
Raheniur Kupertus refert hoc ad Eccleſiam Chriſti ſponſam: vt Chriſtus be⸗ nedicendus ſit propter vbera& vuluam ſponſæ ſuæ; per vuluam intelli⸗ gendo fœcunditatem Eccleſiæ quæ innumerabiles filios Chriſto genuit Compara vuluam Eccleſiæ Chriſti cum vulua Synagogæ Moſss, bu dices ſteriliſſimam, illam fœcundiſſimam: cuius incrcdibilem fœcudtu tem prædixit Iſaias cap. 4 9.& 60. Duo ſunt autem Eccleſiæ vberadiutè benedictionis lacte pleniſſima, Verbum Dei& vſus ſacramentorum. de
Q⁷1. his vberibus dici poſſet quod eſt in Canticis: Inter vbera mea communali
Tbidem. tur dilectus meus;&, Meliora ſunt vbera tua vino, fragrantia vnguentis opli mis. namn licèt hęc dicta ſint de vberibus ſpon ſi, eadem tamen ſunt, diuer-
Infra.s. ſa ratione, vtriuſque vbera. Non fuòre talia Synagogæ vbera, de qua di- citur: Soror noſtra paruula eſt,& vmbra non habet. Habuir quidé Synagoge etiã Sacramẽta ſed quia erãt virtute propria inefficacia piritualis gratix,
101
Zach. 9.
— — 2

cqSENESIS CAb. XIL. IX. 851 dici poterãt vbera arentia& inania, habebat quoque diuinas Scripturas: ſed ante Chriſti aduentum erant illæ pleriſque clauſæ& veluti obſigna- tæ, nec ſugere ſuauiſſimum lac ſpiritualis intelligentiæ cuique datũ erat.
müny— cui atæ ſunt benedictioni
aperomnes de Benedictiones patris tui confortatæ ſunt benedictionibus pa- VERs. 26. he A. 3.. 3 7 d 11.
ae loqumint trum cius, donec veniret deſiderium collium æternorum:
2ef mis mmun fiant in capite loſeph& in vertice Nazaræi inter fratres
dcotum riina n ſuos. eideruem lun 2= ſ 4 67 AE locus,& obſcuritas eius varias ex b nos edenn ärac„ ASAingenijs explanarorum interpretationes excudit. Prima in Prima inter- d mm ci K. terpretatio; Chaldæus Paraphraſtes ſic vertit hunc locum: etane
b Chliaes,
6
enas enech ue ,, S Benedictiones patris tui addantur ſuper benedictiones qui imr ſur pun⸗t L, e Sa bus me benedixerunt patres mei, quas optauerunt princi- one inisdenetc bes qui à ſæculo fuerunt. Eſt autem hic ſenſus: Contingam tibi non tan- — 9 14 tum eæ benedictiones quas in te nunc confero, verùm eriam omnes be- Cran Bun. 1 nedictiones maiorum meorum, quę tales fuerunt, vt eas ſibi accidere an- al tiquiſſimi principes optauerint. Illud igitur, Vſque ad deſider um collium, , ſic videtur Chaldæus intellexiſſe, Tanti fuère pretij, ramque optabiles be 4* 4 deneäche n nedictiones maiorum meorum, vt eas colles mundi, id eſt maximi qui- MMiicentir ſwäm u que principes deſiderauerint. dandemgeia ht rss Secunda interpretatio; Rupertus hanc putat eſſe huius loci ſententiam: 3eμπdα iter uSc& prrſtas Aa Noli Ioſeph dubitare de efficacitate& effectu mearum benedictionum pretatio. trader Ch ben quas impertior tibi ſiquidem benedictiones meæ confortatæ ſunt bene- Ruperius. unit, G eua 1 dictionibus patrum meorum id eſt, ex illis habent robur& efficaciam: ubuit in weroman 1 nam quia maiores mei benedixerunt mihi, propterea ego quoque vim ha „ beo efficacem benedicendi filijs meis;& ſicut benedictiones patrũ meo- 1“ rum completæ ſunt in me, ita benedictiones meæ complebuntur in re,
nec deficient, donec veniat deſiderium collium æternorum, id eſt Meſ
ſias deſtinatus ab initio mundi, ſiue ex quo ſunt colles& montes ſuper
terram: vel deſideratus ab antiquis patribus, qui propter pietatis& iuſti-
tiæ ſublimitatem fuerunrt inſtar collium& montium. Meſſias enim non
à quibus libet expreſſè cognirus ac deſideratus eſt, ſed ab inſignioribus
virtute& ſapientia viris, vt fuęre Patriarchæ& Prophetæ. 21 169 Plerique tamen iliud, Confortatæ ſunt benedittionibus patrum eius, acci- eür qur anumcnd n piunt quaſi dictum comparatè: quam habet expreſſam comparationem „Chticum uaf hhe lectio Hebraica quæ ad verbum hanc reddit ſententiam Benedi- „ Tmumc e ctiones meæ præualuerunt, ſeu fortes factæ lunt ſuper benedictiones pa- 4 4 Duo ſunt aurei rum meorum. Et ex hac lectione duplex interpretario exſtitit ‚vr tertia P ein Dee. 4n e interpreratio quam ſequitur Padlus Burgenſis‚illa ſit: Benedictiones quas ,u,, an ſerd a Knus ego tribui tibi, maiores ſunt benedictionibus quas ego accepi patribus Haulus Bur- dctm Canrcc 9 8 ,O meis. Iſaac enim, vt narratur hoc libro cap. 27. benedixit lacob tantuùm genſts.
1 in rore cœli& pinguedine terræ, non autem in benedictione vberum& vulaæ, id eſt, multiplicatione prolis. Sed profectò vera non eſt Burgenſis
— e b ba ke Kuide PPPbP a
¹ H 4 4 deret. 1 2 4 4
1

Quarta inter pretatio
Rab. Salomon.
Quintainter- pretatio. Lyrannus.
Thoſtatus.
852 CO M MEN T. IN
ſententia: namque Iſaac cùm dimitteret lacob in Meſopotamiam, bene- dicens ei, dixit: Deus creſcere te faciat atque multiplicet, vt ſis in turba. popu. lorum;&; det tibi benedictiones Abrabæ,& ſemini tuo poſt te: Sicut legitur
hoc libro capite 28. Videtur præterea benedictio quam lacob accepit a
atre ſuo Iſaac, eo nomine fuiſſe maior benedictione quam ipſe tribuit
filio ſuo loſeph, quòd per illam Iacob conſtitutus eſt primogenitus& do minus fratrum ſuorum, quam prærogatiuam non continet benedictio Ioſeph.
Quarta interpretatio: ſignificari illis verbis benedictionem quamac- ceperat lacob, fuiſſe maiorem benedictionibus quas acceperant maio. res eius, vt Iſaac& Abraham. Et hoc dupliciter exponitur; ſiquidem lie- bræi, vt Lyranus& Thoſtatus referunt,& patet ex Commentario Rab- bi Salombnis, aiunt Deum plura promiſiſſe Iacob quàm promiſerat A. brahæ vel lſaac: his enim tantùm promiſiſſe Deum poſſeſſionem terrz Chanaam, vt videre licet ex capite 1 3.& 26. libri Geneſeos; illi verd ro- miſiſſe dilaratum iri eum ad Orientem, Occidentem, Seprentrionem,& Meridiem; quo ſi gnificabatur dominatum vniuerſi orbis delatum tipo⸗ ſteritati Iacob, maximè in aduentu Meſſiæ. Atque hoc indicauit Deus per Iſaiam capite 50.& 58. dicens: Cibabo te hæreditate Tacob patris tu,& non dixit, Abraham vel Iſaac. Verùm interpretationem hanc vehemen- ter oppugnat hoc loco Thoſtatus. Et verò qui legat 28.& 48, caputlibri Geneleos, per ſpicuè intelliget eandem planè factam eſſe Iacob promil- ſionem terræ arque prius facta fuerat Iſaac& Abrahæ. Nam illud, A4 Orientem,& Occidentem, Meridiem, Septentrionem, non debet accipi ſim- pliciter& vmiuerſè reſpectu rotius terræ, ſed habito reſpectu ad tertram Chanaam, quomodo frequenter vſurparur in ſacra Scriptura. Aiunt iſti, benedictionem quam acceperat Iacob, ea ratione fuiſſe maio- rẽ benedictione Iſaac& Abrahæ, quod Iacob plures à Deo percepit re- uelationes cœleſtium myſteriorum pertinentium ad Meſſiam& adæter- nam beatitudinẽ. Etenim ſcientia rerũ diui narũ,& fides rerũ eœleſtium in dies per interualla tẽporũ increuit, pluraque poſterioribus reuelata fũt quàm fuerant prioribus. Sed hoc refellit Burgenſis: neque enim ait credi- bile eſſe Abraham inferiorem fuiſſe quàm lacob, quantum ad excellen- tiam fidei& reuelationem myſteriorum pertinentium ad Meſſiam, ſcien- tiamque rerum diuinarum: cùm is propter ſingularem fidei præſtantiam Rom. 4. maximè laudatus ſit à Moſe Geneſ. 1 5. meruerirque pater omnium fie Lac. 6. lium appellari;in cuius ſinu dicebãtur requieſcere omnes qui decedis
ex hac vita,&ternam ſalutem conſequebantur; dequo etiam Dominuis-
Burgenſis.
Ioan. J. ſter dixit: Abraham exultauit vt videret diem meum: vidit,& gauiſus eſ. n
Verùm vtcunque res habeat(neque enim omnia quæ hic obiter inci-
dunt, ad viuum nobis reſecanda ſunt certè negari non poteſt, plurima
Iacob,& horum non pauca, ſingularia beneficia diuinitus accepille. Pri⸗ mMI im cum is ſſer nrimoenfr.
Sen,fen mnn enim eum 3 309 eſiet Primnogenfrus 3 reiecto primogenito Elau,
primogenituræ à Deo accepit: namque yt Paulus diſputat ad Roma-
nos
17⁰
Quinta interpretatio, cui potiſſimum adheret Lyranus& Thoſtatus: 171

termn puet er( Tr 1— 2 2 1 1 AFromublle kcodoad u n
r lnen Mex. vn i Een(Habate bertdit
Natum interptennode 1—* ͤ brn ki vò qulen: 3 8 618 4- 3 Kemdem piae Rcm 4½ 8. cd kwern[inc K Adran guben epemtrunn wf 4 4 15 84 8 or teur ed donn * err vurpa n xnk
oc mum“ *
2 um xceperat Latamn 2* 4.— r, quod lacosfrilt
4 4
1 4.. — 1 1 . 4
4 krc d.u
“““ 4
* 118
„ dluragex poki K * 1* „ 1 „ uſſe quum lKoο, ½ 4 3 eriotum perngemſ 3
GENESIS CAP. XLIX. 35;
nos nono, Cum nihil um boni vel mali egiſſent Iacob& Eſan, dixit Deus, Iacob dilexi, Eſau autem odio habui. D einde longè numeroſiori prole quã patres eius multiplicatus eſt, quippe qui duodecim filios Procreauit,T Gi bus vniuerſa gens Hebræa proſeminata eſt. Adhæc filiũ ſuum loſe ph(ſe=
2 2 2.
cũdùm regem) vidit ſupremum fÆgypti principem ac dominum. habuit
X8.. 8 præterea complures, eaſque valdè mirandas viſiones;vt illius ſcalæ àterra
vſque ad cœlum pertingentis& in eare ſidentis Dei, Angelorümque ſur- ſum deorsùmque diſcurrentium,& illius Angeli cum quo luctatus eſt vſ- que ad auroram. Excelluit denique multiplici prophetiæ dono, nec tarum per viſiones imaginarias, ſed(quod ſummũ Pt ophetiæ genus xſtimatur) per ſolam mentis diuino ſuffuſæ lumine illuſtrationem; vt in hiſce vati- ciniis animaduertere licet.
Don ec veniret deſiderium collium æternorum.
WMRo voce illa, deſiderium, vox Hebræa, prout ex varia ducitur radice, ſignificat& deſiderium& terminum. Hebræi& Pa-
Se
nedictiones patris tui confortatæ ſunt vſque ad terminũ col- lium ſæculi: Quæ verba dupliciter exponuntur. Nã Kimhi ad hunc mo dum exponit: Benedictiones meæ permanebunt,& firmæ erunt quoad durabunt colles mundi. Rabbi Salomon hanc vult eſſe ſententiam: Bene- dictiones meæ non concludentur intra vnam re gionem Chanaa, ſed dif- fundentur vſque ad omnes terminos montium& terrarum. Sin autem legatur deſiderium ea quoque lectio duplicem habet explicationem: fiqui- dem Chaldæus paraphraſtes legens vſque ad deſiderium collium ſaculi, in- tellexit ſignificari tantas fuiſſe benedictiones lacob, vt etiam Regibus& Principibus mundi maximè optabiles eſſent. Latini ferè interpretantur de Chriſto: qui cur appelletur deſiderium collium æternorum, ſuprà di- ctum eſt, cm inter pretationem Ruperti enarraremus.
5
Eſt quoque alia inte rpretatio huius loci apud Thoſtatum ſuper ca. 33.
174 Deur. vbi explanat ille bene dictionẽ Ioſeph traditam à Moſe: refert enim
verba hæc ad terram quæ ſorte aſſignanda erat filiis Ioſeph, Ephraim& Manaſſes, quæ abundatura erat montibus& collibus amœniſſimis maxi- méque frugiferis; quamobrem dicuntur deſiderabiles: quæ ſententia valdè congruit cum verbis ipſius Moſis, ſic enim ait benedicens Ioſeph:
De benedictlione Domini terra eius, de pomis cœli& rore atque abyſſo ſubiacen-
te:de pomis frultuum Solis ac Luna: de vertice antiquorum montium, de pomis collium æternorum,& de frugibus terræ,& de plenitudine eius.
—
gninus legunt terminum, ita hunc locum interpretantes: Be-
Ge neſ. 29.
Infra 32.
Ra bbi Dauid Kimhi. Rabbi Salomon.
ThoNatus.
27⸗

Gen 37 ·
.
.
Khinoceros. Plinius. Solinuus,
854 COMMEN T. IN
eum ſegregatum& ſeparatum fuiſſe à fratribus: nam id apud Hebræos ſignificat vocabulum Nazareus. Fuit autem Ioſeph iam inde à puero cm eflet in domo patris, ſeparatus à fratribus ſuis, id eſt, ab improbis eorum ſtudiis& moribus, cùm eos crimine peſſimo apud patrem accuſauit:& fratres viciſſim ab eo ſeparati erant, id eſt, alienati& auerſi, ita vt non pol. ſent cũ eo pacificè loqui. Cùm auté à fratribus venditus,& in Egyptũ ductus eſt, longo tempore ab illis fuit ſeparatus. Ergo vocabulum Naza- ræus ad preſens commune eſt: ſpecialiter autem apud Hebræos quidam appellabantur Nazaræi, qui ex voto certis quibuſdam cæremoniis conſe- crati Deo, ſeparabant& abſtinebant ſe multis à rebus, quarum rerum yſis aliis hominibus non erat illicitus: huius generis erant, non tondere capil- los, non bibere vinum, non accedere ad funera, nec tangere mortuos etiã parentes, aliaque nonnulla quæ in ca..lib. Numeror. commemorantur.
Sunt qui putent hoc loco vocabulum Nazaræi ſignificare præcipuum ⁵ decorem atque honorem, ſanctitatiſque profeſſionem atque exiſtima- tionem: tales enim apud Hebræos erant Nazaræi, vt indicant vetba lla Hieremiæ Threnorum 4. Candidiores Nazaraæi eius niue, nitidionts lalte rubicundiores ebore antiquo, ſaphirs pulchriores. Ixx.] nterpres per vocabui Naxzaræi intellexerunt principem,& ducem fratrum ſuorum, ſic enim expreſſerunt hunc locum: Erunt ſuper caput Ioſeph,& ſuper caput fra⸗ trum quorum dux fuit. In capite autem 3 3. Deut. vbi nos habemus, Su- per verticem Nazarai fratrum ſuorum ipſi verterunt: Super verticem glo- rificatus in fratribus: fuit enim tanquam princeps,& dominus fratrum, & ex eius ſtirpe prodierunt Principes,& Reges populi Hebræi.
Moyſes porrò Deurt. 3 3. præter illa, quæ ſimilia dixit lacob, addit hoc, 7
quod non videtur intactum eſſe prætereundum. Quaſesinquit, primogeniti tauri pulchritudo eius, cornua Rhinocerotis cornua illius: in ipſis ventalabir Gentes vſque ad terminos terræ: Primogenitus tauri eſt pulcher rimus, ſi- mulque robuſtiſſimus, ac violentiſſimus, quippe cui robur patris, vt pri- mum, ita maximum tributum eſt. De Rhinocerote autem pzuca bæcà Plinio lib. 8. cap. 20.& Solino cap. 3 3. prodita cognoſcat Lector: Animal eſſe buxei coloris, vnum in nare, idque repandum habens cornu, quod ſubinde cautibus attritum, limatuùmque in mucronem excitar preęliatutus aduerſus Elephantem, par ei propemodum longitudine, breuior tamen cruribus: in qua dimicatione, naturali eo telo aluum Elephanti petit, n molliorem eius partem, ſolamque ictibus ſuis peruiam. Ergo primogenin tauri& Rhinocerotis ſimilitudine exaggeratur decor& pulchritudon- galis, robúrque ac fortitudo bellica in poſteritate Ioſeph futura, marme verò in tribu Ephraim, quæ magnos principes ac Reges,& gloria uttdi militaris inclytos tulit. Qus ſpectat illud quod eſt in Pſal. 59. Meus 36e laa J,& meus eſi Manaſſes,& Ephraim fuſceptio capitis mei. Et huic quidẽ interpretationi affinis eſt valdè paraphraſis Chaldaica quæ eo loco ſic ha⸗ bet: Maior natu filiorum eius(id eſt, Ephraim primogenitus loſeph) de- corem habet,& magnalia,& quæ facta ſunt à facie Fortis& Excelſi, cu- ius fortitudine interficiet populos vſque ad fines terræ. b kTsn

GIRM ESIS CAP. XLIxXx 8;
VNDECIMA PROPDHETIA eepun E D mih De Beniamin.
Fcnlnetanen. do cenn gudaſan mlemltainda 5 Knn generern
8 ndmeruncc
1na Hd Nunern dcddu Nrrur 11 35 —— 1 NxMchm Nauun,
Beniamin lupus rapax manè comedet prædam,& veſpere diuidet ſpolia.
SEPrTVAGINTA, referente ſancto Hieronymo, ſic habẽt: Beniamin lupus rapax, manè comedet adhuc,& ad veſperã 4bl dabit eſcam. Noſtræ lectionis quintuplex eſſe poteſt inter prertatio: duas ponit Rabbi Salomon, nam ait vel eſſe pro- ezec e b phetiam de Beniamitis, qui, vt narratur libro Iudicum cap. Rabb. Saloma.
21. prodeuntes ex vineis rapuerunt ſibi in vxores filias Silo egreſſas mo-
re ſuo ad ducendos choros, quas poſtea diſtribuerunt inter ſe. Vel perti-
Fem, dacem ind nere purat ad Saulem& ad Mardochæum& Eſther, qui fuerunt ex tribu Fſiher 2. Beniamin. Saul enim mane comedit prædam, quia in exordio regni Ifrae..☛½ 9. licici, cuius primus ipſe rex creatus eſt, ampliſſimas egit prędas ex Arnale- chitis, alilſque ludæorum hoſtibus: Veſpere autem, id eſt, multis poſt ſe culis ex eadem tribu Beniamin progenerati Mardocheus& Eſther, con-
trito penituùſque delero Aman,& eius ſectatoribus, omnes eorum opes bonaàque, liberalitate regia ad ſe tranſmouerunt.
2 Tertiam interpretationem Beatus Hieronymus in Traditionibus He- braicis in Geneſim aſſignat Hebræis, quorum ſententia eſt, hoc vaticinio Iacob inſinuari templum Iudaicum in quo victime immolabantur, idque ſignificari vocabulo lupi rapacis: quòd illud templum innumerabiles animalium victimas quaſi deuoraret,& abſumeret, ob idque dicitur de eo, manè comedet prædam, quod animalia plurimùm matutino tempore
33-Pfeerne immolarentur. Quod autem ſequitur: Et veſpere diuidet ſpolia: bellè qua-
e, Mque keften e drat ad hanc ipfam interpretationem: ſiquidem reliquiæ oblationum tumque i mactaR uu quæ factæ erant in templo ad ſacerdotes perrinebant, quas ipſi partieban- V tur inter ſe. Quoniam aurem templum Iudaicum,& vrbs Hieruſalem
in ſortem Beniamin primò cecidit, vt videre licet apud Ioſue capite
u decimo octauo, idcirco vaticinium hoc Iacob rectè competit in tribum
enggernu 40 a Beniamin. W
1 poſteritl o Et verò ad magnam eius tribus laudem faciebat, quod cuͤm in omni
gente Hebræorum vnum duntaxat templum eſſet, id fuerit intra ſortem Beniamin. Fauet huic interpretationi Chaldeus paraphraſtes, apud quem ſic eſt hoc loco: Beniamin in terra eius quieſcet præſentia diuinitatis,& in poſſeſsione eius edificabitur ſanctuarium: manè& veſperi offerent Sa- cerdotes oblationes,& in tempore veſpertino diuident reſiduum portio- num ſu irum de reliquis quæ ſanctificata ſunt. Sic ille. Præſentiam autem
diuinitatis appellat Chaldæus Arcam fœderis, eique ſuperimpoſitũ PrO- pitia
Eſther Ö.

— — e.*— Seßze/.*„*
Prophetid de Beniamin per tinere ad 8. Paulum, seten tia Patrum. Ambroſ. Hieron. Chryſoſt. Rujfinus. Theodoret. Beda. Rupertus. Auguſt.
... 3.. Chriſtianorum inſectaror, atque, vt verbis vt
856 COMM ENT. I N
pitiatorium, vbi quaſi reſidens Deus edendis oraculis reddendiſque reſ- ponſis præſentiam ſuam declarabat. Ad hanc quoque interpretationem ſpectare videtur quod Moſes Deut. 33.de tribu Beniamin vaticinatus eſt: Beniamin, inquit, amantiſſimus Do. mini. Fuit nimirum Beniamin, quòd eſſet nouiſſimus filiorum& in ſene- ctute patris genitus, ei dilectiſſimus. Deus quoque ſingulatem aduerſus eam tribum amorem ſuum oſtendit, cùm primum regem Ifraelititæ gẽ- tis delegit Saulem, nec ab ea tribu, ſi Saul non peccaſſet, regnum ipſea- mouiſſet. Ex eadem tribu multa poſt ſæcula excitauit Eſther,& Mardo- chæum inſignes admodum charitate ſuæ gentis& animi magnitudine; & quòd admirabili prudentia populum ſuum à ſuprema internecione li- berarũt ſæculorum omnium prædicatione digniſſimos. His accedit quod in ea tribu iuſſit Deus ædificari templum, in quo vno tãtuùm ſibi à ludęs cultum adhiberi voluit. Sequitur apud Moſen: Habitabit confiammrinas id eſt, in Deo; cùm enim in terra ſua haberet templum, in quo Deus ſin- gulariter habitabat, ipſe quoque ſingulari prorectione& prælemna ei confiſus quaſi expers periculi lætus& ſecurus erat. Subdit Moſes: Qugi in thalamo tota die morabitur inter humeros eius requieſcet. Morabitur ſclli- cet in templo quod vocabitur thalamus Dei. Alludit autem ad ſitum tẽ- pli Dei quod erat in ſublimi parte montis Moria, non tamen in eius ver- tice, ſed vt placet Hebræis, quatuor& viginti cubitos infra eius apicem. Quarta huius prophetiæ interpretatio videtur quidem allegorica po- u tius quam hiſtorica& literalis, ſed eam tamen plerique Patrum præcet ris amplexati ſu nt, Ambroſium dico, Hieronymũ, Chryſoſtomum, RuW finum, Theodoretum, Bedam& Rupertum hoc loco, necnon& Auguſt. Serm. 14.de Sanctis, qui eſt primus Sermonum eius de Conuerſione B. Pauli. Horum ſententia eſt, hanc prophetiam ſpectare ad B. Paulum, cu- ius duplex ſtatus, prior ante conuerfionem eius ad Chriſtum, poſterior autem poſt conuerſionem hic adumbratus eſt ſub lupi rapacis bowünudi⸗ ne, manè rapientis& diſcerpentis predam, veſpere diuidentis ſpolia. Fuit ſanè Paulus ex tribu Beniamin, vt teſtatur ipſe in Epiſt. ad Rom. ca. 11.& ad Philip. cap. 3. Fuit lupus rapax, id eſt, vir ingenio acer& ardens, animo ferox, ore pariter atque opere potens ac vehemens. Mane,id eſt, priuſquĩ ad Chriſtum conuerteretur, rapiebat& comedebat prædam, fuit enim valdè contumelioſus, vt ipſe fatetur,& blaſphemus in Chriſtum,&e atro ar Luce Actuum 9. ſpira minarum& cędis in diſcipulos Domini. At veſperè, id eſt, poſtquamao Chriſti fidem conuerſus eſt, diuiſit ſpolia, id eſt, fortiſſimus fuit Chult bellator, acerrimuſque Eccleſie propugnator,& plurimarum genüod quas ad Chriſtum conuerterat, victor am pliſſima retulit ſpolia. Kupeltu per ſpolia intelligit eloquia Dei, ſicut eſt in Pſal. 1 18. Lærabor ego ſupert- loquia tua, ſicut qui inuenit ſyolia mulia. Diuidebat autem hęc ſpolia, quu diuinarum rerum doctrinam pro captu audientium ac diſcentium trade bat, quibuſdam lac tantùm præbens, aliis ſolidum cibum. N Nec
₰ —
2(
3 8
—
—=

Deu e.a B- cendä na 2
2* 1 aeüre 1 1
kenuman„ nmn ellet nouim in an. De än
quoque 4
¹ m dumem de Han. Apo Tc
4 8
ben
*
Dacxcitl
lur gn. ipe 1 1
de r
900— 8½ m alup
“
* 4 A emflam in qaoh
* 4 fœ hegak Dtocc en 3 6 1 KKcmu SARKenen. Be 3 34 4 Mrc ewmer eu — “ 1“ „ ames Da. As 4 nparne moacis Mera A Wen 5 4 1 4*½ o K. Hrn cd 4 tterptero ndenc ¾ 4 8 4 a De xr. 1 1 4 aum dco,Hetonna 1 1 Krpemm t pri Sctmommer. 4
1
5* otensac vebemel * o 4 Kcomec ,“* 4 n 95 3 4 8** “ 3 7
3 4* 2 auc, t verbu mrl
eipel s
1 Domm. Atrer; „ polu, iek, opugnatof, 8
nad
GENESIS CAb. XLIX. 857 Beniamin proditũ eſt, Rachel matrẽ, Beniamin cum in eius enixu ani- mam ageret, appellauiſſe eum Benoni, id eſt, filiũ doloris mei;atlacob vocaſſe eum Bẽéiamin, id eſt, filiũ dextræ. Enimverò vtrunq; nomẽ præ- clarè conuenit Paulo. Is enim perfidioſæ ſynagogæ quæ fuerat mater
eius, magnorũ dolorum cauſa fuit, quinetiam interitus: at Chriſtus im-
poſuit ei nomen Béiamin, quod ſignificat filiũ dexteræ. Vocabulũ deæx- terz in ſacris literis denotat robur& potentiam. quanta verò potentia
olleret Paulus indicauit ipſe cuͤm dixit: Omnia poſſum in eo, qui me con- fortat. Et quia conuerſio B. Pauli fuit valdè miranda,& in qua Chriſtus Dominus vim& potentiam ſuam clariſſimè demonſtrauit,& per quam Paulus repentè in magnũ Dei ſeruũ, egregiumq́; prædicatorem Euan- gelij,& inuictum Eccleſiæ propugnatorè ac defenſorẽ euaſit, rectè de ſe Paulus illud dicere potuit; Dextera Domini fecit virtutem, dextera Do- mini exal auit me. illud item: Hæc mutatio dexieræ excelſi. Denique hoc
ipſum Dominus ſignifieauit, cùm Ananiæ de Paulo dixit: Vade quoniam
vas eleltionis eſt mihi iſte, vt portet nomen meum coram gétibus,& regibus,& filijs Iſrael. Ego enim oſtendam illi quanta oporteat eum pro nomine meo pati.
184 Reſtat quinta& vltima interpreratio, quam libenter equidem cęte
ris omnibus, quod attinet ad ſenſum litteralẽ, prætulerim. Hanc ſequi- tur Thoſtatus; ſed multis ante eum ſæculis in quæſt. vltima in Geneſim Theodoretus attigit. Reor igitur, Iacob figurata oratione ſignificaſſe, fore Beniamitas fortes, robuſtos& bellicolos: id enim ſimilitudo lupi rapacis indicat, qui cùm valdè vrgetur fame, audax& violentus eſt ad rapiendam eſcam. Illud autem, Mane comedet pradam,& vespere dinidet fpolia: fignificat eos fore in bellis felices: profligatis enim hoſtibus onuſtos prædis diuitéſque ſpolis redituros. quamquam illud; manè&o veſpere deſignare poteſt celeritarem confecti belli, partæq́; victoriæ. Gręcalectio habet, veſperi dabit eſcam, quod refert Theodoretus ad bel- lum quod geſſiſſe Beniamitas cum cæteris tribubus, narratur in libro Iudicum cap. 20. in quo bello primuùm illi bis victores fuerunt, ſed ad
extremum tamen victi, oræda eorum fuerunt quos vicerant.
135 Verùm quàm fuerint Beniamitæ feroces, fortéſq; bellatores, vel vno
eo exemplo quod in libro ludicũ cap: 20. memoratur, manifeſtum eſſe poteſt. Cum enim Beniamitę immanè quoddã ſcelus à Gabaonitis qui ex ea tribu erant admiſſum punire noluiſſent; aduerſus eos vindicandi eius flagitij cauſà cęteræ omnes tribus arma rapuerũt,& ad quandrin- genta armatorũ millia coëgerunt: contra verò Beniamitæ aciem ſuam viginti quinq; mille& ſeprtingẽrorum virorum inſtruxerũt: cùmq; tam diſpares numero vtrinq; eſſent copiæ, vt vni cuilibet Beniamittarũ ſex- decim ex aliis tribubus opponerẽtur; tantũ in Beniamitis tamen robur animiz& virtus militaris fuit, vt duplici conflictu adierſarios profliga- rint:& priori quidem duo,& viginti millia„poſteriori autem decem& octo millia ceciderunt. Tandem victi cæſiq́; ſunt, ſed nõ virtute, veruùm ex inſiduis& per dolos militares. Gabaonitas porrò qui& ipfl erant
Comment. in Gen. Tom. J. 444.α
183 Nec in Daulum non aptè cõpetit quod in hoc ipſo lib. Gen. c. 35. de ¹·Cera.
Philip. 4. Pſalm. 117. Pſalm. 76. ACl.9.
Tuinta inter pretatio quæ
præ cæteris placet aucto- ri. Thoſtatus. Theodoretus.
„
“
————y————-— 8 84
——

358
C O MMENT. IN
(yt diximus) Beniamitæ, narrat Scriptura, viros fuiſſe ſtrenuos& peri⸗
tos. ita vt æquè ſiniſtra manu ac dextera præliarentur;tales verò fundi- tores, vt lapides fundis iacerent ſine errore vllo vel ad tenuiſſimum ca- pillum. Verùm quæ de Benedictionibus Patriarcharum à nobis hoc loco explicanda& diſputanda viſa ſunt, hic finem habeant.
DEͤ OBITV PATXIAXCHAE 14002.
Hæc locutus eſt eis pater ſuus, benedixitq; ſingulis bene- dictionibus propriis,& c. vſque ad finem capitis.
VERS. 28.
Cur Patriar- chæ ſepeliri in terra Chanad kantopere cu- piuerunt.
Ircapparet ſuperiores non fuiſſe benedictiones, ſed pro.3, phetias rerum fururarum, vt ſuprà docuimus in principio huius capitis: nam& quę dixerat Ruben& Simeoniac le- ui, obiurgationem potiùs& reprehenſionem quam benedi- ctionem continebant;& hic nom obſcurè ſignificatur, poſtquam ſupe-
——
riora locutus fuerat Iacob benedixiſſe eum filiis ſuis: vt ſi quidfonè in ſuperioribus animos aliquorum pupugerat, id ſubiunctis ad extemum ſingulorum benedictionibus valdè mitigaretur. Appeliat autempao. prias ſingulorum benedictiones, per quas conuenientia cuique aut etiam ventura bona precatus eſt; aut falutaribus quemque documentis erudiuit, ex quo magnam illis& vtilitatem& lætitię voluptatemacci-
diſſe non eſt dutsirandum.
„— 4. 4. 4. ⸗ 187 Sequitur: Etpræcepit eis dicens, epelite me cum patribus meis in ſpelunta
duplici,&c. cur hoc de ſepultura præcipit aliis filiis, cùm id ipſum antea rogando perierit à Ioſepho, dicens ei; Si inueni gratiam in conſyeliu tuo, Geneſ. 47. facias mihi miſericordid&; veritatem, vt non ſepelias me in Ægypto, ſed aor- miam cumpatribus meis,&c. Cur inquam, hic quodammodo precibus vſus eſt, idem verò mandans cęteris filiis paternæ auctoritatis præce- ptum adhibuerit? An quia mandatis Iacob magis aſtricti erant cæteri tilij quàm lIoſeph, quippe qui ſemper cum ipſo fuerant,& ab eovxotes & bona omnia aceperant loſeph autem in Aegypto fuerat& mbil mu⸗ neris àpatre acceperat? An quia loſeph magno erat in honore ac di- gnitate cùm eſſet totius Aegypti gubernator; alij autem fratres priua- tæ perſonæ erant? quare iuſtũ erat illis præceprũ imponere, huie preces adhibere. An quia funus lacob valdè ſumptuoſum erat futuruũ, nec pera 8 ſine magnis impenſis poterat, quas Ioſeph ſuppeditaturus erat,& e⸗ ecturus apud Pharaonẽ,& Principes Aegypti, vt nõ ſolùm ſe ac frattes ſuos extra Aegyptum ire ad curandũ funus ſinerent, verùm etiamm- Bna põpa& honorifico apparatu funus ipfi comitari& ornare velbnt Verùm quærat aliquis, Cur tantoperè cupiuerit Iacob ſepet terra Chanaam, vt id primùm ſibi interpoſito iureiurãdo à filio ſuo lo- ſeph promitti vellet, deinde idẽ quoq; à cæteris filiis ſuis fieri præci- peret: idemq́; ſub finẽ huius libri legitur, Ioſeph appropinquãte motte voluiſſe ſibi fratres ſuos promittere ac iureiurando firmare: Multas li-
cet eius rei cauſas, ſi quis inueſtiget ſoler
ter, inuenire. Principiò cupie- 1 bant
—y——

1
Bions dr AX d.wn In hoc An V
Rpreden cn — dend denccmi: cum 2 eiſ 2n He mäignen fun
oacs, per qau co ereu
4 44 1„
9 1 1 4 wendn 6- 1 1a Amnantl 2* nrr
1
1
. 1 “ 4 71 Lm, Peuut neon ana
Meuna prxciit un 1 de inn do, ens d; Luinn 1 enurn, t un fud Knl r. Cur inqum, kq ari uns cpteris fln ⁴⁵ a- mandatis lann. ar 9* emper cunnix ln a
loſepa autem u 4 feAw.
a qruuloſeps 1 E
3s foe e
un f col arztu funus I hico 1 Qu uuntopers᷑ cuyſʒ „Hiiaterpofftol 8r
9
eẽ quoq; icrte 1
1 4 *
. p
oll Kud„
r. Iolep IW derlegitur,le 11 B
174 8 were. zureiural 4
gter, inue N 1
bget ole
cegyp gobernue; u mſ
Bue Sernr ilhs preci 4
GENESIS CA p. XILIX. 359
pant illi corpora ſua eſſe in ea terra, quam poſteros ſuos ſciebant poſ- ſeſſuros& longiſſimo tempore habitaturos, in qua ſola omnium terra- rum orbis⸗verus Deus quem ipſi coluerant, publica& ſincera religio- ne coleretur.
189 Deinde,vt eorum ſepulchra omnibus poſteris eſſent fidei& pietatis quam ipſi erga Deum habuerant& profeſſi fuerant, clariſſima monu- menta,& ad eaſdem virtutes maiorum ſuorum amplectendas& profi- tendas accerrima incitamenta. Ad hæc, vt eſſent diuinarum promiſſio- num quas Deus ipſis& poſteritati eorũ dederat teſtimonia: aſpicien- tes enim horum Patriarcharũ ſepulcra in terra Chanaam quam poſſide- bant Iudæi, liquidò cernebãt quàm abundè& cumulatè promiſſa Dei Patriarchis data de poſſeſſione terræ Chanaam tradenda eorum poſte- ris, in ipſis eſſent completa. Nec illud non flagrantiſſimam eius rei cu- piditatem in animis eorum excitabat, quòd prophetico ſpiritu diuini- tus impleti nouerant in ea terra Meſſiam naſeiturum.
190 Accedebat& ille ſtimulus(ſi verum eſt quod refert Thoſtatus) illos Thoſtatus. celebres Patriar chas non latuiſſe, reſurgente Chriſto domino poſt tri- duum ſuæ mortis ad vitam immortalem, vnà quoque multos de ſanctis viris inibi ſepultis cum eo reſurrecturos(quod ita factum eſſe narrat Matthæus cap. 27.) de quorum numero ſe futuros eſſe ſperabant. Quid plura? ad hanc terram Deus Abraham euocauerat, poſthabito natali ſolo, omnique cognatione ſua derelicta: hanc terram ex omnibus mun- di terris delegerat quam daret poſſidendam populo ſuo, quem vt fi- lium primogenitum diligebat: hanc denique poſtea magnis ſæpe lau- dibus commendauerat: appellans terram egregiam, ſpecioſam, excel- ſam, ffuentem lac& mel;quam Dominus Deus ſemper inuiſit,& oculi illius in ea ſunt à principio anni vſque ad finem eius.
191 Iam verò de illa ſpelunca in qua ſe lacob ſepeliri mandauit, ſcriptum eſt Geneſ. 2 3. ibiq; dictum, in ea ſepultam eſſe Saram; in eadem autem ſepultum eſſe, nuſquam ſuprà expreſſè proditum eſt; ſed quia cap. 3 5. traditur, in loco illius ſepulturæ mortuum eſſe Iſaac,& à duobus filiis ſuis lacob& Eſau ſepultum ex eo ipſo intelligitur, in ea ipſa ſepultura eſſe conditum. Rebeccam porrò& Liam eodem loco ſepultas eſſe, ali-
bi quàm hic nuſquam in ſacris literis legitur.
Geneſ. 12.
Deut. Ir.& 12.
„.... 7... Geneſ. 49. Finitiſque mandatis quibus filios inſtruebat, collegit pe- Vens. 32.
des ſuos ſuper lectum,& obiit.
VA fuerunt illa mandata Iacobè? Illa, opinor, quæ de ſepul⸗ tura ſui corporis dediſſe eum filiis fuis ſcripſit Moſes: niſi N etiam iuuat credere, multa ſanctiſſimum illum ſenem man- daſſe filiis ſuis pertinentia ad pacem& concordiam inter eos cuſtodiendam, vermque Dei cultum perpetuò conferuandum, atque Aegyptiorum, quibufcum longo tempore victuri erant, fu- giendam idololatriam. Cum autem dicitut Iacob collegiſſe pedes ſuos
44444 2
192 2
3 8. ———uͤͤ
—ööſſͤͤſͤͤſͤͤͤſſſſſ

COMMEN T. IN
860
nn—
Quid ſit cõ ¶ gregari vel ait eum obijſſe,& appoſitum eſſe ad populum ſuum: idem- Tpponi a que ſupraà dictum eſt de Abraham& de Iſmaële cap. 5.,& Jalm. ce Iſaac cap. 3 5. de Aaron quoq; in lib. Num. cap. ꝛ0. eiul- dêmque libri cap. 3 1. i dem proditum eſt de Moyſe. Quis autem tuerit Hiſtoria Scho Populus ille, ad quem Patriarchæ illi dicũtur appoſiti, videtur obſeuru- laſtica. Magiſter hiſtoriæ ſcholaſticæ in cap. 114. hiſtorię ſuæ ſuper librumGe- neſeos interpretatur frequentiam& ſocietatem Angelorum, itaſci- bens: Appoſitus eſt ad populum ſuum, id eſt, ad Angelos, tunc cenua ſpe, poſtea tandem in re. Notum quidem eſt, appo ſitum eſſe lacob ab Abraham& Iſaac patres ſuos, ſed tam pauci, populus dici non pofſunt. vel populus dicitur congregatio omnium ab Adam vſque prædeſſina- torum, qui erant in ſinu Abrahæ. Sic ille. Lue. 16. caput libri Geneſeos, quæ Gloſſa ſumpta eſt ex Auguſtino idem ſen- Annue. tiente atꝗ; tradente in libro Quæſtionum ſuper Geneſim„quæſt. 268. Auguſtini verba, ſi ea lector noſſe auet, hæc ſunt: Ecce de lacob iã qui- dem mortuo, ſed nondum ſepulto dictum eſt qnòd appolſitus eſt ad po- pulum ſuum: ſed ad quem populũ appoſitus ſit, non in promptu eſt vi- dere. Ex Iacob enim populus natus eſt, qui dictus ef populus Iſtaek: qui autem eum præceſſerunt, tam pauci iuſti nominantur vx eos popu- lum appellare cunctemur. Nam ſi dictum eſſet, Appoſitus eſt ad pattes ſuos;nulla quæſtio fieret. An fortè populus eſt non ſolum hominũ ſan- ctorum, veùrm& Angelorumepopulus, inquam, illius ciuitatis quæ de cęlo eſt, Hieruſalẽ, ſicut Paulus ad Hebr. ſcribẽs c. 12 Acceſſiſtit in quit, ad montem Sion,& ad ciuitatem Dei Hieru falem,& ad millia Angelorum exultantium. Huic populo apponuntur, qui poſt hanc vitam placeines Deo fiunt; tunc enim dicuntur apponi, quãdo nulla iam remanet ſoli- Nerh nr. citudo tentationũ& periculũ peccatorum: quod intuens ſcripturauft
te mortem, inquit me laudes hominem quenquam. Sic eo loco Auguſtits ii
Atenim verò Lyranus(ignorans, vt opinor, eſſe hãc,& Gloſſæ& Mr
guſtini ſententiam) oppugnat Magiſtrũ Hiſtori eScholaſticę: quaſi vnt X. 2 2. 4. 2 4.* Ehrauus ſa cum, vel certè principem eius interpretationis auctorem: Non, inquit- verè dici poteſt, Sanctos illos Patriarchas appoſitos eſſe ad ſocietatem Geneſ. Angelorü;quippe cùm omnes deſcenderint in Limbũ, nec ante Chriſti
per cap. 20.
Eandem planè ſententiãhabet Gloſſa interlinearis ſuper 25.& 49. 9
aſcenſum
N

1 kreäd 4 N one. dO r. 3
4 uiei
1— Ln U ga⸗ ntereut rr: fal
Outto; cen 2„Mg
d.
1 4 44 0d 5 1 dS cf hn un RNan elle a0
ld popul
.... Amur— 7.— ue Matt 1
cw.n hiß Kie ud FA4 nuktonzi ah
a X 2& oeletatem
em 4 1 9 en, A᷑ k.
1 ucK e.
8 1 6 8 1 a Clefaiteria 1 s I Ma lnpicka 4 A 4 4 1„ 1 Oam e c 1 4 1 lc auet, bzc ankd do dictumciaug *- 6 3. dappohtauen aans eſt, quat f 3 n pauci uftnns r 5 4. 4. 49 G. e,*. a ln
7
3
242 1 ze c* tru ftont- n 1 auct 4 .,.“. cetatiOnts M„
chas appohtoſ n 4 11 M
1 2 4 crI 1 Lf s Ae
G BNESIS CAb. XI. I X.
861
ſcenſum in coœlos, quiſquam hominum in cœleſtem ciuitatem,& an- elicam ſocietetem admiſſus fuerit. Nec valet dicere, illos eſſe appoſi- tos ſecundùm certam ſpẽ, licet non ſecundùm rem: ſimiliter enim idem poſſet dici de iuſtis qui adhuc in terris verſantur, ſalté de prædeſtinatis & confirmatis in gratia: cùm tamen Scriptura id non dicat niſi de mo- riẽtibus vel etiã mortuis. Quamobrẽ Lyranus rectiùs dictu putat, popu lũ illũ ad quẽ apponebãtur Sãcti, intelligi debere omnes iuſtos quicũq; ab exordio mũdi fuerũt vſq; ad lacob, qui vnà omnes erãt in Limbo, vt Adam, Abel, Seth, Enos, Noe, Sem,& Melchiſedec, Ahraham,& Iſaac. Paulus Burgẽſis in Additione ad Poſtillas Lyrani huius loci ait, Ap- poni ad patres luos, ſcripturam ante Abraham de nullo hominum vſur- paſſe;ob eam cauſam, quòd, Apponi ad populum ſuum, ſignificet mori vacuum& purum ab omni culpa quæ purgatorio igne ſit expianda,& ſtatim poſt mortem rectà& ſine mora ire ad Limbum. Quanquam igi- tur iuſti qui præ ceſſerunt Abraham, ex hac vita deceſſerint cum gratia Dei, ferebant tamen maculas& ſordes quorundam peccatorum per ignem purgatorium abſtergendas: quapropter non eſt dictum illos eſ-
ſe appofitos ad populum ſuum.
195 Verum hoc ſatis inconſideratè videtur à Burgenſi dictũ, neque enim
apponi ad populum ſuum, ſignificat, ſine omni prorſus culpa decedere: ſiquidem hoc ipſum Moyſes ſupra capite vigeſimo quinto dixit de Iſ- maele, quòd appoſitus ſit ad populum ſuum: Iſmaelem verò neque con ſtat eſſe ſaluum, nec ſi ſaluus fuerit, credibile tamen eſt eum omnis ex- pertẽ culpæ obiiſſe. Quis autẽ affirmare audeat, Noe poſt mortẽ nõ re- ctà deſcendiſſe in Limbũ, cuius ſanctimoniã,& iuſtitiã nõ minùs diuina Scriptura cõmendat, quàm Iſaac& lacob? de eo nẽpe ſcribẽs Moyſes c.
6. Noe, inquit, vir inſtus atque perfec
tus fuit in generationibus ſuis, gum Deo
ambulauit, eique dixit Deus, Te vidi inſtum coram me in generatione hac.
7 Minhi nõ diſplicet quod quibuſdã Hebraicè doctiſſimis viris placuiſ- ſe video, congregari vel apponi ad populum ſuum, dormire cum patri- bus; ingredi viam vniuerſæ carnis velterræ, phraſes eſſe peculiares Scri pturæ veteris Teſtamenti, quibus ſignificetur idem quod, obire vel de- ſerere ſtarum viuentium,&tranſire ſeu pertinere ad ſtatum defunctorũ: ſicut jn nouo Teſtamẽto, dormire velobdormire in Domino, ſeu trãſi- re ex hoc mũdo:& apud Latinos excedere, decedere;vita defügi, facto defungidemigrare, exuere mortalitatẽ, vità cũ morte cõmutare. Theo doretus tamen quæſtione quæ eſt vltima ſuper Geneſim,& Caietanus
ſuper 25. caput Geneſeos aiunt ex eo quod Scriptura dicit de morien- tibus eos congregari ad populum ſuum, manifeſtè ſigni ficari,& neceſ- ſaria ratione concludi immortalitatem animorum, quin etiam corpo-
rum certiſſimam ſpem reſurrectionis aliquando futuram. Verùm ſuper
Burgenſts
hac ipſa quæſtione pleniùs& accurartius diſſeruimus in 3. Tomo no- ſtro in Geneſim, ſuper cap. 25. in 8. Diſputat. ad numerum margina-
lem. 63. b
-— 2 9 ͤ————
444 3
.ůͤüü

QVINQLVAGESI AY A
GENESIS. ARGVMENTVM.
Narratur hoc capite fanebris apparatus& pompa, quæ ad ſepelitdum Iacob adhibita eſt item benignitas Ioſeph erga fratres ſuus, verentes ne poſt mortem patris, oſfenſam ab ipſis acceptam vlciſci vellet: ad extremum mors Ioſeph, exactis cẽtum& decem vite annis,& mu data eius de oſsibus ſuls in Terram Chanaam, cum adeam proffldi
ſcerentur, aſportandi. b
1VOD cernens loſeph, ruit lupet faciem
2, dpatris,lens& deoſculãs eum. Pracehitg 9 ſeruis ſuis medicis vt aromatibus cõdirẽt
3& patrem. Quibus iuſſa explentibus, tranfie- ——*—..... E rũt quadraginta dies: iſte quippe mos exas 32— 8 cadauerum conditorum; fleuitque eu f.
4 e gyptus ſeptuaginta diebus. Et expleto y
5 ctus tempore, locutus eſt Ioſeph ad familiam Pharaonis:All ueni gratiam in conſi peſtu veſtro loquimini in auribustta- raonis: eo quod pater meus adiurauerit me, dicens: En motiqt in ſepulchro meo quod fodi mihi in Terra Chanaam, ſepelies me. Aſcendam igitur,& ſepeliam patrem meum, ac reuertar-
6 Dixixq; ei Pharao: Aſcende,& ſe peli patrem tuum, ſicut adiu-
8 ratus

MENTVM'
Neratu G enn, dA rs uſeyh enefr* md hit unnt 1 chi inn gtmd A⁴ Trr(h M
cernen li i ens& declcuäch N. us medici t un 8 uidosicflen di 10 l
1 7 4 Kaginta dicéle-
1 45⁵ j M
um conditoru pcuagmnta dicdos
7 ral
1n Ikld
GENESIS CA p. I. 963
ratus es. Quo aſcendente, ierunt cum eo omnes ſenes domus Pharaonis, cunctique maiores natu Terræ Ægyptis: domus lo- ſeph cũ fratribus ſuis, abſque paruulis& gregibus atque armẽ- tis quæ reliquerant in Terra Geſſen. Habuit quoque in comi⸗ tatu currus& equites:& facta eſt turba nõ modica. Venerũtq. ad Arcã Arad, quæ ſita eſt trans Iordanẽ, vbi celebrantes cxe- quias planctu magno atque vehementi, impleuerunt ſeptem dies. Quod cùm vidiſſent habitatores Terræ Chanaã, dixeruũt; Plãctus magnus eſt iſte Ægyptijs. Et idcirco vocatũ eſt nomen loci illius, Plactus Ægypti. Fecerũt ergo filij lacob ſicut prece- perat eis. Et portantes eũ in Terram Chanaã, ſepelierunt eũ in ſpelũca duplici, quã emerat Abrahã cum agro in poſſeſſionem ſepulchri ab Ephrõ Hethæo contra faciẽ Mãbre. Reuerſusque eſt Ioſeph in Ægyptum cũ frarribus ſuis,& omni comitatu, ſe pulto patre. Quo mortuo, timẽtes fratres eius,& mutuò collo- quẽtes:Ne fortè memor ſit iniuriæ quam paſſus eſt,& reddat omne malũ quod fecimus, mãdauerunt ei dicentes: Pater tuus præcepit nobis antequã moreretur, vt hec tibi verbis illus dice remus:Obſecro vt obliuiſcaris ſceleris fratrum tuorũ,& pecca ti atque malitiæ quã exercuerũt in te: nos quoque oramus vt ſeruis Dei patris tui dimittas iniquitatẽ hanc. Quibus auditis fleuit Iofeph. Venerũntque ad cũ fratres ſui,& proni adorãtes
—
8
9 10 II
I12
13 1 4 I 5 16
17
18
in Terrã dixerunt: Serui tui ſumus. Quibus ille reſpõdit: Noli- 19 te timere:num Dei poſſumus reſiſtere volũtati? vos cogitaſtis 20
de me malũ, ſed Deus verrit illud in bonũ, vt exaltaret me, ſi- cut in preſentiarum cernitis,& ſaluos faceret multos populos. Nolite timere. Ego paſcã vos& paruulos veſtros, conſolatuſ- que eſt eos,& blãdè ac leniter eſt locutus. Et habitauit in Egy pto cũ omni domo patris ſui: vixitque centum decẽ annis. Et vidit Ephraim filios vſque ad tertiã generationẽé. Filij quoque Machir filij Manaſſe nati ſunt in genibusloſeph. Quibus trãſ- actis, locutus eſt fratribus ſuis: Poſt mortem meam Deus viſi- tabit vos,&&aſcendere vos faciet de terra iſta ad terrã quã iura- uit Abraham, lſaac,& Iacob. Cùmque adiuraſſet eos, atque di- xiſſet: Deus viſitabit vos: aſportate oſſa mea vobiſcum de loco iſto:mortuus eſt, expletis centum decem vitæ ſuæ annis. Et cõ-
ditus aromatibus, repoſitus in loculo in Exgypto.
21
22
23
24
25

Pluuius.
Herodot us.
Diodorats.
364 COMMEN T. IN
tina Dea, in cuius æde aſſeruabantur quæ ad inſtructionem funebrium
3
PRIMA DISPVTATIO. 3
De ratione ſepeliendi mortuos apua veteres Aeg yptios. 1
Super illis verbis, 1
.
Precepit ſeruis ſuis medicis, vt aromatibus condirent patrem.
1
RGO antiquitus apud Egyptios, in ſeruorum loco ha.
bebätur medici. Similiter apud veteres Romanos primum
Nquidem nullo in vſu fuère medici, tum inducti& aſciti, ſa-
oris humilt in loco erant: verùm poſtea ſupra quàm credi 1
= ſlic,& opibus& honoribus aucti ſunt. Lege Phnium in p
exordio libri 29. Videtur tamen hoc loco, non propriè vocabulum Me- ¹ dici eſſe poſitum: ſiquidem Medici officium eſt, corpus viuum) ſelex
ægro facere ſanum, vel ſanum tueriznon autem mortuorum cofpotum
condituras vel ſepulturas tractare. Vetuſtiſſimus auctor Herodotun libro ſecundo ſcribit, fuiſſe apud Ægyptios certum quoddã genus ho⸗ minum ad condienda cadauera conſtitutum:idém que tradit Diodorus lib. 2. cap. 5.(Qui funera, inquit, mortuorum apud Æxgyptios curant, eo exercitio à maloribus tradito, funeris impenſam domeſticis demortui ferunt ſcriptam, ſciſcit ãàtes quanto velint ſumptu celebrari funus. Tres enim ſepulcrorum vel funerum erant ſpecis s,ſumptuoſa, mediocris,& humilis ac tenuis. In primam, argenti talentum impendebatunin ſecũ⸗ dam, minæ viginti:tertia, per exiguo cõſtabat ſumptu. Eorum verò qui corpus mortuorũ curabãt, alij erant ſciſſores, qui lapide quodã Tthio- pico latus corporis mortui incidebant, quo aluum exinaniebant& pur gabant: hi non ſolùm contempti; verùm etiam exoſi& execrati erant apud Ægyptios: quapropter facta ſciſſura, inde celeri fugs euadebant, validè inſequẽtibus qui aſtabãt, lapideſque cum execratione meos ia- cientibus, ſcilicet æſtimantibus, amici cor us, vulnere illato, eſfe ad il- lis violatum. Alij erant corporum curatores; quos appellabant ſalito- res, magna ſanè in exiſtimatione& honore. Septuagintalnterpretes,
quos Latinus Interpres, vocauit medices, appellarum dyræHusus,
id eſt, ſepultores: quamquam nomen ſepultoris non exprimit vim illius
vocis Græcæ, vt annotauit B. Auguſtinus in lb. locutionuim ſuper Ge⸗
neſim: non enim illi ſepeliunt, id eſt, terræ mandant corpora mortvon
ſed id agunt illi, quod exhibetur corporibus humandis,vel condiads
vel ſiccando, vel inuoluendo& alligando: in quo opere maximè Rei
Ægyptiorum præcellunt;nec inuenit lingua Latma que madmodũ ſio-
Priè appellaret draνααηςς Romani Libitinarios appellabant eos qui ſo- cabant aut vendebant ea quę ad pompam funebrem eſſent neceſſaria, V
vel qui curam habebant ſepeliendorum fanerũ, tracto nomine à Libi⸗
pompa-

dai Eghüadng
mne apad vetert, 4 1 eetnewecichami 2 N umn:wrüm ſaßea dodandus zwch ſan
15 4 e
N
3 58*
dacecum ch or ö ngonautem donu
emſ ne. Vewfmgng
N
——
4 Kgyptiostemad
nconkuntomadenche
mortuotum aad 5
.
8
S ee B 4 14
4 2 veuo cöanr om cr'guo Cokade mmt
* 5.. 4 *„“ 1 1 11 8 KMOREG 1ee
„† r C wm curkofene
Oecll
GENES IS CAbp. XILIX. 865 pomparum erant neceſſaria. Habebant autem Libitinarij domt ſeruos, quorũ opera vtebantur ad polincienda, hoc eſt ad abluenda, vngenda, & conſuenda cadauera, qui Polinctores nominabantur, à poliendis cadaueribus: Deſignatores autem dicebantur, qui ordinabant pom-
am funebrem, cuique loeum& modum incedendi præſcribentes.
2 Oirca illud, vt aromatibus condiren: patrem, monẽdus eſt Lector, quo- modo hic dicitur, Iacob& Ioſeph fuiſſe aromatibus cõditos, eo modo neminem legi in Scriptura veteris Teſtamenti fidelium& cultorũ Dei fuiſſe conditum ac ſepultum, nec ante Iacob& Ioſeph, nec poſt eos vſ-
que ad Aſa regem luda, quem traditur lib. 2. Paralipom. cap. 16. poſt
mortem, poſitum eſſe ſuper lectũ ſuum plenum aromatibus& vnguen-
tis meretriciis, quæ erant pigmentariorum arte confecta, quǽ ſuper
eum ambitione nimia combuſta ſunt. Mos igitur ille, primùm Aegy-
ptiorum fuit, tum ab illis manauit ad cæteras gentes. Vſum certè la-
uandi& vngendi corpora mortuorum, fuiſſe Troianis etiam tempori-
bus apud Græcos& Troianos, teſtis eſt Homerus in funere Patrocli,
& Virgilius in funere Miſſeni Troiani, quinetiam idem moris valuiſſe
à primo apud Romanos, Ennianus ille verſus declarat:. Tarquini corpus hona fæmina lauit& vnxit. Eunionus.
3 Quemadmodũ autẽ Ægyptij defunctorum corpora aromatihus con. dirét, diſertis verbis exponũt Herodotus lib. 2.& Diodorus libro item Mtis,7,en, 2.Ante omnia, inquit Herodotus, incuruo ferro cerebrum per nares zpnt We educunt, vt quamq; partem educentes, ita locũ eius medicamentis ex- ptios ax He- plentes. Deinde acutiſſimo lapide Ethiopico, circa ilia conſcindunt, rodoto ac Dio atque illac omnem aluum extrahunt: quam vbi repurgarunt, ac vino Sene. Phœnicio expleuerunt, rurſus odoribus contuſis reficiunt: tum omẽta complentes cõtuſa myrrha pura& caſia,& cæteris, excepto thure, odo- ribus, iterum conſuunt. Vbi hęc fecerunt, ſaliunt intra abditum ſeptua- ginta dies, nam ſalire diutius non licet exactis ſeptuaginta diebus. ca- dauer vbi abluerunt, ſindone byſſina, totum ineiſis loris inuoluunt, gu-
mi illinientes, quo& ipſi glutinis loco plerumque vtuntur. Eo deinde
recepto, propinqui ligneam hominis effigiem faciunt, in quam mox in-
ferunt mortu um, inclufümque theſaurizant, id eſt, reponunt. Sic Hero-
dotus: ſecundùm quem, mortuorum corpora ſeptuaginta diebus ſalie-
bantur apud Aegyptios. Diodorus verò ſcribit eos pretioſis vnguentis Ser Jen ſolitos vngere mortuorum corpora, dies ampliùs triginta. ptij w, Ne
4 Cur autem Ægyptij defunctorum corpora non cremauerint, vt apud maremt cada- multas gentes factitatum legimus, rarionem reddens Herodotus lib. 3. nera, ex Hero Neq; apud Perſas, inquit, neque Aegyptios moris fuit, cremari cada- doto. uera: apud Perſas quidem, quoniam illi arbitrantes ignem eſſe Deum, nefas ducebant cadaueribus paſci Deum: apud hos verò, quod perſua-
ſum illi haberent, ignem animatam eſſe beſtiam,& omnia quæ naſcun- tur, deuorare:& poſiquam deuorãdo fuerit expleta, vnà cum rebus de- uoratis, ipſam quoq; emori;& idcirco non eſſe apud eos conſuetudinis mortuos tradendi belluis, ſed ſaliendiztum ob id, tum ne humatus de- Comment. in Gen. tom 4. rrrrr
geee
——— —— 8

Cicers. Plinius.
Varij; morer Gentium in tractandit Mortusorumn corportbus ex Silie Ita- ligs.
Hiſtoria Scho
866 CO MM ENT. IN uoretur à vermibus. Similiter, nec apud Romanos mos cremandi fuſt vſque ad Scyllam, vt indicat Cicero lib. 2. ge legibus,& Plin. li.7. in. de perduraſſe videtur vſque ad Antoninorum Imperatorum tempota, poſtea exoleuit;certè Macrobij tempore nullus erat. In populo He. bræo morem cremandi mortuorum corpora nunquam fuiſſe legimus. Apud Chriſtianos eiuſmodi mortis genus, probroſæ& infamis pœnz loco, nefandæ libidinis,& obfirmatæ hære ſeos reis infligitur. Diuerſas autem variarum gentium tractandi poſt mortem corporz hominum conſuetudines& ritus, partim ſuperſtitioſos& fœ dos, par- tim etiam immanes atque impios, magiſque feris quàm hominibus conuenientes, Silius Italicus libro Punicorum decimo tertio his yerit bus breuiter, nec ineleganter expoſuit. namque iſta per omnes Diſcrimen ſeruat populos, variàtque iacentum E xequias: tumuli& cinerum ſententia diſcors. Tellure,vt perhibent, is mos antiquus Ibera, &xanima obſcænus conſumit corpora vultur. Regia cum lumen poſuerunt membra probatunn eft. Hyrcanis adhibere canes: f᷑ ꝗ yptia tellus Claudit odorato poſt funus ſtantia ſaxo Corpora,& à menſis exanguem haud ſeparat vmbram: Exhauſto inſtituit Pontus vacuare cerebro Ora virim,& longum myrthata reponit in auum. Quidꝰ qui recluſa nudos Garamantes arena Infodiuntẽ quidi qui ſæuo ſepelire profundo Exanimes mandant Libycis Naſamones oris? At Celtæ vacui capitis circumdare gaudent Oſa(nefas) auro:& menſis ea pocula ſeruant, Cecropida ob patriam Mauortis ſorte peremptos Decreuère ſimul communibus vrere flammin: At gente in Soythica, ſuffixa eadauera trunci Lenta dies ſepelit putri liquentia tabo.
Tranſierunt quadraginta dies: iſte quippe mos erat ca- dauerum condiendorum.
PErRVS Comeſtor Hiſtoriæ ſuæ ſuper Geneſ. cap. caiſ, Amhunc locum tractans, ita ſcribit: Mos erat Ethnicorum ca-

d.sn nnonn ede tü Nporr dulnden ar.
an narl en 2 adan na 1 49
Fenus prodre 1
duumſa
3u, nagiche ſeis en
neria üſem. Tu. lhene
nr prra ruln. nemör pram i ℳ Dhtu tela b kanna ſa
Tun 444 eaa mn acu: nan
Eba pan n.
—
rmnn m 9„ 1* Fpelre — 4 M 7 N ANAr ae 2* FA Feca. rr en ** 3 11 7 4 A Al A. 4 8 4 dies riſte quipe ee 1m Pe
e Houendoc“g cduc 41*— oft 1„ au le corpote u 141 coſp 41
† n
4r4 ell 541 3
m, condhta aMle rl hie bus— lacod dledl 1 aun
r— 6 atl uel-1“
m leiu
G6ENEBSIS CAp. XIIN,
Itaque ſub vtriuſque gentis obſeruatione propriæ conſuetudinis, tran- ſierunt dies ſeptuaginta. Chriſtiani autem quia mortuos ſuos fide& virtutibus conditos credunt triginta diebus eos plangunt, id eſt, ſpe- ciales Mifſas ſub tot dierum numero pro ipſis celebrant. quidam ter- tiam diem maximè celebrant pro ſpiritu, anima& corpore: Alij ſepti- mam, quia tranſeunt mortui ad ſeptimam quietis, vel pro ſeptenario animæ& corporis:illa nempe triplici potentia rationali maximeè inſi- gnitur, hoc autem quatuor ex elementis coagmentatum eſt. Sic ille. Veruùm ab illo numero quadraginta dierum quia pud Aegyptios in conditura corporum tranſigebantur, diſcordare videntur tum Hero- dotus, tum Diodorus, vterq; lib. 2. ſuæ hiſtoriæ: hic affirmans apud Ae- yptios in vnctura cadauerum inſumi dies amplius triginta: ille verò fcribens poſt condituram, ſaliri corpora intra domus penetralia per dies 70. Sed nulla hic fubeſt, fiquis attendat animum, diſcrepantia. Mo- ſes enim loquitur hic de vnctura& conditura corporum; ſicut etiam
An Herodo- tus Gꝙ Dia- dorus diſcor- dent a Moſe.
Diodorus, qui dicens in ea tranſigi ſolitos dies ampliuùs triginta, vel eundem quem Moſes quadragenarium numerum fignificauit, vel certè
ab eo proximè abfuit: Herodotus verò loquitur de conſuetudine ſa- liendi corpora, que poſt eorum vncturam& condituram ſeparatim ad- hibebatur. Quanquam non vana fuerit coniectura, morem curandi corpora mortuorum etiam apud eandem gentem gyptiacam, ſæ- piùs quantum ad locum, tempus& modum variaſſe, ſcilicet pro tem- porum& principatuum diuerſitate.
SECVNDA DISPVTATIO. De more lugendi mortuos. 5 uper Illi. Verhis, Fleuitqu enm Egyptus ſeptuaginta diebus.
ON eſt intelligendum, Aegyptios per ſeptuaginta dies Gcontinenter lacrymas fudiſſe, nam ne ipſe quidem Hera- N clitus, etiamſi totus lacrymis exſtillaſſet, tandiu lugendo eſſe potuiſſet. Vocabulo igitur luctus ſignificatur totum & id quod circa funus exhiberi ſolet: nempe cùm homines habitu,& perſona, cultùque funebri amicti prodeunt: quod hodiéque apud Chriſtianos ſolenne eſt, vtà morte, maximè propinquorum& charorum hominum, atrati pullatique aliquandiu incedant. Quo- niam igitur tanto tempore lugubrem illum habitum cultümque geſ- ſerunt Aegyptij propter mortem lacob, propterea mortem eius eo tempore luxiſſe dicuntur. Quemadmodum autem Aegyptij neceſſa- riorum ſuorum mortem lugerent, diſtinctè ſatis& enucleatè breui- terque narrant Herodotus& Diodorus, vterque libro ſecundo. rrrrr 2
VBRS. 3.
Qupmodo
KTEgyptij mor tuos lugerent.
-llü GG,„—

868 COMMENT. IN Defuncto, inquiunt, aliquo domeſtico& neceſſario, præſertim alicuius momenti, omnis muliebris ſexus familia caput ſibi& vultus oblinunt luto. Deinde relicto domi cadauere, ipſæ per vrbem vagantes ſe plan- gunt, ſuccinctæ, nudatiſque mammillis: altera ex parte viri& ipſi expe- orati ſe verberant, lugentéſque, ciuitatem quoad mortuus ſepeliatur, circumeunt, interim neque lauantur, neq; vinum aut cibum, niſi vilem ſumunt, neque veſtibus vtuntur ſplendidis. b b
Edee Luctus porrò& planctus qui ſuper mortuos fit, nil extra rationem h tathem modumq; procedat, inculpatus eſt: namque eum humanus& naturali rtuopam affectus exprimit homini. Solonis, vnius de ſeptẽ Græciæ ſapientihbuz ſi·modicus ſit. elogium elt, vt apud Ciceronẽ, inquit Cato, quo ſe negat velle mortem Cic. ub. de ſe ſuam dolore amicorum& lamentis vacare. Ad hoc probãdum ſatisar-. aei pte. gumenti eſſe debet conſenſus,&, quaſi magiſtra, ducéq; natura cõſue- tudo omnium gentiũ, præter neſcio quas natalẽ hominis diem ſacy- mis excipientes;ſupremum autẽ, gaudio& lætitia proſequentes fano maximè firmat conſuetudinẽ diuinæ Scripturæ auctoritas, qualhgeri mortuos non tantùm non vetat, ſed iubet etiam: Supen montuum inqut plorazdefecit enim lux eius:& rurſus: Fili, in mortui produc lacrymas,& quuſ dira paſſus incipe plorare,& ſecunaum iudicinm contege corpus illius,& nn deſpicias ſepulturam illius,& fac luctum ſecudum meritum eius. Certè Hie- remias quibuſdã improbis hominibus, pro magno malo, probro, ac de- dęcore, minatus eſt fore, vt mors eorũ àa nemine eſſet lugenda: Morun tur, inquit, grandes& parui in terra iſta:non ſepelientur neque plangeniur,& non ſe incident, neque caluitium fiet pro eis,& non frangent inter eos lugenni panem ad conſolandum ſuper mortuo:& non dabunt eis potum calicisad cun- folandum ſuper patre ſuo& matre.. gimulatus G Atq; is quidẽ mos lugendi mortuos, adeo viſus eſt Antiquis neceſſa- conductus ſu rius,vt etiam alienos& hiſtriones quoſdam conducerent, qui ſimulatis Herneres lacrymis mortuos deplorarẽt. Mulierũ hoc potiſſimè munus erat, quas M Tal Plaro. Romani Præficas, eiulantes,& leſſum habentes appelladant, qparũ Ci- cero lib. 2. de legib. mentionẽ facir: faciũt quoq; ſcriptores ſacri. Lun- démq; morem fuiſſe apud Græcos, Plato indicat in Minoe illis Yerdis: Antequam funus efferebatur, hoſtias mactabant,& Præficas accerſe- bant. Vnde verò ea hominibus acciderit opinio, vt morruos etiã ſictis & conductis lacrymis deplorãdos eſſe putarent, mihi quidẽ non liquet: niſi fortè eò ſpectauerint, vt ſicut exordiũ humanę vitæ à fletu dueitit ſic eius finem& interitum exiſti marint lacrymis cõſummari opottelt
4 yll
Quanto auté tempore lugendi fint mortui, diuerſa fuère non tanti
Locus Ec. 22. G 38.
Guandiu lu-— a n apud diuerſas gétes, ſed apud eaſdẽ quoque diuerſis téporibus unkaa mor tusn. ta& conſuetudines, Numa Põpilius luctum qui ſuper mortuosk Plutare. in tis ætatibus& téẽporibus definiuit, vt puerũ trimulo minorẽ nequbi Numa. geret, maiorẽé ne plures menſes quàm ille annos vixerat neminẽ tamel
vltra decẽ menſesʒ quo ſpatio tẽporis voluit poſt mortẽ viri abſlinete viduas à ſecundis nuptiis. Nonnullos tamen eximios,& de Republica optimè meritos viros annuo luctu ornatos legimus, vt Iuniũ Brutum
X va

An b
Aapuid G ENES. C AD. X I. IX 8 69 ipr derniden.& Valerium Publicolam 8 Auguſtum. In ſacris literis non æquale tem- eralteraen pan zus luus traditur;nam hic dicitur Egyptios mortẽ lacob primò lu- urem qumain xiſſe ſeptuaginta dies, cum autem perueniſſent ad areã Arad, rurſus plã- nagzeidaman 1 xiſſe eum ſeptẽ dies. In lib. Numer. c. 20.& extremo ca. Deuteronomij tncicz. 1 proditum eſt, Hebræos Per triginta dies luxiſſe Aaron& Moſen. No- er tümque eſt ex lib. 2. Paralipomenon cap. 3 5-quàm magno& diuturno
5 be ni planctu deplorata ſit mors regis Ioſiæ, ſuper quã etiã Hieremias lamẽ- tationes edidit, quas cõplures annos à cätoribus lugubri luctu decãta- tas legimus: Iudã quoque Machabæũ& lonatha magno diuturnòque planctu eſſe honoratos, docet primus liber Machabæorum cap. 9. 13. 12 Verùm Rupertus bene perpendẽs quod hic ſcriptum eſt, Eygyptios Ropertus li.9. ſeptuaginta dies fleuiſſe lacob, ad hunc modum ſcribit; Non eſt hoc Sneeh er imitandum exẽplum ijs qui ſe peregrinos& hoſpites ſuper terram eſſe Namersrit 20 profitentur, qui hic manentem non habent ciuitatem, ſed futuram in- Deuteronom.
4 4 amens. Käde
do gwu narl d dr o K lxuaa. 2 4 ad P
una zariptur 4 quirunt. Nam quòd filij quoque Iſrael Moſen& Aarũ tricentis diebus Pe,. ſet udes ctian.e ae, Hleuiſſe dicuntur. hoc ex EÆgyptia conſuetudine populo nondum eru- Ecle z8. n mnnin e dito ſupererat, deinceps quippe melioribus paulatim aſſuefactus, ab il⸗ 1 alkun a* la ſuperſtitione deſciuit, ſcriptura dicente; Moaicum plora ſuper mortun, Eem ſerücun wn 8 quajjiam equituit:lufius autem mortui ſeptem dies Planctus autem& fle⸗ aden eomgen 1 tus in huiulmodi non ſemper propriè dicitur: ſunt namque& ludi fu- 1 nerei, qui planctus nomine fignificantur. Cæterùm veri planctus& veri: 1 fletus viris dignis mediocriter exhiberi conceduntur. Vnde& quidam ktennsſeha„ Sapiens dicit: Fili, in mortuum produc lacrymas,& fac luctum ſecundum me Apr an unne e ritum eius vnodie vel auobus: Necimirum, EÆgyptios adeo fleuiſſe plã- A Luxra ae ctu magno& vehementi, vt inde locus ille cognominatus fuerit Plan- Woras, in r*s 7. ctus EÆgypti: Etenim verum eſt quod dixit Horatius: Boetica. zortuos. Weoriucit At qui conducti plorant in funerę, dicunt zes Cuoſdunascrr Et faciunt prope plura dolentibus ex animo, Sic Rlaherü hanfum Deriſor, Vero plus laudatore mouetur. Jom habetsmätt 5 Hactenus ex Ruperto. u ron ae. TERTIA DISPVTATIO. a mia Quomodo intelligendum ſit, Iacob fodiſſé ſcbi ſepulchrum in ceidentopmeh n terra Chanaam. ris eiſc pocrren.,„„.. vordiü bumas Fuperillis DVerbis, urrint lm In ſepulcro meo, quod fodi mihi in terra Chanaan. Vns. 7. M woftuh n
NBSCVR VN habet intellectum, quomodo, vel quan- S do lacob ſibi foderit ſepulchrum in terra Chanaam: num- Mquam enim tale aliquid proditum eſt in hoc libro, in quo Kamen vniuerſa eius peregrinatio memoratur,& ipſemet
Se moriensvt ſupra dictum eſt ſub finem capitis 49. manda-
1 1 ve* anO0.
1
11 —
1 70— 3 1. 2 8 3 28 8 3 2* 6 umen eximio; uit ſepeliri corpus ſuum in ſpelunca duplici, quam in ſepulcrum ſui 1„ 1 4
uros legmus 8 trrI 3 d 1 1 3
2 e——. k 4 e H——

A Ceneſ. 23.
L Jrauuas.
Lyranws.
VERS. I0.
Hieron.
370 COMME N T. IN
ſuorúmque emerat Abraham ab Ephron Hethæo. B. Auguſtinus quæ- ſtione cixx. ponit dubitationem, quomodo verum ſit Iacob fodiſſe ſibi illud ſepulchrum;cùm id nuſquam alibi legatur,& locum llũ fuiſ- ſe emptum& ad vſum ſepulturæ comparatum ab Abraham, perſpicus ſcriptum ſit in cap. 2 3³. huius libri. Reſpõdet Auguſtinus, pro certo cre. b
dendum eſſe, Iacob ſibi fodiſſe eo loco ſepulcrum, cuùm id expreſſe hic dicatur: neque obſtare quòd alibi non fiat huius rei mẽtio; neque enim omnia quæ gelta, dictave ſunt à Patriarchis, neque eo ordine quo aca ſunt, ſcriptis prodidit Moſes. 15*
Quidã noſtti ſeculi diligentes& docti ſacrarum litterarũ explanato-i res putant, verbum illud fodere ſecunduùm proprietatem& vlum ſermo. nis Hebræi idem valere, atque, emere vel cõparare ſibi: hanc enim vim habet apud Oſeam cap.tertio illud, Er fodi eam mihi quindecim argenuus id eſt mercede comparaui& poſſedi eam mihi. Et Deuteronomijcap. ſecundo: Aquam emptãä haurieris& bibetis: Hebraicè eſt, Aquas abetsto. dietis argento. Putant igitur intelligendum eſſe de ſepulcro inéiiim, quod ſibi Iacob deſignauerat in agro quẽ emerat à filijs Hemon, deo ſic eſt Ioſue vltimo; Qſa Ioſeph quæ tulerant filij Iſraelde A gypta ſepeh runt in Sicbem, in parte agri quem emerat Iacob a filiis Hemor patris Sulem centum nouellis ouibus: Idémque proditum eſt in libro Geneſeos cap. 33. N erum iſti lapſi ſunt, nõ quidẽ per inſcitiã, ſed per incuriã atque inco gitantiam. Jacob enim mandauit corpus ſuum ſepeliri non in agro di- chem, ſed in agro Ephron Hethæi quem Abraham emerat, vt ſub finẽ quadrageſimi noni capitis Geneſis ſcriptum eſt;atque eo ipſo in loco fuiſſe Iacob ſepultum à filijs ſuis, in hoc 50. capite confirmat Moſesil- lis verbis, Sepelierunt Iacob in ſpelunca duplici, quam emerat Alrabam tum agro in poſſeſſionem ſepulchri ab Ephro Hethao contra faciem Maubre.
Que madmodũ igitur exſoluendus eſt hic nodus? Mihi quidẽ nõ diſ- plicet duplex eius ſolutio quam attingit Lyranus; Altera,vt hic, fodere, poſitũ ſit pro emere, namque hanc vim& ſignificationem hadet idver- bum apud Hebræos, dicatur autẽ Iacob emifſe eũ locum, quò eũ eme- rat Abrahã cius auus, cuius erat ipſe hæres,& iure hæreditario idé ipſe in eum locum ius& poteſtatẽ haberet. Altera ſolutio eſt, vt propterea dicatur fodiſſe ſibi ſepulchrũ, quia multo ante deſignauerat ſidi in eo agro certum locum ad ſepulturam ſui corporis: erat enim ſpelunca lll ampla& latè Patens, multorümque capax ſepulcrorum.
7
Veneruùntq;ad aream Arad quæ ſita eſt trans Iordanem-
SE hac Area Arad B. Hieronymus ſcribens in lib. de locike 65
braicis, fic ait: Area Arad, locus träs lordanem eſt, in qw
„ erunt quondam lacob, tertio ab Hierico lapide duodo
.17..
millibus ab Iordane, qui nunc wocatur Betagla, quod intel-
Pretatur locus gyri, eo quòd ibi more plangentium circumierint in 8
nere Iacob. Vocabulum autem Arad non eſt nomen proprium ſed 90
mune ſi gnificans carduum& ſpinam grandiorem quæ nominatur rhä⸗ nus;
——

K m Propnetat
Sparat 1 80, Er faa. mn * 1 Am Ahh 4 4. 4
dlagendum eile 5 1. Pocndememah 34. 1mMerar lacad ain 2 18 « Rodnum c ulbn d. äferntendettat ut corpas ſuum cqxriſ a ncns icn— 4 as,n doc zone— euna isruciaman A pun fitnamun!
8***
4 5“„
cnduscktamt datmg 1
tLaslat 8— b 1 anc vim& taa
1 zehen ar- 3 - a ele
1 4 ,‧‧ m iai corporssid t 4 „pulcrocuü pa ey 4
36* den
4 1 4 8 uo pouus is lauus 2ab lHene e u⸗ „tertio 1 Henc 7 r
„ ci l
ce plungentum 9 dson ett noman]ſ S n granciotenqu
GENESIS CAP. XLIX. 871
nus;vnde eſt illud in Pſalmo lvij: Prinſquam intelligerent ſpinaæ veſtræ rbä- num: quæ verba explanans accuratè Genebrardus, Rhamnus, inquit, eſt Genebrard. ſpina maior, quæ ſpeciem arboris ferè gerit, noſtris dicitur rubus, acu- leis acutiſſimis& præduris in rectum extenſis, vnum e generibus ſen- tum aſperrimum, cùm ſpinæ ipſæ teneriores ſint. Fruticem ſpinis hor- ridum facit Dioſcorides, duorùmque generum, album& nigrum Dioſcorid. ſemper virentem, Theophraſto, inſtar lauri, vt ſenſus fit: Priuſquã ſpinæ Theophraſtae. veſtræ creſcant in menſuram, acutiem& duritiem rhamni, id eſt, ante- quam perueniatis ad prouectam xætatem firmúmque robur, Deus vos perdet ac delebit: ſic Genebrardus. Ergo locus ille appellatus eſt area Arad, quòd eſſet illiuſmodi ſpinarum& rhamnorum ſepimento vallatus, vel illis ſpinis obſitus. 15 Gloſſa interlinearis habet hoc loco, idémq. memorat Hiſſoria ſcho- Ehhie h laſtica, aream illã fuiſſe eundem ipſum locum, in quo multis annis poſt, Dahe Seh Hebræis contra Dominum in deſerto murmurantibus, multa eorum millia igne conſumpta ſunt. Quare planctus ille non tam ad mortem lacob pertinuit, quàm ad lugendam Hebræi populi fururam& impie- tatem& cladem. Verùm huic interpretationi non conſtat ratio Choro graphie: Siue enim loquamur de incendio Hebræorum quod narratur in lib. Numer. cap. 1 1. ſiue de eo quòd memoratur eiuſdem libri ca. 16. neutrius locus conuenit cum area Arad quæ erat trans Iordanem, vnde remotifſima erant illa loca, vt manifeſtum eſt conſiderate legenti hi- ſtoriam Moſis in illis duobus locis. 1 15 Sed quærat aliquis, cur illum planctum&exequias ſeptẽ dierum nõ fecerint in duplici illa ſpelunca vbi ſepeliendum erat corpus. Reſpõde- mus, Ægyptios& Hebræos noluiſſe tot dies manere in terra Chanaà, verẽtes ne fortè armata manu in eos irruerẽt Chananei:in illa verò area Arad, cùm eſſet in principio terræ Chanaam, ſi quid periculi à Chana- næis ingrueret, poterãt facilè tutéque pedem referre; quamobrẽ inibi ſeptẽ dies, peragẽdis exequijs cõſumpſerunt, quos in loco ſepulchri trã- ſigere debebant. Paululuùm diuerſa, eõdem fermè ſpectantia ſcribit Au- Auguftin. guſtinus quæſt. 17 1. in Geneſim: Quorſum, inquit, cùm irent ad ſepe- liendum Iacob in ſpelunca duplici quæ erat contra Mambre, venerunt ad aream Arad quæ erat trans Iordanem, ibique ſeptem dies luctum& planctum fecerunt? Prætergreſſi enim ſunt locum illum in quo mortuus crat, milia paſſuum, ſicut perhibent qui nouerant, pluſquam quinqua- ginta: tantum quippe ſpatij eſt plus minus ab eo loco vbi ſepulti fuerãt Abraham& Iſaac;& cum ipſis poſtea Iacob, vſque ad eum locum quò eos veniſſe narratur. Vnde peracto ſeptem dierum planctu, redierunt ad locum quem præterierant, rurſus Iordane traiecto. Niſi fortè quis dicat aliquorum hoſtium vitandorum cauſa, per eremum eò veniſſe, qua via etiam Hebræos duxit Moſes ab EÆgypto liberatos. IIlo quip- pPé itinere vt plurimum circumitur,& per lordanem venitur ad Mam- re. Vr autem trans illa loca ad orientem verſus tam longè iretur, & inde ad ea per Iordanem veniretur, ſignificationis cauſa factum eſſe 4 credendum
EE— f

Nouend.
Eecleſ. 22
87² COMMENT. IN credendum eft, quòd ad Iordanem venturus eſſet ad eas terras poſtez lacob cum filijs ſuis. Super eo autem quod dicitur laxiſſe ibi lacob ſeptem dies, Neſcio, 1 inquit Auguſtinus, an in ſcripturis vſpiam legatur celebratum eſſe lu⸗ ctum alicui Sanctorum nouem dies, quod apud Latinos Nouendialap- ellant. Vnde mihi videntur ab hac conſuetudine prohibendi, ſi qui Chriſtianorũ iſtũ in mortuis ſuis numerũ ſeruãt, qui magis eſt in Gèti. liũ cõſuetudine. At ſeptẽ dierũ luctus auctoritatem habet in Scriptura: ſcriptũ enim eſt:luctus mortui ſepte gierii: etenim ſe ptenarius propterſab pati ſacramentũ, præcipuè quietis indiciũ eſt:vnde meritò mortuis ta. quam requieſcentibus exhibetur: quẽ ſane numeri in luctu Iacob decu. plauerunt EÆgypti, ſeptuaginta eum diebus lugentes. Sic Auguſtinus.
VARTA DISPVTATIO
De more ſpeliendi mortuos extra Vrbes.
Super illi Verbis,
VERS. 13. Sepelierunt eum in ſpelunca duplici quam emerat Abraham
mortuos intra e
ciuitates.
Cic lib. 4.Ep. inficior, id quod ait Thoſtatus,& antiquiſſimum,& in pleriſqi-
Fam.
cum agro, in poſſeſſionem ſepulcri, ab Ephron Hethæo.
Thoſtatus.—, Vtrum ante—j AE C verba explanans Thoſtatus, ait ſignatè dici pelun Chriſtianos ccam illam emptam in ius ſepuleri, fuiſſe in agro& extra fwerit alicubi ciuitatem, quia nunquam fuit mos ſepeliri corpora mor- mos ſepeliendi i Itra
tuorum intra ciuitates, niſi apud Chriſtianos, qui intra — l ciuitatem& prope tẽpla habent loca in vlum ſepeliendi mortuos ſacrata, quæ appellant cœmeteria,& ſecundum qſpoſitionẽ Eccleſiæ, pars aliqua pœnæ remittitur bonis fidelibusibi ſepuſtis. EN quo illud boni accidit, vt fideles qui Eccleſias viſitant proptet vium Sacramentorũ& celebrationẽ Miſſarũ atque horarũ Canonicaru, con- ſpectis ibi mortuorũ ſepulcris. cömoueantur ad preces pro illis apud Deum fundendas: quoniã Sancdta ep-ſalubris cogitatio eſt pro defunttus oran, vt à peccatis ſoluantur: quemadmodum tradi tur lib. 2. Machabeori cap 12. Hæc T hoſtatus, qui cætera quidẽ rectè, illud tamen non rectè,qud- putat, ante Chriſtianos nullo tempore, nullàque in gente morem full
4..—. 8„„ 6. 8 12 9 ſepeliendi mortuos intra ciuitates, viuorumque domicilia. equidéo 4⸗ S
bus vſitatiffimum fuiſſe. Quocirca Seruius Sulpicius, vt ſcribit en quadam Epiſtola æd Ciceronem miſſa, ab Athenienſibus locum ſepu turæ intra vrbem vt darent, impetrare non potuit, quòd religione m pediri ſe dicerent, nec id antea cuiquam eſſet conceſſum. Idem mols fuiſſe apud Sicyonios, Plutarchus tradit in Arato. d

.
r 8 ed et apud 1 1 1 ad ul 1
ud nmmuu, ewurd.
1 1
3
A 9
uuamen 44 4 4
* 4 p 4
Km. 4
AAe d 8
1 ur peun in is cuce inn
4 “ 1981 1 S.
„ 4 8 4 4 mdmt atc. 8
*
d 1 4
9“ 1 15 8 umn M
20
21
GENES. CA p. IL.
p lato verò libro ſecundo de legibus non modò tuos ſepeliri, ſed agros etiam ſteriſes nulli
873 in agris iubet mor- lato.
que alij futuros vſui deſtinat ſe-
pulturis, vt quæ ſine detrimẽto viuorum, recipit mortuos, ea potiſſimm
terra compleatur: quæ autem terra fruges ferre, vt mater cibos homini ſuppeditare poſſit, eam vetat mortuorum corporibus occupari:non enim eſſe conſentaneum, vt mortui viuorum minuant vtilitates. His addit Ci- Ceee,,. cero libro ſecundo de legibus, Athenis vſque ab ipſo Cecrope, eum per- manſiſſe morem& ius, vt cùm cadauer terrà iniectà& obducta eſſet c6- ditum, ea deinde fructibus obſereretur, vt ſinus&
tris tribueretur mortuo, ſolum autem frugibus expi Apud Romanos quoque intra vrbem ſe
gremium quaſi ma-
atũ viuis redderetur. peliri mortuos, lege xij. tabu-
larũ prohibebatur; in qua ſic erat: Hominẽ mortuũ in vrbe ne ſepelito, ne ve vrito. Ex quo illa verba de mortuis in vſũ loquẽdi venère, educere, ef- ferre. Huic etiam rei fidem faciunt antiqua Romanorum ſepulchra ex- tra vrbem in agris iuxta vias publicas, Flaminiam præſertim& Latinam conftructa, quorum inſcripriones& Epitaphia ferè appellant viatorem: erant præterea certis quibuſdam ſignata notis, quot agri pedes, quòdque
ſepulcrum teneret, ſignificantibus.
Cur autem in id conſenſerint ferè gentes, vt extra domicilia viuorum mortui conderentur, tres potiſſimùm reperio cauſas: primam, ne tetro cadauerum odore& homines infeſtarentur,& aër corruptus peſtilens& exitialis exiſteret: Alteram, vt illac tranſeuntes, ad clarorum hominum memoriam reducerentur& imitationem accenderentur:tertiã, ne ciues paterentur in maiorum ſuorum monumenta
graſſari hoſtes; quocirca
CGur apud om- nes fe rmegen- tes eætra ciui- tatẽ ſepeliren- tur mortus, tres cauſæ.
eos alacriori animo à mœnibus arcerent arque propulſarent. Non igitur inficias eo, ſepulturas extra vrbes exſtruendi morem fuiſſe Quod etiam antiquiſſimum,& à pleriſque gentibus ſeruatum; ſed illud equidem ab- uxaitus
nego quod affirmat Thoſtatus, ſepeliri mortuos intra domicilia viuor, ita proprium eſſe Chriſtianorum inſtitutum, vt ante Chriſtianos à nulla
mortus intra vrbes, Giufra 4 des religioſa
.. 8.. gente vnquam vſurpatum ſit: quin apud Romanos primùm in more fuit ſepeliren-
intra vrhem& domum corpora defunctorum condere. Namque hinc
extitit religio larium, qui ea de cauſa domi ab illis colebantur. Idèmque Iſidoras.
firmat Iſidorus libro xv. Etymologiarum, capite xj. Diodorus quidem
Diodorus.
certè libro 2. de Aegyptijs ſcribens. ſepeliunt, inquit, quiſque ſuos vel in Proprijs ſepulcris, vel quibus ea deſunt domi apud firmiorem parietem atea corporis erecta: qui autem crimine aliquo aut fœnore ſepultura pro
hibentur, domi abſquc arca ponuntur; quos poſteri ditiores facti,& debi-
ta atque crimina luentes, honorificè ſepeliunt; gloriantur enim Aegyptij, barentes ſuos, maioréſque magnificè ſepultos eſſe. Quibus id quoque
moris eſt defunctorum parentum corpora dare in pignus creditori: ſum- ma cos qui non redimunt ſequitur infamia, ob idque ſepultura priuantur. Aethiopas mortuos per vnum annum domi tenere, poſt id temporis ex- travrbem monimentis condere ſolitos teſtis eſt Herodotus libro 3. Poſt- quam, inquit, mortuum arefecerunt, totum gypſ inducunt, picturaque
Sepultura Ae thiopum.
Herodotus Plutarch.
exornantes repræſentant quoad fieri poteſt, effigiem eius: deinde cippum
“
Comm. in Gen. Tom. 4.
ö,.–.‧— Ere
liſſſ
—

——*
— ps389—
874 CO MM ENT. I1N ci è vitro quod apud illos multum eſt,& facilè effoditur, circumdant: in cuius medio mortuus interlucet, nihil odoris ingrati aut fœtidi exhibens Hunc cippũ propinqui intra ædes annum tenent, offerentes ei omnium rerum primitias, hoſtiaſque: anno exacto, efferunt, circaque vrbẽ ſtatuut. Lyeurgus vo- Veruùm nibil ad hanc opinionem vel m uniendam, vel illuſtrandam aut ²2 luit ſepęlirs firmius, aut luculentius adferri poteſt, quàm inſtitutum Lycurgi legiſla- mortuos mtra toris, conceſſu omnium, prouidentiſſimi cautiſſimique. Is, vr in Lycurgo
ciuitatem, G.. prope templa. tradit Plutarchus, omnem circa mortuos ſuperſtitionem ſuſtulit,& ſepe-
liri mortuos in vrbe, eorumque ſepulcra prope templa eſſe minimè ve- tuit, vt eorum aſpectus condocefaceręt iuuenes: non timere mortem, nec putare, inquinari homines, qui vel mortuum corpus côringerent, vel pet ſepulcta tranſirent;& vt recordatione virtutum, rerumqueè à claris viris quorum ſepulera intuebantur, geſtarum, ad eorum imitationem inciaré- tur. Hanc Lycurgi de condendis corporibus ſententiam, legêmque vete- ribus Chriſtianis placuiſſe certum eſt, qui mortuos intra viuorum domi- cilia condi terra, piè inſtituerunt, non quemlibet promiſcuè ad vſum ſ- pulturæ locum deligentes, ſed aream conſecrato templo vicinam, quem locum vocabulo Græco, appellarunt œmeterium, nimirum voce fidei ac pietatis plena, reſurrectionis videlicet ſpem teſtificante; declarantéque Dei omnipotentiam, qui tanta facilitate poſſit mortuos ad vitam reuo- care, quanta poteſt quilibet noſtrum, excitare dormientem. Cœptũ vero eſſe iam ante Auguſtini tempora fidelium defunctorum corpora inferii templis& prope Martyrum monumenta condi, vt Eccleſiæ precibus& ſacrificijs, martyrùmque ſuffragijs mortui apud Deum iuuarentur, docet Auguſi. ipſemet Auguſtinus in capite quarto eius libri quem de cura pro mortuis agenda conſcripſit.
Quibus ille reſpondit, Nolite timere: Num Dei poſſumusre- b ſiſtere volũtati? vos cogitaſtis de me malum ſed Deus ver tit illud in bonum.
VERS. 9.& 20.
IlpETVR his verbis Ioſeph excuſare voluiſſe quod fratres„ 6 eius aduerſum ipſum fecerant, quaſi non id ex eorum male-“ A uolentia& malignitate profectum eſſet, ſed potiſſimum er Dei voluntate ac decrero accidiſſet;ac proinde iniquum ell propter id ſuccenſere ſe illis quòd voluntate Dei, cui reſiſti non pote⸗ conſtitutum eſſetpræſertim verò cùm id& ad ingentem ſibi digtis atque gloriam,& ad illorum incolumitatem ac ſalutem profeciſſ Fr pnde reflua- detur, inquam, hac oratione Ioſeph, ſcelus illud fratrum eius, alioqu i do vel prau uiſſimum, non tantùm eleuari, ſed etiã excuſari. Verùm multo ſecuselle nas eorum quæ videtur. Rectitudo enim& prauitas alicuius facti ſpectari atque æſtimant ab homune f debet ex conſilio ac voluntate faciẽtis: non auté ex eo quod factũ ipſum, Siene deinde, per accidens, id eſt præter mentẽ& voluntatẽ facientis cõfecuti Gen · 37. eſt. Certũ autẽ eſt, fratres Ioſeph peruerſo animo, peſſimòque evnfi . volullle
—+ AAN
—

nler
4 eg .
Wnd
inonz
8 * m 10 Y al * 4 u 1 8Wn 3 1 8 A kerd 1 . 3 LA A△ em 1. 11 T d 9 ienea„ do- d tqumonmin e K. noc b 1 — Ahm 8 dcrn d 4 4 1 3 3 AA r. 8 4⁴ e A„„ 8— 4
. 4 48 e cre me y 4 8 4 ARdr. rancdrt 1 H 6 7 1 8 4 N 4 COoan 7 n 4 o“ 5 Maen aum 8 1 1 ro tmldnaen 4
* 4 3 „ mekr A 4 1
4 4 4¼ E——·-—
+
GENE SIS CA bp. XIIL. I x. 875
voluiſſe eum occidere,& in ciſternam deieciſſe, atque in finem véẽdidiſ= ſe Iſmaelitis, ſcilicet id cupientes& agentes vt is velè medio tolleretur. vel certè ad præmõſtratam ei per ſomnia fœlicitatem,(quæ res eorũ if. uidiæ& odij in ipſum cauſa fuit) nullo modo peruenire poſſet. Neque Deus ad id faciendum eos vel coegit vel incitauit: in ipſis fuit& facere& non facere;& ad faciendum propria voluntate adducti ſunt. Quod autẽ mala quæ machinati ſunt Ioſepho, in eius dignitatem& gloriam Deus cõuerteritzid non eorum virturis& prudentiæ fuit, ſed diuinæ bonitatis & potentiæ: cuius eſt, ex quamlibet magnis malis,& poſſe& velle ma- xima bona elicere: quemadmodũ ex proditione ac venditione ludæ& lu dæorum parricidio, ſummam Chriſti gloriam,& optatiſſimam humani generis liberratem, ac ſalutem extulit. Veriſſima quippe illa eſt de Dei prouidentia Boetij ſententia: Sola, inquit, eſt diuina vis, cui mala quoque bo- na ſint: cùm eis competenter vtendo, alicuius boni elicit effectum. Ordo enim quidam cuncta complectitur, vt quodab aſſignata ordinis atione diſceſſerit, hoc idem, licèt in alium, tamen ordinem relabatum, ne quid in regno prouidentiæ liceartemeritati.
Affine eſt huic noſtræ interpretationi, quòd Kupertus hæc ipſa verba Ioſeph tractans libro ix. Commentariorum in Geneſim, capite xlij. ſic ait, Ingenitæ clementiæ laus eſt Ioſeph, quòd auditis verbis fratrum ſuorum humiliter& dolenter veniam ſceleri ab ipſis commiſſo implorã- tium, non ſolùm eis ignouerit;verùm etiam dolorem& fletum cum illis communicauerit. Sanctiſſimum profectò remiſſionis genus hoc eſt, ijs qui peccauerunt, non flentibus, ſed tantùm confitentibus, ſolum flere il-
lum qui peocatis offenſus indulget;& orantibus pro indulgentia, pias quoque reddere lacrymas cum venia. Attamen vbi mulcet pietas, illic pa- riter pungit veritas; ne ſic de remiſſione eius qui læſus eſt, fratres gaudeãt vt à ſollicitudine iudicij Dei mentis oculos claudant: Nolite, inquit, me- muere: num Dei poſſumus reſiſtere voluntatie Hoc planè pietatis eſt. Sed quod ſubdit: Vos cagiſtaſtis de me malum,& Deus vertit illud in bonam: hoc aſpe- ræ veritatis eſt. Vtile omnibus qui præſunt hinc exemplum ſumendum
eſtvt citò quide m in ſe peccantibus remittant,&& inſuper bona pro malis
.1 X... 82„.AX 8 2 retribuant, verùm de iudicio Dei peccatores niminm ſecuros eſſe non ſinant. e.
25 Certerum ſentétia illa, Num Dei poſſumus reſiſtere voluntati'multo aliter
videtur eſſe in Hebræo, quam tamen variè admodum in Latinum ſermo- Varietas Fe-
nem conuerterunt interpretes. quidam ſic: quoniam nonne ſub Deo agorid eſt, Si Deus qui dominus eſt, ignoſcit delinquentibus, quanto magis ego ſeruus eius ſub poteſtate eius cõſtitutus, vobis debeo ignoſcere? Alij hoc modo, quod ſi in loco Dei ego? quaſi dicat, An ſum ego Deus vt debeã ignoſ cere?ſi quid peccaſtis, veniam à Deo petire, cuius eſt peccata condonare.
Alij verò ita: ni pro Deo ego fum, vel vice Deisid eſt, Num Deus ego ſum,
t potuerim diſpoſitionẽ& ordinẽè rerũ inuertere,& quod cõſtitutũ erat vt fierer impedire ne fieret. Et hæc lectio ſatis cõgruit cũ noſtra Latina
ᷣ
flſ 2
ctionis Heb.
quæ habet: Ni De: paſſumus reſaſtere volutatis Caietanus hãc ſecutus lectio Caietan.

876 COMME N T. I N
nẽ ex Hebræo: quo ſi loco Dei egobſeaſus, inquit, intentus: quia ego pantes Dei ago(rationem enim reddit quare nihil timere debeant) quia& regio- ne diſponentibus vobis& Deo;zvobis quidem aduerſus me malum, Deo, autem pro me bonum ad communem ſalutem;ego partes Dei ſequor,& ad id quod Deus fecit attendo, non ad id quod feciſtis vos. Ne autem ar. rogans videretur, noluit affirmatè dicere quia loco Dei ego ſum, ſed per in. terrogationem, moderatus eſt ſermonem, dicens: quod ſiloco Dei egosqua.
Mendoſa lIo- ſephi narrat io huius hiſtoriæ.
VERS. 22.
Chry ſoſtom.
Homlia. vl- is tima in Geneſ.
ſi ingerendo, Quid diceretis, ſi ego vices Dei ago? modeſtè per hoc ſ-
nificans, ſe Deiſententiam& voluntatem, non illorum mentem& c.
Rlium attendere. Chaldaicè ſic eſt, ixitque eis oſeph, Ne timeatis, qunui
ego timeo à facie Dei, id eſt, quia ego Deum reuereor, qui vetat iniuriasin. ... 1 4
iurijs, mala malis rependere;propterea nihilvobis à me timendum eſt. Et
)
ad hanc ſententiam ſpectare videtur tranſlatio Septuaginta ſic habems:
Dei enim ſum ego:hoc eſt, Dei ſeruus ego ſum, nihil contra eius volunta- tem faceurus ſum, quare nihil vobis timendum eſt.
Non eſt vĩc prætereundum, mendosè loſephum in libro ſecundo;. 49 tiquitatum hiſtiam huius loci narrareʒait enim, fratres Ioſeph nqult ex terra Chanaam, vbi ſepelierant patrem, reuerti cum eo in Aegyptum; veritos, ne ipſorum iniurię atque offenſæ memor, eos vti meriti fuerant, vlciſei vellet. Fratribus, inquit, recuſantibus cum eo reuerti, quòdtime- rent ne defuncto patre in ſe vindicaret, cùm non ampliuͤs eſſet in cuius gratiam daturum veniam ſperarent:iuſſit eos, poſito metu, nihil ſuſpicari & reductis ſecum, magnas poſſeſſiones largitus eſt;nec vnquam cos ſum- ma beneuolentia proſequi deſtitit. Verùm hanc loſephi narrationem fal- ſitatis coarguit narratio Moſis, qui& timorem fratrum,& conſolationẽ Ioſeph, poſt reditum eorum in Aegyptum fuiſſe, docet perſpicus illis vet bis: Reuerſus eſt Ioſeph in Aegyptum cum ſratribus ſuis,& omni comitant ſe- pulto patre, quo mortuo timentes fratres eius,& mutub colloquentes, Ne forte memor ſit iniuriæ quam paſſus eſt:& cætera quæ ſequuntur nec eſt credibi⸗ le, noluiſſe reuerti in Aegyptom, cum ibi vxores, liberos, om que bona ſua, vt ſcribit Moſes, reliquiſſent.
QN INTA DISPVTATIO. De chronologia vitæ Ioſeph.
Super illis Verbu, Vixit autem loſeph centum decem annis.
— VR Moſes tam ſubtiliter, exactèque annos Ioſeph expo. (uit? An(quemadmodum annotauit Chryſoſtomus)vt le
ccor intelligeret, mala& calamitates quas nullo ſuo meri- to innocentiſſimus Ioſeph paſſus fuerat, quàm Deus abu-
danter cumulatèque, etiã in terris, cõſecuta deinceps feli⸗ citate

1 1] 4 Dem rcuenetgt 401 Vrrea nidilrods s
du dmendom 4 4—
Mendme loſeydunnſ D nureat cnm in l mepmem teurnan n ünſemenne n cun dsema mdc ner, cun daam S
**
m Aegyrwmkcen. wpra Sruieen 1 men—* I&crteriaad „ cum bimme,.
1 8 A, g& bmont. „
4 1 **
-
DISPVIP;
v 2 44 277
centum üen 8 — 8 — 48 5 deyh pallus luent 4
cruiin ten cöl 2r p
GENESIS CA P. L. 877 citate compenſauerit? Ecce tibi, per annos quatuordecim in magnis pe- riculis& ęrumnis verſatus fuerat, ab anno ſcilicet decimo ſexto quo ven- ditus& ductus eſt in Ægyptũ, vſque ad annũ trigeſimum quo ex carcere ad pręfecturã EÆgypti prouectus eſt. Verùm hinc vſque ad extremũ ſpi⸗ ritum per annos octoginta, continua& illibata felicitate potitus eſt. Itaq; felicitatis tempus ſex fermè partibus laborum& miſeriarum tempora ſu perauit. Interrogatus lacob à rege Egypti annos vitæ ſuæ, reſpondit: Dies peregrinationis vitæ meæ centum triginta annorum ſunt, pauci& ꝛnali, & non peruenerunt ad dies patrum meorum quihus peregrinati ſunt: Vixit au- tẽ poſtea lacob ſeptem& decẽ annos. Quanto magis hoc dicere potuit Ioſeph; cuius vita breuior fuit quàm patris lui Iacob triginta ſeptem an- nis; quam aui e ius Iſaac ſeptuaginta; quàm proaui Abraham ſexaginta quinque? Quinetiam creditur, vitam, omnium ſuorum fratrum breuiſſi- mam vixiſſe: videtur enim, ſibi eos reliquiſſe ſuperſtites; quippe cùm mo- riens mandaſſe dicatur fratribus ſuis de oſſibus ſuis ex CExgypto tranſpor- tandis in terrà Chanaam; omnes autem fratres loſeph, excepto Beniamin, grandiores natu erant quàm Ioſeph. Leui certè vixiſſe centum triginta ſeptem annis, in lib. Exod. ca. 6. proditum eſt. Sed cur tam breuis fuit vita Ioſeph? An quia viridem ætatem, eam dico quæ à decimo ſexto anno procedit vſque ad trigeſimum, maximis vitæ periculis atque calamitati- bus contritam traduxit, reliquum autem vitæ ſpatium, vt ampliſſima cum dignitate, gloriaque, ita pariter grauiſſimis cum laboribus,& anxiis cu- ris, quarum plena eſt, publicarum rerum& imperij adminiſtratio, per- egit? Enimverò quod ait diuina Scriptura, veriſſimum eſt: Omnis poten- tatus, breuis vita.
28 Sed age, Chronologiam vitæ Ioſeph hoc loco paucis explicemus, Cuùm
Ioſeph eſſet ſexdecim annorum, venditus eſt Iſmaelitis& ductus in Æ- gyptum, Gen. 37. Inde per quatuordecim annos in laborioſa& periculo- ſa ſeruitute fuit, ſcilicet vſque ad trigeſimum annum, quo anno produ- ctus ex carcere ad ſummam ſecunduùęm Regem dignitatem ac poteſta- tem in£gypto euectus eſt, Gen. 41. Poſt id temporis uvſque ad exceſſum ex hac vita, per annos octoginta cũ magna gloria& felicitate vixit. Vir, inquit Ioſephus, admirabili virtute præditus, in omnibus negociis prudẽ- tiſſimus,& ſumma poteſtate optimè vſus: quibus artibus factum eſt, vt neque genus externum, neque prior eius calamitas quicquam offecerit,
quo minus ille ad ſummã dignitatem eueheretur. Deceſſit porrò loſeph
annis centum quadraginta quatuor ante egreſſum Hebræorum ex Egy- pto, duce Moſe,& ante ortum ipſius Moſis, ſexaginra quatuor annis. Cu- ius temporis rationem facilè ad hunc modũ inire licet. Ab ortu Iſaac vſq; ad exitum Hebræorum ex Ægypto numerantur quinque& quadringẽ- ti anni, vt oſtendimus in 3. Tomo Commentariorum noſtrorum in Ge- neſim, cùm explanaremus cap. 1 5. Geneſeos. Ab ortu autem Iſaac vſque ad ingreſſum lacob in Aegyptum præterierunt centum nonaginta anni: namque Iſaac ſexagenarius erat cùm genuit Iacob, Geneſ. 25.hic autem annos triginta& centum natus erat, cùm intrauit Aegyptum, Geneſ. 47.
flflt 3
„ 1 8 e d—“* 8„ ——2ſſſſſſſſſſſ“— rſſ“.—
Gen. 47. Ioſeph breuio
rem vit⁴ qu&
etus maiores, ac fratres etidã vixit.
Cur tam bre- uis vita Io-
ſeph.
Ecct. o.
C hronologia vitæ Ioſeph.
Ioſephas li. 2. Antiquita.
——————

878 C.O MM ENT. FN Reſtant igitur vfque ad exitum Hebræorum ex Ævgypto anni ducent quindecim. Ex his deme vnum& ſeptuaginta ab ingreſſu Iacob in Aegy ptum vſque ad mortem Ioſeph exactos, erat enim Ioſeph nouẽ& teigin. ta annorum cùm lacob intrauit Aegyptum, Genel. 4 5. Vixit autem vlque ad cente ſimum decimum annum, Gen. 5O0. Ergo poſt mortem loſeph uſ que ad exitum Hebræorum ex Aegypto ſuperfuerunt anni centum qua- draginta quatuor. Hinc detrahe octoginta annos Moſis, octogenarius e nim erat. Moſes cùm eduxit Hebræos ex Aegypto, Exod. 7. relinquentu ſexaginta quatuor anni, qui inter mortem Ioſeph& ortum Moſis inter. fluxerunt.
Ex his apparet, lapſum eſſe Thoſtatũ hoc loco in computatione huius temporis, affirmantem à morte Ioſeph vſque ad exitum Hebræotum ex Aegypto excurriſſe annos centum quadraginta ſex; ad ortum verò Mo- ſis, lexaginta ſex;& illi quidem cauſa erroris fuit, quod à trigeſmo nono anno ætatis Ioſeph, quo anno ingreſſus eſt Iacob in Aegyptumiſquead obitum loſeph, id eſt, ad annos ætatis eius centum decem, non phusi- purat annos quàm ſexaginta nouem, cùm manifeſtum ſit vnum& ſeyu
inta computari debere.
Lubet hic adſcribere quæ luſtinus hiſtoricus libr. 3 6. de patriarchalb- i ſeph vel inſcienter, vel malitiosè, arque impudenter prodiderit mends- cia: vt ſub hoc exemplo intelligat lector quàm infideliter Ethnici tam Græci quàm Romani ſcriptores de rebus Iudaicis ſcripſerint, vel ignoratione, vel odio, contemptùque gentis. luſtinus igitut de fi⸗ llis Iacob ſiue Iſraelis loquens, ita ſcribit: Minimus inter fratres æta- te Ioſeph fuit, cuius excellens ingenium veriti fratres, clam interceptum peregrinis mercatoribus vendiderunt. A quibus deportatus in Acgyptu- c˙çëm magicas ibi artes ſolerti ingenio percepiſſet, breui pſi Regi percha- rus fuit. Nam& prodigiorum ſagaciſſimus erat,& ſomniorum primus intelligentiam condidit, nihilque diuini iuris humastique ei incognitum videbatur: adeo vt etiam ſterilitatem agrorum ante muſtos annos yrour derrxit: periiſsétque omnis Aegyptus fame, niſi monitu eius tex edicto ſer- uari per multos annos fruges iuſſiſſet: tantaque experimenta eius foeruͤt, vt non ab homine, ſed à Deo dari vidèrentur. Pilius eius Moſes fuit, quem
etiam prærter paternæ ſcientiæ hæreditatem, formæ pulchritudo cömen- dabat. Sic Iuſtinus, cuius in tam paucis verbis quatuor licet deprehende- re mendacia, primum, quòd loſephum facit minimum natu omniomfe trum, cùm poſt eum natus fuerit Beniamin. Alrerum, quòd ait ftum propter excellentiam ingenij eius vendidiſſe eum, cùm cauſa vendis fuerit, quòd præ cæteris diligererur à patre,& ſe futurum principest trum ſuorum, diceret ſibi in ſomnis præmon ſtratum. Tertium, qui- ra quæ dixit& fecit, aſſignat magicarum artium, quas excellenter llec- lebat, ſeientiæ ac pôtertiæ. Quartuin, quod filium eius facit Moſen, G9 Ioſeph, vt paulò ſuprà diximus, ſexaginta quatuor annis mortuus ſit ante
71
Thoſtatus.
QOuatuor mẽ
dacza luſtini hiſtorici de Patriareha
Ioſeph.
ortum Molis, conſtétque Moſen pronepotem fuiſſe Leui qui frater ul
loſeph. Leui enim genuit Caath, ex quo ortus eſt Amran pater Moſss-
Qudid

L Senaadine⸗ e G ENESIS QAp. I. 879 Wäemmgai u 1 uts Quibus tranſactis, locutus eſt Ioſeph fratribus ſuis, Poſt mor- VL. tm tneſ. 1tn b tem meam Deus viſitabit vos,& aſcendere vos faciet de 2 4. 8. 33 mſak pet au terra iſta ad terram quam iurauit Abraham, lſaac& lacob. bprenm 1 Cumque adiuraſſet eos, atque dixiſſet, Deus viſitabit vos, dernenn— dl e aſportate oſſa mea vob i cum de loco iſto. Mortuus eſt ex- ter norem W dan pletis cenrum& decem vitæ ſuæ annis. . 4*— Krtin WVWR tantopere cõcupiuerint Patriarchæ ſepeliri in terra Cha- Cur loſeph no Tdoknüoc lochin- B. naam, ſuprà expoſui aliquot cauſas ſub finem c. 47.& 49. Cur mandauu fa- Ag. A m loſeph noluerit ſtarim poſt mortem corpus ſuum trãſ.'''òονε uu, ve *8 autem iolep ſo mortem corpun Pen ſizen n akegmmſa 3n 8 ferri in rerram Chanaam ‚ſed differri eius tranſlationem vſq; tem ſuam cor- 1ca mans ſun an † ad id temporis quo Hebræi ex Aegypto diſcederent, tres cauſas adferre fe, aer is ckt lch 31 n liœet: primam vt ea ratione vehementius firmaret ſpem nidẽmque promiſ 4 Snen. rnsci ce ſionum Dei, qui promiſerat tribus illis Patriarghis daturum le poſteris eo 1 rum poſſeſſionem terræ Chanaam;& idcirco Ioſeph noluit ante reditũ — ſun manüetm A Hebræorum in terram Chanaam eò transferri oſſa ſua. Alteram, quia ſi 1An.. i fratres Ioſeph tentaſſent corpus eius ex Aegypto tranſportare in terram raa ſtmenſt, 9 Chanaam, valdè offendiſſent Aegyptios, quinetiam id fieri fortaſſe illinõ t ngne mpadem H eſſent paſsi, volentes apud ſe habere monumẽtum Ioſeph, quem propter Dr eckor qam din en ſingularem eius ſapientiam mirificè coluerant,& cuius memoriam, pro- de tedm lii Pter eximia eius in Aegyptios beneficia atque merita, magno honore& tugae geu l u Pietate conſeruabant: Tertiam, quia præuidebat Ioſeph, id magis fore ex ens, es krdeNan vſu& vtilitate fratrum ſuorum, quibus ſperabat Aegyptios, beneficiorũ mernum vem n quæ ab ipſo acceperant memores, dum in eorum animis vigeret ipſius aderunt. Aeber memoria forè beneuolos ac beneficos. Fidem porrò quam fratres Ioſeph o iureiurando firmatam ei dederunt, poſteri eorum, cùm Hebræus populus ee 2 ex Aegypto, duce Moſe, egreſſus eſt, planè liberarunt, vt ſeriprũ eſt Exo. 11 13. Tulit, inquit Scriptura, Moſès oſa Toſepb ſecum,d Juod adiuraſſet jilios * 44 Mael dicens: Eſferte oſſa mea hino vobiſcum. Nã licet fratres loſeph qui ad- 2— 1 ſtricti fuerant iureiurando, iampridem exceſsiſſent, quippe cùm à morte Fpem k 3 1 4 loſeph vſque ad egreſſum Hebræorum ex Aegypto, centum quadragin- let:aee na quatuor anni præteriiſſent, attamen quia fratres loſeph id promi- urrriderenan 1 In ſerant ei non ſuo tantùm nomine, ſed totius etiam poſteritatis ſuæ, ic- rrrdetem foent 5 circo eorum poſteri, eodem illo iureiurando obligabantur,& id æqusè at- paocis verdi qera P que illi obſeruare debebant. b 4 phom fict mnuri 31 Vbi autem oſſa loſeph ſepulta ſint in terra Chanas, docet liber Ioſue, „Koumin. Arf 2 i in cuius extremo capite ſic eſt: Oſa quoque Ioſeph quæ tulerant fii Iſtael de k. enddife eum,— 3 Aegpto, ſepelierunt in Sichem. in parte agri, quam emerat Tacob aà fili He- aune, Ak 5 84 3 1 moy parris Sichem centum nouellis ouibus:& fuit in poſſeſſionem filion A 1 26p b. s prxmonttrun n Sed cur oſſa loſeph repoſita fuerũt in Sichem? Nimirum, illam 2gri parté 1a 1. umanumguf 5 voluerat lacob eſſe Ioſ ephi extra, ſortẽ, ſolemne autẽ fuit prilcis illis Pa- ſoph ſepulta hunc 2 Lu tribus, vt quiſque in ſuam inferretur poſſeſsionem quin etiam opinatur ſit in sichẽ. nuat e Kimhi, lacob ſepulturæ causà dediſſe eum locũ loſepho, cùm eius animũ Sn e 9 vellet modis omnibus ab Aegyptiacarum rerũ amore prorſus abalienatũ, 2 Guo Ck

880 CO MMEN T. I N
in promiſſæ terræ cogitationem, am orêmque traducere. Putat item hic Rabbinus, Ioſephum ſibi locum illum quo humari vellet, delegiſſe, fratti buſque ſuis de eo in mandatis dediſſe. Verùm quia ſuæ opinionis nullã ad fert rationem, fidem nequaquam mereturt. Alij doctores Hebræorum ſcribũt, idcirco Hebræos exiſtimauiſſe, Ioſephi oſſa in Sichem condenda eſſe, quòd eo ipſo loco venditus ille fuiſſet à fratribus ſuis,& inde depor- tatus in gyptum. Atenim in lib. Geneſ. cap. 37. ſatis apertè ſignificatur, non in Sichem, ſed apud Dothain diuẽditum eſſe Ioſephum, quò nempe greges ſuos ex Sichem abegerant fratres. Illud quoque in quæſtionem vocari poſſet, an vt Ioſeph oſſa, ſic etiam;¹ cæterorum vndecim Patriarcharum extulerint in terram Chanaam He- bræi, cùm Ægypto profecti ſunt. Ac ipſa quidem Scriptura de ſolius lo- ſephi oſſibus aſportatis ex Egypto& ſepultis in Sichem mentionem fa- cit: de cæterorum autem Patriarcharum oſſibus vel aſportatis relſępul- tis, aullum in veteri Teſtamento verbum fit. Et verò diuina Scaprurape
culiarem cauſam reddit cur oſſa loſeph ſint aſportata; Quia, inqutdli Iſrael de hoc ab eo adiurati, id ei promiſerant, quaſi nifi iureiurando i eſſent adſtricti, non fuiſſent id facturi. Cuùm igitur talis cauſa non fuett aſportandi oſſa aliorum Patriarcharum, probabile videtur ea non fuille aſportata. Verumtamen contraria ſententia omnino probãda eſt. Etenim B. Stephanus Actorũ 7. teſtificatur, Patriarchas ſepultos eſſe in dichem, idemque confirmat B. Hieronymus in E pitaphio Paulæ ad Euſtochium, & de Optimo genere interpretandi ad Pammachium. Ergo credibile eſt, ſui quamque tribum batriarchæ oſſa aſportaſſe in terram Chanaam,& ſepeliiſſe in Sichem, vbi erãt condita Ioſephi oſſa, vt omnium duodecim fratrum& Hebræi populi Patriarcharum vnus locus oſſa teneret. Quod autem dixère quidam, ante egreſſum Hebræorum ex Egypto, aliorum Patriarcharum oſſa fuiſſe deportata in terram C hanaam, minimè fit cre- dibile. Cur enim ſepelirent in Sichem, ac non potius in Hebron vbi pri⸗ morum trium Patriarcharum oſſa fuerunt ſepulta? Nôme kugit 1oſephu lib. 2. Antiquitatum tradere vndecim Patriarcharum oſſa fuiſſe condita in Hebron; Verùm ſuper ea re nos accuratè diſputauimus in 3. Tomo noſtrorum Comment. in Geneſim ſuper cap. 2 3 ad marginalem numer,
49.& 56.
An oſſa vnde cam Patriar- charum ſint aportata in terram Cha- naam,& in 91
chem ſepulta.
Hieron).
Et conditus aromatibus repoſitus eſt in loculo in Egypto.
O n eſt illatus ſepulcro, ſed ad ſimilitudinem depoſitiſal 5
incluſus, vt in tempore exportari nullo negocio poſſessed lus autem ſignificat capſam vel arcam ſiue conditorium qn-
morruoru oſſa& reliquiæ cõduntur, qua ſignificatione N
Ptin. lb-. re, partes naſcũrur ad aliqua mirabiles, ſicut Pyrrho regi pollex in pede, cuius tactu lienoſis medebatur, hũc cremari cũ reliquo corpotè.
potui*
o eſt Pli. cũ de rege Pyrrho loquẽs ita ſcribit, Quorũdã corpo dextro
2
re no
b

* dber *†
48
. cdnem ele lole
24
R ka
¹
ds
3 Fomteramt anän 1
Hctm. Cüumigdru r ſenemommn dern Parucegu en Mn kperodal 1 d dDm 4
dorui 1
.. A odda aporakent
1 1.. 1. 4 coadita locoura 1 rurchummemt —** 3. 8 greiſam Hedama oer in temrmni a Schem, A
„
N off Herunttpuee pf
d
omatibus rruin din Eglpeo.
9„ 7 adt cro, K 4 ad hmü 9 Lons cC“ r expoctati 1 5 5- poräd- aolam velarca 1 u A.„nneur,O e quix cöcunen,.— ciu
1— 1 1 e rrho loques n 1 e luu⸗ IIl
—„ dos, tur,ue 1
Sol
3
G6ENESIS CAp. I.
881
tradunt: conditumq́; loculo in templo. Caietanus veriſimile putat, lo- Caietanus. culum illum, ſiue vt interpretatur ipſe, thecam, fuiſſe marmoream:at enim mihi ſimilius verò fit, fuiſſe ligneam, quo ſcilicet cùm opus eſſet, minori labore maiorique facilitate quocunq; libitum eſſet, tranſpor- tari poſſet. Veteres Hebræi commentati ſunt duas fuiſſe arcas vna in-
cedentes in deſerto, alteram diuinitatis, alteram loſephi, illam ſcilice
—
arcam fœderis; hanc verò, locolos quibus loſephi oſſa ex Aegypto aſ- * 8 1 4... portabantur in regionem Chanaam. Vetum cuius dementiæ eſt, con-
ditorium mortui corporis,& arentium oſſium, cum Dei ſacrario com
parare, vt ex æquo incederente ſcilicet id religioſiſſimus Moſes feciſſet,
aut etiam facere paſſus eſſet.
34 Non eſt hic tacendum, quod prodidit auctor Hiſtorię Scholaſticæ
enarrans hiſtoriam lib. Exod. c. 37. Cötigit ſemel, inquit, vt Nilus pl ſolito excreſcens inundaret terram, vbi erat loculus ill
Hiſtoria Scho laſticha.
us e Ioſeph, eumꝗ́;
locum aquis totum obrueret: obſtricti autem fuerant iureiur ando He-
bræi, cùm Aegypto diſcederent, oſſa eius vnà ſecum
deportare. tunc
igitur Moſes ſcriptum in lamina aurea nomen Dei tetragrammaton in
locum vbi erat loculus Ioſeph: indéque ſuſtulerunt Hebræi cius oſſa:
quæ prophetaſſe dicuntur difficultatem itineris quam perpeſſuri erant. Sed illud fabuloſum ac ridiculum, quod nugantur quidam Hebræi, cum conditorium Ioſeph non reperirent Hebræi, repentè illis aſtitiſſe ouem, quæ humano modo locura eius conditorij locum demonſtrauit, quocirca Hebræi ſecum multo tempore eam ouem duxerunt per de- ſertum, appellantes ouem loſeph, de qua intelligi volunt quod in pſal. 79·ſcriptum eſt: Qui dedustis velut ouem Loſéph. Verùm hæc& alia innu- mera Hebræorum figmenta, eo commemorari non eſt planè alienum, vt excæcationis eorum clariſſimum ſit argumentum, quòd mendacij, & falſitatis amantes, veritatem auerſentur, nugiſque ac fabulis mirificè oblectentur atque paſcantur.
5 Quod autem legitur in libro Eccleſiaſtici cap. 49. oſſa Ioſeph poſt mortem prophertaſſe, non ita eſt accipiendum, vt credatur, oſſa eius hu mano ſermone locuta oraculum ſeu vaticinium aliquod edidiſſe; ſed illud tärùm ſignificatur, eùm Moſes aſportauit ex EÆygypto oſſa Ioſeph, tunc eſſe completum& re ipſa comprobatum vaticinium Ioſeph, qui morti proximus, fore prædixerat vt aliquando Deus viſitaret filios Iſ- rael, eductòſque Aegypto in terram maioribus eorum promiſſam in- duceret: ſimulq́; adiurauerat eos, vt tunc oſſa ſua eò ſecum aſportarent. Quomam igitur vtraque prædictio Ioſeph completa fuerat, propterea dictum eſt ofſa eius prophetaſſe.
7 N 71.
Comment. in Gen. tom4. ttttt
aquas ingeſſi, quibus ſupernatans lamina ferebatur, quoad ſtetit ſupra
Locus Eccie- Hiaſt. cap. 49.
5 3— 2———————— 8 6.— —ÿy

rtum Tomum Au
— ⁸◻‿.⸗ — — — —
idit Ro-
2
ageſimum- & ab ortu Annol5d.
1,
. I imùm ed X
9
Ctor ipſe pr mæ, annum ſe
tertiurm agells
2
Domini noftr
rgin
Maric.
.
ſemper N
itrici
4£
Laus Deo,& Dei Gen

*
um ſexns d noſtnte 1
„„di ne! Guna ee
1 N
1
8
P E X
LP HABET
ICVI
MEMORABILIVM RERVM
BT VERBORVM, QVAE TRACTAN:- tur in hoc quarto Tomo. b
Nota prioris numeri ſig
gnificat caput libri Geneſis: ſecundi, paginam; poſtremi verò, ſiue is
vnus ſit, ſiue plures, ſignificat nameros marginales adiectos ad Cõmentariũ illius Cap.
A
Bimelec Rex, de quo Geneſ. o.&G 26. an fuerit idem
Abrahã num benedixerit filio ſuo Iſaac. 27.162.87.—
Accinctum eſſe, quid in Scriptura ſigni-
ſicet. 49. 699. 104
Adorationis exterioris quinque modi. 33 351.2.
Aduentus Chriſti duplex quomodo ex- pectatus& deſideratus fuerit à Gen- tibus. 49. 797. 25
Adulatorẽ eſſe ſimilẽ ſpeculo. 43. 695.4
Aeg)yptij ignaui aq; imbelles. 42. 633.10
Aeg)prus inacceſſa,& vndique munita
eſt. 42.633. 10. AKgyptij cur tantopere auerſarentur conuiuia Hebræorum. 43.664. 4
Apud Aegyptios multiplex genus eorum
qui cadauera præparabant ſepulturæ. Fô. 96 4.
Aegyptij quomodo condirent aromatibus corpora ex Herodoto& Diodoro.)o. 565. 3.
Aeg)yptij quemadmodum mortuos luge- rent.— Jo. 67.8
Aetatem triginta annorum incipere iam maturam e idoneam eſſe docendo, & regendo. 41.619. 31 Aetatem perfectam ad docendi& præ-
dicandum qualem requirat B. Grego-
rius.— 41.620.32 Agri pleni odor laudatus ab Iſaac, qua- lus ſit. 27. 149. 67 eAgriculturæ laus. 2·, 4r. 61
Alienati vel irati honines quibus rebus placari& conciliari poſſint. 33. 350.)
A1I1EGORIA.
Llegorizandi optima ratio, quæ-
nam ſit. 26.101.62
Super Iſaac ioco cum R ebecca allego- ria..2 26,65.1 Allegoria ſuper puteis foſſis ab Iſaac in terra Palæſtinorum. 26. 77. 79. 50. 30.
33.37 Allegoria ſuper diſſidio& paciſicatione Abimelec, cum Iſaac. 26.95. 43 Ager odoriferus, laudatus ab]ſaac quid allegoricè ſignificet. 27.150.68 S. Gregorij allegoria ſuper agro odorifero. 27.11.65 Allegoria ſuper illo, Det tibi Dominus de rore cœli. 27.15 4.75 Allegoria ſuper benedictione, quà Iſaac dedit Iacob. 27.156. 79.79 B. Gregorij allegoria ſuper ſomno Iacob— ſuper lapidem. 298.15 4.14 terert 2

Ambroſij ſententia vindicantis à pecca- to quod fecerunt fratres Ioſeph in ip- ſum, an ſit probabilis. 37. 440.,39 Ana vtrum inuentor fuerit generationis mulorum fusè diſputatur. 36. 422.
423. 3. G. ſeJ. AN G E L VS.
N Angelis quomodo ſit vita actiua, 1& contemplatinua. 2§. 191.192. 24 Angelorum cuſtodia viros iuſtos mirifice
reoreari,& confirmari. 32. 314.1 de Angelis, qui in ſimilitudinem mili-
tum& caſtrorum, apparuerunt Ia- cob, luculenta Ruperti diſputatio. 32. 315.2 de Angelorum miniſterio non ſolum er- ga homines, ſed etiamn animalia, Rab- bi Moyſis Aegyptij non contemnen- da ſententia. 32.315. 316.3 Angelum fuiſſe non filium Dei, qui lu- klatus eſt cum Iacob. 32. 322. 323. 14 Angelum fuiſſe, qui apparuit Moyſi in Kubo. 52. 322.323.14 Aungelum fuiſſe, qui apparuit Moyſi in Sina,& dedit legem. 323.23. 324.16 Angelorum miniſterio factas eſſe in ve- teri teſtamento omnes apparitiones&; viſiones, quæ narrantur, B. Dioni ſij eAreopagita valdéè obſeruanda ſen- tentia. 32.32 4.17 Ab Angelis quomodo gratiam& pacem poſtulauerit S. Toannes in primo ca- pite eA pocalypſis. 19. 325.19 per Angelos, ſine ſpiritus ſeptem memo- ratos in Apocalypſi& alibi, quid in- telligere oporteat. 32. 32 5.19 Angelum non potuiſſe luctando ſupera- re Iacob, quomodo ſit intelligendum. 32. 331.27.& ſeq. Angelus cur in luctando percuſſerit ner- uum lacob. 32.533. 31 Angeluv luctans cum Iacob cur volue- rit diſcedere ante auroram. 32. 339, 39
1INDEX.
Angelis non eſſe imp oſita nomina ſeam. dum eoru naturas: ſed ſecundum anꝝ operationes& miniſteria. 32. 340. 3
S. Gregorij d iſputatio quomodo idem 4. catur,& Angelus& Deu, in mendacio. 32. 323,9
Animum hominis monti Proximum m turaliter præuidere futura, opininnn fuiſſe plurium Ethnicorumn ſau fu- Jam. 49.7767773
Animæ vox num aliquado in Senpunj
ponatur pro corpore, vel cadauma; F9. 103
Annona publicæ quanta cura Prnuul. bus eſſe debeat,& de Pnatiiaum- na apud Romanos. 4,1,I
Aunnulorum vſus qudm antiquſt& an fuerit tempore helli Tiaiamgii tatio contra Plinium. 2*l. ub.oyn
Annulis ad quem finem vſa ſitaniau. tas. 4I. 606. 609,16
Antichriſtu præſignificatum eſſe peryn- phetiam Iacob de tribu Dan. 49436. 937.131.134
Auntigono occiſs,& Herode inuadenit regnum Iudaicum, tum primun fuiſ Hé ablatum ſceptrum luda. 49,604,62
Apim colendi qua fuerit,& quando ori- go apud Aeægyprior. 46.7⁰4.,2
Apis Argiuorum rex, quo tempore in AEgyptum venerit. 45.7042
Apoſtolos tribus de cauſis rette appellan oculos Eccleſiæ. 49.403. 69
Arad area vbi planxerum Iacob quiu locus fuerit. So.G71
Arcam fœderis ſignificari vocabulo yte ſentiæ Dei. 49:d alh
Arcus our inter arma Hebrdorum i frequenter nominetur in Sonihs 4§.5770. 20
Argumentari ex ordine narratuniſiſ non eſſe firmii in Scriptura. 2 44.9 Vide ſenſus Scriptura.
Aſcenſionis Chrifii præclara prophetis 49. 01. 57
Au gu rlun
2△

44, 14 5 Hme vox nun de Fanatur 1 4 4 4* az 24. 4,
4 lae k. n 1
1 1 r»
4 d Franenrin o„„ℳ nem] 7„ 1 Fa 4 Arsoni Cm
*—„ 38 4ℳ e.N
pantur in S criptura. 30. 271.26
Augurandi verbum quomodo accipia-
tur& apud ſacros,& prophanos au-
Ctores.— 447.,4 29.6 Augurum quantafuerit austoritas apud Romanos. 44.679.6
. Augurari H ſoypho⸗ 274 O) S2e fuiſſe apud Aegyptios,& quomodo id fieret. 44. 6(⁰.8
Aulicorum morem eſſe, hene diſſimulare 45.695.14
& inuidere alis.
B
Enedictiones Chriſti, vide Chriſti
benedictiones.
Benedittio Iſaac collata in Iacob cum per errorem,& deceptionem data ei fuerit, an eſſet valida. 27.160. 94
B. Paulus quomodo neget non obtinuiſſe Eſau benedictionem à patre, nec inue- niſſe locum pænitentiæ, cum videatur contrarium ſcribi Geneſis. 27.167. 96
Beniamin cur numeretur inter filtos Ia-
cob natos in Meſopotamia, cum natus fuerit in terra Chanaam. 35. 416. 49
DBeniamin& Benoni nominum expoſitio.
35. A10, 41
Beniamin quinque partibus exceſſiſſe a-
lios fratres, quomodo intel ligendi, ſub- tiliſſimè diſputatur. 43.667. 19.& ſeq.
Beniamin poſteri aliter memordtur à ſep- tuaginta, qud eſt in lectione Hebraica
& Latina, ſine falſitate tamen. 46. 714.15 b
Bethauen an fuerit locus diuerſus,&quã tum diſtans a Bethel. 29. 219.60
Bethel locu eſſe longè diuerſum ab Hieru
Aalem.
2§.75§. 6
Berhel& Luza an fuerint duæ vrbes an
vna diſputatur. 29. 216.5 5.& ſeq. S. Hieronymus mutauit ſententiã ſuâ Ae trihu, in qua erat Bethel. 29. 217. 55 Anadre⸗ Maſis opinio de Bethel excuti- tur i8. 28.21„. J7
b 1 NDE N. Augurii,& Angurari, quomodo vfü-
Bethel cur in Scriptura dicatur Betha- uen. 2§. 219. 6
Bethel memorata Geneſis 39.an fnerit Ie- ruſalem, diſputatio in Thoſtatum. 33. 4⁰5. 32. G ſeg.
Bonos cadere in faciem, malos retrorſum
cadere, egregia dis pu tatio S. Gregori;. 49.6 37,1353 EZir bonus quanta in gratia ſit apud Deum. 30. 270. 2 5. b E 4 Adauera hominum traclãai Varij Kmores apud diuerſas gẽtes. 5o. 39. 3 Caro in Scriptura quid ſignificet. 29. 233.4 Caſtitas viri magnum eſt vxorij amori⸗ coagulum. 24 Caſtitatis inſignia xempla apud Ethni-
oos. 39. 573.1 Caſtitas memorabilis Spurinæ adoleſcen- tis. 39. ibid.
Ceruo cur cõparetur Chriſtus. 49. 9, 45.) S Chariſtia quale fuerit conuiuium apuad Rom. 43.663.12 in Conuiuiis quanta fuerit reuerètia iu- niorum erga ſeniores apud Romanos. 43.664.13 Chriſti benedittiones de cœlo, de abyſſo,de vulua,& de vberibus, quales fuerint Gquemadmodi intelligẽdæ. 49. 5 50.165 Chriſto quemadmsdi pulchrè accommo- detur, quod vaticinatus eſtlacob de fi- lio ſuo Iuda. 49. 900. 4& ſequent. Chriſti ſeu Meſſia dies, cur dicantur in Scriptura nouiſſimi. 49. 16.8 9 Circumciſionis& aliorum vulnerum cur tertia die eſſet grauiſſimus dolor, am-
pla ditputatio. 34.372.373.12. ciſterna, in quã demiſſus et Ioſeph, qua- lis fuerit. 37,464. 64
Claues quatuor propriæ ipſius Dei, quæna
ſint ſecundum Hebraos. 30. 239. 259.5 Clericis pro Bonis ſpiritualibus qua tra- dunt, rependi oportere bona tẽporalia, B. Auguſtini Diſputatio. 27.109. 9 tttet 3

1 N D E X.
Cjericorum libertrtem& immunitatem Crux Chriſti, quando primum preſooni V
maximè conſentaneã eſſe rationi,& æquitati naturali. 47 739.12 Coccum quid ſigniſicet in Scriptura. 35. 549. 49.35 Comparatiui vſvus non eſt Hebrais, ſed eius vice viitur prapoſcr ignibus a, Vel ab, vel ſuper. 32. 316.4 Coningio quæ ætas matura idonea ce- ſeatur, ex ſententia A ristotelis. 25, 4. 3 Coniugium vnius fæminæ oi pluribus vi ris an fuerit vnquam liciti. 29. 250,34 in Contẽplatiuæ vitæ exercitio quato ma- gis eleuatur,& vegetatur ſpiritus, tato magis caro deprimiture debilitatur, pulchra Gregorii diſbutatao. 32. 337. 3 Contemplationis exercitio miram ſentiri viciſſitudinem tum proficiendi„tum deficiendi. 32. 337.37 Contemplationis quanta ſit dulcedo& efficacia. 32.337.36 in Conuiuiis mos ſedendi antiquior fuit, quam recumbendi. 43.665.15 in Cöuiniis mittere partes aliis etiã abſen tibus moris fuiſſe apud Principes. 43. 666.16 in conuiuiis quantus eſſe ſoleret numerus erculorum, 43.666, 17 in Coöuiuis morẽ dadi ſingulis couiuiis ſin- gulas partes, antiquiorem fuiſſe, quam in commune ac de eadem patina veſ cendi. 43.666.1 in(onuiuiis priſcorum hominum tempe- rãtia cii pietate coniunta. 43.672. 26 Conuiuii tempus idoneum eſſe reeoncilia- tioni amicorum,& ignoſcentiæ offen- JHarum, 26.99. 47 Epularẽ conuincti cur Greæci, He- bræi a porado appellauerint: 26. 59. 49 Conuiuium Iſaac quid allegoricè ſignifi- cet. 26. 91. 101. Jo. 62 Santtoril homini cuilibet ab intio vſque mundi ſuam fuiſſe crucem. 37. 494.64 Crucis ſupplicium quam fuerit antiqui, & quam atrox& infame. 40. 594. 9
cata. 43 7633 D [NEbora mortè cur memorauerit ¹„ 12 ſas, tacens mortem Nachelu3f 394. 395.16 Dari] Regis Perſarum execrabilis er tentia de mendacio. 27,3243 Dexteram potiorem haberi quà ſmuha ex ipſa uatura prouenire, vt duu riſtoteles. K. 713 Dexteræa oclo ſigniificationes in Lomyn. P3. 761 Dexterã minus fuiſſe honnonalil qpu veteres Perſas, quam ſulam au ctore Nenop honte.. b2, Conſulebatur Deus in veteni Tiimuns⸗ quatuor modis, per P'phetasurſm. nia, per ſortes,& per Sacerdotes,- 14.21.& ſeq. Modi conſulendi Deu in veten tega mento,& mirabiliter aceipiemui u pori ab eo, quado defecerim. 2r78 Cur Deus in Scriptura precipué dt proprisè appelletur Deus Abraba.2b. §3.35 De diis propriis variari gentiu. 26,433 Deum omni temyone citra nouas hantſah exorientes excitaſſe nouos etis& éhrr gia 5 Dostores, propugnatole- cathiiio licæ doctrine. 26,9. Gh Deum nec auctorem nec ſuaſorem men dacij eſſe poſſe. 27 1334 Deus cur in veteri Teſtamento benefabi dignis mercede aterna, temp otaliui tum bona peomittebat. 17 Jy Dei co gnitionis per fidẽ 4 cogniname dẽ ſecundum domum eamianu⸗ rentia ſecidum B. G regoriiin 3. Deus cur dicatur eſſe timor O nſal minis. Qui luetatus eſt ci I acoh⸗tum uſ 3 Dei ſub ſpecie humana, 123 3 opinio. 32,30'
9

“ 2 4— 3 4* 4 4* 8 4 8— 12 4 8 4 3 * 1— 4 4 4 * 5**— 4 8 **— 8 4 . 1b 3 „. 1 2— 4* E.* 2—— 1 —.*. 4 1 8*— 6 4 8 2— 2 8 8.. 2—*— 2 8— 8 4* 4 8 4 2— ———.. o— ——* 4 B— 2 4— 1——— 1 ——. 4*— ———.“. E S..— 4 —— 4„ d— 1. 9——— 1“ 4 * v 5* 8““— 4 ö“ 3 3“ ö 4 3. — 3 1 3... 4 ————. 1 4= ————.———— 2— E————==— —— e—— 4 8 3——— ——————— ——————
Patrem apparuiſſe ſanctis, ſed filium
Dei, complurium Patrum ſententia
excutitur. 52,321.II. G ſeq. Dei cognoſcendi triplex ratio&- gradus. 32.335.33
Deum nemini mortalin, circa eius morte apparuiſſe,niſi per miraculum com- munem fuiſſe veteru. ebraoriun opi- nionem. 32. 343. 44
Deum cum aliquo aſcendere vel deſcen-
dere, vel proficiſei. quomodo fit inter-
interpretandum. 46.7⁰7.7 ſmi quid ſignificent in Seri-
Dies nouiſſimi quid ſigniſice gri tura. 49.777.. Dinam fuiſſe decem anrorũ, cum vitiata
22 eſt prodidit A lexander Polyhiſtor, ſed refellitur. 34.362.] Dinam fuiſſe ſex annorum in diſceſſis Iacob ex Meſopotamia, quindecim verb, cum est violata. 34.363.5 Dinam eſſe violatam nouem annis post reoreſſum Iacob ex Meſopotamia in gre ſje(99 1 77 mld l terram Chanaain. 34.364.3 Dina curioſitatem, nali, quod ei accidit, fuiſſe cauſam. 34.365. 4 Dina bladitiis fuiſſe delinitã a Sichẽ, S. Greægorius luculẽté interpretatur ſecu- — 4— 7.——
di tropologicã intelligentid. 34.357ʃ6
..—.——S„. Dirinendi verbi præcipuâ quanda ſigni- ficationẽ habere in Scriptura. 32.330.26 Diſeretionis virtus quã ſit neceſſaria do- Cori, C;rectori alioru, B. Gregorii diſ- putatio non ſõlum legenda, ſed ediſcẽ- dd. Diuinationis ſuperstitioſæ per aquas, va- ria exempla veterum, 44.680. 6 Diuitias feſtinatas, nec eſſe inculpatas, nec diuturnas, nec ſinéè inuidia. 26.
72. 2
Diuitiarum mediocritatem vtiliorem eſ- ſe homini, quam affluentiam. 25.223. 224.66. 67 Doctores Eccleſiæ, quomodo aſſimilentur — dentibur. 49.§03. 61 Dolum quo vſi ſunt filii Tacob cum Sichi
43.656.1.& ſeq.
1IN DE X.
mitis malum fuiſſe,& culpandil, cotra 4 opinionere Hebræooum. 34. 365. 369.5 Domus vocabuli, quid hignificet in Scri- Ppturd. 30.273. 24. Dotem antiquitus viri dabant vxoribus, ſiue earum parentibus. 29. 23 5.1I Super dotibus matrimonalibus varia quondam Genrtin inſtituta. 29.236.15
EE an nonnunquam deceat ſa- pientem, copioſa diſputatio Philo- nis. 43.670.24.& ſeq.
Ecſtaſis quid ſit:& quotuplex. 27.157. g0
Entaphiaſtæ qui eſſent ex D. Auguſt. o. §64. 1
E phod quid fuerit in veteri teſtamèto, e quid applicare Ephod. 293. 16. 24
Ephrataæ ac Bethleem nominum origo& cauſa. 35. 41. 42.& ſeg.
Ehuum animal eſſe ſmbolum faſtus&
ſuperbiæ mundi, diſputatio S. Oregorii 49.837.135 ES A V.
FE Sautribus modis ſeruiiſſe ipſi Iacob,
ſecundum expoſitionem B. Thonuæ. 23. 27. 40 Eſau. vide Iacob. Tria illa nomina, Eſau, Edon,& Seir de- clarantur. 2 5.35. 3. Seir mons exponitur. 25.35. 55 Eſau propter ſolum edlulium lentis, eꝗns propter alind ingens pretin, vt nugâtur Hebraæi, vendidit ſua primogenita. 29. 45.74 b Eſau quot modis peccauerit vendendo primogenita. 25. 54. 92 Eſau duodecim rebus præfigurauit con- ditiones,& mores repreboru. 2 5. 56. 9 5 Eſan deditꝰ venationi, quomodo figura fuerit amatoru huius mudi. 25. 43.54 Sſau quando iuerit habitatum in montẽ Seir. 36. 421.2.& ·ſeq. Eunuchi vox quid ſignificet,& de variis Eunuchoru generihus&de multiplici modo Eunuchiz adi. 37. 1τ12. 109. E/ſeq. Eunuc ho

1 N D EFunuchorii octo munera antiquitus apud principes. 37.315.I Eunuchorum illorum duorum, qui erant cum Ioſoph quodnam fuerit peccati. 40.) 0. 3 Exploratorü hoſtilis terræ, quale ſit mu- Hus. 42.633.9
FE
Ertilitas aliquarum regionum mira. 26. 71.19 Fertilitas illa,& ſterilitas ſoptennis Ae- ęypti, quam fuerit preter ordinem curſumque natura dis putatur. 41.50. 7. G ſeq. Filiorum irreuerentia in parentes, quam graue peccatum,& à Deo punitum. 27.113.14 Fornicationis triplex ſpecies ex Caſſiano. 3§. 529.10
Filij minores cur ferè præpoſiti ſint maio- ribus apud priſcos illos patriarchas, exponitur quadruplex ratio myſtica, 48.760.2
Fulgor nouus lapidum in rationali quo- modo præmonſtraret futura ſecundum Ioſephumn. 27.16.2)
Fratris nomen, quot modis vſurpetur in Striptura. 31. 307.13
Fraterna beneuolenta e concordia qud- tum ſit bonum:contra verb odium,& diſcordia quantum malum. 37. 459. 30 Inter fratres& amicos cur atrociora odia& diſſidia eſſe ſoleant, quam in- ter extraneos. 37.465. 466. 31
Fratrum loſeph cꝰſpiratio in necem eins,
cuius Tei ſigura fuerit. 37.4§0. 5§
Fndatorese quaſi patriarchæ ordini re-
ligioſori quãtæ gratiæ& meriti fue-
rit apud Deum, reſpestu ordinis ſui.
25 63 4 2ℳ 7 Funera curandi triplex modus apad Ae-
Oxtios ſecudum hominum facultates
ex Diodoro. Fo.§64.1
E X.* 3 2 Verba futuri tẽporis in criptuni a fignifisant debitum ſiue ofhlcium
33. 404.31
Alaad montis jitus, longitudo, A G tudo, fertilitas, origo atqus cauſ nominls, 31. 310.77.G ſa Genethliaci redarguuntur argundn li- cob& Eſau. 23. 44.43.66,9t Gentilium ſuperſtitiones ſuper untum lapidum. 29,214,] Germanicus Imperator gali galimau neque aſpettum, neque uamſenen terat. J400,32 Gulæ peccatum ſex modis funjuſt ar ctore Beato Gregorio. 25iji
=
H
Abitatores terræ in Soniptura vi-
Lcari ſolere peccatores, nan autem iuſtos, auctore S&. Hieronymo 47.7324 Hebraiſmos eſſe non paucos in Sœriptula plenos myſteriorum. 33. 3974
HFEBRAI. Ebræorum fabula: cu pruphere va. H ticinantur in Idumads ſigniſicat os juiſſe eo nomine Romanos. 23.19,29 an Hebræis fæminus iliiciti fueri nuht⸗ re viris incircumciſis ante legem, 9 poſt legem. 34 3719 Hebrai cur recens egre ſiAegyptuin l latriam lapſi ca ut vituli adoraunn potius, quam aliud quippia. 4074 Non ſolo ᷣ ebraos„ ſed éim Ao ypriis habuiſſe terram 6ſt h. 738. 5 b v Hebraæo populo quemadmodum cunan maledictio Ruben,& Simeonu I Leui. 49. 7896 792. 21. 37 Hebrai quando primum Judaorum 3 men habuerint. J2e.I
HAbi

7
Hebræi populi quadruplex fuiſſe regi-
men. 709.§04. 605§. 63
Heliopolis an condita fuerit ab Hebraæls, Yt tradunt ſeptuag inta Interpretes. AI. GI6 27)
Ner peccatum quale fuerit diſputatur. 539./29.) Her ante congreſſum cum vxore e an-
dendo ſemen in terram peccaſſe quin- què modis. 36. 29.1 Her peccatum an fuerit grauius quam frat ris eius Onam. 35.] 34,1⁷ Mer& Onam cur memorentur inter in rantes Aegyptum, qui ante multos annos mortui fuerant. 46. 710.11 Herculem fuiſſe eodem prope tempore, Juo Samſonem.„ 49.33.121 Hieruſalem nunquam fuit nominata Bethel. 24. 1§0. 9
Romo boni pedis, quid prouerbialiter 4-
gnificet. 30. 272.27 Honeſtus& honeſtare, pro locuples& locupletare, interaum vſurpat Lati- nus Interpres. 24.186.16 Nonorum inſgnia E ornamenta qualia fuerint apud antiquos. 41. 610.14
IACOB.
mortem Abrahæ: licèt ortus eius
Ta natus eſt quindecim annis ante
narretur a Moſe poſt mortem A-
brahæ. 27. 2.1 de Iacob cur tam multa ſcripſerit Moſes G tam pauca de Iſaac. 25. 3. 2 Tacob cum fuerit prædeſtinatus,& gene- ratio eins promiſſa a Deo, quomodo catur cöceſſa precibus ſauac. 25. 7. 9.9 Tacob colliſio cum Eſau in matris vtero num naturalis. 25. 9. 12 Iacob non ab prauiſa bona eius spera fu- tura, electum eſſe à Deo. 2 J. 20. 21. 31 Watuor ſigna ſin gularis dilectionis Dei erga Iacobh. 25.29. 41.29
Iacob eleckio e&; reprobatio Eſau, quomo- Ao prafigurauerint elettionem& ne- probationem hominum reſbectu gratia & Vitæ æternæ. 25. 32. 46
Lacob cur dictus ſit ſupplatator. 25. 39. 77.
Iacob reninens planta Eſau egredientem
ex vtero, quid ſignificauerit. 25. 40. 9
Iacob vtrum peccauerit inducendo Sſau
ad vendenda ſibi primogenita. 2. t. 61. G. ſed.
Tacob ſimulans habiti g ſau, zuid ſigni-
ficauerit allegoricè. 27.115. 1.& ſeJ.
Iacob ſimulans habitum Eſau‚an pecca- uerit. 25.117. 26. G ſec.
Iacob mentitum eſſe patri ſuo,& venia- liter peccaſſe, qui auctores dixerint,&; quibus argumentis. 27. 134.135. 4 5. 46.
Iacob mendacium an fuerit pernicioſum ipſi Eſau E iniurioſum pPatri ſuo. 27. 136.44
Iacob vindicandum eſſe à mendacio, qui Auctores ſenſerint,& cur, quibus aſ= titur Auctor. 22. 137. 49. G ſeg.
Aa dixerit ſine mendacio Patri ſuo. Ego ſum Eſau;& item, Feci ſicut præcepiſti mihi, comede de vena- tione mea. 27.140. J4. ſ.
Iacob ſimulatione,& fraude Patris,obti- nere beneditlionem eius cur voluerit Deul. 27.147.63
Iacob ſeptuaginta ſeptem annorum erat, quando profectus eſt in Meſopota- miam. 24. 17.176.1
Iacob non habuit viſionem illius ſcalæ in
monte Moria vbi poſtea fuit templum Ieroſolymitanum. D77. 4. G ſeg.
Iacob cur incomitatus& inops miſſus ſit A parentibus in Meſopotamiam. 29. 7I. 10. G. ſe†.
Iacob paupertas& humilita⸗ higura fuit Apoſtolonuam euntiii in vniuerſum or-
béèad prædxwandu Euangeliu. 29. 1§1.1
Iacob dormiens ſuper lapide quid alle-
goricè ſignificet. 28.14
4n Tacob ſanctißcatus fuerit in vtero 7
Chalrei uer
P 25. 42 lacob vngens lapidem,& erigens titu-
matris ſua. Commenin Gen. Tom. 4. VVVVV

1NDEX. 2 4 8 4 0 A 1*. lum, nihil fecit ſuperſtitiosé. 29.18 4. 52 Angelo, quemadmodum intelligtn
Iacob votum expenditur. 25. 160. 61. G&. dum ſit. 32.33*⁷2. G ſe⸗ Tacob luctans cum Angelo, quid allego-
ſequentib. 4 3 4 4.** 3—9. Lacob cuinam daturus erat decimas, ricè ſivnificauerit ſecidum Philonem . 2. quas vouit. 29.122.64 S. Auguſtinum, G§. Gregorium
Tacob an honoſtè ac decenter oſculatus 32.334. 33. G ſeJ. acob vidiſſe Deum facie ad faciem zu.
fuerit Rachelem puellam, nunquam I⸗ ante ſibi notam. 29.220. modo ſit intelligendum. 32.344,3 Taceb oſculans Rachelem iuxta putéeun, Tacob dicens vidi ſe ſe faciem Eſau ian.
. z ℳ6 5 2, 87 2 8
quid allegorice ſignificauerit ſécun- quam fatiem Dei an pe) adulati- dum e Auguſtinum. 29.230.5 nem mentitus ſit,& peccaueritaſſu- Eacòôb matrimonium chim Rachele quan- tatio. 33.312. 313.3 G ..⁴ 2 8 2 2* 8 4 0 8 8 4 do confectum fuerit, initiöne prioris Iacob cum dicitur emiſſe agrum tanun agnis pro quo Hebraicèe q&ßeuu Che-
ſeptennij an in fine. 29.237.15 3 ſeptennis cum Rachele, ſira diſpuratur an ea vus ſgnijfier agnum, vel potius genus quudaane-
ob ſeruitus
quid allegoricè ſignificauerit. 29. po cuniæ:& Latina verſio acritar iſan ditur aduerſius mulros. 33,317 3iie
259.16 Iacob quomodo per totam noctem non agnouerit Liam;& hog eſſe caſtitatis G e. lacob magnum argumenti. 29. 246.27 Miaelis nomen quid Br ni ſmf 4 an Iacob intemperantiam argudt qub amp la diſputa rio, vbi& loſe h, G ſimul habuerit quatuor vxotes. 29. S. Hieronymi,& compluruum Ta. trum& Pagnini atque Oleaftr,& 9*⸗
249.33 Iacob coniugium cum duabus ororibus Caietani,& Eugubini aliorumq, q; niones ſubtiliter examinatur. 32.344
Lia& Rachele, quid allegoricè ſigni- ficet. 29.249.36 46. E ſeq. Iacob quomodo citra iactantiam prædi- In nomine Vſraelis contentam eſe bene- cauerit ſuam iuſtitiam. 30.278.37 dictionem, quam lacob petijt ab An- Iacob an peccauerit faciens ſuo illo arti- gelo. 32. 347·52 ficio Verſicolores fætus in damnum Iacob aſcenſus in Betbel quid allegoric Laban. 30. 279. 38. G ſeq. ſignificauerit, pulchra Ruperti diu- Iacob opponens verſicolores virgas as̃pe- tatio. 33.392. ctibus ouium concipientium, quid al- 1 ſraelis nominis impoſitio facta Jacob ij legari e figuranerit. 30. 294. 63 B ethel fueritne diuerſa, an eademti lacob cur tantoperè timuerit ſau. B. quæ narrata eſt Geneſis. 62. 33.3 44 Auguſtini,& Eyrani ſententia. 32. 318. Iſiaelis nomen an bis impoſuum fun 3¹9 6.7 Tacob, an tantum ſemel. 33. 29 Tacob luttatum eſſe non cum bono Ange- 23. e ſeq. lo, ſed eum Dæmone ſignificare vide- uomodo Aictum ſit, non vltrammunm tur S. fieronym. Origenem ſecutus. iri Tacob, ſed Iſrael, cum yltiu ien⸗ 32. 32.721. S ſeg. poris frequentius appellaruſt un Tacob luctam fuiſſe corporalem& cum quùm Iſrael. 35. 27. 402. 1) bono Angelo probatur. 32. 328. 23. Tacob dioitur Ifraelis nomins vsca & ſeq. potius„ quam lac
Jacob non potuiſſe in lucta ſuperari 5 pellationem nominum, ſed vrpt
I 4
Mdus
— 1
„b non proptey d er n
nomb

IN.D EN.
nominibns illis ſignificatas. 35. 403. 30 Iacob vitæ& rerum geſtarum Chronolo- gia.. 417. 50 4/ 86„ 2 Tacob vtrum intellexerit ſignificatio- nem ſomniorum Ioſeph„cum ab eo narrata ſunt. 37. 477.54
Tacob an vnquam reprehenderit filios ſuos de eo quod peccauerant in Ioſeph
37.493.654S Tacob luxit filium ſuum Iaſeph per vi- ginti tres annos,nec tamen tantus lu- cus erat culpandus. 35 Iacob cur tantopere timuerit ire in eÆ- gyptum, exponuntur quinque cauſc. 46. 7⁰6. 6 3 Iacob ingreſſus in Æ gyptum tempus quemadmodum interpretetur S. Au- guſtinus. 46.713. 719.17.22.23 Iacob quomodo dicatur a Moſe primum
intraſſe Agyptum cum ſexaginta
ſex, mox verò cum ſeptuaginta. 46. 714.19.
Iusob decem labores& dolores inſignes,
quos in vita ſua toler auit. 47. 734.7 Ilacob atas centum triginta annorum cum intrauit gyptum quinque res aperit ad ſacram Chronologiam per- tinentes. 47.733.4 Iacob totius vitæ rerumque ab eo geſta- rum Chronologia explicatur. 742. 47. 16.& ſea. Iacob tempore ſtellam Veneris mutatam e. 47. 443.19 Iacob mors quot annis præceſſerit egreſ- ſum Hebraorum ex Aeg ypto& or- tum Moſis. 8 J7. 744.20 Iacob tam ſollicitus de ſepultura corpo- ris fui:an fuerit culpandus, latè diſpu- natur. Lacob cur voluerit jilium ſuum loſeph, quod ſibi pmmittebat de ſepultura ſui à corporis, iureiurando firmare. 47. 70. 27 Iacob cum conuerſiu ad caput lectuli adorauitvtrum adorauerit loſephan
37. 501.90
47.745. 21. G ſeq.
Deum, diſ putatur. 47. 2se.2.& ſeq. Iacob cur benedicturus E pbraim MA naſſe, cõmutauerit manus conformans in ſimilitudinem crucis. 49. 759.1 ſeo. Iacob in illa commutatione manui præ- fignaſſe crucẽ Chriſti,& tunc primum fuiſſe praſigniſicatam crucẽ Domini, quantum ad eins ſimilitudinem& figurann. 45.763.§
Iacob quomodo acquiſierit in arcu&
gladio partem illam quam dedit Io- fſéph;& quæ fuerit illa pars. 49. 76 4.9.
Iacol nouiſſima verba, qua dixit flliis
ſuis, appellarine debeant benedictio- nes, an prophetiæ. 49.774.1. 612
Lacob prophetia qua predixit futura ſ- lijs ſuis, qualis fuerit. 49.77„.s
lacob quomodo dixerit ſe fodiſſe ſibi ſo- pulcrum in terra Chanaam cum locus ille emptus fuerit ab Abraham in vſiun ſepulturæ. F0.§66.15
De Idolis lacob, quæ narrat hiſtoria ſcho-
laſtica, eſſe mira magis quam vera. 33. J90. 10.
Idolæ qua reperit Iacob apud ſuos, an fuerint Idola Laban ſurrepra à Ra- chele, an in prada Sichimitari abla- ta. 35. 389. 6
Mola cur lacob appellauerit Deos alie- n105. 35. 359.7
Idola quomodo Iacob defoderit ſubter therebinto, an integra& comminuta vel liquefacta.). 390. 10
Idumai quandin permanſerint ſub iugo
Iudaæori,& quoties ſeruierint illis. 27. §22.106
Quando Idumai,& quamdiu dominati
ſunt Iudais. 25. 922.101
Iephthe an fuerit ex tribu Gad. 49. 939. 141
Imaginatio vehemens quantam vim ha-
Beat immutandi corpus. 30. 259.54
Imaginatio quatenus& in quibus poſſit
VVVVV 2

immutare corpus. 30. 291.76 Imaginatio vehemens concipientis, cur fœtum reddat ſimilem rei imaginatæ, quæritur ratio phyſica. 30. 291. 57 Immundicia, ſiue mollicies cur dicatur peccatum contra naturam:& huinſ modi peccatum quotuplex ſit ex B. T homa. 3§. 529. 10 Imprecari mala impiis; uomodo ſæpe ſo- leant Saulti. 49. 754. 7 Impij quomodo ſancti imprecentur mala. 49.7 4. D In, præpoſitionis duodecim reperiri ſigni- ficationes in Scriptura. 32. 377. 5 Inebriandi verbum& cum vitio,& ſine vitio, vſurpari in Scriptura. 43. 669. 22.& ſeJ. Inferni nomen in ſcriptura an ſemper ſi- nificet foſſam vel ſepulori, an etiam locum animarum apud inferos, qui irplex tunc eratampliſſima diſputa- iio. 37. 503.92 Infernus non ſemper ſignificat loci dam- natorum, ſed interdum etiã limbum, in quo detinebantur Sandtorum ho- minum animæ. 37. 11. 10 Innocentiæ ſpecies duplex. 27.114.16 Inuidia, quale malum& quantum. 26. 74. 24. S& ſeq. Inuidia non eſt aduerſus bruta, odium autem eſſe poteſt. 37. 461. 32 Inuidiam nimius exceſſus tam aduerſi- tatis quam poſteritatis, obruit& tol- Tl. 37.459.132 Inuidus odit benefactorem ſuum. 37. 179.32 Tnuidia valdè nocet inuidenti, ſepè au- tem prodeſt ei, cui inuidetur. 37. 462.33 Inuidiæ comes vel effectus eſt multifor- mis ſimulatio. 37. 463.33 Inuidere eſt puſilli& abiecti animi. 37. 464.34 Inuidia,& animum,& corpus turbat c affigit. 37. 464. 35
Inuidiæ remedium praſentißimum, 7 contemptus bonorum temporalium 4
fecundum Baſilium,& Gregorium& amor rerum cœleſtium. 37 z4 1 Inudorum conſuetudo eẽ conuictu 8 ctore Baſilio eſt fugiendus. 32,466. Inuidiæ atque odij exponuntur compin es diſferentiæ. 37.459.32,G Inuidia fimilis ophthalmia. P. Aln
1OB.
L' B an genus duxerit ab Eſauutha. bet communis opinio Patum, an verd a Nachor fratre Ahnala vu tradiderunt Hebrai, quut ſzun Santt. Hieronym. amplipmauſße-
tatio. 56. 42 1e, ſa
Iob fuiſſe Regem,& tres illos eiu m.
cos, à quibus viſitatus eſt fuiſe nau 36. 433. 1 Iob ſepulcrum fuiſſe in confinio Palcfi⸗
næ,& Idumæa. 36.433, Iob quonam tempore vixerit, fus diſhu- tatur. 36. 455. 22:0 ſeq.
Iob eſſe natum circa id tempus, qu la- cob deſcendit in ℳ†epti. 5ö. 43.23 Tob per ſeptem annos fuiſſe in illa cala-
mitate. Fb. ibid. 23. Tob vixiſſe octoginta annos poff ontum Moſis. 36. ihid. 23
Iob vixiſſe annis ducentis decem& ſe- ptem. 36. 16 1d. 22 4
10SEPH. Oſeph venditio quid prafiguraueri ſecundum allegoriam,& in i giam tam ſecundum Philonem quan ſecundum Ambroſ. 37. 519.¹s. 9 S. Loſeph caſtitatis Encomium. 39,li Loſeph conſtantia in reſiſtendo laſiuts & importunæ mulieri declard ni⸗ lam eſſe excuſationem peccandi hn cætatem, non opportunitatem, nonpld- mia peccandi. 39.56 14*
Loſeph in illa ſua tẽtatione comparatui4
Chyjſo

oſeph atatem cum eſt venditus
1 N D A Chryſoſtomo?dribus pueris in igne for- nacis poſitis. 2 F67. 23 oſaph certamen cum domina impudida, quomodo Philo referat allegoricè ad virum ciuilem. 39.763.2 y Toſeph hiſtoriam hanc reluctantis domi- na ſuæ, quemadmodi Rupertus egre-
gie ſecundum allegoriam accommodet
ad Chriſti.& ſinagogâ. z9, 570. 571. 26 Toſeph accuſatus tẽtati adulteri apud do minun ſaum cur non ſit ab eo occiſus.
33, 35ö5 Ioſeph in carcere inuenièẽs gratiam apud Principem carceris,& multum iuuas vintos, quomodo ſecundum allegoriã Hgura fuerit Chriſti, pulchrè declarat Rupertus. 39. 776. 32 Iaſeph an peccauerit commendando ſ6 pincernæ, vt putauit S. As uguſtinus 5 diſputatur ab Auxtore. 40. 7§2. Ioſeph quomodo vere dicantur fratres eius furati ſé. 4⁰. 5§3.7 Ioſephinterpretans ſöomnia pincernæ& piftoris, ſecundum Philonem allegori- ce ſignificat viri cinilem optimii reri humanarum interpretem 40. 56. 559. 12. G ſ2J. Toſeph ſapiẽtiam Ethnici tribuerunt ma gicis artibus. 41. 797. 3 Ioſeph quando natus fuerit. 30. 269. 23 TLoſẽphi natiuitatis tempus bene notatum, eſſe quaſi clauem quandam Chronolo- giæ Jacob. 3 0.270.24 Iaſeph hiſtoriã curtam ſubtiliter& dilig? tey perſeripſerit Moyſes. 37. 440.2 à fratri- bus, cur ſignanter expreſſerit Moyſes. 37. 440,7,6 b Toſeph fuiſſe præ cæteris filiis dilettuma Iacob, quia eſſet genitus in ſeneltute eius, quomodo ſit intelligendum, variæ opiniones& expoſitiones. 37.452.21. A ſeJ. faſeph f uiſſe perfectam maginem viri Liuilis fuse declaratur a Tlulone. 37.
Ioſeph fuerilne venditus viginti
Toſephi hiſtoria mendaciter
E X. 433.22 Ioſep veſtis polymita quali⸗ fuerit:& quid allegoricꝭ ſecundum Philonem Mnificauerit,& ſecundum Grego- rium. 37,437. 41§. 25. G 29 Ioſeph ſomnia magnam habere ſimilitu- dinem cum parabolis Chriſti, auètore Kuperto. 37.469. 42 Ioſeph narrando ſomnia ſua, an pecca- uerit per vanam gloriam. 37. 470. 44 Toſéph quando adoratus fuerit a Patre E matre ſua, vt ſignificabatur in vi- ſione ſolis& Luna, ampla diſputatio. 37. 171. 45. G ſca loſeph fuerit ne venditus Iſmnaelitis, an Madianitis, an vtriſque ſimul, copio- ſé dis putatur. 37. 497. 448. 71. G ſeq. an tri- Linta argenteis, vel aureis, vel minis. b 37.457.75 b
Taſeph an ter fuerit venditusvt tradunt
Hebræi. 37.492.77
narrata A luſtino, ſiue Troęo. 37. 473.75 Loſcph prafetura in Aegypto, quid alle-
Sorice ſignificet ſecundinm Philonem. . 507.14 Loſéph atus triginta annorum, cum eſt ad prefecturam Aogypti cuectus, curex Ppoſita fuerit a Mosé, traduntur quin-
que cauſæ. 71.61. 2- Toſeph cur per tot annos non fecit certiog rem patrem de ſtatu ſuo, pulchra diſ putatio B. Auguſtini,& Theodoreti.- 42. 625.1I. G ſeg.
Taſeph cur tam durè& aspers exceperit
fratres ſuos ampla ditputatio. 42. 529.
4. 6 ſe—. Toſéph quinque de cauſis noꝝ fuiſſe agni- tum a fratribus ſuts. 42.632. 5 Tſeph vocans fratres ſuos exploratores, num mentitus ſit,& peccauerit ſaltem Venialiter fuse disputatur. 42.634. 1 Iaſeph dicens fratribus ſuis, Per ſalutẽ Pharaonis exploratores eſtis, an
VVVVV 3

1 ND periurium admiſerit diſputatur. 42. 63.919& fea.
Toſeph qar triduana cuſtodia fratres ſuos A liᷣerit. 42.640.26
1 oſp cur Simeonè potius, quam alium fratrum ſuorum tetineri iuſſerit. 42. 6 41.22.
Ioſeph cur ſratribus ſuis c onuinium exbhi- buerit. 43:663,12
1 oſph quinque ferculis excepit fraires ſuos in illo conuiuio. 43.666.17
Ioſoph cur ſtruxerit calumniam illam
fratri ſuo Beniamin de ſurrepto ſcypho, & an in eo peccauerit. 44.976.1. G& ſEgJ.
Ioſeph quomodo ſibi tribuerit ſcientiam auguralem ſine mendacio etiam perni- cioſo,fusè diſputatur. 44. 641. 9.&. ſeg.
Ioſeph quibus artibus tantam apud Ae- gyptios beneuolentiam,& gratiam ſi- bi comparauit. 45.59).
Ioſeph cur dixerit abeuntibus fratribus ſuis, Ne iraſcamini in via. 45 697.8
Ioſéph poſteros cur Septuaginta& plu-
res quàm memorat Moſes,& qui noõdu erant nati commemorare voluerint. 46 712. 713.15 16 loſeph cur tantopere cuperet fratres ſuos exiſtimari paſtores ab Aegyptijs. 46. 723.31 Ioſephan inſtam legẽ tulerit Aegyptiis, cogens eos quintam partem frugum annui tributi nomine reddere Pha- raoni. 477.48.13 Ioſeph prophetia per partes aptiſſimè ap- plicatur ad Chriſti 49. 6 45.153.& ſeJ. Ioſeph cur comparetur Rhinocerati,&
Tauro. 49.§54. 177 Ioſeph totius vitæ hronologia exponitur. 59. 6. 27
Ioſeph breuiort vitam vixit quàm ma- iores ipſius,& cur. F50. 877. 27
Ioſeph cur noluit corpus ſuum ſtatim poſt mortè transferri in terram Chanaam. J0. 79. 30
Ioſeph oſſa cur ſepulta ſint in Sichem. 50.
E X. 579.31 8 Patriarchari duodecim oſſa num ßzu. tata ſint in terram Chanaam, G&l ſint illa ſepulta. fo.auze
loſerhoſſa post mortẽ prophetaſſe,vtl
tur Eccleſiaſtici;g. quemadmodun ß intelligendum. o. SSi. num. vltim Ioſephum ebraum ſæpe ſacras bi tuna haudquaquam ideliter in ſais ſaujm referre. 27.1In Ioſéphus arguitur infidelitatis in an- memorandis ſacris hiſtori. 22 3u, Ioſephi Hebræi aientis Loſeph fuſedn. ditum viginti minis, exanimuurſin tentia. J77.A91.70 Iratorum bo mini duo gemn ſumuuim Ariſtotelem. NMa Iraſcentes&odols tes cur clamunt iam, timenrtes autem conticeſcere.„ ti
15 AA C.
Saac vtrum ob monogamiam prefui- dus ſit polygamo Abraha. 2 574 Iſaac iocus cum Rebecca, quem eidit ner Abimelec qualis fuerit. 26. f7un Iſaac conuiuium factum regi Abimeles, quid allegorice ſignificer. 26:SI.10l.ſa C562 H Iſaac quatdò anno atatis benedixerit lu ſuo Iacob. 27.104 Lſaac cur henedicturus filio ſuo Elu requiſierit ab eo cibatum ex venau. ne. 27.168.5.G ℳ ſaac cur tactus maxime indicid eanl are voluit, an loquens ſicumeſi ſau. ns Iſaac decipi circa bencdi ſui primogeniti cur paſſuſ Chi. 27.145.146.61. 62 un ſaac cur post benedittionem lai 5 4 itidem potuerit benedicere EM 162.163.§6.84 De centuplo, quod percepit Iſaac 2 8 Palæskina. 29.79
T
1
b
—
b

Mlu 4
Nem 4*1
dr
2
u 3
b 1 N
Iſaac cur probihttus fuerit à Deo ne iret in Aeęyptu,& de præcipua prouiden- tia Dei erga ſeruos ſuos. 26. 63.54.6.
z
C 7
Indas an habuerit legitimam potesſtatem
damnandi cupitali pœna nurum ſuam Thamar. 39. 542.30
Iude ſententiam in Thamar fuiſſe ini-
quam. 35. 744,3 Iudæos principibus C briſtianis ſubiettos, quri ab illis tractari debere, Ruperti
ey aliorum ſententia. 42. 631.7 De imore extremi Iudicij egregia Baſi- lij oratio. 39.563.17 Iurandi duplex modus. 42.635. 17
I
I. Ahban peccatum quam graus fuit multiforme, pro Rachele ſup- ponentis Liam. 29.247.2 Lachrymarum effuſione leuari dolorem pulchra Baſilij diſputatio. 37. 5⁷. 502. 90. 91 Lent Aegyptiaca, qualis fuerit. 25. 46.69. Lenticula Zenonir. 25. 46. 69 Leonis Catulus quomodo præfig uret re- ſurrettionem Chriſti. 49.§02. 57 Lia num peccauerit dum ſe pro Rachele dedit lacob. 29. 244.24 Liber cur appellatus fuerit inuentor vi- ni apnd Ethnicos. 26. 90. 44 Lilitinarij qui eſſent apud Romanos,& quod eorum munus. 50.§64.1
Lippitudinis duplex genus. 20. 233. 9
Super lippitudine& albugine ſpiri- tuali pulchra diſputatio S. Gregori. 27.23 3.10
Liquorum inter je differètia. 49. 793. 16
Looa quædã certa præcipue ſacrata fuiſ-
² Deo in omni tẽpore, licht Deus vbi- ué ſit, atque vbique colẽdus& inuo-
8
D E N. candus. 25. 2 07. 42 Luctæ certamen quam ſit antiquum,& de vſu arenæ in eo. 32.326. 29 Luctus mortuorum an ſit landandus. Fo.§69. 9 Luctus mortuorum quamdiu durare de- beat. 50. 964 (onſueuiſſe etiam viros præſtantiſfimos relaxandi animi gratia deſcendere ad ludos etiam pueriles aliquot exemplis aſtenditur 26.78. 31
M
X AAaianitas& Iſmaelitas& inni- V cem confuadi,& nonnunquam Arabes& Aethiopes appellari. 37. 459.73
Magiſtros& padagogos puerorum apud Hebræos, fuiſſe ex trihu Simeonis. 49.790.33
Quomodo mali lict potentiores, ſerniant
tamen honis. 25. 20. 35 Mali cur plures ſint bonis, diſputa- tio Nazianz eni. 2. 21. 33 Malorum hominum inter ſe diſſenſio ſæ- pè multum prodeſt viris bonis. 37. 482.62. De Mandragoræ virtutibus& effeclis ampla diſputatio. 30. 261. 9. vſq; ad 20 An Plinius, quæ ſimilia ſoripſit Dioſco- ridi,ea ſumpſerit ex illo. 30. 262. 10 Mandragoræ radices an repræſentent humanam efigiem. 30. 263.13 Mandragoram cur Pythagoras vocaue- rit Anuhropomorphon. 30. 263. 13 Madragoram fabulosé dictam eſſe Cir- caam, qubd vim haberet conciliandi amorem. 3⁰.265.16 De Mandragora dictum Epiphanij in Philologo excutitur. 30. 267.16
Mandragora licèt per ſe non conducat fœcunditati mulierum, peraccidens tamen poteſt conducere. 263, 266. 17. 15
Mandra

1 N D Manaragoræ vera natura,& proprieta- tes,& virtutes,& effecta traduntur ex Auctoris ſententia. 30.26 6. 19 Manipulorum viſio Ioſeph, quid praæfi-
4 4 8 8. gurauerit allegorice ſéecundum Kuper-
tum. 27281.42 Manethonis antiqui ſcriptoris rerum Aegyptiacarum tria notabilia errata circa ingreſſum Hebræorum in Aegy-
ptum. 46.723. 30 Marſilius Cagnatus inſignis medicus laudutur. 30. 262.10 Matrimonium per coemptionem quale fuerit, 29. 560. 12 Matutini temporis quanta opportunitas ad multa. 26. 90. 49 Platonis opinio de aliquo mendacio in- terdum licito. 27.124.29 Owlgenes ſecutus eſt Platonem de men- dacio interdum licito. 27.125.31
Euſebij opinio ſuper ſententia Platonis e mendacio nonnunquam licito. 27. 124, 30 b Caſſiani opinio de mendacio. 27.12 5. 32. Chryſostomi ſententia de mendacio ex- eutitur. 27.126.127.33.34 Mendacium omne eſſe per ſe malum, nec vnquam fieri poſſe licitum, probatur. 27.127.124. 35.36 Innocenti= Terij ſententia de mendacio. 27 127.35 Arist. egregia ſententia contra menda- cium. 27.129. 37 B. Gregorii ſententia de mendacio obſte- tricum Aegypti expenditur. 27. 129.39 §. Thomas quomodo interpretatur di- ctum B. Gregori; de mendacio obste- tricum. 27.131,41 Mendacium officioſum an poſſit eſſe me- ritorium apud Deum alicuius boni temporalis. 27. 131. 31 Regulæ aliquot internoſcendi quæ ſint in Scriptura pro mendaciis, habẽda, quæ autem minime. 47.122.57
E X.
Mori aliquem vel mortnum eſſ quln
phraſibus enunciare ſoleat Sonpun!
49.§61.198
Moſés num diſcreper ab Hemdm
Diodoro in numero dierum auiu
Aegyptii curabant mortuorum m⸗ Ta. Jo.Ahl Quantopere cauendi ſint oculifemnni & de tribuu telis, qua laſciua malun vibrant in væcordes amanun gnau oratio Ambroſii. 39.] guth 3 Mulieris laſciuæ inſigne exempum a mina I oſe ph. 39.†90 Mulieris tactum quaſi comwiſim venenatum eſſe viro findm, ar S. Hieronymo. JSt7,2; Mulorum generationis vtmun imuin uentor fuerit Ana, ex ſtirpe Tuas 322. 3. G ſeJ. Mulori generatio an ſit ſecundunnan. ram. 36. 4233 Mulorum generationem non eſe duuins lege DVetitam. 36 426] Mundi amatorum ſtultitia declaratm
pulcherrima ſimilitudint. 42.9323
34
. 4 4 1 5 5„ Het Mures cur oderint Magi,& Aethcye & Arabes.. 77 47935
N
Abuchodonoſor Regis temport im pletum fuiſſe llad vaticinium Non auferetur ſceptrum deluda,& 0 inionem fuiſſe quorundam Hchu ram,& Iuliani Aposta te, ſed faſan 49.5 0/7. 69. Natalem diem celebrandi,& ſuns aliorum, quam fuerit antiqunthii tudo. 40. 9ℳ00 dd. Naialem diem ſuum in Sonjutuntm nem pio um virorum cellnuſ 6 mus. b Natalem diem trium dumis
ſtiani celebrant; Chrißti Domim,.
.
4 Khe
Virginis,& S. Ioannis Baphi a
1

I
„. 40. 597.1
Natalem diem ſanctorum hominum cur
vYocet Eocleſia eorum mortem. 40.
„†§/.11 Nilum æquò cauſam eſſe fertilitatis;&
ſterilitatis Aegypti, ſed dinerſa ra-
tione. 25.635. Noueèdial, quid fuerit apud Latinos,& an in luclu mortuotum obſeruari de- beat à Chriſtianis, diſputatio S. Au- guſtini. Jo. 972.17 Cum nouerca ingeſtus crimen quam gra- uie ſit. 35. 415. 47 Nuptialis conuiuij ſumptus quemadmo- Aum diminuerit Plato. 29.243. 22 Nuptiarum conuinalis celebritas quam fuerit antiquitus ſolénis,& quot die- bus ageretur. 29.242. 2 47. 21. 24. 29 Nuptiale couinium Alexandri Magni. 29.243.22 Nutricis nomen& nutriti quam ha- Heant ſignificationem, præter vulga- 2ezen. 55.394.1 Nutrix qualis eſſe debeat,& quãta fue- it olim erga nutrices vel nutri cios pietas alumnorum. 35.94.13.15
(u claudendi morientibus mos
exponitur. 46.705. 5 Oculos claudere morientibus cur perſo- næ vel ſanguine coniunctæ, vel dilettæ præcipueè ſolerent. 46.708. 9 Oeconomicam gubernationem compen- Aium eſſe politicæ gubernationis pul- chrè trattatur à Philone. 39. 173. 4 Ogygis diluuium contigiſſe eo tempore, quo Iacob verſabatur in Meſopora- mia. 7. 742.17 Iulius Aphricanus dicens, diluuii Ogy- gis conrigiſſe ætate Moſis refellitur. 47.743.15 Orationes Sanctorum reclo in Scriptura appellari arma. 49. 766.13 Ou card,& ſanguis in 5 oriptura quid ſi- niſicent. 29.233.4
Com.in Gen. tom. 4.
INDFX.
Opuſculori ſex genera reperiri in Scri- tura. 29.229. 2 Quas partes corporis oſculari mos fuerit apnuqd antiquos,& cur. 29.230. 4 Oues candidæ& nigreæ magnifebant in Meſöpotamia, ſicut verſicolores in Palæſtina. 30. 277.34 Ques quomodo conſpettu virgarum ver- ſicolorum, concipiebant verſicolores fœtus. 30. 29 5. 4656 An coloratio fætuum ouium ex aſpectu virgarum, ſit naturaliter fata, an Præter naturam. 30.2S). 47. 52
QOuium colorem mutari potu aquarum.
30. 299. 53 P AKcis vocabulum qudàm varias ha- P beat ſignificationes in Scriptura. 26.8§. 46 Panis vocabulum quot modis ſumatur in& criptura. 2. 223.6 Parere ſuper genua alicuius, quid ſit in Scriptura. 30.260.8
Partu⸗ huminis in caput& in pedes ſit
ne naturalis. 27.39. 56 Partus dolores in muliere, quibus ex cau- ſis accidant. 35. 4⁰. 39 Parẽtes quemadmodum ſuum erga filios amorem declarare debent. 27.. u Parentum imprecatio aduerſus filios ir- reuerentes, non eſt inefficax, neque contemnenda. 27. 4.14 Paſtores cur fuerint Acegyptijs abomina- biles. 46. 724.726. 32.36 Perſaæ morem ſcindendi veſtem in dolore, accepiſſe videntur ab Hebrais. 37. 100. 7— Pharaonem non ſolum habuiſſe illa ſom- nia, verumetiã corum intelligentiam, cuius tamen poſtea oblitus ſit, tradit Ioſéphus,& refellitur. A4. 797.3 Pharaonem non fuiſſe prophetam, licè ſömnium eius fucrit propheticum. 41. Fau..O ſe;hʒ. Pharaoni cur Deus miſerit duo ſomnia IXXXX
1

——
ͤͤͤͤͤͤͤͤͤͤͤͤ
Phares& Zare
Phaures Filij Cll? re? K d 4 M 17
.1 8. nean ee,eaſ ſgnificantia. Al. 652,9. «* 4 2 generario, cnius resν gura faerit. 29. 775-60 G, 722. 2„„ † 7 71 o A 2ν 7 † ter 605, qui Cl Iacob 1 ctto! b, Ae'yptun, cum poſt id tempo: uws nati
fuerint. 46.710.12
Phutipbar Aegyptius, qui emit Ioſéph,
an verè fuerit Sunuchus. 37. 512.109
P hutiphar an fuerit Princeps coquorum an militum diſputatur propter diuer- ſitatem Latinæ lectionis a Græca. 37.
516. 4.& ſeq.
Phutiphar ſocer Ioſéph, an fuerit idem,
atque emptor eius, eodem appellatus Homine,Aas butatur. 41.25.&ſeJ. Pilorum copia in homine, cuius rei ſit in- dicium. 25.315.533 Pincernarum muneris magna fuit tum antiquitas, tu EAenitas 40. 580.2. G 3 Piſtorum vſus apud alias gentss fuit an-
tiquiſſi imus, non tamen apud Roma-
n105. 40.5§0.2 Pænitentiæ vocabulum quid denotet in S oriptura. 27.166.94
Idumæorui ingenia& mores. 27.167.96. polygamia an ſit cotra natura. 29. 249.32 Pol)mita veſti is qua llis fuerit. 37.426.27 Pradeſtinatio& proui dentia Dei an per cauſas ſecundas iuuari poſſit,& quo- modo. 25.7. 9 Pradeſti nationis hominum.& repro- bationis illuſtrem fuiſſe fig uram, quod acoidiU Auokus ai3s Eunuchis in car- coerem detr uſis 065 Peccata; quo: i cum her Pa ca:, alter nih loniuuu of likeratus, alter damnatus, praclariſ- Kima diſputatio Rup. 40. 189.14 P; areuhes qui ſi nt optimi, maximé que idonei ad docendos alium ſecundum
5.G regorium. J7.74O. I4 Præficas cur Romani conducerent ad lu- gendos mortuos. Fo.§65. 10
Preægnantibus qualis exercitatio corporis proſitſe ſe enaam Ariſtotelem. 25. 1. ¹
E X ₰*
44„ 1 Prognantis mulieris daanuats Aißem
pœænam- Jud. ad peperiſſeri 11 more funy ſe apud multas gentes. 39. 149. 36% een Primogenitus cur dicatur fartinudn ha. mi5& cur principiam dslorus 9 78⁷ 11.12 Primogenitorum ante legem Maſuah Prærog. atiuc memorantur. 49. 772, 227 Topagatio numeroſa peſterammern * viuaue. 469.,722,9 Prolis deſiderium in fœæmina, uus m ardens. Je2. Prophetarum variam rahannuf. Ctionem, cum ab alij 1hs co ala Antur2r.
15 22
P rophetia Iacob qual ig ſuerit. 49773
P rop hanus,& prophanare⸗ quid ſgnij⸗ hicent. 25,12.)
Protectionis diuina quantaſ ſit gratuae de quatuor eius ee, 96 4440
Prouidentiæ Dei varij modi. 25. 13. 2 ℳ
Prouidentiæ diuinæ quanta ſi hirtiu do, ſimiique ſi aauitas. 29. 19. 2.9 ſaqueut.
Cum pr ouidentia Dei exaltiſſima teru omniumn„Juomude cohereant, tà multa mala, quæ cernuntur inn ado. 2§. 1§9. 2
— Dei præc lariſſima Dio-
nyſt] Areopagiie ſententia.29.190.22
1
9
* 2 P: vneiaen ie diuina principales admini- geſſe Angelos. 29.Igaas deat 6
Suu identia mundi d pene Deo, an etiam ab alijs cauſis. 3,9 193.26.27
De prouidentia Dei falſa apinn 4 alcorum. ne
Prouidentia Dei ſape/ per connnahe ducit ſêruos ſuos, 91 103 Ahnause
37. 512. 105
Prouidentiæ dininæ efficacitas nniam t la vertentis in bonum, preclart ๠d ratur à Boetio.

) euie 3
Prpan —“ 3 3 * 3 teene
marurd?
4
INDEN.
Pulchritudinem niuam corporis plus ha- bere periculi quàm boni. 39. 5 57.6
R d Aahel cur furatà ſit idola patris K i. 31. 302. 5 Hachel an coluerit idola. 31. 304.305.§. 9
I
Catharini contraCaietanum diſceptatio.
an Kachel fuerit infidelis:& an con- iug ium fidelis cum infideli, ſit vetitum iure naturæ. 31.305.9 Rachel ſurripiens idola patris ſui, quid allegoricè ſignificauerit, pulchra diſ- utatio B. Gregori. 31. 306. 12
Eachelis ſepulcrum vbi fuerit. 35. 409. 37
Rachel vtrum mortua fuerit, cum Ioſeph Vidit illa ſomnia. 37. 474. 50. ſe- quentibus. Rameſſes ſueriine eadem terra, ac terra Geſſen. M. 737. 4 Rebecoa quòmodo cõſuluerit Deum,& ab eo reſponſum acceperit. 21.. II Reſpondere, ſape in Scriptura idem ſigni- ſicare⸗quod reddere cuipiam pro eius merito. 30. 277.36 Linoceros quale animal ſit. 49. 24. 117
Roris ſolius Snon pluuiæ, niuis& alio-
rum eur meminerit Iſaac in benedicẽ do Iacob. 27.152. 72 In Palaſtina non fers, niſi duobus anni temporibus pluere, ſed vorem ibi gere- re vicem pluuiæ. 27.153.72 Rufus color quis ſit. 25.37.53
Acerdotium an fuerit ante legem
Moſis ſemper coniunctum cum primogenitura. 25. Jl. 77. Gꝓ74 Sacerdotum Aegypti immunitas,& vi- ctus ex publico, diligenter explicatur.
. 47.737.9
Sacerdotes A egypti quales fuerint an-
iquitus, tum continentia, tum do-
Scala ſymbolum fortunæ. Scalæ illius viſio quomodo pertinuerit
etrinæ fama, ex B. Hieronymo, Eero- doto,& Diodoro Siculo. 42.737.9 Sach vox Hebraa ſaccum ſgnificans, multis in linguis ſimiliter vſurpata. 37. 500.94 3 Sacco vel cilicio indui gnum.
cuius rei eſſet ſi-
2 37. S1. g9
Samſonem decemn rebus figuram Juiſſe Chriſi. 49. 35. 129
Sanguis in& criptua quid ſignificet. 29. 253.6
SCAL A. 8 Cala läcob ſæcundum literalem fen- huun figura fuit diuina prouiden- tiæ. 2§.1§7.1§. G⸗ ſ7e¹. Scala Iacob ſimilis fuit aureæ Catenæ, quam Ioui tribuit Homerus 29. 189. 19 Per Scalam illam Angelorum aſcenſus & deſoenſus quid ſignificauerit 29. 191.23 S
Scala illa quomodo fuerit figura Eccle- fiæ Chriſti. 1 2438.19 7. 37 Scala lacob quomodo præfigurauerit vi- tam& diſciplinam religioſorum ho- minum. 2§. 195. 32. G ſe7. Scalæ illius triplex interpretatio allego- rica Philonis. 2§. 203. 35. S ſeo. Scalam illam Origenes intenpretatus i de deſcenſu animari æœlo in huma-
nd Corẽora. 2§. 203. 59 24.206. 4
ad præcipuam eruditionem& conſô- lationem Iacob. 29.193.2§ Scala illa Iacob, quomodo præfiguraue- it incarnationem Chriſti,& humili- tatem conuerſationis& Paßcionis eius. 28.194.195. 29. 30 Sceptrum& virga quid jignificent in Soriptura. 49. 796. 08. 45.74 Scißio veſtium apud Hebraos quid de- notaret. 8 57. 700. 8 IIXXN 2

INDEX.
Scriptura conſuetudo in dandis promiſ-
ſvnibus 27,15577 Soriptura ſolet interdum dicere aliquid ee tale, non quia tale ſit, ſed quia vi- detur eſſe tale. 31.303.7 Scripturæ mos eſt, quod pluribus conue- nit, qutaſi omnibus conueniret, enun- ciare. 46.721.26 Scriptura interdum ſolet tribuere fllijs ea quæ proprie ad patres eorum perti-
nent. 46. 721.27 Soyphorum vſiu, antiquitas& honor apud Principes. 44. 575. 4 Sem filius Noe, quando mortuus ſit,& refellitur Thoſtatus. 26.96. 7 Senatus ſeptuaginta virorum à Moſe inſtitutus. 49.§13. 93 Sexdecim mala& incommoda ſenectu- tis. 27.106. 2
Senectutis viridis ac vegetæ rari exem- 8 4 X 3 plum diſertiſſimè à B. Hierony. expo-
ſitum. 27.166. 3 Senectutem delicatioribus cibis eſſe ful- ciendam. 27.105. 7
An B. Paulus ad Romanos 9. locum Ge- neſis de Iacob& Eſau, citauerit ſe- cundum hiſtoricum ſenſum, an myſti- cum. 25. 30. 43. ſeJ.
Pauli argumẽtationẽ ex electione Iacob, & reprobatione Eſau, ctiam ſecun- dum ſenſum myſticum eſſe validam. 25.29. 46
Quiſnam ſenſus myſticus ſit principali- ter intentus à Spiritu ſansto, ſitq, va- lidus ad argumentandum. 25.34. 49
Fter ſenſus in exponenda Scriptura po- tior habendus ſit, hiſtoricusne, an my- ſticus. 2). 36.52
Sepeliri aromatibus& vnguentis con- dire, vtrum mos fuerit in veteri Te- ſtamento. 50. 9652
Sepeliendi mortuos extra giuitatem vel
intra, vel in propriis ædibus, vel in templi⸗ Varizſ gentium mores. Fo. §/72. 1†
Sepelire mortuos extra buitatem auj apud pleraſque gentes vſurpatum ſr. So.§/73. 20
Septua ginta Interpretum tran ſlatin ha. bens Iacob adoraſſe ſummitatem uyr gæ eius, idl eſt, Ioſeph nullo madoti
médoſa, ſed grauiſſimis Patribus pn⸗ bata,& B. Pauli firmata auttunim nec Hebraicæ ac Latinæ lectioni un traria. 47.752. 30 ſh Septuaginta Interpretes dicentes laul intraſſe A2gyprum cum ſernuagim quinque, num falſitatis, Samrug guendi ſint, amplißimè ahuun- 46.720.20 Tituli ſepulcrales. 35. Alio;ſeh Sepultura corporis vel ſui, val dumm, vtrum parui pendenda ſit, anſiiui & anxie procuranda, per duadi ſputationes tracttatur.+7 1⁴3.24 O ſequent. Sepultura carere, nihil habere mali ſen⸗ tentia fuit plurium Eumicorum. † 74§. 23 1 Serapis vnde ſit diltus. 1 46.704.2 Sernuituris hominum que fuerit ongo,& quc ſit iuſta ratio& cauſa ſec undum Auguſtinum. 46⁷44. 32 Philo tripliciter interprelalu ſcalann Iacob ſecundum allegoricam untell- gentiam. 28. 203.35. C e
Simulationis quinq; ſpecies ex Scolo. 27, 120.25“ Scoties tradens quinque ſpecies ſimulatu- nis, docet qucnam ſit;& qus nunſß peccatum. 27 12 Simulatio& deceptio an poſſi 4de 4 quando licita. 27 Simulationis quatuor ſpecies tralus Auctore. 2) la Vocabulum ſimplex quam fäuſn nem habeat in Scriptura. 2 42·12 Socer e ſocrus, quantopere coli o ann debeant à nuru& gemerd ex Homen
2. 6.97. 1 & Ariſtotele. 201 E 6 Solf

147329
-* t 4 37 mazmalnn
Leciu ue mnar A ner* 9n. mais I epnugin In 8 mra 9. 14 aee, . nnuf V p A Tauß
4113 Lo
* ð urr
a. en 7A. Scpum n 5 3 3„„ 4— 4 anCe. Jagumu en. Sozunuhn 4 l m. uant 6. kand, Phuna 3 5 ** Iar dn 4 „ n)
.“ 1 A- L eI, Kl 44
44ℳ
Man ſeu A
1 En
Am. uanan n
Socrates quemdmodum iurare conſue- uerit. 42.637.1)
Solitudo& ſecretum loci, magnum ad peccandum incitamentum. 39. 56 65. 22 Somni vocabulum tribus modis accipi in Scriptura. 25. 532.14 Somniorum ſex cauſæ ex S. Grégorio. 37. 477 ·j3“ Somnia eſſe vigilantium,& vitam,& es omnium mortalium, dotte philoſo- Phatur DPhilo. 40. 560. 12. G 727. Sponſa cur vesperi ducebatur in domum Virs. 29.243. 23 Cur complures fæminæ percelebres in ve- teri tectamento fuerint ſteriles. 25. 5.
Sterilitatis mulieris cauſæ naturales&
ſapernaturales exponuntur. 30.254. A5 Sternutamentum cur ab Aristotele vo- catum ſit augurale ſignum. 44. 579. 7 Supplantandi verbum, quid propriè& metaphoricè ſignificet. 25. 39.57 Suſcitare ſemen fratris demortui, quam fuerit antiqua conſuetudo. 36. 532.14.
2 5 ſec..
Thone tunicas gerere, erat alim apud Romanos turpe. 29.244.31
Terra optima quæ ſigna tradiderit Cato
& Plinius. 27.13.73 Terra cum cœlo maximam eſſe ſocietatè, & quaſi coniugium respectu genera- tionis terra naſcentium. 27.14.74
Terra per ſe ipſam quando ſuauiſſimum
ex halet odorem. 27. 149. 67 Thamar inceſtum cum ſocero ſuo Iuda proditum eſſe ſoriptis à Moſe ad re- tundendam Iudaorum arrogantiam, C in commendationem humilitatis Christi. b Thamar quomodo dicatur fuiſſe iustior quam ludas. 5§. 536. 21 Thamar&I uda, quæ fuerint peccata. 39. 537.22. G ſeca.
1 Np
35.723.1
E X.
Chryſoſtomum& Ambroſium, qui ex- cuſare videntur à peccato ludam& Thamar, quomodo interpretari opor-
teat. 25. 192.26.& ſeq. Thamar non fuiſſe jiliam Melchiſedech ſacerdotis, vt nugantur Hebræi. 39. „[42.31 Thamar cur damnata fuerit pæna ignis. 35. 42. ͤ1. G ſeq. eraphim vox Hebræa, non ſemper ido- la Gentium ſignificat:& de eius ſigni- Iicarione variæ opiniones. 31. 302. 4 Thomæ Mori martyris ſcitiſſimi Verſius. 30. 244. 1 Timor quatenus acoidere etiam poſſit ſa- pienti, ſecundum Stoicos præclara Epitteni ſententia. 32. 2 30. 9 Timor magnus cur taciturnos reddat. 5.b9 1. Timentium atque iratorum hominum differentiæ. 49. 691.1 Tituli vocabulum habet quatuor ſignifi- cationes in Scriptura. 25. 212. 49 Tribulatio variis rebus in Scriptura ce- lebratis comparari poteſt. 72.543.23 Tiibulatio tria facit hominem cognoſce- re,& Deum,& ſeipſum,& mundum. 42. 6 43.24. G ſeq. b In tribulatione, qui reſipuerint, illuſtria memorantur exempla. 42. 644.24 Tribulatio de tribus modis vocationum hominis ad Deum, an præcipuum lo- cum teneat. 42.644.25 Tribulationem plus conducere homini Juam doctrinam philoſophorum, egre- gia Plinij ſententia. 42. 646.27 Tribulatio quomodo notificet homini va- nitatem, inſtabilitatem, amaritudint, fallariam,& malitiam mundi. 42. 5 47. 26. E ſeq.“ De tribus vinculis, quibus aſtrictos ſe a- gnoſcunt viri ſancti, ne poſſint contra Denm peccare, hæc ſunt reuerentia diuinæ maieſtatis vbique præſentis:& veneficiorum eius recordatio& timor 1XXXI

diuini iudicij. 39. 563. 17.& ſeg. Turris Ader ſiue gregis, nominata in Seriptura, quæ fuerit. 35. AI4. 46
V
VW An nomt in criptura quàm vVa- Tias habeat ſignificationes. 49. 7§7. 25
Venari& venatorem eſſe, feré in Scri- ptura ſumuntur in malam partein. 25. 4⁰.59
Venationis laus. 2). Il. 60
Venationis varia genera,& quod eorum optimum ſecundum Platonem. 27.107. F
VFenoris ſtellam in cœlo mutaſſe colorem, figuram,& magnitudinem atque cur- ſum, traditum eſtà veteribus referen- te S. Augustino, id quod euenit in æ- tate Iacob. 47.743.19
Verba in quem finem inſtituta ſint,& data homini facultas loquendi. 27. 12. 36
Verbum Dei, quomodo pradicandum. 49. So⁷. 69. Pythagoræ præclara ſen- tentia de veritate e beneficentia. 27. 129.37
+ 8 82 2 2* ¹* 4 8 2 Veslibus pretioſis G& odoratis indui pri-
INDEX.
marias perſonas, quanmſt antiqunn. 27.747. 64 Didere facie ad faciem, e, loqui ond os,phraſim eſſe Hebraicam,& qudas ſieniſicer. 3 32. 342 ℳ9 Dini virtus Varie afſiciendi animus m. minum. 26.99,4 Dini quatuor laudes. 49,1036 Dictus ſimplicitas quanta fueri qui Anliο⁵. 2). 47, Dirtutis ſectatores qualis deceat uian 110. 29,9513 Dita hominum cur dicta ſit aluue regrinatio. Se.iJ. Quid ſit Vrim,& Tumim Hdnai,& Latinè, Doctrina,& dehu, ur erant in pectore Pontificus. aadan
N
Abulon tribus, habnuiſſe tempor Christi tria aa laudem valit inſignia,& quæ loca in ea fuerin m- Pilia. 49. 129.109 Zeli triplex ratio. 39. 256.1. In Ze- robabelis posteritate permanſiſe ſte- ptrum Iuda vſque ad Herodem, qpi nio eſt B. Cyrilii, fed mon pn obalilu. 49.5 10.71
IE G D
7 N.B2
Ex Typographia Claudij Mo
rillon. Anno]
domini 1600.

4 4„ 4 11 8 n 1* 1 5 hn 8 7 8½ 4, 4mn. 9 . na In 4u rer 41 2 Nerd I. 4* 1 1 ⸗ 8*—* 1 4 4 87 h 2* 1 2 “ 3
X
00 Clsidius Aquauiua Societatis leſu Præpoſitus Generalis quartum E Tomum in Geneſim P. Benedicti Pererij tribus einſdlem Societatis no- 5.. N..
ſræ Theologis commiſi videndum, qui omues cum eum approbauerint, pro- bo etiam vt, poſtit imprimi, ſi ita placuerit Reuerendiß. D. iceſgerenti‚nc Re- 44 84. 2. ₰„— 3.„. 4 uerendiße Patri Magiſird ſacri Palatqj. Datum Roma die nono Septembris
1594.
Claud. Aquauiua Præp. Gen. Soc. Ieſu
Omum quartum Benedicti Pererij Commentariorum in Geneſim, expo- ſitionem à cap. 2 5. vIque ad 50.complectentem, exX commiſſione Reue- rendiſſimi Magiſtri ſacri Palatij, qua potui diligentia,& attentione vidi, nihil que in eo bonis moribus diſſonum, aut à fide Catholica alienum inueni. Sed omnia, diſputationibus quibuſdam ac difficultatibus ita referta,& Sanctorum Patrum ſententiis, aliorumque grauiſſimorum Doctorum dictis, eleganti, ac perpolito ſtilo ita expoſita ſunt, vt auctoris modeſtiam, ingeniique acumen, ac in exponendis diuinæ Scripturæ difficillimis locis, ex longo vſu& exercitatio- n e, diuerſorumque Auctorum lectione, comparatam ſibi dexteritatem& ſin- gularem eruditionem plurimum commendent. Nam ne nouitate nimia Lecto- ris animum deterreat, aut ne veritatis fonte omiſſo opinionum riuulos conſe- Ktetur(Hieronymum imitatus) aliorum grauiſſimorum Doctorum veſti- giis inhærendo, ſuam quandoque ſententiam ſtatuit,& rationibus confirmat.
5 H
Quapropter dignum cenſeo, vt in communem omnium vtilitatem, ſanctæque vniuerſalis Eccleſiæ, quæ vt Regina in veſtitu deauraro, circundata varietate à dextris Regis affiſtit, ornamentum& decus, ac Concionatorum omnium ‚ad literalis ſenſus intelligentiam in primis quærendam, ingens commodum, typis,
prælòoque mandetur.
Ego Fr. Michael Liot a Ribera ordinis Prædicatorum in acra Theologia Ma- gicter, ita manu propria fidem feci.
mynmauur P. Epiſc. Rauellen. Viceſg. Imprimatur.
Er. Dominicu⸗ Pag. ſutlit R. M.§..
“