“ 2 ———,— — 1 1 1ct 1 veikkaccd— rin lne —— 1 1 Med. Doct.& Profeſſ. pub. in Alma Cantab. Acad.& Collegii Medicorum Londin. Socii. D E 8 1 v E Subtextis continuè Obſervationibus & Medicinæ Doctorum ejuſdemque Collegii Londinenſis Sociorum. Editio Poſtrema. .— 4 558 8 ☛ M. DC, LXXXII. Placet nobis; ut Tractatus de R4ACHI TL= D E ſive Morbo Puerili, qui vulgo The Mir⸗ ket dicitur, imprimatur. JFoh. Clerck, Præſes. Mauritius Williams, Eq. Aur. Cenſor. Georgius Ent, Cenſor. Poannes Micklethwait, Cenſor- Ahaſuerus Regemorter, Cenſor. dee ec den, vren onienſchi irs Ln eüii) un Vitgten, N, ore aruillwadi arensöerl dewman)n — NTumenen rnnilitngod Pllae Uväde nnn, gutd w kannt — (ſen, ine him unne DJſiiin le R4CE ivulgo Th s. . Aur. ſlor. Cenſor, Cenfor. TTT Vic⸗ PRX FATICO. Ntequinquennium,(Lector n benevole) nonnulla, hunc V affectum lpectantia, in priva- A tis conventibus(quos aliquot Medici, exercitationis in Artis operibus gratia, interdum habere ſolemus) mu- tuo invicem ſcriptis chartis communica⸗ vimus. Quum ea viam ad ulteriorem conditionis, tum curationis hujus mor- bi indaginem, quoddammodo ſtraviſ- ſent; operæ pretium poſtea viſum fuit chartas illas ad incudem denuo revocare, &(excerptis ex iis, quæ huic uſui eſſent accommodata) integrum de hoc affectu Tractatum concinnare. Cura iſta com- muni ſuffragio concredita fuit Doctori Gliſſonio., Doctori Bate,& Doctori Re- gemortero; quibus primo placuit nego- tium hoc, ſecundum futuri Tractatus partes, inter ſe dividere, ſinguliſquè proprium ſuum penſum aſſignare. Sed cum Doctor Giiſſnius ſuam partem(quæ 4 8 in⸗ PRAFATIILIO. inveſtigationem Eſſentiæ hujus Morbi comprehendebat) accurate utriuſque ju= dicio contexuiſſet, atque in ea multa à communibus Medicorum placitis(licet forte minus à veritate) aliena in medium attuliſſet; mutavimus conſilium, prima- que totius operis ſtamina ipſi ſoli per- texenda commiſimus, ne partes nimium heterogeneæ, ſibique difformes, tandem exſurgerent. Accepit conditionem ea ta- men lege, ut, dum in hac Sparta ornanda occupatus eſſet, cæteri duo ſæpius cum ĩpſo convenirent,& ſymbola ſua, ex pro- priis circa hunc affeq um obſervationi- bus, in ſubtegmen conferrent, quæque illius ſtudio delineata& conſtructa pro- ferrentur, horum examen, tum judicium, mox ut ſub manibus naſcebantur, ſubi- rent. Atque ita tandem hoc, qualecun- que, opus ad umbilicum perductum eſt; idque jam in publicum producimus, ne- quaquam impulſi ſcribendi prurigine: ¶ quod Epidemicum hujus ævi eſt Cacoé- rhes) ſed eo tantum fine; ut, cum nobis lolis nati non ſimus, hæc qualiacunque, quæ — 4 ananät 1 gle jmiants käcebai dardiit ntreun haum polun,E aewm gau enr Kn Dag Mähme — b aunhelbr Nuum ſak e 10,. e hujus Nom e urriuſq 2 jur ain ea milta; placitis(lice enain melium lium, pt ima. ipli ſoli per- partés nifium ormes, tat dem litionem a ta- Pantaornnd uo ſæpioscum ola ſua, epro. obſervatoni- rent, Jus Que onſtruch ro- um uihem bantur, ſubi- oc, qualeſun- verductud eſt ducimus ne- di prurigine: vi eſt Catoë- t, cum 1obis ualiacunue, 1ur PREÆEATI0. quæ cum ad tenellæ ætatis(in qua magna ex parte præſens, totum vero futurum genus humanum concluſum eſt) falutem, tum Reipublicæ literariæ incrementum utcunque facere poſſent, communia red- deremus; quo etiam aliorum doctiſſimo- rum ingenia ad ſimiles in Eſſentias mor- borum eorumque cauſas inquiſitiones fa- ciendas,& noſtras haſce Lucubrationes examinandas perfectioreſque aliquando reddendas invitaremus, Cæterum ob- ſcura hujus Affectus eſſentia,& noſtrum in hoc novo ſtadio percurrendo auſum, veniam(vel tacentibus nobis) apud te poſtulant,& ut defectus, lapſus, errores- que horum conatuum mitiori perſtrin- gantur cenſura, jure meritoque efflagi- tant. Denique noli à nobis hic expectare pictum ſermonem,& Khetorum floſcu- lis conſperſum; Nobis non licet eſſe tam diſertis, Qui Muſas colimus ſeveriores. Neque etiam materiæ conditio pati- tur ejuſmodi fucum: iſto modo. 96 2 Oruari PREZFATILO. Ornari res iſpa negat, contenta doceri- Vale,(Amice Lector) atque eo ani- mo haæc evolve, quo Tibi damus; 1 hoc eſt, candido& benevoloi:.) biute F. Grerssonru. b G. BATE. A. REGEMORTERUVsS. E — ö lntmn lhlenn ac Nomina eorum Doctorum, qui ſcrip- hun de tis chartis Obſervationes ſuas in prima Lenmü noſtra ſuper hoc affectu Exercitatione— contulerunt. hamichn Dr. F. Gkſpn. Dr. T. Sbeaf, Dr. CG. aas Bate, Dr. A. Rægemorter, Dr. ſ. Wright, e ihan defunctus, Dr. N. Pager, Dr.. Goqddard, u Dr. F. Trench: Collegii Medicorum n un Londinenſi I Socii. riam nil A Conze 1(Olteun b lin nu n unn„ b NAza ELEN N=* kaua la deran “ 10. ttenta Aocenn atque 60 4 damus de 6NIV5. tB. 2MORTERIS. .—q m, quiſen- uas in pri na xercitatiq ELEſa —o ₰ ELENCHUS CAPITUM;, Breviſque Synopſis Articulorum præci- puorumin ſingulis contentorum. Antiquitas& prima origo kujus mor ki, nomen ejuſ= dem. heujuſque deri vat io. & Orbum hunc eſſe novum. Pag. 1o / Primus ejus locus natalis. 3. VX Nomen vulgare. j bid· Nomen huic morbo appoſitè quadrans. 4. CAb. 11. Anatomitæ Obſervationes, collectæ ex inſpectiene O- diſ= ecione cor porum hoc morbo extinctorum. Obſervata, quæ citra diſfectionem, denudato deftuncto, exterius occurrunt. 9. Quæ aperto Abdomine. 31. Quæ aperto Thorace. 13. Qux aperto Capite obſervantur. 14. CAbP. III. Aa fuciliorem inventionem Eſſentiæ merbi, ſuppoſita quæ* dam proponuntur. Primum, de Eſſentia ſanitatis. Secun- dum, de Eſſentia morbi. Tertium. de triplici didiſione ſa- nitatis& morbi. Explicatio tertio tertiæ di vi ſionis, uſasſcue ejuſdem Deſcriptio con ſtinssionis naturalis, ejuſdem exal= atio. Quartum ſupthoſitum de combinatione trium conſti- tutionum in iiſdem partibus. Diviſio conſtitutionis, in qua conſiſtit Eſſentia ſanitatis & morbi, in naturalem, vitalem,& animalem, hu- juſque diviſionis explicatio. 16. Deſcriptio conſtitutionis naturalis. 222 CA P. 1 V. Eſſentiam hujus morbi non conſiſtere in conſtitutione Ani- malis, nec Vitali. ſed Naturali; non qua Or- ganica, ſed qua Similari. Limitationes tres proponuntur. 34⸗ *X 2 Pri- ₰ L. Elenchus Capitura. Primam, ac radicalem hujus morbieflfentiam, conſiſtere in frigida ac humida intemperie, cum defectu ac tor- pore ſpirituum inſiorum concurrentibus, in conſti- zutione infila partium primo affectarum. ibid. — CAab. v. Examinatioſententiæ propofitæ per partes. 1. Morbtim eſſé intemperiem frigidam Object& Reſp 2 Eſſe bu- midam. 3. Conſiſtere in ſpirituum inopia Ob- ject.& Reſp. 4. Iu ſpirituum torpore. Plura concurrere ad temperamentum calidum infitum conſtiruendam, quam ſoluam ſpiritum inſitum. 4²2. CAp. VI. Pars prima in hoc morbs affecta. Non Cor, aut Cerebrum. 45. An Hepar ſit ſubjectum primæ Eſſentiæ hujus morbit ibid. Argumentorum, quæ Affirmative ſuadcant, ſolutio. 46. Negativa afferitur. 50⸗ An Pulmones ſint ſubjectum primæ Eſſentiæ hujus mor- bi?.. 53. Negativa aſſeritur. 54⸗ Partes primo affectas eſſe ſpinalem medullam, calvariam egreſſam? Nervos omnes ab eadem productos; deni- que omnes partes membranoſas, ac fibroſas, ad quas nervi iſti deferuntur. 55. An oſſa inter eas accenſenda? ibid. Negatur. 56. CAb. VII. Secundaria bujus morbi Eſentia. Tonus Partium in quo confiſtat. 60. Tonum Partium in hoc affectu eſſe vitiatum:& eſſe qui- dem. ibid. 1. Nimis laxum. ibid. 2. Nimis flaccidum. 61. 3. Nimis mollem. ibid. 4. Nimis lubricum interne. 6². Dari internam,& ſimilarem quandam in corporibus na- turalibus lubricitatem, etſi ca è Philoſophis prætermiſ- ſa ſit 63. Eam lubricitatem eſſe vel Oleoſam, ſeu pinguem, Aquo- ſam, hain lkt 20 m tech erh Wan. 87 — 2 9 7 nuknun„ o rio cuuoes dhünmie Rumaiſn un iir fuuuifiennun wiſſ s NWawren 1 Fabwan 11 1— — 3 r hH MAro-(alle cpee ear uneint Dernaum er riumwan lälteea 52 Ma MNladopem a 84 . Aeaunae bern * 1 deehbhen Ragadec d. ellentiam, conl 4 cum defectu a or. tentibus, in ce Ki tarum. tes. 1. Morbam 7 Seſp 2 Eſſe N3 m inopia Ob- 2m torgore. m calidum ial um im inſitum. ffecka. T hujus morbiz bid, dcant, ſolutio. ſemie noſos cdullam, calye n productos; „ 4 or- 5 74. lam ni. cfbroſas, ad tuas ſentia. tiatum:& eſle m in cotpotidu lolophis prætet ſeu pinguem, 4 5. bid. 55 60. ui⸗ Wia. Vid. 61. Vid. 62 na- niſ. 63 Ii0⸗ imn, Flenchus Capitum. ſam, Spirituoſam, Salinam,& forte Terreſtrem. 64. partes orimo affectas interna lubricitate aquoſa, prater naturam, eſſe affectas.. 65. Tonu partium, in hoc affectu vitiatum, non eſſe cauſ- ſam morbificam. 67. Neqie eſſe merum iymptoma: 5⁸ Sed morbum eſſe. 69- Et quidem partem totius affectus. 70- Quæ à primaria affectuùs Eflentia dependet, adeoque eſſe yartem Eſſentiæ ſecundariæ. 7** Magnam eſſe dependentiam toni vitiati à prima hujus morbi flentia. 73- CAP. VIII. Eſſentia Jacundaria hutjus morhi in conſiitutione vitali-. Divilio Conſtitutionis vitalis, in Originalem,& Paxrti- cipatam.... 76⸗ Subſectum Conſtitutionis vitalis originalis non Cor eſſe: ibid. Sed ſpiritum vitalem. 7784 CA P. IX. yitiata generatio ſpirituum vitalium in hot morko;& Au id vitiam ſit pars ejus Eſſentiæ ſecundaria? CA P. X. vitiata diſtributio vitalium ſpirituum in hot affectu;& anm . ſit pars eſſentia ejus ſecundar is. Vitia diſtributionis tria. 85. Circuitum ſanguinis non eſſe difficilem in hoc morbo. 86 Duæ cauſlæ præcipuæ celeritatis eirtuitus ſanguinis. 89- Quatuor caufſæ impellentes ſanguinem,& qualiter hæ ſe habeant in præſenti affectu. 90- De irritatione Arteriarum, ejuſque cauſſis. 94- De renixu partium contra pulſum. 97- Kjus ſpecies,& cauſſæ. 98. Deficere irruationem pulsũs in hoc Affectu. 99⸗ S CA P. XI. Ina qualitas diſtributionis in hoc affectu.. Ea probatur. 102 Et Phænomenis quibuſdam ulterius confirmatur. 103. * 4 Caàrs Elenchus Capitum. CAbP. XII. Vitia Conftitutionis vitalis participatæ in hoc affectu. In quibus conſiſtat conititutio vitæ participatæ. 107. Explicatio primæ ejus partis, quæ eſt unio ſanguins ar- terioſi cum ſubſtantia partium ſolidarum. 103. Ixplicatio ſecundæ ejus partis, quæ eſt calor vitals in partibus ſolidis excitatus. ur Conditionis caloris vitalis ſecundum naturam ſe haben- tis. Ifa. Explicatio tertiæ partis conſtitutionis vitæ participate, quæ eſt vivificatio,& exaltatio conſtitutionis natu- ralis. t1F. Quænam ſit adæguata cauſſa,& ſubjectum omnium na- turalium facultatum. 116. Vitia facultatum naturalium in hoc affectu. 117. CA P. XIII. Vitia Organica conſtitntionisinſitæ in hoc affecta. Quinque ſumma capita vitiorum Organicorum in hoc morbo. 118. Communem eorum omnium cauſſam fere eſſe A&o„%- eeoiaus, ſeu improportionatam nutritionem par- tium. 119. Duæ cauſſæ hujus Alogotrophiæ deſignantur. 120. Cur partes primario affectæ hic extenuentur. ibid. Cur Caput, præſerrim cerebrum,& Hepar nimium in hoc affectu augeantur. 121. Protuberantiæ oſſium in hoe affectu cauſſæ, 123. Oſſa in multis cum Parench. viſcerum convenire. i 4id. Oſla non omnino Arteriis deſtitui. 124. Medullam non eſſe oſſium alimentum; ſed quoddam eo- rum excrementum ſeu ſecrementum. 125 Vitiatorum Dentium in hoc affectu cauſſæ. 131. Curyvitatis oſſium cauſſæ. 133. Inflexionis Articulorum cauſſæ. 138. Inflexionis Spinæ cauſſæ. 141. Anguſtiæ& Acuminationis Pectoris cauſſæ. 142. CAP. XIv. Eſſentia ſecundaria hujus morhi in conſtitutione Animali. Deſcriptio conſtitutionis animalis, magis conformis opi- N1Om nnſernn 4 Wunreuten iachen 4 6 Räcrtiuns⸗ Pre thl Nliuula vinmzaalin Keunen (dum hennu deum. ungeemrim ARanta Tll vi,gimefan fig, vpeicdl geuto culi Tuordmm yvur d uren Mun ynrre Aaineryrrer u(cwengtren sducpan h ruull Allonaxar Riucaike 4 ad wicdi Kupxeriu de lu, vib llu, guaru, 1 u errare Rcyracucroteg (nleirun hveduu(ten Nearn g nur le arnn er Folan ränu m. zie in her afech articipate. unio ſanguin darum. elt calor vital naturam ſe hal z 1 3 3vinx hapticipa; conſtitutionis 1. . ſectum omnium 5 feectu. 9 ein hoc affelln. gganicorum in e 1b. zfere eſle d)p, mnutritionem g⸗ I1), mnantur, 1. gentur. ih! Hepar nimium u 1 auflæ. n; ſed quosdam m. 14 auflx 1 1 13. 14, cauſſæ. 14. ſtitutiyne Animal magis conlormisoh aio —— 2— 1 aconvenire. i 1 Elenchus Capitum. nioni veterum de facultate animali- 160. Peſcriptio ejuſdem ſecundum aliquorum Neotericorum opinionem de facultate animali. 161. Vitia conſtitutionis animalis in hoc affectu. 163. Cur ſenſus non æque hic lædatur, ac motus. 166. CAP. XV. Rachitidis Cauſſæ:& I. quæ ad Parentes attinet. Duo ſumma cauſſarum hujus morbi genera. 168. An,& quatenus, morbus hic dici pofſit hæreditar. ibid. Morbum hæreditarium eſſe proprie, vel improprie, fic dictum. 169. Utrumque rurſum duplicem eſſe. ibid. Cur infantes rariſſime hunc affectum ante partum incur- rant. 17²⁷ Cur ii, qui ante partum hoc morbo correpti fuerunt, gra- vius, ac periculoſius laborent. 173. Enumeratio cauſfarum, quæ, ex parte Parentum, hunc morbum producunt. 174. 1. Quæ, ante conceptionem, à vitio totius corporis Pa- rentum, procedunt, ad 4 Claſſes reductæ: 175. 1. Adintemperiem frigidam& humidam materiæ, ex qua ſemen generatur, ejuſque cauſſæ ibid. 2. Ad inopiam ſpirituum infitorum in iſta materia, ejuſ- que cauſſæ. 176. 3. Ad Torporem materiæ iſtius. 177. Hujus Cauſſæ. ibid. 4. Ad vitioſas diſpoſitiones Parentum, qui ipfi forte in ſua pueritia hoc morbo laboraverint. 179. II. vitia, in ipſis partibus genitalibus Parentum reſiden. tia, quatenus poſſint eſſe cauſſæ, ante conceptio. nem. ibid Cauſſæ, ek parte Matris, hunc morbum, poſt conceptio. nem, producentes. 180 CAP. XVI. 2 (auſſæ bujus morbi Pneris poft partum incidentes. An morbus hic ſit contagioſus? 183. Negativa afſeritur. ibid. Quid potiſſimum requiratur ad morbum proprie conta- gioſum conſtituendum. 184. * 5 Cauflæ, Elenchus Capitum. Caufſæ, poſt Partum hune morbum invehentes, ad duas Claſſes reductæ. 185. DeAëre,& extrinſecus occurentibus, quatenus poſſint eſſe cauſſe cauſſæ hujus morbi. 186: De Cibo.& Potu, intuſque aſſumptis. 190. De Motu, Quiete, Actionibus,& Exercitiis, 191. De Somno,& vigiliis. 192. De Exeretis,& retentis, præter naturam. 193. Plures dari ſpecies Excretorum, quam vulgo ſtatui fo- let. 194. Singulas tamen Exoretorum ſpecies nondum nobis eſſe ſatis notas. 195. Cauſſæ internæ hujus morbi. 196. Quomodo Bilis poſſit eſſe hujus morbi caufla. 198. Quomodo Melanch. hujus morbi cauſſa eſſe poſſit. 199. Quomodo Pituita hujus morbi cauſſa eſſe poſſit. 2oe. Qomodo Sudor excedens, vel deficiens, ut& indebita tranſpi ratio, hujus morbi cauſſa eſſe poſſit. 201. C A P. XVII. Morhi antccedanei, qui lujus morbi cauſſa eſſe poſſunt. Tria horum morborum genera. 202„ Qui morbi huic ſint affines,& congeneres ibid⸗ Quomodo morbi emaciantes, corpuſque quovis modo extenuantes, poſſint eſſe hujus morbi cauffa: 205. Tria genera morborum corpus extenuantium. 206⸗ Pueros rariſſime à ſoporoſis affectibus in hunc morbum incidere:& cur? 208. Qui morbi ſint, qui frequentius ſolent torporem huic morbo proprium invehere. 209. (Cab. XVvIII. Cur ælate graudiores. non æque ac pueri, huic mor bo ſint obnoxii? Juniores pueros frigidiori temperamento eſſe præditos, quam ſeniores:& cur? 211. Plura requiri ad conſtitutionem temperamenti calidi, quam ſpiritum inſtum,& calorem inſitum. 212. Diflerre revera intemperiem humidam, quæ pueris, ab illa, quæ ſenibus contingit;& quomodo. 2.13. Quæ ætas janiorum rarius, quæ trequentius huic aſfec- 1 u Gh rlölehie u rmüerülhe nc üenaab Mzutsa-no Weackotenler Jarieun, elbwwrGunch ulenreie, nordude tuislör ant nuc em⸗ Puiaslerim DRuruwerh'a ne veni w Veraao Tlgen gs. — lr i Anuuf alireinit taor conciiol li ünriinpre atugrgiiec noiaungeie Angie egot Dururma zu colarum. bustieagh ſceci lle. lligtlte mi e uttsdic nch u. 1 9 . h „Dirri n eleadakante tu —— 7, Elenchus Capitum, inrehentesſddun tui fit ebnoxia. 1 2 17 186 Cur Infantes recens nati rariſſime afficiantur. ibid. , uatenug pofim Lac muliebre ſaluberrimum Infantibus alimentum. 21 8. 186 Exceptis certis caſibus.. 219. „.. 19 Cur Infantes à nono menſe ad ſeſquiannum ættatis indies ercitiis, 19 hoc morbo frequentius infeſtentur. ibid. 19 Error Nutricum, quæ debiliores Infantes præmaturè am. 19 veſtibus induunt, notatur. Et, quando Faſciæ Infanti- m fulgo A ui lo bus fint exuendæ, oſtenditur. 220. 193 Cur mordbus hic frequentiſſime pueros poſt ſeſquiannum. nondum nohs el xtatis ufque ad ſecundum cum dimidio aligat. 221- An ztate grandiores unquam in hunc affectum inci, 19 . 19 dant?. 222. bi cauſa. h Affimativa aſſeritur ſub certis limitationibus. ibhid, a eſſe poſſit, 19; Hiſtoria morbi, adultis apud nos interdum contingentis. eſſe poſſt.] aaàN huic puerili morbo multum adfimilis. 224 ſciens, ut& idebi Obſervatio Trigenarii morbo huic perquam ſimili labo- eſſe pofit. rantis. 225* I. CAP. XIX. icauſſe eſepo enr cur in Anglia frequentius hic morbus occutrra, quans in 20¹ aliis regionitus:&. An ſit Anglis vernaculus? eneres uum Quatuor conditiones, ut morbi dicantur proprie verna- puſque quovis mod culi. 18 229. rbi caut: 20 Qui morbi improprie dicantur vernaculi. 231. enuantiom. 20 Morbus proprie dictus vernaculus quotuplex. 232. dus in hunc t orbu Angliæ temperies frigida& humida. 235. Aug lia regio admodum prolifera. 237. ſolent torpofſn Ni Diuturna pax occaſio eſt effœminationis corporum In- u colarum. 238. II. Morbus hic longius latiuſque extenditur, quam vulgo ac pueri, hnic iyrlo credi ſolet. 1. 240. 2 Mollior vitæ ratio tractu temporis familias enervare ſo- ramento eſſe pn dito let.. 24 T. A Mofbas hic non proprie dici poteſt Anglis vernacu- 1 a li) us. a temperamenti ralid 242. oreminſtum, ¹(CAP. XX. milam, qur pugs,: Differentiæ morbi Rachitidis. mldall 3 3„.... quomodc 24 1. H üitrenris, ratione plurium, vel pauciorum partium 5 lh eſlentiæ ſec rig huir 4 leguanius nd ak æ ſecundariæ hujus morbi. 243. b Que Elenchus Capituns. Quæ partes eſſentiæ ſecundariæ ſint inſeparabiles à pri- maria eſſentia hujus morbi. 24 5. Quo ordine Organica vitia huic morbo ſuperveniant. 246. 2. Differentiæ à magnitudine. 2+ 8. 3. Differentiæ à vehementia morbi. ibid. 4. Differentiæ à viribus ægrotantis. 249. F. Differentiæ à Temporibus morbi. ibid. Approbatio divifionis Temporum morbi ſecundum Ga- lenum,& ejuſdem defectus notatus. 250. NovaAugmenti divifio. 25l. Duplex declinario morbi. ibid. Differentiæ hujus morbi ſecundum tempora propo- Differentiæ reſpectu cauſſarum. 253. Differentiæ à morbis complicatis. 254. Qui morbi quandam dependentiam ab hoc morbo ejuſve cauſſis, habeant. 255. Morborum horum cauſſæ. 256. CAP. XXI. Signa mar bi Rachitidis. E 1. Diaęnoſtica Signum bathognomonicum latius extenditur, quam vul- go ſolet 22. 3. 259. Ejus in hoc ſenſu definitio. 260. Quinque Fontes fignorum Diagnoſt. hujus Morbi. 26a. Signa ad actiones Animales ſpectantia. 263 Signa, quæ ſpectant ad irregularem partium nutritio- nem. 266. Signa, quæ reſpiciunt Reſpirationem. 270. Signa, quæ ſpectant ad vitalem influxum. 271. Signa quædam vaga. 272. CA P. XXII. Signa differentiarum Rachiidis, ſive Diacritica. Signa præſentis Rachitidis in principio adhuc exiſten- * ris 275. Signa reliquorum Temporum hujus morbi. 276. Signa morbi nativi improprie ſic dicti. 278 Signa hujus morbi ex integro poſt partum contracti. 279. Signa morborum, qui cum hoc affectu complicari ſolent, & quandam dependentiam ab eo, ejuſye caufſis, ha- — bent 1 1 1 mügunehn um 4 be jorn 1 Jnru 7 ken huuuhum Alrrinust däaun Ihie räacs airacbürtähſ . Cſghecon uruige 55 fe atusc dan Mrelar e rarielicte werrttilne ga Caredid bernaben b Ch — lren z Anuiuan Huuln taären liu ce Ktun ütlehr lhnus unn, ewcerprtercemr Cankenb, K.Dieu demmkantünmachn Medts, falejgan deui 047 Kenalain, ’ Uym. eg. 2 wadla Karlohe. Mcauin, corcoac kenRach b . An Elenchus Capituts. T laſeparadile A0 benr. 391Q 5 Aliorum morborum complicatorum ſigna. 230⸗ wo ſuperyent ag CAP XXIII. 3 Signa prognoſtita in morbo Rachitide. 1 1 CA P. XXILV. 4 ² Methodus ad Praxin, tum Indicationes in genere. i. in OQui id Experientia⸗ Auidi Ratios 7 290⸗ morbi ſecundi n 6. Quid Indicati“ 291. 5. 23 Quid Indicans. 293⸗ 2 Quid Indicatum 294. i Cognatio officii medici eum actibne Indicata. 296 um temponſproy Collatio urriuſque cum Scopismedicis. 297. Ad quam inrelergagerationg mlaciceri pertineat 304¼. 2) Differentiæ Indicationum. 309. 2z Puo Indicata abſtracta general liima: viz. Conſervatio. ab hoe morbe eju& Correctio. 3105 2) Tria generalia Indicantia.. 314⸗ 2 CA P. XXV. 1. 8 Curativæ Indicationes. 1. Diaxnaſiita CAP. XXVI. extenditur, qu m vu Indicationes Præſervativæ. 19 CA p. XX VII. 26¹ Indicatiol onſervativa, ſeu Vitalis. hujus Morbi. 26 Indicationem Vital. eſſe in plures ſpecies diviſcbi- ia, 2 lem. Be 13 329. m partium rriui Eſle quoque d lxifbilemn ärtes. 326. 26 CAT. XXVIII. m. 27 Vſa⸗, rectaq; adminiſti atio hditatinam prædictarum. arum. 1] Quæ comprehendantur ſub uſu Indicationum. 3 30. ꝛn De Conſenſu,& Diſſenſu, Indicationum. ibid. Circumſtantiarum actionum Indicatarum inventio, 332. An morbus, vel ejus cauſſa, prius à Medico invadi de- i⸗ hte Diatriii n. Heat: 144. neipio adhuc eſ iter SA v. RAIN. s mordi. 7 Maeria Medica; propoſitis Indicationibns reſpondens. cti. 2) Et primo aειιανεινν. putum contrali 1.2 De Aurium ſcarificatione. 339. ecu complicarſblen Conjectura noſtra, cur concha Auris, præ cæteris ejus e, gjulre cault; h partibus, in hoc affectu ſcarificetur. 34 1. be Uriſitas Elenchus Capitum. Vtilitas ſcarificationis Aurium in hoc affectu. 342. Fontieuli utilitas in hoc aftectu. 343. Ad hoc remedium non adſcendendum, niſi neceſſitas ur- geat. ibid. Modus commodus Fontic. ad nucham excitandi. 344. Hirudinum uius plus nocere, quam prodeſſe videtur. 345. Cucurbitulæ cum ſcarificatione improbantur, ut noxiæ: ſine ſcarificatione, ut inuriles. ibid. Nifi alterutras efflagitet alius aliquis complicatus affec- tus. 346. Veſicatoria interdum utiliter hic adhibentur. ibid. Horum commoòda in hoc caſu. 347. Et incommoda. ibid. Locus commodiſſimus applicationis Veſicatorii in hoc affectu. 348. Ligaturarum uſus in hoc morbo curando. ibid. Cautiones oblervandæ in harum uſu. 349 Ad quid eæ conferant. ibid. Faſciarum uſus,& modus eas concinnandi. ibid. Ocrearum fibulatarum cum Ferulis Conſtructio. 351. CAP. XXX. . 7..* Materia Oagearsunun, Et I. Eluentia primas vias. Remediorum Pharmaceuricorum diviſio. 354. Enematum uſus, eorumque Formulæ quædam. 355. Cautio in eorum præſcriptione obſervanda. ihid. Emeticorum utilitas. 356. Cautiones circa horum uſum obſervandæ. 358. Qualia Vomitoria illic conveniant ibid. Formulæ quædam Emeticorum. 359. Catharctica Lenitiva,& cautiones circa eorum uſum. 360. Eorum divifio. ibid. CAP. XXXI. Præparantia, eorumque uſus. Horum genera. 363. Quæ evaeuatio magis, quæ minus præparat exigat ibid. Quæ præparatio quibus humoribus debeatur. ibid. Viarum præparario. 364. Præparatio reſpectu Partium. ibid. Condiciones Præparantium iu hoc affectu. ibid. Per IM bitalonole Kritueunn b i C hun bukitt Pruin x t ructkieänn erll gacnn. 4 1 de hrit 9 Trra rct kant ee AlersKeceun ln Whüs Anicunah Gueor mmodins Laurbn usedhne nEr wmxxica adones crtan Naricnsberds 6 Prerumäa Enndhi fei Deabiam delurlegr. ſeints, Naar nnri⸗ trann giarori lond muh 1 Ualg. 1 ſ berrarore en aäa T iau, üna kal ditum. in hoc affecku 13 4 adum, nif nece 26 . 49 cham excitandi. 3 m prodeſſe vide 13% mprobantor, u oxi 9.. ili liquis complicatu aff 34 tadhibentur. i* „ . 4 lonis Veſicatorii a! 8 curando. Ä ulu. 4 1 neinnandi. i ulis Conſtrudtio. 3 -X. Eüentia prina via diviſio. 35 nulæ quædam. 3) dervanda. 1 9 ervandæ. 3 nt 1 1 3' es circa eorum uſſin. Ä XI. mque uſur. * 3 præpatat exi t” dus debeatur. 1 1 5 9 caffecdu. 4 Elenchus Capitumn. Pex Epicraſin humores eſſe in hoc affectu exigend. 36 5 Simplicia Praparantia. tbid. Compoſita. 366, CAP. XXXII. Evacuantza Eleclive. Quæ fint rejicienda. 359. Rhabarbart in hoc affectu excellens utilitas. 370. Purgantia elective Simplicia. 371. Compoſita quædam. ibid. CAP. XXXIII. Alterantia Speciſica. Eorum Definitio,& Divifio. 3754 Oppoſitio inter morborum& hæc Specifica. ibid. Quæ ex Specificis ſint nobiliora 378. Apozemata Specifica,& Cereviſiæ Medicatæ. 379. Juſcula& Panatellæ. 381. Pulveres& Electuaria. 382. CA b. XXNXIV. Corrigentia Symptomata.. Fluxüs Alvi curatio. 384. Sudor immodicus. 387. Cautio in ejus reſtrictione. ibid. Sudoris immodici curatio. 388. Cautiones circa Chalybis uſum in hoc affectu⸗ 389. Dentitionis leborioſæ,& Dentium doloris, curatio. 391. CAP. XX XV. Remedia eaterna. Exercitii modi, ſeu genera. 394. Eorum diviſio. ihid. Varii Decubitũs mores,& in quibus caſibus ſinguli noxii, vel utiles fint. ibid. Decubirüs, præ cæteris exercitiis, in certis caſibus præ- rogativa 396. Cunarum agitationis uſus 297. Geſtationis in ulnis;& ſimilinm, uſus. ibid. Luſuum ſedentariorum uſus. 398. Exercitia maſcula. 399. Inceſsus uſus. ibid. Artificialis corporis ſuſpenſionis uſus. 400. Fric- Elenchus Capitum. Frictionis uſus. 40. Contrectationis Abdominis uſus. 402. Frequentis Adnaſcentiæ Hepatis in hoc affectu Caul- ſa. 403. CAP. XXXVI. Ex trinſecus applicanda. Horum diviſio,& variæ Formæ. 4⁰½. Liquores. ibid. Olea. 405. Unguenti, in hoc affectu componendi ratio.& Form. 406. Remedia externa Hypochondriis appropriata. 4⁰7. Remedia externa Pulmonibus dicata. 4104 Spinæ remedia externa. ibid. ell nugyur deran 1 3 m niuran dre laden, lſen aran k eten, aniear M aadexan, 5 — Tenne 1 du aoms p 8 eene pitum. §. is in hoc affequ XVI. dlicanda. 4 t 1u nendi ratio.& Pof 4 is appropriaua. lcata. 46 44 44 ih Pag. I. FRANCISCI GLISSONII TRACTATUS D E KACHITIDE. CA b. I. Antiquitas& prima origo lujus mor- bi, nomen ejuſdem Phhe derivatio. S Ovos nonnullos morbos vete- BE ribus plane ignotos„ Varios Europæ tractus paucis abhinc retro ſeculis invaſiſſe certiſſi- =wr mum eſt;(ſive id viciſſitudi- ni rerum, ſive peccatis hominum& cor- ruptis moribus tribuamus) ut Luem Ve- neream, ſcorbutum, Plicam Polonicam & fimiles; quorum numero hunc ipſum, licet. Etenim ſi omnes Infantium& Pue- eſſe rorum morbos cum a Veteribus tum Ne- ¹0Tuen. otericis in libris ſuis de infantium Morbis deſcriptos examinare libeat„nullum inve- niemus qui hujus idæam& conditionem ſatis exacte exprimat. Licet enim aliquid commercii& affinitatis habere videatu r cum febre lenta, cum tabe„ cum macie Infantium,& hydzocephalo, revera ta- A bum de quo acturi ſumus, affectum accenſere hunc 2. Gliſſonius de Rachitide. men plane diverſus ſpecie eſt ab his affe- ctus. Multos quippe reperias hoc morbo graviter afflictos abſque febrili intempe- rie, aut ulla cauſa ſuſpicionis ejuſdem: fi- militer etſi tabes frequenter ante obitum huic morbo ſuperveniat, rariſſime tamen primam ejus invaſionem comitatur. Quod ad maciem attinet, in hoc affectu extenuatæ perpetuo obſer- ventur, non tamen id omnibus ex æquo, perinde, ut in vera macie accidit, ſed partes circa caput& faciem floridæ,& bene pa- ſtæ ad extremum fere vitæ diem cernun- tur. Denique hydrocephalus ſæpe qui- dem cum hoc affectu complicatur; non- nullos tamen ab hoc morbo extinctos diſ- ſecuimus, quibus cerebrum ſatis firmum fuit, neque ſuperfluo ſero irriguum. Con- jectarunt aliqui morbum hunc propagi- nem quandam eſſe ſeu fructum Luis Ve- nereæ aut ſcorbuti à parentibus ad liberos propagatum. Non equidem negamus quin parentes Lue Venerea aut ſcorbuto laborantes, poſſint rolem non modo Lue Venerea aut ſcorbuto, ſed& hoc e- tiam morbo ſimul affectam edere, atque hoc nonnunquam contigiſſe obſervatum eſt; ut plurimum tamen morbus hic nihil haber in propria ſua eſſentia cognationis aut familiaritatis cum iſtis morbis, neque ſimilem curationem poſtulat, ſtrumoſam quoque affectionem cum hac aliquoties complicatam obſervavimus: ſed& hanc qduo- licet partes nonnullæ Glſtn quugle d Iaà deyecdttuckan Ko goclim mraranur CL ahäraftci Irenplar, hac bon ele pu fullt à ne hu lackenbCfulge Eoruit auter Ganrun Guike genti faco en s moccident Corürrmddl. gura crcter ne rmpore paulan le be⸗ yum, Oruu ultrals& Oca Ryrentrional notorrwhier ta dlaccalion hllo, rngr mer wescdenui,e 1 nuäun alo 6 nn ie de Rachuud- ſus ſpecie et a h lippe reperis hocg abſque febrilt in a ſuſpicioni ejaſt frequenter aute veniat, rarillime lonem comitatur — —, licet partesn nacie accidit,ſed m floridæ,& ere vitæ diemo rocephalus ſæp u complicatur, morbo extinch d 8 44 dum hunc propig u fructum Luu N arentibus ad lij an rolem non * ſed& Ectam edere, 9 atigilſe obfer den morbus hic gimus: ſ Gliſſonius de Rachitide. 3 quoque ab illa& illam ab hac frequentius bene diſtinctam vidimus. sed quorſum huic inquiſitioni diutius immoramur? cum zui velit attentius ſig- na hujus affectionis ſuo loco proponenda contemplari, facillime ſibi perſuadeat, morbum eſſe plane novum, neque un- quam fuiſſe à veteribus aut neotericis in libris ſuis practicis de morbis Infantium hactenus Trulgaus deſcriptum. Innotuit autem primum hic morbus Anti- (quantum quidem ex aliorum relatione, quitas diligenti facto examine, colligere Potui. mus) in occidentalibus Angliæ tractibus, muſque 1 f locus ginta circiter retro ab hinc annis. Ab eo natalis. in Comitatu ſcil. Dorſet& Somerſet, tri- tempore paularim ejus notitia ad alia quo- que loca derivata eſt, Lonainum puta, Can- tabrigiam, Oxoniam, immo omnes pene Auſtrales& Occidentales Angliæ partes: In Septentrionalibus autem Comitatibus multo rarius hic morbus occurrit,& vix- dum vulgo communiter innotuit. Cæterum nomen morbi vulgo recep-Nomen „Vulga- tum apud eos, quibus is familiaris e the Richetg: Quis vero primus morbum* hoc nomine donaverit valde eſt incertum, ut& qua occaſione id factum, caſuve an conſilio. Utcunque nomen impoſitum ſit, apud omnes obtinuit, ut in tanta varietate loco- rum, nondum alio nomine appellatum fuiſſe, aut etiamnum appellari intellexe- rimus, A 2 Admi- “ Gliſonius de Rachitide. Admiratione autem dignum eſt, quod G eum morbus recens ſit,& non ita ridem nomine donatus, neque in locis adeo diſ- ſtis aut inacceſſis vigens, nemo hactenus inveniri potuerit, qui ſciret aut oſtende- ægrotum, cui Primum nomen morbi ac- commodatum fuit; vel locum peculiarem, qui eſcit, neque ulterius ſe ſolicitum vult b e nominis autore aut re ipſa. Quandoquidem autem Latinæ Græcæ- que Linguæ periti exſpectant forte à no- bis nomen, cujus aliqualis ratio reddi “ poſſit, varia nos huic morbo coaptavimus, uæ tamen ſingula recenſere non erit for- an operæ pretium; regulas tamen, quas in mus, commemorare non erit forte inuti- Regulæ w ober. le. Prima ergo erat ut nomen morbi no- “ vata in tabilem aliquam ejus conditionem com- nova prehenderet. Secunda, ut id ſatis eſſet 5 hujus diſtinctum ab aliorum morborum& ſym- morbi ptomatum nominibus. Tertia, ut eſſet ſa- enOo- mina- cione. Tlæ quoque accommodatum„ noön nims longum, neque operoſius decompoſitum. Nomen Dum hiſce regulis ſatisfacere ſatagimus, huic 6 aliquis noſtrum caſu quodam in nomen 6 norbo lg: 2 6 appoſi⸗ incidit quod ſibi& cæteris quoque poſt 1 te qua- drans. vel ret, vel primum nominis autorem; vel ubi id factum; vel modum etiam, quo inde in vulgus diſperſum fuit. Populus nomen morbi nactus quaſi re gnaviter geſta ac- * nomine deſignando nobis ipfis propoſui- tis familiare, pronunciatu facile, memo- modum arriſit. Fuit autem 7ε⁵ ακαμQςs, Gjaua Atamunesdles m Ar üherr 3 duab 1 sturin. E mm ſmm res. Dencenuln. puruvwra Mxa vra ne mefiten wn — — — i enndm träni una Alm vrone wcsac uin im ten wwaotedermn. neuhrn nen R lrdadu ur hemm rastn Narads mmr a- 1 Mqolden hente Kngrr G imagrltſume m den mm nl t. rur kru benrde je lurret fenu ndMe mn aer 5 wüm, ta e R u. 3 7. e Nlm an w de Nachtik. tem dignum etm Slt,& non itagrk neque in loci 88 igens, nemo kaah qui ſcitet aut olrn nominis autoren, aum nomen morhi vel locum peculun anodum etiam quol fuit. Dopulusnm re gnariter geit terius ſe ſolicitum at re ipſa. autem Latinæ Gin ſpectant fort al aliqualis ratio n cmorbo coaptayin ecenſere non ertti egulas tamen,quas nobis ipſis uoho non erit forte im at nomen morbi conditionem co da, ut id lati 6 — n morbotum êeſ ſtra nihil intereſſe ſive rudes fuerint„ five 8. Tertia, ut ele de Græca voce non ciatu facile, men intellexerint Gliſſonius de Rachitide. 5. vel etiam„æxνiis(ſiquidem illa terminatio non plane abhorret à communi genere) morbus ſpinalis, item„π mπσρ gaxeas, morbus ſpinæ dorſi. Eſt enim ſpina dorſi inter partes primo hoc morbo affectas princeps. Deinde nullus alius morbus aut ſymptoma nomen hoc ei præripuit. Præ- terea nomen hoc familiare eſt ac facile, Denique videmur hoc nomine Anglicum nomen tanto populi conſenſu receptum, viz. the Nicketg/ à barbarie liberare. Abſ- que enim torſione vocis nomen Ricket à voce;axins 5azims deduci prompte po- teſt, modo habeatur ratio mutationis, quæ propter vulgarem pronunciationem acci- dere ſolet vocabulis, quando ab una ad ali- am linguam transferuntur. Dicas eos qui primo nomen Anglicum Ojeckis, (the Ricketg) impoſuerunt fulſſe forte plane rudes& Linguæ Græcæ imperitos, aut ne cogitaſſe quidem de Græca voce aa- vims, aut ſaltem non intellexiſſe ſpinam dorſi eſſe partem principem inter primo affectas in hoc morbo. Reſpondemus no- cogitarint, ſive non quæ ſit pars princeps inter datum, non mprimo affectas aut ſecus: gratis tamen hæc fius decompoli aſſeruntur. Multos enim novimus tunc atisfacere ſatum utemporis, cum morbus hic primo affulſit uodam in nonanomenque accepit„ doctos fame Græcæ- eteris quoque ſ G. a1 ſ6 que Linguæ peritos in illis locis exſtitiſſe, quibus ctiam non adeo difficile erat obſer- A 3 Varè Reſponſ. 6 Güſonius de Rachitide. vare inſignem ſpinæ in hoc affectu debili- tatem, indeque nomen ei aſſignare, licet forte vulgus nomen id datum nonnihil er- rore pronunciationis, ut ſolet, perverte- ret, idque voce jam recepta, the Kickets exprimeret. Verum hoc nos non ſolicitos habet, five hoc ita ſit, ſive ſecus, perinde eſto. Si ita ſe res habeat, nomen propoſi- tum omnino(ut patet) congruum erit, ſin aliter fortaſſe non minus appoſite quadra- bit. Etenim finge te incidere in nomen quoddam, non tam conſilio quam caſu re- ceptum, ita tamen aptum ut vix excogi- tari poſſit ipſo conſilio aliud nomen com- mocdiu ‚aut rationi magis conſonum. Quid ageres? vocem receptam extirpa- res, ut novam nihilo meliorem ſubſtitue- res? Injurius certe fores erga morem lo- uendi; verba uſu valent, neque temere kum innovanda quin potius nomen recep- tum confirmares, ſed tanquam novum, & ab eo tempore à nova origine deducen- dum. Id enim foret ſaltem quaſi ſurculus aſſcititius novæ ſtirpi inſertus, qui ob af. finitatem cum radice haud difficulter coa- leſceret. Vel ſi hoc non placeat, ſuppone, ſi libet, nos jam de novo Ingere Anglicum hujus morbi nomen, idque deduce re arvo- ce Græca aaæxims vel zazine: Nomen ſane Anglicum hinc reſultans foret, the Ma⸗ rhites. Quantillum jam intereſt inter hoc nomen& prius receptum, the Nickets! certe tantillum, ut vulgaris pronunciatio de mug da le-u Iunelnc Iæu; , Hn. Gud Nlervadde öJ Iana men Ahein län, Ehanimn 5 luiwaahrn mmuwo wor en mtmälrn. vnrehan, Wanrr qWrn. knnirr, m emr t a armnd. Mcte le a ) kan enm. Wnace ner a laltun em d n eeen u.e 1 dr fal M 8 Mre lTer.. 84 hitide. affectu del iſſignare,! m nonnihil Dlet, perve 4, the Nich os non ſolic ſecus, peri omen prog gruum erit poſite qua ——— 9 dere in not; quam caſi ut vix ex dnomen conſonum eptam exti drem ſubſti rga moren neque tei snomen re quam nor igine des quaſi ſur us, qui o difficulter ceat, ſupf gere Angl: deducere : Nomen oret, the tereſt inte! the Mich s pronunci 8 — Guſſönius de Rachitide. 7 de tam exigua differentia non multum ſo- leat eſſe ſolicita. Sed tædet diutius immo: rari in hiſce trivialibus. Eſto ergo Græ- cum morbi nomen 7 Ʒ᷑ins Vel gaxei- ms(ſi modo vox hæc admittatur eſſe communis generis) vel πςω 5πρς; Lati- num, Morbus Spinalis, vel Spinæ Dorſi: item ficta voce Latina Subſtantiva ex Græ- ca Adjectiva Rachitis idis Angli- cum uſitatum, the Nickiets/ retincatur, vel ejus loco in curioſorum gratiam ſub- ſtituatur, ſi libet, the Machites. Atque hæc de nomine. —— CA b. II. Anatomicæ obſer vationes collectæ ex inſpectione eẽ diſſe ctione corporum hoc morbo extinctorum. Riuſquam auſpicamur indaginem de natura hujus morbi ejuſque cauſis, viſum eſt nonnulla certa& indubita- ta, utpote ſenſibus obvia, præmittere, quæ tum realem exiſtentiam ipſius morbi demonſtrent, tum fundamenti loco eſſe poſſint, cui ſententia noſtra& judicium noſtrum de novo hoc morbo ſuperſtrua- tur. Neque enim quenquam exiſtimare volumus, nos de morbo aliquo imagina- rio ſeu fictitio hic tractare., multo minus exſpectare ut opinio noſtra gratis& abſ- que examine recipiatur. Quin potius id agimus, ut materia diſcurſus noſtri fit, 4 4 quan- Ne Pra- monits. 3, Glſſonius de Rachitide. quantum quidem fieri poteſt, in ipſo li- mine nota& comperta, ut illa, quæ pro- poſuerimus per hæc, quæ ſenſui obvia ſunt, prout occaſio tulerit, confirmemus, le- ctorque his inſtructus fiat competens no- ſtri ratiocinii arbiter, ſuumque de ſingulis judicium interponere valeat facilius. Te- ſtamur itaque plures noſtrum variis cor- porum hoc morbo occumbentium diſſe- ctionibus interfuiſſe, eaque quæ longa experientia frequentique diſſectione ha- ctenus obſervavimus, quæ nempe pro- priis oculis vidimus, manibuſque tracta- vimus ſummatim ac fideliter 8 capite narraturos. Interea tamen duo hic præmonenda ſunt. Prius eſt, ut in memoria habeat le- ctor, defunctos, quos diſſecuimus, graviſſi- me ante obitum hoc morbo afflictos fuiſ- ſe, ſiquidem ipſi magnitudini morbi ma- xima ex parte uceubuſſe ſupponuntur: ne igitur exſpectet in aliis corporibus ad- huc vivis ſive recens affectis ſive ſaltem ad Auς qondum provectis, eam morbi ma- vumuainem aut ſymptomatum, quæ hic depingitur. Morbus enim omnis ad ſta- tum uſque intenditur,& tum quoque ſuc- cumbente demum natura in deterius in- dies ruit. Poſterius eſt ut animadvertat lector, morbos fere omnes tractu tem- oris alios diverſi generis fibi adſciſcere, ideoque morbos chronicos plerumque an- ie obitum eſſe complicatos. Ne ergo pu- ? te? 6hſ iurdo m unc 3 TFaſatisatent hubos kol- oidun ect tun compl cepoern there el unn fbione pron lei Kdulooge neodum puu keromque, ileci abos tcprrant. E iid uon per ſerts eodem am il, dim Prrnan ſol pod in wxi- Vmorho al feerſter pot geeſtennaz häan p ſerrata he Wurr In es henh corpore lälad ru itide. teſt, in ipſoli 1 à, quæ pro- alui obvia ſum rmemus, k. competens no. que de ſinguli facilius. Ta um variis cox. bentium diiſte e quæ lon liſſectione h x nempe pmo uſJn track. ter hoc capis præmonenqdh oria habeat e nimus, gravill afflictos ful- ini morbi m ſupponuntu orporibus al ſive ſaltem a im morbim cum, quæ li omnis ad ſu quoque ſuc n deterius in animadvers s tractu tem di adſciſcere, lerumque ar Ne ergo pu- ter Gliſſonius de Rachitide. 9 tet quicquid in defunctis corporibus etiam ab hoc morbo extinctis præternaturale re- peritur, ad hunc affectum neceſſario per- tinere; forte etiam magis id alium mor- bum, huic ante mortem ſupervenientem, quam hunc Pium reſpiciat. Et profecto Anatomici Fre- requenter ad hanc cautionem quens non ſatis attenti, graviter in ſuis obſerva- Anato- tionibus lapſi ſunt, dum quæ ad alium mico- morbum ſpectant, alteri eum, quo ante o- bitum complicatus erat, adſcripſerunt. Hunc ergo errorem quo præcaveamus non temere ex unius aut alterius corporis in- ſpectione pronunciandum eſt, at multi- plici ſeduloque facto experimento diſtin- guendum prius eſt, quæ perpetuo, quæ plerumque, quæ frequenter, quæ raro in diſſectis ab eodem morbo occumbentibus occurrant. Enimvero ſciendum eſt quic- quid non perpetuo adeſt in corporibus apertis eodem morbo exſtinctis, ad Pri. mam id; intimamque ejus eſſentiam ſpe- ctare non poſſe, uti etiam neque illud quod in variis corporibus reperitur, qui- bus morbus abeſt. Neque enim morhus ipſe exſtere poteſt ſeparatus à ſua eſſentia neque eſſentiaà morbo. Verum de his ſatis. PrSrtdanun jam ad ipſas obſervationes. 0 rum erTof. ſervata hæc noſtra Anatomica diſtin- Obſer- guuntur in ea quæ extrinſecus, nondum vatio- aperto corpore occurrunt;& ea ouæ non hum niſi diſſecto prius corpore ſe oflerunt. 5 I. Pri- Anste- mMlca- Iu hunc morbum ſpectanrium quo geuera. 10 Gliſonius de Rachitide. I. Prioris generis ſunt hæc, quæ ſtatim de- ꝛdato defuncto exterius occurrunt. 1. Irregularis ſeu irrationalis partium proportio. Caput nempe juſto majus, fa- cieſque habitior reſpectu reliquarum par- tium: Atque hoc quidem in omnibus, hoc morbo extinctis, quos hactenus vidimus apparuit, unico tantum excepto, qui ſi- mul cum hoc affectu ſuppuratos habuit Ppulmones, Phthiſique confectus eſt. Hic vero habuit etiam per totum ferme morbi decurſum caput majuſculum, faciemque pleniorem; atqui per quatuordecim cir- citer dies ante obitum ſubito collapſæ ſunt partes carnoſæ circa caput, facieſque Hip- Pocratica reddita eſt, non ſine omnium aſſiſtentium propter ſubitam mutarionem admiratione. 2. Membra externa, muſculique totius corporis graciles& emaciati, quaſi atro- phia vel tabe abſumti cernuntur. Atque aoc(quantum quidem ſcimus) perpetuo obſervatur in iis qui ab hoc affectu inte- reunt. 3. Cutis univerſa, tum vera, tum mem- brana carnoſa& adipoſa, flaccida& qua- ſi pendula, laxæque inſtar chirothecæ ap- paret, ita ut multo plus carnium eas con- tinere poſſe putes. 4. Circa articulos, præſertim in carpis & talis protuberantiæ quædam exſtant, quæ ſi aperiantur, non in partibus carno- ũis aut membranoſis ſed in ipſis oſſium ex- tremis, Ghan 9. n 1 aberj Cyred geluſnruer nirs c eanan Sl. ruu kerdle dmnd hn xtvrrn Mllenauin Jrrh MWerrrdur kun mrenm d actelum cn SSes uwuänng „Cdbam en pber Kem' a 1 düanrdenr b w M churmnn natinonurn „dtar hr d ersfenrüu. Andim Lr u ennd urols zla ar de mu flti Wruxrailar Luimun — — itide. V quæa ſtatim àe runt. nalis partinn to majus, e liquarum pa- omnibus, hoe eenus vidimm cepto, quit. uratos habu cCtus eſt. H ferme mom 4, faciemqu nordecim ch collapſeæ ſm aci eſque Hj ſine omnium mutationel alique toth „ quaſi ath ntur. Atql 4s) perpet affectu im a, tum men ccida& qu lirothecæ a lium eas col tim in caryi am exſtant rtibus carno is oſſium er tremif Gliſſonius de Rachitide. 11 tremis, præcipue in eorum epiphyſibus radicari depr enduntur. Quod ſi forte has oſſium prominentias lima radas, facile ercipies eas eſſe ejuſdem ſimilaris ſub- Hauhfe cum cæteris oſſium partibus. 5. Articuli, artus habituſque omnium externarum partium minus firmi ac rigi- di, minus inflexibiles ſunt, quam alias ſo- lent obſervari in defunctis,& ſpeciatim collum poſt mortem vix riget à frigore, aut ſaltem multo minus quam in aliis ca- daveribus. 6. Pectus exterius macrum,& valde an- guſtum, præſertim ſub alis,& à lateribus quaſi mpreclium conſpicitur, ſternum vero nonnihil acuminatum, inſtar carinæ navis, aut pectoris gallinæ. 7. Coſtarum extrema quibus cum car- tilaginibus ſterni committuntur nodoſa ſunt᷑, quemadmodum de articulis carpi& tali diximus. 8. Abdomen exterius quidem reſpectu nempe partium continentium macrum eſt, interius vero reſpectu contentarum nonnihil prominens, tumidiuſculum ſen- titur. Atque hæc obſervavimus nondum reſeratis ventribus. II. Aperto abdomine hac porro notavimus. 1. Hepar in omnibus à nobis diſſectis juſto majus, alias autem non male colo- ratum, neque valde induratunſaliove ali- quo vitio notabili contaminatum. Exci- pienda hic volumus nonnulla corpora in 46 qui- ——y— ⸗——— 4* ,— 12 Glſonius de Rachitide. quibus ante obitum alii morbi cum hoe implicati fuerunt, quemadmodum in hy- dropico& extreme tabido meminimus. 2. Lienem ut plurimum(quantum nempe hactenus nobis vidiſſe licuit) non contemnendum, ſive magnitudinem, ſive colorem& ſubſtantiam ejus ſpectes, quamvis propter complicationem cum a- Uis morbis aliter accidere poſſe non nege- mus. 3. Aquam ſeroſam in cavitatem abdomi- nis elapſam aliquoties vidimus, ſed neque ftequenter neque eam valde copioſam. 4. Ventriculum& inteſtina nonnihil ultra morem ſanorum flatibus repleta, quæ ex parte cauſa eſſe poteſt tenſionis hypochondriorum ſupra memoratæ. 5. Meſenterium aliquando inculpatum, Aiquando glandibus juſto majoribus, ſi non ſtrumis, affectum. Cæterum de pan- create nihil certi hic pronunciamus; ſuſ- picamur tantummodo Fof hic nonnun- quam obſtructiones, ſi non ſcirrhum, ac- cidere. Sed aliis hoc relinquimus inqui- rendum. 6. Renes, ureteres, veſicam, niſi alius adfucrit morbus, ſatis ſanos. Notamus in genere de viſceribus omnibus in hoc Ventre contentis, quod licet partes ea con- tinentes, ut ſupra monuimus, multum extenuatæV emaciatæ occurrant, ipſa ta- men æque magna ac plena, ſi non majo- ra, ut de hepate dictum, quam in ſanis deprehenduntur. III. De⸗ —;———— riuürnä lrean 4 2 Armwwnnr 9 nant d n Rcdlen, Mc kaonm tn hecaljcnn Peln Aernter „ lwrntmr ulerEmus Dricerrer gerürnäm Rn uru dnn Anüürm Pngurnri hanmarthnra anur er alta Nglnälcrin. ädnäbus 1 wiram mm Nuüjtu. 1 d düb ar 8 5 8 d aven 4 itide. orbi cum hoc nodum in hy. ieminimus, m(quantum e licuit) non itudinem, ſiy Jus ſpedtes, onem cuma. ſſe non nege⸗ tem abdom 18, ſèd neque opioſam. ina nonnik lLbus repleta eſt tenfionm noratæ. inculpatum ajoribus, I rum de pau iamus; ſul lic nonnun. rirrhum, ac imus inqul 1 niſi aliu Notamu bus in hoc rtes ea con- 3, multum nt, ipſa ta. non majo- am in ſanis III. De. Guſſonius de Rachutide. 43 III. Detractoſterno in thorace bæc ſeſe o- ſienderunt. 1. Adnaſcentia quædam pulmonum cum pleura, quæ in omnibus, quos hacte- nus diſſecuimus, plus minuſve adfuit. Ar- bitramur tamen contingere poſſe hunc af- fectum ſine hujuſmodi coaleſcentia, licet ea in progreſſu morbi plerumque ante o- bitum ſuperveniat. 2. Pulmonum infarctus non minus fre- uentes præſertim in ipſis partibus adna- ſcentibus: Tumores item eorum duri à ſanguine craſſiori, viſcidiori,& nonni- hil nigricante nati, modo in uno, modo in pluribus pulmonum lobis, non tamen hi ſemper conſpiciuntur, frequenter quoque abſceſſus,& empyemata. 3. Aliquis noſtrum teſtatur ſe ſemel vi- diſſe glandulas ſtrumoſas, tam numero- ſas, ut viderentur Luauc ſi non ſupera- re magnitudinem ipſorum pulmonum: fi- tæ autem fuerunt utrinque inter pulmo- nes& mediaſtinum,& à thymo uſque ad diaphragma protenſæ. 4. In cavitate thoracis vidimus aliquan- do aquas ſeroſas collectas& frequentius quidem quam in cavitate abdominis, non tamen in omnibus. 5. Vidit& aliquis noſtrum affectum unc complicatum cum magno empye- mate, ſimulque phthiſi: Amoto ſterno, pulmones ſiniſtri lateris toti abſceſſu oc- cupati ſunt, atque undique pleuræ adnati 4 2 com- „„„G——— 2 ’ 2 8“ 2 —— —— 14 Glſſonius de Rachitide. compreſſo leviter tumore, pus copioſum, ſubflavum, craſſum,& fœtidum per tra- cheam arteriam in ipſum os effluxit. Eo- rum membrana exterior, qu firmiter pleuræ adnati ſunt, craſſior apparuit ſoli- to, eaque mediante lobi iſtius lateris ita coaluerunt, ut vix in lobos diſtinguere potuiſſes: eadem ctiam membrana tum ipſum abſceſſum involvit, 6 aperta in conſpectum venit magnitudo abſceſſus, qui adſtantium æſtimatione continuit ad minimum lib. ii. puris: tantum abſceſſum in tantillo corpore merito quis miretur? ſed is totum ferme ſiniſtrum latus occupa- vit, parenchyma Pulmonuim iſtius lateris corruptum erat, ſemi-putridum,& pure quaſi intertextum. 6. Thymus in puerili ætate ſemper mag- nus ſolet deprehendi,& forte alhue ma- jor in iis qui ex hoc morbo intereunt. IV. Cranio orbiculatim ſerra circum ſciſſo, ejuſque operculo ſublato, hac obſer- vavimus. 1. Duram matrem firmius, atque in pluribus locis quam ſolet in adultis, cranio adhæſiſſe: forte idem obſervari poteſt in aliis pueris hoc morbo non affectis, licet, ut opinamur, non tantopere; ſiquidem certum eſt in recens-natis multas eſſe,& arctas connexiones pericranii cum qura matre, quæ poſtea abrumpuntur, vix- que notari ſfunt. 4. Inter duram& piam matrem, atque 1 lamain mtn rret EEEA 3 — Pſrreenl dumacocen nccbsM Neurtstarmen ner Eree „ A urw eun vc CIa Eb! n! rmm em Win Rwur daxrxrcr, un arxe Teenn Wuxmkhäna MeKNda ee 8s 3 chitide. *2 Pus copiofu fœtidum pert os effluxit. 8r, quà firm 1or apparuiti d1 Iſtius laterui 5b08 diſtingu membrana u t, qua apem itudo abſcelu one continut: untum abſcelu 0 quis mirem um latus oceuj aum iſtius lar tridum,&pu ate femſe m forte adhucm Pintereunt. ,„ erra circumſij Nato, hac oli nius, atquei n adultis, cram lervari potett 1 affectis, lic bere; ſiquide multas eſſe, anii cum au npuntur, ii natrem, aug 1 Gliſſonius de Rachitidle. 15 in ipſis ventriculis cerebri, ſeroſas aquas in nonnullis à nobis diſſectis reperimus; unde patet affectum hunc cum hydroce- phalo complicari poſle. 3. Cerebrum in aliis à nobis diſſectis ſatis firmum& inculpabile neque illuvie ſeroſa inundatum deprehendimus. 4. Et ultimo obſervavimus jam aliquo- ties in corporibus noviſſime à nobis aper- tis, carotides juſta proportione ampliores fuiſſe, ſimiliter quoque venas jugulares; arterias vero venaſque ad exteriores par- tes delatas multo exiliores debito exſti- tiſſe. An vero hoc perpetuum ſit in hoc affe- ctu, nondum, ut oculati teſtes, aſſerere oſfumus: ſuſpicamur quidem ita ſe rem haberc perpetuo, ſed non venerat nobis in mentem id antea ab initio noſtræ Ana- tomicæ, circa hoc ſubjectum, indaginis ſcrutari. His jam præmiſſis ad morbi hujus eſſen- tiam inveſtigandam properamus. CAP. 8. 2 ——ꝛõõõõä ———— Secun- dum. De eſ. 16 Glſſonius de Rachitide. CA P. I11I. Ad faciliorem inventionem eſſentis morbi, ſuppoſita quædam proponuntur. Primum de eſſentia ſanitatis. Sæcundum de eſſentia morbi. Tertium de triplici diviſio- ne ſunitatis& morborum. Explicatio ter- tia diviſionis uſuſque e juſcdlem. Deſcriptio conſtitutionis naturalis, ejuſdem exalta- rio. Quartum ſuppoſitum de combinatioue trium conſtitutionum in iiſdem partibus. 8U O clarius in hujus affectus eſſen- tia inveſtiganda procedamus, ſup- =&z ſpoſita ſequentia utiliter præmitti poſſe duximus. I. Eſſentiam ſanitatis conſiſtere in aliqus conſtitut ione corporis ſecundum naturan. Hæc autem cum duplex ſit genere, alte- ra eſſentialis& neceſſaria, reſpiciens ν m ſimplicirer, quæ durante vita ſub variis affectionibus immobilis& immutabilis permaner, conſiſtens in indiviſibili; alte- ra accidentalis, reſpiciens bene eſſe, quæ reſpectu totius animalis mobilis& muta- bilis eſt, magnamque latitudinem habet, & adeſſe atque abeſſe poteſt ſine totius in- teritu; non conſiſtit Untra in priori, ſed poſteriori conſtitutione. II. Eſſentiam morbi ſimiliter non conſaſters ſentia in conſtitutione eſſentiali. morbi. Sic enim mox ſequeretur interitus toti- 1 5 et p hn 1 4 4 1“ hrürmi dem; 4 H„, Funir acuin maiata en chitide. Glſonius de Rachitide. 17 1I. us; ſed in accidentali conſtitutione, tali vi- . delicet, quæ reſpectu totius adeſſe vel a- onem eſem beſſe poteſt ſine ejus interitu. Diximus am proponun(non ſine ratione) hanc conſtitutionem, in ris. Secuniun dua ſanitas& morbus fundantur, eſſe mo- de triplici diuſ Pilem& accidentalem reſpectu totius; po- Explicatiun teſt enim hæc ipſa eſſe eſſentialis reſpectu dem. Deſonni alicujus parris, verbi gratia; abſciſſo di- ejuſdem exan Sito oritur morbus in numero deficiente de combinain Partium, qui quidem reſpectu totius fun- dem partihu. datur in conſtitutione accidentali, nam Poteſt vel adeſſe ille digitus 9 aehe ſine totius interitu; at vero reſpectu ipſius affectus eſ membri amiſſi fundatur in Chnſtirukone eſſentiali; poſito quippe hoc morbo inte- rit eſſentia iſtius digiti. III. Conſtitutionem, in qua conſaſtit eſ- ocedamus'ſuj tiliter præmit Lſiſtere in alu naturam. it genere, ali eſpiciens ¹ν vita ſub vaul immutabll — næ met hodo admittere. Ter- fentia tum ſunitatis tum morbi, eriplcem u, modum diviſionis ſeu diſtinctionis in diſcipli- plics .. diviſio- Primus eſt paulo craſſior& reſolvitur in n partes plane concretas, procedit nempe tatis& E vire- ſecundum partium diviſionem à morbo- e ſani⸗ iviſibili; alu capite ad calcem. Secundus pure abſtractus rum. bene eſſe, qu eſt& rimatur omnia elementa conſtitutio- bilis& mu nis mobilis„ unde morbi dividuntur in fi- dinem haba milares, organicas& communes; deinde fine totiusi varie ſubdividuntur in intemperies, vitia in priori, figuræ, ſuperficiei, cavitatum& meatuum, magnitudinis, numeri, ſitus& continui- nam conſiim tatis. Tertius modus quaſi medius eſt,& licet hactenus neglectus ſit, ſuum tamen nteritus tonf uſum non contemnendum habere poſſe in ) mor- 18 Glſſonius de Rac hitide. Expli- morborum tractatione, cauſarumque catio morbificarum inyeſtigatione ſpondere au- Aop le⸗ demus; eſtque in conſtitutionem natura- du. 10 zem, vitalem& animalem. Ejus Prima eft propria& inſita cuſuſvis partis pri- ei competens abſolute C& ſine dependentia ab mum aliis partibus quoad eſſe ſimpliciter: Hæc mem- poſt mortem aliquandiu adhuc ſupereſt brum. donec per putredinem, ambuſtionem, ſimplicem exſiccationem, mummiiſicatio- nem, petrificationem, ſimileſque violen- tas cauſas diſſolvitur. Conſtitutio hæc, quoad ſuum eſſe ſimpliciter, non dependet à membris influxum præſtantibus; at quoad ſuum tum conſervari tum operari ab iis dependet: Nam poſt mortem ceſſante influxu vitali(qui ejus quaſi ſal& condi- mentum eſt) brevi perit,& dum vivit a- nimal, varie hæc ab influxibus afficitur, unde ejus actiones vel promoventur vel impediuntur. secun- Secunda eſt conſtitutio vitalis, quæ per con- dum rinuum illum influxum d corde per arterias in mem- uni verſi corporis partes producitur. Hæc etſſi brum. gradus admittat& ſecundum magis& mi- nus ſæpenumero variet,& interdum quo- que quandam eclipſin pati videatur, ut in lipothymia, ſyncope,&c. à primo ta- men ad ultimum vitæ terminum(ſaltem rrer. 11 ſuo fonte& aliis nonnullis partibus) V tium Perſeverat. mem-— brum. per nervos in organa ſenſus& motus deriva tur. Tertia eſt conſtitutio animalis quaæ à cerebro 4 1o, ql 4 Den roresein f,d ſcu aüdleriun rriipv Pururr chun 1 ſader. An alggecone lfälum; Weornäc au mlüe Mlh lr jrlnginbes lls erxne „Er. Et thraus uie omudu nem lhelte: ſcietaalla Arar A an in gecana anen nälqgan mdgus knierdr l üuar — bitide. 1 cauſarumg ne ſponderea tionem Hau cujuſuis pan e dependentia mpliciter: H adhuc fupen ambuſtionen mummifica aileſque vio onſtitutio k »non depen æſtantibus, i tum operanj ortem ceſſa aſi ſal& col & dum vin xibus afficn dmoventur is, qua pers le per arteriu itur. Hæct n magis& nterdum 9u ideatur, uu . à primot inum(ſalte ullis parrbi is quæ à cen motus deriul 71 Ghſſonius de Rachitide. 19 tur Hæc ſæpe in variis partibus plane deeſt ſuperſtite illarum vita; quinimo poſlet ſi- mul in omnibus partibus diu deficere, niſi reſpiratio, quæ ad vitam abſolute neceſſa- ria eſt, ab ea dependeret. Hæ ergo con- ſtitutiones eam connexionem inter ſe ſer- vant, ut ſecunda prioris,& tertia ſecun- dæ exiſtentiam ſemper& continue in par- te præſupponat, non autem viceverſa ita abſolute inter ſe dependent; quin(ut mo- do diximus) prior aliquandiu me ſecunda, & ſecunda fere omnino ſine tertia ſubſiſte- re queat. Atque hæ tres conſtitutiones in pleriſque corporis partibus manifeſte per- cipi poſſunt; non tamen in omnibus eas inveniri dicimus. Naturalis quidem& vi- talis nulli parti deeſt; Animalis autem in oſſibus(licet de dentibus ambigi poſſit) cartilaginibus, forte ligamentis,& non- nullis parenchymatis, ut Hepatis, Lie- nis, e&c. deficit. Quibus ergo facultas vaturalis, vitalis, animalis communicatur, iis omnibus triplicem hanc conſtitutio- nem ineſſe aſſerimus. Etenim quamyvis dictæ facultates, quoad actum primum, di- cantur ab anima dependere(quæ relatio non ſpectat ad artem medicam) quoad a- ctum tamen ſecundum, neceſſario radican- tur in aliqua materiali conſtitutione parti- um ad quas pertinent. Nam quod dicunt aliqui facultatem vitalem à corde, anima- lem à cerebro ad cæteras partes derivari, non id ita accipiendum eſt, quaſi ipſæ 8 ell- 20 Gliſſnias de Rachitide. cultates vago modo tranſeant à parte ad partes(à nullo quippe intellectu concipi poteſt accidentis de ſubjecto in ſubjectum migratio) ſed quod cum& in ſpiritu vita- li facultas vitalis à corde ad partes derive- tur, aut ſaltem ex aliquo motu cordis& arteriarum in partibus ipſis excitetur,& ſimiliter facultas animalis vel in,& cum ſpiritu animali per nervos deſcendat, vel motu aliquo nervorum in cerebro in partibus producatur. Utrovis modo id fiat, neeoe eſt fateamur aliquam alte- rationem ſive ex ſpiritibus dictis, ſive ex motibus in ipſam partem recipientem im- primi. Quæ alteratio ut hic conceditur eſ- ſe radix facultatis, ſeu vitalis, ſeu anima- lis in reſpectivis partibus, ita eſt conſtitu- tio mobilis; ſiquidem varie immutari, in- tendi& remitti poteſt ſine totius interitu; & eſt conſtitutio in qua conſiſtere poteſt vel ſanitas vel morbus, quandoquidem ubi illa alteratio partibus, quibus debetur, defecerit, aut alio modo quam oportet adminiſtrata fuerit, actio exinde læſa ne- ceſſario ſequetur; ſin recte perficiatur, in- tegra ſanitas ex parte iſtius conſtitutionis adeſſe dicitur. Cum ergo præter conſti- tutionem naturalem& inſitam duo gene- ra alterationum, alterum ab influxu cor- dis, alterum ab influxu cerebri in pluri- mis partibus inveniantur;& cum dictæ alterationes, quatenus ipſæ vel perfectio- res ſunt, facultates in reſpectivis partibus (ſal. G (en o 3 hs 4 euril 1 erdodi Wenaſt t anonuiſ a turones kur cke rnbene ſLdhilo chitide. cant à parte tellectu conc do in ſubjectu ¹in ſpiritu in pPartes derin motu cordui s excitetur, vel in,&cm vo0s deſcendi im in cerxeh Utrovis moh T aliquam al dictis, ſiye cipientemi concediturs lis, ſeu anim ta eſt conſtin immutarh, i otius interin nſiſtere pot uandoquidei nibus debetu Juam opom xinde læſam verficiatun in conſtitutiom ræter conſt am duo geme influxu cor ebri in plur X cum dich zvel perfectio- tivis partibus (l. Gliſſonius de Rachitide. 21 (ſaltem quoad actum ſecundum) conſti- tuant derfeceiores vel wnperfrehiores„ a- deoque actiones exinde ſæſæ vel integræ edantur, neceſſe eſt triplicem hanc conſti- tutionem plurimis partibus ineſſe, dicta- que genera alterationum eſſe conſtitutio- nes medicas, in quibus ſanitas& morbus fundari poſſit. Quod dicta diviſio ſeu diſtinctio non ſit Pzau e inutilis ex eo liquet, quod Practici in qiviſio- Uſus uis methodis recte moneant, in morbis ais. obſcurioribus diligentius obſervandas eſſe facultates quarum actiones læſæ deprehen- duntur, ut inde quaſi manu ducamur ad o- riginem morbi inveniendam; ſi vero tanti momenti ſit impeditas in morbis faculta- tes annotaſſe, certe non minoris erit ipſas cõſtitutiones, à quibus dictæ facultates im- mediate dependent, accurateconſideraſſe. Sed ne qhis ütes hanc tertiam diviſio- Non- um coincidere cum ſecun- coinci- dir cum priori- bus. nem propem da, obſervare poterit, ſi diligenter rem perpendere velit, quodvis membrum hu- jus diviſionis quodam modo includere omnia membra proxime præcedentis: nempe conſtitutionem naturalem conti- nere primario quidem conſtitutionem ſi- milarem, ſecundario autem,& in ordine ad totum animal, comprehendere quodam modo conformationem& continuitatem; ſimiliter conſtitutionem vitalem& ani- malem ſuo modo participare de omnibus membris diviſionis dictæ, clarius eſt quam ut 22 Gliſſnius de Rachitide. ut egeat probatione. Monendum tantum quod& modo innuimus) naturalem 11I conſtitutionem primario& præcipue re- ſpicere temperamentum, qualitates com- munes(quas aliqui vocant modos mate- riæ)& ſpirituum copiam peculiaremque eorum diſpoſitionem(quæ ad formam to- tamque ſubſtantiam à nonnullis referun- tur) organizationem vero& continuita- tem quaſi ſecundario& in ordine ad to- tum animal reſpicere, vixque aliter ab his lædi. Non diſt interdum conſtitutionem naturalem, qua- tenus mere organica eſt, ut in obſtructio- nibus meatuum naturalium; exempli gra- tia, ubi calculus in meatu ureteris aut ure- thræ impactus eſt, ſimilibuſque caſibus. Arqui hoc accidit ei, maxime quatenus meatus ordinatur in uſum totius; ut plu- rimum autem vitia organica in conſtitu- tione naturali minoris notæ ſunt quam vi- tia ſimilaria. Atque hæc de triplici hac conſtitutione in genere conſiderata ſufficiant. Pauca nunc& paucis in ſpecie de iis dicamus. De- Conſtitutio naturalis, quæ ropria& inſi- ſcriptio ta cujuſque partis eſt, deſcribi poteſt conſti- quod ſit modus quidam eſſendi naturalis, inre partibus inſitus, iis competens, quate- nis na- turalis. nus ſuis temperamento& qualitatibus communibus; ſua ſufficienti portione ac convenienti diſpoſitione ſpirituum inſito- rum, ſuaque juſta conformatione& con- tanul- mulandum tamen, vitiari dndone rn Heclterch. chitide. onendum tann nus) naturale 0& praæcipue „ qualitates an ant modos ma m peculiarem aæ ad formam onnullis refen ero& continu in ordine ad Xque aliter a- im tamen, uu naturalemg ut in obſteu im; exempli rureteris aut libuſque calh Laxime quan ntotius; ut nica in con tæ ſunt quam — E nac conſtitutu fficiant. a iis dicamus. 3 Prori Kn deſcribi a ſendi naturl npetens, quu & qualitath enti portione iirituum inſi natione&co tll Gliſſonius de Rachitide. 23 tinuitate conſtituuntur aptæ ad actiones naturales concurrente una influxu vitali, (& forte animali) perfectas edendas. Ita- que ubi adfuit in parte aliqua juſtum tem- peramentum, conyvenientes qualitates communes, juſta proportio ac diſpabaio ſpirituum inſitorum, demum juſta ejus conformatio& unitas, atque naturalis ejus actio nihilominus læditur, conclude- re licet eam non lædi ex parte conſtitutio- nis naturalis, ſed ratione cauſæ concur- rentis, ſcilicet influxus ſeu vitalis, ſeu animalis, ſeu utriuſque. Enimvero natu- rales actiones in animalibus propter vitæ conjugium ad eminentiorem conditio- nem(quam alias per ſolam naturalem conſtitutionem attingerent) evehuntur. Atque hinc contingit, quod& ſi conſtitu- tio naturalis in mactatis animalibus ali- quandiu poſt mortem illæſa permanet, at- tractio tamen, retentio, coctio alimenti, & expulſio excrementi plane ceſſent. Er in morbis quoque ſæpe illæſa primo con- ſtitutione naturali, actio tamen naturalis Iæſa editur ob ſolum defectum concurſus influxus vitalis debiti: ſimiliter aliquando conſtitutione naturali& vitali integris, læditur tamen actio aliqua naturalis ob defectum concurſus alicujus animalis de- biti; ſed hoc fere accidit in ſolis partibus nervoſis, fibroſis& membranoſis, præ- ſertim ubi cavitatem formant, non vero in partium parenchymatis. Ut in paralyſi Te- 24 Gliſonius de Rachitide. frequenter excrementa indebite retinen- tur, cæteris conſtitutionibus ſanis, ex fſolo ſtupore inteſtinorum. Itaque in hiſce caſi- bus non ſtatim, quod actio aliqua natu- ralis læſa ſit, concludendum eſt conſtitu- tionem naturalem eſſe vitialem primo, ſed diligenter inveſtiganda eſt ipſa conſtitutio — læſa, quæ mali radix ſeu prima eſ entia æſtimanda eſt; ſimiliter læſa actio- ne aliqua vitali non ſtatim inferendum, conſtitutionem vitalem primario vitiari; anidem interdum à conſtitutione natu- kali eſto: in hoc caſu quidem verum eſt, vitalis ſanguinis influxum plane intercipi; origo tamen interceptionis in naturali conſtitu- tione ipſius partis ita refrigeratæ quæren- da eſt; ſimiliter in convulſione forte non- nihil impeditur aut turbatur circuitus ſan- guinis: at prima læſio adſcribenda eſt con- iturioni animali non vitali. E contra in febre caput petitur, ſed fons mali forte in conſtitutione vitali reperietur: Item eli- quantur forte carnes omneſque vires na- turales dejiciuntur; ſed radix mali in con- ſtitutione vitali, non in naturali invenie- rur: Adeo ut quælibet conſtitutio ex tri- bus dictis poſſit eſſe in aliis atque aliis morbis modo prima, modo ſecunda, mo- V do tertia actionum læſarum cauſa. I V. Non b i, aut forte animali prima origo rectiut deducetur. Exempli gratia, Digitus ali- quis ex intenſo frigore ſphacelo correptus Ge Yur n r 6 1 1 A Vrrüra hwr hnr ior Am tem, en, b dreiwsete kn de lau chitide. indebite retin ibus ſanis, erl aque in hiſcec actio aliquan V um eſt couli tialem prim ſt ipſa conſtu ddix ſeu prim militer læſaas tim inferenat primario yi nſtitutione n ima origo res atia, Digitm hacelo corn verum eſt,u intercipi; a naturali conl rigeratæ qu Uiione forten tur circuitu cribendaet itali. E coan ons mali fon „ietur: Item neſque vita adix mali lnc naturali inrel onſtitutioen fectus ſtatuenda fit. Sit ergo prim aliis atque d cluſio. 0 ſecunda, 1 n cauſa, IV. N Kitutione animali, ſeu illa à in partes dependet. Equidem 4 B Ghiſonins de Rachitide. 2 5 IV. Non modo plurimas alias corporis Quar- partes(imo ſimpliciter omnes ſenſi biles) rum. Tue influxum non præſtant Trium „ neque ei de- 1 conſti- erendo inſerviunt, ſed præterea& cor rurjo. ipſum,& arterias omnes„& cerebrum,& num nervos omnes triplicem hanc conſtitutio- conve- nem naturaliter admittere, ita ut cere- nientia brum(præter vitium in naturali ſua con- in iiſ- ſtitutione) à Spiritu vitali qui per arterias 3 venaſque defertur„bene affecto juvari, humet. male affecto lædi poſſit: Cor ſimiliter ab influxu animali Per nervum recurrentem ſexti paris; arteriæ quoque ab influxu ani-. mali per nervos modo Lits hactenus in- comperto; denique nervi à Spiritu vitala Per arterias deducto. ———————᷑— C 4 D. I y. Eſentiam hujus morbi non conſiſtere in conſtitutione Animali nec Vitali, ſed Na- turali, non qua Organica, Had qua ſcmila. Prima ri: limitationes tres Proponuntur. de T 110. 1- ſen- tiam 1 hujus us af morbi J Is jam præſuppoſitis inquirendum eſt in qua conſtitutione partium Prima radix ſeu eſſentia huj a con- non conſi- eſt in con- kterein .. conitl- cerelri in hlu 9. tutione fatem UT HIC 1— anima- Prima radix hujus affectus non 4 — 26 vos omnes qui extra medulla procedunt 3 Gliſſonius de Rachitide. calvariam è ſpinali laxos& debiles in hoc affectu reperiri; non tamen id vide- tur hic primari 0àA defectu influxus cerebri oriri; quod ſic probamus, 1. Laxitas& debilitas nervorum primarlo a cerebro proveniens, comitem ſecum trahit; ſemper fere ſomnolentiam Atqui in hoc affe ctu ſymptoma hoc non folet obſervari niſi raro& per accidens contingens. 2- Nun- quam, uod meminimus, Paralyſin, aut Apoplexiam huic affectui fuperveniſſe no- vimus; deberet autem neceſſario ſæpius (faltem in morbo confirmato) evenire, ſi laxitas& debilitas hæc nervorum à de- fectu influxus cerebri originem duceret. z. In multis poſt mortem diſſectis cere- m,& inculpabile depre- hendimus. 4. Ut plurimum hoc affectu laborantes ingenioſi ſunt pro ratione æta- brum ſatis firmu tis, quod Cerebr ter atteſtatur. Secun⸗ Secunda concluſio. i vim& vigorem luculen- Prima radix hu jus da. Non affectus non eſt in conſtitutione vitali, ſeu illa xu in partes dependet. Inæ- in vita-* 41 1. quæ A cordis in flu (ſi non omnino) perpetua in hoc affectu obſervari poteſt; at prima tamen ratio hujus inæqualitatis non inæqualitati influ. xus cordis vel arteriarum, ſed inæquali receptioni& aptitudini ad recipiendum in partibus ipſis adſcribenda eſt: Etenim Col & Axrteriæ ex parte ſui indiſcriminatim ſan- qualis quidem diſtributio ſanguinis fere o [ppren d neiwät rdln warat ¹ d 1, E e al khehlan ———— — -——— wur daenai ruime mnſen Muone mue lara achitide. Uvariam loi Xos& debile on tamen idu tu influxus cen us, 1. Larirg imario dà cexa re ſomnolentui Atqpui in hocx ſolet obſersan tingens. 1. N us, Paralyfm,, ui fupervenilti neceſſario e fErmato) erel æc nervorumi originem dur tem diſſectba inculpabile di mum hoc at at pro ratiomn vigorem luul Prima radir eione vitali, ſu rtes dependet! tio ſanguinbi etua in hoca rrima tamen! inæqualitatli- um, ſed ina ad recipiendu la eſt: Btenin ui indiſctimm Gliſſonius de Rachitide. 27 ſanguinem cum rltihde in partes qua- quaverſum diffundunt. Quod ſi contingat arteriam alicujus partis ob torporem iſtius partis, aut partium vicinarum, impediri in actione ſua, neceſſum eſt eo diminuto ſanguinem tranſmittat, adeoque inæqua- liter reſpectu cæterarum partium expedite ſanguinem recipientem. Itaque in hoc ca- ſu inæqualitas hæc diſtributionis primo& per ſe dependet à præexiſtente vitio ex- tra arteriam ad naturalem conſtitutionem partium pertinere. Sed objiciat aliquis: Licet forte inaqua- litas pradicta non dependeat à Corde, accide- re tamen poſſe ut debilis pulſus ſuficiat diſtri- butioni ſanguinis per cireulos minores in par- tibaus interioribus, dum non æque ſuiciat iſti muneri obeundo per circulos majores in parti- bus exterioribus longius d corde caloris fonte remotis. Reſpondemus, tanti momenti penes ali-RG+ quem& nobis fuiſſe olim hanc objectio- nem, ut talem inæqualitatem influxus vi- talis ad primam hujus morbi eſſentiam pertinere exiſtimaverit, primorumque adeo ſymptomatum rationem ab ca cona- tus fuerit deducere. Poſt ſecundas vero cogitationes, re penitius examinata, vi- ſum eſt ipſi, hanc inæqualitatem influxus vitalis non ad primariam, ſed ſecunda- riam morbi eſſentiam referre. Sed ad Ar- gumentum ſolvendum redeamus. Et primo quidem concedimus in hoc affectu diſtri- B 2 butio- 28 Glſſonius de Rachitide. butionem fanguinis vitalis eſſe inæ qua- lem; atque in partibus interioribus,& ca- pite eſſe liberaliorem in exterioribus par- ciorem. Concedimus ſecundo poſſe circula- lionem ſanguinis in interioribus Parribus ſervari, nullo etiam a Parente pulſu in par- tibus exterioribus ſed noc contingit ſolum in extrema virium vitalium vel debilitate vel oppreſſione, ut in lipothymia,& vali- diori paroxyſmo hyſterico, in quo affectu nonnullæ pro mortuis habitæ revixiſſe de- nuo viſæ ſunt. Concedimus tertio circula- tionem ſanguinis liberaliorem eſſe poſſe in internis quam externis partibus, quin & in una aliqua externa parte præ cæteris, ut in inflammatione alicujus externi mem- bri accidit. 1 His jam conceſſis aſſerimus, in caſu primo inæqualitatem diſtributionis ſangui- nis, non primo dependere à debilitate vir- tutis pulſificæ, quatenus cor ſpectat: At. ſue in promptu ratio eſt. Cor quippe, ua upra diximus, ex ſe indiſcriminatim uno: que tenore ſangumnem in Aortam protru dit, etiam tum quando ejus pulſus maxi- me debilis eſt. Aorta, quæ recepit, exone- rat ſe, qua poteſt, expeditiſſime, atque hinc fit quod ſanguinis diffuſio inæqualiter per- agatur, prout facilius ſanguis ex uno ra- mo& difficilius ex alio impellitur. Inæ- qualitas tamen hæc non cordi primo,& per ſe, ſed partibus recipientibus, arte- riiſque particularibus tranſmittentibus ad- ſcxi- — 1 Reruch rurr Pr un cnnmr rarödc lckeru c Radbüm unah un 8 b ene xeelhe drntche wurr 1 P vorera brum dma —— en b nd genn Aerecne h uuem lBrüuri Thh. Nuxac Wlan, tun ei renuben werrun r Dena ohesr Ir r prrutti — ndo poſſe ci ior du ar ente duiſ un contingitſo uim vel deb othymia,& o, in quoa bitæ revixilt jus externim erimus, inſ ibutionis ſan eà Veblia cor ſpectat Cor quippe criminatimu Aortam pr. ejus pulſus ; recepit) e ſſime, atque inæqualite nguis ex unq impellitur. cordi primo pientibus) fmittentibi ——— Gliſſonius de Rachitide. 29 ſcribenda eſt. Affectus enim quivis in cor- de primarius neceſſario univerſalis eſt,& omnibus corporis partibus communica- tus: quapropter& ſi hanc inequalitatem circulationis ſanguinis in ſecundaria hujus morbi eſſentia concedamus, à primaria tamen excludimus. Porro in caſu ſecundo propoſito dicimus, magnam eſſe diſparitatem inter caſus ex- tremæ neceſſitatis,& caſus ordinarios; neque profecto ſcimus an in dictis caſibus circuitus in interioribus, ut ut detur, ſit alicujus momenti. Et quod ad præſens negorium attinet, negamus in hoc affe- ctu eam eſle cordis debilitatem, ut pulſius in externis deficiat; imo nondum obfer- vavimus quenquam hoc morbo laboran- tem facile in ecltaſin aut lipothymiam in- cidiſſe, quod prompte contingeret, ſi ra- dix morbi in ipſius cordis debilitate ſtabi- liretur. Præterea cum viderimus ægros in tenellula ætate, ſine lapſu virium ferre in- terdum liberalem ſanguinis è ſectis au- rium venulis eductionem, imo& nonnun- quam repetitis vicibus id actum cum emo- lumento: Denique cum& purgationes, Pro rarione ætatis, optime tolerent, non nobis liquet, qui prima morbi radix vitalis conſtitutionis debilitati attribui poſſit. Tandem in caſu tertis evidenter patet primam radicem inæ qualis circuitus ſan- guinis eſſe diſpoſitionem aliquam partis externæ, ut in membro inflammato, la- B.3 boran- —— —— —— 30 Gliſonius de Rachitide. borante nimirum privato morbo, plenior & impetuoſior accidit pulſus ob calorem arteriæ adventitium, à parte ſcilicet exter- na plus æquo calefacta impreſſum. Tertia. Quandoquidem ergo eſſentia hujus af- conſi- fectus neque in animali, neque in vitali Kere 21 conſtitutione parrum primario fundetur, atura-(ut modo oftendimus) ſequitur(quæ Tertia Concluſio eſto) Eſentiam prima- riam ſive primam radicem hu jus affeitus conſiſtere in conftitut ione propria, ſive inſita partium. Cum vero conſtitutio naturalis (ut ſupra diximus) partim in communi- bus qualitatibus& temperamento, pal- tim in juſta copia& diſpofitione ſpirituum inſitorum, partim in organica conſtru- ctione& continuitate conſiſtat, proxi- mum eſt, ut in qua, è dictis, conſtitu- tione,& an in una aliqua, an pluribus yel ſimul omnibus fundetur, inveſtigemus. Sit ergo Quarta concluſio. V Non in Affectus hic non radicatur in organica par Conſti- tium conſtitutione. Quamvis enim tractu rurum⸗ kemporis ipſa organa ſecundum ſuam con- li qua formationem, quantitatem& ſitum variis organi- modis afficiantur, ut fatis liquet ex aucta ca. capitis, hepatis,&c. mole, ex tumori- bus oſſium ad carpos, talos& extremita- tes coſtarum; ex obſtructionibus variis, externarumque partium extenuarione; cum tamen hæc omnia ab altiori adhuc o- rigine dependeant, ut ut in morbo con- firmato, varieque jam decompoſito, necef- V fario ac hitide. to morbo, glei pulſus ob cala parte ſciliceten impreſlum. o eſlentia huju li, neque in orimario fund 5) ſequitur ) Eſentiam icem hujus a e propria, ſeun onſtitutio nan artim in com mperamento, poſitione ſpin 1 organica co conſiſtat, i dictis, con qua, an plunt tur, inyeſti afio. gatur in organi namvis enim! — ſatis liquet ei mole, ex tü talos& et tructionibust um extenuat ab altiori a t ut in mol decompofton Gliſſonius de Rachitide. 31 fario hæc etiam admittamus; in originali tamen eſfentia, ob ſequentes rationes, cenſemus rejicienda. Primo quod praaictæ læ ſiones organicæ non Rtatim in initio morbi appareant, ſeù poſtea paulatim ſuccreſcant;& licet forte horum nonnulla ab initio radicem in corpore po- ſuiſſe dicantur; nondum tamen vel ſenſu immediate Vrelhi poſfunt, vel ullas actio- nes manifeſte lædunt, adeoque ad primam morbi eſſentiam nequeunt pertinere. Secundò, quod pradicta vitia organica non ſint pracipuorum ſymptonnatum, quæ ab ꝛnitio in hoc affectu eluceſcunt, cauſſæ ſed effe- ctus potius. Etenim aucta moles capitis, hepatis,&c. protuberantiæ oſſium, ma- cieſque partium externarum, rectius ad inæqualitatem nutritionis, ut earum cau- ſam referuntur, quam ut econtra inæqua- litates nutritionis illis adſcribi poſſit. Nam ubi pars aliqua nimio opere excreſcit, a- lacue debito incremento defraudatur, ne- ceſſe eſt ut non modo adſit, ſed& præexi- ſtat inæqualis atque improportionata nu- tritio, qua illa plus, hæc minus juſto ala- tur. Cum autem inæqualis nutritio ſit a- ctio læſa, adeoque ſymptoma præſuppo- nens morbum aliquem præexiſtentem, ipſa tamen(quemadmodum jam diximus) Præcedat, ut cauſa, dicta vitia organica, manifeſtum eſt dicta vitia organica non eſſe primam radicem hujus morbi. Quod arttinet ad obſtructiones, quæ revera ple- B 4 rum- 32 Gliſſonius de Rachitide. rumque cum hoc morbo conjunguntur, illas nihilominus à prima eſſentia morbi excludere par eſt, quod neque morbum ſpecificenc, nec ab illis rario ſymptoma- tum reddi poſſit, neque certam aliquam determinatamque partem nobilem perpe- tuo obſideant. Conjiciat forte aliquis, qui- adauctam magnitudinem jecoris reſpexe- rit, id perpetuo in hoc affectu eſſe obſtru- ctum, indeque vitiata ſanguificatione cæ- tera mala derivari; ſed ſi tumor Hic hepa- tis ex obſtructione ejus ſemper continge- ret, neceſſario affectum hunc comitaretur pexpetuo pallor faciei, cachexia,& tractu temporis ipfe hydrops, quinetiam color hepatis ſemper vitiatus deprehenderetur, tumoreſque duri& nodi in ejus ſubſtan- tia, præſertim in morbo inveterato, illo- que, qui ægrum interemit, per diſſectio- nem obſervarentur; at cum hæc non ita frequenter(nedum ſemper) in defunctis occurrant, aucta ejus moles ad irregula- rem nutritionem potius referenda eſt. Porro non diſſimulamus, in iis, quos affe- ctus hic è medio ſuſtulit, ut plurimum, nos per anatomen obſervaſſe obſtructio- nes, tumores varios, nodoſque in pul- monibus; ſed atteſtamur quoque in- fantes aliquos pueroſque nos vidiſſe le- vius hoc morbe affectos, in quibus nulla ſuſpicio fuit vitiatorum pulmonum; nulla quippe tuſſis adfuit, nulla reſpi⸗ rationis læſio, quæ neceſſario individua obſtru- 3h ncbo lero g cl zermcan ee Krxcel vrglur probawe. cdolo i mun t dum, a¹ tin Worbu I Gasful ln eit, ts lrenger dh pola K ragmm dcveacuna n Apmn. iitide. Conjungum eſſentia m neque morta atio ſympto certam aliql a nobilem pe orte aliqui 1 Jecoris reſp ectu eſſè ob guification tumor ich mper cont unc comita hexia,& tla luinetiam q l prehenderu in ejus ſubu Veterato, it, per diſſei im heæc nou r) in defuaà Ales ad irreg k referenda i¹ in 1is, quos ſ ut plurim u aſſe obſtru u doſque in u- ur duars il nos vidiſl b 3, in qü od m pulmon m „ nulla i i- = Gliſſonius de Rachitide. 33 obſtructionis in pulmonibus comes eſt. Tertio quod ſufficiens ratio omnium fymptomatum huic morbo propriorum, ex aliis fontibus clarius faciliuſque deriva- ri poſſit; ut mox videbimus. Atque ita faris probavimus affectum hunc quoad primam ſui eſſentiam non conſiſtere in organica partium naturalium conſtitutione. Fadem argumenta effica- cius evincant pluraque accumulare lice- ret, ſi neceſſe id foret) affectum hunc non fundari in naturalium partium continui- tate, ut pluribus verbis non opus ſit id comprobare. 5 Concluſio quinta. Affectus hic fundatur primario in ſimilari conſtitutione partium na- turalium, adeoque quoad radicalem eſſen- tiam morbus eſt ſimilaris. Cum autem morbus ſimilaris, qua talis, non perpetuo ſimplex ſit, ſed aliquando varie compoſi- tus(intemperies nempe vel ſimplex vel compoſita,& hæc quidem talis fit non ſo- lum ex primis qualitatibus inter ſe, ſed forte adjunctis una qualitatibus occultis, aut, quod nobis magis arridet, præſertim in præſenti negotio, certa quadam pro- portione& modificatione ſpirituum inſi- torum) compoſitum hunc eſſe morbum judicamus, prim amque ac radicalem ejus eſſentiam conſiſtere afſerimus in frigida ac humida intemperie cum defectu& tor- Pore ſpirituum inſitorum in conſtitutione ario indif i unſita partium primo affectarum. concur- 0b n’ 2 „B. 5 rentibuz. ————— 34 Ghſpmius de Rgehitide. rentibus. Sed priuſquam ad ulteriorem hujus ſententiæ explicarionem proceda- mus, præmittendæ ſunt aliquot ejus limi- tationes. 1. Sit prima. Eſſe quaſdam corporis partes ab hoc morbo primarios eſſe alias ſecundario af- fectas:& videntur quidem nobis partes exteriores prius affici quam cerebrum& viſcera, ut fuſius deducemus, ubi de parti- bus affectis acturi ſumus. 2. Sit ſecunda. Solas partes primario affe- Fuas laborare notabili frigida intemperie eum inopia ae torpore ſpirituum: Nam cerebrum & viſcera moderate ſorte caleant, ſatiſque ſpiritibus abundent ob copioſum vitalem influxum; atque excedere in iis poſſit hu- miditas ob nimium alimentum affuſum: reliquæ autem externæ frigida ac humicda intemperie ac torpore ſpiritus naturalis, &c. ſemper afficiuntur, unde eas primaro hic affici, ſolaſque eſſe ſedem primæ hujus morbi eſſentiæ aſſerimus. Sit tertia. Non omnes partes externas& primo affectas ex æquo laborare intemperie fii gida& humida, vel inopia ac torpore ſpiri tuum,&c. Etenim ligamenta, tendines &e nervi, ex natura ſua frigidiora ſunt mi. nuſque humida, partes muſculoſæ fiic carnoſæ humidiores potius funt;, at minu frigidæ partes curaneæ fere medio modo ſe habent ‚omnes tamen dictæ partes plus minus à naturali temperie verſus frigidam & humidam recedunt. Et ſimiliter licet — alia Achitide. im ad ulte zora rionem P ocel aliquor ejs lin dam cor por jm alias ſecun ariu dem nobi pa quam cereſrun mus, ubi ee par §. dartes prim vi eida intemy in n: Nam ce ebn e caleant, ati- copioſum itii ere in iis peſlit mentum a kuſu frigida achum ſpiritus u tun unde eas trim ſedem prin æh us. dartts exl ymn borare inten eni pia ac tur ve- gamenta, end frigidiora umt 1 ees muſcul 11 rius funt, tni e fere medom —n dictæ p 6 rie verſus igii Et fimil er 1 4 Ghſſonius de Rachitige. 35 aliæ partes è dictis majorem ſpirituum co- piam& activitatem poſtulent quam aliæ, omnes tamen, habita juſta proportione ad copiam& activitatem ſingulis reſpe- ctive debitam, deficiunt, juſtaque propor- tione deſtituuntur. CA b. v. Examinatio ſententie propofite per Partes. 1. Morbum eſſe intemperiem fri- gidam. Object,&& Reſponſ. 2. Eſſe bumi- dam. 3 Conſiſtere in Spirituum inopia: Oéject. Reſp. 4. In ſpirituum torpore. Ed propius jam examinemus eſſen- Mor. tiam propofitam,& per partes aſſe- bum eſ- ramus. 6. iu. I. Laborare partes primo affectas in- rempe- temperie frigida probatur. 1. Ex imminu- frigt ta partium dictarum nutritione. Ut enim u⸗ calor infitus ad juſtitiam intenſus pluri- mum conducit ad promovendam coctio- nem& appoſitionem alimenti; ita ſi is re- miſſior æquo ſit, eandem facile remoratur ac imminuit. z. Evincitur eadem intem- Peries ex tarditate& ineptitudine ad mo- tum: tum ex averfatione motus quietiſ- que affectarione. Nam quemadmodum activitas agilitaſque corporis calori, ita tar- ditas clus acignavia frigori magna ex par- te adſcribitur, ſuppoſito nimirum„ ut Pruus, non ab animalis influxus vitio hanc B 6 igna- dam. ignaviam dependere. 3. Gonfirmatur ul- W terius quod hic morbus ſæpe morbos acu- V tos ſequatur. qui non raro( poſt abſum- ptum caloris inliti ſubjectum) in intem- periem frigidam terminantur: præterea& morbos chronicos corpus extenuantes ſæ- pius excipiat,& ejuſmodi qui quovis mo- do intemperiem frigidam polt ſe relin- quere proni ſunt, ut obſtructiones perti- naces, cachexiam, ſcorbutum,&c. Ad- D hæc, quod intempeſtivam impetiginis aut ſcabiei ſuppreſſionem ſequatur, ut fre- 1 36 GSliſſonius de Rachitide. quenter obfervavimus, quando rurſus erumpente ſcabie atque pruritu excitato, . indeque aucto in externis membris calore tales pueros facile reſtitutos vidimus; quod denique ſæpe eveniat, poſt aſſiduum uſum rum, crapulam, otium, ſimileſque cauſas evidentes, calorem inſitum ſeu immi- . nuentes ſeu obruentes. 4. Confirmatux, bus excitant, augent& fovent, ut variæ corporis agitationes, frictiones, illitiones, &c. non minimam partem curationis hu- jus affectus præſtent. Hiſce omnibus in cumulum conjectis ſatis conſpicuum fit, in morbi hujus primaria eſſentia frigidam intemperiem conſtitutionis inſitæ par- tium primo affectarum contineri. e. Obſjectio hic ſpecioſa occuriit. Febricu- conſiſters ciborum frigidorum, craſſorum, viſcido- quod auxilia, quæ calorem in externis par- lam, præfeytim lentam aut erraticam frequen- ter coujuugi cum hoc affectu, qua non videtur lhor (lna, 1 Pra dn. l Gldee 1 arege 10 hit 1dl. „Gonfir natur i Epe merbos au aro(pot abſun ctum) m inten antur: IIæterezt 1S extenuantesh di qui ctlovism am bolt ſe rebh Sſtructipnes pen butump&c. 4 nim peſigins 4 equatuf, ut h » qualſdo run prurit excita s membris cala tos vid mus;qu ſt aſſiduum umn ifforuth, viſcise ſimile Hue caul icum ſeu imm 4. COhfirman ain externis ou foven„ ut van iones illitione curꝭtionis ſce omnibusi conſi icuum K ſlenta frigidam ais iaſitæ pir- ntincxi. curt. Febrin raticim frequn quæſton vidan - coyſjlm Guüſſonius de Rachitide. 37 sonſiſtere poſſe ſimul tempore cum intemperie Frigida: Cenſetur ezim ab omnibus febris omnis calida intemperies è diametro eſſentiæ dictæ oppoſita. Reſpondemus,(ne quid hic de eſſentia Reſonf febris interponamus) largimur, quantum ad præſentem quæſtionem ſpectat, febrem eſfe intemperiem calidam: non tamen conſiſtit hæc primo in conſtitutione par- tium inſita, ſed in conſtitutione vitali, nempe in calore influente præternaturali- ter affecto. Febris enim non privatus ali- quis morbus eſt, ſed univerſalis& à corde per arterias in& cum ſpiritu vitali ſive ni- mium accenſo ſive aliter vitiato diffundi- tur. Neque reſpicit Pixtern aturalis hic ca- lor intemperiem inſitam aliter, quam ut cauſa potens eam varie immutare, ſed ſenſim& paullatim. Nam primo calor in- fluens manifeſte eſt calor actualis, at vero calor conſtitutionis inſitæ tantum poten- tialis: quare aſſerimus intemperiem frigi- dam reſpectu caloris inſiti& potentialis conſiſtere ſimul poſſe cum intemperie ca- lida reſpectu caloris actualis& influentis. Enimyvero calor actualis non ita directe adverſatur frigidæ intemperiei, quæ talis dicitur ob defectum alduis potentialis, quin ſaris diu cum ea conſiſtere poſlit per- manente cauſa. Exempli gratia, calor actualis conſiſtit incalefacta aqua ſimplici, aqua hordei, in Julapiis variis& fimilibus; licet tum ctiam potentia fri gidis. Adeo ut calida 38 SGlſſönius de RAchitide. calida actu,& calida potentia non gradu, ſed ſpecie inter ſe differant, neque ſint ita e directo contraria ut ſtatim fe mutuo è ſubjecto exterminent. Porro ſecundo in- temperies influens calida non tam corrigit infitam intemperiem frigidam, quam per accidens auget, diſſipando ſcilicet ac ablu- mendo ſpiritus infitos, in quibus potiſſi- mum calor infitus& potentialis reſidet: Ad eum plane modum, quo calor actualis ab igne profectus potentialem vini calo- rem imminuit. Unde febris cujuſvis gene- ris, huic morbo ſuperveniens, plus damni quam emolumenti ægris adferre ſolet. 2. Aſſerimus in partibus primario affectis ſimul adeſſe intemperiem humidam; hoc patet ex laxitate& mollitie dictarum par- tium: atque ſignum hoc eo forrius rem evincit, quod dictæ pattes extenuatæ ſint, urt, niſi redundarer in iis humiditas, rigi- ditas quædam& aſperitas tactum ferirent deinde rariſſime intemperies frigida ſiye humida diu perfiftit: demum juvantia& lædentia idem atteſtantur, ſiccantibus Jippe juvantur, humectantibus læ- untur. 3. Aſſerimus partibus primo affectis ineſ- ſe ſpirituum inſitorum inopiam. Probatur hoc frime iiſdemferme argumentis, qui- bus ſupra intemperiem frigidam adſtruxi- mus. Nam primo inæqualis& imminuta nutritio in partibus primo affectis non modo temperamenti frigiditatem, ſed& una Rachina: otentia nn gua ant; neqte fm ſtatim ſe mutu Porro ſeomdo; la non tati com igidam, uamp do ſcilice aca „ in quibſs pot potentiali reſd „ quo calor achu entialem ſäni a ebris cuju vis eniens, plas da is adferre ſolet, us primanb affe em humitam;! litie dictarumy noc eo fôfriusn tes exten tatæll lis humidhtas, i as tactum ferut peries frigida! lemum jufanti ntur, ſiſcanti umectant bus! drimo affctisir nopiam. Prob argumelts, 6 frigidam adſtu ualis& inmin rimo afffctis w giditatetn, 5 Gliſonius de Rachitide. 39 una inopiam ſpirituum inſitorum arguit; aliter enim defectus hic nutritionis facile corrigeretur. Etenim frigiditas cum qua non conjungitur ſpiriruum defectus, aut humor peccans impactus, ejus cauſa facile excutitur, citiuſque quam in præſenti ſo- let affectu, ut videre eſt in partibus hyber- no tempore perfrigeratis; verbi gratia, ex nivium contrectatione; partes quippe ſic perfrigeratæ, modo rite tractentur, intra aliquot horas ad priſtinum redeunt tem- peramentum; Ubi vero adeſt intemperies cum materia ejus cauſa conjuncta, aut ſi- mul adeſt defectus ſpirituum inſitorum, talis ſane intemperies haud ita facile aut cito removetur. Verum in præſenti affe- ctu non ſemper faltem cauſari poflumus materiam conjunctam aut impactam ali- cujus notæ in partibus primo affectis, cum flaccidiores, inaniores& plus æquo ex- renuatæ obſerventur, cumque hic affe- ctus longe diſtet à morbo virgineo& ca- chexia, in quibus utplurimum, non ino- pia ſpirituum, ſed conjuncta materia fri- gidam intemperiem fovet: quare recte in- ferre licet pertinaciam hujus mali maxime dependere à ſpirituum inſitorum defectu. 2. Idem codem modo probatur ſecundo argumento ſupra allato pro intemperie frigida, nempe ab ignavia& averfatione motus. Activitas enim non tantum à tem- perie, ſed vel maxime à copia ſpirituum dependet: Ut videre licet in viris robuſtis & 40 Gliſonius de Rachitide. & ſanis, ſpiritibus refertis, qui hyberno tempore rigente gelu promptiores longe & alacriores ad violenta exercitia conſpi- ciuntur, quam æſtate, quando ſpiritus in- ſiti nonnihil exſoluti eſſe ſolent. 3. Febres morbique longi& extenuantes, ut intem- periem frigidam ſæpe inferunt; ita& evi- denter minuunt diſſipantque ſpiritus inſi- tos. Hiſce mediis addimus illud argumen- tum à conſtitutione parentum deductum. Eirmiores(experientia teſte) ac ſolidiores parentes laboribuſque afſueti raro profe- runt liberos huic morbo obnoxios: debi- liores è contra, cachectict, aut aliter vale- tudinarii, otioſi, molles, delicati, Veneri nimiæ, præmaturæ aut decrepitæ indul- gentes, gonorrhæa laborantes,&c. ple- rumque liberos in hoc malum propenſos generant: nimirum, quod ſeminalia prin- cipia minus juſta ſpirituum copia imbuta fint. Procedendum jam foret ad aſſertio- nem quartam, niſi quod hic, occurrat re- mora movenda. Objiciat quippe aliquis inſitam intem- periem frigidam ſubordinari ſpirituum inopiæ, non vero contradiſtingui, ut hic ſupponitur. Nam paucitas ſpirituum ipſa cauſa videtur frigidæ intemperiei, inſituſ- que calor ſive intenſior, ſive remiſſior ſe- qui videtur reſpective proportionem ſpiri- tuum inſitorum; quippe qui in iiſdem ut primo ſubjecto radicari creditur. Reſpeſ. Reſpondemus primo, Calorem inſitum TevVera eAn d I SGlord i h dlar aE g d Abew aü Güwlen dgxrte Dgtxan mlhe 1 bllbfete wenlu daddd Dammr (Wcbe — ſähn 2 5 y. chituse. s, qui hybera omptiores long exercieia conſy- lando ſpiritusn ſolent 3. Febra lantes ut inten eruntita& en que ſſſiritus inl s illuc argumen ntum ſeductun ſte) alſolidion Ueti Iro prof obno tios: deb aut kliter vals delichſti, Venai decre hitæ indi antes Rc. pb alumſpropend Iſeminalia pr- n cojſia imbm oret ad aſſerto hic orcurratn „ inſitàm intem- inari ſpiritunn ſtingiu, ut l ſpirtuum iyl weriſi, inſitu- ve reniſſior f- ortionem ſpiti- qui it iiſdemu ditur Aloren infitum repen Gliſſonius de Rachitide. 4 1 revera fundari atque primo ſubjectari in ſpiritibus inſitis. Porro ut calor inſitus in duas partes diſtinguitur, calorem ſeilicet nativum& acquiſititium; ita& ſpiritus in- fitus duplex eſt Wue hicichn, primoge- nius ſive ſeminalis in ſpermate à parenti- bus derivatus,& acquiſitius ex perfecte aſſimilato alimento contractus. Prior ſpi- ritus caloris inſiti nativi eſt baſis, dolte rior, caloris inſiti acquiſititii. Non hoſce calores ſpirituſve inter ſe eſſe ſpecie plane diſtinctos volumus; ſed origine tantum ac perfectionis gradu, quod, ut variam ſortiantur appellationem, ſufficit; nam in nutritione aſſimilatio alimenti procedit uſque ad identitatem ſpecificam, non in- dividualem, quanquam alias quoque gra- dum perfectionis originalis non attingat. Propterca nobis hic L fuiſſe viſum eſt nominaſſe calorem infitum& ſpiritum inſitum ſine ulteriore diſtinctione; ideo- que concedimus, calorem inſitum fundari & ſübjectari primo in ſpiritibus, eundem- que nihil aliud eſſe quam modificationem quandam dictorum ſpirituum qua aà calo- re vitali irradiati placide nituntur ſe dif- fundere atque ampliare ditiones ſuas at- trahendo, retinendo, aſſimilando ſimilia ſibi alimenta, excernendo excrementa, diſponendo denique acquiſita in ſedes de- bitas. Dicimus quoque nixum hunc(in quo caloris eſſentiam ponimus) cum fit diffuſivus, nonnihil difſipare atꝗque abſu- merc 1 42 Gl ſnius de Rachinide. Lpiritus inſitos, qui hujus effectus cauſa vulgo nomine humidi radicalis à calore continuo depaſti appelſantur. Atque huc uſque argumento cedimus. Verum ſecundo loco aſſerimus calorem inſitum à calido temperamento inſito dif. ferre; quod nimirum calor inſitus ſit tan- tum una pars calidi temperamenti inſiti Non enim ſolus ſpiritus, ſed& ſulphur&. ſal aut bilis forte, ſuum calorem contribu- unt ad conſtitutionem torius calidi tem peramenti inſiti, cujus calor inſitus eſt una tantum pars. Quapropter falſo in argu- mento propoſito ſuggeritur, ſolam cauſam calidæ intemperiei eſſe copiam ſpirituum, frigidæ eorundem paucitatem. Nam lib. j. carnium infantis plures continet ſpiritus inſitos quam lib. j. carnium juvenis: no- tiſſimum tamen eſt temperamentum jufe- nis longe calidius eſſe quam infantuli. Cæ- lidum ergo temperamentum non depen- dere poteſt à ſola copia ſpirituum, nec fir- gidum à fola corum inopia. Quin etiam in multis morbis calida intemperies conſi- ſtere poteſt cum paucitate ſpirituum, ut in Hectica tertii gradus; fimiliter frigida cum compertenti alias ſpirituum copia, ui in morbo Virgineo. Dicimus tertio ut copia vel inopia ſpiri. tuum non perpetuo füfficiens cauſa eſt determinationis temperamenti ad cali- dum aut frigidum; ita viciſſim, neque ca- lidum, neque frigidum temperamentum certo 6 cer oKne in un. t dbd I k Te lg bem d anod d Wrru I M (pol toulg GWlen Imylg c ki Jſeb eaMnon ſäulghu Mlile Wcohx tnun. Kachitide. jus effectus ea radicalis à chi antur. zumento cedin aſſerimus calon amento inſitoi alor inſitus ſtt nperamenti u „ſed& fulpha calorem conth totius calidi: Aor infitus eit bter falſo ina itur, ſolam cau opiam ſpiritu itatem. Nam! s continet ſpi ium juvenis: Heramentumſt tam infantull atum non deh pirituum, nec ppia. Quin en ntemperies c c ſpirituumi fimiliter ffi. irituum copi- a vel inopiaſ ficiens caub- aamenti ad o ciſſim, neque temperamenn a Gliſſonius de Rachitido. 43 certo& neceſſario demonſtrat copiam vel inopiam ſpirituum quemadmodum ex in- ſtantiis datis liquet: ita ut nec tempera- mentum certum ſit ſignum quantitatis Frintum ne quantitas ſpirituum certum Ignum temperamenti;& propterea de in- duſtria non ſine juſta cauſa feparatim hæc ut contradiſtincta conſideranda& exami- nanda veniunt, ſi certam& inconfuſam horum notitiam aſſequi libet. Reſpondemus quarto, quod etſi, ut con- ceſſum, calor inſitus in ſpiritibus inſitis ſubjectetur, non tamen ſecundum ſolam copiam vel inopiam ſpirituum intenditur is vel remitrtitur: Spiritus enim, ut ut ſatis copioſi, ſi tamen nimis fixi ſint, torpidi, & quaſi gelu quodam conſtricti, nullum calorem inſitum alicujus notæ proferunt. Exempli gratia, albumen ovi ſpiritibus copioſis turget, bwifenn illi tamen, adeo- que ejus inſitus calor inde tam exiguus eſt, ut non aggrediatur pulli formationem, priuſquam vel per incubationem vel alium conſimilem calorem excitetur. Licet ergo certo concludere, conſiderationem inopia ſpirituum ſatis diſtinctam eſſe à tempera- menti frigidi inſiti confideratione, contra quam videtur ab objecto Argumento inſi- nuatum. Porro ex hoc quarto reſponſi ar- ticulo reſultat quarta aſſertio de eſſentia propoſita, videlicet. Præter intemperiem& inopiam ſpiri- tuum addendum eſſe, torporem quendam eorum Gliſſonius de Rachitide. eorum ut diſtinctam quoque partem er. ſentiæ morbi. Torpor hic inſitorum ſpiri- tuum maxime eluceſcit ex imminuta nu- tritione& averfatione motus non prove- niente primo ex defectu influxus cerebri, ut ſupra probatum eſt. Item ex eo manife- ſte cernitur, quod ea omnia, quæ torporem ſpirituum inſitorum excutiunt, nec tamen eos plane diſcutiunt, plurimum conferum ad hujus morbi curationem: Ut exercitia cujuſvis generis gradatim aucta, frictio- nes, inunctiones,&c. Et interius calefa- cientia, purgantia, incidentia, aperientia benigna. Quod autem torpor hic ſatis ſit diſtinctus ab inopia ſpirituum, præter id, quod ſupra in tertio reſponſi Articulo di- ximus, ſatis ex eo liquet, quod ſæpe cum inopia ſpirituum conjungatur nimia exci- tatio torpori contraria: ut frequenter ac- cidit in febre hectica, in fluxibus colli- quantibus& ſimilibus morbis, in quibus ut ut adſit ſpirituum penuria, torpor ta- men nullus comitatur, quin contra nimia illa excitatio& propenſitas ad motum coercenda eſt. E contra copioſi ſpiritus cum torpore conſiſtere poſſunt, ut in tritico aut farina ejus. Nam etſi parum ſpirituoſum videa- tur, quod ejus ſpiritus adhuc in ſua fixa- tione ac torpore deliteſcant, re ipſa tamen abundant in eo ſpirirus,& ſimplici fer- mentatione evocari, atque ad ſuam mani- feſtandam activitatem excitari poſſint: quein- an (A(ar Gdudtſb ne Ner bis ta krud (C wunan hitidk.. due parten nſitormſi umminut n rus non pin fluxus 4 1 1Ex eom k quxæ torpua unt, nec tam aum confe u . n, prærs i Articulc d 1od ſæpeſan ir nimias ao tequentg a axibus dll- 8, in 33 1” „ torpo t vontra nl anh, ad mod am O aut fAim Sſum vilas in ſua he ipſa tat el nplici er lam mni. poſllt. 1 U n- ea radicatur. Cor& Cerebrum videntur hic rece ex- Non cludi ob rationes ſupra adductas; brevitatis ſtudio repetere omittimus. uſpicione hujus vitii exempti ſunt. Exa- minabimus ergo ſeorſim hæc viſcera,& n Primo quidem am torhyn PrIIO Cu tum eſt, quod nire ex læſa ſanguificatione, cujus officinaprimæ (ſaltem ProbaßAirer) jecur exiſtimatur — læſam morbi? Rationes quæ affirmativam ſuadeant. Gliſſonius de Rachitide. 45 quemadmodum cereviſiæ fortiores ex eo confectæ declarant. Similiter ex uvis im- maturis ſuccus recenter expreſſus ſatis mi- tis& blandus eſt, continens interim ſpiri- tus copioſos, qui poſtea, facta debita fer- mentatione, in vino generoſo ſe produnt. Concludamus ergo torporem quoque ſpirituum in hoc affectu diſtinctam conſi- Tratnnu demereri. C A P. yI. Pars prima in hoc morbo affecta. h Ropoſuimus ſupra primam hujus morbi eſſentiam; inquirendum jam reſtat in primum ſubjectum in quo brum. epar& Pulmones nondum ab omnm quærimus. An bepar ſit ſubjectum primæ eſſentiæ hu-An he- jus morbi? Præcipuum pro affirmativa argumen-ſubje- morbus hic videatur prove-ctum — Cor& quascCerg. par ſit eſſentig hujus 46 Gliſſonius de Rachitide. læſam autem ſanguificationem eſſe pri- mam hujus morbi originem multis indi- ciis manifeſtum reddi videtur. 1.quod hic ſubſequatur ejuſmodi ſive acutos ſiye ui utcunque vim ſanguificam abefactarunt.*. bus hic non modo ab externis, d& ab internis cauſis dependeat, ab hu- moribus nempe vitioſis. Cum autem vi- tioſi humiores in& cum maſſa ſanguini in hepate generentur, videt bi eſſentia huc referenda. 3. Obſervatur erpetuo in hoc affectu majus de- d manifeſte hepar eſſe affectum teſtatur. 4. Medicamenta interna qur ſanguinem depurare apta nata ſunt, ad cu. rationem requiruntur,& exhibita mul- tum juvant. 5. Miſſio ſanguinis è veni aurium(non infimum ad morbum humc debellandum auxilium]) ſatis ſuperque ar guit vitium aliquod ſanguinis adeſſe, quol Repatis conſtitutioni, qua ſanguificat; ir detur eſſe tribuendum. Argumenta hæe tanti ſunt momenti penes nonnullos cele· berrimos medicos, ut primam eſſentiam hujus morbi ſoli hepati adſcripſerint. Nos vero ſatis ad hæc reſponderi poſe ſi prius quidem, quæ rect dicta, aut ulterius in hanc rem dici poſſunti conceſſerimus, deinde quæ invalida com- ſequentia inferuntur, reſtrinxeximus. 1. Ergo concedimus in hoc affech morbus plerumque alios morbos magnos, ultum prius 1 ſolutio- exiſtimamus, ur prima mor- maſlam n yb I ‚Ae.l ba au Peun lu iywe da ea ge el Gelta de ſdo, qu A 63 s nonnullos Srimam eſſel dſcripſerint reſpondem nidem, qur in hoc 41 In achitude. ati arionem eſi maſſam ſanguinis vitiatam eſſe, indeque continuum fomitem huic morbo ſubmi- niſtrari. Concedimus quoque in præſen- tiarum hepar eſſe officinam ſanguificatio- nis: negamus vero omnia vitia ſanguinis Gliſſonius de Rachitide. 47 à vitioſa conſtitutione hepatis ſanguifica dependere. Nam primo fanguis vitiari poteſt à vitioſis ingeſtis alimentis, jecore alias integro; ſimiliter ſi coctio prima in ventriculo ex quavis cauſa extiterit imper- fecta, non plene ea per ſecundam coctio- nem corrigi poteſt in hepate, etiam quam maxime ſano. Præterea, etiamſi genera- tio vitioſi ſanguinis ſoli hepati adſcribenda eſſet, ad ejuſdem tamen generati conſer- vationem aliæ partes neceſſario concurre- rent, puta Renes, Lien, Pancreas, Ute- rus,&c. Imo& videtur negari non poſſe, omnes partes, quas ſanguis ſuo circuitu perluit, eum varie alterare, dum qualitates ſuas ei pro capacitate ſubjecti imprimunt: nam ea agentia naturalia ſunt, quæ agunt ex neceſſitate& continue ſine intervenien- te otio, quantum quidem poſſint: ſi ergo hæ male ſint affectæ, ſanguinem eas per- meantem magis vel minus inquinant, ut videre licet in contagio ex contactu exter- no ad partes internas communicato. Quin etiam magna pollutio interdum à partibus cæteris morboſis inſinuatur ſanguini, he- pate interim ſalvo, ut nonnunquam in hy- dropicis poſt mortem diſſectis obſerva- tum eſt, in quibus hepar ſatis ſanum in- te- 48 Gliſonius de Rachitide. tegrumque deprehenſum eſt. Porro con- b cedimus vitia ſanguinis frequenter à læſa conſtitutione ſanguifica hepatis originem ducere, illamque læſam conſtitutionem eſſe morbum hepatis; negamus vero hunc eſſe morbum de quo agimus, cum tota ſpecie ab ea differat. Eadem enim læſa conſtitutio hepatis æque adultis ac pueris & infantibus communis eſt; hic vero morbus ſolis infantibus& pueris proprius eſt. Tandem concedimus vitioſam con- ſtitutionem hepatis, generando vitioſum ſanguinem, poſſe caufam communem& fomitem huic morbo aliquando ſubmini- ſtrare: negamus vero eam eſſe morbum 1 1 ipſum de quo verba facimus, aut ullam buun partem primæ eſſentiæ ejuſdem. Aliude- WMum jh wn nim eſt producere cauſam morbi com- aan munem, aliud eſſe de prima morbi eſſen. 1n tia: negamus etiam eam eſſe continentem † cauſam hujus morbi, aut eſſe caulam ſufficientem per ſe ſolum, aut eſſe ſemper cauſam: Nam vitioſa conſtitutio hepatis, 4 qualiſcunque ea ſupponatur, non produ- Gdhun cit hunc affectum in adultis, neque forte as ſemper in puerulis. Atque hæc in genere ad argumentum recpondemus: ad confir- mationes ejuſdem ſimili methodo jam procedimus. 1 1. Ergò concedimus hunc morbum ſæ- pe fequi alios morbos ſive acutos, ſive ifan chronicos. Sed non tam quod conſtitutio- dMi nem fſanguificam hæpatis læliſſent, lim b lünna. 4uo M 41, mnen ler 4 8G 3 ep 4 A ſb chitiqae. meſt. Porlo frequentet 1 epatis orign n conſtituto Utloh gamus ſetoj Gimus, cum, adem enin eadultis ac nis eſt; hu & pueris Dn 1us vitiolam nerando vyiti n communat iquando ſubn am eſſe mor imus, aut juſdem. Al ſam morbii ima morbig eſſe contine aut eſſe ca 1, aut eſſe ce nſtitutio he tur, non yu ltis, nequr ue hæc ings] emus: adcd ¹ methodo unc morb ive acutos ſuod conſti læliſſeut, q J —— Gliſſonius de Rachitide. 46 quod partes externas, ſpiritibus infitis ex- hauſtis, frigidas& torpidas reliquiſſent: quamyvis facile quoque admittamus læſum hepar fomitem mali ex vitioſa ſ. anguifica- tione præſtare poſſe. 2. Concedimus hunc affectum non tan- tum dependere à cauſis externis, ſed& ab internis, vitiis nempe ipſius ſanguinis: quod vero vitia illa omnia in hepate origi- nem ducant, plane negamus ob rationes modo allatas. 3. Concedimus in hoc morbo auctam eſſe molem hepatis; atqui eam eſſe pri- mam morbi eſſentiam negamus ob ratio- nes ſupra notatas, ubi vitia organica à pri- ma hujus morbi eſſentia rejecimus. Ad- mittimus tamen hunc ſimileſque morbos in ſecundaria hujus affectus eſſentia, ut poſtea videbimus. 4. Concedimus medicamenta interna tum alterare tum depurare poſſe ſangui- nem verum in præſenti affectu eo nomine potiſſimum ad curationem conducunt, quod facilitent diſtributionem ſanguinis ad membra externa, attenuando ejus par- tes craſſiores& incidendo viſcidiores, quodque ſimul copioſo& benigno ſpiritu anguinem imprægnent, unde nt, ut inſi- ti parrium prius languentium ſpiritus fo- veantur, augeantur,& exſuſcitentur. In- terim agnoſcimus generale beneficium, auod toti corpori accedit ex depuratione languinis ſive per ſeceſſum, vomitum, mi- ctionem, Gliſſonius de Rachitide. 6 Rionem, five alios qualeſcunque evacua- böua tionis modos. Tantum id eſt, quod aſſeri- qom mus, magis ſpecificam partem curationis 1j 3 medicamentis prædictis præſtari per 1 viam alterationis, quemadmodum di- A pas ctum eſt. R bt 5. Et ultimo concedimus ſectionem ve- uu pih narum in auribus ſanguinem nonnihil at- g käe tenuare& ad ejuſdem renovationem con- ä- ducere, nec non ad ejus diſtributionem ad a ima partes externas,& avocationem à parti- d Plis bus internis ejus copia oppreſſis, adeo. u ppdc que ad totam curationem multum facere: dd ſgb, Negamus tamen recte ex co inferri, pri- u pilad mam morbi eſſentiam in hepate radicari, ſak Atque ita ſatisfactum putamus rationibus d wp in confirmationem hujus ſententiæ addu. 6ym ctis. Argumenta jam nonnulla quæ cor u, da trarium ſuadeant in miedium proferamm a er- Nega- 1. Prima eſſentia morbi morbum ſpe. un pnau tiva af cificat; atqui læſa conſtitutio ſangue de ſcaur⸗ ſeritur.(qualis qualis ea concipiatur) morbum u z §0 hunc non ſpecificat. Enimvero cúm mor. d' uam bus hic ad folos infantes& pueros perti- 0 m . neat, Oportet eos, qui contrariam ſenten- u uuxl tiam amplectuntur, certum licem mo- A ſerid dum læſæ conſtitutionis ſanguificæ hepa- u hac tis deſignare, qui ſoli tenere ætati ſit pro- i pt prius: Atqui nulla læſio ſanguificæ conſti s pada tutionis hepatis fingi poteſt, quæ non ſtt quoque communis adultis; quare ſi in 2 dwaun confiſteret prima hujus morbi eſſentia, i- nnn obſervaretur ſaltem aliquando hic na n um; 4 1 bus chitide. ſcunque exa eſt, quodal artem curand tis præſtal madmodum nus fectionen nem nonnui novationem liſtributionen ationem à oppreſſis, a multum fa eo infer, 1 hepate nd tamus ratiou s ſententiea onnullacqm ium proteuu rbi morbum titutio fang diatur mat myvero cumt & puerosp ontrariamfe tum ai 1 ſanguificei nere ætati ſ anguificech teſt, qux! is; quarel morbi 4 zuando hil Ghſonius de Rachitide. Ft bus in adultis, quod tamen nunquam à quopiam factum. 2. Subjectum primæ eſſentiæ morbi af- citur, tamdiu illa eſſentia quamdiu af- fectus durat. Neque enim morbus exiſte- re poteſt abſque Ia prima eſſentia, neque Poteſt illa eſſentia de parte in partem mi- Srare. Si ergo hepar fit ſubjectum primæ eſſentiæ hujus morbi, per totum ejus de- curſum afficeretur; quod tamen non cre- dibile videtur, cùm in defunctis ex hoc morbo& diſſectis, jecur, excepta ejus au- cta mole, ſæpe ſecundum cæteras condi- tiones inculpabile deprehendatur. 3. Si hepar ſit ſubjectum primæ eſſen- tiæ hujus morbi, neceſſe eſt, ut indics au- cto morbo gravius& evidentius affliga- tur,& certe ante obitum manifeſtis ſti. gmatibus notetur. Quandoquidem enim omnis morbus naturæ partis, quam obſi- det, contrarius ſit, eam quotidie magis magiſque atterit damniſque novis auget: & licet principia morborum ſæpe ſatis ſint obſcura, progreſſu tamen temporis,(& maxime ſi ad extremum vitæ diem peren- nent) evidentiſſima veſtigia partibus pri- mario obſeſſis imprimunt; adeo ut vix fieri poſſit quin in diſſectis primo intuitu deprehendantur: Quamvis etiam ubi in morbum aliquem chronicum per diſſe- ctionem corporis ex eo defuncti inquiſitio inſtituitur, ſæpe ejus inveſtigatio difficilis reddatur ob alios morbos ante obitum ſuperve- . 5z= Gliſonius de Rachitide. ſupervenientes vel alias complicatos; pars tamen primo affecta nunquam non gravi- ter& manifeſte læſa obſervari ſolet. Cum ergo in iis, quos hic morbus è medio ſu- ſtulit, ſæpe ſatis firmum, excepta mole aucta, vel certe non inſigniter læſum de- prehendatur, facile erit inferre, non id eſſe ſubjectum primæ eſſentiæ hujus morbi. 4. Si hepar eſſet ſubjectum primæ eſ- ſentiæ hujus morbi, laboraret intemperie frigida& humida, tum inopia& torpore ſpirituum inſitorum, ut ex ſupra-dictis ſa- tis liquet. Atqui in præſenti affectu hepar non ſemper laborat intemperie frigida, ut nec inopia ac torpore ſpirituum inſito- rum. Etenim in hoc affectu cum ſanguis „ hſ 6 * rnnunu IMtelgc ube Druud r 1 9- Mhe 0 1 ) 4 112 vitalis parcius ad membra externa diftrr- buatur, fit, ut uberius, quam par eſt, ad viſcera, præſertim cerebrum,& hepau, affundatur;& cum hic ſanguis, qui per viſcera tam propinqua Cordi circulatur, ſit valde calidus& ſpirituoſus, utpote è fo- co& fonte ſpirituum vitalium jam jam profectus, fieri non poteſt, ut frigidam in- temperiem, aut defectum ſpirituum in partibus, quas tam copioſo affluxu alluit, Permittat. 5. In hoc affectu ſæpe videmus, colo- rem facici fatis floridum ge tes, quod in frigida hepatis intemperie alr- quandiu durante contingere vix poteſt. 6. Alæſa conſtitutione hepatis ſangui- fica reddi non poteſt ſufficiens rario ſym ptoma- naſque ruben 1 Manr Wenl Cn urduir urd re rrtüt Term 1 h or Mal ne rünrne ronderr. quam non en rvari ſolet. O a externad uam parch um,& k unguis, qu ordi cürcuk lus, Utpoleès Allum jam ut frigicam 1 ſpiritu d atfluxua . 1 1demmlls, vix potd- epatls ſan Nubjectum primæ eſſentiæ bujus morbi? Gſoniis de Rachitide. 73 ptomatum huic morbo propriorum. Ga- cotrophia quidem, ſeu vitioſa nutritio,& atrophia ſeu diminuta nutritio forte non injuria hepatis culpæ ſæpius attribuuntur; alogotrophia vero, ſem improportionata nutritio, ad hepar immediate referri non boteſt. Hepar erenim univerfis partibus æqualiter& ſine diſcrimine ſanguinem conficit, neque uni partiuberius, alteri par- cius eum diſpenſat. Porro debilitas om- nium muſculorum, averſatio motus, af- fectatio quietis, cum hepate nihil com- mercii habere videntur; quare neque he- par primam hujus morbi ſedem agnoſci- mus. 7. Hiec morbus in robuſtioribus pueris curatur aliquanda ſolo exercitio, lufu, ja- ctatione& frictione corporis; quibus ex- citatur in externis partibus calor, ſpiritus novi ſuſcitantur, excutitur eorum torpor, & alimentum uberius ad membra externa attrahitur, quæ certe beneficia magis pro- prie ad partes externas quam ad hepar ac- commodantur. Atque hac quæſtione ſic ſoluta„ pergi- An pul- mus ad alteram; Utrum viz. Pulmones ſimt mones ſint ſub- Symptomata, quæ affirmativam ſuade- Chum re videntur, ſunt anguſtia pectoris fre- eſſentiæ quens, difficultas ſpirandi, aſthma, tuſſis, hujus inflammatio pulmonum, eorum tubercu- morbi. la, tumores duri„ apoſtemata, denique Phthiſis. Verum primo anguſtia pectoris C. 3 non „ — ———- — K 3 34 Glſſonius de Rachitide. uon ſtatim ab initio morbi oritur,& pro- pterea nequit de prima eſſentia hujus morbi teſtari. Similiter difſicultas ſpiran- di& aſthma non perpetuo hunc affectum comitantur, ideoque ab iis indicium par- tis primo affectæ deſumi non poteſt. 3. Tuſſis modo adeſt, modo abeſt, ſæpiul- que varie intenditur& remittitur, dum eſſentia morbi in eodem ſtatu perſiſtit; quod& plurimis ex prædictis quoque ſymptomatibus contingit. 4. Inflammatio pulmonum non frequenter hic adeſt; at- que ubi accidit, morbus is acutus eſt, non chronicus, quemadmodum hic, de quo agimus; ut à ſymptomate tam raro& tam fugaci nihil certi de parte primo affecta concludere liceat. 5. Tumores duri pul- monum, tubercula, apoſtemata, ut& ſtrumæ poſſunt præcedere, concomitari & ſubſequi hunc affectum; ſed morbi hi plane diverſi ſunt generis ab eo, de quo ſermo eſt; quin& adultis æque ac puerulis communes ſunt. Tandem phthiſis non niſi poſt diuturnam morbi hujus durationem fupervenire ſolet, remota eſſe manifeſte appareat, adeoque parum aut nihil con- ferre poſſit ad partem primo affectam de- tegendam. Ad haæc inſeparabilia illa& cunctis notiſſima ſymptomata hujus mor- bi, puta impotentia partium externarum ad morum,& inæqualitas nutritionis, nulla ratione à pulmonibus affectis dedu- ci poſſumt: quare viſcus hoc pro prima uſus mar kem ue utenxr 4 rt. anr 1 1 „ärlen lunaun unta tranl hitide. 1 oritur— Lmn eſſentia hu iſſicultas dpin o hunc affech iis indicium non potell abeſt, ſami emittitur, d ſtatu perlih ædictis quog .4. Inflamma ter hic adelt, s acutus eſh um hic, des tam raro&n te primo at mores duri oſtemata, 7 re, concom n; ſed moth ab eo de æque ac puen phthiſis nou ujus duration a eſſe mant m aut nihila mo affectant parabilia il nata hujusm ium extermn ttas nutritiol 1s affecdtisd hoc pro Gliſſonius de Rachitide. 55 hujus morbi ſede admittere non poſſu- mus. Atque ita tandem ad partes primo affectas indigitandas devenimus. Primum locum mereri videtur ſpinalis Partes medulla calvariam egreſſa: ſecundum, Primo nervi omnes ab cadem producti; tertium, omnes partes membranoſæ ac fibroſæ ad quas nervi iſti deferuntur. Et in hiſce par- tibus primam hujus morbi eſſentiam radi- cari ſtatuimus, neque alias partes his aſ- ſociare opus eſſe exiſtimamus. Enimvero mollities, laxitas, atque atonia totius ſpi⸗ næ extra calvariam, omnium nervorum inde ortorum, omnium fibrarum univerſi corporis, adeoque uupotentia ad motum, ſegnities quietiſque affectatio, quæ à pri- mis etiam hujus morbi initiis ſe produnt, ſatis ſuperque evincunt partes haſce frigi- ditate, defectu ac torpore ſpirituum eſſe affectas; atque hinc contingit extenuari eas minufſque quam par eſt, ali. Etenim torporem ſuum extremitatibus arteria- rum nonnihil communicant, unde afflu- xus ſanguinis qui ad eas diſtribuitur, im- minuitur;& quia frigidiores ſunt defectu- que ſpirituum laborant, affuſum ſangui- nem imperfectius coquunt, ut eas minus debito, minufque cæteris partibus nutriri adeoque extenuari neceſſe ſit. Primam er- go hujus morbi eſſentiam jure meritoque partibus hiſce ſolis adſcribimus. Dubitari tamen hic poteſt, an non oſſa 3— 52 intereas etlam inter partes PrimO affectas numera- accen- C 4 rl ſenda. candum; ubi nempe ratio eſſentiæ ſecun- inæqualitate nutritionis, quando videlicet 76 Gliſſonius de Rachitide. ri debeant, cum tumores oſſium variis in locis præſertim in epiphyſibus oſſium ad carpos& in extremitatibus coſtarum„ubi cum ſterni cartilaginibus committuntun ſtatim à prima invaſione morbi obſeryven- tur? Reſpondemus negari quidem non poſſe dictos oſſium tumores cum ratione auctæ magnitudinis, tum ratione figure vitiatæ revera morbos eſſe, adeoque oſſe vel ad eſſentiam morbi primariam vel ſe- cundariam referenda eſſe concedimus: At vero ea non pertinere ad eſſentiam moxbi primariam ex eo liquet, quod dicti oſſium tumores à prima hujus morbi eſſentiade- pendeant, camque præexiſtere ſuppo- nant. Oriuntur enim ab inæquali partium nutritione, quæ ſymptoma eſt, primæ eſ fentiæ hujus morbi. uom autem inæqualis nutritio ab eſſentia rimn hujus morbi dependeat, ſuo loco plenius expli- dariæ reddenda eſt. Hic tantum oſtende- mus illos oſſium tumores recte deduci ab ca nimium eſt aucta in partibus tumenti- bus reſpectu cæterarum. Id hoc argumen- to probatur, quod partes oſſium protube- rantes, qua ſimilares, ejuſdem Plani ſint i us; qua- Paa ſpeciei cum cæteris oſſium parti brccären axae rami Henna (Aarer Tfrnra 1 Wuer nern 3 re neceſſe eſt, ut per eandem viam gene- nag rationis proveniant, qua cæteræ augentur & creſcunt. Quandoquidem ergo reliqua olla augeantur nutritione, id eſt, per in- tlls te Nachitu ores oſſium nii phyfibus oſläun tibus coſtarm, lbus commitn dne morbioha negari quiden mores cum m tum rationeß z eſle, adeogs di primariamm eſſe concedimu ad eſſentiama t, quod diciu s morbi eſtent præexiſtere ſ ab inæqualimu doma eſt, pun Quom eſſentia priml loco lau atio eſſentiet lic tantumck — res recte dau Protuberantiæ ejuſdem is, quandofi partibus tun f um experientiæ repugna Gliſonius de Rachiride. tus aſſumptum alimentum ſibique aſſimi- latum, pari certe quoque ratione& hæc oſſa incrementum ſuum( etſi a⁴ρ ϑ& præter modum menſuramque) acquirere judicandum eſt. Dicas tumores fere ex vitioſo ſucco, non alimentario& legitimo, ſolere generari. Fatemur quidem id ple- rumque verum eſſe, ſed plerumque ran- tum. Nam& quidam tumores ex legiti- mo& alimentario ſucco Pproveniunt, ur carunculæ, fungi& ſtrumæ forte nonnul- læ; ſed& hi quoque tumores multum diſ- ferunt àa præſenti oſfium protuberantia. Etenim tumores iſti, quos excreſcentias appellare conſuevimus, aliquid extra ha- bitum partis,& anid toto genere præter naturam præ ſe ferunt: aff hi tumores non excreſcunt extra habitum partis, ne- que aliudpræter naturam includunt, quam ſolam magnitudinem improportionare auctam, vitiatamque inde figuram affe- tarum partium. Nam alias non efſent heæ ſpeciei cum reli- uo oſſe, cui continuantur„ quod ſen- t. 57 n. Id hocam. Si igitur dentur tumores nonnulliſetiam tes ofſium m inter iſtos qui plane præter naruramn ſunt ejuſdem* um partibus andem viamg na cæteræ aug nidem ergo i ne, id elt, ne nus intellectu difficile eſt„ extra habitum parrium conſiſtunt) ex uccis alimentaxriis geniti, certe multo mi- rotuberantias * haſce oſſium e legitima oflium materia A facultate inſita nutritiva generari forma- rique. Atque hoc clare eo confirmatur; 8 5s SGhſpvius de Rachitide. Lliſau⸗ uod oſſa, ſecundum naturam ſimilarem, ſaücian legitime nequaquam producantur ex ma- A Neme 1 teria illegitima, hoc eſt, indiſpoſita& diſ- ehun, Ne ſimili materiæ aliorum oſſium ſimila- m aimin rium. Ex quolibet ligno non fit Mercu- II Phhaneta rius. Agens naturale diſponit materiam l lgisc 6 1 b 3— priuſquam formam introducere poteſt. au nnac unn hem wndru Materia ſic diſpoſita legitima quoque ne- ceſfario eſt. Materia autem oſſium protu- l W brumn berantium manifeſte eſt diſpoſita; aliter an täbwsnmmn enim non reciperet actu formam oſſis ſpe- tii vffämnm cificam. Porro quod à facultate nutritiva iu Kcanmhurr hi ofſium tumores generentur, etiam evi- N End Kchu⸗ dens elt, quod nulla alia in corpore noſtro uu ſinnfäre detur vis offifica, præter illam nutritivam M dultnim faculratem oſſibus ipſis inſitam,& quod te Wpenürmm tumores hi generentur& augeantur per a dihan intus aſſumptum alimentum,& ab ipſis l tunaluune oſſibus aſſimilacum; licet forte, reſpectu Tpalmam totius ofſis, hæc alimenti receptio ſir inæ-ñ m pmnu Gun qualis ‚cauſaque ſufficiens erroris nutriti- Ta- Aügmlrn væ facultatis, quo ex una parte plenius Ete püenm, ſi V atque in tumorem, ex alia parcius iſta m un and nl oſſa augeantur. lor Gactrpanr öD en dendrſerom . 1* nu mut ai cAP. VII. Wmam bn Gahl, Secundaria hujus morhi eſſentia. ataini f dre katcha Bſolutis tum prima ac radicali hu- mn rultn jus morbi eſſentia, tum partibus n Alanum primo affectis. examinanda jam 1 anans a Polto 6 ö 2 ac hitide naturam ſimilan Gliſſönius de Rachiide. 59 od Porro venit eſſentia, ſi quæ ſit ſecundaria, 4½ ncantur a que nempe morbum hunc immegdiate eindiſpoſtaat conſequitur. Atque hic in memoriam re- im oſſium 1 vocanda eſt triplex conſtitutio ſuperius aſ⸗ n10 non fit Ma ſerta„Naturalis, Vitalis, Animalis,& per diſponit mars ſe haſce fingulas conſtitutiones proceder ntroducere a examen. Et primo quidem conſideremus Situma quoqu naturalem conſtitutionem. Hanc ſupra atem oſſiumm conſiſtere docuimus in Temperamento. ſt diſpoſita d qualitatibus communibus, copia& diſpo- a formam oliſ ſitione ſpirituum inſitorum„in organiza- facultate nuu tione„& continuitate: Et quidem in tem- rentur, n Peramento& copia ac diſpoſitione ſpiri- rin vn tuum inſitorum primam morbi eſſentiam r illam nutm fundari aditruximus: reliquæ autem par- inſitam, 49 tes hujus conſtitutionis, puta, qualitates & augeantu communes, organizatio,& continuitas ntum,& à ſuperſunt adhuc percurrendæ. et forte, w Ter 4 un 5 i receptioſti intelligimus quas alii nonnulli modos tates ns erroris u; materiæ, alii qualitates ſecundas appella- com.- — — Per qualitates communes eaſdem Prope Quali- 1 3 has munes, ana parte ll re conſueverunt. Vocamus autem has alia parcuu onnmunes, quod nulli ſoli elemento aut formæ adſtringantur, ſed quodammodo expatientur per omnia corpora eaque fere — plus minuſve afficiant. Ejuſmodi ſunt, Denfitas, raritas zconſiſtentia, fluiditas, 1I. tenacitas, friabilitas;laxitas, tenſio(ſeu Potius tenſitas, ut diſtinguatur habitus rbi em ab actione) flacciditas„ turgeſcentia& rigiditas; mollities„ durities; Iævitas, aſ-. Peritas. Sed animus non eſt ſingulas qua⸗ „ tum 2u ĩ tates communes exacte enumerare, ne- raminand 6 qhe ꝛa ac radicil Go Gliſſonius de Rachitide. que etiam jam citatas ulterius Proſequd niſi quatenus præſens occaſio poſtulaverit. Tonus E qualitatibus nonnullis communibus par- inter ſe complexis videtur Tonus partium tium in reſultare. Tonus enim partium proprie quo conjfiſtit in debito tenore ſive mediocrita- Fn⸗ te inter certas communes qualitates op- &c. Quod ſi receſſus fiat à juſta mediocri- tate verſus alterutrum extremorum, to- num plus mianus vitiari neceſſe eſt. Duo ergo hic circa Tonum partium inquirenda videntur: primum, An in hoc affectu to- nus partium ſit ullo modo vitiatus: deinde an Toni vitia pertineant ad ſecundariam hujus morbi eſſentiam. Quod ad primum attinet, non opus ert ſingulas partes toni ſigillatim percurrere; ſatis erit eas ſaltem examinaſſe, quæ err- minis ſuſpectæ videntur. Laxiras 1. Ergo occurrit evidens Laxitas Toniin Toni. hoc affectu, differt autem hæc Laxitas tum ab infirma cohærentia partium, tum à Pæ- ralytica reſolutione. Nam infirma cohæ- rentia ſive labefactata tenacitas partis fa- cile quidem ſit occaſio laxitatis, cum par- tem tendi vix ferat; at vero poteſt pars ſi- mul& laxa& ſatis eſſe tenax, ut in f- dium chordis videre eſt, quæ remiſſæ la- xantur, ſervata interim tenacitate ſuæ ſub- ſtantiæ. Et frequenter in diſſectis obſer- vavimus partes ipſas laxas ſatis fuiſſe tena- ccs, idque aliquoties in hoc ipſo morbo. Quate poſitas, ut inter denſitatem& raritatem, ai 1 8 1ℳ wr as r rrrde l 7 Pen! ale er s AR an. ipenet 1* ſee rt We A Inc numnr mnm 3 4, Aapyrp dheln A — 2 Rachutide b às Ulterius na occaſio dc anullis commu idetur Tonus 1 im partium a nore five meim munes qualtan aſitatem& fiat à juſtama um extremonmn tiari neceſſech n partiumingt An in hoc afta modo vitiath; neant ad ſecan iam. Hattinet, nonq figillatim Deu examinale, a ntur. evidens Laris utem hæclan tia partiumm 2. Nam infem ata tenacitsu 10 laxitatis, u at vero poteli eſſe tenar, u eſt, quæ fem im tenacitatli ter in diſetts laxas fatis fuli s in Dociilbr- —— Gliſonius de Rachitide. 61 Quare diſtincta qualitas eſt hæc laxitas à vitiata partis tenacitate. Neque etiam mi- nusdäfftm ab illa reſolutione partium, quæ occurrit in membris Paralyticis. Etenim Paralyſis conſiſtit primo in læſa conſtitu- tione animali: hæc vero laxitas radicatur in conſtitutione naturali. Neque enim hic adeſt vera Paralyſis ſive reſpectu mo- tus, ſive reſpectu ſenſus partium; neque etiam cerebrum primario hic affectum eſt, ut ſupra demonſtravimus. Porro quod in hoc affecm adſit laxitas nimia partium primo affectarum, adeo manifeſtum eſt, ut fupervacaneum ducamus, id ulterius comprobare. Nam& ipſis ſenſibus obvia occurrit& propterea eam infra inter mor- bi ſigna retulimus. Sive enim ſit pars eſ- ſentiæ ſive ſecus, modo in ſenſum mani- feſte occurrat, rationem ſigni induit reſ- pectu aliarum partium eſſentiæ à ſenſu remotiorum. II. In hoc affectu non tantum laxitas Flacci- in Tono adeſt ſed& flacciditas. Qualitas ditas autem hæc aliquid amplius comprehendit Toni. ultra meram& ſimplicem laxitatem: connotat enim inſuper inanitionem quamdam, unde partes in ſe quaſi ſubſi- dunt. Talis autem inanitio& ſubſidentia partium primo affectarum in hoc morbo ſenſu quoque dignoſcuntur„ ut ulteriori probatione non ſit opus. III. Mollities quoque in Tono partium Molli- Primo affectarum in hoc morbo nominarities To- poteſt. nn. 6 Gliſonius de Rachitide. poteſt. Equidem contingit interdum„ Ut mollities cum prædictis qualitatibus non coincidat; ſed quid aliud includat aut ex- cludat, ut in Tumore ſuppurato adeſt mollities, ſed abſque laxitate toni, inani- tione aut ſubſidentia. In dato etenim caſu mollities dependet maxime à terminatio- nis modo& læſa tenacitate partium. Aſt in hoc affectu fere coincidit cum laxitate ac flacciditate ante memoratis, ut non o- pus ſit eam accuratius quam nomine tenus diſtinguere. Lubri- IV. Accidit inſuper& aliud vitium in citas Tono partium primo hoc morbo affecta- iaterna. rum,& eſt nimia Lubricitas interna. Mi- retur forte aliquis quid ſibi velint illa ver- ba, Lubricitas interna. Faremur equidem nos defectu vocabulorum coactos eſſe hanc appellationem fingere. Enimyvero cum in natura ejuſmodi qualitas re vera exiſtat, quæ hactenus& à Philoſophis& à Grammaticis neglecta nomine caruit, eam nos nobis libertatem ſumpſimus, ut pro- pter magnam affinitatem, quam cum ſu- perficiali corporum lubricitate habet, no- men idem cum diſtinctivo internæ Epithe- to adſcriberemus. Duplicem ergo in cor- poribus naturalibus, agnoſcimus lubrici- tatem; Alteram externam& ſuperficialem, tate ſuperficiei, cujus ratione ſubjectum ejus alia corpora, quæ contingit facile, ſi- ne multa attritione ac renitentia præterla- bitur. quæ Nuüdem conſiſtit in Iævore& æquali- — (T) ecll 09 erj anr. Ale rone IHele oc mo ſo, lolur A jad lbh Vos lc intt ldecur renw ertu prete oue, Bckaridh rei Cwdar Pner Klmian polt wwuner wo ban ſat fem omdes lüd tur Guoad er ind Knirerl Xr puncem ga dun febarronen lde ſancan im Bton, e Klmilb, ſil eciſobltan he ts qyulnocd Er Moretin vu pgenpeor dde pternam pro M rnſ Umar lre Iim wa h aer 7 1 le Nachiuus n tingit interimn tis qualitatia aliud incladaa dr 2 dur 1 luppur 1 Claxltate tonu G In dato etenin Naxime à termn ——— ncitate partiun Sincidit cum la emoratis, um squam nomut renitentia præterlabuntur. Et huic quo- er& aliud wua hoc morboch Pricitas iatern a. Fatemur em Horum coado f ngere. Euid Lodi qualita ki & à Philoſomh a nomine carui ſumpſimus, i tem, quamcm abricitate habas ctivo interus Ii uplicem erol agnoſcimuilti ꝛam& ſuperlei in lævore& au Gratione ſihfet g contingi ct reuiteuiam M Ghſſonius de Rachitido. 63 bitur. Atque huic lubricitati contraria eſt aſperitas ſuperficialis. Sed hæ duæ quali- tates huc non ſpectant, cum ſint organi- cæ, neque ullo modo ad Tonum partium pertineant. Altera lubricitas, cujus men- tionem facere occœpimus, conſiſtit in in- terno illo, profundo,& ſimilari lævore & æqualitate corporis, cujus ratione tota ſubjecti ejus ſubſtantia facile alia corpora intro-lubeuntia ſine multa attritione ac que lubricitati datur interna aſperitas con- traria. Quod autem detur talis lubricitas Aſſeri- interna& ſimilaris, ut& aſperitas ei op- Jgp, Pofita, innumeris fere inſtantiis facile id ſibi velintil monſtrari poteſt. Etenim mucilagines pene omnes lubricæ ſunt, idque non tan- tum quoad extimam ſuperficiem, ſed& intus& univerſam ſubſtantiam in quali- bet earundem particula; adeo ut, ſecun- dum definitionem corporis ſimilaris, quæ- libet particula, ratione hujus qualitatis, ſit ſimilis toti, ideoque qualitas hæc interna est& ſimilaris, perque totam intimam ſubjecti ſubſtantiam diffuſa. Similiter aſ- peritas ejuſmodi fimilaris& interna ob- ſervari poteſt in fructibus immaturis, per totam nempe eorum ſubſtantiam carnem- que internam protenſa. Adepta vero juſta maturitate, in Iocum jam dictæ aſperitatis plerumque ſuccedere ſolet lubricitas talis, qualem modo deſcripſimus. Notandum hic venit, corpora hæc interne ſeu ſimila- riter tiplex eſt. 6 4 Gliſſonius de Rachitide. riter lubrica, ſi forte illinantur ſuperficie- bus corporum, alias aſperis, lubricitatis quendam gradum, quamdiu adhærent, iis eatenus conciliare; ſimiliter eadem in- tus aſſumta, ut ſuccos lubricos, mucilagi. nem althææ,&c. lubricitatem quandam internis corporis meatibus communicare; qui non tantum meatibus, cavitates inter- nas ſpectantibus, ſed plus minuſve ipſ fubſtantiæ partium corporis fimilarl, quam ipſam quoque ſanguis lubrico iſto ſucco imprægnatus perluit. Eamui- FEſt autem Iuxc interna lubricitas multi- tiſſime obſervatur hæc lubricitas in muci- laginibus,&c. Girituoſa forte nunquam ſola occurrit, atqui cum aquoſa mixta frequentiſſime, ut in ſpermatibus om- nium fere animalium,& fructibus matu- ris. Salina quoque ſimplex rara eſt, quam- Vis eam ſali tartari ineſſe quis contendat. Salina autem mixta frequens obvia eſt, ut in ſapore& ſale tartari cum aqueis& oleo- ſis ſan 1 7 1¹ Kave r Hma (e ttegr [T hra Nachij..„ mau i t Gliſonius de Rachitide. 65 peris, lubi o ſis ſoluto. Tęrreſtris(etiam mixta) vix ob- amdiu adh n ſervatu. eſt, niſi quatenus concurrit limiliter ea m ad aliqualem fluidorum inſyi natlonern. ubricos, m ch ut in luto argillaceo& terra ullonum ſo- icitatem quul luta. Verum nos hic maxime reſpicimus Tulen. dus commu ia ad lubricitatem aquoſam, ut quæ ſola in 4 54 us, caxitate i affectu, de quo agimus, criminis rea eſſe zatecn plus minule P oeyſt hæc in genere de lubricirats in- 2ffectu orporis fi in tque hæc in genere de lubricitate in- occur- nguis lubs terna ſeu ſimilari ſufficiant. Inquirendum rere. uit. a lubricitas mu „Aquoſa, in 2. Oleoſan axn 2dine anim liu in oleis mu 3it idioribuse tii ntis; quem äm eis ſemin. an gid. maj. 79 Aquoſa nd 1 implici, Warl at: item d icc- bricitas in uu a forte nut un n aquoſa uu vermatibut on fructibus an krara eſt, unn quis conu' udi ens obviac ten a aqueis& le 8 ſam porro reſtat, utrum partes, primo in hoc morbo affectæ, interna ſeu ſimilari lu- bricitate aquoſa ultra debitam proportio- nem afficiantur. Et primo quidem videtur omnino veriſimile, adeſſe talem nimiam lubricitatem in partibus dictis, quod hu- miditas in iis nimium abundet, quæ lubri- citati dictæ ſemper favet, ſive cum calore ſive cum frigore conjungatur. Norunt omnes, ſpermata animalium quanto ma- is humida ſunt, quam animalia ex iis pro- Zuaa, tanto quoque magis eſſe lubrica: ſimiliter carnes animalium iuniorum uam ſeniorum magis eſſe lubricas. Cum itaque adeo intime connectantur humidi- tas atque huius generis lubricitas; cum etiam in partibus primo affectis manife- ſtum ſit, nimiam adeſſe humiditatem, fa- cile certe concedi poteſt in iiſdem partibus lubricitatem una nimium abundare. At- que ad hoc non parum facit torpor ſpiri- tuum in hiſce partibus. Etenim ſpiritus ubi ęxaltantur nonnihil acrimoniæ& af- pexitatis 66 Ghſſonius de Rachitide. huan peritatis contrahunt, ut cernere licet, ex iu mi collatione muſti cum vino vinoſo vetei 1 auverr aut cum ſpiritu vini vel aqua vitæ. Muſti 4 1i Tuippe ſpiritus vere dici poſſunt torpidiaa um opiti, ſi conferantur cum ſpiritibus vini veteris;& quanto ſunt torpidiores, tanto e quoque plus lubricitatis, tantoque minu acrimoniæ ac aſperitatis in ſe continent. Unde patet, torporem illum ſpirituum in partibus primo affectis favere etiam ni- miæ lubricitati: Torpor enim ſpirituum in dictis partibus ejuſdem fere graduset cum torpore ſpirituum in muſto. Et quia in partibus primo affectis ſpiritus defi- ciunt, patet hanc lubricitatem eſſe nimis aqueam lubricitatem. Porro laxitas, flac- cidiras,& mollities, huc inſuper conſpi. rare videntur. Nam fructus immaturi u ſq duri ſunt, ita dum matureſcunt, mollio res evadunt, ſimulque lubricitatem inter- nam acquirunt, ſimiliter relaxantibus bal- neis laxantur partes,& una magis lubri- cæ evadunt. Item lubrica intus aſſumpta, ut mucilago althææ,&c. non laxant mo- do partes, ſed& meatus lubricant, unce in calculo cum ſucceſſu propinantur. Præ- terea hæc partium primo atffectarum lu- a bricitas multum confirmari videtur eo, ſae quod in hiſce poſt mortem diſſectis mæ a nifeſta lubricitas intus tactu deprehendæ tur, atque ex iis compreſſis mucilagineus quidam cruor intus eas oblinens digitis emungatur. Tacemus quod curis externa af un du Thüin rrwah 8 chitude..... ernerelic Glſſöninus de Rachitide. 6⁷ d vinoſo 4 utplurimum in hoc affectu lubrica, raro zua vitæ. 1 aſpera ad tactum occurrat. Notatu ſaltem oſlunt 8 4 dignum eſt, nimis lubrica medicamenta, ſeu exterius admoveantur„ ſeu interius n ſpiritidu 1 idiores,„ mni qu m 2 pidiorcsn aſſumantur, plus damni quam emolumen anti in hoc affectu adferre folere. Atque ita kam eſ- rroqn abſolvi ior ſtionem de mo-ſe par- ſe com abfolvimus priorem quæſtionem de mo- 1 fe cont ler um ſpitiu do, quo tonus partium in hoc affectu vi- averc etui tiatur. Sequitur altera ventilanda. enim Eu, An Tonus eo modo, quo dictum fuit, vitia- 6 Dlm„2, ſir bars eſſentiæ hujus morbi? 1 uln i Supponimus hic quod quicquid in cor- mutto. Ig pore vitiatum reperitur, ſit vel cauſa “s ſpi t morbifica„ vel ſymptoma, vel morbus tatem eſſ n ipfe; adeoque hic morbus vel ſimplex, ro larius h vel donapofltus„ vel compoſiti pars inſupetq u I aliqua, eaque vel primaria vel fecun- daria. ler I. Dicimus tonum vitiatum, ſupra pro- crraxem m poſitum, non eſſe proprie morbi cauſam. elaxanth k Atque hoc vix indiget probatione. To- na magb i nus enim dictus cſt conſtitutio præter intus ai naturam in ipſis partibus radicata, qua non laxdm xatione cvidentilllne à cauſa morbiſlea abricantſ u proprie dicta diſtinguitur. Licet enim ppinantut n morbus alius alterius cauſa eſſe poſſit, affectan non tamen vel tunc„ Proprie appellatur ari videlte cauſa morbifica, ſed morbus primarius, n diſſedt n alterque, quem producit, ſecundarius. tu deprd eu At vero ubi uterque in unum morbum s mucili u totalem coaleſcit, prior erit pars eſſen- blinens ig tiæ primaria, poſterior vero pars eſſen- d cutise i tiæ ſecundaria. 11. eſcunt, tem eſ⸗ ſentig ujus morbi. Non cauſam Proama enim is ſub excretis& rerentis, neque ſib „ 1 a 4 2 1 68 Gliſſönius de Rachitide. V ſ II. Aſſerimus tonum partium deſcr- ptum non eſſe merum ſymptoma. Nequs b'u 7 actione læſa, neque ſub qualitate aliqua 8 mutata, non lædente actione, comprehen- di poteſt. 1. Tonum vitiatum non conti.ſeſ neri ſub excretis& retentis, vel ſub actio. iet ne læſa, eadem opera probari poteſt lus ſunpire ratione, quod illa ſymptomarum genen ſil- ne conſtitutiones quidem corporis ſint, 1u at dictus tonus vitiatus extra controver- ſiam eſt conſtitutio præter naturam mu. tata, quemadmodum ſupra liquido de-ſu monſtravimus. z. Quod tonus, dicto mo-i ptn do vitiatus, non contineatur ſub qualitate mutata non lædente actionem, alen eri. 4 M dens eſt, ut probatione non egeat. Nan ülha laxitas& flacciditas motum partium læ. i nttie dit,& lubricitas nimia debitæ irritationi un vitalium ſpirituum impedimento eſt, ui ſtuiſcins poſtea patebit. e prr Objici poteſt, quaſdam nudas qualitats Kan mutatas, quæ in genere ſymptomartum ſtr itfan continentur, poſſe etiam actiones lædere; ii Ilam ut color mutatus in cuticula ingratumas ſij us l pectum intuenti præbet, adeoque defor- iafinn mitatem& defectum debitæ pulchritudt ſinpada nis parit. ban Reſpondemus, colorem mutatum cu-han ticulæ, quatenus pulchritudinem ejus(qux it propria cuticulæ actio eſt) vitiat, in rigo- in re ſfub notione morbi in lata acceptione] i nh cadere. Verum cum actio hæc cuticulæſt i üh tantumn i P d hitide. Gliſſonius de Rachitide. 8%„ bartium ei tantum objectiva& ad extra,& cum is co- Ptoma. ſ lor mutatus nullam actionem internam 1t1s, negie iſtiuſque individui lædat, medici, qui in qualitass n morbi definitione ad actiones internas zc, comg eit ejuſdemque individui tantum reſpiciunt, rum non i eum è claſſe morborum ſolent excludere. Vel ſi contingat, colorem partis vitiarum alicubi lædere actionem internam(quod den in ſola cornea evenire compertum) om- nino eum pro morbo cordatiores habent, licet forte ſecundaxio. Quare, ut in viam, n à qua paullukum digreſſi ſumus, redea- lot mus, cum tonus vitiatus lædat, ut dixi- Sm mus, actiones internas, non pertinet pro- prie ad iſtam ſpeciem ſymptomatis, quæ nem, ad qualitatis mutaræ nomine appellari ſolet. on egeas N III. Dicimus tonum hunc vitiatum. m pari ul cum nec cauſa ſit morbifica, nec ſympto- bitæ in u ma,& tamen ſit quid præter naturam, menot neceſlario eſſe morbum ipſum. Porro idem confirmatur manifeſte ex i pſa mor- udas qu in bi definitione. Eſt enim tonus hic vitiatus ſymproſ un conſtitutio Præter naturam, actionem in- bae de ternam lædens primo ſeu immedtate; eſt a ingedm crgo morbus. Cui enim competit defini- deoqu id tio, ei& competit definitum. Quod it g puls rin conſtitutio præter naturam, liquet eo, quod ſolidis corporis partibus inhærcat. mutam Quod idem quoque actionem internam nemejs ædat, ex eo patet, quod datis ſola laxita- riat, u te; flacciditate,& lubricitate partium ul- a acceſti tra modum, mox nulla alia accedente cau- ec cu ult fa debilitetur agilitas, vigorque corporis an reſpectu 7o Gliſonius de Rachitide. reſpectu motus, ſegnitieſque quædam" 1i“ ſpirituum vitalium irritatione emergat. lu n 4s agilitate res eſt manifeſta„ cum corpor(Sa firma atque tenſa cæteris paribus agilior n ſint,& ècontra in ſegnitie quoque irrita. a tionis idem evenire, poſtea ſuo loco ſi. inſ debimus, ſi quidem impræſentiarum ni. hil aliud allaboramus probare, quam ibis tonum vitiatum in hoc affectu eſſe mor- i inſen bum. u E IV. Dicimus Tonum hunc vitiatum in kustusn præſenti affectu non eſſe morbum quen- ¹ Eun. dam ſimplicem, ſeorſim& per ſe exiſten- ſui ſrm tem, ſed ita eſſe cum eſſentia primaria in ſin pums iiſdem partibus conjunctum atque com. prnan poſitum, ut tota eſſentia morbi(de qo Karna agimus) ex pluribus morbis(in ſe du àmhm dem, ſi ſeparatim conſiderentur, ſimplic. u vmln bus) unitis dicatur conflari, adeoque t ſtena num vitiatum eſſe tantum partem totius trana affectus. Atque hoc non alia indiget pro- in tans batione, quam quod in iiſdem plane par- puen tibus eſſentia prima ſuperius propoſiu nin dictuſque tonus vitiatus comperiantu. ftias Morbus enim compoſitus is proprie dick t ut tur, qui ex pluribus ſimplicibus in eadem Nastaſ Parte conjunctis conflatur. pnar V. Aſſerimus, Tonum vitiatum noni modo eſſe partem totius eſſentiæ, ſed ta i lem eſſe partem quæ nonnihil dependet 1IA primaria eſſentia, adeoque eſſe partem ii bn eſſentiæ ſecundariæ. 4., Priuſquam procedamus ad hujus ropor uuha itionis 1 itie. ue quædal ne emer cum coj aribus aal quoquel a ſuo lox ſentian bare, ctu eſſei ne vitian orbumg per ſeeu ia prima atque: orbi(d is(in ſ tur, ſim adeodh partemt a india em plan 1s propo omperi propri bus in es itiatum tiæ, ſ depe 11 eſle p ujus pit 71 Gliſſonius de Rachitide. 7r ſitionis probationem, duo conceſſa præ- mittenda ſunt. Concedimus 1. Tonum dictum, in aliis forte caſibus, ab aliis etiam cauſis& im- mediate vitiari poſſe, licet id non eveniat in præſenti morbo. Nam tonus partium ſtrs laxari poteſt, primario in conſtitu- tione animali, idque fubito, ut in Paralyſi videre licet. Tenſitas enim naturalis(& non tantum animalis) membri paralytici laxatur,& quidem ſubito citraque nota- bilem alicujus partis primaxiæ eſſentiæ pradictæ interventum. Similiter in Lipo- thymia laxitas omnibus partibus& lan- guor fubito contingit. In neutro caſu poſ- ſumus laxitatis cauſam referre ad frigidam ac humidam intemperiem conſtitutionis inſite, cum illa non adeo ſubito tam inſi- gniter immutari poſſit. Quod illi(ut hoc obiter moneamus) conſiderent, qui qua- litates haſce communes ſemper fecundas, & a ſolis primis dependentes, eſſe volunt. Imo Sécontra in iſto caſu obſervent fri- gidam ac humidam intemperiem laxita- tem eam ſubito introductam paulatim pPoſtea conſequi. Porro quod ad flaccidita- tem partium attinet ſcns ſubſidentiam reſpicit qua differt flacciditas à laxitate, ut latius ſupra oſtendimus) ea immediate produci poteſt à largis evacuarionibus, ut fluxu alvi, fudoribus, ſimilibuſque ſupra modum profuſis, nondum inſigniter im- mutato temperamento, quamvis non dif- fiteamur zzꝛ Glilonius de Rachitide. ſreamur hoc facile& utplurimum conſe- ui. Tandem lubricitas interna maniffeſte & ftigiditate ſeparari poteſt, licet difficul- ter ab humiditate. Concedimus II. in præſenti morbone quidem omnimode Tonum vitiatum de- pendere ab eſſentia prima data, neque om- ni ex parte eidem ſubordinari. Nam J. ualitates toni hic vitiati nonnihil etiam debenr communibus cauſis, ſcilicet tumn ſibi, tum primæ eſſentiæ datæ communi- bus. Nam humectantia nimium, unaea- demque opera& humiditatem nimiam, & laxitatem producere apta nata ſunt. Si- militer ab evacuationibus nimiis inopia ſpirituum& ſimul flacciditas emergunt. Item à nimium lubricis ſeu extra applica- tis ſeu intro aſſumptis; aut utriſque, in- terna lubricitas ſimul cum intemperie hu. Mfs a mida intenditur. Tanta enim concatena(lto fnlb- tio eſt totius eſſentiæ hactenus propoſitæ i’ie ilec, cum communibus cauſis, ut vix quid- ne, huohse quam intendat primam eſſentiam molbi mniss wm qui ſimul plus minus influat in tonum i. ono ie i. tiatum. ment feteter His conceſſis, dicimus, nihilominus 1 untz Cem 1 præſenti affectu maximam eſſe dependen. uli aulsacc riam toni vitiati ab eſſentia. prima huu antas pacaxin morbi ſuperius data; quo ſolo reſpecto tla plie en tonum vitiatum ad eſſentiam Kcunufaria dabd anca hic retulimus. Si cui placeat contendere tit Puah tonum dictum alio reſpectu clarius ad err em mil ſentiam ſecundariam eſle rejiciencum, Glh rau quod Gliſſonius de Rachitide. quod putet primariam eſſentiam cujufvis - morbi fimilarem neceſſario& ſemper u fundari in ſolis primis qualitatibus; aut quod opinetur qualitates, in quibus tonus conſiſtit, eſſe perpetuo ſecundas, eaſque rimas ſolas(ut umbra ſolet ſolem con- Kau ſciat is nos hic de induſtria quæſtio- nes haſee declinaſſe, ne in enormem di- greſſionem devolveremur. Reſtat igitur folum probandum ma- gnam eſſe d dam intemperiem ſæpius eam conſequi, nempe ubi laxitas primario dependet à vi-tia. tio conſtiturionis aut animalis aut vitalis; in præſenti tamen affectu cum nec conſti- tutio animalis nec vitalis primo affician- tur, neceſſe eſt, eam ab aliis cauſis proma- nare. Porro, ea quidem eſt condirio laxi- tatis ac tenfitatis, ut ſubitis alterationibus obnoxiæ fint. Fila enim barbiti in mo- mento fere tendi, iterumque laxari poſ- ſunt; idem quoque fibris partium à non- nullis caufis Tad. Verum in hoc morbo u laxitas gradatim ac ſenfim obrepit; opor- tet itaque hic eam à cauſa aliqua ſenſim ac in gradatim aucta oriri, regi, ac modificari. ronte E Etſi ergo modo conceſſum fuerit. laxita- clarius dt tem nonnihil debere communibus morbi rei cien u cauſis; regitur tamen ac modificatur ejus w au Smen- Aatl Mf Depen- ependentiam toni vitiati à pri-dentia ma hujus morbi eſſentia 3 Idque per par- toni vi= tes ſatagemus. Incipiemus à laxitate. Con- tiati à ceſſfimus equidem laxitatem interdum ſu-Prima 6 hujus bito poſſe produci, atque in eo caſu humi- morde eſſen- 74 Glſſönius de Rachitide. augmentum potiſſimum a primaria hujoh affectus eſſentia. Nam humectantia lica una laxent, vix tamen amplius laxant quam humectant, ſiquidem maxima e parte humectando laxant. Cum itaque communes cauſæ hujus morbi, potil. mum mediante eſſentia morbi prima, in in Tonum influant,& cum neque conſtiu- tio animalis neque vitalis hic cauſæ vicem ſuſtineant, recte inferre licet, laxitatem roni maxime dependere à prima eſſenta hujus morbi. Id ulterius confirmaru, quod in humida intemperie ex ſe inſit tem- dentia quædam corporis ad diffluendum, adeoque ab ea neceſſe eſt laxari fibras par- —— tium; præterea defectus ſpirituum, corun- 5 m demque torpor, vigorem partis minuenda 4 ejus tonum remiſſiorem efficiunt. Co- fe 1 cludamus ergo in hoc affectu laxitaten unn morboſam maxime dependere à primam morbi eſſentia. Quod ad flacciditatema- tinet, quatenus comprehendit laxitatem, e ab iiſdem caufis oritur quibus laxits: 85 quatenus vero ulterius ſubſidentiamquar dam& inanitionem includit, evidenm me dependet à defectu& torpore ſpirituun] ftt ¹ u 3 inſitorum; quorum copia& vigore al. an ctis flacceſcens membrum facile 1ed] Prt ditur turgidulum. Interim non negamus 4 quin ſimul iſta ſubſidentia ex parte de pendeat ab extenuatione& atrophia Pa aium. Denique, quomodo lubricitas ieui ll nitide. rrimariall nectanti artis mi efficiunt. fHfectula adere àhu flacciditn endit lauk uibus lu fidentun abricitai tiatum a Gliſſonius de Rachitide. 7+ hiſce proveniat, ſatis ex ſuperius dictis ma- nifeſtum redditur. Ut tandem huic rei finem imponamus, obſervare licet in ulteriorem confirmatio- nem eorum quæ jam diximus, eam eſſe toni morboſi dependentiam ab eſſentia prima data, ut pari fere paſſu per totum morbi decurſum ſimul intendantur ac re- mittantur. Etenim in principio Pueri, hoo morbo laborantes, tantum tardius ince- dunt, dum parum adhuc laxatus eſt par- tium tonus; in progreſſu vix pedibus aut ſegniter admodum ſe committunt; dein- de ſedentes ſolum, aut geſtati ludunt; poſtea vix erecti ſedent, demum, morbo jam ad ſummum gradum pertingente, de- bile collum vix ſuſtinet capitis onus, ut ſepe ante obitum cernere licet; quæ om- nia ut eſſentiam morbi primariam grada- tim auctam, ita& una toni vitia pari paſſu intenſa atteſtantur. Atqueita hiſce omni- bus recte perpenſis, reflrucns tonum vi- — eſſfentiam hujus morbi, non primariam ſed ſecundariam,& per con- ſequens concludimus; quod quidem erat in quæſtione, tonum illum morboſum eſſe partem eſſentiæ hajus morbi ſecun- dariam. 24 Conſti-.2 1— tutionis in originalem ſeu illam quæ influit,& par- vitalis ticipatam ſeu illam quæ influxu produ diviſio. citur. ſpecies citati. Dices cor potius videri eſſe ſubſe⸗ nujuſ. Stum hujus conſtitutionis. Atqui aliterſ nau ſe ſub- res habet. Ipſum enim cor per arterias cy] lüm jectum. ronarias recipit vitales ſpiritus cum ſar- 76 Oliſſonius de Rachitide. ſtl ccl. CA P. VIII. ſana ..... c. Eſſentia ſecundaria hujus morbi in un conſtitutione vitali. iae ale Upra propoſuimus illam partem e dn ſentiæ ſecundariæ hujus morbi, qur in! fundatur in conſtitutione natural bl inſita, quatenus comprchendit qualitates diu communes: adhuc reſtant ejuſdem vitia Mul organica, ut& continuitatis fi quæ talia lun reperiantur, examinanda. Verum cum Heßal «*. nulla vitia continuitatis propria in hocar fectu occurrant,& cum vitia organica pa- ln tim ab eſſentia ſupra data, partim à vital anl conſtitutione læfa dependeant, videtu jam proximo loco accedendum ad ipſam tia conſtitutionis vitalis. Couſtitutio vit alis commode dirimitur Conſtitutionis vitalis originalis ſubjectun nil ſunt ipſi ſpiritus in ſanguine arterioſoer lo I guinc arterioſo è finiſtro ſuo ventricu ta 9 Selatos ‚abſurdum autem eſt ſtatuere co- dis parietes eſſe primum fſubjẽctum dler laa l vitalis, Rac hitidd —— VIII. 1 nus illam pan ne vitali. x hujus moui nſtitutione m aprehenditqa reſtant eu inuitatis, üg nanda. ja atis propria ul un vitia orgun data, paruni dependeant,i cedendum alf alis. commocde di n quæinftt quæ infun li originalu li anguine arefs tius viden ck tionis. Atquld im cor per ar ales ſpirſtus dl niſtro fuo vel- autem eſt ſtan um lubſechun Gliſſonius de Rachitide. 77 vitalis,& interim illas eundem ab arteriis accipere. Dicendum ergo ſolidam ſub- ſtantiam cordis eſſe quidem primum præ- cipuumque ſubjectum ſuæ conſtitutionis naturalis& inſitæ; ſed cum ipſa recipiat vitales ſpiritus(ut dictum) non poteſt cenſeri ſubjectum primum conſtitutionis vitalis, quæ per iſtos ſpiritus ei imprimi- tur, diutiuſque non permanet, quam cor- dis ſubſtantia ſpiritibus vitalibus perfun- ditur. Neque enim ullibi abſque ſpiritu vitali ſuübſiſtere poteſt vita. Quare ſub- ſtantia cordis eatenus de vitali conſtitutio- ne participat, quatenus alluitur ſpiritibus vitalibus;& per conſequens conſtitutio illa in cordis ſubſtanria non eſt originalis & influens, ſed participata ſeu ex influxu producta. Hoc etiam eo confirmatur, quod vitalis calor ſanguinis in cavitatibus eu ventriculis cordis(qui calor pars ſal- tem eſt conſtitutionis vitalis, longe inten- ſior ac major eſt, quam in ipſis parietibus cordis; ut quivis in vivis animalium diſſe- ctionibus, vulnerato cordis ventriculo im- miſſoque mox digito, obſervar epoteſt. Longe enim auctiorem calorem ſentiet in ſanguine, quam in ipſa ventriculi ſubſtan- tia Juomodcuncus tractata. Adhæc con- ſtitutio vitalis quid tranſiens eſt,& in ipſo motu ac fieri conſiſtit; in ſpiritibus ergo mobilibus& evaneſcentibus(quales ſunt vitales in ſanguine arterioſo contenti) ra- dicatur. Etenim abſciſſo aliquo membro ; in 98 Glſonius de Rachitide. conſequens vitalis conftitutio; naturalis autem(ut ſupra monuimus) aliquandiu llicet non ita exaltata, quemadmodum ubi vitalis ſupereſt) poſt mortem permanct. Et tollitur quidem ſubito vita vitaliſque conſtitutio in prædicto caſu non à cauſa aliqua poſitiva contraria, ſed à pura puta privatione cauſæ conſervantis ac conti- nentis. Hoc confirmatur evidentiſſime, quod ſubito intendatur, remittatur,& al- teretur conſtitutio vitalis in omnibus par- tibus pro modulo conſtitutionis vitalis ex- citatæ in ventriculis cordis. Sic in Lypo- thymia, deficiente corde; ſubito vita par- tium languet; aſt ubi per ſpiritum aliquem cardiacum ventriculi cordis ſpiritibus ali- quantum refecti ſunt, mox vitalem con- ſtitutionem in omnibus partibus ſubito nonnihil reparari cernimus. In ſuppret ſione anhelitus ſubita mors ſequitur inter- cepto torrente vitalis ſanguinis à dextto ad ſiniſtrum ventriculum. In venæ ſectio- ne, aut alia aliqua ſanguinis nimia profu- ſione, ex ſolodefectu ſpirituum vitalium Lipothymia contingit. Cum itãque con- ſtitutio vitalis in quibuſvis partibus ſolidi ſit tranſiens& fugitiva,& cum ea depen- deat à proportione ſpirituum vitalium in eas& ventriculis cordis influentium, rect in momento fere extinguitur vita,& per cCe — d bxi Mta p inferre licet, eam in ſolidis partibus non mW eſſe originalem ſed participatam. Verum in ipſis ſpiritibus vitalibus, quorum mini- ſterio chitide. litur vita,& itutio; Datar mus] aliqua emadmodun caſu non au 1, ſed à puu vvantis ac am tur exyidentt remittatur, is in omniba tutionis vitan rdis. Sic uli 2, ſubito nu ſpiritum an rdis ſpirttb mox vitalemg 1s partibos imus. In 1. 1 — ſanguinis ach n. In venæki uinis nimia pirituum v Cum itaques vis partibui X cum each ituum vitali- nfluentium,! lidis partibi icipatam. ſ us, duorun — Gliſſomus de Rachitide. 79 ſtexio vitalis conſtitutio univerſis partibus impertitur, oportet ſit originalis: nullum enim aliud originale ejus ſubjectum in Concedimus tamen, ſolidam ſubſtan- EUN Examinanda jam reſtant tria vitiorum genera, ad hanc conſtitutionem pertinentia: quorum duo priora ſpectant originalem, tertium ſpe- ctat participatam. Primum vitium ad ge- nerationem vitalium ſpirituum; ſecun- dum ad eorum diſtributionem; tertium ad. participationem conſtitutionis vitalis pertinet. De quibus ordine propoſito in- quiremus. CAP. do Gliſonius de Rachitide. ⸗ CA p. IX. Vitiata generatio ſpirituum vitalium in hoc morbo; eꝶ an id vitiumn ſit pars eſus eſentiæ ſecundariæ? V Irales ſpiritus primo excitantun ſeu generantur intra ventriculos cordis, nempe in ipſa maſſa ſan- guinis,& proprie ſanguinem arterioſum à venoſo diſcriminant. Foventur autem& conſervantur jam geniti intra cavitates ar- teriarm, dum in habitum partium diſtri- buuntur. Imo non tantum in arteriis foventur, verum& in illis recte diſpoſitis forte nonnulli novi(quamvis minus eſfi- caciter quam in corde ipſo) excitantur. Hoc Præmonito. Statuimus primo, in ipſa ſubſtantia cor. dis nullum occurrere vitium generationi ſpirituum vitalium repugnans, quod pro- prie pars ſit eſſentiæ vel ſecundariæ hujus morbi. Nam cor ipſum ex parte ſui recte in hoc morbo ſuo officio fungitur,& 1 Tnid imperfectum accidat in generatione ſpirituum vitalium, non cordi proprie, ſed ineptitudini materiæ, ad formam ſpirr- tuum vitalium ſubeundam, adſcribendum eſt. Quemadmodum nempe ingeſtus cibus ſi crudior ſit quam par eſt, fruſtrare poteſt pel- büllun zeit doden erih nte Ken gi dans ger dhsätl adt runer r ſkiinole l ferlx lö ag bacxd am Knode: un äbmil An Wieh In! Wotrndos con N enſt Rit rdlr, eiin pr 4 ün poſor ner Nem u non R Whadc lee 5 mn eoiplotan Teeneaner antum in an llis recte di namvis minld SſoO excitan onito. pſa lubſtunn itium genens ugnans, quud lſecundarie! vex parte lui o fungitur, lat in genett on cordi pao „ad forman m, adſcribel eingeſtus , fruſtrareys effunduntur. Aica Glſſonius de Rgchitide. 81 perfectionem coctionis, ſano alioquin exiſtente ventriculo, ita& ineptus ſan- guis, ad cordis ventriculos delatus, actio- nem cordis, ut ut ex ſe integram, quoad ef- fectum tamen& opus imperfectam red- dere poteſt; in quo caſu vitium non cordi ipſi, at materiæ indiſpoſitioni jure meri- toque attribuere ſolemus. Dicas, Febrim cum hoc morbo aliquando complicari;& tum quidem ipſum cor inepte vitales ſpiri- tus generare. Verum febris illa morbus eſt diverſi generis, nulloque modo aut to-⸗ tum aut paxs eſſentiæ hujus. II. Dicimus, Arterias minores, in partes Primario affectas inſertas, re ipſa nonni- hil ex vicinia& contactu ab iis refeigerari & torpore affici, adeoque ſpiritus vitales, in ſe contentos, inepte conſervare, unde corum conſtitutio vitalis nonnihil imper- fecta redditur, Prünſinam in partes ipſas oc Arteriolarum vi- tium bono jure ad vitalium ſpirituum ge- nerationem adſcribi videtur. Etſi enim non ſit arteriarum munus ſpixitus vitales ſecundum primariam vocis ſenſum gene- xare; eo ipſo tamen quod jam genitos con- ſervare teneantur, tali nimirum conſer- vatione, quæ continuatam quandam eo- rundem generationem quodammodo in- cludit, earum vitia hoc xeſpectu ad vita- Jium ſpirituum generationem recte referri poffunt. Nam vitalis conſtitutio ut ſupra oOftendimus) affectio quædam tranſiens 82 Glſoniusde Rachitide. eſt, quæ, dum durat, eſt quodammodo in continuo fieri, quæque inſtar flammæ, ubi continua ejus reparatio üpprolh eſt, ſubito extinguitur. Propterea ſunt Arte- riæ, quaſi cor continuatum, omnibus cor- poris partibus, quibus ſpiritus contentog effundunt;& quæcunqueſpitituum vitia, ante eorum in habitum partium effufio- nem, accidunt, cum ea neceſſario ad origi- nalem conſtitutionem vitalem ſpectent, neque alioquin ad ſpirituum diſtributio- nem adſcribi poſſint, ad ipſam eorundem generationem referenda ſunt, generatio- nem ſcilicet quaſi continuatam in arteriis, qua continue à momeatanea extinctione præſervantur. Porro hoc vitium vitalium ſpirituum eſt conſtitutio vitalis& originalis læſa,& cum ſit quid præter naturam, actionem primo lædens, à quo emanat conſtitutio participata ſimiliter læſa, cumque depen. deat mere ab eſſentia primaria ſuperius dicta& in iiſdem partibus complicetur, Pars erit eſſentiæ ſecundariæ hujus morbi. III. Dicimus, materiam vitalium ſpiri- tuum, viz. ſanguinem venoſum ſuis ſpi- xitibus naturalibus imprægnatum, in cir- cuitu redeuntum à partibus primo affectis verſus cor, nonnihil ab iis ineptum reddi, ad formam vitalis ſpiritus admittendam- Etenim neceſſe eſt ſanguinem, dum partes intemperie frigida, penuria ac torpore ſpirituum inſitorum laborantes tranſit, aſficiatur l aee dot o tor ge 8 ra Ditum a dun bu Sas pel ier ia par ni tr Päden tont bedR prel mhan dip ſtioner inT Itu al cord fentri run fottum, Co ſu brari; conu Pavitu don Klog red d dun perden non delabit fem ur, a ite, hecti lum ärer, erui RNRm Jo aador be hitt miteretor, mit g alic mor ohler von picer olt majora W Iagro . d t düinu ſi corige 34 9 1 achitide. ſt quodama e inſtar lun atio fuppreli pterea lun um, omnibu ſpiritus conta Gueſpitituum partium et Leceſſario ada vitalem ſpess ituum dit d ipſam eom aſunt, gene nuatam ina atanea extint Aium ſpiritu riginalis ki aturam, adh emanat conl la, cumques primaria ſa tibus compl dariæ hujuom riam vitalium, a venoſum ſu prægnatum,i tibus primot iis ineptums ritus admitten zuinem, dum venuria ac tol laborantes t al — —. — Ghſſonius de Rachitide. 83 afficiatur quoque inde aliquali frigiditate, torpore,& forte craſſitie ac viſciditate ul- tra debitum naturæ gradum. Nam quem- admodum ſanguis ſuas qualitates parti- bus, quas permeat, nonnihil imprimit; ita vice verſa partes ipſæ ſuas quoque ſangui- ni transfluenti quantum poſſunt imper- tiunt. Sed& Hic una concedendum eſt im- preſſam hanc à partibus primo affectis in- diſpoſirionem(præſertim ubi levior eſt) in reditu ad partes internas, priuſquam cordis ventriculos attingat, à calore ea- rum multum corrigi,& interdum omni- no ſuperari; vel ſi quid ſuperſit iſtiuſmodi contracti vitii, aboletur id fere ſemper in totum longitudine itineris ante ſanguinis reditum ad finiſtrum cordis ventriculum, dum per dextrum& parenchyma Pulmo- num delabitur. Hoc etiam vel hinc con- firmatur, quod ſi perſiſteret indiſpoſirio iſta, donec ſanguis ad ſiniſtrum ventricu- lum rediret, tota maſſa ſanguinis arterioſi crudior& imperfectior foret;& cum ab Aorta ad omnes partes ſanguis hic imper- fectis ſpiritibus vitalibus refertus tranſ- mitteretur, omnes partes corporis plus minus afficeret, quod rariſſime in hoc morbo obſervatum. Caput enim mul- taque viſcera, utcumque ex his aliqua ſolito majora reperiantur, ſpiritu tamen vitali integro irrigari videntur. Sed etſi, ut diximus, lcvior fanguinis indiſpo- ſitio corrigatur ante reditum in dextrum 2 Da Ven- 84 Gliſpönius de Rachitide. ventriculum, ubi tamen gravius vitium ei inuritur, non plane ex omni parte ſupera- ri poteſt, unde Pulmones in hoc morbo ſæpius graviſſimis malis affliguntur: enim- vero, cum ſanguis minus ſpirituoſus adeo- que minus permeabilis, frigidiorque ac craſſior aut viſcidior, continue per Pulmo- nes trajicitur, vix fieri poteſt, quin is tra- ctu temporis debiliores PDulmonum partes plus minus inficiat& obſtruat, unde diff- cilis reſpirario, tuſſis pertinax, tumores duri, inflammationes, abſceſſus, phthi- ſis, proveniunt; febres quoque tum erra- ticæ tum hecticæ hinc ortum ſuum ducere poſſunt. Verum, cum labes iſta à partibus primo affectis repente introducatur, cre- dibile eſt eam(etſi pulmones ſæpe, ut di- ximus, ab ea afficiantur) antequam ſanguis ad ventriculum finiſtrum pertingat, ple- rumque ſuperari. Atque hinc ratio reddi poteſt, cur caput parteſque vicinæ ſatis fio- ridæ, conſpiciantur, quod nempe in illis neque naturalis neque vitalis conſtitutio ſenſibiliter læſa ſit, cum ſpiritus vitales perfecti in ſiniſtro ventriculo geniti& ab eo diſtributi floridum iſtum colorem in facie excitent; cum econtra pulmones ſæpe ſupradictis vitiis laborent, nondum ſuperato ſanguinis vitio, quod antequam dextrum ventriculum& venam arterio- ſam ſubeat, ſecum attulit. Porro imperfecta hæc productio vita- lium ſpirituum, in dextxo ventriculo cor- lſ 3,ob Ang tatem pelt cda an. renlen 4 N tiatn, Tla. uunr Kd. dellen Pprr adctt ialo. nomin Wd Hic diter tione ijlba admil fe I cant z 1u lickis 1 Wiisd g ſecun edr ſe dem. —— Vun aa in el aff ij i fam P Jun. /ugc Huuj e ſeerihun Inn 4,utG (&no Releauh chiide. graxvius riuun amni parte ſiy nes in hocm affligunturag 8 ſpirituoſisa ' krigidiorgs ntinue per huͦ voteſt, quin, Pulmonumm Lſtruat, undt pertinax, um abſceſſus, s quoque tun ortum ſuumd labes iſtaä introducatu mones(epe, jantequamſ am pertiagn ue hinc rätou iſtum colots Lcontra pum laborent, I 5, quod ans & venam Al dictis liqueat, quanto in periculo continue Gliſſonius de Rachinide. 85 dis, ob ſanguinis venoſi affluentis crudeli- ratem, pertinet omnino ad eſſentiam ſe- cundariam hujus morbi, ejuſque pars eſt cenſenda. Nam eſt conſtitutio vitalis vi- tiata, à qua in Pulmonibus actiones læ- duntur,& dependet plane ac omnimodo ab eſſentia primaria data, neque interim ſubſiſtit in ſolida cordis ſubſtantia, ut eo nomine novi morbi nomen mereatur. Hicc obiter notamus, Practicos, in cura- tione hujus affectus, ſemper remediis ſuis admiſcere illa quæ Pulmonibus proſpi- ciant; nec præter rationem; cum è modo id viſcus verſetur. Atque hæc ſufficiant de vitiis in generatione vitalium ſpirituum; ſequuntur jam vitia diſtriburionis eorun- dem. tate. Diſtributio ſanguinis& ſpirituum im nis tria. ninuta, ut& tarda, in una aliqua parte Q A P. X. Vitiata diſtributio vitalium ſoirituum in hoc affectu;& au ſit pars eſſentia ejus ſecundariæ? 7 bus conſiſtere; nempe in ejus Im- diſtri- minutiones tarditate,& inaqunli butio- V mtiata hac diſtriẽutio videtur in tri- vyiris (& forte in omnibus primo affectis) de- prehendi poteſt; inaqualitas vero in una aliqua in hoc 86 Gliſſonius de Rachitide. aliqua obſervari minime poteſt, cum ea reſultet ex collatione variæ velocitatis ac tarditatis, magnitudinis ac parvitatis tor- rentis ſanguinis reſpectu aliarum atque aliarum partium. Imminutio ac tarditas ai. ſtributionis, cum ab iiſdem fere cauſis in præſenti morbo dependeant, ſimul tra- ctari poſſunt,& cum iſtæ differentiæ ſim- pliciores ſint inæ qualitate, earum tracta- tio merito præmittenda videtur. Circui- Primo autem concedendum eſt, tranfi- tum tum ſanguinis per partes primo affectas ſangui- non admodum difficilem eſſe in hoc affe- nis non ctu. Licet enim frigida intemperies, ino- dls dit-pia ac torpor ſpirituum, videantur dff- in hoc culter admittere ſanguinis tranſitum per morbo. partes iſtis qualitatibus affectas; revera ta- men aliæ qualitates conjunctæ; puta hu- miditas, laxitas, flacciditas, mollities ac interna lubricitas, tantum ad minimum poſſunt ad facilitandam, quantum prædi- ctæ ad impediendam, ejus permeationem. Imo, ſi juſta inſtituatur æſtimatio, forte plus poffunt. Verum id hic non aſſerimus, majorem ſolum tranſitus difficultatem pernegamus. Enimyvero, ſi libeat compo- nere corpora mollia cum duris, laxa cum ſtrictis, humida cum ſiccis, lubrica cum aſperis, facile in illis percipere licet, circu- lationem ſanguinis longe eſſe expeditio- rem quam in iſtis. Atque hoc manifeſtum eſt in junioribus animalibus, in quibus priores dominantur qualitates, In recens- 3 nals ' rats ro Hrmr b vM circ usnlh &ac keler Sen Won, ruarumn feragl & Gal'i ſen manicr ort temſe Kcet; terea 1aten intra vum, ſta. pan pulle Gente nülque pi cto tncte pyoli iüns lis, mter Kcoha tion nlang ceſſe ſtcone hum Mtatem lubri Eatem. ſicat ſtteale Aer dem R. nl pui Itiie Klodn ton ncopia l 0 po. 9 mol fünt, am jterim, ds kehe ug debcoh n nulan V 8' 6 dunl Rachitude. E poteſt, Clt 1 ariæ velocital 1 1S ac paryitau dtu aliarun nutio ac tarai em fere ca Ideant, ſim æ differenta ate, earum a videtur. dendum eſ;i rtes primo a lem eſſe ink Lintemperd a, videantuh ainis tranfimm affectas, wi njunctæ; eu dditas, moll htum ad muu 1, quantum ſ jus permean 1r eftinarn— hic non alfeu äſitus dificul ro, ſi libeat c m duris, lun iccis, lubrien ercipere liceid nge eſſe expch 8 1 ue hoc maulf alibus, in ql alitates, Ines 4 Giſſonius de Rachitide. 87 natis, licet cor tenellum ſit, arteriæ minus firmæ, virtus pulſifica adhuc imbecillis, circuitus nihilominus ſanguinis prompte & facile exercetur; quæ in ſenioribus non ſine validiori pulſu nixuque cordis& arte- riarum peragitur. Deinde, ex Hippocratis & Galeni ſententia, puerorum corpora maxime ſunt permeabilia, ob humidita- tem ſcilicet, laxitatem& mollitiem. Præ- terea, ſi attendamus ad formationem pulli intra ovum, res reddetur oppido manife- ſta. Poſt paucos ab incubatione dies, cor pulli evidenter pulſare cernitur, ſangui- niſque ſui circuitum inchoare. Quod ſi tunc temporis conſideremus fragilitatem ipſfius cordis,& quam infirme ejus partes inter ſe cohæreant, dum interim circula- tionem ſanguinis ſuo modo peragit, ne- ceſſe eſt concedamus, iniſta informi maſſa humiditatem, mollitiem, internamque lubricitatem motum iſtum facilitare. Ob- jiciat forte aliquis, in modo citatis caſibus libertatem& promptitudinem circulatio- nis ſanguinis, non tam ab humiditate, mol- litie& lubricitate, quam à ſpirituum infi- torum copia dependere. Nam in cachexia, morbo virgineo, hydrope, carnes ſatis molles ſunt, humidæ& forte lubricæ, cum interim circuitus ſanguinis ſatis diffi- cilis ſit. Reſpondemus, revera illa corpo- ra, quæ ex copia ſpirituum inſitorum tene- ra& mollia redduntur, aptius cæteris pa- ribus circulationem ſanguinis admittere. Verum 88 Gliſſonius de Rachitide. Verum non ſimpliciter verum eſt, corpora magis ſpirituoſà ſemper faeiliorem circui. tum ſanguinis obtinere. In Piſcibus enim ſanguis longe facilius circuitum ſuum obit quam in animalibus terreſtribus, u liquet ex tenera& fragili conſtitutione eorum cordis& arteriarum; Ii tamen mi- nori copia ſpirituum inſitorum gaudent. At quia perpetuo in aquis degunt, humi- diores ac magis lubricæ ſunt eorum car- nes. Unde evidentiſſime patet, quanti mo- menti ad circuitum ſanguinis facilitan. dum ſit interna lubricitas& humicditas. Porro quod attinet ad cachexia& morbo virgineo laborantes, concedimus quidem in lis circuitum eſſe difficilem; non tamen ſolum ob defectum ſpirituum inſitorum, ſed& ob pertinaces obſtructiones in uni. verſo corpore exiſtentes. Quare conclu- dendum videtur, non obſtante frigidain. temperie, inopia, ac torpore ſpirituum, quæ ad difficultatem circuitus faciunt, modum tamen ei ab humiditate, mollitie ac lubricitate interna adeo imponi, ut ad juͤſtam, ſi non nimiam, facilitatem circu- latio ſanguinis reducatur. Sed ſi tanti mo- menti fint humiditas, interna lubricitas & mollities ad facilitandum ſanguinis cir- cuitum, videtur certe diſtributio ejus per partes affectas celerior, non tardior e ctanda. Reſpondetur facilitatem tranſitus ſanguinis non opponi rarditati motus, aut Parvitati ductus: Poteſt enim morus faci- 1 lisant xitar .— 11 Ps lt tar arwo. Ver nini ffel in hor M, ciceer fter Cuoda pm e purm ner mäc ttrabin t; tem tt Düt ſose queh ccm altera ſtin Iwe alo Daret agoi cgut acti taxcit ds, Kngu 1b.C pullon hunc at re ſnder duar danie rel Wnr ni j nan achitide. Ferum eſt aen faeiliotem ci . In Pilcibuhs circuitum 1s terreſtribun agili conſtuu rum; Ii tana afttorum gan lis degunt, 1 E ſunt eoru Patet, quani inguinis fall cachexia&m ncedimusaul cilem; nonai rituum indtan ſtructionesin ss. Quare caf bbſtante figi orpore ſpirhu circuitus Rmt miditate, Id leo imponi, facilitatemd r. Sed ſitandf interma lin. fanguinis. Quapropter cauſæ illæ, quæ im- pulſum hunc quovis modo aut promovere aut retundere queunt, accuratius hic ve- dum ſangumm iſtributio ejui non tardior e eilitatem trall ditati motubs enim mor Gliſſonius de Rachitie. 89 lis ſimul tardus. eſſe,& in ductu quoque parvo. Verum facilitas hic directe oppo- nitur difficultati, ſive Iuctæ& labori, qui in hoc caſu, ſi circuitus eſſet difficilis, ac- cideret arteriæ, dum ſanguis permeat. Quod autem arteriæ in partes primo affe- ctas parum laboris in ſui ſanguinis circui- tu exequendo ſubeant, paulo poſt demon- ſtrabitur; hic tantum aſſerimus facilita- tem tranſitus ſanguinis non ſatis arguere vel motus celeritatem, vel ductus am- plitudinem. Enimvero duæ potiſſimum Duæ cauſæ concurrunt ad accelerandum decur- cauſæ ſum ſanguinis per habitum partium. Al- celeri- tera eſt aptitudo partis recipientis, ſive ejus fer quam ſanguis permeare debet, at- que hæc cauſa mere paſſiva eſt& ignava; altera eſt impulſus tum cordis& arteriæ, tum ipſius ſanguinis arterioſi ſe expandere annitentis. Hæc cauſa activa eſt ac—; ceſſante quippe hoc impulſu, diſtributio ſanguinis mox omnino ceſſaverit, utcun- que alias ſupponatur tranſitus facillimus. Patet ergo impulſum hunc eſſe Prinatpem atque activam cauſam tum celeritatis ac tarditatis, tum quantitatis diſtributionis niunt examinandæ: ab his enim dignoſce- re licebit, utrum reipſa diſtributio ſ⸗ angui- nis in partibus primo affectis ſit parcior aut tardior debito. 90 Gliſonius de Rachitide. Qua- Ad incitationem impulſus dicti hæ cau- tuor ſæ potiſſimum concurrunt. 1. Copia 6 cauſeæ aui vitas vitalium ſpirituum in ſanguim indel⸗ contentorum. 2. Cordis integra virtus. 3. Ar. ſa aoni- teriarum robur, calor,& magnitudo debita. 4. Trritatio tumn cordis tum arteriarum ſuu extrinſecus five intrinſecus facta. Has ordi- ne percurremus, ut, qualiter ſe in præſen- ti affectu habeant, innoteſcat. I. Quod ad copiam& acti vitatem vita- lium ſpirituum, attinet, ſupra monſtravi- mus in hoc morbo frequenter excitari ſpiritus vitales imperfectos in dextro ven- triculo cordis: cum ergo ſanguis hiſce im- perfectis ſpiritibus imbutus in pulmones impellendus ſit, neceſſe eſt diſtributio il- lic ob defectum activitatis ſpirituum ali- quantum ignavior ac parcior ſitæ Deincde cum ſanguis vitalis, ut ſupra quoque mon- ſtravimus, in arteriis, quæ in partibus pri. mo affectis terminantur, nonnihil reffi- geretur, neceſſe eſt tranſitum ejus per di- ctas partes ſegniorem quoque eſſe& dr minutiorem. II. Virtus cordis, niſi forte per accidens ex complicatione alius morbi, vix ſolet in hoc morbo obſervari læſa. III. Arterias quod attinet, non poſſu- mus defectum notabilem in earum robore accuſare. Atqui in calore tum magnitudim earum manifeſte occurrit vitium. 1. in ca- lore. Arteriæ in partes primo affectas in- ſerte, neceſſario ab illarum intemperie frigi 4. Prima. Secun- da. 1 6 Tertia. 8 ————Q—Q·:ʒͤ:ͤͤ—·—. 1 1 frgich. umn pifahie pru num p mo perman W2 nLs conl Ene ricne co pela mnatura Pco am dor ferü quxæ pro tha §1 quisa tem frigal let languin per ſum, co pde am elle pyis tura e ſede ſar,o ſhoh dilitate nde congelite a elt erge tem ni her arces ſeunti. peter enæ(e Hone nem th dnsa go Neo, aut me loe nalius grel mota Wauf Engrü mm rrälite erum enden prori „Ni(por innene gll V wnnn ri Lachitidh V pulſus dici rrunt. 1. Chs rituum in ſm integra virtu & magnituh tum arterinmm cus facta. H ualiter ſeinn noteſcat. & activitaumi t, ſupra mou rrequentet au Ctos in derm go ſanguishi lbutus jnpah ſſe eſt diſtribul tatis ſpiritun parcior ſit, ſupra quoqui quæ in parthh Ir, nonnül anſitum ejwi quoque eſte ſi forte per 1 morbi, virl eſa. ttinet, nom m in earun re tum mant iit vitium, 1i primo afech larum intem Gliſtonius de Rachuide. 91 frigida, ſimili quoque intemperie nonni- hil afficiuntur. Nam cum intemperies par- tium primo affectarum activa ſit diuque permanens, fieri non poteſt, quin plus mi- nus conformem qualitatem in partes adeo icine connexas introducat. Etenim agen- tia naturalia corpora, quæque intra ſphæ- ram ſuæ activitatis poſita maximeque illa quæ proxima ſunt, aſſimilare ſatagunt. Si quis autem ambigat, an iſta arteriarum frigiditas retardare ac imminuere poſſit anguinis per partes primo affectas decur- ſum, conſideret frigiditatem ex ſe inimi- cam eſſe cuivis motui. Frigoris quippe ſua natura eſt ſedare impetus, denſare, igna- viam, ſomnolentiam, ſtuporem ac immo- bilitatem inferre, atque ubi intenſiox eſt, congelare ac mortificare partes. Neceſſe eſt ergo remoram injiciat torrenti ſangui- ni per partes ea qualitate affectas tran- eunti. Præterea obſervavimus ſæpius in venæ ſectione frigente membro ſangui- nem tardius ac parcius effluxiſſe; calefa- cto vero eo, aut frictione alioque motu aut medio excitato pulſu ſanguinem libe- ralius egreſſum eſſe. Adhæc frigida ad- mota manifeſte conferunt ad ſiltendum ſanguinem e quacunque parte præterna- turaliter erumpentem, ut êcontra calida eundem proritant. Objici poteſt ab externo frigore ſæpe intendi pulſum; ut ex contrectatione nivium videmus non modo pulſum, ſed 92 Ghſſonius de Rachitide. & calorem auctum in manibus tractan- tium. Reſpondemus, frigida per ſe ſemper morari tranſitum ſanguinis per habitum partium; ex accidente vero ſi quæ tandem provocent(quod in dicto caſu contingit arteriarum pulſus, ad fortiores ictus inſti- V wuün tuendos, poſſe circuitum ſanguinis eate- nus intendere. Verum in præſenti morbo id nullatenus contingit. Quippe,(ut ſu- pra oſtendimus) circuitus ſanguinis in hoc affectu, utcunque imminuatur aut retar- detur, manet ſatis facilis& expedita, ne- que inde ulla irritatio pulſus exfurgit, ut paulo poſt clarius videbimus. II. In ma- gnitudine arteriarum defectus quidan no- tatur. Nam cum ex modo dictis liquear arterias ad partes affectas delatas nonni- hil frigidiores fieri debito, facile credere licet, eas ſimul graciliores reddi; ſic in membro quovis refrigerato cernimus ſe- nas& arterias ſolito eſſe exiliores:& ne- gari non poteſt actuale frigus ſuunha coarctare vaſa. Sed& plus quam proba- bile eſt, potentialem quoque frigiditatem (qualis Hrte potius dicatur eſſé illa quæ eſt intemperiei inſitæ) venas& arterias exi- liores reddere. Sic videmus frigidas com- plexiones, tum frigidas& humidas, mi- nores venas ac arterias obtinere quam ca- lidas. Obeſa corpora, fœminæ, pueri ſtri- ctiora vaſa quam macilenta, viri, adulti, poſſident. Præterea calor ipſe expanſiva qualitas 6 dlls d Prach miqueo ſen Dak f iiſeuuu te partes 9 fel 6s& N auie d obſerya po tum k Pl ., g nilter. 4 13 imrrünu n. tiomc gaa ra. It un Aotxan tand Rueon lbus dt pan p pui Angun n d Auspe des K n d nüüd len Alan & an lari. Gdau, in mühu peri ftun drein! Nio rordo hmide Nhe) nAen V dali g * colong V — Rachutk. maniidus ia dica per ſ Suinis per kai vero ſi qxæta cto calul cons fortiores ica um ſangu in praæſenta t. Quippe)ſt tus ſangandt minuaturan eilis& expett pulſus exlun ebimus. II.. defectus quil modo dä ctas delatsn bito, facilea iliores reddi gerato cernl ſe exilioresi uale frigus! plus quam quoque frii licatur eleil venas& arteli lemus frigidut as& humids lenta„ vill, 1 Alor ipſe en Oul Guſſoniu de Rachitide. 93 ualitas eſt, ut ampliora, frigus contra- ctiva eſt, ut anguſtiora vaſa præſtat. De- nique obſervavit è nobis aliquis in hoc ip- ſo affectu ſe aliquoties deprehendiſſe, in diſſectis poſt mortem, venas ac arterias ad artes quidem primo affectas tendentes Nia iliotes debito; verum arterias caroti- es& venas jugulares improportionate ampliatas:& credibile eſt hoc perpetuo obſervari potuiſſe, ſi in mentem ſkcar tium hoc ipſum attentius conremphari ve- niſſet. Sed hoc non præfracte aſſerimus, aſt ulteriori inquiſitioni relinquimus. In- terim cum ex dictis ſatis pateat circuitum ſanguinis in partibus primo affectis eſſe imminutum, conſentaneum quoque ra- tioni eſt, vaſa quoque earum eſſè anguſtio- ra. Et cum ſiniſter ventriculus cordis in Aortam tantam effundat quantitatem, quæ omnibus partibus ſufficiat, cumque tot partes primo affectæ diminute iſtum ſanguinem abſorbeant, credibile eſt per alias partes& nominatim per caput ac he- par lLerauus ſolito eum diſtribui, adeo- que vaſa harum partium nonnihil dilatari & ampliari: Circa ſanguinis, in hoc affe- ctu, imminutum circuitum, hoc unicum experimentum addimus. Injecta ligatura ſive in brachio, ſive in cruribus puelli hoc morbo graviter afflicti, non ita expedite venæ ultra ligaturam intumuerunt, neque habitus partis ſanguine ſatur ita turgidu- lus& coloratus illic apparuit ac in ſani olet Ghſſonius de Rachitide. 1 1G— b une 8 ſolet fieri. Unde manifeſte liquet inferen. W n an dum eſſe ſanguinis tranſitum per iſtas par b emls k tes eſſe ignoviorem ac minorem debito, rum, eg — iti A 11 Ut fluvius, aggere ſtipatus, citius aut ſerius zonn g inundat ripam pro varia velocitate ac ma- gnitudine torrentis; ira hic quoque con. unre ei tingit. Reditus ſanguinis per venasadin. un p m teriora vi ligaturæ ſiſtitur; quod ſi his ra. wientesi r pidus eſſet, brevi repleret venas& habr. Jurem tum partium ultra ligaturam, quemad. dcupul bu- modum alias in ſanis accidere videmus: Wubu- † cum autem ſegniter admodum ac tarde not — recdend in eas repleat in hoc affectu, ſtatuendum eſt glicus e H’- omnino, circulationem ſanguinis in iſtis duhi von partibus imminutam eſſe ac tardam, arte- a rerlas culI aLclDll IIl EA Daume ſut. riaſque in dictas partes inſertas tum frig- Fucn,l diores tum graciliores eſſe debito, ur ſats liund don viceri rerias partium pri ſuperque evicerimus, arterias partiump Arg ve⸗ 6 mario affectarum laborare vitio in def- uug, Ucs * ciente magnitudine. 1 uart IV Quod tandem attinet ad ivritati- orep ſuh Quarta.. ts, K ponl nem cordis& Arteriarum(quæ forte prr.( b cipua cauſa eſt multarum in pulſibus di- ferentiarum) manifeſte hæc languida& un ſen inefficaxin arteriis partium primo affecta- ne von rum deprchenditur. Non animus eſtim. V ihen præſentiarum diſcurſum inſtituere de na- dus 4 4 tura, cauſis, differentiis,& effectis irrita- la dbinih ſaluc cileh dent tionis in pulſibus: in genere tantum nota- mus eam eſſe poſſe vel naturalem, vel yio- 6. lm lentam,& utramque eſſe vel univerſalem aun mn vel particularem, ſimulque oriri poſſe ve V P„ fimulque oriri p lan.en ab extra vel ab intra; denique eſſe vel ni- mlall Nachuuh, ifeſte liqua mfitum per. ac minoten datus, citiusan aria velocitae ita hic quoa uinis per ſeu ſtitur; quodli pleret vensi ligaturam, nis accidere mu- radmoduma Lectu, ſtatuels nem ſangurs n eſſe actaäm rtes inſertutu ees eſſe debiw , arterias pan aborare vubi m attinet 30 arum qux 1 tarum in puli feſte hæcu rum inſtitpet intiis, Keftech n genere tanm vel naturalem ue eſſe vel unnd imulque uif 1; deuique e 1 1 GOliſſonius de Rachitide. 95 miam vel deficientem. In præſentis affe-De irri- ctus tractatione ſatis erit ſi nonnulla deli- tatione bemus de irritatione rum, eaque deinde a accommodemus. Aſſerimus itaque. 1. Ar- terias cum nixu quodam ſanguinem pro- trudere in ſubſtantiam ſeu habitum par- tium; partes vero iſtum ſanguinem reci- pientes nonnihil contraniti; Propter hunc autem renixum arterias ad fortiores nixus ſeu pulſus inſtituendos proritari: tantique momenti eſſe iſtum renixum ad fortiorem reddendum pulſum, ut ubi renixus lan- guidus eſt, vix fieri poſſit, ut pulſus ſit for- tis, ubi vero renixus pluſculum intenditur, ita tamen ut nixum arteriarum non plane vincat, pulſus robuſtior reddatur, modo aliunde non intervenerit impedimentum. Atque hoc variis inſtantiis ilſuſtrare poſſe- mus; paucas annotabimus. Hyberno tem- pore pulſus pleniores, duriores, robuſtio- res,& conſtantiores ſunt quam æſtate. Certum autem eſt, tum temporis partes corporis externas frigore conſtrictas fir- miores& minus permeabiles eſſe, adeo- que ſanguini in ſua circulatione earum ubſtantiam permeare contendenti, for- tius quam alias eas reniti; unde arteriæ, ubi nihil aliud interveniens prohibet, ne- ceſſe habent fortius ſe movere, fortiuſque ſanguinem impellere, ſi ſuo officio in cir- cuitu ſanguinis perficiendo defuncturæ ſint. Hinc tum irritantur arteriæ iſtæ, niſi plane Patienlar arte ria- pul- præſens negotium fuum. 96 Gluſſonius de Rachitide. h plane fupprimantur, aut aliunde ſopian. LImà tur, indeque paularim fortiores ictus in. auch ina ſtituunt; ſimulque àâ ſpirituoſo ſanguine u ſo nron coarctato& pro ampliore loco colluctan. inn, liei- te pluſculum incaleſcunt, atque aliquan- xuim i f tum ampliantur,& nonnonquam victa aunr, Tum nonnihil renitentia ſanguinem in partes pali Upxn uberiore ac rapidiore torrente quam prius Hiorese ſpuu. effundunt. Hoc amplius confirmatur ad. IlI.I ann aucto. Licet enim initio mox frigeant nifelte ita manus, paulo poſt tamen plus ſatis inca. menti 8 leſcunt, ſimulque ſanguine, quem inten langui aftu fus rubor indicat, ſuftunduntur. Nam ex lung gxd contactu nivis primo partes denſantur, ac II. I Leta fortius circuitui ſanguinis reſiſtunt, arte- ajm p. N riæ quoque tunc in illis partibus contra- itxent h huntur Atqui, niſi prævaleat frigus uſque] urum urn ad omnimodam ſpirituum in iſtis arteris que cx ulſim contentorum ſuppreſſionem,& ad ipſa- Qmocen aroll rum arteriarum ſtuporem, aut ſaltem tor. lb i p dim Porem ‚arteriæ iſtæ paulatim irritantur, dbunce peren .... 1 anguiſque cohibitus fortius luctatur pro Nau ſumg majori loco, adeoque demum ex luca ſi la ünl; utriuſque incaleſcunt arteriæ ſimulque dum, lubn ampliantur,& aucto pulſu ſanguinem co. unen usef Pioſius in partem prius perfrigeratam ex. ducaurau trudunt. Econtra, æſtate, ubi minor oc- petun rrenr currit in ſanguinis tranſitu renitentia, pul- Ueain fuhu ſus flaccidior, lan guidior, ac mollior con- inyeli eui tingit. Unde patet defectum debitæ irri- wap um, tationis à languida partium, ſanguinem ab um Ea arteriis recipientium, renitentia profe- dos, Aaa ctum, pulſuum vigorem imminuere. orom ed 7 Gliſſonius de Rachitide. 97 elM II. Idem adhuc evidentius cernitur in Ant aucto pulſu à motu corporis; nam in mo- u tu violentiore omnes fere muſculi tenſi ſunt, unde tranſitui ſanguinis pluſculum renituntur; hinc arteriæ ad luctam irri- u tantur, earum calor intenditur, adeoque n pulſus frequentiores, fortiores ac ple- un niores eduntur. . ut III. Inflammatio alicujus partis ut ma- 1tio morſt nifeſte irritat ejus arterias, ita& vehe- men plak mentiorem pulfationem é&c liberaliorem dume, qudn ſanguinis affluxumin eamdem promovet. unduntu ſ Idem quoque de dolore dicendum. artes denl IV. Huc etiam referenda contuſio ali- nis reſſtu cujus partis. Nam pars contuſa difficilius lis partibutt affluentem ſanguinem admittit: hinc ir- evaleat ſig l ritantur arteriæ, fortius pulſant, partem- uuminitſi que contuſam iis contranitentem in tu- morem attollunt. Plurimis aliis exem- Mht plis idem demonſtrari poſſet, niſi hæc dHaulatimim abunde viderentur ſufficere. ortius luch Le demumq in ſanguinis ab arteriis receptione fa- nixu arterig ctum, ſatis magnum eſſe pofſe, neque contra dulſu fanguli tamen ſatis efficaciter arterias irritare: in Pullum. perfrigera! uo caſu retundit ac remittit potius im- ſtate, ubim petum torrentis ſanguinis quam intendit. aſitu renitend, Etenim renixus iſte per ſe retundit aut or, ac molli“ impedit decurſum ſanguinis per ſubſtan- ſectum debi tiam partium; quatenus vero una prori- tium ſangui tat arterias ad fortiores ictus inſtituen- renitentia u dos, per accidens torrentem ejuſdem 2 2 . pr....— 7. tem immine Promofet Gare cogimur hic in aliam E digreſ- Notandum porro eſt renixum partium De re- 98 Gliſſonius de Rachitide. digreſſionem vel inviti delabi, diſtinguen- do inter renixum partium qui irritat,& ſufficiant inſtantie modo allatæ, de eum qui non, vel parum itritat. De prion poſteriori paucas in medium adduce- mus. partibus ultra confiſtentibus, neque ta- men arterias nem vim arteriæ ultra ligaturam ſuperet, actionemque Vſ fan üeu aeo M mol TS DC reme dn fer eri . lan Species Ergo, datur renixus plane ſupprina renixus torrentem ſanguinis. Talem efficit ligatura Prima. fortis, quæ plane intercipit pulſum in citra ſe irritat, quod om- ejus penitus abrumpat. Idem cernitur in partibus ex frigore de- V mortuis, aliiſye de cauſſis ſphacelo cor- ruptis; quin forte in contracturis& ſchir- rhis nonnulliſque cicatricibus confirma- tis. Secun- II. Occurrit renixus comp imens arteria da, vel ex compreſſione arteriarum. Hic accidi in ligatura mediocri. Item in comprel ſionè arteriæ à tumore in partibus vicins aut proximis ut à tuberculo crudo; item in compreſſione à qualicunque exterm cauſſa. Multa quæ ſpectant ad morem decubitus dextri præſertim& finiſtri huc referantur; ſic in tumoribus dextrum la tus ſpectantibus ſiniſter decubitus ſepe ægrius tolera tur ob compreſſionem bar. tium ſanarum à tumentibus,&c. Atque hæc compreſſio, ut ut circuitui ſanguin reſiſtit, non tamen videtur magnopels III. Nww! trin engn gytene um, uppn an,) tm. Aboc duna u l Nils, ſul,e glüt Pltum umen, teltas rem d ddar tewy zemüt 1sco' entco. neml Par Gdenriu per der, G Pulul Terarde d. N w A fee wnla tis gubt ter. ametl üm qlidte Golced pöbal umen fmoch Wmi bn enn gaa mit aug arterias irritare, quod non minus umi lemc ne an 2 Rachitule. i delabi, dltn, tium qui ini um itritat. M modo ala mecdium at — Kirus lag Talem effe intercipit ud ſtentibus, M ſe irritat, ltra ligatuan s penitls ih partibus eui ge caufſſis fhb- in contradtun cicatrichui ixts comprim arteriarum h ocri. Item it more in ſu tuberculo dd à qualicuni quæ ſpectuni oræ ſertim 4 tumondbud 5 f niſter decht ob compen tumentibo,3 „ ur utciteum amen Nidemm . quod aon Ghſſonius de Rachitide. 99 ſam pulſificam intercipiat quam ejuſdem actionem minuat. Quamyvis forte in pul- monibus nonnunquam irritet ob calo- rem eorum alias eminentem, non ſecus ac fieri ſolet in partibus dolentibus aut in- flammatis. III. Datur renixus ex parte reprimens circuitum ſanguinis, ſed abſque compreſſione arteriarum, neque tamen in torum eum ſupprimens, neque admodum arteriam irri- tans. Talis occurrit in obſtructionibus ab humoribus lentis, frigidis, craſſis, hu- midis, qui, etſi nonnihil liberum ſan- guinis tranſitum impedire poſſint, parum tamen arterias irritant, quod una torpo- rem quendam, aut ſaltem frigidam in- periem iis inferant, ut& ſanguini in iis contento. Idem fere dicendum eſt de membris paralyticis, niſi quod in his evi- dentius torpor arteriis eorum introduca- tur, ſanguinifque tranſitus minus in lis Pe LOIII retardetur. Porro aſſerimus II Partes primo af- fectas non ſatis in hoc morbo irritare ar- terias, quibus ſanguis per eas diſtribui- Tertia Defe- ctus ir⸗ ritatio- nis in tur. Nam etſi in hiſce partibus, cum ob hoc earum ſoliditatem, tum ob frigiditatem, morbo- concedamus aliqualem renixum, debilis tamen admodum eſt is ſegniſq; atque pa- rum irritans, 1. Quod in iſtis partibus cum frigida conjungatur intemperies hu- mida, quæ per ſe temperat ac lenit qua- lemcunque irritationem. 2. Quod adſit E 2 inopia 100 Gliſonius de Rachitide. prun inopia inſitorum ſpirituum, qui alioquin, le tsadl ubi ſuppetunt, dare& fovere ſolent ar. 1 mum teriarum ſanguiniſque in iis contenti vi. n elw gorem. z. Quodi æ partes torpeant, ut fn hac ratione ineptæ ſint quæ arterias exci. vn un tent. 4. Quod laxæ, flaccidæ, ac molles Iu* ſint, adeoq; magis pronæ ſint facile re- anau ſpen cipere quod arteriæ immittunt, quam eas Lunt arn obnitendo laceſſere. Atque arterias non wai Pamts fortiter& cum notabili robore ſangui- frn nem in haſce partes protrudere, vel hoc un darr indicio Manlſo ef„ quod eæ poſtin. nn wu fluxum ſpirituum& ſanguinis, perma- n. l neant adhuc laxæ, molles& flaccidæ, ala d cnm è contra pulſus fortes ſoleant partes alias flaccidas ſubito plenas, turgidulas V ac rigidiuſculas reddere. 5. Quod partes primo affectæ lubricitatem ſimilarem poſſideant. Quemadmodum enim exter- Iu gula na ſeu ſuperficiaria lubricitas quodfis — — w—— præterlabi ſinit ſine attritione; ita quo- 4 que interna ſeu ſimilaris lubricitas perſ meationem ſanguinis facilitat, ut cun 1 an minima lucta ejus circuitus obeatur. Com Im cludendum ergo eſt arteriarum irritatio l nem in hoc affectu eſſe deſicientem, adeo- lm 6 A, que ſegniter admodum& inefficaciter 9 Ägec. excitari arterias ad pulſum validum eff- 1 1 ciendum. nn a Tandem perpenſis omnibus quæ ad- dh u duximus de cauſſis activis& impellenti gn li bus ſanguinem in circuitu ſuo, ſatis elu- 1 naü ceſcit ſanguinis circuitum in hoc affectu, ſul dimr licet Ainn dons Rachitie um, qulal fovere dal in üs cont u Partes tordest, Qux arteu a flaccidæ, as pronæ funt- amittunt, oha Atque aute- bili robote vrotrudere, t, quod ez cſanguins, molles& s fortes ſoled — ricitatem dmodumel a lubricits e attritione;! milaris lubric nis facilitat, ircuitus odeat ſt arteriarum i eſſe deſicientem nodum R’ ünel d pulſum valiu nſis omnibus lis activis im circuitu 1uo, M rcuitum in bocd OhſPnius de Rachitide. 101 licet ſatis facilis& expeditus ſit, eſſe ta- men diminutum& ſegnem per partes pri- mo affectas, tum ob ignaviam ſanguinis, arterioſi in dictarum partium arteriis contenti, tum ob deficientem calorem atque exilitatem iſtarum arteriarum, tum denique ob earundem inefficacem irrita- tionem. Atque hæc dicta ſunto de duobus prioribus vitiis pertinentibus ad diſtribu- tionem ſanguinis in hoc affectu, dimi- nutione ſcilicet ac tarditate diſtributionis; reſtat jam ut breviter expendamus inæ- qualitatem ejuſdem. CAP. XI. tionis ſangui- Inaqualitas diſtriba nus in hoc affeclu. 1 Naqualitas hæc æſtimanda eſt ex col- latione magnitudinis ac velocitatis 4 torrentis fanguinis facta in diverfis partibus. Si enim circuitus ſanguinis ſe- cundum geometricam proportionem ſit vel æque diminutus& tardus, vel æque magnus& velox, æqualis ille ex ſcopo. prefentis inquiſitionis reputandus f. E contra, ſi in aliis partibus minor& tar dior, in aliis major& velocior ſit, inæ- qualis& improportionatus cenſendus eſt. Atque hic eſto ſtatus præſentis diſquifi- tionis. E 3 Ex 1 102 Gliſſonius de Rachitide. Ex ſupra-dictis liquet diſtributionem ſanguinis per partes primo affectas, eſſe admodum parcam& tardam. Tantum ergo reſtat conſiderandum an per cætera partes uberiore ac concitatiore motu fer⸗ tur. in æ Aſſeruimus antea radicem hujus mali qualita. in ůp qualitas non fundari in ipſo corde, neque cor ip- durio. ſum præſertim quo ad finiſtrum ſuum nis pro- Ventriculum ex ſe primo male affici. Cre. batur. dibile eſt ergo cor ipſum( niſi forte alius morbus vel conjungatur vel ſuperveniat) recte ſuo officio defungi, ſufficientemque ſanguinis quantitatem pro una vice per quemlibet ictum in Aortam expellere. Cum ergo diminute(ut fupra probatum eſt) fanguis ad partes primo affectas àh Aorta diſpenſetur, neceſſe eſt ſuperfia portio ad alias partes non ſic affectas di- itribuatur. Nam alias Aorta non ſatis ſe expediret, nec ſanguinem à corde recep- tum ſatis exoneraret, ſed à copia ejus in- farcirerur,& opprimeretur, hæcquere- pletio levi occaſione ad ſiniſtrum uſqe ventriculum cordis redundaret, febrim- que accenderet:& agnoſcimus quidem ob hanc ipſam cauſſam, inter alias, fe- brim in hoc affectu, frequenter, ac faci- le accendi. Verum cum illa febris ſit alius morbus conjunctus,& ab hoc diverſus ac ſeparabilis,& cum, ſæpius morbus hic ſine febre occurrat; neceſſario conceden- dum eſt ſanguinem, quo diminutius a Glſ partes M olis 3 runc, dh quancit 7. In Aorr g ſäkcat Iitribue t minas i- lianä Atqu i qualtta m Rtjuli ic Afectist jaferri. citano me fectasicte tera pl eno toclulo e . M hls ts, Gſ, quev Ga deqae lot ſtoru dlab tes e lo dete on medull ſern ndtt ſe c Naca Lor. nin Man ſate cl lena ula partes Aachindt. t diſtrbun mo altdu ardam. M um an per ei lratiore mon dicem huin rde, necues ad finiſtron, no male affai m(niſi fomi ar vel lupers gi, Lufficlem n pro una i Aortam erd ut ſupra pn s primo i neceſſe eſt ſi- non ſic afet Aorta nonlb inem à cotie „ſed à copus neretur, hal e ad finiſtrund tedundaret, N agnoſcimus am, inter all frequentet ã um illa febrs 1 & ab hocdic „ſæpius molbl — —2 neceſſario conc „ quo diminunt Gliſſönius de Rachitide. 103 partes primo affectas diſtribuitur, eo co- pioſius ad partes cæteras affundi, ſaltem tunc, ubi febris abeſt. Nam cum ea quantitas ſanguinis, ut modo diximus, in Aortam exchudatur quæ toti corpori ſufficiat,& cum tota ea in varias partes diſtribuenda ſit; fequitur planiſſime, quo minus in unam partem, eo uberius in aliam diſpenſari. Atque ita ex dictis percipere licet inæ- qualitatem diſtributionis ſanguinis ex ſo- la ejuſdemdiminutione in partibus Primo affectis ſupra aſſerta, ſaltem probabiliter inferri. Ex diminuto nempe ac tardo de- curſu ſanguinis per partes primo affectas, affluxum ejuſdem tunc uberiorem& con- citatiorem ad partes interiores non ſic af- fectas recte colligi. Videamus jam an cæ- tera phænomena huc ſpectantia huic ra- tiocinio reſpondeant. 1. Manifeſtum videtur ex ſupra-alla- ris, Caput, Cerebrum, Hepar, cætera- que viſcera, non iſta frigida intemperie, neque illo torpore ac inopia ſbirituum in- ſitorum laborare, quibus premuntur par- tes primo affectæ. Nam vilcera& partes dictæ non recipiunt nervos ſuos à ſpinali medulla extra calvariam, ut in eadem conditione cum cæteris partibus invol- vantur. Porro iſtæ partes, quantum ex tactu judicare licet, moderate exterius ſaltem calent;& quantum ex viſu, colo- re naturali ac Aorido conſpiciuntur. Præ- E 4 terea 1 104 Gliſſonius de Rachitide. Farb 4 terca pleniores ac habitiores occurrent uu, lip quam partes primo affectæ... lern, Adhæc, Pueri hoc morbo afflicti mo. fnd' E. derate appetunt, ingeſta alimenta non unss mi male coquunt,& circa caput ſenſus obti- xybea fil nent ſatis acutos; vident, audiunt, gu. cltuue ſtant, olfaciunt, non hebetius quam alii, unguid ſe & quoad ingenium, ſæpe coætaneos ſu- ſorx, K perant, niſi aliunde quid obſtet. Que dunrar( omnia collecta ſatis ſuperq; atteſtantur lite, mi in iſtis partibus, aut non, aut ſaltem it, ccx parum admodum dominari vel frigidam fud. intemperiem, vel torporem& inopiam. lpi ſpirituum inſitorum. Hiis jam conceſſis q præ ſa neceſſe eſt liberaliorem ſanguinis ad di- ſedigte ſa ctas partes diſtributrionem una conceda- nenpe i mus. Quod n. ad calorem attinet, ſupra mumpmi monſtravimus eum tum ampliare, tum V grri. lte proritare arterias ad fortiorem pulſatio- ingi pit nem edendam;& copiam ſpirituum ſu- ectæ e ze pra quoque monuimus non modo fovere köito vim pulſificam arteriarum, vigoremque menia ſanguinis in iis contenti conſervare, ſel harum & nonnihil concitare ac irritare utrum- Wpue que, idque eo efficacius, quo minus ſpi- eolorl i ritus inſiti torpore affecti ſunt. 46ʃ z. Niſi iſtæ pattes pleniore circuitu ir(uſt ſanguinis irrigarentur, molliores, laxio- Ad cerep res, ac flaccidiores quam reipſa ſunt, oc- aun,; currerent, non ſecus ac partes primo alſ. Wiiihh fectæ obſervantur. Etenim deficiente aut V. languente in quavis parte pulſu, pars ſta- tim redditur laxa ac Haccida„ ut omnibus V pat- bio dh nem l b Rachitide feſta alimen à caput ſeniu ent, audium hebetius qud non, an ainari vel ſh rrum, Nigot ati conſera zus, quo cti ſunt. pleniore d „ molliotes am reiplalii rte puli 945 d cci* ut ol 5 Gliſſonius de Rachitide. 105 partibus in Lipothymia contingit. E con- tra, ubi pulſus fortis eſt, pars, ad quam pertinet, rigidiuſcula ac turgidula depre- henditur. Pulſus enim plenior, ſtatim partes prius præ inanitione concidentes replet ac infarcit, ut ſoluta Lipothymia reſtitutoq; pulſu, partes corporis prius languidæ laxæque, non modo bene co- loratæ, ſed& vegetæ ac turgidulæ red- duntur. Cum ergo iſtæ partes, illà mol- litie, laxitate& flacciditate non affectæ ſint, dicendum eſt eas pleniori pulſu per- fundi. 3. Ipſa magnitudo harum partium au- cta præ partibus primo in hoc morbo af. fectis teſtatur eas liberalius alimento ſuo, nempe ſanguine(qui commune ac ulti- mum partium alimentum cenſetur) irri- gari. Etenim vix alias ulla ratio ſufficiens fingi poteſt, cur, cum partes primo af- ectæ emaciatæ ſint, hæ pleniuſculæ& habitiores(preſertim cerebrum& h epar) inveniantur. Idem& confirmat floridus harum partium color. Pulſu enim in qua- Vis parte languente, nonnihil de nitore coloris in iſta parte mox decedit. 4. Obſervatæ ſunt in hoc affectu Arte- riæ Carotides, tum venæ jugulares quæ ad cerebrum& partes circa caput perti- nent, ampliores; quæ autem vaſa ad par- tes primo atfectas feruntur, exiliores de- bito: unde liquido inferre licet ſangui- nem inæqualiter ad iſtas partes diſpenſari. 25 Atque 106 Gliſſonius de Rachitide. Atque hic oramus atque obteſtamur eos quibus occurrit opportunitas diſſecandi corpora ex hoc morbo defuncta, ut ac. curatius velint explorare an arteriæ in partes oſſium protuberantes inſertæ libe. ralius quoque& commodius effundant ſanguinem in iſtas, quam in cæteras ol- ſium partes parcius nutritas,& annon iſtarum partium arteriæ paulo ampliores ſint quam harum. Licet equidem hoc ſcrutinium, cum ob exilitatem dictarum arteriarum, tum earum inſertionis ob- ſcuritatem, ut& oſſium duritiem, diffi- atque exercitlls, que mediis quæ calorem in dextris mem- bris cæteriſque partibvs primo affectis luſcitant, pulſuſque irritant ac quocun- que modo augent, unde diſtributio ſan- guinis propius ad æqualitatem reducatur, manifeſte juvantur pueri hoc morbo af- flicti; contrariis læduntur. Similiter me- dicamenta intus aſſumpta quæ diſtribu- tionem ſanguinis ad partes primo affe- ctas promovent(qualia ſunt moderate calida, benigna& naturæ familiaria, at- que ita attenuantia, incidentia& deob- ſtruentia, ut ſimul ſpiritus nequaquam diſſipent ſed foveant augeantque) confe- zunt multum ad hujus morbi curatio- nem; udd ner dadlcld (ndita tiy autnd 2. R TRime in mnu 1 d Fegben n Anii hitille obteſtamut nitas diſlen lefunda, 1 e an arten utes inſertet nodius efpunt am in cæten ritas,& A paulo amyl cet eqpiden ilitatem didan m inſertiou m duritiem, aus. ia huc quocr. us, motu&d atque exxtch pnibus, ſimlt min dexttsn vvs primo M rritant ac qu de diſtributid alitatem redus ueri hoc mot ntur. Similtel mpta quæ d partes primo! alia funt mod aturæ familuar incidentia& ſpiritus nequi augeantque ſcd 3 us morbi cunn gularem& inæqualem. Gliſſonins de Rachitide. 107 nem; contraria vero cundem aut gignunt aut genitum intendunt. Hiſce omnibus confideratis, concludendum eſt diſtribu- tionem ſanguinis in hoc affectu eſſe irre- — Atque ita tan- dem abſolvimus difquiſitionem de vitiis in diſtributione vitalis ſanguinis: reſtant jam ſi quæ ſint vitja conſtitutionis vitalis participatæ in hoc morbo examinanda. GaA b. XII. ....„ 4 2. ⸗ Vitia conſtitutionis vitalis partici- patæ in hoc affectu. X Iximus ſupra originem conſtitu- „ tionis vitalis in fanguine arterio- AL ſo,& præſertim in ſpirituoſa ejuſdem parte fundari: ſed quoniam par- tes ſolidæ quoque nonnihil de natura vitæ vere participant, iis vitam participatam, ſive conſtitutionem vitalem participatam merito adſcribimus. . 1 1... Confiſtit autem hæc conſtitutio vitæ par- In qui- ticipatæ in tribus. andus 1. In Uioue quadam ſanguinis arterioſi conſi- cum ſubſtantia ſolidarum partium quas per- coni conſti- meat. 4 1 80„„«. 0 ℳ* tutio 2. In calore vitali in iſtis partibus exci- vitæ zato. partici- 3. Iin viwilcatione& exaltatione conſti- paræ. E 6 1 Ejus prima Pars, 108 Glſonius de Rachitide. tutionis naturalis, omniumque facultatum naturalium iſtarum partium. I. Quod ad Unionem illam ſanguinis ar. terioſi attinet, jure ea prima pars vitæ par- ticipatæ reputanda eſt. Ideo enim partes ſolidæ de natura vitæ, ſive de conſtitu- tione vitali participare dicuntur, quod in ſe vitales ſpiritus contineant. Neque ete- nim abſque ſpiritu vitali conſiſtere potelt vita. Quando ergo vitalis ſpiritus in& rum ſanguine arterioſo ad partes ſolidas per arterias diſtribuitur, arque hæ partes iſtum ſanguinem in ſuam ſubſtantiam imbibunt, fit, ur partes dictæ cum ſpiri· tibus vitalibus uniantur, ſicque eæ de na- tura vitæ participent. Porro cum hæc unio non ſit permanens ed tranſiens& in motu conſiſtat, videtur ea in ipſo congreſſu& mutuo amplexu ſpiritus inſiti naturalis& influentis vita- Iis conſiſtere. Conditiones autem quæ re- quiruntur ut hic congreſſus ſit naturalis, fſunt, 1. Ut ſit utrinque moderatus, non im- petuoſus. 2. It ſit utrinque validus, non langui- dus aut torpidus. 3. Ut ſit utrinque amicus& gratus, non hoſtilis& infenſus; ut ſit tranquillus, non tumultuarius; nec nimis ſit lubricus, neque nimis aſper. 4. Ot non deſinat in diſſiparionem om nimodam ſpirituum, quin magis in eo- TuIl- k Kdun nen” rin fuudr oüco heine raun gertid erami lic meeeun p loc uum S wüche urroni perlp V cam e ige mente unng in, Ahu Wtione cume Werrun onfbt lino ar icai 4 rrann ſe4 n refn inekt anttan nei.umh roh em h wis ngrdl dam ncaa. ren upb uſt, fuam Aaun node Käle all 0 ſ 4 an wiim cl ghnal e Rachuid amutemue fani rtium. m illam ſauun „Pruma pars ii . ldeo enim 2, five de cn e dicuntur, a tineant. Ne 3 ali confiſtetd, vitalis ſpiritu bſo ad partesi 8 — ur, atque d ſuam ſubſa rtes dictæ cun ur, ſicqueees o non ſit perm tu coniiſtat, ii & mutuo an s& influenu iones autemg reſſus ſit mm noderatus, un alidus, nonu amicus& 1 8z ut ſit tranqu- c nimis ſit lubm- diſſiparionemd quin magö n 1 G‧ſſönius de Rachiticle. 109 rundem ſedationem aptamque diſpoſitio- nem pro reditu per venas. Forte plures iſtiuſmodi conditiones addi poſſunt; ſed cum ad hunc affectum maxima ex parte parum pertineant, ab ulteriori earum examine hic ſuperſedemus. Notamus tantum in hoc affectu congreſſum mu- tuum& unionem vitalis& infitæ conſti- tutionis per ſpiritus ſuos non contingere cum eo vigore, activitate,& oblecta- mento utrinque, quibus alias perſici ſolet in ſanis. Atque hoc vix eget ulla proba- tione, cum ex ſupra dictis pateat non tantum conſtitutionem inſitam partium primo affectarum laborare frigida& hu- mida intemperie, inopia& torpore ſpi- rituum, ſed& ſanguinem ipſum vitalem nonnihil refrigerari ac torpidiorem reddi in extremitatibus arteriarum, priuſquam in partes primo.- affectas effundatur; ut neceſſum ſit unionem illam cum ſuffi- cienti neque vigore, neque voluptate pe- ragi. Enimvero, ubi ſpiritus vitales vi- goroſi cum ſpiritibus inſitis pariter vigo- roſis congrediuntur, non ſine lucta qua- dam blanda& delectante uniuntur. Sive, ut exemplo hoc rem illuſtremus, ſpiritus inſiti, tanquam ſponſa, ſimul& alliciunt & quodammodo repellunt ſpiritus vitales qui hic quaſi ſponſi perſonam agunt: ve- rum vitales ſpiritus calore ſuo ſtimulati & pulſuum vigore im pulſi, audacius con- fidentius paullo inſitos invadunt, eorum- que —— 110 Ghſſonius de Rachitide. b I r—— que fines ac terminos penetrant ſubeum. pacau êpa que, dum interim ſpiritus inſiti(ut ur modeſte quaſi renitentes ac reluctantes] non ſine voluptate quadam eos excipiunt. Ipſa enim voluptas corporea in lucta qua. dam amatoria fundatur, princepsque par ipſius vitæ in iſtiuſmodi concertatione de unione mutua utriuſque ſpiritus conſiſtit Eo enim fine tum generantur, tum diſtti- buuntut vitales ſpiritus, ut demum per. vadant conſtitutionem inſitam ſolidarum partium caſque ſua vitali virtute profun- de imbuant: atqui cum non poſſint hi ita penetrare ſine nixu& renixu, neceſſario accidit, ut vigor iſtius luctæ ſive nixus& renixus major minorye ſit pro copia, ca- lore,& activitate ſpirituum inter ſe con- certantium. Quoniam igitur ſprritus m- turales, tum vitales in hoc affectu nou- nihil frigidiores, pauciores, minuſque activi ſunt, neceſſe eſt eorum congreſſum & unionem ignaviorem, minuſque de⸗ bito eſſe delectantem. Ad hæc notandum eſt in hoc affectu(quod& ſupra latis oſtendimus) tranſitum ſanguinis arterio- ſi per partes primario affectas nimis fact lem eſſe& lubricum, unde hac etiam ra- tione congreſſus iſte& unio ſpirituum in iſtis partibus ignavior redditut, minuſque jucundus. Præterea exhalationes calide, licet revera parcius ut plurimum in hoc affectu excitentur, excitatæ tamen, 05 mollitiem, laxitatem, asernaunnque l oLler V uos qu n p pun ugd olunt, II(ud lühmi M anette pl rartim c pes ge mec por- cum ſol B Rt m oru confn Üil ls ng ſns Aaldispa pbus aietun ſe reriolu p Dditu düd fubſtan abo tue Ke Gau Ctr, keni arenole pdi aam el ui dfful d wnpoi hg lüsfe das canſee atu num gn Moteit, er) dadirt, eg urlinj bu aübe V Keand ata m a e Rachuul. Penetrant uih lpiritus inlti entes ac teluon adam eos eu Srporeaiin luch- ur, princepant odi concertan que ſpiritus ca nerantur, tund us, ut demun m inſitam ali itali virtute um non pollti K renixu, uad 1s luctæ ſive u ve ſit pro chn Sirituum interk am Firuſ — 3 in hoc aftecu auciores, un ſt eorum cong rem, muu a. Ad hæcvods quod& funm um fangunntu affectas nint „ unde haceu & unio ſpirim r redditut, mli exhalationes d ut plurimum! excitatæ tamel m, internand Gliſonius de Rachuide. 111 bricitatem partium primo affectarum ci- tius quam par eſt exſpirant, unde iſtas partes magis frigidas& flaccidas relin- quunt. II. Quod attinet ad calorem vitalem ſo- Secun- lilis partibus communicatum(qui ſecunda d pars eſt conſtitutionis vitalis participatæ) ſive incorporatione ſanguinis arterioſi cum ſolidis partibus, partim vero conſi- ſtit in motu ſeu nixu quodam expanſivo (conſimili iſti nixui expanſivo qui eſt ip- ſius ſanguinis arteriofl) excitato in ipfis ſolidis partibus. Primum admodum ma- nifeſtum eſt, neceſſe enim eſt ſan guinem arterioſum calore vitali imprægnatum, ubi intra ſolidas partes recipitur, iis cum ſubſtantia ſuum calorem quoque imper- tire. Secundum etiam non difficulter evin- citur. Etenim ſi calor vitalis in ſanguine arterioſo radicatus conſiſtat in motu quo- dam ſeu nixu iſtius ſanguinis uniformiter diffuſo ſimulque nonnihil cohibito, fieri non poteſt quin conſimilem nixum in ſo- lidis partibus, quas pervadit, excitet, cum cauſſæ naturales ſemper agant ad extre- mum fſuarum virium,& quantum fieri poteſt, per viam aflimilationis. Si quis dubitet an eſſentia vitalis caloris conſiſtat in tali nixu uniformi diffuſivo, modera- te cohibito& intrinſecus proveniente, ſciat eſſentiam caloris in genere confiſtere in motu uel nixu rare factivo nonnihil co- 4. partici- partim dependet is ab unione prædicta paiæ. 112 Gliſſonius de Rachitide. V hibito, ut clare demonſtrat Vice-Comes T Verulamius in novo ſuo Organo. Hoc au. Hddo d tem dato, calor vitalis, cum in ſe veram elqte d naturam caloris contineat, neceſſario quo. ÜVfunl ke que erit talis, nixus rarefactivus nonni. MWolgll 1h hil cohibitus. Verum ut hic calor in ge. rum 1 nere reſtringatur ad vitalem, plures con- afits; 1 ditiones addendæ ſunt; quas tamen hie, fnlirt p ne in enormem digreſſionem proveha- aenili mur, neque enumerare neque proſequi tohalt 1 accuratius poſſumus. Interim ut mate. urbe 1 riam& modum habeamus inquirendi, u- lechi 2 PL trum calor vitalis in hoc affectu ſit ſecun.(ualldt hi, dum naturam modificatus; necne? viſum ühn 3 im ſeu tal eſt ſequentes conditiones paucis propo- un de nere remiſio Condi- 1. Quo calor vitalis dicatur naturals fün 1 riones ſeu ſecundum naturam, requiritur ur eſus xencip t: Tuoris origo ſit interna, nempe in ipſo ſangume hnn in fecun- arterioſo,& per implantationem ac unio. alal pe dum nem ejuſdem, ut ſuperius dictum, ad par- mlalm es natu- tes ſolidas derivetur. Ut enim quid dicr- lunss ram ſe tur naturale, neceſlſe eſt id ſit abimem umn 8 Häben- principio: licet quoque quæcunque bo dun vent, augent, vel excitant moderate inr nn I ternum principium poſſe eo reſpectu hane fun t 1 appellationem ſubire concedamus. b 2. Requiritur, ut calor iſto ſit mode- ratus, non remiſſior aut intenſior æquo, ſed gradu apto partibus diſpenſatus. partöhu fur 3. Requiritur, ut ſit ne lgre ſu kühel ſea Rad u lonmn „ lolu u kedin i uniformis ſuique ſimilis in partibus ea- dem conſtitutione ſimilari Baudentibu modo e Rachua. monſtrat ia 10 Organo. R lis, cumiten ineat, necellan rarefactinn um ut hiccalan rvitalem, plun It; quas tama rreſſionem mu- erare necque ha Interim un camus incura hoc affectuti icatus; necne- diones pauchi alis dicatur me m, requindur mpe in iploln lantationemm erius dictun, Ut enim 1 ſe eſt id ſtin oque quæcum xcitant modn oſſe eo reſpe concedamb. calor iſto ſt aut Inrenfan us diſpenfans it ſit quodun nilis in partie milari gauders — 8 9 Gliſſonius de Rachitide. 113 modo æque diſtent à fonte caloris, pari- terque ab aliis caufſis concurrentibus& vicinis affectæ ſint. Verum in partibus longius à fonte caloris diſtantibus, pari- ter tamen alias, quemadmodum dictum, affectis, ut uniformiter diminutior ſit: ſimiliter in partibus quoad conſtitutio- nem inſitam frigidioribus, ut ſit propor- tionaliter quoque remiſſior. Denique in partibus ab allis cauſſis diverſimode af- fectis, ita ut una multo intenfius caleat quam altera, requiritur, ut inter partem calidiorem& frigidiorem calor paulla- tim ſeu gradatim,& quaſi uniformiter remiſſior(ſi à parte allddor verſus fri- gidiorem palpando procedas) depre- Hendarur& eo uſque etiam uniformi- tas quædam vel in hac difformitate ſeu diſparitate caloris, dummodo intra na- turæ limites manſerit, obſervari poteſt, Partes enim proximæ ſive immediate ſe mutuo tangentes, non naturaliter ſe ha- bent, ubi altera præ altera impenſeè ca- let. Enimvero cum calor hic vitalis conſi- ſtat in nixu rarefactivo nonnihil cohibito, ſi is multum inæqualis& difformis ſit in partibus juxta ſe ſe poſitis, fiet, ut pars illa quæ violentius nititur, conetur una ſe divellere ab iſta quæ minus nititur, erlt- que adeo nixus iſte præternaturalis do- lorem inferens. Conſiſtit enim dolor in lolutione continuitatis nondum facta, ſed in fieri. 4. Ut 114 Glſſonius de Rachitide. G 4. Ut hic calor non actuet aut promo- dlg b veat actionem alius cujuſvis qualitatis- voncol an noxiæ conjunctæ. Quamvis enim in hoc ul, à*9 cauſa noxia qualitas conjuncta præcipue comhei ie peccet, potioremque partem culpæ me. reatur: calor tamen in totum excuſari non poteſt. Nam calor acris& malignu uünern eöpt: connotant alias qualitates conjunctas 1s maral: præter nudum calorem, ipſe tamen calor perlcden 3 vitalis quatenus intendit ac ſtimula dac mi ho activitatem iſtarum qualitatum conjum mx eſt tr. ctarum quo potentius lædant, ex parr gerimma ſlt reus eſt cenſendus eorundem noxiæ actio- Vepe 1 nis. dccunide pm z. Ex parte renixus requiritur quoque cuin ſi 1 moderamen, tum ratione ſedationis pi. durs, rituum vitalium exſuſcitatorum, tum a- degtehe di tione permeationis ſanguinis arteriol lecte dg cum ratione tranſpirationis exhalatio- Wohha tog num non ſedatarum. celk ckt g 6: Eſt proportio Jumcham obſervanda uli c ſe dulpel —— 1 inter nixum vitalis caloris expanſivum â ſlum m u renixum eum coercentem. Non modo vommiü dul igitur exceſſus alterutrius in ſe vitium eb uilan umm ſed& ſi alter alteri ſit improportiona cthe u, tus, eo ipſo quoque Litois eſt cenſen- e li 3 dus. 4 EE 7. Rhythmus& ordo quidam tum in L(ad nixu tum in renixu eſt obſervabilis. Ne- lulch an que enim eodem continuo tenore proce- da u dunt; at micando quaſi, modo intendun- nad w tur, modo remittuutur:& intenduntur V ohe dem quidem maxime in diaſtole arvoriarun, o el nm ubi e Naclunue. m actuet aut 1 1s cujuffis qu QWamſis euima 5 conjunch a le partem clha en in totum en lor acris& ml nalitates coht em, ipletama atendit ac k qualitatum a ins lædam, a- drundem nom us requimm ratione ſedator uſcitatorumm ſanguinis m pirationis elu 1. quædam 4 aloris expani centem. Noli utrius in ſevum i fit impropons ne Viiolisein ſ6 ordo quidamt eſt obſerrabi’ ntinuo tenote uaſi, modo intl utur: Kintenl diaſtole arters Glaſſonius de Rachitide. 115 ubi fanguis ſuis cancellis anguſtioribus non contentus, de ampliore loco lucta- tur, adeoque arterias diſtendit donec competens ejus portio in habitum par- tium excidat& inibi digeratur, tunc quippe locus non adeo in anguſtias ſan- guinem cogit, quin per tantillam tempo- ris morulam ab impetuoſo ſuo motu ſu- perſedeat. Atque inter cauſſas pulſationis hæc micatio ſanguinis arterioſi non infi- mæ eſt notæ. Ut hæc jam ad præſens ne- gotium applicemus, è conditionibus mo- do propoſitis ſecunda ſola in præſenti af- fectu videtur manifeſte deſiderari. Calor enim vitalis non moderatus hic, ſed defi- ciens, remiſſiorque gradu naturali& juſto deprehenditur. Nam cum partes primo affectæ frigida ac humida intemperie, inopia ac torpore ſpirituum laborent, ne- ceſſe eſt eas(ut Ppu quoque oſtendi- mus) calorem ſanguinis arterioſi prius quam in earum ſubſtantiam effundatur, nonnihil retundere; unde partes iſtæ re- miſſiorem vitalis caloris gradum, quam iis debetur, articipant. Atque hæc dixiſ- ſe ſufficiat de calore vitali partibus com- municato. III. Quod ad ultimam partem vitæ participatæ attinet, quæ quidem depen- det à duabus prioribus, quæ que prima eſt intentione nature, licet ulſtima execu- tione, dicimus eam, finem quodammo- do eſſe rum conſtitutionis vitalis 1 tuin diſtri- à 116 Olaſſonius de Rachitide. diſtributionis ejuſdem, ut& unionis præ- dictæ caloriſque partibus communicati. Non enim ſua ſola gratia excitantur in ſanguine arterioſo vitales ſpiritus, neq; ſuo tantum commodo in partes diſtr.. buuntur, iisque uniuntur; aſt maxime, ut vivificenr& nobilitent inſitam ſolida- rum partium conſtitutionem earumq; adeo facultates actuent& exaltent. Quemadmodum enim color per ſe tan. tum potentia eſt viſibilis, niſi lumineir. radietur; ita& facultates illæ inſitæ at. trahendi, retinendi, coquendi, excernen- di,& formandi, quaſi mortuæ ſunt& mere potentiales, quando affluxu vitali non actuantur& vivificantut. Hoc cla- riſſime videri eſt in lipothymia; nam de- ficiente vitali influxu, ſubito labaſcunt ac languent omnes iſtæ facultates. Verum cum facultates omnes funden- tur in aliqua conſtitutione, quæ earum & cauſſa& ſubjectum eſt, quæri poſſet, in qua conſtitutione partium prædictæ ha cultates fundentur; Reſpondemus quoas potentialem naturam eas radicari in con- ſtitutione inſita quam prius deſcripſimus verum quoad actuatam& jam vivam ta- ctam eſſentiam dependere eas quoque 5 influxu vitali. Atque in genere pronun- ciamus conſtitutionem vitalem participa- tam, quam prius in tribus conſiſtere al ſeruimus, cum conſtitutione inſita con- zunctam, eſſe integram& adæquatam tum caut 0 cawſamtot facurut foret, q nquiee contruro in ſecte d rrebentlan nus utap locafecte 1. W 0 lem affl- ſs parcbe Huccapuu eacteſcunt wanrur; T gunecam ſ rent, o R 2.(0 partibls ü temperie f lorem gp ſt rem pitit hr teinlta, Ke morew. 3. A 36 Ficeatur au done e kr vlegnio V Aa ar Nloru g le Rachund. n, ut K unionk- tibus commul gratia excitan tales ſpiritu, do in partes untur; tma litent inſitam! titutionem en tuent& enl im color per dilis niſt lunn altates illæ un coquendi eun uaſi mortue ſuando affun ificantut. H pothymia m 1, ſubito labeln facultates. rates omnesh utione, quxs neſt, quæli partium prati Reſpondemut reas radicann — Gliſſonius de Rachitide. 117 cauſſam tum ſubjectum omnium iſtarum facultatum. Operoſior autem digreſſio foret, quam noſtrum inſtitutum patitur, inquirere in ſpecialem modum, quo iſtæ conſtitutiones hanc vel illam facultatem in ſpecie determinatam producant. Im- præfentiarum tantum breviter percurre- mus vitia prædictarum facultatum quæ in hoc affectu occurrunt. 1. Vis Formatrix hic errat ob inæqua- lem affuſionem vitalis ſanguinis in diver- ſis partibus, de qua ſupra diſſeruimus. Hinc caput& Hepar in nimiam molem excreſcunt; partes primo affecte exte- nuantur; oſſium extrema protuberant, quin etiam aliquando, quæ alias recta fo- rent, oſſa incurvantur. z. Coctrix debilis eſt in hoc morbo in partibus primo affectis, ob inſitam in- temperiem frigidam, ob inopiam& tor- porem ſpirituum, ob lubricam unio- nem ſpirituum vitalium cum conſtitutio- ne inſita,& ob debilem calorem vitalem n prius deſctii tam& jam wu adere eas quoc ꝛe in generepl’ m vitalem pan tribus conbite titutione inlh n& adæquatm 1 impreſſum. 3. Attractrix, retentrix,& expultrix videntur haud multum à naturali condi- tione recedere: attractrix tamen aliquan- to ſegnior eſt debito; retentrix ob inter- nam lubricitatem nonnihil infirmior; ex- pultrix vero concitatior juſto ob eandem cauſſam. Atque ita tandem abſolvimus examen vitiorum conſtitutionis vitalis in he 88 ectu. 118 Glſſonius de Rachitide. V fectu. Conſtitutio animalis jam proxime conſideranda foret, niſi quod nonnulla vitia conſtitutionis inſitæ, nempe ejus vitia organica, quæ nonnihil dependent à vitiis quibuſdam recitatis conſtitutions vitalis, hunc locum, ut ſibi magis pro- prium vindicarent. C A D. XIII. Vitia Organica conſtitutionis iuſiua in hoc affectu. Quind; U M vitia organica in hoc affectu capita pertincant ad conſtitutionem par- Var0c tium inſitam, immediate quidem rum organi- Ca poſt vitia ſimiliaria ejuſdem conſtitu coaum tionis juſta methodo tractanda forem: inhoc verum, ut ſupra monuimus, quod eo⸗ morbo. rum ratio& cauſſa maxime aà vitiis con- ſtitutionis vitalis modo notatis petenda ſit, coacti fuimus præmittere horum tractatum, illorumque adeo conſidera- tionem in hunc locum reſervare. Vitia Organica in hoc morbo reducun- tur commode ad hæc capita. 1. Ad certarum partium extenuatiunem & maciem, videlicet partium primo alfecit rum.. 2. Ad aliarum partium magnitudinm prater rationem auctam, ut cerebri, totul pitis,&ꝓ Hepatis. 2. A 2 3 „ An runaſu atronit e 4 ℳ½ funu uuunu „Ap fiam. wr udlgn h quitemm d n, fdcut ſgaorum ſſ um natio loslatent os adau e ſenluper curi met i ſg. R ſe elenlel ſ ne, cun ſ mnorum 1g deant ab hu Comr ur Reciato um Luuli d2 ionnsa 3 nordo, dadet. ho V daüni he draw t uuts n ditisar ſ e Rachuu, dmalis jam m nifi quod non Infitæ, neue nonnihil dena citatis conftu „ ut fibi mag — XIII. onſtitutinnn affeclu. ganica in hors- conſtitutom, „immecdliategt ria ejuſdemas o tractandaln onuimus, g maxime ànn odo notats E præmittete nque adeo cll m reſervare hoc morbon capita. 4 artium extluns partium prim artium munn im, ut cerdn 4 7 Gliſſonius de Rachitide. 119 3. Ad protuberantias ſive tumores certo- rum oſſium, ut oſſium aa carpos, ad talos,& extremitates coſtarum. 4 Ad certorum olſium incur vationem, ut frequentius accidit oſſibus oubiti& tibia, nonnunquan olſibus femoris e& humeri. 5. Ad pectoris acumninationem eh angu- ſtiam.. Atquæ hæc vitia infra inter ſymptoma- ta& ſigna hujus morbi memorantur, non quidem quod reipſa mera ſint ſymptoma- ta, ſed quod in ſenſus incurrant, adeoque ſignorum vicem commode ſuppleant; tum ratione partium eſſentiæ morbi al- tius latentium, tum ratione cauſſarum ejus abditarum. Quicquid enim ipſum ſenſu percipitur,& præter ſe aliquid obſ- curi menti repræſentat, rationem habet ſigni. Revera enim hæc vitia ſunt partes eſſentiæ ipſius morbi& quidem ſecunda- riæ, cum ſint vitioſæ conſtitutiones or- ganorum actionem lædentes,& depen- deant ab aliis partibus eſſentiæ, morbi. Communis cauſſa fere omnium modo Com- recitatorum affectuum videtur eſſe inæ- munis qualis& improportionata nutritio, ſive a X³o eᷣς partium. Hæc autem in hoc morbo à duabus præſertim cauſſis de- pendet. Prior eſt diſpar& inæqualis con- ſtitutio inſita partium irritationaliter nu- tritarum. Diſparitas inter conſtitutiones inſitas partium primo affectarum,& ca- pitis ac viſcerum ex ſupra-dictis nullo ne- 80· Cur ex- renuan-ab intemperie frigida nempe, à Panul 120 Glſſömius de Rachitide. gotio colligi poceſt, ut non mereatur ul- teriorem inculcationem. Poſterior cauſla, quæ certe non minoris eſt momenti, eſt ipſa inæqualis diſtributio ſanguinis arte- rioſi ad partes, ut dictum, inæqualiter nutritas. Quod ſanguis in hoc affectu inæqualiter diſtribuatur ſupra monſtrani. mus: hic tantum inferimus inde ſequi ne- ceſſario inæqualem nutritionem partium. Omnia animalia quo pleniore vietu utun- tur(niſi aliud interveniat impedimentum eo habitiora& pinguiora cernuntur: ſub. tracta vero debiti alimenti quantitate de- creſcunt, atque in dies extenuantur. Cur non idem animalium partibus accidere judicemus? Sanguis, aut ſaltem aliquid in ſanguine contentum pro ultimo ali. mento partium omnium agnoſcitur. Ubi ergo id liberalius uni parti& alteri par- cius diſpenſatur, minime certè mirum eſt, ſi una pars in juſto majorem molem excreſcat, dum altera interim extenua- tur. Sed hæc in genere dixiſſe ſufficiat. In ſpecie, I. Aſſerimus in hoc affectu partes pri- mo affectas indies macreſcere& emacia ri. Neque exſpectanda eſt hujus aſſertio- nis probatio, cum quotidiana experien- tia idem oculis atreſtetur. Verum cur iia extenuentur iſtæ partes, rationes exiga mus. 1. Ducitur à primaria eſſentia morbi, 9 K gri eis parb tentil, eficaeir i „M rrnalubr 9 enim earut bito„ la. tra, cuud retentri luselabi ilem gent teltinlsin ecedunt ke parte z. Dac b 4 6 J u Rquüder d ſectis, el. q II 40 Ru dnem caf s magoitud he dem an an Bitroce ke vujws m w. exiſtime Al feckun pf ¹ reepla ſ. V faroid pu ona hu nemn an ane dm Nenl c Rel e Tachiid, ut non merean em. Doſtetioran is eſt momens utio ſangunb lctum, nanu aguis in hoca crur ſupra mon rimus inde ſaa utritionemgs pleniore vican niat impediman nora cernuntu, menti quantia ss extenuann a partibus i aut ſaltem i um pro ultm am agnoſciu i parti Kalr inime certen do majorem m a interim en dixiſſe ſuffel affectu par reſcere& em eſt hujus A lotidiana ent ur. Verumd s, Tationes9 ria eſlentiam aempe, à ha- Glſſonius de Rachitide. 121 & ignavia ſpirituum inſitorum in prædi- tur par- ctis partibus. Hinc enim attractrix, re- tesin tentrix,& coctrix ſuo munere parum eſficaciter in illis defunguntur. 2. Ducitur à laxitate, mollitie,& in- terna lubricitate earundem partium: hinc enim earum expultrix concitatior eſt de- bito, tranſpiratio nimis facilis ac diſſipa- tiva, circuitus ſanguinis nimis lubricus— retentrix debilis alimentum citius& faci- lius elabi patitur quam par eſt; atque hic idem pene hiſce partibus accidit quod in- teſtinis in Lienteria. Ut ut ſit, impenſæ excedunt vectigalia,& per conſequens iſtæ partes extenuantur. 3. Ducitur ab inæquali diſtributione, & quidem diminuta in partibus primo af- fectis, de qua ſatis ſuperque ſupra dictum eſt. II. Aſſerimus in hoc affectu magnitu- dinem apitis& præſertim cerebri, ut& magnitudinem Hepatis eſſe præter ratio- nem auctam. Aliquando conjungitur Hydrocephalus, quem tamen nullam hujus morbi partem, aſt diverſi generis exiſtimamus: licet nonnunquam hunc affectum Poſle occabonem miniſtrare hy- drocephalo ſuper venienti concedamus. Porro vidimus aliquando, ſupervenienti huic morbo tabe, eaque diu continuata, faciem parteſque circa caput nonnihil ante obitum fuiſſe extenuatas, Non ta- men id eyeniſſe à morbo de quo agimus F alt F 86 14 4 1 22 Ghſoniusde Rachitide. aſt à Tabe huic accidente. Interim ut ra- 8 tio reddatur magnitudinis ſupra modum auctæ in prædictis partibus, notemus. 1. Partes ad caput& viſcera fere om- nia partinentes, nervos ab illa parte ſpi- nalis medullæ quæ intra calvam conclu- ditut, recipere,& propterea non neceſe eſſe haſce partes infelici conditioni par- tium primo affectarum fubjici. Quae nulla ratio nos cogit aſſerere, haſce aucias partes vel intemperie frigida vel penuri & torpore ſpirituum affici, vel attractri- cem, retentricem, aut coctricem faculta- tem inde vitiatam obtinere;& per con- ſequens, partes hæ eximuntur omninoa prima cauſſa modo recitata extenuationis in reliquis partibus primo affectis. z. Notemus neque laxitatem, flacci ditatem, mollitiem aut internam lubni- citatem in dictis partibus ſupra modum auctis dominari: neque has qualitates (quemadmodum accidit partibus primo affectis) expultricem debito concitato- rem præſtare, adeoque metuendum eſle exportationem ſuperare importationem, quod in partibus extenuatis contingere docuimus. 3. Notemus ſanguinem in cricuitn buo 5 parcius ad partes primo affectas d- tribuitur, eo liberalius haſce auctas par- tes rigare. Hoc ſuperius probavimus; ne- que pluribus hic in eam rem opus. Hs ergo notatis, evidens occurrit ratio, cu- - præ- 4 V 3 dralie Preuim t coctril! Tam anl jul con Iterin ccß torlee.tet inpropor apundat 4 zelunt k Nleniorye III A tumores o nitaribus p umotga agöi Iu moe) froſtraa 2 curoſa d ſepronlb f ntonem pollcen Rdaos. rendes ſ. In medl m 1. O iicerun p d mater dadent ſ Väncne ds emd Ment ne V duxräi 1 — RAchitde. ate. Intermm u inis fupra mal ribus, notem & viſcera fena os ab illa pan tra calvam em opterea nonm lici conditon m fubjiei. ſlerere, halcen frigida vel ia affici, vel at 1 coctricembi tinere;& 1 ximuntur om ccitata extenun rimo affectb. e laxitatem, ¹ aut internam tibus ſupnm eque has cui idit partibiö n debito conui que metuendu are imponan tenuatis conl uinem in 4 es primo aftel 8 Prim h lius halce audh rius probarimd — eam rem opl ns occurrit rato Glſſonius de Rachitide. 123 prædictæ partes irregulariter augeantur: Etenim ſi in iis attractrix, retentrix& coctrix non debilitentur ſecundum pri- mam annotationem,& expultrix non ſit juſto concitatior ſec. ſecundam, atque interim copioſius alimentum iis affunda- tur ſec. tertiam, neceſſe eſt earum molem improportionate excreſcere. Nam ubi abundat alimentum, neque ſuo officio deſunt facultates, fieri non poteſt quin plenior partium nutritio ſubſequatur. III. Aſſerimus, protuberantias ſive tumores oſſium in carpis, talis,& extre- mitatibus coſtarum duplici nomine vitia- tum organum efficere, ratione ſcilicet tum magnitudinis, tum figuræ. Partes utro- que modo vitiatæ oculis obviæ ſunt, ut Tuſtra alia ſit exſpectanda probatio. Sed cur oſſa ad iſtum modum, in iſtis locis, ſic protuberant? Arduum certe eſt hujus rationem reddere, neque forte audemus polliceri nos omni ex parte curioſis ſatis- facturos. Ixaque loco reſponſionis ſe- quentes obſervationes non plane inutiles in medium proferimus. 1. Oſſa in multis cum Parenchymatis viſcerum conveniunt. Nam 1. conſtant ex materia quadam ſimilari à ſanguine ofum perlabente ſecreta, nec laborioſa aſſimi- in hoc & omnino faci- affectu lem nutritionem, donec ad Axues incre-au latione opus habente, menti pervenenerit, videntur admittere; nutriri porro uſque dum ad extremam 1 2 forte Oſſa non omnino.. 1 .. GC 8.— Drreriis Ce gaudent. Deinde ſanguinem ea intee pisem 1.. ſ deſtitui f b 1 124 Gliſſonius de Rachitide. forte ſiccitatem per ætatem perducantur, gule ¾‿ & extenuationi notabili vix videntur eſſe bö odk obnoxia: ita& parenchymata ſimilaria nembii: ſunt per ſecretionem à fanguine fere ſo. oitrbor lam congeſta, facile creſcunt, ægre ra- uuron roque extenuantur. 2. Oſſa ſimili fere um natl- modo, quo parenchymata; aluntur. Deruun forr arterias recipiunt ſanguinem, per venas concmnat ſuperfluam portionem amandant, aclo- qpe ioh co vaſorum terrii generis, quibus exter. cameni minantur excrementa; cavitatibus& cel- übſtanri lulis donantur. Dubitet forte aliquis de Tolises, arteriis oſſium, cum tam dura& rigida capllates pars inepta vide atur intra quam pulſent harlm in 9 arteriæ. Concedimus quidem minus apta au cacu eſſe oſſa pro arteriarum ꝑulſatione ob du- malum e ritiem ſuam& rigiditatem, adeoque ag. wcmler noſcimus ea non aliquam notabilem arte- ima lue riarum ramificationem in ſe admitteree- qleunt, rum ſi quis inde inferre velit nullas plane arerilgl introadmitti arterias, næ is ſibi nos omm- ratadne no repugnantes habebit. Sunt etenin drü gen partes vivæ, nutriuntur, creſcunt, fr lüum et cultatibus attractrice, retentrice, coctii- erant fu d albten fall. ſe recipere quem non poſtunt niſi per arte- rias, patet ex eorum cruentatione ſye fracta ſint, ſive raſa, aut alio quovis mo- nouæol do divifa in vivis adhuc animalibus. In Khnguſ junioribus animalibus, ſpongioſa oſſium rüld fubſtantia ipſaque medulla, ſanguine, müia fuffufa cernitur,& maxima pars cavira am tum carum non tam medulla, quam ſa- lcun gumne 5 Canltate V Kacmuid. atem perducmn dili vix videnuu nchymata ſmi à ſanguine i creſcunt, am 2. Oſſa ſmi mata, aluntu guinem, nen namandant,; eris, quibwa ; cavitatibusà itet forte à- tam dura&i intra quam quidem mun i pulſatione- atem, adtogk am notabien, din ſe admin re velit null æ is fibi no¹ ebit. Sunt tur, creſcon retentrice, d languinem a oſtunt niſipen cruentatio, aut alio quofl uc animalbe „ ſpongioid edulla, lan axima pas c edulla, L — — — 1 Glſponius de Rachitide. 125 guine referta eſt. In majoribus animali- bus obſervare licet venas& arterias per membranas ipſam medullam involventes diſtributas: quæ omnia ſatis arguunt di- ſtributionem ſanguinis ad ipſa oſſa. Ve- rum natura ſagax(quæ in omnium par- tium formatione commodiſſime omnia concinnat) proſpiciens hic arterias venaſ- que propter duritiem oſſium non poſſe convenienter longiori ramificatione per ſubſtantiam oſſium diſſeminari, nume- roſas eas, at valde exiguas& plerumque capillares mediante perioſtio hinc inde ſparſim in foraminula oſſium vix conſpi- cua ejaculatur. Imo in majorum ani- malium diu elixatis oſſibus foraminula hæc inſertionis vaſorum ſatis facile in ex- tima ſuperficie detracto perioſtio cerni queunt. Sed hæc ſufficiant dicta de venis arteriiſ que oſſium, cum res minus perti- neat ad noſtrum ſcopum. Quod ad vaſa tertii generis attinet, quandoquidem oſſium excrementa non plane inutilia erant futura, neque commode extra cor- Pus exterminari poterant, natura, loco vaſis tertii generis conceptacula quædam (cavitates nempe,& cellulas) conſtruxit, in quæ oſſium excrementa, partem ſcili- cet pinguem quæ plane inutilis eſt ad oſſa nutrienda, reponeret. Aliqui quidem Medule medullam eſſe proximum oſſium alimen- lam tum exiftimant; ſed perperam, cum ufn eſſe hærc, ut modo diximus, plane inepta ſit F 3 8 126 Gliſonius de Rachitide. „ — 6 4 ad ofſium generationem& nutritionem. olumn; Oſſa enim non tantum duriſſima& ſoli. diſſima atque ex ſe albioris coloris ſunt, ſed& conſtant ex ſubſtantia quadam ter- reſtri ſatis tenaciter cohærente; quæ con- ditiones longe abſunt à medulla. Hæc quippe in igne tota conflagrat& in flam- mas abit; oſſa vero, nifi ratione medul- læ, vix flammam concipiunt, ſed in terreſtrem ſubſtantiam fere tota calcinan- tur. Deinde nulla arte ad illam firmitu- dinem, quam in oſſibus cernimus, per- duci poteſt medulla. Porro medulla ad moderatum ignis calorem liqueſcit& diſſolvitur; offa vero ardentiſſimas ignis flammas fine ulla cliquatione ſuſtinent. Præterea oſſa per diuturnam elixationem non in medullarem ſubſtantiam, ſede- sed latinam quandam reſolvuntur. Tandem quod⸗ oſſa in pulverem comminui poſſunt: non dam eo ſic medulla. Certum ergo eſt medull am ſic medulla. Certum ergoe medullam non eſſe oſſium alimentum, ſed quoc- dam eorum excrementum ſfive potiusſ- tum ſeu crementum, utile id quidem, ſuiſque fecre- adeo conceptaculis aſſervandum. Oſ rum enim natura ſua alioquin ſicciora, frigr diora,& aſperiora, minus apta forent motui, niſi medullæ feu exudationèbus ſeu exhalationibus humectarentur& w brica redderentur, blandoque ejus calor foverentur. Hæc omnia uno fere ſequen- ri experimento confirmantur. In anima- exXcCre- men- 8... 1. libus junioribus æſtimata magnitudur ofſium; mr in medol lus lan! In fœtul medulle r, 2 ſhkanri ugulne! I cong: rero n nus Tünl Kbnei ſete nutt gm au G „,h: earereà qlealte, numejb LO ntire cr ſi menbr V Raaan Mbent: Er! Non m donid jo du won wabaint mu der Un 1 fer! g 9 nitu in Ofli n Ghſonius de Rachitide. 127 offium, minus medullæ ineſt ofſibus, lus ſanguinis„ quam in grandioribus. In fœtu nondùm edito, vixdum veſtigia medullæ à ſanguine diſtinctæ obſervan- tur, poſt partum vero indies medullaris ſubſtantia augetur,& minus minufque ſanguine ſuffuſa eique permiſta conſpici- tur: in ætate demum conſiſtente oſſa medullà fere purà& finceraà, ſanguine yix conſperſa, replentur; in ſenectutis vero progreſſu credibile eſt oſſa indies mi- nus minuſque irrigari ſanguinis circuitu, & forte ipſam medullam tandem ceſſante fere nutritione oſſium potius imminui uam augeri: quo reſpectu limitandum Dar eſt experimentum propofitum. 3. Oſſa(exceprtis forte dentibus) nervis carere& vel non, vel parum certe, ne- que aliter quam ratione perioſtii aut fibra- rum ejus in oſſium foramina immiſſarum fentire creduntur. Similiter Parenchy- mata viſcerum videntur potius per ſuas membranas& vaſa quam per ſuam ſub- ſtantiam ſenſum illum, quem obtuſum habent obtinere. Ex his colligimus oſſa in hoc affectu non multum aliter affici reſpectu nutri- tionis quam parenchymata viſcerum. Su- pra monſtravimus oſſa non eſle nume- randa inter partes primo affectas, ut ne- que parenchymata dicta: hic modo ul- terius aſlerimus offium genus ſive oſſa univerſa ſimul ſumpta non parcius forte 128 Gliſſonius de Rachitide. in hoc morbo ali, quam alias in ſanis ſo. lent. Si enim per modum congeſtioni ſimilem ut parenchymata. atque adeo facile alantur ſi poſſideant arterias& ye- nas ad ea deductas,& cellulas ac cavita- tes ad ſanguinem recipiendum, ſi non ſint in numero& conditione partium pri. mo affectarum, neque nervos à ſpinal medulla recipiant; credibile omnino eſt non male ea poſſe alimentum ſuum reci. pere, retinere, ac coquere. Porro ſi con- ſulere libet experientiam, Pueri hoe mor- bo laborantes habita ratione ætatis ac magnitudinis partium aliis fere pondero- ſiores ſunt; ut aliquoties obſervavimus, quod certe ex parte adſcribendum videtur oſſium magnitudini. Quamvis hic magis frequentes, certas,& diligentius expen- ſas optemus obſervationes; quas alil oc- caſionem nacti ſibi poterunt ſubmini. ſtrare: interim opinamur oſſa in Peu non admodum parce in hoc morbo nu- triri. Dicat aliquis, quæ hactenus dicta funt ſpectare oſſium nutritionem in ge- nere, non vero ex iis reddi rationem eorum protuberantiæ. Non id diſſimula- mus: atqui, cum vitia hæc oſſium de- dendeant ab eorum inæquali nutritione, uit ſupra probavimus, non inutile hic pro- ponere duximus aliqualem rationem nu- tritionis eorum in genere. Pergimus jam propius ad prædictos oſſium tumores. Atque obſeryamus. II. Tö- em el alis bc dale e Hdtanru eelleri Hinc! nasnone ge vn duam 1 M. I Iæcquali Mliore I tum& vanols! pwd 7. G AsK ele welie Cno cpn mrum coſtaroh molles keinerr loresol dluns( Wana wan Üin; — Ohpnius de Rachitide. 129 ₰/ 4 Lanis II. Tumores iſtos oſſium non eſſe hete- nho rogenei generis reſpectu cæterarum par- que adh tium ejuidem oſſis, ſed eſle partes plane Task, fimilares& cum cæteris homogeneas, ac ai neque ex parte conſtitutionis fimilaris, ſd tantum ex parte magnitudinis& figu⸗ ræ eſle vitioſas. Hinc ſequitur III. Has protuberan- tias non ex materia oſſium illegitima, aut per virtutom aliam, quam qua& per qnam alia öſſa, generari. IV. Tumores dicti producuntur ex inæquali nutritione oſſium, puta ex libe- raliore nutritione protuberantium par- tium& parciore cæterarum partium ejuſ- dem ofſis. Atque has tres ultimas obſer- vationes ſatis ſuperque probavimus ſu- pra, ubi de part ibus affectis actum. V. Obſervamus Epiphyſfes ofſium in talis& carpis, forte etiam in nonnullis aliis locis, molliores ac ſpongioſiores eſſe reliquis partibus eorundem oſſium. Quin forte majores arterias& venas in ſe recipiunt, licet hoc nondum ſatis explo- ratum habeamus. Extremitates etiam coſtarum multo magis ſpongioſæ ſunt& molles quam eæteræ earum partes. Un- qe inferre licet molliores iſtas& ſpongio- ſior es oſſium partes poſſe facilius ac libe- ralius fanguinis circuitum admittere, adeoque plenius nutriri quam cæteras ea- rum partes. Dicas, iſtarum partium mol- litiem& ſpongioſitatem non minus in F 5 pueris 130 Gliſſonius de Rachitide. pueris ſanis quam hoc morbo afflictis re- Periri. Concedimus id quidem, ſed ne- ceſſe interim eſt partes, quarum fubſtan- tia compactior eſt, quæque difficilius ſan- guinis circuitum admittunt, leviori de cauſſa affici atque obſtrui„ quam eas har. tes quæ facilius recipiunt& apertiores ſunt. Sanguis autem in hoc affectu frigi- dior, viſcidior, paulloque craſſior debi to, externis partibus affunditur zqux er- go partes ineptiores ſunt ad Sjus tranſ- tum admittendum, eæ prompte nonnihil obſtrui parciuſque nutriri poſſunt. Sed ur in ſanis dictæ partes molliores ſpon- giofiores non item liberalius nutriantur cum largius quoque vel in ſanis, ut di- ctum eſt, ſanguinem recipiant: Reſ- pondemus, quia in ſanitate ut iſtæ partes liberalius per arterias ſanguinem percr- piunt, ita& liberalius per venas eundem remittunt, quod certe modum ponit ni- mio earum alioquin futuro incremento. In hoc affectu vero eædem partes, ob ffi- giditatem, craſſitiem, ac viſciditatem af fufi ſfanguinis, parcius forte aut tardius eum remittunt quam iis affunditur, adeo- que ex ſanguinis copia pluſculum exctel eunt iſtæ partes, dum cæteræ oſſium par- tes ob anguſtiam cavitatis arteriæ, fone vix ſatis copioſe ſanguine rigantur quo ex æquo debitoque nutriantur& creſcant. Atque hinc(ſfaltem probabiliter) de- dncimus inæqualitatem vuneliioni, of⸗ um ———„4 4.—— e, Rer p anr, un Kotola däerem 1 Gonin d gühi 0 farrs Ferule 1 In lle S iibling leinpa orte unt, ſt, olen n Internæ ritus i Pub ſt gelcete ollbusa odſtruch kearar dng Dat i funt, Cu Tidennu Waqu it nupran a cuirn Aantur lbltanr Aaqual Müla Meg d eon Ctis t ſed I ubſtat, lius(a. viori (as po dertiol; tu ri. lor do 1 trat- nonni l nt. Glſſnins de Rachitide, 151 ſum in hoc morbo. Conditio autem fſan- guinis qua in hoc morbo apta eſt ullas partes per quas tranſit obſtruere, videtur peculiariter oſſeum genus reſpicere. Nam in viſceribus, exceptis pulmonibus„ Ta- rius ſanguis obſtructiones parit, ut ne- ue in partibus primo affectis; cujus rei Dere interna lubricitas eſt cauſa: Ut ut ſit, oſſeum genus; ſive quod incapax ſit internæ lubricitatis; ſive quod ſuccus nu- tritius in maſſa ſanguinea peculiariter aptus ſit in partibus tantopere fixis con- creſcere; ſive quod idem ſit natura ſua oſſibus affinis, oſfeum(dicimus) genus obſtructionibus facile in hoc affectu in- feſtatur, indeque id inæqualiter nutriri contingit. Denritiomis witia huc etiam referenda Vitia- funt, cum ea quoque maxime dependere torum videntur ab hac inæquali oſſium nutritio- ium in ne. Etenim fi æqualiter dentes nutriren- hoc af- tur, uniformes eſſent ſubſtantiæ, neque fectu fruſtulatim, ut frequenter hic accidit, ex- cuuflæ. ciderent. Partes quippe ſimilares, quan- do æqualiter nutriuntur, non adeo inter- ruptam atque inæqualem conſiſtentiam acquirunt, ut facile fruſtulatim commi- nuantur. Quare cum dentes ſint partes ſubſtantia ſimilari naturaliter gaudentes, ſi æqualiter nutrirentur, untformem& æqualem conſiſtentiam haberent;,& vel integri in alveolis ſuis perſiſterent vel in- tegri exciderent; vixque alia ratio ſuffi- 7 B 6 ciens 132 Gliſſönius de Rachitide. ciens videtur reddi poſſe; quamobrem er una parte magis quam ex alia frangeren⸗ tur& per fruſta exciderent. Concedimug quidem friabilitatem huc multum con- 4 ſed& iſtam friabilitatem magn ex parte à prædicta inæquali nutritione dependere arbitramur. Solent enim aliai dentes fatis firmam, ſolidam, ac ſibico- hærentem conſiſtentiam obtinere;& certe ex materia ſatis viſcida præſertim in hoc affectu videntur confici; ſiquidem hæc maſſa ſanguinis juſto viſcidior& eraſſior fere deprehenditur, ut facile non fit hanc friabilitatem dentium defectun viſciditatis materiæ, at multo prohabilius inæqualitati nutritionis adicribere Con- cludimus ergo, proruberantias oſſium, tum vitia dentium oriri ab inæquali nu- tritione iſtarum partium, proveniente à peculiari diſpoſitione ſanguinis obſtructi- va, oſſa præſertim reſpiciente. Proced- mus jam ad oſfium incurvationem in hoc morbo. IV. In hoc affectu frequenter ſolent oſſa nonnihil incurvari; præſertim Tibiæ & Fibulæ; Item oſſa Humeri& Femoris Articuli etiam nonnulli inclinantur, nunc introrſum, nunc extroſum; tota ſhima etiam ſæpe inflectitur, interdum in mo- dum literæ S. intorquetur, partim ſcili- cet antrorſum, partim retrorſum', aut etiam partim dextrorſum, partim fini- Krorſum. Chrrit pont eol tam tene adeo nfe iaglt ac ferllu gra egoin n emaror, ſimantes, corpolis nutricum Verum Hpofumus 1b hoc m ruſgue f üs an tonole nuturam! Mateleg, keſtaruse fevila. Nella atat polle, ne dundw n ſa w d tiun gol E narera dum ftar t were Aroric h nide, en, atem g. 1 6 obrem ⁵ anger d ncedit us tum en. mma n Gliſſonius de Rachitide. 133 Curvitatem hbanc oſſium aliqui adſcri- Curvi.* bunt eorum flexibilitati. Aiunt enim in tatis of- tam tenella ætate oſſa ipſa ex ſe non eſſe fium adeo inflexilia rigidaque, ut Iroea ‚cauſlæ. itaque accedente hoc affectu forte plane flexilia gradu aliquo reddi: Invehuntur ergo in nutrices, Jr infantes pueroſque præmature ſuis pedibus committunt, exi- ſtimantes eorum oſſa ab onere ſuftentati corporis flecti. Alii ſimiliter imperitum nutricum faſciandi modum accuſant. Verum his ex omni parte aſſentiri non poſſumus. Et primo quidem oſſa in Pue- ris hoc modo afflictis magis flexilia mi- nuſque friabilia& rigida eſſe quam in aliis plane negamus. Probavimus enim fupra oſſa in hoc affectu quoad ſimilarem naturam non differre ab oſſibus ſanorum. Præterea, nemo hactenus fide dignus teſtatus eſt ſe vidiſſe in hoc morbo oſſa flexilia. Adhæc, ſi daremus in tam te- nella ætate oſſa forte nonnihil inflecti poſſe, non tamen manerent flexa ut plumbum aut cera, ſed ſuæ libertati per- miſſa redirent denuo ad propriam par- tium poſitionem. Non enim conſtant ex materia ductili, adeoque vel inter flecten- dum frangerentur, vel certe niterentur nepetere priſtinum partium ſitum. Quod ad nutricum vel imperitiam vel incuriam attinet, licet cam ex omni parte non ex- cuſemus, vix tamen merito hanc curvi- tatem iis imputare poſſumns. Videmus Pau- 134 Gliſſonius de Rachinde. 3 pauperum liberos minori cura tractari, neune pedibuſque citius committi quam gene. adbur i roſorum; illorum tamen liberi rarius hoc angulco- vitio infeſtantur quam horum. Præterez nutrices novimus, quæ, ſumma etiam adhibita diligentia, tum in faſciandis, 7 4 tum in alio quovis modo tractandis in- fantulis quos lactarent, non tamen po- tuere hanc oſſium curvitatem præcavere. Nobis igitur alia hujus curvitatis cauſa exquirenda eſt. Comparemus ergo oſſa, quibus curritas 6 accidere ſolet, columnæ;& certe ſatis ap. poſite, cum, ſi erigantur, columnam quo- dammodo referant: atque inde demonf- rrationem rem hanc explicantem& il-. luſtrantem deducimus. Eſto ergo colum- na ex tribus lapidibus cplumm ABC ſibi invicem efetet; A impoſitis exſtructa, 1 ftco F— D Supponimus talem quæ ob omni latere B perpendiculariter ſit 2 G E erecta. ejuſdemque altitudinis. S1 ergoa C dextro latere immiſe- ris cuneum inter api- des AB per lineam FD neceſſario caput columnæ, ſupremus nempe lapis A inclinabitur verſus D au- gulumque in D conficiet,& altitudo co- bume à dextris erit elatior quam à finir tris. Similiter ſi alterum impuleris cu- 1 neum k. Gliſponius de Rachitide. 135 uadh, neum per GE inter lapides B C amplius am gee adhuc incurvabitur columna, fietque ranius w angulus in E. Stat ergo jam columna in- Preæt an clinata adlæ- mma et n vam in hunc aſciad modum ABC 8 dand 1 FGDE. Quo tamen d. Anbem epui præcal n ribus lapidi- atis ca bus columna kaAls Ca la 1 exſtruitur, ſi dus cur/a Unter gnof ie rte lann uos, ut dic- 9. tum, cuneus ab uno ſolo latere inter- ponatur, non columnæ ſpeciem, at portionem arcus referet; quemadmodum in ſeq. figura AB fit conſpicuum. . Ut ergo hæc ad præſens negotium ac- commodemus; fi oſſa prædicta ab altero latere plenius alantur, adeoque ſecun- dum oppoſitum; neceſſe fit illa eopio incurvari. Nam hic eodem modo ſe habet plenior iſtius lateris nutritio ad incurvan- dum os, quo ſe habet cuneus ita immiſ- ſus ad columnam incurvandam, nili quod cuneus certis tantum locis lateris colum- næ infigatur, plenior vero nutritio late- ris oſſis fiat ex æquo fere ſecundum totam ejus longitudinem. Etenim alimentum intra os aſſumtum qua parte liberalius ad- mittitur, ea id ſuffarciendo; ad modum cunei columnæ intruſi in longitudinem auctiorem protendit; qua parte vero par- cius, ea id minus protendit, unde ne- ceflario accidit os incurvari verfus latus quod pari paſſu cum altero non elonga tu or. Donl lomme! duobisl in terrull dluuroach anl, cu: um longit ltraoppo certe elſt tur, atou Arcus lne Dlane mo fecm oritt nelteris, Glongatio ſecandum 1 dat, non 1a, alt nexis com vela Jars concaa aurm co Arers co. Rdardonda lü, eli Suquan (czerie drritars n. Add Wäelte Väncdem fonth „ llleurec Ghſſoniu de Rachitide. 137 tnr. Porro fi productio unius lateris co- lamnæ non accidat tantum in uno vel quobis locis ejuſdem, aſt in pluribus; ut in tertia figura; tum eo propius ejus in- clinatio accedit ad figuram portionis cir- culi, ſeu arcus. At vero ſi ſecundum to- tam longitudinem dictum latus ex æquo ultra oppoſitum produceretur, ex æduo certe verſus oppoſitum latus inflectere- tur, atque exacte ſegmentum circuli ſeu arcus ſine ullis angulis effingeret; ſimili plane modo incurvatio oſſium in hoc af- fectu oritur, à majore nempe elongatio- ne lateris plenius nutriti: cum enim illa elongatio per intus aſſumtum alimentum ſecundum omnes partes iſtius lateris acci- dat, non exſpectanda eft anguloſa figu- ra, aut ex multis rectis angulatim con- nexis compoſita, aſt arcuata; in qua con- vexa pars conſtituitur à latere plenius, concava à latere parcius nutrito. Quando autem contingit unam aliquam partem lateris convexi oſſis curvi magis impro- portionate nutriri reſpectu lateris oppo- ſiti, ex illa certe parte os convexum ma- gis quam ex cæteris prominebit. Atque ita ex inæqualitate nutritionis, rationem curvitatis oſſium in hoc affectu reddidi- mus. Addamus, coronidis loco, in hu- jus rei ulteriorem confirmationem obſer- vationem à curatione hujus curvitatis oſ- ſium deductam. Solent medicaſtræ noſtræ fricare quotidie latera oſſium cava; non Lolb⸗ Infle Xio nis Articu- lorum cauſæ. 138 Gliſſonius de Rachitide. convexa, illamque frictionem multum conducere ajunt ad curationem, hanc vc. 10 potius nocere. Certum autem eſt ft. ctionen liberalius evocare ſuccum i maſſa ſanguinea nutritum ad partem ſe fricatam. Quando ergo partem cavan, quæ parcius debito alitur, fricueris, non mirum eſt ſi id profuerit, cum eo alimen- tum copioſius alliciatur,& calor paltis quoque excitetur atque augeatur; neqys & coutra mirum ſi oſſis pars gibba fricto.⁸ M ne amplius lædatur, cum ea alimentun ad partem, prius nimiopere nutritam, plenius attrahatur. Præterea unguent quæ poſſunt fouere calorem inſitum& nutritias facultates roborare poſt fricto- nem, parti oſſis cavæ adhibita magis con- veniunt, parti vero convexæ ligaturaſtn. ctior& reprimens nonnihil oſſis promi. .—. nentiam utiliter ſolet adaptari: ea nemye potiſſimum ratione. quod à tali ligatur: arteriæ capillares, quæ ad illud oſſis latus ſfanguineum ſeu ſuccum nutritium adye- hunt, conſtringantur, ejuſque adeo nu- tritio imminuatur. Atque hæc ſufficiant dicta de oſſium, in hoc affectu, curvitate, Huic inſuper Titulo adjicimus oppor- tune Inflexionem articulorum nonnullorum, ut genuum& talorum, quæ frequentet in hoc affectu occurrit, modo introrſum modo extrorſum facta. Atque haæc in- flexio quoque videtur Incerdun non in⸗ commode referri ad inæqualitatem nu- tritionis. Ele- 3 140 Gliſſönius de Rachitide. tenim ſi ex inæquali nutritione acci. dat, ut alterum latus Tibiæ; puta exterius, pi⸗ altero ita elongetur ut nonnihil attol. at exteriorem ſinum epiphyſeos oſſis Ti- biæ præ ſinu interiore, neceſſe eſt articu. lum genu exterius flecti;& è contra elato ſinu interiore& depreſſo exteriore, eun- dem articulum, interius flecti: Ut per ſoqentes figuras redditur conſpicuum. In articulo genu AB, ſinus appendicis tibiæ B, in priori figurarum pari, elatior eſt ſinu altero ejuſdem appendicis; unde os femoris C interius nutat,& ſimiliter os tibiæ D; articulus vero AB exterius non nihil truditur. In ſecundo vero figu- rarum pari omnia contraria obſervantur. Articulus AB interius flectetur, quod ſinus appendicis tibiæ A elatior ſit Bnu ejuſdem B; unde neceſſario attollit inte- rius& inferius capitulum oſſis femoris, adeoque os femoris exterius, articulus vero interius inclinatur. Idem in Talis quoque, necnon in rer. tebris dorſi contingere poteſt, ſi oſſaar- ticulo connexa ab altero latere altiora ſint quam ex adverſo. In Talis vero, cum illi Præter os Tibiæ Fibula quoque per Arti- culum committatur. fieri poteſt, ut F- bula inferius longior extet Tibia, ſicque articulum Tali exterius flectat;& è con- tra ſi accidat Tibiam Fibulà eſſe longio- rem, interius flecti articulum neceſſe eſt. Quamyvis hic concedemus non adeo ffe- quen- 6 aventer rudinis in Dorro piue un qualialitt V run) leeql ji prolec pmam In puerolque ad motun bus, imo debilitater corpus ipt gurrunt ſu dantrorf dextrorſur permittun bientibus lepeft, (d parte la Ulentura oppolta cc dolis ſecuu neam Coin Ane nutr nunime ſars arren darrem in lum ncl rmide teremm fantes 3e dibus chy tide. tritione g uta exterl, nnihil an. eog oſſis ſe eſt art, contrae.) riore, t cti: Ut a picuum s appen cu pari, el dicis; X ſim) er IB ext iw o vero au bſeryal u. ettur, God rior ſit inu — le lofgio- 19 eſt. ai fre- V luen⸗ Gliſſonius de Rachitide. 141 quenter ejuſinodi inæqualitatem longi- tudinis inter Tibiam& Fibulam evenire. Porro exiſtimamus præter naturalem ſpinæ inflexionem rarius accidere ab inæ- quali altitudine laterum oſſium vertebra- rum, frequentius vero ab alia cauſa, quam jam proſequemur. Diximus ſupra totam ſpinam in hoc affectu eſſe debiliorem, pueroſque hoc malo afflictos non modo ad motum, ſed& ad inſiſtendum pedi- bus, imo& ad erigendam ſpinam ob debilitatem eſſe ineptiores. Quando ergo corpus ipſis quomodocunque erigitur, uærunt ſuſtentaculum; ſpinamque mo- d antrorſum, modo retrorſum, modo dextrorſum, modo ſiniſtrorſum flecti permittunt, quo onus corporis rebus am- ientihus pro levaminc incumbat. Hinc ſepe fit, ut ligamenta vertebrarum ſpinæ à parte lateris frequentius prominentis laxentur atque elongentur; à parte vero oppoſita contrahanrur; ita ut tractu tem- poris ſecundum rectam& naturalem li- neam ſpina erigi non poſſit. Atque hinc ſane nutricum negligentiam& incuriam minime excuſare poſſumus, quod non ſatis attente obſervent in quam potius parrem infantes, quos lactant, corpus Inflexi⸗ onis ſpinæ cauſæ. Incuria nutri- cum nota⸗ tur. ſuum inclinare proni ſint, quo in oppo- ſitam id ſedulo dirigere ſatagant. Simili- ter eriam quando nutrices Pixmauuie in- fantes debiliores,& ſine debita cura pe- dibus committunt, fieri poteſt, ut, cum motus ſtie& tionem Gliſſonius de Rachitide. motus tonicus muſculotum ſit impa ſuſtentationi corporis, pueri ſive gemu ſive talum ad alterutrum latus inflecti ſi. nant; unde ligamenta articuli ab externa aut interna ejuſdem parte extenduntur,& per conſequens ligamenta lateris adyerl contrahuntur, quo neceſſe eſt articulun aut extrorſum aut Quamyvis ergo ſupra negavimus curyita- tem oſſium hinc dependere, concedimus tamen articulorum diſtortionem in in- fantibus debilioribus ex tali nutricum im curia accidere poſſe. Concedimus inſuper ex conſtanti inepta faſciatione oſla, quæ alias forent recta, poſſe incurvari: hanc tamen cauſam rariorem in praæſenti af fectu eſſe exiſtimamus, ut fuſius ſupra declaravimus. uſtiam& acuminationem introrſum fledt. Procedimus jam ad ar- pectoris in ol vero tobl noſcimos. vid ſaltem nic ordiner Kt I. II yl pati rolſum tri icte vitiat nloper e nonnullac nam infert witioletgt Notamus hanc anguſtiam& acumin- pectoris non ſtatim ab initio morbi apparere, ſed confirmato demum morbo ſupervenire, paulatimque inten- ctoris di; donec diu perſeverante morbo esidem cauſæ. ea& inſignis obſervetnr, quando peckus antrorſum refert carinam navis, alt he- ctus Gallinæ. Hujus vitiatæ figuræ pelto- ris, quod alias ſecundum naturam latum, non à lateribus coarctatum,& antrorſum planum non acuminatum foret, ad 4cal- fas reducimus; quarum tres priores mi- nus efficaciæ huc contribuere, ultimam veI0 40 In cerepaſin fario cont lateralisd er dirculo dR gier tide. ft 1 pa Il ſtye enl liab el enu adjen teris Aeerl ſt artit un rſum ſe mus ci ita- Concel mus dnem! in. autricd in- imusil upe le ofſa qur urvari nane nuſt f a dlius upn jam a an- pectoſs in R acull im- m ab ſuto nato dé aun mque iter- orboes der ando] du vis, à be. igurr do⸗ uram lun, T antrt lun et, ad, cal- riore m 6, Ulti Nall V er Bliſſonius de Rachitide. 143 vero totum fere negotium abſolvere ag- noſcimus. Cum tamen tres priores ali- quid ſaltem huc contribuant, eas quoque hic ordine recitabimus. sit I. In hoc affectu os ſterni ex aucta mole Hepatis nonnihil elevatur ſive an- trorſum truditur; unde nonnulla portio dictæ vitiatæ figuræ conſtituitur; atque inſuper ex eadem elevatione oſſis ſterni nonnulla contractio coſtarum verſus ſpi- nam infertur, qua altera pars confit iſtius vitioſæ figuræ. Hanc contractionem co- ſtarum fic demon- A ſtramus. Sit circu- lus ABCD. Sup- ponitur is confici ex materia flexili, D B fed non æque ex- tenſibili, verbi gra- tia, ex oſſe Ceti. C Quando ergo diſ- tenduntur latera AC ab invicem, ita ut linea diſtantiæ in- ter AC producatur in Ilongum, pari tunc fere paſſu latera DB iſtius circuli neceſ- ſario contrahuntur,& eàdem operà linea lateralis diſtantiæ à D ad B abbreviatur; ex circulo enim formatur figura ovalis, ut qui experiri velit deprehendet. Muta- —— 144 Gliſſönius de Rachitide. Mutabitur quippe figur in eum fere modum quem ſequens figura exprimit, in qua linea diſtantiæ inter & C protenſa repræſenta tur, ſimulque linea DB 3b. breviata apparet; circuluſ que redditur ovalis; neque pluribus ad hoc Frobandin eſt opus. Sciendum jamet coſtarum paria oppoſita, præſertim ſi- periora quæ maxime Pectus efformant, mediante, à parte poſtica, ſpina; à parte anteriore, ſterno, rudem quandam figu- ram circularem exprimere. Neque quem- quam movere debet, quod non conſt- tuant circulum exactum& perfectum, cum demonſtratio noſtra non minus pro- cedat in circulari figura ut imperfecta quam in perfectiſſima, modo ejus partés undique cohæreant, non ſint intortæ, ſimt flexiles, ſed non facile extenſiles; qux conditiones abunde conſpiciuntur in f- gura modo propoſita coſtarum. Si ergo in hoc affectu os ſterni antlor- ſæ nonnihil elevetur, quo cedat heparb moli, neceſſe eſt coſtas propius adfein- vicem verſus ſpinam adduci, quo necele eſt pectus lateraliter coarctetur, minuta ejus latitudine. 171 Dicat aliquis; ſi elevatio oſis ſterni condu- ceret ad coarctandam latitudiuem Pedtoti; ad potiſſi mum præſtaret circa coſtas in num nun Fernii tumc m un lar, in eayanli Reſp rin circulun ſpectar tam: nempe de 9 Ua Notand ipuam mo un exim ſecundꝰ guame Stll ddria plel dendunt ünem Fcera! amplal dickum. ndicatum fFentricul endantu uſtnre Keats bare,, ſendtas- 1 gui el 1 nnne 1 ut impel nodo ejcpl lint intorte extenſiles, piciuntui arum. s ſterni and o cedat he ropius 1 W ci, quom tetur, ll 7 fternid ivem nah coſta inban Gliſſonius de Rachitide. 145 quandoquidem ab inferiore parte elevario hae ſterni incipiat; verum contra evenire comper- tum oſt, ſi quidem coarctatio pectoris maxi- me accidit circa alias& mox infra clavicu- las, inferiores vero coſtæ videntur ad latera expandi potius quam conſtringi. Reſpondemus inferiores 5 coſtas non artenlar cum ſterno, neque integrum circulum conficere, adeoque nullo modo ſpectare ad demonſtrationem propoſi- tam: illarum vero diſtentionem aliunde, nempe à plenitudine hypochondriorum, de qua proxime dicemus, dependere. Notandum quoque eſt nos hanc non præ- cipuam cauſam vitiatæ figuræ ſtatuere, imo tantillum ſolummodo eo conferre exiſtimamus. Atque ſic procedimus ad ſecundam cauſam hujus figuræ vitiatæ, quam etiam leviuſculam cenſemus. Sit I Cauſa. In hoc affectu hypochon- dria plena& tenſa perpetuo fere depre- henduntur, nimirum tum ob magnitu- dinem Hepatis, tum quod omnia fere viſcera in infimo ventre contenta ſatis ampla ſint, quandoquidem in iis, ut ante dictum, prima eſſentia hujus morbi non radicatur; tum denique quod inteſtina& ventriculus plus minus fere flatibus diſ- tendantur. Jam vero ex illa plenitudine eo tenſitate hypochondriorum colligere æquum eſt coſtas in hoc affectu pluſculum quam par eſt, deorſum trahi. Nam maxima tenſitas hic obſervatur in muſculis obli- quis 146 Gliſſonius de Rachitide. quis qui hypochondriis ſubtenduntur Muſculus autem oblique deſcendens ha- bet capita dentata 6 7 8& 9 coſtis affixa & pars quoque tendinis lati obliqui al cendentis implantatur cartilaginibus cœf ræ 9 10& 11. Quare cum dicti muſculi perpetuo fere nimium tenſi in hoc affectu deprehendantur, neceſſe eſt eos nonnihl deorſum trahere dictas coſtas;& cun omnes coſtæ firmiter inter ſe per muſcu. los intercoſtales connectantur, accidi omnes coſtas in hoc affectu pluſculun deorſum trahi. Jam vero quod coſtæiua detractæ nonnihil coarctent pectus a& ſeq. figura demonſtratur. * 5t At; 8 ern omm echu wulc utide. ldtendunn (cendensh 1 Fig. 1. . I. Gliſſonius de Rachitide. 147 — , — ͦ— — —— 3 Sit AB ſpina dorſi. CDE coſta. F. os ſterni: ſupponimus hic quod cuilibet in ſceleto cernere datum eſt, Coſtas non i committi cum ſpina ſecundum angulum rrectum, ſed angulum infra coſtam eſſe paullo recto minorem, adeo ut ſi coſta G 2 paul- 148 Glſnius de Rachitide. paulllulum ſurſum trah⸗ atur, ejus artic. latio cum ſpina propius ad lineam rectan accedat. Supponimus etiam articulatio. nem coſtæ ipſius ſive cum ſpina, ſive cum ſterno manere ſtabilem„& non trahi ſur⸗ ſum(ne quis erret) fed medias t zuen coſtæ pars inter art ticulationes dictas. cimus ergo è contra, quo magis dn un tra ahitur coſta, 00 acutiorer em cun tr na. angulum conficere. Quapropre pars c hmagimne äſpina dorfi: A8. as(nempe D in fing gulis figuris) u deorſum tracta acu iotei angulum cun ſpina co: nſtituit, ita quoque minus quam antea à f bina diſtat,& latitudinem Pecto. 9G ris anguſtiorem reddit. 8 ar m latera pec- toris tunc 6 em latiſſin a erunt qMan- do coſtæ maxime eriguntu r fuper hua 1 4 1 1.——. 1 Ilileam Tréctan. Na 4 2 pin coſtæ D tunc maxi me diſtabit 4 dorſi AB, que madmodum cernere l uls e 14, G erigt furlum pectu trahul Hoc quod eubi 1 ſu lium, contra gitur, oyemt retrah erperi ſpirar ſi con ferantur 1& 2 figura cum terti, imidein in figura 3 ex eprimitur colt erecta as langulum re ectum cum Hina& 91¹5 dh ſtat 1 prima a velſe- 1 cunda afig ura. ut intuenti fit conſpicuum: in 2 vero figura coſta cum ſpina ſuppo- nitur valde acutur m angulum bonſceues pro propo ertione pars ejn 18 D lubrigbrs minus diſtat à ſpina; quam eadem fals D in prima Sgura, C us angul us MIHl acutus ſupponiitur:& adhuc multo mi⸗ M uu tolen coarcte Nuülx dam elten nitud hoca V hitule t, ejusar. mneam Todn àn articula dina, lire 1 Knon taabl medias tu. ones dicta. ¹o mags dr. acutiolen e. Quntc dà dorl4 culis Hgubr u a angulunn que minusq rudinem M d. Nam büer wa erobt; tor lupet am. Namu diſtabit à m lum cetnelel a igura con 3) expriminf ſa m cum Hun d enter magsd ka n in pum b ei fit conplalj1: um ſpim — 7 15 angll I adhuc mu Gliſſonius de Rachitide. 149 nus ea diſtat à ſpina quam in tertia figu- ra, cujus articulatio ad angulum rectum erigitur. In ferimus ergo coſtas, quando ſurſum trahuntur, ampliare nounihil pectus lateraliter; quando vero deorſum trahuntur, idem à lateribus coarctare. Hoc ipſum ulterius confirmatur eo, quod quo tempore pectus dilatatur, nem- pe ubi inſpiratio peragitur, coſtæ nonni- h ſurſum, vi muſculorum intercoſta- lium, trahuntur;& quo tempore pectus contrahitur, nempe ubi exſpiratio pera- gitur, cædem coſtæ nonnihil deorſum, ope muſculorum obliquorum abdominis, retrahuntur. Id quivis in ſe ipſo aliove experiri poteſt præſertim in magnis in- ſpirationibus& exſpirantibus. Percipiet enim liquido in magna inſpiratione coſtas ſimul elevari nonnihil ſurſum, unaque ampliare latitudinem Pretoris; in magna vero exſpiratione coſtas nonnihil deor- ſum, eademque opera introrſum contra- hi. Neutrum horum contingere poſſet, nid talis eſſet coſtarum poſitus, ut eæ in- ferius reſpectu ſpinæ conficerent acutum angulum, magniſque depreſſæ adhuc acu- tiorem,& per conſequens magis tunc coarctarent pectus;& è contra ſurſum motæ propius accederent ad angulum re- ctum cum ſpinà, adeoque pectoris latera extenderent. Concludimus ergo ex ple- nitudine& tenſitate hypocondriorum in hoc affectu coſtas nonnihil deorſum tra- G 3 hi, 4 150 Glaſſonius de Rachitide. hi, pectuſque à lateribus coarctare; lice concedamus, ut ſupra monuimus, car ſam hanc non tantum valere, ut ei ma. gnam hujus vitii partem ttibuamus. Sit III Cauſa hujus vitiatæ figuræ pecto- ris Adnaſcentia lateralis Pulmonum am Pleura, quæ in hoc morbo confirmac equentiſſume obſervatur. Certe ejuſmo- di Adnaſcentia nonnihil reſtringit arqu- impedit motum coſtarum extrorfun, quo pectus lateraliter dilataretur. Fte- nim ſi coſta, ubi adnaſcentia ſubeſt, co- narectur ſe à centro Pectoris fortius d- movere, periculum eſſet ne quodammo. do aut adnaſcentes Pulmones, aut bDleu. ram ipſam à coſtis dolorifice divellelet. Quamvis autem Pulmones ad ingreſlum agris facilem ſecundum omnes ſul panes extenſionem admittant, ubi tamen iiſib- ſidunt vel craſſis humoribus infarciuntur (quod frequentiſſime in hoc caſu accidit vix notabilem diſtentionem ſine aut vaſi alicujus, aut membranæ, aut ipſius e renchymatis foluta unitate admittunt. Porro dum confideramus pulmones in Lanis rariſſime Pleuræ lateraliter adnecti; & non niß in iſtis partibus Thoracis quæ V minus erant motui ad conſiderabilem q- ſtantiam exponendæ, nempe dorſo, ſter- no, mediaſtino,& forte media parte du- phragmatis,&c. exiſtimamus ſane id non inconſulto à provida natura factum; ilata- donl ne ſcilicet eorum connexiones vel ( voni De Iyſos N reddere pretem centia c remotett ferlus lat tem conc movendh Si N haquali tumra am long loc If Godut rem coſt ſols, b re. Etel immedl neque mte aut roros ch deann, d plus chondr pellole terni a llt, er nihiland Ke ut V derre ompes K 71 chitide, coarctare, donuimos, lere, ut d tibuamug. tæ figurehe— Pulmonum orbo confn nes ad u omnes(ul hoc cali m nem fine alt , alt ijl nitate aGat aus pulnonc teraliter adne!; Sus Thoracsi onſiderabled d- timamus KA a natura ſd- xiones re Gliſſonius de Raehitide. 151 tioni Pectoris officerent, vel pulmones ipſos iſtiuſmodi calamiratibus obnoxios redderent. Ut ſit, concipi vix poteſt, quin præternaturalis illa Pulmonum coaleſ- centia cum pleura plus minus impediat ac remoretur veram coſtarum expanſionem verſus latera, adeoque aliquantillum ſal- tem conducat ad anguſtiam Pectoris pro- movendam. sit IV. Cauſa figuræ vitiatæ prædictæ, Inæqualis nutritio certarum partium ceſta- rum pra aliis. Atque hanc quidem cau- ſam longe cæteris tribus efficaciorem ad hoc fymptoma efficiendum dicimus. Quod ut monſtremus, Aſſerimus 1 ſep- tem coſtas ſuperiores potiſſimum, ſi non ſolas, hanc Pectoris figuram conſtitue- re. Etenim quinque inferiores, ut non immediate cum ſterno committuntur, ita neque poſſunt ſternum ullo modo acumi- nare aut elevare. Adde quod, cum in in- tegros circulos(ut ſupra monuimus) non cosant, facile mobilis eſt earum figura ut plus minus cedat plenitudini hypo- chondriorum. At vero ſeptem coſtæ ſu- periores per ſuas cartilagines cum oſſibus ſterni articulantur, unde fieri forte po- teſt, eas oſla ſterni, quæ tangunt, non- nihil antrorſum attollere, quando quin- que inferiores contactu ſterni privatæ id efficere non poſſint. 2 Aſſerimus coſtas omnes& non tantum z inferiores, ſed & 7 fuperiores inæqualem in hoc affectu G 4 nutxri- 4. 152 Gliſönius de Rachitide. nutritionem admittere, atque ab una par- te uberius ali, adeoque ab illa magis ſec. longitudinem produci quam ab altera parcius nutrita:& quidem amplius crel. cere ea parte qua cum ſterni cartilagini. bus committuntur, altera vero parte nem- pe verſus capitulum, quo ſinubus dori conjunguntur, minus tradiuſque elon- gari. Ratio eſt, quod anterior pars cu- juſvis eoſtæ mollior ac ſpongioſior ſi quam ejuſdem poſterior, ut in quovis ani mali cuilibet licitum eſt experiri. Cum ergo(ut è ſupradictis eluceſcit) partes o9 ſium molliores in hoc affectu facilius r- cipiant alimentum& augeanrur quam partes duriores& ſolidiores, ſequituran- teriores coſtarum partes quod mollio. res ſint, magis produci, quam polte⸗ riores. 3 Aſſerimus in corpore figuracir- culari ſive annulari donato(qualem pari coſtarum 7 ſuperiorum ſibi mutuooh- poſitarum mediante oſſe ſterni& ſpima 3 D mal cere elon delle eſt jempe 4 urorſun lum, vel naintert ret ad it gtam i dam. Ete bant priu dongara dorſi, ſuo modo, licet imperfecte, con. ſtituunt) ſi una pars annuli magis pro- longetur quam altera, neceſſe eſ vel re- liquas partes ejuſdem huic incremento ce- dere, vel illam partem ſic inæqualiter elongatam aut exterius prominere; vel interius plicari, aut ſurſum vel deorſum, & ſive aliquo, ſive pluribus ex his mols in-flecti. Hoc Iitaribus Aons eod dam dao Heriohe Fellärlu lis modl kg- pide arorſom .j ſ Makam, amplicsa ni cartlagt erior pasi pongiolor in quoiba xperiri.( ſcit) pans Gtu facilis geanrur qu §. ſecuitura duod mch - Quam poh pore figuna (quube ſibi murood ſterni& Hl perfecke, uli maß x ceſſe eſt ee incrementoe ſic inæquil rrominere, n vel deoll us ex hism- Gliſſonius de Rachitide. 153 Hoc ſic demon- E; F C AB.Supponantur partes ejus ante- riores ab A ad B elongari, reliquæ D autem ejuſdem partes nempe C D. E manere in ſitu ſuo neque omnino ce- dere elongationi dictæ. His poſitis, ne- ceſſe eſt portionem circuli elongatam, nempe AB vel antrorſum elevari, vel introrſum deprimi, vel ſurſum, vel deor- ſum, vel varie inflecti. Nam alias diſtan- tia inter terminos chordæ F non fuffice- ret ad iſtam portionem circuli jam elon- gatam immutata arcus figura continen- dam. Etenim termini iſti tantum ſufficie- bant prius, elongato ergo arcu,& non elongata chorda, aut terminis& extre- mitatibus chordæ, fieri non poteſt, ut arcus eodem modo ſe habeat ad chor- dam quo prius. Mutabitur itaque facta flexione vel antrorſum, vel introrſum, vel ſurſum, vel deorſum, vel pluribus ex his modis, quemadmodum per figuras ſeqq. videre licet. Prima figura Arcum extrorſum prominentem refert. z intror- ſum. 3 varie inflexum ſive plicatum& intortum. 6 4 E A) ſcripta. ſtarum. 5 . 154 Ghbſſenius de Rachitide. Et prima quidem admodum appoſit figuram Pectoris in 1 1 9T hoc affectu vitiatam exprimit. ſtas cum ſterno& ſpina articulatas an- nulum quendam im- perfectum conſice re, eaſdemque in hot, partibu affectu celerius ali& elongari a partean- teriori quam à po. ſteriori; ergo quoad cauſam plane& yle- ne convenit boc ſymptoma cum f. primo de. Præterea, fuppoſuimus pattes gura illa circuli CD E m. nere ſtabiles, id guo- Ls que in hoc affect accommodari potcl lateralibus& poſte xioribus partibus co- Cum enim hæ multo munls creſcant quam anteriores, certe plane ſtabiles linande ſunt, habito reſpetu ad merum exceſſum incrementi in parie anteriori. Niſi quis forte dicat, vel coſta rum latera& partes poſteriores e Etenim monuimus ſupra co- xpall- dendo V dendo cum ve mitten rationi Verum 1. Pnit cqjulyi wohulti autem juſden miores laterale fecti p dem ant articalc diculus tebra t coſtam ejulde quodis tedre adeocy dum E Cd b, q wittien ſlior, ornat à mo dodo arcl rold aldemqyend ctu celericoa agari à pmn ori quam ¹ iori; ergon am plaueti conseni nptoma amu ra illa pum ipta. Mats ppoſuimu rculi CDI — oribus panbi hæ multo Ml ores, cete t, habitones incrementi u Güu ſſoniu de Rachitide. 155. dendo ſe, vel articulos earum, quibus cum vertebris dorſfi committuntur, per- mittendo coſtas retrorſum flecti, augmen- tationi iſti excedenti nonnihil cedere. Verum neutrum horum vere dici poteſt. 1. Enim laterales& poſteriores partes cujuſvis coſtæ ut duriores ac ſolidiores ac- robuſtiores ſunt anterioribus; abſurdum autem eſt exiſtimare partes debiliores ejuſdem coſtæ poſſe flectere partes fr- „miores, aut paftes minus flexiles cedere partipus facilius flexilibus. Quare partes laterales& poſteriores coſtarum non ita flecti poſſunt ut cedant partibus carun- dem anterioribus elongatis. 2. Quod ad axticulos coſtarum attinet, certe ille ar- ticulus, quo committitur coſta cum ver- tebra thoracis, nullo modo pati poteſt coſtam ſic retrorſum flecti, quo cedat ejuſdem elongationi; idque non tantum quod is duplex ſit, nempe cum ſinu ver- tebræ& proceſſu ejuſdem tranſverſo, adeoque ad motum retrorſum permitten- dum maxime ineptus; ſed vel maxime quod decuplo fortior ſit anteriore articu- lo, quo eadem coſta cum oſſe ſterni com- mittitur. Articulus autem decuplo robu- ſtior, ſimulque duplex, atque ita duplex formatus, ut plane ineptus redditus ſit ad motum retrorſum patiendum, nullo modo concipi poteſt retrorſum cedere, ne articulus decuplo debilior nonnihil an- trorſum flecteretur. Concludendum ergo G 6 par- 5 , 156 Ghſſonius de Rachitide. partes coſtarum laterales& poſteriores non cedere earum inæquali productiomi quæ anterius contingit,& per conſequem eas hoc reſpectu ſtabiles eſſe habendas, adeoque neceſſe eſſe illam elongationem inæqualem immutare earum figuram? parte anteriore, idque eas illic inflectendo aut ſurſum vel deorſum, aut introrſum, vel extrorſum ſeu antrorſum, aut multi- fariam. Non poteſt fieri hic flexio Coſtarum ſurſum vel deorſum, quod coſtæ propte ſuam latitudinem ineptæ ſint ut alterutro modo inflectantur. Adde quod muſculis intercoſtalibus firmiter in ſuo ſitu cohi- beantur ut ſine vi iſtis muſculis illata vix aut ne vixquidem poſlſint vel ſurſum vel deorſum incurvari. Quod illa elongatio non poſſit vel cer te ægerrime poſſit plicare coſtam intror- ſum, eo evincitur, quod magnitudo He- patis tali motui repugnet. Probavimus enim ſupra ejus magnitudinem nonnihil attollere os ſterni extrorſum ſeu antror- ſum. Deinde ipſa figura coſtæ circularis plicationi introrſum faciendæ evidenter obluctatur. Denique quod iſta elongatio non multifariam flectat coſtas, etiam hinc inferri poteſt, quod ejuſinodi inflexioſ- guram compoſitam inferret, aliquamque ſimplicium figurarum ante rejectarum neceſſario contineret. Quapropter concludimus neceſle eſt Inæqua- negh riorl tural fum, ram minal cchem Lit & D lum tnere anterl 10& tesint artion cddt ant erxgo, ſit ad trorl „ ttrorll fiou errion voorſc lider Win P- EE in 65 RGc ok M nuſculis il lint pel lur — 8— j— poſſit ie coſtam iunm iſta elonou as, etiam di infleriof —— Gliſſonius de Rachitide. 157 inæqualem illam coſtarum à parte ante- riori elongationem immutare carum na- 2 turalem figuram antrorſum ſeu extror- ſum, os ſterni elevando& pectoris figu- ram alioquin fere planam) anterius acu- minando. Modum exprimunt ſequentia ſchemata. Sit A os ſterni: B vertebræ dorſi, C & D binæ coſtæ oppoſitæ, quas annu- lum quendam, ut hic cernitur, conſti- tnere diximus. Si ergo partes coſtarum anteriores, nempe inter C& A& inter D& A celongentur, neque tamen par- tes inter CB& DB quidquam huic elon- gationi reſpondeant vel ei cedant, neceſſe eſt anterius figuram annuli mutari. Cum ergo, ut ſupra monſtravimus, coſta inepta ſit ad flexionem ſurſum, deorſum vel in- trorſum, neceſſe eſt eam prominere ex- trorſum ſeu antrorſum, ut exptimitur in 2 figura, ubi ſternum A proptcr elon- gationem partis coſte CAà& DA an- trorſum propulſum& acuminatum ex- hibetur; quæ ipſa eſt figura vitiata pecto- ris in hoc morbo. Præter cauſas anguſtiæ pectoris hacte- nus memoratas, addere hic poſſumus imminutum incrementum coſtarum inter C 6ꝙ B tum inter D B Debita enim Pectoris latitudo à juſto iſtarnm partium coſtarum incremento& elongatione maxime dependet. Si enim D d long quin tione ang rant rum aes hin redde aucto non x rliten Quam angll Güſſonius de Rachitide. 159 si enim iſtæ partes coſtarum ad juſtam longitudinem accreſcant, fieri non poteſt quin pectus ad latera juſta fere propor- Aone dilatent, ſubducto tantum tantillo anguſtiæ quod priores cauſæ ſolæ ei pote- rant inducere. Nam quo maxgis iſtæ coſta- rum partes elongantur; eo etiam magis ars lateralis coſtæ D& pars C diſtabit à ſpina dorſi B, pectuſque adeo latius reddetur. E contra ubi reliquo corpore aucto iſtæ partes coſtarum vel parum vel non æque augentur, neceſſe eſt eas late- raliter minus diſtare à centro pectoris quam par eſt, ideoque pectus ad latera anguſtare. siquidem latera coſtæ C& D ceo minus diſtant à ſpina dorſi& centro pectoris, quo minus elongantur coſta- rum partes inter CB& DB, ut cuivis attendenti patet. Atque hæc ſufficiant dicta de auf⸗ Anguſtiæ pectoris& Acu- minationis ejuſdem in hoc affectu; qui- bus etiam tandem finem imponimus huie diſquiſitioni de vitiis Organicis in hoc af- fectu evenientibus. Deſcri- ptio 160 Glhſſnius de Rachitide. CaAar. XIV. Eſentia ſecundaria hujus morhi un conſtitulione animal.. Inito jam examine conſtitutionis nu- turalis& vitalis in hoc affectu læſe, reſtat ut inquiramus in conſtiturin. nem animalom Et ſupra quidem aſſerui- mus nullum hic occurrere vitium prima rium,& quod pars ſit eſſentiæ primariz hujus morbi. An Vero in ea adſit aliquod vitium ſecundarium, nunc venit qlſpi- ciendum. Quandoquidem autem tum vweteres tum neoteriei qui de Facultate Animali ſcripſerunt, ne mentionem quidem fe- cerunt conſtitutionis animalis, nedum ejuſdem deſcriptionem tradere aggreſſ ſunt; jure meritoque ea à nobis Ulam agnoſcentibus exſpectabitur. Et cum ali- qui viri cordati nonnihil diſſentiant ab iſta deſcri ptione quæ deduci poteſt aà vete- rum& communi ſententia de facultate animali, remque illam ſecus explicantes aliam deſcriptionem paullo diverſam ſib- ſtituant utramque hae in medium pro- ferre viſum eſt. Secundum priorem ſive veterum vulgo- que receptam opinionem& diſcriptio- nem nem ſacj malisel tim o run ſi ritwuma ſum eon falminis brum re abexter! ns int bilem, men el tem ani tem loc mtum⸗ lre vix hivalis daxtiun hunen dam ir cant, blis cantor, (Mthar tenle. leri hitide. — V. jus marh mal. 1 onſtitatimun, oc aflectula s in confita ſuidem altn vitium dl entix puuna ea adſit ad inc veni dl tum fers ultate Anün em quidem nalis,, ndl radere amdl 1à nobsiu ur. Et cndl diſſentuant 1 ci poteſtim tia de Racllas cus explians o diverlandi a medtun'n. — 3 reterum G 1& diccchmn l Ghſonius qe Rachitide. 161 nem facultatis animalis, conſtitutio ani- conſti- malis eſt Affectio illa corporis quæ in genera- tutionis tione&& motu debito ſpirituum animalium anma- conſiſtit. Per motum autem debitum ſpi- iss cou- rituum animalium intelligi volunt excur- formis ſum corum à cerebro per nervos inſtar opinio- fulminis, atque iterum eorum ad cere- ni vete- brum recurſum, quo ei renuncient quid ium. ab externorum ſenſuum organis percipia- tur. Alii vero, ut diximus, rem hanc aliter Altera explicant. Concedunt quidem conſtitu- ejuſ- tionem animalem includere generatio- e nem& diſtributionem ſpirituum anima- rongnſs lium; aſt illum pernicem motum fluxus deſcriꝑ- & refluxus ſpirituum animalium, fulmi- tio. nis inſtar, in nervis ajunt eſſe inconcepti· bilem,&, fi non inutilem, ſaltem ta- men eſle minime neceſſarium ad faculta- tem animalem ſtabiliendam. In ejus au- tem locum ſubſtituunt inter vigilandum motum quendam contractivum& tonicum, ſive nixum motivum ipſius ſubſtantiæ cerebri, ſiualis medulla; uer Vorum inde ortorum, partiumque in quds diſtribuuntur. Atque hunc motum ſive nixum tenſitatem quan- dam in partibus prædictis producere di- cunt, vi cujus alterationes ab objectis qui- bufvis iſtis partibus impreſſæ com muni- cantur cerebro. Quemadmodum enim in Cithara, ubi fides, ſunt debito modo tenſæ, ſi in alterutra extremitate quam leviſſime plectro percutiantur; motus iſte in 162 Gliſſonius de Rac hitide. in momento, ſaltem Phyſico, excurit ad alteram extremitatem; ita quoquea ſerunt moto aliquo nervo extra cerebrum debite tenſo, motum iſtum ob contimi. tatem& tenſitatem dictarum Partidn 1 cerebrum ipſum extendi, ibidemque im. preſſionem quandam ſuæ cauſæ confor. mem fignare. Inter dormiendum vero Nanc lit exiſtimant cerebrum, ſpinalem medtl. lam,& pleroſque nervos nonnihil lam- ri. Et quidem, ſimpliciaer ſemperque ajunt anteriores connexiones ſpinalis me. dullæ cum cerebro durante ſomno lars manere; concedunt vero connexiones poſter iores cum cerebello aliquando ten. fſas eſſe, ut in Noctambulonibus, atque ita externa objecta quodammodo perci. pere, ſed non per ſenſum communem jc- dicata, ſed tanquam à memoria ad phan- taſiam reflexa. Neque etiam nece e eſſ arbitrantur inferiores omnes partes ſpina- lis medullæ adeoque nervos inde ortos perpetuo inter dormiendum laxari; cum aves plurimæ pedibus inſiſtentes dor- m iant; cum reſpiratio per ſomnum Al- quoru n nervorum tenſitatem ſupponat; cenique, cum, ubi primum obrepit ſom- nus, fuperiores nervi ferme laxentut prius quam inferiores. Inſonmia autem quod attinet, opinantur ea oriri ex varu & fortuita agitatione& mixtione diver- ſorum ſigillorum ſeu impreſſionum in me- quæ jam denno moria reconditarum, perc- 8 fetehin tatem li vero in vantull brum a Lijejt nor reri nos im dam ls funct cauſis, rum iu morbur timnem driorſ nndee opinio les, n tor mo oſtendi hartes neque nhoc: liktrihn liyre e⸗ eoque uls ful lado, Vitium kte motu ber„ tarum pani ux cauſæ un 1ormiendun pinalem u, vos nonnaul. dlicher ſeunn iones ſiaii rante ſomnld llo Alicuan buloniba, odammohns um commur memoraal etiam nectte ömnes pardöſt nervos inted ddum laxanid 5 infiſtenss 3 dper ſommmm- ſitatem liym mum obregi ii ferme luu Uomuns ur ea orii eiſ prtſimm un qux yn da ſ & mixtioned Gliſſonius de Rachitide. 163 percipiuntur ob retentam aliquam tenſi- tatem in nonnullis cerebri partibus. Ubi vero in profundiore ſomno nulla obſer- vantur ihſomnia; totum quoque cere- brum laxari affirm ant. Stve jam prior ſententia, ſive hæc poſte- rior veritati magis conſentanea ſit, nihil nos impræſentiarum moramur; neque hanc litem ſuſcipimus hic determinan- dam, cum utrovis modo facultas anima- lis functionem ſuam exerceat, ab iiſdem cauſis,& fere ſimiliter vitium ſecunda- rium iu animali conſtitutione per hunc morbum eveniat. Nam I. Quod ad genera- tionem ſpirituum animalium attinet, ſive prior ſive poſterior ſententia aſſeratur, pe- rinde erit; quod in cerebro, in quo utraque opinio ſupponit generari ſpirirus anima- les, nihil vitii(niſi forte alius conjunga- tur morbus) deprehendamus. Supra enim oſtendimus ipſum caput non eſſe inter partes primo affectas annumerandum, neque ejus actiones internas& proprias in hoc affectu vitari. Deinde II. quod ad diſtributionem ſpirituum animalium attinet, ſive ea perficiatur prorſum& retrorſum eoque rapido illo motu inſtar coruſcatio- nis fulminis, five motu tantum prorſum facto, eoque paullatino& placida, idem vitium in hoc affectu occurrit. Etenim I. cum ſuppoſitus ille rapidus„☚ motus ſpirituum animalium fiat tranſitu conſti- per partes primo affectas, viz. per Pina tutio- lem 164 Gliſonius de Rachitide. nis ani-Iem medullam extra calvariam, per ner- malis. vos inde ortos,& per partes in quas i nervi diſtribuuntur;& cum hæ omnes partes in hoc affectu laborent intemperie frigida, tum paucitate ac ignavia ſpiri- tuum inſitorum; neceſſe eſt debitam iſtius motus velocitatem nonnihil retardani Frigida enim intemperies, ut& torpor ac inopia ſpirituum, cuivis motui ſerx. cepto conſtrictivo) repugnant. Dicarali quis ſententiam priori loco propoſitam ſupponere eximiam activitatem& ſubti. litatem ſpirituum animalium, quibus hanc repugnantiam facile poſſunt ſupen re. Verum, ut ita ſit, cum partes, quas permcant, reagant, ſuamque frigidiu- tem& torporem iis communicare ſata- gant, neceſſe eſt eas activitatem illam ſpi- rituum nonnihil rerundere, ſubtilitatem minuere, expeditumque illum tranſitum aliquantum remorari. Quare ſuppoſit hac ſententia ut vera, vitiabitur in hoc affectu conſtitutio animalis ex parte mo- tus rapidi ſpirituum diminuti, idque ſe- cundario, cum motus hic non retardetun vitio primario ſpirituum animalium, aſ vitio partium primo affectarum, quem. admodum dictum. Similiter in modo po. ſterius propoſito, in quo motus ſpirituum ſupponitur placidus& tranquillus, ne- ceſſe eſt eas, dum tardiuſcule per partes primo affectas tranſinittuntur, labem ali⸗ quam à vitiata conſtitutione inſita iſta- rum lgnaria hit debitamid dhhil retania „ Ut& tun 1s motul a nant. Dictal co propolin ratem& ſuha lium, üb 49 m partes, qui mque fiigian poſlunt municarein tatem illauu 6, fubtiltar lum tranttun Qare ſdpuia tiabitur uha 1 lis ex prem nuti, idoest non retuten animallum, ¹ tarum, d odo ter inm anquillus, M cule per huns ntur, labemdt one inſta ent bmn Ghſſponius de Rachitide. 165 rum partium contrahant, ob eaſdem ra- riones proxime præcedenti articulo alla- tas. Erit ergo ſecundum hanc quoque opinionem vitium ſecundarium in diſtri- butione ſpirituum animalium. Tandem quod ad tenſitatem ipſius ſub- ſtantiæ cerebri, ſpinalis medulla, ner Vorum e⸗ nervoſarum partium inter vigilandum atti- net, quæ in poſteriori ſententia ante pro- poſita ſupponitur, neceſſe eſt defectum aliquem debite tenſitatis in ſpinali medul- la extra calvam, in nervis inde ortis, tum in partibus ad quas diftribuuntur in hoc morbo adeſſe. Etenim 1. Intemperies frigida& humida debitæ iſti tenſitati ad- verfatur. Ita quoque& torpor ac inop ia ſpirituum inſitorum; quibus certe partes aflectæ inertes redduntur minuſque aptæ ad animales actiones obeundas; contra quam evenit, quando prædictæ partes ebitam ſuam tenſitatem obtinent. 2. Ex ſupra diciis liquet Tonum harum partium in hoc affectu nonnihil vitiari propter ni- miam laxitatet, flaccidiratem, molli- tiem,& internam lubricitatem, quæ qualitates juſtam earundem partium ten- ſitatem cvidenti labifactant. Quamvis er- go cerebrum in hoc affectu debitum forte influxum ex parte fua præbeat, vix tamen, & ne vix quidem fieri poteſt, ut ſufficienti gradu tenſitatem 1 uam ſpinali medullæ extra calvam nerviſque inde oftis;&c. ob intemperiem, torporem& inopiam ſpi- rituum Cur 166 Gliſſonius de Rachitide. rituum inſitorum, tum tonum earunm partium vitiatum, ut dictum, commu- nicet. 3. Symptomata in hoc morbo ani- malem facultatem ſpectantia idem luca- lentiſſime confirmant. Etenim pueri hoc morbo afflicti ab ipſo ejus principiomi. nus robuſte(ſi cum aliis coætaneis confe⸗ rantur) ſe movent exercent, minuſque delectantur luſibus maſculis; aſt in pro. greſſu morbi motum fere omnem conci. tatiorem averſantur, pedibus inſiſtentes vacillant, quæruntque ſuſtentacula, vit alirer incedentes erecti, neque ludere de- lectantur niſi ſedentes aut recumbentes, vel brachiis molliter geſtati; deniqueſpi- na debilis emaciato corpori erecto, vel oneri grandiuſculi capitis vix fufſicit ſu- ſtentando. Quæ omnia ſatis ſuperque de- monſtrant tenſitatem partium motui in- ſervientium eſſe minus in hoc affectu Ii- gidam quam inter vigilandum ex æquo requiritur. Si ergo iſta debita inter nigr- landum tenſitas ſit pars conſtitutionis animalis, quod hic ſuppoſuimus, eadem certe vitiata conſtituit neceſſario morbo- ſam affectionem in conſtitutione animalt: & cum hoc vitium non primario ab ipl cerebro, ſed ab inſita conſtitutione pat- tium primo affectarum dependeat, ſe- cundarium vitium reſpectu animalis con- ſtitutionis jure merito cenſendum eſt. Occurtit tamen hic ſcrupulus: Qur- ſenſus ret aliquis cur ſenſus quoque in 6 3 eetl fechune In prof tas, 10 tatem cendan lerillin lufict) vue lice doseum 06, 4c auritie, em nil obſtat) nonl dardyf direrlus uphc erpo pe motun Neryus iet, fertur, etam d motu; dt, ſe ſenlu. . da cle dun pri d,o Wch dan caula cnga bitide. tonum ea— um, comm oc morboa tia idemlus eum pueri Sprincipon ;taneis con 8; ſt 1 n omnem chn ſtentacula, que luderca recumbens 1; deniquag derl erech N. vir fufiad 1s fuperoled num motut hoc afech adum el 20 p ebita inter m conſtituinn uimLs) ate eſſario mold utione auimm imario U ſtituriox lependea,. 1animalb ſendumet pulus-. que i h 4 Gliſſonius de Rachitide. 167 fectu non pariter lædantur ac vis motiva? non In promptu eſt ratio. Longe major tenſi- ædue tas, robur,& vigor nervorum ad facul- hie a tatem motivam quam ſenſitivam exer- ac mo- cendam requiritur. Ad ſenſationem enim tus. leviſſimus fere motus tonicus nervorum ſufficit, non item ad motum. Sic obſer- vare licet in motu cujufvis articuli muſcu- los eum moventes admodum durdòs„ten- ſos, ac rigidos eſſe; verum remiſſa illa duritie, rigiditate ac tenſitate ſenſatio- nem nihilominus facile peragi. Neque obſtat, quod aliquando in Paralyſi ſen- ſus nonnihil ſtupeat permanente motu; paralyſis enim affectus eſt ab hoc plane diverfus. In ca quippe vitium primarium in ipſa conſtitutione animali reſidet; fieri ergo poteſt, ut non minus ſenſum quam motum afficiat. Præterea quando forte nervus cutaneus debito cerebri influxu ca- ret, is vero qui ad muſculos iſtius partis fertur, eo fruitur, fieri poteſt, ut hac etiam de cauſa tollatur ſenſus manente motu; licet caſus hic non tam frequens ſit, ſæpiuſque motus aboleatur Conllame ſenſu. Sed de hac re ſatis ſuperque dixi- mus. Arque ita tandem deprompſimus ea quæ de integra eſſentia hujus morbi tum primaria tum ſecundaria meditati ſu- mus, idque qua potuimus perſpicuitate in materia difficili& ab aliis ante non tra- tata præſtitimus. Proximum eſt ut ad cauſarum hujus effectus examen nos ac- cingamus. CAP 168 Glſſonius de Rachitide. —— C AP. XV. Taxsο˙ cauſc,& I. que adl Parentes attinet. sſentiam hujus morbi primwim atque etiam ſecuudariam ſuperiu — fuſt explicuimus:& quidem d́- pendentiam eſſentia ſecundariæ à primai ibidem ſatis demonſtravimus. Non erg hic exſpectandum eſt, ut denuo ex pro. feſſo& ſpeciatim de cauſis eſſentiæ ſecun- dariæ quas nempe ante retulimus, tracte- mus. Sufficiet cauſas eſſentiæ primarie inveſtigaſſe. Si qua tamen occurrat caula uæ una influat cum in primarlam, tun ecundariam morbi eſſentiam, eam hic quoque obiter annotare non graxabimur- Duo Omiſſa vero omni Aæelbeiæ circa falia ſumma cauſarum genera, ad duo folummodoex cauſa- pita diſcurſum hunc noſtrum contraher huus viſum eſt. Prius continet inſumitate . 5 ſpoſitiones, qux morbi morboſaſque parentum diſpoſitiones, genera. toTrtée eatenus 1.. tem proclivitatem aliquam& aptitudi. nem ad incidendum in hunc affectum( non actu ab ipſo ortu in eum delapſi fint inferant. Poſterius comprehendit cauſas hu us morbi acceſſorias; eas nempe; qui pueris poſt partum accidunt. An& De primi generis cauſis occurrit in Jpb b V in liberos influunt, ut ſi- — lmnine bus hic cius in roced n tus. I roprie extitille Indeque vero Nr lopponi nroque tamen diheri eorum, prclim inprc rur Altul. Dorn ctb ad 1, Ut Hordum unnlitur cos pod prionl. nis ſta Hæredi eeſc eſt done m Opale r 4 V d) T rum limie norbi rimm adarinm ſun — :& quidenſ daria à yrns at denuo 1 is eſſentietal etulimus, udh ſſentie rüna en occurra ca primariam,9 ntiam, emn aon grauabin net iüffinim jpoſttim, nfluunt, ud lam R& apid inc affectun — um delaplilu prehendt en as nempe) Gi mt. occurritinin — bliſonius de Rachitide. 169 limine quæſtio, utrum& quatenus mor- quate- bus hic dici poſſit hæreditarius? Quo feli- nu⸗ cius in hujus quæſtionis determinatione morbus rocedamus, diſtinguendus eſt morbus auic alct Perecditarius in proprie& improprie ſic dic- Parn tus. Et quidem morbus hæreditarius tarius, proprie ſic dictus ſemper ſupponitur præ- Morbus extitiſſe in utroque vel alterutro parente, hære- indeque in prolem eſſe derivatus. Morbus ditarius vero Mereaeiis improprie dictus non eſtvel ſupponitur in eadem ſpecie præextitiſſe in rde. utroque vel alterutro parente; præceſſiſſe be In- tamen neceſſe eſt vitium quoddam forte proprie diverſi plane generis) in altero ſaltem ſic dic- 5 eorum, cujus virtute diſpoſitio quædam tus. proli impreſſa eſt, qua in morbum hunc improprie hæreditarium proclivis red- 1111 LLlL Porro morbus hæreditarius proprie di- Uter- ctus adhuc duplex eſt: vel in conformario- au ne, ut quando mancus mancum, ſurdus un len ſurdum, cæcus cæcum generat; vel in 2 conſtitutione ſimilari, ut quando podagri- cus podagticum gignit. Notandum eſt in priori genere à primis effictis formatio- nis ſtaminibus actu fœtui ineſſe vitium hæreditarium; in poſteriori vero non ne- ceſſe eſt actu ineſſe fœtui à prima forma- tione morbum ejuſdem ſpeciei cum mor- bo parentum; ſed ſufficit ejuſmodi diſpo⸗- ſitio à parente altero vel utroque impreſ- ſa, quæ tractu temporis ex concurſu alio- rum incidentium cauſarum in eundem HIH actuari 17O Gliſſonius de Rachitide. actuari poſſit. Adhæc morbus quoque improprie dictus hæreditarius fimiliter duplex eſſe poteſt, nempe vel in cunfin 7 matione, Vel in conſtitutione ſimilari. In formatione, ut quando neuter parens cæ- heredi ſmilite ſtunt, choani ILDI cus, luſcus, balbus, claudus,&c. pro. dexellt lem tamen cacam, luſcam, balbam, ant claudam ex ipſo vitio formationis in ute. ro in lucem Funducir, Etenim in caſibu propoſitis, id ipſum vitium quod in prol cernitur, ab aliquo vitio parentum, licet forte diverſi generis, proffuxit, adeoque morbus hæreditarius, etſi impropree, nuncupari poteſt. Similiter in conſtituti ſimilari prolis morbus improprie hæredi- tarius reſidere poteſt, ut quando melan- colicus,& Iedentaräns„Vel etiam intem- perans prolem generant cachexiæ aut po- dagræ obnoxiam, licet forte parens he- que cachexia neque podagra unquam la⸗ boraverit. Hiſce præmiſſis ad quæſtionis ſolutio- nem propius accedimus. Et dicimus! hunc morbum non contineri, ſub prof Quaæſ- tionis prædic- tæ ſolu- cio. morbus ſecundum eſſentiam ſuam prima- riam eſt morbus ſimilaris, ut ſuprade- monſtravimus,& rariſſime à primo oft nedum ab ipſa prima conceptione& lor⸗ matione ſe prodit. Atque ob eaſdem i- tiones aſſerimus etiam hunc affectum hon pertinere ad priorem ſpeciem mordumm, 8 Mætedlit unconſt tanen u nequim morbo: atatis n ſpecie morbi hæreditarii proprie dicti. Il cnim in formatione conſiſfit; Hic ſero ws gen per pro bis licet noſore taſt Il. hunc. morbi rius pr warlan K ies vt. d decni prelen ſos mo nrent Meo Wad don ſech er un quodinmm parentum Huxit) adoq etſi mproyn er in confinn forte purest agra unqun — Guæſtions dih 18. Ft dicund tineri, ſib m ptoprie di 1 onſiſtit; dic atiam ſuam oi- aris, ut li ſime à prinod onceptiohe ue ob ealcew unc affectums veciem nuhn D ,— Gliſſonius de Rachitide. 171 hæreditariorum improprie dictorum, qui ſimiliter in formatione partium conſi- ſtunt,& mox à prima formatione in- choantur. II. Dicimus fieri poſſe morbum hunc ca- dere ſub ſecunda ſpecie propoſita morbi hæteditarii proprie dicti, nempe illa quæ in conſtitutione ſimilari conſiſtit. Hoc tamen ut certum& exploratum ſtatuere nequimus, cum pueri quos hactenus hoc morbo afflictos novimus, nondum ad eam ætatis maturitatem pervenerint qua libe- ros generent; ideoque non aliter quam per probabilem conjecturam opinari no- bis licet, an eorum progenies hæredita- rio jure quondam hoc morbo contamina- ta ſit futura, necne. III. Dicimus in multis pueris morbum hunc cadere directe ſub ſecunda ſpecie morbi hæreditarii improprie dicti ſupe- rius propoſiti. Etenim ſecundum ejus pri- mariam eſſentiam eſt morbus ſimilaris, & licet nondum ſatis diu nobis innotue- rit, ut quid in ſecunda progenie efficiat definire valeamus, frequenter tamen in preſenti progenie rudimenta quæ dam hui- jus morbi in multis ab alrero vel utroque parente derivata fuiſſe deprehendimus. Adeo ut licet neuter parens hoc morbo in infantia vel pueritia laboraverit, appara- tus tamen aliquis& pronitas in hunc af- fectum ſtatim in eorum infantulis appa- ruerit, præſertim in iis quorum parentes H 2 ½ couſiſtere in intemperie frigida partuum pPrum0 7 2 3 172 Glſſoniusde Rachitide. ob vitium aliquod corporis, vel errom primo vitæ diſpoſiti ante coitum fuerunt ad hane Jabem fœtui inurendam. Quæ autem ꝗ. fectiones, parentum eos ad liberos huV morbo facile obnoxios generandos di- ponant, mox ordine enumerabuntur, ex quibus etiam ulterior confirmatio a- ſertionis hujus liquebit. IV. Dicimus, licet affectiones Daren-. tum frequenter in fœtibus diſpoſitionen quandam ad hunc morbum incurrendun imprimant, adeoque in ſecunda acce. tione morbi hæreditarii improptie dici affe ctus hic cenſendus ſit, ut modo dio- tum, rariſſime tamen accidere ut hic morbus in actum erumpat allte fœtus partum. Teſtatur aliquis noſtrum ſe ſe- mel,& ſemel tantum, vicdiſſe puerum recens natum hoc morbo afflictum. 4r- que in eo ſpina dorſi& collum adeo erant debilia, ut nulla ratione valerent gran- diuſculum capur ſuſtinere. Obiit hic inun tres menſes poſt partum. Quibus pate eum gravifſime fuüiſſe affectum. Videtu- ex modo dictis conſpicuum, infantes frequenter diſpoſitionem ad hunc mor- bum à parentibus mutuentur, rariſſime tamen in eum ante partum incurrere, ubl vero in eum tam præmature incurrunn, graviſſime affligi. Cujus utriuſque ever tus ratio quæri poſſit. Quod ad priorem attinet, dicimus hunc affectum ex palce figid wlpes rum ſtaru Noc II Inæqu⸗ buit in ioni vi fectas. in Uter ferame lurim equali brſoui ret, hunc) nema uteli⸗ Neſqu llecter unam min 1. A cllor Jujas conld ct dte npoo U wh As„ 1 17 Achitide eris, Ndlerr rtuerunradla . Quxautend 88 adliberoh FS oß 11 Sum incurran: in ſecundu an li improptt d ſit, ut mobd n accideteut umpat anteim uis noſtrunc a, vidiſte pun bo afflickun. collum atuti one vllerengi ere. Obütlüm am. Quübſß aflectum lä cbuum, infand eem ad hülc- tuentur, u rtum incumni mature incll us uenth Quod ad fümi aftectum elſu rie fiigi 1 — — Wiſonius de Rachitide. 173 primo affectarum,& quidem inæquali, frigidiori ſcilicet in dictis partibus habito reſpectu ad temperiem capitis& viſce- rum; hancque inæqualem frigiditater iſtarum partium magni eſle momenti in hoc morbo, idque ctiam ratione ipfius inæqualitatis: hæc enim multum contri- buit inæquali illi& imminutæ diſtribu- tioni vitalis ſanguinis ad partes primo af- fectas. Cum ergo eo tempore, quo fœtus in utero geſtatus, inæqualitas hæc tem- peramenti partium primo affectarum plurimum corrigatur,& avertatur ab æquali calore, quo uterus corpus, Em- bryonis undique arcte amplectitur& fo- vet, ſequitur geſtationem non parum hunc morbum arcere, atque ejus invaſio- nem ad minimum retardarc. Corpus enim uteri æquali calore undique perfuſum, om- neſque partes Embryonis ex æquo com- plectens ac fovens haud. facile permitit unam partem præ alia algere; adeoque imminuto ſanguinis vitalis affluxu irriga- ri. Quapropter cum illa ipſa inæ ualitas caloris ac irrigationis ſint partes eſſentiæ hujus mõrbi,& fine quibus morbus hic conſiſtere non poteſt, minime mirandum eſt uterum haſce morbi partes ſtrenue impugnantem ejus invaſionem; durante ſaltem imprægnatione plerumque pro- trahere. Quod ad poſteriorem partem quæ ſtio- Cur ii, nis propoſitæ attinet, cur nempe Iufan- qui an- 3 108 174 Gliſſonius de Rachitide. se par- tes, qui ante partum hoc morbo corrept tum fuerunt, gravius ac periculoſius laborem noc dicimus ſecundum illud Hippocr. ſedt„ ed aph 34. morbum, qui cum egrotanti pti fue· conditione minus cognatus fuerit, peri- runt, culoſiorem eſſe eo qui ſecus; ut febri gravius ſeni quam juveni majus minatur pericu- ac peri Ium, hyemeque quam æſtate. Morbus culoſius enim qui ægrotantis conditioni contor. labo— 1 rahe mis eſt, leviorem poſtulat cauſam proſi introductione; is vero qui illi contrarius eſt magnitudinem cauſæ arguit, quæ non obſtante fræno effectum fuum proferar. In præſenti ergo affectu ſi æqualis uten calor non pofſit coërcere propenſitatem Embryonis ad hunc morbum, quin eum incurrat, neceſſe eſt cauſam à Parentibus impreſſam eſſe vehementem, ipſoque principia ſeminalia eſſe inſigniter labe- actata. Spes itaque in anguſto eſt ubi ſe- tus hoc morbo laborans naſcitur, neque prudens medicus curationem abſquem- gentis periculi prognoſtico aggredietm. Porro corollarii vice aliam regulam prio- ri affinem, licet forte nondum certamà comprobatam, ſubtexamus. Pueros nem- pe, quo citius à partu hoc morbo corfi- piuntur, eo difficilius(cæteris paribus 7 unfare ven ylib for Aubel ama In- oni räun, d. andini iun mmato G. ſetom nerxioniſe Ahuiemher ans etſſ dKrcenlede, wemaunpt 1 1 4. 84 1 Gulho⸗ nidem nbe rgrxiit ud huls Eferaros uGmn llre nchn Van ochnt rweradiear ükcw Fun) don ab eo liberari. Sed hæc ſufficiant de pro. tum, Kl poſita quæſtione. 1 drrem du Enu- jam nos accingamus ad diviſionem&pna mera- chumerationem cauſarum quæ ex parte Mnteml rio cau- Parentum hunc morbum producunt. Vr 1 3 3 131 um Tla 1 lhnador W ichitde. mordo org loſius laboras Hippocr. ſc cum xgrote us fuerit, ecus) Ut eh minaruren qui illi conumn. arguit, qued a fuum pota u ſi xqpalöu re propenttus bum, omd Iſam à Daraui- eentem, ihd ( — e inſiguite nguſto ektlit s nalcitot, i tionem acu ſtico aggrelel iam regulam nondum cen mus. Pueroid rhoc mothunt cætetis ſul ſufficiant& — 5 ad diriſohen rum qur evſt m producun — — — Ghſſoniu de Rachitide. 175 tia hæc parentum alia reſpiciunt genera- tionem ipſius ſpermatis, è quo fœtus con- parte ſtant; alia reſpiciunt Embryonem jam cou- Aten- ceptum& in utero adhuc geſtatum. Vitia. generationis ſeminis five in mare, five in mor- Kmina, vel ⁴ toto corpore, Vel à partibus bum generationi dicatis procedunt. Vitia paren- produ- tum à toto corpore dependentia eo maxi⸗= cänt. me in fœtum influunt, quod materiam 1, Ants generationi ſeminis minus aptam ad par- rio- P tes huic muneri dicatas tranſmittant. Non nem. animus eſt ſingula materiæ ſeminis vitia Vitia hic recenſere, aſt ea ſolummodo quæ ad Paren- hoc malum proli inferendum conſpirant. um* Hæc ad 4. Clafſes reducimus. d orc I. Claſſis continet intemperiem frigidam deRa pumidam materia, ex qua ſemen generatur dentia. Hoc præcipue provenit ab intemperie frigi- I. In- da& humida parentum, ad quam etiam tempe⸗ referimus cacochymiam ries fri- quæ ex piaſertim pituito-2 ſam& ſeroſam; item cachexiam, bydropem ſda S 2, IAb*s; 1kOIII ere2o Ze eee„Eydropem humida & forte morbum virgineum, quem febrim mate- bam vocant, non ſatis ante conceptlo- riæ ex nem eradicatum; qui omnes affectus ma- qua ſe⸗ nifeſte faciunt ad materiam aquoſam, fri- men —. h. 1,„ ib. lib genera⸗ igam, humidam partibus genitalibus tur 2. 3. ·* 3 9 ſuppeditandam; qualis non modo in ge- ejuſque nere minus apta elt ad ſpermatis genera- cauſæ. tionem, ſed& ſpecialiter inclinat ad con- ditionem hujus morbi, cujus Pars eſſen- tiæ primariæ in ipſa intemperle frigida& humida confiſtit, ut ſupra monſtravimus. Porro ad hunc titulum revocare forte li- H 4 cet 176 Glſonius de Nachitide. cet ſcorbutum, ſrumoſam affetti jonem, Luem veneream, Icterumque. in quibus ſangask 1 quoque ſordibus& excrementitiis humo- ribus, ichoribuſque malis in mauit matun non facile in ſemen probum ac laudabile commutari poſſit. 2. Ino. II. Claſſis contii ꝛet In opian ſpirituum pia ſpi.: inſitorum in mat eri- 2u⸗ ga ſemen geueranu. rituum Ex hujuſmodi enim materia ſemen ſpiti 0O nſito- inſdi0 tuoſum confici non rpoteſt. Cauſæ quæta. in ma- lem mareriam partibus genita libus ſ lup- reria peditant, ſunt corpora? generas t ium exſucaa, dicta, extenuata„ emactata, ſive à longa Ille da, ejuſque ſive ab evacuatione alique nimia, ut à diu 6 aufg, continuatis vomitu, diarrhæa, dyſtutani, lientaria, fiuxu hepar oo, ab bemanelnji h profuſiore ex quacunque parte, A ſadorihnu nimiis„à diuturno allquo morbo viribas ma. Aum ante coitum rep aratis; à febre, aut ali gravi aliquo morbo praſente;; præcipue Wo be, febre hectica, ni rpbia ex quacunlus cauſa, denique ab imminuta alimenti utimi 8 eb cujuſvis partis vitium, concoctione Ete- nim in iſtiuſmodi caſibus, materia, quæ ad partes generationi infervientes aman- datur,(omperente copia inſitor um ſpiri. ruum deſtituta eſt, unde partes ſemen nequeunt integre corrigere; ſemenque ſatis ſpiriruoſum ejaculari. Cum ergo non minima pars primæ eſſentiæ hüjus morbi in Penunia ſpirituum iuſRorun 2 L conſiſtat, fleri non poteſt, quin fœ œtuser rall præparantes ac coquentes defectum hunc Mane tll rl 1 The 1 l ll Hibd n üqtern letf A ſeme 1] n 1 paltls 3 lls, dum weolnch Rguoc Äld3 mn caulig dn lang gül ohlles, dh dun cconda Io üiwits mrheboſ Cll 3 dam rher tademdur b migud 31 nub. I ſcm 1 cho, I 3 1- n ap rin 4 . Atene 1 if hitide. q uidu lanou zentitiis hume à nquinarun In ac lauldah. 8 opiam firim emen gmann ria ſemen Cauſæ qus genitalidls 1 rantium aru e d longaited e nimia, Nad rhœxa, Aiſeum „ ab hemhuhn arte, à lulm morbo viniuu J Aà fabn aud te; præcyue bia ex auum V ta alimentiulm concodtine i 18, materly ou ſervientes mu a inſitorunut ade partes h es defectun uh x eſſentie hui ituum inftonn ſt, quin fœtud gere, ſemend llari. Cun dd Güſſonius de Rachitide. 177 tali ſemine parum ſcilicet ſpirituoſo geni- tus, innatam quandam diſpoſitionem ad hunc affectum in primis ſuis rudimentis impreſſam contineat; quæ poſtea, con- currentibus aliis cauſis, facile in actum deducatur. III. Claſſis continet Torporem ſeu ſtupo· vem materia tranſmiſſa ad partes genitales, CbOr Ia.⸗ ua ſemen producitur. Etenim non mo- dic 36 partis folidæ, ſed& tota maſſa ſan- guinis, humoreſque in ea contenti tor- pori ejuſmodi ſunt obnoxii. Atque hinc eſt quod Medici ſæpius dicant in morbo- rum caufſis reddendis, humores, tum etiam ſanguinem eſſe nimis fluxiles& 3. Tor- mobiles, debitoque concitatiores, inter- dum è contra eſſe ineptos ad motum, mi- nus fluxiles eſſe, minuſque æquo activos; atque hujus quoque rei reſpectu medio- critas quædam e ſaluberrima. Verum plura huc ſpectantia videantur ſupra. Pro- ſequemur hic tantummodo vitiꝭ paren- tum à quibus hic defectus vigoris& acti- vitatis in ſeminis materia oritur. Sunt hæc ergo, 1 ipſa conſtitutio parentis alte- Ejus rutriua vel utriuſque, mollis, laxa,& effœ- cauſaæ. minata, ad actiones robuſtiores ac viriles indiſpoſita, 2 Diata hbumidior,& plenior, Epicurea, frequentibus obnoxia. 3 Vita genus delicatum, mollitiei ac voluptatibus deditum, ignauum, laboribus perioulis& curis rarius aſſuetum. Huc referas quo- que exer citü fertioris omnimodum defeactuim, H 5 ſhom- 178 Gliſſonius de Rachitide. ſomnum immoderatum, præſertim mox aoß cibum,& ſomnolentiam qualemcunque, v tam ſedentariam, ſpeculativam, ſciontiis, mollioribus artibus, puta poëticæ, Muſice, Coſmeticaæ& ſimilibus ſolum intentam. Huc etiam reducimus Comædiarum et ſpecla. culorum ſcenicorum quotidianam frequenta- tionem, Fabularum& Hiſtoriarum Com. mientitiarum aſſiduam Lectionem, locoqm maſculi exerciti luſus pictarum chariarum aut alearum frequentisres. Huc pertinemt etiam Pacis diuturnioris ac opulentiæ ſolen- nes fructus, ſecuritas, incuria, negligentin & ſimiles. Omnia jam hæc enumerata ii- tia ad mollitiem& torporem partibus in- ferendum manifeſte faciunt. Cum ergo ſanguis, una cum cum humoribus in co contentis, in circuitu ſuo perluat omnes partes ſic torpidas redditas, fieri non po- teſt, quin in tranſitu ſuo aliquam altera- tionem eodem ſpectantem ſubeat;& cum portio ſanguinis tranſeuntis torpore nonnullo, ut dictum, affecti, tranfmiſſa ad partes genitales evadat ipſa materiaex ua generatur ſemen, facile inferri poteſt œtum ex talibus principiis oriundum in- tra ſe contrahere proclivitatem ſaltem ali- quam ad torporein& ignaviam nativæ ſuæ materiæ conformem, illamque pro- clivitatem poſt partum ſummota præſer- vatione ab æquali uteri fotu, à variis cau- ſis non difficulter in actum deduci: Qua- propter cum torpor ejuſmodi ſit pars pri- mæ rdſenus G 3 Bs Kll qhund au Vl Marte wolench n, Guih vam rüm lurs dl Fallr, u arbos iibath 1nc mene nkanftn tr ecen nshnn 9 eun ehora d 1 d — Jnd NAig chitide. s. Huc pernn ac opulentis ſ acuria, mnlgas axc enumermi orem pandoi ciunt. Cmen humordbohe ſuo perluxem tas, fieri lond o aliquan qi ntem fuͤben ranſeuntis un affecti, tan- dat ipſamarau facile infetiſol m, illamqle- ſummou ſri fotu, à bd. dum deduci: C almodiſttpay 1 Gliſſönius de Rachitide. 179 mæ eſſentiæ hujus morbi; ſequitur in ta- libus ſeminalibus principiis diſpoſitio- nem quandam ad hunc affectum ab alte- ro aut utroque parente derivatam deli- reſcere. IV. Claſſis continet vitioſas diſpoſitio- 4. Vi- nes(ſi qui tales occurrunt) Parentum qui vüle z. ipſi in pueritia ſua hoc morbo laboravorint. iches Iiæ ſiquidem morbi hæreditarii proprie paren- dicti notam liberis inurerent. Verum, tum qui quia, ut ſupra dictum, nondum liquet ipſifor- an Parentes hoc morbo in Pueritia afflicti te in ſua prolem eo affectam genituri ſint; præte- Pnnu rea, quæ Parentum vitia vel ad aliquam morbo unam trium prædictarum claſſium, vel ad labora- plures vel ſimul omnes commode referri verint- oſſint, non erit operæ-pretium iis hic pluribus inſiſtere. Quare enumeratis jam vitiis à toto corpore parentum dependen- tibus, proximo loco accedimus ad ea vitis quaæ in ipſis partibus genitalibus reſident. Vitia hac partium genitalium ſunt inter- vios qum intemperies frigida; inrerdum bumi- in Ms da, quando præ nimia humiditate laxan- bus ge- tur& enervantur, unde ſperma vel plane nitali- 1 infœcundum vel in hunc morbum pro- bus re- clive excernunt. Adhæc; interdum iſtæ ſiden- partes Gonorrhœa ſive virulenta, ſive bilio- ta* à, ſive aquea infeſtantur, ſemenque mi- nus elaboratum ejaculantur; idem dicen- gum eſt de huore albo&x rubro in mulieri- bus. Tandem nonnulla extrinſecus parti- bus genitalibus admota huc quoque ſpec- K 6 tant; Virtia * 180 Gliſſnius de Rachitide. tant; ut unguenta ex cicuta aliiſoe narco- zicis præſertim frequentius iis illita; ſimi- liter unguenta, plumbum album, vel ru- brum, ceruſſam, calcem plumbi, litharg)- rum, ſaccharum ſaturni eꝶ ſimilia recipien- tia, aſſidue diuque iſtis partibus applica- 2. ta. Ejuſmodi enim activitatem ſpirituum inſitorum in iſtis partibus retundunt, tor- poremque quendam iis inſerunt, qui ſe- mini in illis confecto communicatus pro- lem ad hunc affectum diſponunt. II. Cau- Abſolvimus demum inſtitutam enume- Pane rationem cauſarum, ſi non omnium, ſal. Inatris tem præcipuarum, majoriſque notæ, qua hunc ante conceptionem circa generat ionem ſeminis mor- prolinci occurrunt,& ad hunc affectum in- bum vehendum faciunt. Sequuntur jam vitis Poſt&y errores matris tempore geſtationis fætu once- 232. A2 conce-„ urero, quæ etiam inter hujus affectus Ptio⸗ 8 4276 mem cauſas ante partum reputandæ ſunt. produ- 1. Occurrit intemperies frigida es hu- centes. mida ipſius uteri, quæ(ut cuivis, vel no- ..— 1.. 1 3 1. In- bis tacentibus, facile manifeſtum eſt ex „iesEe aſſiduo contactu Embryoni promptiſlime wida& communicari poteſt. numida 2. Loco ſe offerunt ea ommia quæ ſucau ipſius crudos parumque defeæcatos, excremeniitiis uteri. hbumoribus aut ichoribus, refertos, vicæ yro- a2. Quæ- bi alimenti, Embryoni ſuppeditant. Huc Faciunt fpPectat imprimis jnſalubris gravidarum ad im- Aiæta, præſertim ad humiditatem& fri- probũ giditatem cruditateſque accumulandas in- alime-Clinans. Porro idem faciunt coctiones ea- runden NM M dhelle aunuenn 1 ſuims V iy, ing rmiei i * muuuum n luſ hs, A teänw umA NEfaucp ] ep latt All 4 achuit. tura aliſde ung nus lisillit, im 4 alham, feln. 5 lumli, linmnj 9r ſtmulia recl len M partibus appli ltatem ſpintun is retundund n Inſerunt, auk Inmunicatusnn ponunt. ſtituram euun on omnium d riſque nor, eratonem ſma unc affedunn duntur jat un geſtatini n r hujds afeid andæ ſunt. frigils G cuiris, wld nifeſtum eſtſa ui prompdl nmia qus lan „ excrenunu ertos, vinmn elumt. M . grruilumn litatemm A amulandasil t cudkinmldt nulu — Gliſſonius de Rachitide. 181 rundem ſeu prima ſeu ſecunda imperfectæ& tum deficientes, maxime ubi neque vomitu, embry- neque alia evacuatione cruditates inde oni ſup- provenientes excernuntur; ſed ex cum Prat. ſanguine materno ad fœtum tandem pro qum. alimento derivantur. Præterea ſi gravi- dam poſt conceptionem invadat morbus humidus frigiduſque, ut intemperies eum materia frigida e& humida, cachexia, hy- drops,&c. facile inde evenire poteſt, ut impurum quoque alimentum, quodque hujus morbi femina tum ſerat tum fo- veat, Embryoni diſpenſetur. 3. Loco cenſenda ſunt ea omnia quæ quò- 3. Quaæ⸗ cunque modo Embryonem debito aliments de- cum- fraudant; ut evacuat io quæ vis juſto profu= Tue fior, imprimis hamorrbagia longior ex ull Aroh. parte; item vena ſectio vel temere. Vel juſto nem largior adhibita. Huc etiam refertur m- quovis mius veneris uſus tempore geſtationis. Alte- modo rius quoque Infantis lactatio divertere po- debito teſt fufficientis alimenti affluxum ab ute-allmen- ſe e ato de- ro verſus mammas. Huc ſpectat diuturna. inedia, ut e; atrophia quacunque matris gra- dant. vidæ, aut appetitus cibi plane dejectus, dvel defectus coctionis. Febris tandem acuta præa- gnanti accidens, præter alia incommoda, defraudare quoque poteſt fœtum ſuffi- cienti alimento; fêbris ita hedtica. Hæc omnia non modo virium vitalium de jectio- nem eõ imminutam nutritionem feœtui inſe- runt, verum& inſuper penuriam ſpirituum inſitorum. Etenim abſque nutritione eli- quan- 182 Gliſſonius de Rachitide. quantur ac diſſipantur ſpiritus inſiti„ tun neceſſaria etiam reparatione deſtituuntu Cum ergo pars eſſentiæ hujus morbin defectu ſpirituum inſitorum conſiſtat, ne ceſſe eſt à prædictis cauſis diſpoſitionen aliquam ad hunc affectum fœtui imper tiri. mium nolentia, ignavia, mollities, aver ſatio la. Fruvi- boris 2 exercitii poſt conceptionem huc otium., etiam nonnihil contribuunt. Licet enim violentiores motus actioneſque cujuliis generis gravidis interdicantur, moderat tamen labores, vigiliæ,& exercitia que nullam vim utero inferunt aut abortum provocant, non modo ad ſanitatem ma. tris faciunt, ſed& nonnihil torporem Embryonis excutiunt, ejuſque calorem, vigorem,& activitatem excitant atque adaugent. Atque ita finem imponimu huic capiti ptimo de cauſis hujus morbi ante partum. Reſtant examinandæ ea qua yoſ partum incidunt. C A P. XVI. Cauſæ hujus morbi Pueris poſf partum incidentes. Otavimus præcedenti capite in- fantes ab ipſo ortu rarius hoc moxbo affligi, natiyà vero diſpo- L one 4. Ni- 4. Et ultimo, Nimia gravidarum ſom. mn,ß D0) 9 974 rillorlh n tfabbell torbus bitecg Ä dlbndes Umul& uph tenda auls hj Mkocue umorbi (dera mh rm loh Jlr ra Mucos nimd mremm rma 1 nän Aers n Nele hs . ümt achinde. 1ritusiulti gravidanmn tles, averſcuj conceptionan! uunt. Licet ad, loneſque a rantur, modka onnihil torpnn ejuſque clor m excitatta inem impodir is hujus myui nande ea quu — XVI. i Pueru i denter. 4 tedenti capigi ortu rarius e natiya ferodihn länle Glſponius de Rachitide. 183 gtione ad eundem frequenter ob cauſas Illic memoratas affici. PDroſequemur jam cnuſas qua vel nativam illam di ſpoſitionen⸗ poſt partum actuare aptæ ſunt, vol de nouo& integro bunc morbum producere. sciendum autem eſt, eaſdem cauſas quæ diſi Pofitior nem nativam ad hunc morbum actuent, eundem poſſe de novo producere, ſi gra- du ſatis intenſæ fint. Ideoque fatemur pueros à nativitate in hunc aMum pro- nos, facilius; id eſt, à cauſis gradu re- miſſioribus affici; alios vero ab omni na- tiva labe immunes non niſi à cauſis poten- tioribus in eundem incidere; interim cau- ſæ iſtæ ejuſdem ſunt generis& gradu ſolo diſtinctæ. Quare non opus fuerit de his diſtincte& ſeparatim agere; ſuffecerit has ſimul& indiſcriminatim propoſuiſſe. In ipſo limine occurrit Quæſtio diſcu- An tienda; utrum nempe Contagium inter morbus cauſas hujus morbi annumerandum ſit, adeoque utrum morbus hic proprio ſen- ſu morbus ſit contagioſus? Certe qui con- ſiderat morbum hunc veteribus incogni- tum hoc ultimo ſeculo occidentales An- gliæ tractus primum invadentem, intra paucos annos per totam fere Angliam diſ- perſum eſſe, facile prima fronte opine- tur eum eſſe vere contagioſum,& per contagium tam longe lateque diſſemina- ri. Sed prefſius attendenti aliter ſe res ha- Licet enim morbus hic Negati- bere videbitur. hic fir conta- gioſus? aliquo forſan modo nitatur ſibi fimilem va aſſe- affe 6⸗ Iltur. 184 Gliſonius de Rachitide. affectionem alliis corporibus imprimere, vix tamen eo dfqac procedit, ut morbun ejuſdem ſpeciei de integro producat. Tor te equidem nonnullam leviuſculam incli nationem alteri corpori poſſit imprimere imo interdum ipſam forte morbi inva. ſionem in corpore inſigniter ad eum pre- diſpoſito acceleret aut promoveat, neque tamen propterea nomen morbi proprie Qnid contagioſi mereatur. Omnes enim mor- potiſſi- bi corpora ſibi proxime immutare fibique mum aſſimilare ſatagunt; non tamen id ſuff- 1e Au cit, ut omnes morbi contagioſi denomi. mor- nentur. Ad morbum enim contagioſum bum proprie ſic dictum conſtituendum requi- proprie ritur, ulterius, ut propaget aà ſe fermen. nta⸗ tum quoddam ſeminale ſui, quod ſe clam dlolumn inſinuans in alia corpora, paullatim mor- tuen- bum ejuſdem ſpeciei in ea introducat. dum. Verum hic morbus nullum tale fermen- tum in ſua eſſentia continet, neque clam- culum propagatur emiſſo prius à ſe ſemi- nio quod vicinis corporibus morbum ejuſdem ſpeciei imprimat. Diximus enim ſupra, cſſentiam hujus morbi priman conſiſtere in frigida& humida intempe- rie, in torpore& inopia ſpirituum inſi- torum; quæ affectiones ſi quæ corpora propinqua aſſimilare conentur aperto marte, cum vero ex inſidiis& clandeſtinis prius immiſſis id aggrediuntur. Similiter ſi reſpicias ad eſſentiam ejus ſecundariam, neque tonus vitiatus, neque conſtitutio ſel oc ol- lwvau no woh rohibs rernegaſ räui ned dter hocg L.T. n a Gir daesct ,1 „ Ha 17 b Wſal 2 fs lum. luh „9, 9) dgenn Rgohud deaa. mrbu ro produca Jo, leviuleulag i poſſit imp mer. orte m un niter ad eui pr- romopeat, Hequ en motbi wopte 'mnes enit mor immutars bigr n tamen ſut tagioſi d 1omi nim conuar oſun nueni ecui Daget 14 rmn. uI, quod ſ cam d paullatin wor- in ea intro luca. llum tlett men-. net, nequ clar prius à ſe ſemi. oribus Id bun . Divimm enüm Hmorbi pi nan dumidant npe. a ſpirituuf inſ. ſi qux cq pora dnentur'erto s& clandt nis antur. Ai lite ſecunda am, zue couli urd 4¹ Gliſſonius de Rachitide. 185 ſeu uitalis ſeu animalis læſa, neque orga- norum depravationes aptæ deprehenden- tut in alia corpora ſe inſinuare, ſpeciem- que ſuam propagare. Denique ſi velimus ipſam experientiam hic conſulere, id ex- tra dubium oppidò ſtatuetur. Etenim ob- ſervamus frequenter pueros ſeu coæta- neos, ſeu prope coætaneos in iiſdem ædi- bus enutritos, quorum unus aut alter hoc morbo forte afflictus fuerit, dum alius aut plures eorum minime laborent. Imo novimus pueros non tantum com- munibus ædibus, aſſiduoque mutua ſo- cietate gaudentes ‚ ſed& quotidie com- muni menſa& lecto utentes, quorum alter hoc malo affectus ſocium convictus & concubitus nullo modo infecerit: quod ſane vix videtur contingere potuiſſe in morbo proprie contagioſo. Quapropter excluſo contagio è numerꝗ caufarum hu- jus morbi, ad alias veriores inveſtigandas noſmetipſos accingamus. Cauſas poſt par- Cauſæ tum hanc morbum invehentes in duas hujus claſſes diſtribuimus. Prior continet erro- res hoc facientes in uſu 6 rerum non-natura- ImOLTOI1 ar. ,: Doſteri Aitur lium: Poſterior complectitur morbos di- tum⸗ verſi generis pracedentes, qui poſt ſe aptitu- dinem aliquam ad hunc affectum relinquere ſæpius ſolent. Quod ad priorem claſſem attinet de abuſu 6 rerum non naturalium, quate- nus hunc affectum reſpiciunt, cum pueri rarius vehementioribus animi pallionibus cõm- 186 Gliſonius de Rachitide. commoveantur, vixque inde hunc mor bum incurrant; Jand cum etiam venern uſus ad eos non pertineat; ad S capita ſequentia cauſas has revocabimus. Ad pori occurrunt aut applicantur; ad Cibum Potum ſeu qua intus aſſumuntur; ad motum e quietum vitæ genus, astiones ex exerii. tia, ad ſomnum& vigilias; denique al ea quæ retinentur in corpore præter naturam, aut excernuntur. Quæ ſingula ordine pro- poſito, qua poſſumus brevitate; exami- nabimus. De Aëre& extrinſeécus occurrentibu Arr hu- A⁴er hbumidus exꝶ frigidus multum huc midus contribuere poteſt. Etenim cum is faci- & frigi. lius occurrat partibus externis& in hoc dus. morbo primo affectis, quam viſceribus intus reconditis, directe facit ad inæqyua- lem illam intemperiem, frigidam nem- pe& humidam(quæ pars eſt primæ eſ- ſentiæ hujus morbi) iſtis partibus impii- mendam. Hujuſmodi Adsris conſtitutio circa veris principium maxime viget, quo idcirco tempore, cautas decet eſſe nutrices ne infantes ad hunc morbum propenſos nimium Acri exponant; ut& ubi Aer ne. buloſus, craſſus, pluvioſus, vaporibuſ- que ſcatens obſervatur. Hinc loci maniti mi, paludinoſi& pluviis imbribuique frequentioribus obnoxii, imo vel it meroſis Aèrem, tum ea quæcunque extrinſecus cor. nut unn le eut nn hbire, urüir, cengee er, eſa W molh aue drend um m cant. Huced 1 6ʃM ii in ten pelenin orum.) puie Ob hanc ferun i vonldg Rrärh8 nuneni Tn Ilcando I lem ntr ken lt ſanaſh⸗ Nawe kr ol 9 1 Naddam G' 3 d FanAn el ne Rachitue ue indehun ma cum etiam en aeat; ad j can evocabimu. que extynſt u intur; ad G un umuntur, ad num „actinnes G aun, ilias; den nuen re praterm urm, lingula oidf em breritate am. ur gnn dh, us oceunt un Lidus mulaj u 1u —. enim cum; ar externis 1 iho. „ quam fil erbu ciis imbel ulhe i, imo ſar I lolls Gliſſonius de Rachitide. 187 meroſis aquarum ſcaturiginibus irrigui, cæteris partibus, in hunc morbum fœ- cundiores eſſe ſolent. Similiter ædes juxta ripas fluminum majorum, juxta ſtagna, piſcinaque exſtructæ hoc nomine culpan- tur. Præterea Balnea frequentia, ablutio- Balnea neſque cum aqua dellci, licet actu calide frequè- adhibitæ, cum potentià ſint frigidæ ac tia ab- humidæ, huc etiam referantur; nam in- nr, temperiem ſuam partibus queis adhiben- neic tur, ex parte communicant,& manifeſte aqua toni mollitiem ac laxitatem, ſanguinif- dulci. que circuitum nimis lubricum& igna- vum in iſtis partibus plus minus effi- ciunt.— Huc etiam annumeremus linimenta fri. Lini- gida& humida, ut& laxanria& lubrican- Marien tia in tenella ætate diutius continuata ld præſertim circa ſpinam aut origines ner- mida vorum. Denique lintea molliora, tum non aut la- probe ſiccara hujus morbi radices fovent. xantia Ob hanc cauſam, inter alias, accidit pau-& lu- perum infantulos minus huic malo ob- Prican⸗ noxios eſſe, quod nempe plerumque aſ- Tante perioribus linteis, aut forte laneis inte- mollio- gumentis involvantur. Quæ utraque tum ra, item fricando partes, tum eas titillando calo- non rem inſitum excitant& adaugent, vita- PrObe liſque ſanguinis affluxum copioſiorem ad ASes ar habitum corporis irritant, adeoque ma- gni ſunt momenti ad hunc morbum ar- cendum. Lintea vero molliora neque ir- ritant calorem in externis partibus, ne- que nim ſi forte per u ualtun temporis haii um dpartiun contactu am lorem fuun protinus ex ſenſum Kigrdn⸗ ti adn ₰½. hanc primam ca auſarum claſſem, ejuſqus partem primam, quæ humida& krigt extrinſecus occurrentia complectitur, fe. tulimus. noxilis 2. Loco Aer Heciali quodam inquim- inqui- mnento infectus, ut noxiis exhalationibus namen- Imetallicis, quæ ut plurimum, ve nenof ris in- quadam malignitate ſpiritus infitos par- fectus, tium oppugnant„ eoſque vel extit nguunt vel fugant ac diſſipant„ tonumque par- tium ſimul exſolvunt vi imque pulüficam, in partibus præſertim externis, quibus primum occurrunt, ſaltem mi inuunt, ü non etiam languore afficiant& enervent Huc imprimis faciunt exhalationes? Jlun. bo, antimonio, argento vivo, ſimilibuſqu Lini- elevatæ. Porro unguenta ex ii/dem coufecta, menta ſi frequentius aut intempeſtive partibus ex mer-primo affectis illinantur, iden m praæſtant; quamvis hæc etiam nonnihil ad quartum bail. i hujus claſſis titulum forte pertineant. parata. Obſervavimus autem pueros nonnullos Obſer- unguentis mercurialibus illitos ad necan- vatio, dam ſcabiem in hunc poſtea morbum ia- cidiſſe. w ——* 3. Loco 43 Gußrota andläole durvobeg Han le Topi W1 kr am, d 6 bIheh de Fah 1 li 1 10) 1- hil 1 4 lu A dy van tegkati hlg patilt, tb' ſmi 1 düi volk ac 3 iyim lun en 7 wrmg lWſ rnüni Klllladhe 6 1be (lerie 1 in den 5 441 chinde Prenim for patiumà Purun calotem duun 1moque c uxach artibus i terunr cum fint utere Nur,&G müch Ic noxia ſt, a claſſem, ſjolaw humida& friga- 8¹ complectif, n. 4 quodam quin. lis exhalattyübo imum, R euod iritus inſit pa- e vel exiin uuns — wun h mque pul can, xternis; ulb tem minu it, ciant& en ven. halim Vn. vivo, ſiml ugu ex iiſdemad ſain, npeltiſe phrndu „ idem phi tut nihil ad qu rtum forte pettl eant ueros nol' ul llitos ad leca- tea morbu n i- . 1oco ribuſce narcoticis refertus; Glſſonins de Rachitide, 189 3. Loco Aer impenſe calidus, ſubtilis, ve- Aer pomenter attenuans ac diſſolvens, quod ſpi- mben- ritus inſitos diſſipet, eyocet, ac abſumat fasall- inter cauſas hujus morbi annumerari de- 8. bet. Similiter linimenta calidiora& præ- Lini- ſertim ſimul diſcuſſiva, olea chymice diſtil- menta jata& non ſatis correcta temperatorum calidio= admixtione: hæc enim in tam tenera con- à; ſtitutione partum facile eliquant& in te- nues auras reſolvunt ſpiritus inſitos, adeo- que inopiam ſpirituum inſitorum infe- runt. Huc etiam referenda balnea acria, Balnea ſalina, calida& diſcuſiwa, imo& in- eligio⸗ tempeſtive aut ultra modum juſtamque men- quæ ni. ſuram adhibita., Nam hæc, fimiliter ut mium priora, ſpiritns eliquant atque abſumunt. ſiccant 4. Et uliimo, Aer exhalationibus vapo& diſ- & balnea, fo- curtüt. mentationes& linimenta ex ſoporiferis; ſeu dal ch narcoticis, cicura, hyoſcyamo, opio, ſolano, ticis ut& ſimilibus confecta, atque extrinſe- exhala- cus adhibita, ad hanc claſſem etiam com- tioni- mode accenſentur. Nam torporem par- bus ſca tibus primo affectis, in quas primum vim tun: ſuam exerunt, facile inferunt; qui tor- balnea, por non modo ipſe pars eſt primæ eſſen fomen- tiæ hujus morbi, ſêed& facile obtundit titio- ac minuit vitalem influxum in iſtis parti- nes,& bus, adeoque etiam cauſa eſt iſtius partis lni- eſſentiæ morbi ſecundariæ, quæ in con- wenae. ſtitutione vitali conſiſtit, quam rem ſu- Coticis pra fuſius explicuimus. Atque hæc de ex-confes- trinſecus occurentibus. ta. II. Da 190 Gliſſonius de Rachitide. TI. De Cibo& Potu, introque aſſumptis. Ali- Ad hunc titulum pertinent primo A, menta menta cujufvis generis nimis humida e IIImIS humida & fri- gida gida. Quippe quæ fovent maniffeſte intem. Perdem„ in qua pars eſſentiæ hujus mor- i conſiſtit. Huc ergo referimus hiſcer ylu rimos, ciboſque crudos oé coctione non ſti præparatos: item ea omnia quæcumqyue fi. ciunt ad defoctum codtionis in Ventricul, Itaque novorum ciborum ingeſtio, pruſ- quam alii ante aſſumpti concocti fint; in pueris ad hunc affectum diſpoſitis, valde noxia eſt;& omnino diæta paullo plenior potius quam parcior hoc reſpectu impro- banda eſt; obruit enim calorem, cm- doſque humores accumulat. Et forte hæc una inter cauſas ſpeciales reputandaeſt, cur morbus hic frequentius generoſorum Medi- quam ruſticorum cunas inſeſtet. Simili- camen ter medicamenta frigida è&ẽ humida intu aſe ta in ſumpta, item laxantia atque interna lubri. frimida citate donata, huc quoque maniffeſte ſpec- Thu tant. Hæc enim non modo conſimilem mida, intemperiem inferunt, ſed& tonum par- tum la tium relaxant, eaſque lubricitate interna xantia, afficiunt, ſanguiniſque decurſum perpar- lu- tes primo affectas nimis lubricum ac ſr- bricah cilem reddunt. Ali- 2. Alimenta nimis craſſa, viſcida& ch. menta Kruentia huc etiam faciunt„maxime Inod 1 æquali unot rewhf Gübnei Haim 9 Unetatn naniti eperd ananun, nuranty „Am u, arin hmg prr Rimult ater ald umerane frtiom tpalcmn Kvyeziem uſtun, en pol hrno Mentapt 4 NI Mtths du KLoh. Nonal achinile tu, int/ 1 2 nent rio 4 ii humili o 5 manikell innen entix huſ sm. ferimws S tanb p coctihne an ſui ula quetaui que us in us rnin, n ingeſtid prül concoctiſ ut, 1 diſpoſits vade eta fuln Venier relpectu nyro- a caloren, en- llat. 1 te hur les reputd daek, ius genet ſormn Hinteſtet, Simil- „ humilal tua que ium hini e manifeſ e hec nodo com mllen ſcd& ton myu- ubricitare ntern lecurſum erpa- slubrieul 1act- h, vißii oed n„maxlü Ol0 cquul 4 Gliſſonius de Rachitide. 191 æquali diſtributloni ſanguinis officiant. craſſa Huc referimus carnes fumo induratas, mul-& viſ- taque ſale conditas, ſimiliter piſces ſalitos, cida. caſeum cujusvis fere generis liberalius co- meſtum, panem? furno recenter extractuns, adbucque calentem. Item dulcia fere omnia ſaccharo condita, niſi ſimul vinoſa, aut incedentia& attenuantia fuerint. Medi. Similia camenta etiam cujuſvis generis obſtruentia medi- hnc pertinet, quibus ulterius addere licet Sameue narcotica,& quacunque torporem partibus eciam inducunt propinata narco- 3. Alimenta admodum calida depradan tica. riæ, aeria, corroſiva, ut vina vetera& for- Ali- tiora, præſertim jejuno ſtomacho hauſta, menta cibi multo pipere aliiſve aromatibus conditi 4 inter aſſumptas hujus affectus cauſas an- 1i 42, numeranda. Hæc enim in tam tenera atria. partium conſiſtentia facile eliquant aut depaſcuntur ſpiritus inſitos. Idem faciunt similia & meadicamenta immoderate calida& diſ- medi- cuſiva, imo hæc longe potentius no- camen- cere poſſunt, quod& citius& validius ta. ſpiritus inſitos depopulentur, quam ali- menta prædicta. III. De Motu, quiete, Attionibus & Exercitiis. Motus eꝶ exercitia modum ſi excedant, Exceſ- corpus puelli in profuſiorem ſudorem ſus m. folvunt, unaque ſpiritus inſitos, partum us Pol- dero ladne wiritus 8 Pardan ſobilis 1 127„ 3 8 5 non nihil difſipant ac imminuunt, zota. ſed ra- Defec tus mo- tus& exerci- riorum frequẽ- tiſſima cauſa. sSom- nus& rem tum productiorem puexis quam 192 Gliſſonius de Nachitide. que hac ratione poſſunt ad hunc morbum invehendum conſpirare; licet rariſſime contingere putemus, pueros hine afſcc. tum, de quo agimus, incurrere. At de. fectus motus& exercitiorum, frequentil ſime atque efficaciſſime facit ad hunc morbum producendum. Etenim ſpinalis medulla nervique inde orti, cæteræque oe9 escc rlegeta c 2m cexiü 4 anm ev“ Fln AA 5 9, A o. partes primo affectæ, motui atque exer. Wors citiis maxime inſerviunt. Torpor ergo& au ſegnities iſtarum partium facit, ut neque ugre ſatis foveatur earum calor inſitus, neque is ſtimuletur, neque intemperies frigide obrepens arceatur, neque humicitates excrementitiæ& ſuperffuæ per debitam tranſpirationem excutiantur, quineffœ- minata quadam mollitie, laxitate,& in- terna lubricitate eas aſfici permittit, unde arteriæ quoque ad eas Aripurs parum irritantur, ignavos pulſus edunt, neque partes turgidulas reddunt, aſt flaccidas& ſubſidentes relinquunt. Quibus de cau- ſis circuitus ſanguinis tardus,& imminu- tus redditur, nimiſque quam par eſtlu- bricus, tum calor vitalis debilis neceſla- rio producitur. Quæ omnia fatis evin- unt hanc eſſe admodum efficacem hujus affectus cauſam. IV. De Somno& Vigiliu. Concedimus Somnum tum frequenti. viris deberi- = S —— 3 4* Ap Ladla 1 deommod anchr An eit 1 ſll, All ſeseauſg 44 4 rr ooe ü) dhc l. dll. Eennat Kachunde tachunem thu e; licet n iliu bueros lun a. uncurrere. gt lorum, fres ſen me facit hur r. Eteuim ünli Ortl, ct che motul atci exe. t. Torpol tos um facit, u:eq lor inſitus, fici pem unde di ribute t. Quibos ardus, Kin ln- le quam t tl Aliis debilb 1 rl omnia fd elu- m efficꝛcem uu er Viailu 1 1 n tum freljeui ueri dum 6 Gl Pnius de Rachitide. 1 93 deberi. Si tamen is vel in pueritia mo- vigilia dum excedat, codem res redit ac in defec- eodem tu exercitii ac motus. Somnus enim quies ſe mo- quædam eſt& privario vigiliarum ſive de ha- „,...2 bent ad exercitil ienfuum zεnois zus dν 2 hücaf. 4 νν ½αQρσισσ: Vigiliæ autem in ipſo ſen- fequm ſuum exercitio conſiſtunt, teſte Ariſt. de prove- vommo& Vigil. Quare quæ ex defectu hen- motus& exercitii oriri mala deſcripſi- dum mus, eadem quoque ex ſomno nimio con- Ae, tingere neceſſe eſt. E contra immoderatæ 4 m vigiliæ in tam tenella ætate valde quoque tus. noxiæ ſunt. Nam non modo alimento- ram coctionem impediunt, aſt inſuper acrimoniam quandam ſanguini inurunt, diſſipantque adeo principia conſtitutionis inſitæ partium primo affectarum,& in- ſitorum ſpirituum defectum invchunt. E. De excretis& retentis praæter naturum. Cauſæ internæ morborum forte non incommode ad hunc titulum omnes re- duci pofſent. Etenim quælibet contenta in corpore præternaturaliter alterata, quatenus ſunt præternaturalia, ſuam ab- lationem indicant,& inter præternatu- nes cauſas internas in duo genera diſtingut poffe; quorum alterum continet retenta r excretà pratar naturam, alterum con- tenta primæ vix corri 194 Gl ſſönius de Rachutide. renta in cõôrpore præter naturam alterata. Nam hæc poſteriora non tantum per ex. gretionem tolli, ſed& per alterationem ad convenientem naturæ modum reduci poſlunt. Ut ut ſit, magna eſt affinitas n- ter humores alteratione vitiatos,& exort- mentitios retentos. Etenim tot ſunt in cor- pore, tamque varii excretionis modi, ut per alterationem pro- tacultatem 4„ 14„A 4 2 1 1„— ductus Hfingl poflit; qul non ◻ 4 — 0 2. 9 rrie Proprie refpici. 1 ris, aliufve partis proprie relpiclat, X ab 67 e aae 11e 11 ea fſecernendus& evacuandus deltinetur. Errores Ideoque, licet errores coctionis primæ gantur in ſecunda aut tertia per Si alterltionem; ber motum tamen localem, Let vin ſixe excretionem alicubi in corpore factam, corri. fſeparatis partibus inntilibus; ilfque te- gantur jectis, emendari poſſunt. Similiter alte- infe- rata aliquo modo præter naturam mafla cunda ſanguinis, aut humore quovis inquina- aunt ere ta, materia peccans, quæ alias peralte- al 1 2 rationem domari non poteſt, excretione tionem forte ab aliqua parte aut viſcere facta poſlunt(niſt una facultas ejus ſecretrix aut expul. tamen trix impedita fuerit) brevi exterminatur. per mo- Magni igitur momenti ſit oportet medr 200 lo- cum ſcire, qui humores in ſpecie in quo Kouur Vis morbo dominentur,& per quas vias determinatas ex naturæ inſtituto proptié excernendi fint. plures Frenim tot ſunr forte excretorum ſpæxis lunt inbma, quot funt diſtincta Parenchymma 3 aliæqut — ——— —————— 5——= — Chunde. V rturan 4n an tantum 9. alterauion 1a nodum Ja. ael rfänl. tiatan, Gun. tot dnt Col. tionbmo„U terarionem hw. non kdul ten n alicuſsi 8 e reſpiem e Idus 88n tn. coctoni ime da aut tent1h kamen Mp bn, copjorfs am.* idus; 1ll k. t. Sim Sa. rwnn n e quoſi unr dlx alisss. oteſt, eick pl aut vicn ah cretrix al pÄ. revi extetmd au ſit dyondt rece 6 si u peck⸗ qur „R pel 1e infbtrro Johäe ernunm jan⸗ 1ta Psren nnu 1 Duus- 3 0. 1 95 moa— in corporè ſpecies 4 inaat. Cr redibile namque eſt, aliud ex-excre- * 1. 1p„ cernere Hepar, aliud Kenes, aliu d1 Panez eas. torum aliud Lienem, aliud Reat, enaa 2 6 Iu- duam teſtena, aliud Pulmones, aliadie C⸗ veraan,„Anle .. Katu aliud Toſticulos, Uterum, Renes ſuccentu- 8 ſolet, riatos, Thymum, G Glandulas Laryngis, Gut- turis„E Facium, aliud Cuticulam,&& Ca- tim. Siquidem vix admittenaltum videtur, naturam ſibi fabricaſſe diverſæ ſpeciei or- gana, diverſis ſive uti ad unum idemque munus obeundum. Quando ergo con- tingit cujuſvis dictarum parcium excre- tion 1eln cohib überi„ 2Prcnliarin Atadanhe im- 4 1 2 er 15; ade aDrer tO unt prxter: naturam et n, Anr ſ ant genera pard um excretioni Fipeckalt inſervien tium; niliter tot erunt genera vitioſæ excre- onis ſre nimiæ, ſive imminutæ, five pravatæ, quot ſiumt diverſæ viæ per quas xeretio fiat. 8 quis quærar a n fingula excr erorum genera nobi 18 1m nt ſatis nota& perſpes ta; lx ex- Singu- Ref pondemus, deſide rari adin uc exactam creto- n0t titiam ſpe alis hi aumoris per vas movum rumm ſpecles Pancreatis ex cernenci; deinde quid ie Ln. cernant Renes ſuccenturiati, quid Tymns, Aa quid Glandule—„imo forte vix nobis dum faris canflar eichr ejiciat Lien. Ob ſunt ſa- hanc ergo eauſam, inter alias, viſum eſt tis notæ ab ulteriori aut accuratiori diſpoſitione 86 hesf⸗ de retentis& excretis five in ordine ad I— 4ά‿—- 4 e e apeheeeee Cauſaz nu zwer- ſint humores excrementitu reten næ hu- alteratione vitiati) reducimus ve vel melancholiam, vel pitiuutam& ſas hum · mOrOI. 196 Gliſſonius de Rachitide. partes viaſque quas ſpectant, ſive in or- dine ad præſentem affectum, hic ſuper- ſedere, potiuſque inſiſtere quadripartitæ Galenum humorum diviſioni in bilem, pi- zuitam. ſanguinem& melancholiam, addita ſolummodo tranſpiratione indebita& ſu dore. Licet enim dubitemus, an hac di- viſio deducat humores ad ſpecſes infimas, quod(ut ſupra notavimus)] evidenter plu- res quam quatuor partes ſint ſpecie in ctæ humorum excrerioni dicatæ; cum ta- men hæc diviſio humorum non modo omnibus medicis clafſicis arrideat, ſed & in ſe omnino utilis ſit,& ſaltem redu- cat humores ad certa capita ſeu genera (ut forte quodlibet genus plures ſub ſe ſpecies complectatur jei impræſentiarum inſiſtere decrevimus; eoque magis, quod optime ſub generali notione conjungat& complectatur tum alterata præter natu- ram intus contenta, tum excetnenda nondum excreta, eoque reſpectu levave- rit ex parte onus noſtrum, opuſque con- traxerit. Siquidem dum hoc modo pro- cedimus, non opus erit aliud peculiare taput inſtituere de iſtis hujus morbi ca- ſis, videlicet de contentis præter naturam em ſub hocctitulo, alteratis, quandoquid ut diximus, comprehendantur. Cauſas ergo internas hujus mo ——„— —-—y— rbi(ſie ſ ti, ſiie I ad bilem 1an nvm ſanm re- h lns 24 4 ecn neyſ d N Tl l- Rünüe Aha tn din agna rn 119 alte dot lll tide. t, ſyel o. n, hic ſt ner. quadrp te niin bie. 3 vholiun, ldir inielita i. 8, an Mu: d pecies ni a, eridente plr. nt ſpeche b licatæ cl ata- um non 10d, s arrideal al & ſaltem ed- pita ſl hun as plutes’t impreſent unn que mags nol. dne comjul a ata prætel ulr tum excal wad reſpecul us- n, opufu cod. hoc mdd Io. t aliud pe n b hujus mo Malr is præteth ln m ſüb dantur. wujus mot cimus vela lim ⸗ tuum& 1(ft titii retent be 2ns Mune Gliſonius de Rac hatide. 197 humorem, vel indebitam tranſpirationem& ſudorem. Sanguis enim proprie dictus vix reus in hoc afftectu deprehenditur. Object. Objicias Prasticos in hoc affectu fere femper vena ſectionem in concha Aurium praſcribere, eamque evacualionem ut ilem obſervare, quod vix admitteretur, niſi ali- quo modo ſan guis hic peccaret. Reſp, Reſpondemus valere hoc reme- dium non ratione univerſalis plenitudinis fanguinis, ſed ratione peculiaris plenitu- dinis ipſius capitis. Supia enim monſtra- vimus in hoc affectu ſanguinem inæqua- liter partibus corporis diſpenſari,& qui- dem diminute partibus primo affectis, capiti vero nimis copioſe. Licet ergo non adſit vniverſalis ſanguinis redundantia in hoc morbo, reſpectu tamen particularis plenitudinis ipſus capitis, utiliter forte ſectis illis extimis& minutis aurium venis particularis ejuſmodi depletio inſtituitur. Dicas nos hoc reſponſo plethoram uni- verſalem quidem Folmale ‚ aſt particu- larem capitis(quæ non minus cauſa mor- bifica cenſenda.) plane concedere. Reſ- pondemus nos fuſe ſupra explicuiſſe hoc vitium ſanguinis, ubi egimus de inæquali diſtributione ejuſdem, ad quem locum propriè ſpectat, cum ſit cauſa eſſentiæ fecundariæ non primariæ hujus morbi; G 4 ideoque hic non exſpectanda eſt inanis ejuſdem rei repexisio. Pergendum er- go jam eſt. in propoſita diſquiſitione de præ- ſſ1 7 1 2 4 7* ⸗A Adc ntlsae rum tranſvpirati tumn dTanlpiratlo- * 5„2 Humorem excrement itium in veſicula& poro 7 7, C..7, J, r2224„ ziliario, five calidiorem, ſicciorem, acrio- .„aramone da 223 373 ouimie rem, amar ai? partem maſſà ſanguinis; qui oleum .. I. Bilis(five intelligas hoc nomine aduſto, vel ſalſo, in 3 pentriculo genitum&r fluutantem, ſive icho- mnoven 7..„„„ 4 Mund ſ 5 quο5 acres voroſ o anguine Coy- fand rupto in corpore producl0s poteſt, ſi forte amm in corpore redundet aut ferociat ac domi- netur, eſſe hujus morbi cauſa. eo- Etenim, licet videa modo pugnare frigidam atqu Bilis periem, quæ pars e pofſir morbi eſt; eo ipſo ta efſe nutritionem partium hujus— mium excretricem, five morbi tur potius poſſe im- e humidam intem- ſlentiæ primæ huijus men quod aptaet ſive irritando ni- attenuando ali- eauſa. um ul conſtitutionem inſitam mentum, nonnihil impedire,& partium ex iplam tenua- uare, ſpirituſque adeo inftos re aut eliq abſumere& diſſipare, 2ulr affectus recte ſtatuetur. bilioſos, fere macros bitus eſſe ob rationes modo aſſignatas. hri 4 1 2 II. Melancholicus as terreſtriorem ſanguinis portionem; ſine um ſalinam illam e tartaream matertam in Gn cum urllid exeret am, refrixerit urina, ut plurimum concreſcantem ve acidum baumorem inter cauſas hujus Notum enim et „ x& extenuati hæ- MAna- 1 humor(five intell- aan ld eo in arenulas, ul in ventriculumà lir inn „ 1 1 itide. dancpn to. hoc n nine eſialae pon rcloremn, kcri. aſl ſa ei jem, qur lein es comag dih 5, ahus ntem, g icna⸗ ose ſangu ecn- potelt, ſtorr erociatac onr- caua. rpotunspolein⸗ humicami ter⸗ ztie pum u nen qood 1 ud ve untane) M- ſe attenun)”- pedie, 4 parpum 11 dlque a ius inter cuds V . Nouun dd h6 „K& errli iw nodo 9 5. humor(ſeei uel dnis yninxl 5 l eam nutmun me „ in wauli, A 1 rimum eu unn 4 6 n venttiulun 3 f Gliſſonius de Rachitide. 199 ne forſstan(licet non per vas breve veno- ſum, ut veteres crediderunt) refufum; ſive terreſtres illas alimenti aſſumpti partes, qua cum facibus alvi per ſedem deponuntur) quemvis horum intelligas, ſi redundet hic humor, neque debito modo expur- getur, culpari poteſt ut cauſa hujus af- fectus. Nam 1. humor ille qui terreſerior pars ſauguinis eſt, ſi excedar juſtam pro- portionem in maſſa ſanguinis eum minus aptum reddit ad nutriendas partes præſer- Quo- modo melan- choli- cus hu- tim primo affectas. Partes enim primo jus affectæ nobiliores ſunt texturæ quam pa- morbi renchymata viſcerum, aut oſſeum genus; cauſa ideoque ſnpra monuimus parenchymata efle & oſla facilem admittere nutritionem per modum congeſtioni fimilem; verum illæ partes priores longe accuratiorem ſe- cretionem& operoſiorem aſſimilationem poſtulant. Atque hinc eſt quod carnes viſcerum animalium inter impuriora& craſſiora alimenta recte reputentur; nimi- rum quod minus ſelecto ſanguine, mi nuſque ante unionem elaborato alantur. 2. Salina fimiliter,& tartarea materia ni- mium accumulata nutritioni inimica eſt, & potius diſſipativa eſt ac depaſcens quam augmentationi favens. 3. Humor acidus ventriculi totus edax eſt ac famelicus,& forte ubi redundat ipſi ſanguini conſimi- lem deprædantem q aalitatem facile im- pertiat. 4. Et ultimo terreſtriores al vi fæces Importune retentæ chylum inquinare 1 4 4 m-. pof- poffit. „& F ““ 200 Gliſonius de Nachitide. poſſunt, eumque minus idoneum ad alen. dum reddere. Denique concedimus fin. gula melancholiæ propoſita genera ſu. Perflue coacervata aut præternaturaliter petenta, non primo ac per ſe& directe ad hujus affectus productionem facere; in. directe tamen modoque propoſito ad ejus generationem nonnihil pofſe contri- buere. 3. Pituita(ſive ſumatur pro humidiunt eꝶ frigidiore parte maſſæ ſanguinis; fſive pro ſeroſa parte ejuſdem; ſive pro lento bumune ventriculi& inteſtinorum; ſive pro ſalius & ſputo; ſive pro wusco narium aut fau scium; ſive pro peculiari humore, quem fun novum Pancreatis vas expurgare ſolet) q uomodolibet ſumatur, ſi retineatur ac in corpore redundet, magis directe hanc a ffectum reſpicit, ejuſque cauſam magis Quo- Froprie& per ſe dici meretur. ſt enim modo hic humor frigidus, humidus, lentus, Pituita craſſus, torpidus, parum ſpirituofn, Seſ mollis,& interna lubricitate affectus; cauta quæ omnia ad amuſlim quadrant cum eſle eſſentia primaria& ſecundaria hujus mor- offir. bi propoſiti. Quocirca humor hie ſuper- flue accumulatus, cum in hujus morbi ptoductionem univoce conſpiret, cauſa propria& agens per ſe merito æſtiman- da eſt. .. 1„1, Præter hos humores etiam indebtta tranſpiratio, ut& ſudor ſive nimiis, , 1 9 ſive deficiens inter cauſas hujus a 2s A elb ¹ r lenl- 8 pr⸗ DAtal 4 anggt ha dlale 4 † e ſe g Kllalld d Wacod- litide neum ad len. ncedimu. ta genet,. rternatu alter le& din eal m facel; n. propoſp 3 poflſe(hunn. pro hun idin zuinitz f eyw 0 lemol nn five pro dauis arium u fu- dore, qhe i un purgane dlt) ſtretinez ur a is direch hunc cauſam Nag etur. H enim nidus, Hnt, n ſpirtſ ols, itate af; quadtan cun ria huſu mot- morhic Äper- ujus norti nſpitet; cauli erito xflmar- etiam Adebit ſiwe Amüu, 8 huſts à9 ectih Gliſſonius de Rachitide. 201 fectus nonnunquam recenſeri poſſunt. tenim ſudor immoderatus, ùt& ni- Quo⸗ mia tranſpiratio, diſſipat vires,& una na060⸗ eliquat partes, imprimis evternas in hoc exed. morbo primario affectas, atque diſcuſſis dens ſpiritibus inſitis facile poſt ſe intempe- vel de- riem frigidam relinquit. Sed& tranſpira- ficiens, tio alio modo inſuper, nimirum ubi ni- ut& mis lubrica eſt, hunc affectum promo- debie vet. Requiritur enim ad juſtam caloris Hpirarun partium excitationem& conſervationem hujus debita quædam lucta exhalationum inter morbi tranſpirandum. Quæ ſi deficiat, calor cauſa actualis quoque qui ex parte in ipſa hac elle. lucta conſiſtit) valde debilis ac languidus Poude evadit, parteſque ſrigidæ intemperiei fa- cile exponuntur. Sed de hac re ſuperius plura. E contra ſudor præter rationem cohibitus, ut& imminuta tranſpiratio, facile febrilem calorem accendit, adeo- que vires inſitas frangit parteſque diſſol- vit, eafque frigidæ intemperici poſtmo- dum facile,obnoxias reddit. Deniqus, ut reliqua verbo complecta- mur, humor, quivis præter modum ac raticnem excretus, colliquationem par- tium ſpiricuumque inſitorum difſipatio- nem facile infert, adeoque corpus ad hunc aſtectum diſponit. Atque hæc dixiſſe ſuf- ficiat de rebus non naturalibus cauſiſque morbi inde ortis. 1 C A Er. Qui 202 Gliſonius de Rachitide. ——————— CA D. XVII. Morbi anteeedanæi, qui hujus mor- bi cauſd eſſe poſſunt. R A Orbi hi, reſpectu eſſentiæ pro- V priæ, ſolo morborum nomine 4 nuncupandi veniunt: attamen reſpectu hujus morbi, quem ut effectum poſt ſe relinquunt; cauſarum morbifica- rum rationem vere ſubeunt, atque inter cauſas hujus affectus accenſeri debent. gtſi vero plurimi horum(quod ad paxerr- tes, pertineant, adeoque nativam labem proli imprimant) ſuperius memorentur, fuam nihilominus conſfiderationem dr verſo tamen reſpectu& ordine hic fure mirentur. Morbos hos reducimus adtria genera ſeu capita. 31. Ad morbos huie affines ſu ex parte con- generes. II. Ad morbos corpus extenuantes ſau emac iantes. III. Ad morbos ignaviam r torpores nuin partibus primo a ffectis inducentes. De I. Genere. 1 ha vin Heute orrend rin ſt pychd, 7. Vern, mofomn hi ki nüntar, Acoult enm wuc z dAxn Morbos huic affines ſeu congeneres voca- 1 morbi mus cos qui ex parte ſaltem conſſſtan in cadem 81 Ao. Wh, la fetber unmel hitidk. I. in hujuna y. Junt. u ellan bro. borum 1c und unt; attt nen uem ut effe un rum mot' icr nt, acque ir ccenſeni de en ius memote t- ſideratiodet d- Cordine bu jur recuimst in des ſeu aymn m. 3 exmum A wiam G in im ffeckis niun ttz. enert. eu cngets 1oc rem confätſur dcce Ghſſonius de Rachilide. 203 cadem natura cum eſſentia hujus morbi. huic Hujus generis ſunt intemperies quæ vis fri- ſint af- gida intemperies quævis humida; item quæ- fines& vis frigida& humida, Nam pars primæ couge- eſſentiæ hujus morbi includit intempe- riem frigidam, ut& humidam, adeoque iſtæ intemperies cum hoc affectu ex parte conveniunt. Huc etiam ſpectant cacochy- mia, pituitoſa, melancholica& mixtà 06- ſtructio ab iſtiuſmodi humoribus facta, ca- chexia, hyarops Imo huc etiam reſerre poſſumus, propter affinitatem, morbos ilos in quibus ſpiritus irſiti nonnihil abſu- muntur; quippe pars eſſentiæ hujus mor- bi confiſtit in penuria eorundem ſpiri- tuum; alias vero commodius referuntur ad genus ſecundum; ſimiliter morbi in quibus partes primo affect torpore aliciun- tur, ratione affinitatis ſuæ huc poſlunt pertinere, licet tertium genus morborum enumeratorum magis proprie ſpectent. Porro morbi, in quibus laxatur,& flac- ceſſit touus partium, huc xeſpiciunt; quippe qui partem hujus morbi includunt, eam videlicet, quæ conſiſtit in laxitate, flac- ciditate, interna lubricitate& mollitie toni ſupra deſcriptis. Aſſerunt Philoſophi Elementa, quæ in ſymbolicis, ut vocant, qualitatibus conveniunt, facile inter ſe tranſmutari; pari profecto ratione mor- bi, qui ex parte in eadem eſſentia eonve- niunt, facile reciprocum tranfitum ab uno ad alterum admittunt. Sic videmus 1 1 6 Ephe- neres. 204 Glſſonius de Rachitide. Ephemeram, quæ in præternaturali ca. lore cum putrida convenit, levi de caula in eandem degenerare. Notandum hic ta. men, graviores morbos non ita ptompte m leviores, atque leviores in graviores commutari. Præterea neque omnes mor- bi qui forte pariter de eadem eſſenti- par- ticipant, æque facile inter ſe permutan- tur. Alii enim morbi promptius in alios, cum quibus ex parte conveniunt, quam alii tranſeunt, idque propter alias ratio- nes præter dictam convenientiam. Ut ut ſit, ſi intemperies frigida& ſicca puello dam laberetur, tum ob congruentiam utriuſque morbi in frigiditate, tum ob peculiarem tenellæ ætatis verſus humict. tatem inclinationem. Etenim ob frigidi. 10 32*.—„ e; tatem coctiones imperfectæ fierent, h nc- que crudirates ſeu crudæ humiditates ac- cumularentur, quas facile& proximein tam tenera ætate ſequeretur intemperies humida. Porro intemperies frigida& ha- mida, ratione frigiditatis tardiorem pul- ſum, ratione humiditaris magis lubricum minuſque obluctantem efficerer, unde imminuto vitali calore, paullatim ſpiti- tibus inſitis torpor obreperet; denique, ob labilem illam retentionem ortam ab mterna partium lubricitate,& ob debi- lem coctionem, ſpiritus inſiti partium primo affectarum Lufim quoque minue- m, adeoque gradaxim hoc modo im to⸗ 4 Klootlo eno lplae Am oh) dohlal WWeorul. ſia A) Lül A; hde 11 5 Moc Naol — Worä mide. ernatutall 3. leri deca l andum i. nita pton e 3,h grollres eomnesn yr. eſleurua, r. ſe dem d- prius in eniunt, 1 o. ltate, tul verſus hu- nim ob ſt x herent, humiditate e& promm . tur intelmpe 5 es rigihat 3 tardloten magts lubr eficeret, paullatim eret; denlq 4 — infti pati m quoque Ill k- u hoc mocdo Ir ſu Olſſonius de Rachitide. 205 4. 8. 6. 3 6 troducetur integra hujus morbi eſſentia. Sed de hoc genere hæc dicta ſufficiunt. De II. Genere. Morbi plurimi emaciantes G. quovis modo sorpus extenuantes, licet forte ipſi nullo modo de eſſenria hujus morbi(quemad- modum morbi primi generis) participent, corpus tamen ad hujus morbi invaſionem diſponere, eundemque poſt ſe relinquere queunt. Etenim omnes morbi graviores & diuturniores, tractu temporis, atte- runt& extenuaut habitum partium, ſpi- ritus inſitos abſumunt, tonumque par- tium ſolvunt; atque hæc attritio,& ex- tenuatio partium potiſſimum reſpicit par- tes in hoc morbo primo affectas. Nam, ut ſupra aſſeruimus, parenchymata viſce- rum non ita facile ſubjiciuntur colliqua- tioni aut diſſipationi: Quin in cadaveri- bus eorum, qui à longis morbis extincti ſunt, diſſectis, viſcera nihilo ferme mi- nora, imo forte majora frequenter repe- riuntur, quando externæ partes(quæ in hoc morbo folent eſſe primo affectæ) vi morbi plurimum emaciatæ ſunt. Ideo- que cum morbi extenuantes vim ſuam maxime in partes primo affectas exerant, facile contingit, ut ii in pueris ad mor- bum hunc invehendum faciant, Abſump- tis quippe magna ex parte ſpiritibus inſitis parrium primo adectarum, Vix ler de ꝛeſt, 206 Gliſonius de Rachitide. teſt, quin conſequatur intemperies frig da, quam ob cruditatem excipit) ut ſupra monuimus) humida, ſimulque torpor; cum calor, activitas,& vigor partium maxime dependeant à ſpirituum inftto. rum copia. Atque ita exhibuimus moqum, quo hic morbus inſiſtit veſtigiis aliorum præcedentium hujus generis; quod jam ulterius in tres claſſes ſubdiſtinguimus. Tria Prima compreheudit mor bos per in enſibi genera les wias habitum partium extenuantes&r al- miwebd. umentes. Huc ſpectant febres fere omna, eofpus præſertim Hectica, Tabes, Ulcus Pulmonm extenu- Cum febre putrida: Item febris qualibet an. antium. tinua violentior, febris ardens, maligng, peſtilentialis, Pleuritis, Peripneumoniai ltem Vvariolæ& morbilli, ubi gravius afhixerim. Similiter febres, intermittentes diuturninen Denique morbi omnes chronici grauiterqus afhligentes idem præſtant. Secunda Claſſs continet morbos per vias maniſéſtas call- quantes&o ſolidam ſubſtantiam partium evyacuantes. Huc referas immoderatam dd- itionem, lienteriam, dyſenteriam, diar- rhæam, Hluxum hepaticum, diabetem, ha- morrhagiam proſuſiorem, ſudorem nimum, ulcus in quavis parte magnum, profundun multamque materiam indies excernens. Hi enim affectus omnes evidenter habitum partium extenuant,& ad hunc morbum introducendum faciunt. Tertia tandem complectitur morbonequs Auidem non direte, aſt ex conſequentia zun . An 1 ſq 1 lixii— uum um coe ultrat Uertend hitide. emperles! i cipit ſun n rulqus w u, Nol pal im aMltuum il id. ſtigis 3 un er's; quo m — A8 = —=B mnuifa l- tantiam za u immoinam u- ſentaim, Äu- im, dubam- ectitur 1n i e conſequanig ut 10 Glſſonius de Rachitide. 207 dam ſubſtautiam partium dicuntur extenua- ve; ut omnes morbi impedientes alimento⸗ rum vel costionem vel diſtributionem, Si- quidem hi partium à vitali calore conti- nue depaſtarum reparationem prohibent. Hinc morbi varii Ventriculi, Inteſtino- rum, Meſenterii, pancreatis, Lienis, Hepatis imo morbi in ore, faucibus, vel. gula impedientes tantum aflumptionem aut deglutitionem cibi inter cauſas hujus morbi hoc reſpectu annumerentur. Ut intemperies, tumor, nauſea appetitus de- us ventriculi; item intemperies, tumor, obſtructio e&x ſcirrhus meſenterii: pancreatis, hepatis, lienis, ſimileſve affectus alicujus di- Garum partium, quibus debita alimento- rum coctio vel diſtriburio quovis modo fruſtratur, parteſque inde defectu alimen- ti extenuantur. De III. Genere. Morbi torporem partibus primo affetli⸗ indacentes, peculiari quoque jure ad hujus affectus productionem conſpirant. Ete- nim calor inſitus iſtarum partium nonni- hil ab illis ſopitur, minuſque efficax red- ditur; unde intemperies frigida ſenſim obrepit, quam& humida(ut modo dic- tum) facile conſequitur, mollitieſque etiam, tum interna lubricitas. Adhæc pulſus arteriarum ad iſtas partes delata- zum paullatim enervYatur, qiſtributio ſan- guinis 5—— ͤͤͤ“ 208 Gliſſonius de Rachitide. guinis caloriſque vitalis minuitur, partes Ipſæ parcius aluntur, tandemque penu⸗ ria ſpirituum inſitorum ſupervenit; mt ab hac etiam radice, aliquandiu perma. nente, eſſentia hujus morbi demum pul⸗ Pueri: lulare queat. Apopleaclo, Paralyſis, Le. riſſi-— 2 77 kanif thargus, Carus, ſimileſcque afféctus huc ſoporo- maxime ſpectare videntur. Rariſhme ta- ſis aſ- men pueri his de cauſis in affectum hunc tectibus incidunt, atque adeo raro, ut nondum in hunc nobis obſervare contigerir hune morbum on ab iſtiuſinodi aftectibus originem duxiſſe. um 8 14 77. rar 4 e r 13 r viGar— znci- 81 uls hujus Ldl Itatls rationem Sxigat, dli. dunt& cimus puerorum corpora, ob raritatem aur. ac permeabilitatem, rarius iſtis efflechibu ſubjici; ubi vero forte iis corripiuntur, morbus ipſe non conſtitutionem natura- lem aut v t animal impetit; adeoque animalis facultatis de- pravationem aliquamdiu invel I 1. 1L) priul. quam naturalem vel vitalem interturbet. 1—. Torpor vero, de quo hic loquimur, ad 0 conſtitutionem naturalem pertinet, in quam non ſtatim transferri poteſt. Porro, ob tranſpirationis facilitatem in corpori- bus puerorum, ſi forte iſti affectus mi- tius ea invadant, facile ac cito excutiun- tur; ſin ſævius irruant, æque ferme cito, ob conſtitutionis debilitatem, interi- munt; quippe qui natura ſua graviſſiſſimi ſint affectus. Utrovis autem modo acci- dant, vix tamdin protrahuntur, ut ſätis Lfheacitex torporem hunc infite Paniun ädunl erum. (axerut melat nccoli rmn vr enakom do nt lcedont em tem f eürene ohrer mm uM nern, zuitur, d lemque d u- aderſenit w uandiupet n di demum ul Parahlis l 1eefa Narilim kx affectum c loquimu, ¹ m peruit, ri potett lor tem in colhi r iſti afectc ttatem; ſua graiiſ tem modod huntur, uh c inlia fani Ghſſonius de Rachitide. 209 conſtiturioni imprimant. Concedimus tamen hos affectus ſi forte diutius cum vita peſirſtant; poſſe, tractu temporis, conltitutionem inſitam eo torpore aſfice- re, ut morbus hic inde ſubſequatur, licet nondum id noſtra obſervatione ſit com- pertum. Cæterum morbi, qui freqynentius hunc Qui torporem conſtitutioni inſitæ partium morbi primo affectarum invchunt, ſunt illi ipſi, fint qui quii pueros quovis modo ah actionibus eę& ex- e- cercitiis delitis, praſertim ab uſu pedum inm- Jao. pediunt; ut luxatiꝰ: aut fractura, vulnuſve lent aliquod pedis, cruris, femoris, fpina dorſi; rorpo- item rumores aut dolores, ſimileſve affectus, tem ſive ii afligant partes jam dictas, five hun alias, modo id efficiant, ut pueri inde morbe ambulare, aut pedibus infiſtentes ludere, braum maſculifve exercitiis uti reeuſent. Hinc inve- enim rorpet paultatim vigor calorque ex- here. ternarum partium quæ in hoc morbo pri- mo ſunt affectæ, atque inde catenatim ſuccedunt cæteræ partes eſſentiæ hujus af- fectus, quemadmodum ſuperius decla- ravimus. Abſolvimus jam enumerationem cati- ſarum hujus affectus,& ad a ifferentias ejuſ- dem proxime foret procedendum, niſi hie ſe interponerent. Difficultates duæ, quæ proprie reſultant ex cauſarum propofita- rum ulteriori confideratione. Etenim caufſæ modo allatæ videntur omnes tum pueris, tum adultis cummunes; unde jure ☛“ 6 liſonius de eKarhahie jure qu⸗ i poſſit. Qui fi Ilat d quod tate ranchoxe es non æque ac pueri un modo mfeſtentur? Deinde cum cauſæ propo⸗ ſitæ fere omnes communes fint cum An. gliæ„ tum multis aliis regionil bus:;& carum nonnullæ omnibus t errarum dle gis. Hinc infuper quæri poſſit, cur 1 Anglia am morbus hicf frequentior quam in aliis regionibus occurrar 2 Has quæſtio. nes ordine examinabimus, noſtrumqys de his judicium in medium proferemus. Quaæſtio prior. Ur atate grandiores non æque ac n huic morbo ſiut obnoxi? Quaſtio nis termini videntur inſinuare af. fectum hunc poſſe quidem, licet admo. dum raro, adultis etiam accidere: ſed hujus dubii folutionem in calcem præ- ſentis determinationis reſervamus. Inte- rea Pimno opponendæ„& ex adverlo penſitandæ ſunt conſ titutiones ſeu diſpo- ſitiones tum puerorum huic morbo maxi- me obnoxioruur, tum grandiorum n- rius ei obnoxiorum; necnon juvenum, virorum,& ſenum, idque in ordine& relatione ad hunc affectum. Cuefn enim ipſa non abſoluta ſed corapnig elt, g 1 tin ded Rachinns 1 ſat Jnit 4 puenl horn 1 um canle a- mes ünt cam 1 regionibus bus terrar yior. es nn araen S bnoxi? QM b- entur nfinuad- em, Iicet al o am äccite: 1 in calcem eſervamo. „RX el a stiones ed zic morbot cnon jäfell lque in oiiit 8 Aum.(W b- ſed compas ſ ) ⸗„ 4.. Glhſſonius de Rachitide. 211 .. eft, primaque ideo ratio determinatio- n petenda eſt ex mutua colla- erſarum diſpoſitionum dicto- rum ſubjectorum, quatenus eæ aut faci- lius aut diſficilius impreſſiones propoſita- rum cauſarum admittunt. Deinde etiam expendendæ veniunt accidentales quæ- dam peculiareſque conditiones juniorum ſub una ætate magis, ſub alia minus huic Quo priorem collationem felicius ex- Diſtin- pediamus, ex adverſo ſiſtemus, hinc Gtio ho- 5 4 quidem pueros ſemeſtres, hornotinos unum . ¹ reipec- bimulos, trimulos, quadrimulos; illinc ru re: vero quinquennes,& ultra ætate pro- tis inju- vectos, juvenes, viros, tum ſenes; il- mores loſque generali termino juniorum, hos& ſe- ſeniorum ſeu ætate grandiorum com- Hiores- lectemur, niſi forte res ulteriorem gran- diorum diſtinctionem poſtulaverit. Hifce ergo præmiſſis collationem inſtitutam aggredimur. I. Juniores pueri frigidiori tempera- Junio- mento præditi ſunt ſenioribus. Calor res pue- enim temperamenti à primò ortu ad viri- d frigi- lem uſque ætatem intenditur, quo tem- tempe. pore in ſtatu quodam conſiſtit longe in- ramen- tenſior illo puerorum; verum hinc ſen to præ- ſim declinat ad extremam uſque ſenectu- ditiſunt tem, paulloque ante hunc extremum quam 4.(x..— ſenio- terminum ad gradum iſtum, quo in pue- res,& titia occepit, relabitur; ante vero hunc cur, texr- — 8 ö 7-„*. J. 212 Gliſſonius dle Aac hitide terminum ſupremæ ſenectuti ——8ͤſ ramentum iplorum ſenum calidius ect illo puerorum. Licet enim revera juniores pueri uberiore calore inſito, ſpirituque inſito abundent, non tamen propterea neceſſe eſt calidiore temperamento fruan. Plura tur. Siquidem ad conſtitutionem tempe- requi- ramenti calidi, præter ſpiritus inſitos& Tantar alorem inſitum, plura requiruntur con. ad con-.. verb.— ad con- currentia, verbi gratia, amplior port ſtituti- 2.11e B 2 Portio onem humoris bilioſi, unaque vel maxime ii. rempe-talis facultatis validior nixus, nempe tum ramen- in pulſibus, tum in ſpiritibus vitalibusin ti cali- circuitu ſuo. Cum ergo juniores pueri ffi. 4 zun gidiores ſint, haud mirum, ſi mordis Pirttu rigidis ‚ qualis hic eſt„ magis ſint 0b- inſiti, noxii. Quod ad ſenes attinet, præſertim & calor in provectiore ſenectute; concedimus il- iaſitus. lIos quoque& frigidiores eſſe,& frigidis morbis levi de cauſa ſubjici. Quapropter, hinc, videlicet à frigiditate temperamen- ti, nullam differentiam inter pueros ju- niores& hoſce ſenes, reſpectu aptitudi- nis ad hunc morbum incurrendum, de- ducimus. 2. Juniores pueri humidiores ſunt æta- te grandioribus. Seneſcere enim, ſi ſano ſenſu ſumatur, eſt ſicceſſere. Quamfis enim ſenes ſuo modo etiam humicdis af- fectibus, ut catarrhis; obſtructionibus; cachexiæ, hydropi, paralyſi, lethargo, laxitati nervorum tremorique& ſimili⸗ bus malis obnoxii ſint, re ipſa tamen non- nulla N 1 rdal bl col A kurn vütautl okura rWsinco rumſt ard Alele l. aumode gſtr All, 97 6 ndo cru 0 elu 0, K. J ummdl wo Ure lena, I. 69 am ſt MLlil R dil mad Ilpola, morbb. menter nem ll tächyr Gäpri relenur una; c mplen lmusler umch Nnkt u Tentam u ichtinde ectnti, nn m calicinsen Teyera janic lito, lointu amen pro deramentom utionem ie ſpiritus iain requiruntu ) amploor 90 e vel maum rus, nemye inter pues! elpecti ulil- ncurrendun: nidiores un ere enin, 1 obſtrucind an Gligonius de Rachitide. 213 nulla eſt differentia inter intemperiem humidam, quæ pueris,& illam quæ ſe- nibus contingit. Nam in pueris adventi- Differt tia humiditas intemperiem conſtituens, revera non tantum istimam ſolidarum partium inrem- ſubſtantiam perfundit, ſed& eidem pe- nitus incorporatur: aſt in ſenibus ſolida quæ partium fubſtantia, vel tum quando in- pueris temperie humida imbuitur, non videtur ab illa exuere ſuam terreſtreitatem, ſed quo- que ſe- ammodo componi ex natura ſua ter- nibus reſtri,& ſucco quodam adventitio hu- Lon An⸗ mido crudoque, aut etiam excrementi- quo- tio, vel in poros, vel in ſubſtantiam par- modo. tium imbibito, non tamen ſatis incorpo- 4 rato ſive unito. Quemad modum enim arena, multa aqua perfuſa, totam ter- reſtrem ſuam ſubſtantiam utcunque non- nihil madidam fibi retinet) ita& ſenum corpora, ut ut crudis vel excrementitiis humoribus madeſcant, non deponunt tamen terrenam illam ſubſtantiam, ſive partem illam, quæ capitis mortui nomi- ne à chymicis deſignatut, quam ſibi iu dies à primo ortu accumularunt. Eſt ergo hæc ſenum intemperies ſpuria, non ge- nuina; cruda, non in ſubſtantiam par- tium plene digeſta. Ideoque licet conce- damus ſenes ctiam poſſe ſuo modo, quo dictum eſt, laborare intemperie humida; liquet tamen una ex lis quæ diximus, quantum diſcriminis interfit inter hanc feuum& illam juniorum puerorum. Por- 10 214 Glſſonius de Rachitide. ro quod hæc hurnida ſenum intemperies minus ſit præſenti morbo conformi, quam illa puerorum ex eo maniffeſtum eſſe poteſt, quod in ſenibus non eam mol. litiem ac teneritudinem partium, quam in pueris deprehendumus, 3 producat: ne⸗ que eos æque diſponat ad diſſipationem aut colliquat ionem ſpirituum inſ torum, aut lubricam permeationem ſive ſa angui. nis five exhalationum, quæ in hoc aftectu ſupponuntur; quin potius obſtructioni- bus cæteriſque malis ſupra recitatis, eos P.. 1 obnoxios zcddlir. ergo collatione inter inten up perie m humidam„ quæ pueris junioribus,& illan m quæ ſenes af 1. ſolet, non 4 ſultat ratio, cur ſenes 8. d d 1 men perſpirabilitatem, ob laxitatem& .„ 3 1) minut ſque ſr- mam partium cohærentiam, facllius 1. Pueri junior& ob candem infirmam partium conſiſtentiam. torpori etiam re dduntur! magis obnoxii quam grandio- res. Etenim ad vigorem& activitatem par tium, præter juſtam ſpirituum copiam requiritur imprimis fitmitas earum colæ- rentiæ& conſiſtentiæ. 4 De 1 dg 0 ouis da 0 ) Gloc 5 be 6 ar 88 dddn 1 II ntah an W lll N achithe. num int: 9 M ntenhe 1 rdo conforn co mantleltn us non eama Pattuum, An — produc 1 dd diſipann uum inſtor nem ſive ſa uæ in hoca n us obſtrua ergo call 4 ux ſenes a 1 et bditiäb 8 wob corpod n) miu. ntiam, Rals ni& colligta ſubjiciuutut cauſa iu e andem infm B worpoi AI uam gun n R acbi Ghſſonius de KRachitide. 215 3. De Tono partium non opus eſt ut quidquam addamus; cum ejus debilita- tem in junioribus pueris præ grandiori- bus toties jam inſinuaverimus,& cuivis liceat, obſctvare, ut tonus creſicente æta- te magis magiſque firmetur. 6 Quod ad diminutam diſtributionem ſanguinis ad partes primo affectas attinet, (quam notabilem eſſe partem eſſentiæ hu- jus morbi ſecundariæ ſupra probavimus) dicimus, grandiores ætate pueros tum validioribus tum frequentioribus exerci- tiis uti, quam juniores;& propterea in illis fortius proritari pulſus externarum partium, nempe primo affectarum, ca- loremque majorem in iis excitari& fove- ri, ideoque frigidam intemperiem po- tentius ab 1is arcerl. 7. Quod ad vitia organica, auctam nempe magnitudinem Capitis, Hepatis, vaſorumque eorundem; ſimileſque af- fectus attinet, notum eſt proportionem partium in grandioribus maxgis eſſe con- firmatam,&⅞K ſtabilem in junioribus e contra facilius moueri arque alterari; ceſ- ſante vero accretione, non niſi graviſſi- mis de cauſis cam amplius immutari. Ut vel hinc etiam juniores pueri in hunc morbum maxime proni ſint. Concludamus ergo hanc partem quæ- Junio- ſtionis, juniores pueros, reſpectu pecu⸗ rus liarium Iuarum, conſtitutionum& diſ- pueri poſitionum naturalium eſſe magis huic quareſ malo Pectu — 2 16 G4 10 Onius de Rach ntide . 2ℳ Entma- mnalo obno xios s quam grandiores, eoque gis hinc magis„ quo juniores. morbo obnoxii qduam xtate gran- V. er um non nprerereunda, quæ hic oc- currit, objectio, quxr opportune quoque occaſionem ſubminiſtrat tranſe undi ad al. teram collationem, rigelicet jun iorum diores. puerorum inter ſe. Si enim juniores pue- t) Oëject. ri(ut ex dictis liquet ſ magis ſint ex na. turali ſua conſtitutione& üipoſtan proclives ad hunc niores, eo magis„ quod pu raärius ante ſemeftr m& 1 hnei ltrain! aftectum incidunt? Etenim, ntiam d lictam 8 pueri mWO ate à partu Sideuct atur huic morbo maxime obnoxii— Auo bd tamen experientia non comprobat, quin potius cantra teſtatut, pueros nempe ante nonum ctatis meur em vix aut quam rariſſime in hunc affec. tum incurrere. Hic ergo aggr edi nobis s eſt alteran colla tio nent puerorum juniorum inter ſe. Siquidem fieri non po- 1 teſt, ut ita conſtan eis norbus hic pueris ad eundem maxime diſ ſpot 23 is parceret, minuſque diſpoſitos fre Scqut atiſſime inra- deret; niſi alie uid in erveniret diſcrimi nis, quod illas æ tates de everſi mode re- icit, quodque morbi invaſionem ante comp jeru um ferme primum a xtatis annum rembrarur, non obltante. propenſi tate naturæ,& tamen poſtea, vel non ommi- no, vel. non adeo potenter pueros ab hoc mor rbo tueatur. Hic ergo inveſtiga nda eſt jol 1D .42 fü n dun Rachuuie randlores, e, 1 dpportuneq- 1 5,2 4 ilelier an— n 3 mote n 1 cua num xrato me in hunc 2o aggreci dot ꝛen plen dem bel 1 norbusheur 5 poſitis pa ſreni illme reniret di deserim invafoonem m ætati Al atc. proyedd 1, vel nodo er pueroi Hineſtigant Gliſſonius de Rachitide. 21 7 ipſa ratio diſcriminis inter has ætates. Quam ut promptius aſſequamur, non erit forte abs re obiter annotare ſpecia- lius, quæ ætates frequentius, quæ rarius, duce ex xperientia hoc morbo affici obſer- NehtuL. Aſſerimus ergo morbum hunc rariſſi- Quæ æ- me infantes mox à partu, aut ante ſe- tas ju- meſtrem ætatem(imo forte ante no- nioru num menſem) corripere. Ab illo tempo- quæ ce vero Paäull⸗ tim incipere frequentius in- frequẽ- dies graſlari uſque nempe ad primum æta- tius tis annum completum cum dimidio. Inde huic frequentiam„ quaſi æeren, ſuam attin- Lbno gere,& in cadem quaſi conſiſtere ad fi- nem uque ſecundi ætatis anni cum dimi- dio; ita ut tempus frequenter invaſionis ſir annus ille i integer, qui mox primum ſeſqui iannum à partu ſequitur. Exacto ſe- cundo anno cum dimidio morbus indies minus frequenter invadere incipit, ob ra- tiones ſcilicet luipr a allatas. Verum ratio- nes⸗ ob quas Infantes recens nati Tariſſi- ne,& ob quas à nono menſe ad ſeſquian- num frequentius„‚ curque poſtea peri tegrum annum frequentiſſime acriclantur, 11, hic„ordine exigendæ ſunt. I. Kationes. ob quas pueri recens nati Cur In- rariſſime afficiuntur, hæ poſl int aſfignari. fantes Prima eſt, quod fœtus in utero 26.&qua recens li calore& amplexu uteri ſtrenue maniatur nati ra- 1 H Auuea hunc morbum, ut ſupra declara- ſume vimus,&, per conſequens, idem in lu- antur K cem 218 Glſonius de Rachitide. 4 cem recens editus aliquid munimentt dllce contracti ab æquali illo uteri fotu ali Juaudiu retineat, ut ſtatim à partu non at ita facile in eum incidat. a Secunda eſt, quod obſtetrices ein nurrita 9 ea arte recens udi 0s tractent, ut eorum con- dit io qnam proxime accedat ad illam quum V 1 nuper in utero Habuerant. Uno enim conti. un, nuo involucro totum corpus;, exceptocx faie⸗ pite, undique involvunt: unde partes cor- unt poris exteriores& primo affectæ in hoc ull morbo ab injuriis externi frigoris mu- 1 niuntur, calidæque exhalationes à qur. cunque parte corporis erumpentes ſſo A4 involucro forte duplicato aut triplicato, tid faſciiſque circumducto, ex æduo rett. lun nentur, omnibuſque partibus corpolis pu æqualiter communicantur, ut quaſi i communi hypocauſto xquali calore ſ- nn veantur. Cum ergo prima pars eſſentie umn hujus morbi in inæquali fri gida intempe. Sa rie conſiſtat, non mirum fi munimenta Aim hæc corporis eam ad tempus ſaltem aser- un tant. as.. Tertia ratio forte eſſe poteſt ſalulriu und bre ſa- Diatæ. Lac enim muliebre tam tenelle tin Iuberri-xtati ſaluberrimum alimentum eſt, pre-T an mum ſertim è mammis exſuctum. Eſt quppe inn infanti- cibus ſimplex& uniformis, multum die bus ali- alens; coctu facilis,& conſtitutioni ir dd men- fantum amicus& familiaris. Quamdi l tum. ergo hoc alimento commode Aluntut, 1 A pauciores diætæ errores incurruut; mr nuſcqus achtide. uid munim o uteri fotu l. tum a Daltl Berumpent ato aut tül rima pasd alifrigch iin rum munn a empus dtm; eſſe porctſ aliebre tamk: limentumck [uctum. H niformis 1 & conſttunl amiliarb. commode al ores incurrd Gliſponius de Rachitide. 219 nuſque huic morbo redduntur obnoxii. Notandum tamen, ſi lac nutricis non ſit gxcep- in ſe probum, vel alias non reſpondeat tis cer- conſtitutioni infantis, rationem hanc lo- tis caſi- cum non habere. Quando igitur nutrix use gravida eſt, aut immoderatius veneri de- dita, quando ea cacochymica, valetudi- naria, aut alias ægra, quando ea temu- lentiæ aut crapulæ aut inſalubri diætæ de- dita eſt, tutius eſt, niſi commodior nu- trix in promptu ſit, ablactare infantu= lum. Quarta& ultima ratio eſt, tarditas mo- tus bu jus morbi in ſua prima invaſione. Adeo enim lente ſenſimque obrepit, ut ad plures menſes vix ſui manifeſta veſtigia prodat, niſi forte à vehementiſſimis cau- ſis ejus progreſſus promoveatut, ut à morbo violentiore aut colliquante, ſeu antecedente, ſeu ſuperveniente. Cum er- go tam lente morbus hic natura ſua pri- mas radices agat, cumque pueri, ut prius monſtravimus, naſcantur fere ab eodenm immunes: vix contingit eum ante ſextum Cur In- menſem, imo raro ante nonum, evi- fantes à denter in actum prorumpere. Atque adeo 2 men- rationes reddidimus, ob quas infantes 2ad. modo nati, non obſtante conſtitutionis annum debilitate, ad plures menſes ab hoc affe- ætatis ctu defendantur. indies II. Cauſæ, cur pueri&⁴ nono menſe ad hoc feſquiamum atatis indies hoc morbo fré- morbo V24, frequẽ- quentius infeſtentur, ſunt hæ. nud dn K2 1. Duod teltétur. 220 Sliſſonius de Rachiride. 1- Quod cauſa prima, modo propoſtta, vecens natis hunc affectum arcens indies m. mittat& ante nonum menſem plane evaneſ. cat. 2. Similiter cauſa propulſiva ſecumia ſupra data ante hanc atatem indies mefica- gior readitur Etenim infantum man poſt menſes aliquot, ſi non prius, à com- muni involucro liberari ſolent;& forte ante ſemeſttem ætatem pedes quoque in- Error terdiu, licet noctu iterum faſclentur. In- natri- terdiu ergo ſaltem membra externa com- cum, muni hoc fomentu deſtituuntur. Sæpe Tuede. etiam errant nutrices, dum infantes de- infan⸗ biliores præmature veſtibus induunt. tẽspræ- Perperam quippe numero menſium tem- mature pus veſtiendi definiunt, cum potius er veſti- activitate ac robore motus pedum& ma- hus 8 nuum id æſtimare deberent. Ubi enim nota- motus& exercitium iſtarum partium plus rur conferat ad excitandum& fovendum ex Quando rum calorem, pulſuſque proritandos, faſciæ quam fotus faſciarum, proculdubio ma- nfenen turum tum tempus eſt puerosè faſciiʒ li Dps nn⸗ berandi. Porro 3. Poſt nonum menſem pueri vendæ. fere Varias ſorbitiones, prater lac manma- vum, admittunt,& ex varia diata facilu in victus errores labuntur. 4. Tarditas mo- Us, tus hujus morbi non impedit quin zoſt aonum ät pat. Etenim mo- hren menſem in actum prorun tus, præ tarditate imp rceptibilis, tractu manifeſta ſua veſtigia denritionis mala huc Incipit enim aliquot menſium, profert. Ultimo etiam non parum contribuunt. achitide. „nunſs 7 arcens mae uhem glame 60 dropulſuu, tem indies nif infantumman non priu iſolent;&N. peddes qoc b un falclentu- bra extema ltituuntut. 5 dum infante. 1 jellidms ud. que proftal V proculäut: puerostiih nonum mnmu! rater luc mn varia dutaſt w. 4. Tantitn edlit quin lM myat. Frenum verceptibilb mifeſta ſuadh ntitionis mat atribuunt, enim dentitio fere circa ſeptimum men- ſem, variaque ſymptomata ſecum adfert, quæ facile tenella corpora ad hunc affec- tum diſponant. III. Cauſa cur morbus hic poſt ſeſquinn- Cur num atatis inter cunas frequentiſſime morbus graſſetur, ſunt; hic fre- 1. Quod recitatæ prius cauſæ propellentes Jarn hunc affectum in junioribus, ſub hac atate 8 mne plane ſublatæ ſint, vel ſaltem ineſicaciter ad boſt modum agant. ſeſquĩ 2. Dentitionis mala, licet, quoad ſymp- annum tomata immediata quæ proferunt forte ztatis ante hoc tempus evanuerint; ut pluri- nicne mum tamen in partibus primo affectis dum diſpoſitionem quandam poſt ſe relin- cum di- quunt, quæ clam ſe in illis occultans, poſt midio aliquot menſes hunc morbum proferat. aftiigae, Eruptio vero dentium caninorum ſive ocularium dictorum hnc maxime ſpectat; cum hi paulo ante ſeſquiannum ætatis erumpant, eorumque eruptio laborioſiſ- ſima eſſe ſoleat. 3. Accidentia quæ eveniunt cauſa ablacta- tionis huc etiam faciunt. Etenim tempus ſolemne ablactationis non longe antece- dit ſeſquiannum ætatis: atque iſto tem- pore magna mutatio circa diætam, pueris contingit, quam ægre ferre ſolent. Quip- pe hinc iraſcuntur, plorant, cibum præ animi motu averſantur, haud facile pla- cantur, neque ſatis placide dormiunt. Quæ omnia præviam ſaltem diſpoſitio- KX z nem G5 iſſ nius de RA chitide. 221 222 nem ad hunc morbum Gliſſonius de Rachitide. (licet forte mul. tum poſtea actuandam]) partibus primo affectis facile unprimun Atque ita tandem percurrimus hanc ſ- cundam etiam collationem, juniorun nempe puerorum inter viter explicul ætate magis, exponantur. Ancæta⸗ te gran- diores quam nos hujus diſputationis examinandam. Vi. ſe, cauſaſque bre- mus, cur iſti pueri ſub alu ſub alia minus, huic mao Reſtat adhuc tertia pars quæſtionis, reſervaſſe diximus in calcen unquã An forte atate grandiores aliquando(eiſim . in hunc riſſime) in bunc aff ectum incidant? affe ctũ Affir- mati tem eſſentiæ conſiſtit in intemperie va lem differentiam exſpectandam eſſe inter Dicimus primo, Quod ad illam par- hujus morbi attinet, qur aſferi- illam intemperiem in junioribus puers, tur ſub& grandioribus ‚ juveni certis limita- gioni- bus. bus, viris, mar- me ſenibus. Etenim eadem differentia, uam ſupra poſuimus inter intemperiem humidam juniorum pnerorum& ſenum, ſecundum magis& minus obſeryari 4 teſt inter ætates intermedias; magilque ideo cocta ac genuina eri niorum, minus ſeniorum; ut ex codem ratiocinio, mutatis mutandis, obfium eſt colligere. Dicimus 2. tinet, neceſſario val inter hujufmodi morbos dioribus ætate forte inci Quod ad vitia organicaa- ta occurrit differenti pueris& gran dentes. Ollun enn humida, aliqbe- t humiditasſi- de¹ e 1 5 6- m 67 1 Qachitde a(licet foneg 1) haridug nt. rcurrimus ha onem, juna dſe, canläcqu riſti pueu minus, hude ie humida, i ectandam elte zjunionbo enibus, vitbi eadem dfen: 8— 1 nerorum kbn ainus obſerm rmedias, I Srum; llt ele mutandis, ad vitiaoroul . 2 9 occurnt dim bos puer9 Gliſſonius de Rachitide. 223 enim tumotes in carpis& talis, ut& illa pectoris acuminatio, nec non capitis ag pectoris improportionate aucta moles, aut multo minus eminenter deprehen- dentur, vel plane aberunt, præſertim in dultis. Etenim creſcente ætate partium igura& proportio indies confirmatior, tabilior& immobilior redditur; neque facile contingit unam partem præ altera am infigniter per veram augmentatio- nem excreſcere. Dicimus 3. Exceptis duabus conditio- nibus præmiſſis, idque eo modo, quo pro- ponuntur, poſſe hunc affectum ſecun- dum cœteras ejus eſſentiæ partes(licet ad- modum raro,& non niſi graviſſimis dè cauſis) grandioribus pueris, juvenibus, viris,& ſenibus accidere. Nam 1. Intem- peries frigida procul omni dubio iis con- tingere poteſt, licet non æque facile ac puerulis. 2. Intemperies humida fimili- ter, ſed ſub limitatione modo propoſita. 3. Penuria ſpirituum inſitorum, licet non niſi potentiſſimis de cauſis, iis etiam in- cidere poteſt. Etenim morbi longi ſimul- que colliquantes habitum partium, aut eum in auras diſſipantes, aut longiori inedia& atrophia conficientes, ſpirituum inſitorum inopiam neceſſario poſt ſe reli- quunt. Videmus partes externas etiam in adultis ab ejuſmodi cauſis extenuatas& abſumptas enervari, langueſcere, flac- ceſcere,& omnino fufficienti ſpirituoſi- K 4 tate 224 Gliſonius de Rachitide. tate deſtitui. Concedimus tamen in adu- tis evicto morbo emaciante, ob vigoren ulſuum cito reparari ſpirirus abſumptos fuuteu morbi poſita rudimenta intr. unam vel alteram ſeptimanam eradicari & per conſequens rariſſime ea in adulti- reperiri. Interim ſi forte contingat, um abſumptis ſpiritibus inſitis impedimen. tum aliquod interveniat, quod retardet eorundem reparationem, fieri poteſt, hunc morbum, modo quo dictum eſt, ſuccreſcere. Torpor vero ſpirituum ino- piam neceſſario conſequitur. 4. Partes eſſentiæ ſecundariæ cum multum aà vitii primariis dependeant, ubi hæc dutuus perſeverant(exceptis tantum vitiis orga- nicis) ſuo ordine fupervenire queunt. Adeo ut non dubitemus quin morbus hic datis reſtrictionibus modo propofitis& graviffimis urgentibus caufis iiſque diu perſiſtentibus, cuivis ætati ultra puerr- tiam contingere poſlſit. Hiſto- Apud Anglos morbus quidam ſenibus dia m0. aliiſque extreme debilitatis nonnunquam 1 adul-⸗ nos in-*. is apud 1. 1. bud jig eſt, ſi non ejuſdem plane ſpeciel; la- terdum vis tantummodo exceptionibus prædicti- . 5 9«*—„ 7. 1% contin- vernacula lingua ita affectos bedriadea, gentis quaſi dicas lecto affixos vocamus, Hi neque huic de dolore, neque puerili morbo AuSrn 1 multü Partes motui inſervientes, illa adſimi- pe quas primo affectas in hoc morbo o- F9n lis. camus, accidit, qui huic morbo admodum ſimi. de alio alicujus mo- menti malo queruntur; niſi quod eorum læ ipſæ nem- 4 7 ſlime ean adl 3 tee contingtu afitis impeca n. at, quod ta e em, hen à quo dichn ero ſpiriumn equitur. 4. e m multum aſi perenire om s quin mothu nodo propoſ cauſts ilqu: xtati ultuat dus quidmkh: ttatis nonn bo admodund plane lpectii btionibuspla affectos letns vocamus Hl — alio Alicuſub ; nif quod— tes, illeilel in hoc mordV (älll Gliſſonius de Rachitide. 225 extreme fint debiles, molles, laxæ, flac- cidæ, enervatæ, ita, ut vix ſufficiant cor- poris oneri ſuſtinendo; cum interim eæ neque ſint paralyticæ, neque ſenſu aut motu penitus deſtituantur. Dum hi in lecto recumbunt, alacriter quaſi ſani lo- quuntur, ſurgere autem vel incedere ne- que poſfunt neque cupiunt. Non minus enim averfantur motum, quam ad eum obeundum inepti ſunt. Edunt, bibunt, dormiunt, ferme inſtar ſanorum. Vide- tur morbus hic multum ſaltem affinitatis habere(fi non ſit ejuſdem familiæ) cum hoc affectu puerorum. Porro teſtatur aliquis noſtrum ſe ſub Obſer- manibus habuifſe curandum virum gene- vatio roſum z0 circiter annos natum, qui ex Tiges immoderato vini& Tabaci uſu quotidie nadtho fere per aliquot annos continuato, ne- huic glecta debita cibi aſſumptione, in eam per- ventriculi debilitatem incidit, ut quotidie quam mane vomuerit, omnemque plane cibum wmili averſatus fir, atque ubi eum invitus ad- latis. mitteret, vomitu rejecerit, Coactus tan- 8 dem eſt pro ſedanda ventriculi irritatione, ad quotidianum aquæ vitæ vulgaris uſum confugere: poſtea autem ex hac& cere- viſia lupulata veteri; adjecto ſaccharo, confecit ſibi potum; quo ſolo per tres fer- me menſes vitam ſuſtinuit. Interim om- nes partes quas in hoc morbo primo af- fectas vocamus, extrema macie conficie- bautur, ſimulque molles, laxæ, flacci- K 5 dæ 226 Gliſſonius ge Rachitide. dæ& languidæ reddebantur, adeo ut ne. W que ſe in lecto vertere, neque ſurgere, an neque incedere, aut erectus ſtare potue- rit; nullus tamen comitatus eſt dolor, ki neque ulla aut ſenſus aut motus privatio, non tuſſis, non reſpiratio difficilis. Facies iit parteſque circa caput floridæ, bene habi- tæ, beneque coloratæ conſpiciebantur, dhen ut ex ſolo vultus intuitu vix ſuſpicarers 1 hominem ægrotaſlè. In lecto decumbens mn ſedate cum ſociis fabulabatur, per vices n peti fumum exſugens, potumque pra- dictum ebibens. Eventus morbi non qui. i dem ad hunc locum pertinet; brevitert- u men in edrum gratiam; qui eum ſcireer ¹ petunt, annectimus. Medicus advocatu- interdicta intemperantia;& præter Ala K remedia, exhibito præcipue gr. 8. Lau. M dani Londinenſis, compeſcuit nauſeam, u tum ventriculi tumultum, quam pattem ii etiam internis tum externis roboravit c-. M bum probum faciliſque coctionis præ- am ſcripſit. Loco exercitii frictionibus matu- as tinis calorem ad externas partes ſolicita- vit, porrecta prius exigua quantitate dedt. m roborantis& aperientis cum tantilla portine l chalybis confeti,& propinatis 3ij vini ab- A 5aht lel 1 nne l. ynthio& mentha conditi,& cum rocnin In eodulo ſuſpeuſo parum tiniti; immixti Jij ii cereviſia tenuioris adjecto.ſach au gratiam Porro purgatus eſt per intervalla benigus medicamentis,& veſperi cordialibus e- fectus. Intra 20 dies in tautum comu 1 mn; chitule, tur, adeout. necue(ütges n motus drina diffcls. „ qui eumſck. jebu aG,0d) tia;& prru: xcipuegt 3. npeſcutt wlt i ictionbatt: ernas pattobl. igua quantns cum tauilinn opinass 300 liti,& amd tincti; innuul cto ſuth ligu r interralubel ſpericorculn 1 es in tantun ) Ghſonius de Rachitide. 227 luit, ut foras prodire, per horæ ſpatium obambulare, ſcalas cum aſcendere, tum deſcendere ſine ſuſtentaculo valuerit. Po- ſtea vero à ſimili intemperantia recidivam paſſus, abſente medico defunctus eſt. Sed 6 diverticulo redeamus in viam,& ad ſcopum propoſitum ſermonem noſtrum dirigamus. Aflectus ipſe jam confirma- tus qualis erat, cum medicus advoca- retur, præter ventriculi mala, viſus eſt includere maximam partem eſſentiæ hu- jus morbi, de quo agimus. Etenim in partibus motui inſervientibus, iis nempe quæ in hoc morbo primo affectæ ſunt, in- temperies frigida, ſive ob defectum mo-⸗ tus, five ob imminutum vitalis ſanguinis affluxum, tactu manifeſte deprehendeba- tur. Deinde in iiſdem partibus intempe- riem humidam oſtendebat earum molli- ties, lubricitas, laxitas, flacciditas. Ino- piam ſpirituum infitorum ſatis evincebat extrema iſtarum partium macies, torpo- rem ineptitudo ad motum,& affectatio quietis, Inæqualem ſanguinis diſtributio- nem arguebat habitus plenior& floridior partium circa caput, dum cæteræ partes eſſent extenuatæ. Peculiaris autem cauſa hujus inæqualitatis in hoc ægro potuerir fuiſſe frequens vomitio, qua uberior ſan- guinis affluxus ad partes cirea caput con- eitatus fuit, cæteris eo propemodum de- ſtitutis. Ex jam dictis facile eſt cuivis perſpicere K 6 maxi⸗ — maximam n ſaltem partem ellentiz hujus morbi in memor rato affectu concluſam fuiſſe. Unde tandem probabiliter inferre licet, poſſibile eſſe hunc affectum adultis etiam ſub propoſitis limitationibus acci- dere; licet is rariſl imne in illas occurrat, quod g graviſſimas cauſas per longum tem- pus fuperſtite vira continuatas ad ſui in- troductionem poſtulet. Atque ita demun diſquiſitioni ſuper hac priori quæſtione terminum imponimus. C A P. XIX. Queſtio poſterior. Cur in Anglia requentius hio moy bus occurrat„ quam in al liis regionibus; G, An ſit Anglis vernaculus. Ari morbos Endemios ſive verna- ˖culos& patrios, qui nempe cetta — alicujus regionis in ncolas ob com⸗ munem cauſam, frequentius„quam alo- rum loeorum in colas infeſtent, commu- ni medicorum conſenſu eſt. At cum rele- tio regionis ad morbos in ea reavemn graſlantes diverſimoda obſervari poſſit;& cum viri etiam cordati morbis nonnullis denominationem Aà certis regionibus im- proprie adſcripſerint; denique cum illi, qui hactenus de morbis vernaculis tracta- runt) chuude ellemrir hh; ectu cr b dbadilitet u, aftectum adl; aitatlonibug a lentuu hu in aliis reginul rnaculu ademios ſie umn. „ qui nenhean is incolaschchj. entius, quama afeſtent, coml reſt. At cum s in ea ffec obſervalipo i morbis nonnt rtis regionibg denique cuim Bveruacdlu l Gliſſonius de Rachitide. 229 runt, omnes morbos in quavis regione frequentiores indiſcriminatim(ac ſi de morbi vernaculi natura ex æquo partici- parent) vernaculos nuncupari 1 nt; operæ pretium duximus nonnulla de horun ſe differentiis præſenti diſquiſitione præmittere. I. Ergo, morbi à regione denominan- tur uel proprie, vel minus proprie& abuſive, . inorborum inter vernaculi. Morbi proprie vernaculi dicti 4 condi- Qua- tiones, ut ſic dicantur, poſtulant. I. Conditio eſt, ut ſit morbus frequen- tior in illa regione, cui attribuitur ut verna tuor condi- tiones„ ut mor- culus, quam in ulaa alia regione, cui non at- bi di- tribuitur ut talis. Etenim morbus verna- cantur culus petpetuo ſupponitur diverſas regio- proprie nes inæqualiter reſpicere; (illam nempe cui adſcribitur) aliam 818 X8 vero minus infeſtare. II. Eſt, ut dependeat morbus ab aliquali loci inctementia. regimine debetur. mamque ma- verua⸗ culi. 4 Morbus enim proprie vernaculus quoddam crimen& vitium ipſi loco imputat. Quando ergo locus ip- ſe peculiaris cujuſdam vitii non reus eſt, improprie certe, imo falſo, atque injuſte ſtigma tale ei inuritur. III. Conditio, ut regionis inclementia tanta ſit, ut atiam cautiores eoſque q ui diebi- tum ſanitatis regimen locoque appropriatum diligenter obſervant, ahiciat. Certis quip- pe regionibus peculiare quid in ſanitatis Ubi ergo populus, poſt —— 52 23 Glſſöniusde Rachitide. poſthabita ejuſmm odi peculiari loci obſer- vatlone, ex errore 111 6 rerum non-natu- ralium uſu, in morbum aliquem epice⸗ micum inciderit, non is pro Endemo ſeu vernaculo habendus eſt, ſed erron imprudentiæ, aut incogitantiæ& negii hene incolarum adſcribendus eſt. Mor- us enim hic, quem ſupponimus, præ. caveri poterat, modo regimen ſanttatis loco appropriatum fuiſſet rite obſera- tum. IV. Eſt, ut vitioſa iſta regionis conſtits. tio aliquandiu permanens& durabilis ſit, au ad minimum frequenter recurrens. Vitium enim loci, quod fugax eſt, neœue diu du. rat, nec ſæpius recurrit, ut extraneum quid& mere adventitium reſpectu regoo- nis habendum eſt, ut morbum patrium proprie non denominet. Exempli cauſ, Si pernicioſa quædam& inſolita auraex aliis regionibus huc forte afflaretur, mor- bumque communem produceret, eaqus non ultra menſes aliquot vigeret; celte morbus ille non proprie vernaculus, at fortuitus caſuque eveniens dicendus eſſet Quapropter Febris Ungarica, tum fudor Anglicus, licet ab iſtis regionibus rel⸗ pective nomen ſortiti ſint, minus pio- prie jam ſaltem vernaculi nuncupantur, cum careant durabili fomite in iſtis loci perſiſtente,& cum vel plane ceſſarint vel faltem non magis hic aut illic, quam al- bi impræſentiarum dominentur. Morbi le aüte- fopue aedt” Gon mg wnnen- 191 aücn mähm adge lyer rrrand Auns Mcd gde Iachund- beculiarl loci 4 du 6 rerum noh norbum ligens t incogitanrieg adſcridendusch em ſuppouim .. eſs ſtangimum inens auraulht titium rehetct ut morbun ſa ninet. Erxemylc am K inlollaas forte affareuu,d mm producem Uiquot vigen t roprie verunt eniens dicends Ungarica, umd iſtis regontu iti ſint, miuſ. naculi unn li fomiteinit rel plane cellui c aut illic, quil Gliſſonius de Rachitide. 231 Morbi improprie vernaculi includunt Qui quidem primam conditionem propoſitam morbi proprie ſic dictorum? ſcilicet, Quod fre- impro- prie di- cantur I. verna- improprie quidem vernaculorum appella- culi. quentius in regione, cui adſcribuntur, quam in aliis occurrunt:(alias enim ne tionem mererentur.) Carent tamen z. 3. vel 4. Vel enim carent fomite in regione radicata; vel fomes, quem habent, ad- modum debilis eſt,& inconfiderabilis, quique ex regimine diætæ loco appro pria- to ſuperari poteſt; vel denique fomes non permanens& durabilis eſt, neque fre- quenter recurrit. Per fomitem autem hic intelligimus aliquid reſpectu ſanitatis cul- pabile in ipſius regionis conditione fun- datum. Quando ergo morbus aliquis communis& frequens oritur ex abuſu a- licujus commoditatis regionis, ut ſi gens aliqua propter uberiorem frugum vel fructuum proventum ſimilemve fertilita- tem regionis, vel propter diuturnam ac ſeram pacem intemperantiæ, ſocordiæ, aliiſye vitiis ſe addiceret, indeque mor- bum aliquem communem incurreret, morbus is non proprie vernaculus cenſen- qus eſt. Occaſio enim iſtius morbi, quam ſuppeditavit patria, in ſe laudabile quid eſt; ideoque quodcunque ejus abuſu ac- cidit non patriæ, aſt ſoli incolarum errori jure imputandum eſt. similiter, ſi fomes morbi fit culpabilis, neque tameu is in ipſa conſtitutione regionis fundetur, ve- kum —— 85 Gliſſonius de Rachitide. rum in aliqua hominum actione, ut q quan- do ex clade belli inhumata cadayera pu⸗ tredine ſua acrem in- ninänt; indeque morbum Ep demicum producunt, non eſt hic morbus vernaculus dicendus cum ab arbitrio homumut, non proprio loci vitio, dependeat. Morbus eriam non anunquam per ca- lumniam& abuſive genti vel loco adlcri. bitur, ex pravo& malevolo anim do ali— cujus gentis vicinam defamare cupienti. In hunc modum Neapolituni Luem Ve- rieream morbum Gallicum vocant, is Gallis eſſet vernaculu 18; é contra calumniam illam in Neapolitanos retor- quent,& eum morbum Neapolitanum nuncupant. Verum de his ſatis. ns Morbu 1s ptoprie dictus vernaculus, vel Prapilf originalis eſt& anti luus, vel ad ventitius dictus G— verna-& novus Originalisi 1s eſt, q lui, prima loci cul inhabitatione 6, incolas infem tarit huſus nplex Lenerid forte eſt Bronchocele apud Alpinos eſt. Febris illa ardens; quam Caeran⸗ m vo- cant, ſub Zona torrida; mortificatio ſiwe ſphacelus partium àâ frigore ſub Zonis frigiais Verſus Polos, Verna- Morbus vernaculus adventitius ſeu no- culus wus is eſt, qui ob communem aliquam adven- cauſam de novo regioni ſupervenit. Hi finne Triplex eſt. Nam, vel provenit a borigiual ſeu no.„. aliquo vitio regionis, tractu temnporis, in in- rurſum colarum ſanitatem pr valente; xel Ab alte- meler ratione ſeu inno vatione aliqua iſi Rggioni a. eſt. cidtn. ₰ 2 Morbus 2 welg 1 ur 6„4. N tb l naror N 1' varoe ferhacu In A A o noult Uol pitl rail dl all r d e 1ncdüinant, idt, m producuut 119 culus dicenduh 4) non broto 3 nnunquam enti vel loco al. nalevolo aum. defamare cun apoltran lurn. licum pocalt, lus; E coutal Neapolitanoh 1. bum Neapolin le his fat. dtus vernaculch us, deladuan eſt, qui, pum- as infeltatt h cocele apuda uam Caleumait — 4 M adventitius ed ommunem 19 ioni luperſeni, oroveut a? unl autempvin vabnte] Weldd lizaa iſibem Ghſponius de Rachitide. 233 cldente, vel ab incongruitate loci cum com- plexione novorum incolarum. 1. Morbus vernaculus novus regioni ſupervenit ab originalraliquo vitio, trae- tu temporis, prævalente. Fieri enim po- teſt, ut firmiora corpora primorum in- colarum alicujus loci influxui regionis va- lide inſalubti reſiftant,& morbi verna- culi invaſionem per multa ſecula repel- lant, licet poſtea progenies illorum, tractu temporis, paullatim immutata in iſta peculiari ratione complexionis, qua ante reſiſtebant, in morbum aliquem ver- naculum demum labantur- Etenim plica Polonica Sarmatis& Polonis, ſcorbutus incolis littoris maris Baltici morbi ſunt vernaculi, iidemque morbi novi funt, (ut omnes fatentur) veteribus plane in- cogniti. Jam vero nondum conſtat ullam notabilem aut inſignem immutationem vel innovationem, iſtis regionibus acci- diſſe ante illorum morborum eruptio- nem, cui poſlſis novi morbi originem pro- babiliter adſcribere. Quare dicendum potius videtur novos iſtos morbos ab an- tiquo& originali locorum vitio profluxiſ- ſe, non tamen eos prius exortos ob pe- culiarem vim primorum incolarum lis reſiſtendi. Nam& in hunc uſque diem nonnullas familias in prædictis locis ab iſtis morbis immunes, regio humque in- juriæ nec dum cedentes, perſeverare cre- dibile eſt. 2. Mor- Alia morbi verna- culi di- feren- tia. 234. Gliſſonius de Rachitide. z. Morbus vernaculus novus proveni-. re poreſt ab immutata vel innovata regio. nis conſtitutione. Hujuſmodi innovasio- nes locorum accidunt aut ab inunqdatio. nibus aquarum, aut terræ motibus, aut eruptionibus vel novarum ſcaturiginum pernitioſarum, vel novarum exhalatio- num forte mineralium é cavernis terræ, a maligno aliquo ſiderum aſpectu, ſimilr buſque cauſis. 3. Morbus novus vernaculus proveni- re poteſt ab incongruitate loci cum inco- larum complexione. Hujuſmodi morbi maxime accidunt gentibus; quando ab una regione in aliam migrant, preſer- tim ubi conſtitutiones regionum, in quas ſe conferunt, admodum diverſæ ſunt ab iis, à quibus recedunt. Sic Angli qui pri mum Virginiam inhabitarunt, tumore Abdominis& Hypochondriorum ffe- quenter affligebanturs qui ubi in Angliam redierunt, haud difficulter curabantur: aſt illic permanentes, non æque facile. Porro morbi vernaculi inter ſe diffe- runt, quod alii ex toto dependeant abin- clementia regionis, alii ex parte tantum. Prioris generis videtur ſphacelus mem- brorum à frigore in ſeptentrionalibu tractibus Polo vicinioribus: integra quippe morbi eſſentia inclementiæ ſoc adſcribi poteſt. Poſterioris generis ride- tur Lues venerea apud Indos occidentales Putarur enim illic contrahi partim exim- puro KAchiuz. ulus nonu gnn Tvelinnoan, terræ motbus farum ſcarunan, n Ccavernigten um Alpectu, M. vernaculus um— ltate loci cun. ntibus; qundt n migrant, u. 28 reglonum ug dum direrlelm nt. Sic Angias. nabitarunt, 1 vochondriomm 4 qui ubim. ficulter cunbas „non æquet naculi intet ei to dependeznt alii ex pante un tur ſphacells M in ſeptentrond ciniondus: i 7 1 Glſonius de Rachitide. 235 puro concubitu, partim ex peculiari in- ſalubritate loci. Similiter in Hybernia do- minatur dyſenteria, quæ partim depen- det à conſtitutione loci, partim ab erro- ribus diætæ. Atque hæc in genere de mor- borum vernaculorum differentiis dicta ſint. Proxime jam inquirendum, Cur in Anglia frequentius quam in aliis regionibus morbus hic occurrot?& obiter notandum an,& quatenus idem ſit Angliæ vernaculus? I. Sciendum eſt Angliam eſſe inſulam, Angliæ & nonuihbil humiditatis à vicinia maris, erbe- „. 17.. ries tri⸗ tum frigiditatem à diſtantia ab æquatore gida& mutuare; deinde eam innumeris prope Hurai fontibus ubivis fere locorum ſcaturienti- da. bus abundare; denique multis pluviis iiſ que frequentioribus quam Plexaſaue alias regiones Erigani: Quæ omnia frigidita- tem atque humiditatem loci ſatis atte- ſtantur. Cum ergo intemperies frigida& humida ſit pars eſſentiæ hujus morbi, fa- cile iuferre licet corpora incolarum magis hic ad iſtas intemperies inclinari quam in aliis regionibus calidioribus& ſicciori- bus. Si ergo quæras, an hic morbus, ex hac an,&e faltem ſui parte recte dicatur Anglis ver- quare- naculus? nus hic Reſpondemus, eum quodammodo ſic morbus. dici poſſe( licet forte non proprie) eate- Woftzr nus nimirum, quatenus aliis regionibus Anglis pariter humidis ac frigidis etſi in iis forte verna- nondum obſervetur) idem, ut veracu- culus. us 226 Gliſponius de Qac lus attribuitur. Siquidem ull læ reg etiam, æque diſpoſitæ ſunt ad fri 7 dama humidam atem periem ſuis incolis simpn. mendam ac ipſa Anglia. Notandum au- tem eſt intemperiem frigidam mu. dam eſſe partem eſſentiæ hujus morhi communem,& per ſe ſolam eundem non ſpecificare, neque omnem intempe eriem frigidam& humidam hunc morbumj n. ferre. Quaprope cer licet concedamus ex- ceſſum frigic ditatis„ X humicitatis An glie vitio terti poſ e, néegamus tamen in. de recte inf erri morbum integrum m eſſe Anglis vernaculum. Forro reperia anrun forte regione 5, qur, reſpectu tum frigidiratis, tum humidita. tis Angliam longe excedant, ut Scuni, Holandia. Zelaundia, Hybernia, Dannn, ſimileſque in quibus tamen nondum hc morbus fteq uenter gtaſſari notatus eſt ſ ergo hic morbus non re cte imputetur his regionibus„ in quib us viget communis illa cauſa, exceſſus nempe frigiditatis& humiditatis, certe neque Angliæ propter iſtam communem cauſam, quæ hic le. vior eſt, jure imputetur. Ad hæc, fiigi ditas& humiditas Angliæ non eo uſque mediocritate e rece qunt, quin extra ad. motis, intus aſſumptis, exercitiis& ſ- milibus, recto nen pe uſu é rerum non- naturalium ſatis ſuperque corrigantur, quo minus impuͤtar 10 ei altius inuratu r. Quapropter ſi hæc ita ſe habeant, ſi nimi- rum 1 giones ſſſ“ iene 9)! fhe) e Kachui. uidem ill? nen 2 ſuntas Codn m luis incom Ilua. Notandun fiigitm Eh ſentir huigs N le lolam eund omnem intema!: licet concedandl. & humiärnn. „ negamustma. rbum integun forte regions atis, tum bund excedant, u h , Wlemin, N rrecte impunn bus viget wmm nempe kiigitand neque Angwm rauſam, queh etur. Ad hc. t Anglie noncoui unt, quin ern ptis, exerctlbt pe uſu 6 rermm perque cortint 10 ei altius Hd a ſe habeuih 1mI — — Glſſonins de Rachitide, 237 rum intemperies frigida& humida fint tantum communis pars morbi, ſi aliæ re- giones, in quibus nondum viget morbus, ſint ad minimum æque obnoxiæ frigidi- ati& humiditati, ſi denique iſtæ intem- peries regimine diætæ loco appropriato præcaveri poſſint, certe ratio ab humidi- tate& frigiditate climatis deſumpta, quam modo reddidimus, cur Angli fre- quentius hoc mo rbo tententur præ aliis, valde manca& inſufliciens erit, ut nobis in hac ſola acquieſcere minime liceat; ideoque nihil aliud illam afſignando vo- luimus, quam Angliam hinc maxgis diſ- ponere incolarum corpora ad hunc affec- tum, quam calidiores ac ſicciores regio- nes ſuorum incolarum corpo-a. Atque adeo ad alias hujus frequentiæ cauſas in- veſtigandas ptocedimus. II. Loco annotare poſſumus Angliam eſſe admodum proliferam,& tum concep- ac tioni tum geſtationi ſatis favere, neque qum abortibus ita obnoxiam. Hinc autem eve- proli- nit, ut non tantum viri robuſtiores vali- fera. dioreſque,& integra ſanitate præditi, ſed& languidiores„ debiliores ‚ac vale- tudinarii generent, fœminæque infirmæ, cachecticæ, cacochymicæ, imo& in Tabem pronæ concipiant, ad nonum menſem geſtent, legitimeque pariant. Minime autem mirandum eſt, ſi fœtus è tali ſeminio genitus, quique ſoli fere cle- mentiæ loci vitaliratem ſuam debet, mi- nus Diutur- aà pax hujus morbi in Anglia multum 57 4 7„ 238 Ghſſonius de Rachitide. nus vegetus& vigens, minuſque nero. ſus,& in hunc affectum plane pronus in lucem vdatur. Etenim ipſa benignitas re. gionis hoc reſpectu nonnullius infirmita. tis in genere occaſio eſſe poteſt. Quem. admodum enim barbari olim populi in. humaniter trac tulos, eos nempe nudos Prægelidis lym- phis ſub dio immergendo, infirmiores frigore ipſo enecarunt, robuſtiores vero ſolos, qui injuriæ ejuſmodi tractationis non ſuccumbebant, educarunt, unde uni- verſa gens ab iſta inhumanitate valida tandem ac robuſta evaſit; ita quoque? contra ipſa clementia loci infirmiores fœ- tus promiſcue una cum robuſtioribus præſervando mixtam quandam gentem ex infirmis& validis conflatam proferen- di occaſionem miniſtrat. Ne quis tamen errer, non volumus omnea in hac regio- ne pueros in hunc affectum pronos ab in- firmis parentibus& veletudinariis ſatos fuiſſe. Licet enim parens uterque velal. teruter infirmus ut plurimum fimilem prolem edat, frequenter tamen videmus parentes ſatis validos etiam prolem huie morbo facile obnoxiam. generare. Quar necdum in hac ſecunda cauſſa acquieſci- mus, ſed alia adhuc adinvenienda eſt, i qua ſufficiens ratio frequentiæ huſos morbi apud nos derivari poſſit. III. Ergo loco dicimus frequentiam fuiſe pro- motam tando recens natos infan. * — — —— —— Rachide — minulque d um planeprong aipla beuign dnnullius uün eſſe potelt, Ou dari olim po recens mtoh u. dos prægeliii gendo„ mt. it, robuldmsg juſmodi tracha educarunt, un. inhumanitx evafl; ita aun 1 aloci nfrmans. um quandam 31 sconflatam mudh. ſtrat. Ne quuh us omne;inbn. ffectum promd A & veletudinaut xiam generdte os etiam dti dunda caui ud uc adinrenientidd tio ftequenik rivari pollt Ohſponius de Rachitide. 239 motam A diuturna ae ſecura pace regionis occaſio primam ejus eruptionem præce ente. eſt ef- per hanc enim ditiores familiæ, quas pri- fœmi- natlo- nis cor- .... 4. Orum liorique vitæ generi addixerant, indeque incola- in conſtitutionem humidiorem, laxio- rum. mas hic morbus infeſtavit,& adhuc præ aliis infeſtat, otio ſe ac delicatiori mol- rem, molliorem, effœminatam,& ab excrementitiis humoribus minus per- Purgaramn inciderant, adeoque liberos auic morbo facile obnoxios procrearant, Dicas, Scotiam ac ſeptentrionales partes Angliæ ipſius, licet pari pace& ſecurita- te potitæ fuerint, non paritet tamen, imo rarifſime hoc affectu affligi obſerva- tas. Reſbondemus, revera Scotiam& ſepten- trionales partes Angliæ quam auſtrales& mdientles rarius ac mitius hoc morbo affici. Interim forte prima ejuſdem veſti- gia& quaſi rudimenta longe frequentiora ſunt etiam in locis dictis, imo& nonnul- lis exteris, quibus vix dum morbus no- tus eſt, quam vulgo creditur. Etenim li- cet hic morbus auftralibus& occidentali- bus Angliæ tractibus admodum familiaris ſit, vulgoque ſatis notus, ſæpe tamen vi- dere licet pueros eo leviter affectos, de uibus neque parentes, nque alii ejuſ- dem familiæ vel conqueruntur, vel quid mali ſuſpicantur: imo multos novimus ſolo beneficio aucti caloris ſive incremen- r0 xtatis five exercitiis ſanatos abſque ope SEos putax verat. prima rudimenta h zus morde llee 4 teant, qul nibus minus familiaris eſt,& apud quos r ariſſime ad eum gradum aſ. cendit, ut opem medicam opus habeat Mor- implorar. Slpicam ur ergo hunc aftec- bus hic tum Beuentioren eſſe qu⸗ am credi Iſolet, longius tum in Scotia, tum in ſeptentrionalibus lariuf Angliæ partibus 3 in mo& in nonnullisre- Ue Aelot gionibu US— in qu us hac Ctehus ignoratur; tur verum in iis locis mitius& remiſſiori grr quam du affligere; ut in medicorum manus non vulgo facile eveniat. Is enimu nos vulgi eſt, credi medi icum non accerſere(pr eſertim adin ſolet. fantes& puerulos) niſi mor bus ſatis ne. hemente! urgeat. Utcunque ſe res ha- beat, nondum qui ider m videmur ſatiste- ciſſe PIOb Mlltæ objes 26 cioni„ Ccull Angii oc- denta auſtrales gravius& frequen- tius ſepten tric nalibu. us& Scotis c um hoc es& · morbo conflictentur, erh pax& ſecurr- tas utrique regioni 8* ar fuerit. Conc edi- jus qiſteentir. uccentur ꝛriandam eſte. Auſtra- IV. Itaque& ultimo dicimus hujus dif les& ferentiæ cauſam eſſe aftlue, ntiam onmum Occi- vonorum in a: eſtrali ibus hiſce& occidentali- denca- bus Angliæ partibus. Eſt enim heæc pals gliæ Angliæ multo florentiſſima opulentiſſi partes ma, feraciſſima, voluptatis omnimode multo illecebris inſtructiſſima. Haud mirum funt ergo ſi hic primo hominum vivendi genms fertilio- kugf Al Rachuule emo amicorun Uauto elg far us mordl ilah familiarig 4 le quän cli u ſeptenttiohn rel(praſenim iſi morbos es Utcunque ſemi. em ulemm 4 „ et ar fuerit. Cai kadh nuc ratonmd ni— u enim 5 4 ninum viyen im N N Gioha⸗ ꝛins de Rachitide. 241 molleſcere, vires labeſcerè, corporis ro- res ac bur& tonus ex xſo olvi cœperit. Verſus ſep- opulen- tentrionem durius vivitur, frequem ius tiores exercitium corporis obitur, luxui& vo- quam luptati bus minus indulgetur. Jam vero trPorn⸗ .. ona- 4 mollior ac delicati ior vitæ ratio Jlet. u t temporis ‚familias enervet, ſatis Mollior ſuperque nobis hiſtoriæ teſtantur, ut alia vitæ probatio one opus non ſit. Obſervare enim ratio licet no biliſtima 18 generoſiſſimaſque fami-tractu ob hanc Sri am cauſam ſerlus aut ci- emndoe aut etiam extinctas milins coque citius quo magis averſatæ enerva- fuerint lal vores& maſcula e* citia, ſe-re ſoleta que moll litiei, otio, luſibuſque fœmini- nis addixerint. Neque u nquam in majori periculo dege nerationis familiæ verfan- tur, quar bonis omnibus affluunt, & ob copi⸗ iam ſecuritatemque parentes ad mollitiem, otium, vitamque effœmina- tam, lic 1 B 1151 procul omni labore, cura,& fo- ne 1 dr Pr , quam maxime invita antur. Duis opulentior, ſecurior, aut effœmi- matior Solom none? filium hic poſt ſe reli- Rehoboam degenerem. enrici linea extincta forte eſt ob ſimilem ſfam. Innumera prope exempla in hanc accum aulare, ſi opus eſſet liceret. Ut t, videmus hunc morbum ditiores familias frequentius& gravius affligere quam pauperes; quare neque znſtan ſeru cum ditiores atque amoœniores auoque partes Anglix, auſtrales nempe& vreßt len- ded 0 — ₰ 6 92 6d 1 dentales prius inv Morbus hic non quantum à regione 0 1— 2 8 nnekp G cauſas per ſe, neque ex n teſt An glis verna- eulus, Ghſſonius de Rachiide. aſiſſe quam ſeptentrio- nales. Sed de hac re hæc dicta ſufficiant Reſtat rantum inquiramus an& quoque ſj„ reſpich tres ultimo aſtignatæ cauſæ reſpiciant de- nominationem morbi vernaculi,& an propter illas morbus hic Angliæ attribui oſſit ut vernaculus. sciendum igitur e 24² ſt tres haſce cauſas in dependent, non eſe atura ſua mor- bum hune producere; verum eſſe tantum occaſiones ob quas per accidens morbus hic oriri poſſit. Per ſe enim laudabiles fe. gionis conditiones denotant, tantum — quid culpandum in ea inferant. Qus ſuam criminari poſſit, quod enim patriam liberorum faveat, mulw ea procreationi minus id improbare, quod longa ſecun- que pace fruatur: denique minime om- nium accuſare ameœnitatem regionis, fel⸗ tilitatem, bonorumque omnium affluenr- riam. Hæ enim omnes ex nes ſunt; conditione dæ. Cum ergo ſupra m ſæ loco, cul adſcribr ſt, ut proptel i morbusdr conſtitutionis vitio tur, inurere; fieri non pote regionis commoditatem, e quis, ur proprie vernaculus Dapropter(ut verbo, quæ dicta ſun fuſius, complectamur) licet hic mordi ex parte ftigiditatis& humiditatis lomr tem in ipſa regionis „attribuaru. i conſtitutione lehe lcet ſe benedictio-⸗ a ſque patriæ exoptan- i onuerimus mol- bum proprie vernaculum notam Mquam a Rachinde. eQuam lepteun nec dicta ſufca amus an& quog auſæ reſpicaun. vernaculi,& hic Angiean 1 15. tres haſce cul lependent, nunè. eex naturalus 3 verum eſleim er accidensm le enim laudä denotant, M. ea inferant. criminanipali rorum fyen, nque om mnes ex eeadt. neſque patfth ora monuermü non potett unt itatem, el mon Gliſonius de Rachitide. 243 licet etiam tres alias occaſiones invadendi à regione mutuet, cum tamen, Per debi- tam obſervationem regiminis fanitatis, loco appropriati, intemperies iſtæ præ- caveri poſſint;& cum tres reliquæ occa- ſionalis cauſæ per ſe minime culpabiles aſt exoptabiles ſint, morbum hunc non eſſe proprie Angliæ vernaculum dicen- dum eſt. Atque ita finem impoſuimus diſ- quiſitioni noſtræ de cauſis hujus morbi. —* CAP. X X. Difgerentieæ morbi Rachitidis. 22 ALures ſunt hujus morbi differentia ob variorum malorum concurſum, X₰£ quam quis facile putaret; quarum alic majoris, aliæ ſunt minoris notæ. Præcipuas hic breviter proponere decre- vimus. Earum enim cognitio non modo ad ſigna prognoſtica definienda urilis eſt, quo varii morbi eventus diſtincte, ſecun- dum illas differentias, prædicentur; ſed & inſuper ea conducit tam ad præcautio- nem, quam ad curationem morbi, viz. ut ex earum conſideratione oppoſita& proportionata præſidia eligantur, M—. fernaculis un Deſumuntur autem hæ differentiæ vel Diwifio verbo, qux ab pſa eſſentia morbi, vel ab ejus cauſis, vel diffe- ur) licettlen denique ab aliis morbis cum eo complicatis. rentia- is& numidin„ Morbi eſſentia diverſimode variare po- rum. 1s conſttttoler 2 L 2 teſt. 1. Diff. 144 Gliſſonius de Rachitide. teſt. Viz. 1. Ratione partium eſſentia ſecun. dariæ præſentium vel abſentium. 2 Ratiun magnitudinis. 3. Rat ione vehementis. 4. Ra tione temporun. Concedimus equidem nonnullas diffe- rentias hiſce titulis ſubjectas aliquo modo coincidere: cum tamen formales eatum conceptus diſtincti fint, diverſas cene merentur conſiderationes. Licet enim morbus co ipſo ctiam reſpectu dicatu major, quod plures eſſentiæ ſecundariæ partes in eodem ægroto complectatur, diverſa tamen& diſtincta eſt hæc conf- deratio ab illa magnitudinis. I 11☛ Similiter nonnullæ reliquarum differen- 1 tiarum idem forſan in concreto ſignif- cant; at vero in abſtracto& formaliter diverſum quid& ſeparatæ conſiderationis deſignant. Sed pergamus. artium eſlentiæ ſecundariæ cjuſdem tenim licet omnes partes eſſentiæ pli- mariæ perpetuo adſint præſente ipſo mor- bo, non tamen neceſſe eſt omnes halles ſecundariæ eſſentiæ ſemper adeſſe. èiqu9 dem hæ acceſſoriæ ſunt eſſentiæ prime, eique paullatim ſuperveniunt: imo norr aullæ carum intervenientibus cauſis im- h Ltemm 1 magnitudo proprie reſpicit gradum receſ- a ſus à naturali ſtatu, non naturam patti eſſentiæ præſentis vel abſentis. Hinc quip. pe differentia pluſquam gradualis reſulaa. 1. Differentia hujus morbi illa etoque oritur à præſentia plurium vel pauciorum 6' tione derrun ſatuſg velahfentun,1 E Ratione ulena equidem nonaulga. lis fubſecas lana m tamen formaa ncti ſnt, dhelsn. detariones. lini etiam reſpegn d lures eſſentee bm a xgroto con X diftinca di magnitudms. R rie relpict gaum au, non nanrn is vel abſents.n quam graduib Ilæ reliquun di Nabſtrac Siml. ſepararxotan ergamus. hujus moriih 9 a plurium ſpunt „ ſecundarm dm 2 dſint preſente pu geceſſe eſtommo ix ſemper ade* x ſunt eſentæſu 1 perreniunf iwol rjenicntib e — — 4 Ghſſonius de Rachitide. 245 pedientibus ita plane intercipi poſſunt, ut omnino non appareant. Huc referas il- 1 lam differentiam, quam in calce præce- dentis diſputationis propoſuimus, quam- que adultis poſſibile eſſe accidere, etſi ra- riſſime, demonſtravimus. Verum cum noſtrum inſtitutum ſit de morbo, qua uerili, hic tantum tractare, ſuffecerit hane di ferentiam ſic obiter notatam præ- terire. Sed& in ipſis etiam pueris contin- git aliquando noünullas eſſentiæ ſecun- dariæ partes, quæ cum eſſentia primaria etiam conjunctiſſimæ ſunt, ſaltem ordine naturæ ſuccedere. Primaria enim eſſentia * duci poſſunt ad hæc capita. 1I. Ad Tonum 0 inaqrta talis influxus in partibus primo affectis. 2. Ad vitia ſecundaria conſtitutionis anima- plicantur; ubi quoqne, propter arctam * 1 I. 3 tem- 246 Glſonius de Rachitide. tempore(licet non ſine cauſali dependen. tia ab eſſentia primaria]) incipere. Verum Organica vitia omnia fupn quoque memorata, ſeparabilia& non- . 8 9 d* nunquam actu ſeparata ab hoc morbod prehenduntur. Etenim magnirudo C pitis, macies artuum, incurvationes ſiye pectoris anguſtia, non ſtatim ab initio 1 ſed tractu temporis paullatim morboſic. creſcunt. Et licet A ⁵νρπσνινοiν partium, qua quodammodo in jam dicta vitia infut, Ieviſſimo gradu dici poſlit adeſſe ab initio morbi;illa tamen ipſa ex ſe tantum ſymy- toma eſt,& non morbus, neque mor principio iſtos morbos magnitudinis, f guræ,& ſitus producere valet. Porro non neceſſe eſt, ut ſimul,& ex æquo vitia hæc organica Rachitide laborantem invadant. Concedimus quidem extenuationem par- tium 1. affectarum, ubi morbus aliquan- diu durat, ſemper& neceſſario ei ſucce dere, neque poſtmodum perſeverante morbo amoveri poſſe; eſſe præterea par- tem principem inter partes eſſentiæ ſecuu. 8 dariæ ſeparabiles; imo extenuationem fientem immediate conſequi imminutam nutritionem partium primo affectarum, haud aliter ac immunuta nutritio ſecqutmu immediate primam eſſentiam morbi in dictis partibus; Interim dicimus extenna- * Ahl . rh A rionem factam, quæ ſecundarla morbl ef pars e Kachiile 3 ſine caulalideyan aria incipete. a vitia ompa „ ſeparabiu rata ab hoc monb venim nnh magnlt —— m, incuryxxiona dexiones artcuba non ſtatim aIl ſiario conconia paullatim mohs. „proia paltum m dicta rium poſſit adelſed ſaex ſe tanun orbus, neqlet Sos magnitutun cere valet. umn „Rex acuoid aborantem inad: n extenuatanmn ubi mon V & neceſfaveti. nodum pettfah: e; eſſe pretaa artes eſſenues umo extenuann! onſequi imm primo aftet auta nutritioſesp! eſſentiam mol e ſecundari M 6 d bi exiſtere non poſſe. Gliſſonius de Rachitide. 247 ars ipſa eſt, de qua loquimur, neceſſario ræſupponere morbi motum ac tempns, atque in primo momento exiſtentiæ mor- Dicimus inſuper medicos non agnoſcere ullam mutatio- nem factam in partibus ſenſui expoſitis, quæ ſenſui nondum compareat;,& per conſequens neque extenuationem factam in parribns primo affectis, donec ea ſen- ſibus obvia fiat, quod certe durationem aliqualem morbi neceſſario prærequirit. Improportionata vero Capitis magnitu- do, ſimul fere incipit cum iſta extenua- tione partium primo affectarum; verum fieri poteſt, ſi Phthiſis colliquativa cum hoc morbo forte complicetnr, ut ejuſimo- di magnitudo capitis ante obitum evaneſ- cat, quemadmodum ſupra in obſervatio- nibus Anatomicis exemplo uno probavi- mus. Magnitudo ergo capitis magis ſepa- rabilis eſt ab hoc affectu quam extenua- tio partium primo affectarum: hæc quip- e amoveri non poteſt abſque ipſius mor- hi curatione. Oſſium protuberantiæ nune citius nunc ſerius apparent, modoque ma- gis, modo minus intra æquale tempus excreſcunt: diu vero perſeverante morbo rariſſime(ſi nnquam]) abeſſe cernuntur. Anguſtia pectoris uon, niſi poſt longum tempus, confirmato jam morbo, ſuper- venit,& Phthiſeos ferme prodromus eſt. Tandem curvitas Tibiæ& Ulnæ, ut& infiexio Articulorum, tum abeſſe poteſt L 4 Per — — 3. Diffe- zentia à vehe mentia alis fatis 248 Gl Nonius de Rachitide. per totum morbi decurſum, tum ſecan. dum magis& minus adeſle, arque inter ea, quæ hunc morbum ſequuntur, maxi. me eſt fortuitum. Con cludimus ergo partes haſce organicas ellentiæ ſecunda- riæ ſeparabiles e eſſe iſto modo, quo jam diximus,& Prout plures vel pauciores adſunt, morbi difterentiam conſtitui, 8 alius magis, alius minus eſt t compo- ltus. 2. Differentia hujn us morbi deſumitu 33 magniti udine? ejae IMM. 1 agnitu do aſti⸗ matur ‿ majori vel minorie ejus rece admn. g 1 turali ſtatu Vaſta quidem occurrit diffe- rentia morbi hujus reſpectu magnitudi nis. Alii enim adeo leviter eo— ut vix diceres eos omnino ægrotare: nulla re queruntur; edunt, bibunt, dor- miunt ſanorum ſimiles; tantum ludunt ſegnius,& nonnulla alia leviora motbi ſtigmata gerunt. Et ſolo fere naturæbe- nelcio abſque arte convaleſcunt, nequr parentes, nutrices, ant adftantes aclle ſibi perſuaderi patiuntur eos! enene detentos fuiſſe. E contra, ali tam citer affliguntur, ut etiam opti mis præbi⸗ diis ab i imminentis mortis periculo vindi- cari non poſſint. .Differentia eſt à morbi vehementia, HIie autem æſtimatur ex violentia motu morbi, eo naturæ 2anitenlia tum ex magii. tudine pugnæ barum inter ſe. Morba s lic smagnus ſit, tardi tamen mon * Cll S acto- 0+ℳ% n ect J MRecen magren 9 vhs munuune an Vh Vhg en dattirt nauni rhra aimd N uitide. - Acque im n nuntur ma i. tix ſecun lo, uo An vel paucio a i conſim, geſt com) . 1 1 di deſumu r gnitudoasi- receſſus ccurrtdi. magnitlé. datciund, grotare: e bibunn d. tum ludh t viora mol' enau 3 unt, nent: antes facl: hocmol? ii tam aci timis 3 culo ſusi hemendl, 1 entia mit vex 29 i ebus lit en mot? ch Olſſonins de Rachitide. 249 eft, vixque, niſi febris aliuſve morbus urgens conjungatur, naturam ad violen- tiorem pugnam proritat. Utcunque ta- men motus ejus aliquando concitatior, aliquando ſegnior eſt; unde morbus qua- lemcunque differentiam mutuatur. 4. Differentia eſt à viribus Infantis vel 4. Dif- ferentia viri- uS. Pueri ægrotantis. Hæ æſtimantur ex ma- ſore vel minore præſentia eorum quæ ſunt K- oundum naturam. Huc ſpactat conditio temperamenti; ſpirituum inſitorum co- pia,& activitas, firmitas toni, vigor conſtitutionis vitalis& animalis organo- rum ſtructura. Nam prout hæc magis vel minus ſecundum naturam ſe habent, ita robuſtiores vel minus robuſtæ æſtimandæ ſunt vires,& ſec. eas morbus vel peri- uloſior vel minus periculoſus judicandus eſt. Juniores pueri ob hanc cauſam cæte- ris paribus periculoſius laborant, quam ſeniores., 4 r z. Differentia eſt à morbi temporibus. Diffe- Atque hæc diflerentia quodammodo in Ta4 concreto includit omnes præcedentes. ori. Quicquid enim diff accidit, neceſſe eſt id in aliquo morbi tempore accidere. Quatuor morbi Tem- pora à Medicis numerari ſolent; Princi- pium, augmentum, ſtatus,& declinatio. Sciendum vero elt Medicos paullo craſ- —1dA ſius in temporibus rerum diſtinguendis procedere, quam PRiloſophos. Non enim reſtringunt principium morbi ad id punc- S L 5 tum erentiæ cuivis morbo bus. Appro- batio nis Tem- porum morbi Galeni. Ejuſ⸗ dem defec- tus no- katus. diviſio-rum alteratione dedux — K 250 Gliſomius de Rachitide. tum temporis, quo morbus incipit; ſec extendunt id eo, quouſque tanta altera- tio morbi accidit, quanta certis ac ſenſui manifeſtis indiciis dignoſcatnr. Etenim principium indiviſibile non eſt tempus, quo actio medica perficiatur. Et quorſum utilis eſſet ea morbi temporum diſtincio quæ in nulla ejus alteratione nobis not fundaretur? principium nempe à cruditate materiæ morbllicz, augmentum à manifeſta ejuſdem coct. ne; ſtatum ab excretione; declinatuo. nem à reductione reliquiarum ad natun. lem ſtatum computavit. A tque hæc qui- dem tempora à cruditate& coctione,&c diſcriminata febribus& inflammatiom- bns apprime quadrant. Verum diſtinctio hæc temporum in multis aliis morbis non æque feliciter ſuccedit. Natura enim in his non ita regularitera cruditate ad coctionem inde ad expallio- nem,& demum ad reductionem progee- ditur, neque ex his morbi progreſſum cer- to& tuto dignoſcere poſſumus. Aliæ ig tur morborum horum alterationes claro- res ac cognitu faciliores attendendeæ ſunt Concedimus tamen hoſce etiam morbos, ubi ad ſalutem terminantur, quatuor iſta tempora; principium, augmentum, ſt⸗ um& declinationem percurrere. Verum Uhl 1 1 h d rrln rus W ven adl 1 rrcelhl 1 An Gon. Bupmn At umlbt lun el von. mrenrum. 1 lap. tr volter waters A 1 ue 1 6 A ang — . de Rachitub. V morbus neni voufque danta Je Wuanta cercsache dignoſcatnt. Bi d wer cognoſchli, leduxit: prna materlæ mold avlt. Atque bu litate& cocholt us& infannad unt. Verum di aultis aliis morosl dit. 1 is non itaate nem inde dard reductionen 8 — norbi progrlin e poſſumus Au. um alteratlonesd res attendend 3 4 5 Ghſſonius de Rachitide. 251 ubi ad interitum ægrotantium tendunt;, vix ad ſtatum perveniunt, ſed indies ad extremum uſfque vitæ diem augentur. Quare in his augmentum maximam lati- tudinem admittit, atque ulteriorem diſ- criminationem ſeu. ſubdiviſionem mere- tur. Cum vero mediocris ſtatus morbi Nova ejuſdem generis ſit quaſi medius terminus div iſio inter principium& finem hujuſmodi aug- menti; commode inde diſtinguere poſſu- mus augmentum in augmentum citra, ſeu infra, vel ultra ſeu ſupraſtatum Augmen- tum citra ſtatum appellare poſſumus aug- mentum citerius, ſeu inferius vel augmen- 2* F ⸗ ·Ʒ2. tum ſimpliciter, cum non differat ab ipſa re iſto nomine communiter recepta. Augmentum ultra ſeu ſupra ſtatum, vo- camus augmentum excreſcens, excedens, vel tranſcendens, item deploratum. Porro duos modos declinationis morbi Aug- menti. Duplex obſervare licet. Prior legitimus, quando decli- morbus ſimpliciter verſus ſanitatem de- clinat. Poſterior nothus, quando mor- bus remittens migrat in alium diverſi ge- neris. Atque ita quamvis in convaleſcen- tibus 4 tantum fint morbi tempora, in aliis tamen duæ aliæ differentiæ diſcerni poſſunt. Notandum tamen eſt hæc é tem- pora in eodem morbo& in eodem ægro- ꝛo nunquam inveniri; aſt ubi idem ſpecie morbus eſt, in diverſis ſubjectis. Hæc jam ad præſentem affectum applicemus. Dicimus ergo é occurrere differentias natio. Diffe- L 6 hujus. 252 Gliſonius de Rachitid⸗ restia hujus morbi re lpecku ejus temporum. u V hujus enim in principio,& dicaicn meipiems in morbi augmento,& dicatur confrmatus; in t eno. tu,& dicatur conſiſtens, in augmento ſt- 12 pro- Pra ſtatum,& dicatur qeploratus, in ce⸗ ofta. clinatione vera,& dicatur declinams ſin⸗ — pliciter vel remittens: in declinatione no. tha,& dicatur migrans in alium morl bum. De quibus ordine propoſi to dicemus. 3. Morbus Rachites vocatur Huhian quando prima morbi rudimenta& quai e xque veſtigia, licet ea obſcura,&« uaſi Iadhu ans ad. latentia obſerventur, no: adum 1.05 9 4 plolat manifeſi ta partium primo affectarum renuatio facta eſt. 2. Morbus hic confir⸗ natus„ dicitu quando jam evide ns& n nuatio partium primo aftfec ſenſibus occurrit. Atque et lectol nge non diſtinguere hæc duo tempora ex 1 Hnaa crudita te& cocti one, aft ex alia Alter 4 tione corporis; uiz. ext tennarione in ar- ervrari cibus primo: affectis facta. Etenim excu. ſauag ditate& coctione nullo modo dil cerni üiure Pereſt hujus morbi principium ab aug ento. Alias autem, quantum narufe Sesparktur libenter exei mplum Galeni A4üür,& quemadmodum ille ex ma- nifeſta coctione augmentum aà principio iſtinguit„ ita quoque& nos ex manl- ſeſta alterationc, nimirum extenuatione 6 in partibus dictis facta, tempora hæc in au ke hoc aflectu diſcrimmam u. lraaa wmcg! 4 chune Stemporum atur; mehie; 31 irmuu,;iul in dugt gmentoſ 4 9p. ta ind ar derlum 4 leclinatiom n · alium my do dicemus. Dcatur iuiij 1 menta RX qh „K quaian Condum ta- affectarume matus dicil hic vidtt la w uo tempont ex alin aten uatione inaaf Etenimerchu. modd ältern 4 14* rantum natll plum Gäle um ille eum 6 afpvis de RJehitide. 253 3. Morbus hic in ſtatu couſiſtens, ſeu ſiatum attingens, is eſt, qui, ad ſummum ſuum v igorem provectus ‚ ſiſtitur,& ad tempus neque ſenſibiliter augetur, neque zmmihnitur ‚ſed fibi xqualis permanet. 4. Morbus hic excedens ſtatum medio- erem, ſive deploratus, is dicitur, qui mag- nitucine& vehementia ſuperat ipſum ejuſdem morbi ſtatum in alio ægroto me- diocriter cce ſimulque continue au- getur, ne e ſpes eſt quin indies a uctus ſit keturus 1a extremum uſque ita ter- minun Ob quam cauſam conditio hæc mor Riexloramrerian cognominatur. 5. Morbus hic dicitur vere eo legit ime emittens ſen Reaua⸗ ns, qua ndo effentia nſim imminui itur,& ſig na eju 18 ac mata indics mitiora fiunt. 10en ir ren 2 4 declinans, ſeu r di- citur, quando ita eſſentia ejus, ſignaque & ſymptomata mint uuntur, ut uror rum locum r nova& for graviora diverſi ge- 8 t Cch 8 bus hos ſuper- venientes ad interitum ægri uſque concomit atur. Atque hæc di cta ſint de differentiis hujus morbi ab eſſentia deductis. tridam; ut diurnun tamen idem mor- Morbus hig ſimiliter reſpectu canſaram Dift 2 . in partes quaſi dirimitur, ſcilicet in mor- cauſis. bam Diff. à morbis compli- Catls. 4 ſſͤͤ“. q ſ — —— 254 Gliſſonius de Rachitide. bum nativum,& ad ventitium, ſeu dæ wu contractum. Porro morbus hic dici potel nativus duplici ſenſu: priori propre, quando æger hoc morbo actu eo aüdt naſcitur; poſteriori improprie, quand xæger non actu eo affectus in lucem pe dit, ſed diſpolitun ſolummodo à natini principiis a libeat lectori in memoriam revocare es quæ ſupra de cauſis hujus morbi ex pan parentum dicta ſunt, differentiæ lun fundamenta ac rationem facile percipitt ut ulteriori ejus explicatione opus nonſſi ſolum addimus hanc differentiam man mi eſſe uſus in prophylaxi, non tantjal tem in therapeia. Morbus hic fimilter mere adventitius eſt, qui, nulla natima diſpoſitione promotus, de integro, ſeu de novo poſt partum contrahitur: atqus hic quoque duplex eſt; vel enim alimm morbum antecedentem conſequitur, vel a errore in 6 rerum non naturalium uſuimm diate producitur. De utroque ſatss diſe- ruimus, ubi de cauſis hujus morbipoſt partum egimus, quo lectorem remitir- mus.. Denique morbus hic nonnullas dift- rentias admittit ex parte aliorum munt rum, eum quibus in eodem ſubjecto canil catur. Non exſpectandum, ut omnes morbos, cum quibus poſſibile eſt hunc morbum complicari, impræſſentiarum enumeremus? cos ſolos commemorabi- 2 eum facile incurrendum, a 4 Imls, —— F b 1„3 4 z difr ghber be anugnte 1; An N N uuntlaz mcn 1 e nolc i, M aemadt uom I . A9 r ſgh aum vecet veils par aien u ura men ei Vjro uperyct Rtuns er runbo z u Notur daoriola rugee, p h eyagtinm nde co att uo daunc de Rachuna 1 ventitium, ſeu un morbus hic dich diel hos nlu: prioti gi 1 improptie, om affectus in lucm ut, düfferente onem facile gan dlicarione opum nc differentama hylaxi, nou mm Morbus luc ſt, qui, nllhan dtus, de integm n contralutur eſt; vel eumm d m conſequnu, u: n naturalumsbm’ de utroque tl uſis hujcs moih Juo lectorm n. — hic nonaulsd arte alorunm u eodem ſuhſtiun tandum, UE Sus pollbi tti ari, inpraſe 4 ſolos commegnl —— — 2 Glſſonius de Rachitide. 255 mus, qui frequentes hujus morbi comi- tes ſolent deprehendi. Ex his alii depen- dentiam quandam ab hoc morbo ejuſve cauſis habent; alii nullam vel perquam exiguam, vixque ſeparata conſideratione dignam. Prioris generis ſunt Hydrocephalus, den- titionis vitis, aſthma. phithiſis, febris hecti- ca, febris lenta, erratica, aſcites Hydrocephalus magnam obtinet affini- tatem cum hoc affectu; cum hic etiam affectus molem capitis præternaturaliter auctam, affluxumque ſanguinis debito uberiorem ad cerebrum ob arteriarum eo tendentium amplitudinem ut plurimum ſupponat. Atque hinc facile evenit, ut ce- rebrum ſanguinis copia oppreſſum non- nunquam neceſſe habeat permittere ſero- ſiorem ejus partem(quippe maxime per- meabilem) in ventriculos ſuos& cavita- tem intra menynges exſudare, adeoque cerebri hydropem producere. Verum non hoc perpetuo contingit, ut ſupra mo- nuimus. Dentitionis etiam mala nonnunquam huic motbo antecedenti merito adſcri- buntur. Notum enim eſt hoc morbo af- ſectis laborioſam dentitionem plerumque contingere, ipſoſque dentes Kuttutanm excidere. Hoc autem vitium ſupra ad inæ- qualem partium nutritionem retulimus, ubi plura de eo videantur. Notandum in- terim eſt laboriofam dentitionem poſſe etiam hunc affectum præcedere,& Lul⸗ dem „——jjä 256 Glſo nius de Raclutide. dem ſubſequentis eſſe cauſam, ut ſupa quoque oſtendimus. Aſthma ſimiliter huic morbo familiar. ter ſupervenit, quod ſanguis in tranſin ſuo per partes 1. affectas nonnihil refri. geratus, craſſior, viſcidior, torpidiorque redditus, non ſemper perfecte corri ge ante ejus reditum ad dextrum ventricu- lum cordis. Unde à dextro ventriculo per venam arterioſam in ſubſtantiam Pulmo. num ineptior ad tranſitum refunditur, ſr cileque eo nomine obſtructiones illic ſie. quenter, durofque tumores, aſthma, nonnunquam inflammationes, abſceſib, ulcera& phthifin, hydropem bulmo- num, febrim Hecticam, aut etiam len- tam erratieam infert. Aſcites etiam huic morbo interdum co- — A. 7. e 6 1511 mes eſt. An ex copioſo affluxu ſanguins . C ad viſcera abdominis, nondum aude- mus certo ſtatuere. Certum tamen eſt af- 1 fluxum ſanguinis. ad hunc ventrem ſatis que viſcera potius pleniora quam maci- 1.. 7.* 7. lentiora debito deprehenduntur. Unde X dominis excitetur; ſed hoc minus conf- denter aſſerimus, quippe qui nondumin hac re nobis ipſis ſatisfecerimus. Poſſunt tamen hi memorati morbi pue- rili ætati accidere abſque Rachitide præ- ce⸗ ont ſ Awhent, ll 3 ; e476 faus. larum e giiereem 1 en deramguc 2. iepreleg a an Gll. Anunc d edere alee uh veheyge * 8 anr. E 9]* nlo egin nneg 7 Wela ger. 1„ Fleh. Kto coo 44 . 1* Smorbls de Racl hinde. le caulim, ußg 4 morbotamih od ſangub: in ta ectas nonnii 4 iſcidior, torpidhn der perfecte con A dextro rentrial rſubſtantiam hu- nüitun n. anins e tum rn lhn nmationes, abſcst: hydropem A icam, aut erm norde Sa Th unc ventm u tum eſle in Weibk. ag mum ch ngn 3 ſeniora qumm orchenduntul a exſudatioti reſſis in cantertm ſed hoc minsaf ippe quironäm ecerimos.— nemorau moltiſ lque Ractun riceſ 2 5 1 ul 1 81 tag io plerr Gliſſonius de Ruchitide. 257 eedente,& cauſæ eſſe ejuſdem ſuperve- nientis. Quin& inſuper polhum huic mor- bo ſupervenire ab aliis cauſis, puta erro- ribus regiminis ſanitatis: quamvis etiam in nhoc caſu— hic forte ex parte re dus ſſe poſlit. ſj pr⸗ Herit. Atque hæc de morbis complicatis Snr ioris generis Pofkcrionis autem, qui nem aut tpamum falte fectu habent; funt febris ma nerea, ſcorbatus, 5 ruma. 1. Lerzum e ſt feb⸗ 2 malignam huic morbo ſupervenire poſſe„ quod ea à con- mn e producatur„à quo af- ſecta⸗ hic præſens infantes immunes non præſtat. Ta: ntum addimus febrim hanc raro, aut Munslnamn originem ſuam huic morbo deber 2. Lues veneres g rte cum hoc affectu com plicetur, vel à nutricibus per conta- gil; vel à parentibus hæreditario jure Lerircanr Eſt enim morbus a ab hoc plane G di linckus„ nihilque prope commercii cum ceodem habet. 3. Scorbutus cum hoc affectu interdum conju ngitur. Eſtque vel hæreditarius, vel forte etiam in tam teenclia conſtitutione per contagium contractus, vel denique de nowo ex malo jenu S, Shaures.& imprimis 7 ex inclementia aëris& loci, ubi educatur, broduttus, Vix enim majorem habet cum hoc affectu cognationem quam cum cæ- teris aliis morbis longioris durationis, in ui- 4 258 Glſſonius de Rachitide. quibus ſimiliter, tractu temporis, plurimum contrahit. Id tamen conct. dendum eſt, propter averfationem m — an. guis hoc peculiare inquinamentum a 1; 1 tus& exercitii, affectum hunc pluſculun„ dcun ad ſcorbutum diſponere. 4. Et ultimo ſtrumoſa affectio aliqun- 31 do huic aſſociatur. Sed credibile eſt em œ- Flas debere aliis cauſis ſibi propriis, qunin huic morbo præcedenti. Quamyis nau diffiteamur hunc aliquam inyadendi ao caſionem poſſe ei ſubminiſtrare, qut- nus hic craſſiores ac viſcidiores humans reddit. terdum complicantur; verum cum umm riſſimi ſint,& vixdum in certam noſtran obſervationem venerint, eos imprefen. tiarum præterimus,& ad ſigna motti- tum differentiarum proximo loco puo- gredimur. C A b. X XI. Signa morbi Rachitidis&s prum itne Diagnoſſica. tria capita. 1 thaupuihn herqhu 1 24.„. 4) IIgna hujus morbi diſtinguimus mn Primum Continet ea 4„. 1b eia kllt; ſigna; quæ ipſius affectus preſeman y ude demonſtrant,& appellantur Naynaas en; ch Caruh eCllb l 1 un, ſcilt amommn Nonnulli forte alii morbi cum hocir. uoa ell zeolum, dſepreſe monſtre atelel u eam rat Rlal. 6 1 am, cut wliſigu wopteres Wyc 10 4*⅝ ul pat ar † lerin us de Rachunde. tractu tempers -— àre unquinamenn ftectum hunch ponere. V ſtrumvſa affedida r. Sed credibile cauſis fibi propri ecedenti. Qum Daliquam infab i ſubminiſtrare, — s ac viſcidioresid- Rachitdi o 1 iagnoſtiua morbi diſtingm Drimum(omid iyſius afettu ſ appellantur 41 0 8 ayerſatiolen d 1 Gliſſomius de Rachitide. 259 secundum continet ea quæ diſting unt inter ſe morbi differentias,& vocantur ſguerhn, ſive diſcrepantia. Tertium complectitur ſigna, qua præſagiunt morbi eventum, dicunturque eoiaε 2. Hoc capite de diagnoſticis agendum. — digna Mrweind dividimus in alπον vaρᷣεεννιμα& νι⁴εένινοωννσν. Atque hic viden⸗ tur Autores medici paullo ſtrictius, quam neceſſitas naturæ rei requirit, ſignum mr„"εακε ⁷⁸ν definire. Volunt enim gsignum eſſe inſeparabile& proprium quarto modo Patho- convenire, ſcilicet omni, ſoli,& ſemper. gnomo- nlcum Equidem omnino concedendum eſt, ſig⸗ prium ſenſum, ſignum pathognomonicum. Nam ſive præſens id; five abſens ſit, ſem- per demonſtrative fignificat: præſens quidem ptæſentis morbi ſpeciem certo teſtatur, eam morbi ſpiciem abeſſe de- monſtrat. Verum, cum perpendimus quam raro hujuſmodi ſigna occurrant,& quam an- guſti propterea uſus ſit futura eorum no- tio ſic reſtricta; de vocis ufitata ſignifica- tione amplianda cogitare inducimur. Li- cet enim veteres, ut huic defectui ſubve- nirent, rνeν⁴αωQέν νη‿ ονρκννραα ιην ν in locum veri unius pathognomonici ſtricte dicti ſubſtituerint, atque noſmetipſi eandem 0ν⁴ιαοιικ lubentiſſime recipiamus& com- propemus; cum tamen ca ipſa oui⁴ꝓνν ratlo ra inſeparabile. fi— 2 larius num ita infeparabile, five proprium quar- exten- to modo, eſſe ſecundum maxime pro- ditur. * 4 4 260 Gliſonius de Rachutide. raro abiipſo initio morbi appareat,& — ASeͤ r2r 1„ 4 3 8„72 conſequens raro fit ſignum inſeparakl 1 neceſſario ſequitur eam ipſam quoque T. 4 1* a- 6 ro officio ſigni, quarto modo probrin 8 7 broprii, de- fungi poſſe, adeoque hanc etiam 4LI notio. G ent * 6 gent nem ad anguſtiorem uſum eſſe tchadm 10 Cogimur ergo ut huic incommodo gleu ſubveniamus, nonnihil extendere fig- ficationem figni pathognomonici, ltz, tamen ut de valore& certitudine ſiguli candi nihil remittamus. Definimus itaque ſignum Pathogno. monicum eſſe quid apparens in vel ciea agrotum, quod certo& infallibiliter munà ſpeciem demonſtrat. Atque in hoc extenl ſenſu dividi poteſt in inſéparabile fiveyre. prium quarto modo,& ſeparabile ſoue yn. prium tantum ſæcundo modo, nimirum aunl ſoli uni morborum ſpetiei competit, liaiun ſemper. Similiter& ſyndrome pat hogumm- nica in 2. ſpecies prædictis reſpectire ana- logas dirimatur. Aliquando enim hæc cum ipſo morbo incipit,& eum inſeyatabil- ter ad extremum ejus terminum contunita- tur. Ita dolor lateris punctorius, febri acuta, reſpiratio difficilis& tuſſis, ſi col lective ſumantur, ſyndrome quidem ſunt at quæ uni ſimplici pathonomonico primi generis, proprio ſcilicet quarto modi æquivalet,& pleuritidem à principio 1 finem uſque inſeparabiliter comitatul Aliquando vero non ſtatim ab inituo muli completa eſt ſyndrome, poſtea tamen ali ſgui der 3 „ 1 9 9 1 9 laruenn 1 71 ,] 3 asdiblan mautemn K„ ewolal ““ ar n 8 ntatu. gll waeo lqh 11 drco ac 1n igr Lclot n. Quc 1 3 34 l pelt, nngde 9 lgnurr rclle nol dlr de al aionum eumena ge certit mexcer Klguirate anorbi aitam dmodo traäiner nodo 29 4 — 1 a.. no ri appareg,. t ugnum ihſnana eam iptam quon 419*. 9 iarto modo deöyri, que hanc etuanm m ulumelle teaa uic vcome & certitudint i mus. ue ſignum Dauhm d ahparns in up to G infalllilmg Atqve in hocem in mſoranib i 8 ſqparaiik hun do moad, nimtun petiei tamyatt, L Fnarme zuh rædictis reſpesita Aliquandh ask dit, C uunihani jus termiunuun eris pundtbri difficilis& tull,3 (yndrome quitim i parhonomonia ſcilicet qua uritidem à pfunch — eparabiliter comd non ſtatim ah nind ome, poftas unn 11 Gliſonius de Rachitide. 261 ſignis ſupervenientibus perfecta ſit, morbiqua ſpeciem aufallibiliter denuntiat. Ex. gr. In Variolis, incipiente jam morbo, ſyndro- me ipſa adeo incompleta eſt, ut nondum molbiipeciem certo determinet: poſtea vero erumpentibus ſparſim in cute exan- thematis 44 maturationem tendentibus, conſummatur ſyndrome, ſpecieſque mor- bi extra dubium poſita eſt. uod autem ſignum uni ſoli morbo (licet non quarto modo) Prdprinm„ ſive id ſolitarium& ſimplex ſit, ſive ex ſyu- grome conflatum, ſufficiat, quando adeſt, conficere ſignum vere parhognomonl. cum, ex eo liquet, quod, quando adeſt, æque certo ac infallibiliter morbi ſpeciem deſignet, ac ipſum ſignum quarto modo proprium. Quod enim uni tantum ſpe- ciei convenit, quando adeſt, præſentiam iſtius quoque ſpeciei neceſl ario infert. Li- cet ergo ſignum ſecundo modo proprium inſeparabile non ſit,&, ubi abeſt, non concludat de abſentia morbi, quemad- modum ſignum quarto modo proprium; uando tamen adeſt, ejuſdem eſt cum co valoris ac certitudinis, ut diximus. Me- dici enim ex certitudine ſignificandi æſti- mant dignitatem ſigni. In cum quippe finem morbi ſigna quærunt, ut in certam ejus notitiam deveniant. Cum ergo ſigna ſecundo modo propria æquivaleant quo- ad certitudinem quando adſunt, ſignis quarto modo propriis, ea ſub extenſa ſig- norum 26²2 Gliſſonius de Rac hitide. norum pathognomonicorum ſi gnificatio. Squa ne hic complectemur. ghechn Dicas hoc modo multa ſigna ie Daun. 99 ij asys ad udeννναο νιννια reduci,& cum in 19 confundi. Eſto: modo infallibiliter mor. uns bi ſpeciem deſignent. Digna enim ſunt, u, quæ hoc modo ab aliis epiphænomenb ani- egregentur, neque ulla hic confufiom a: artis ſeſemeioticæ methodo ſequetur, ſeu ſurch potius valor& dignitas ſignorum facllin ſnad & apertius inde notabitur. alhe De ſignis(aucpiosar, ſive allidentihu, ade- nihil fere alicujus momenti habemus, anrlü quod præmoneamus, quin recta ad ſigna, ſanaut ipſa in ordinem redigenda procedamus,„Düin Verum non hic exſpectanda eſt exacta all- in n qua methodus, cum ſigna plerumque t ſröws tam vatiis fontibus permanent, urt vlrin ſakta accuratum ordinem ſeſe cogi patianrur. ſiau Quare, ut ea quæ cognatæ ſunt natula alg juxta ſe invicem conſtituantur; ad fe- aact quentem qualemcunque methodum ſigna hnuhu hujus morbi reduximus. Proponemus h lorr ergo. aöor 1. Signa quæ ad adtiones animales pe. na tant. Amort 2. Qua ſpectant ad irregularem nurriti- woul nem. ngbe 3. Dua reſpirationem reſpiciaut. k goc 4· Qua ad vitalem influxum pertinam. lei „F. Vaga quadam&y extra certas daſſen ſcyenu Valorem ſignorum ſingulis titulis ſubſun- au gemus. ac 1. éigna g-g reduci ga modo inkallidilne evsm, ſiſe Iſim ſus momenti ſann nus, quin rchaai recigenda proa aſpectandaeſtens cum figna plemi as permanent, un em ſele cog n 1e cognate dura n conſtituanu, a cunque metuimſg luximus. WMadm 1 d actiones mumah at ad irreguum u timnem nſiiiu lem iufluxun ſan m E extra wrud ſingulis ttubb. ———.„ Ohſſonius de Rachitide. 263 3. Signa diagnoſtica ad actiones ani- males ſpectantia. Hæc ſunt I. laxitas& mollities partium. 2. Debilitas& languor. 3. Lnavia& torpor. 1. Laxitas quædam& mollities; ſi non flaociditas, omnium partium primo af- fectarum in hoc affectu obſervari ſolet. Cutis tactu mollior,& ut plurimum Iæ- vior deprehenditur, caro muſculoſa mi- nus rigida& firma; articuli facile flexiles ſunt, ſæpeque corpori ſuſtinendo impa- res; unde erecto corpore antrorfum id, vel retrorſum, dextrorſum vel ſiniſtror- ſum nonnihil inflectitur. 2. Debilitas quædam& languor ſive en- ervatio omnibus partibus motui inſer- vientibus accidit. Debilitas hæc multum dependet à laxltate, mollitie,& flacci- ditate partium jam jam dictis; quo no- mine ea ſigna huic præmiſimus, ut& hoc ignaviæ ac tor ori proxime enumerandis; quæ multum debent tum laxitati& mol- litiei. Porro debilitas hæc incipit ab ipſis primis morbi rudimentis. Si enim intra primum ætatis annum, aut circiter; pue- ri hoc morbo infeſtentur, tardius ſolito pedibus inſiſtunt præ iſta debilitate,& plerumque prius loquuntur quam ince- dunt; quod vulgo apud Anglos mali omi- nis haberi ſolet. Sin, poſtquam ambula- re cœperunt pueri, hoc affectu corripian- tur, paullatim infirmius pedibus inſi- ſtunt, atque inter incedendum ſæpius va- cillant, 26 44. GN4 1 71 2—. cillaut 10 licue E au tituba etiam ca adunt 83 nequs fine interpoſita ſeffi æqu ¹alacrite ſe moti ant. Demum n tum aucto morbo deſtituuntur plane pedum, imo vix ſedere poſſunt erecti, coj. — —₰½ 8 5 — — — Iumque debile, ægre, aut no onus capitis ſuſiner 3. Ignavia quædam& torpor ſtatim ab znitio morbi ar tus invadit, ſenſii mque au- getur, ut magis magiſque indies omnem motum aver ſentur. juniore es pueri qui ad. huc ulnis nutricum geſtantur„ fi quando lætentur, non æque proful e ri dent, no ne. que tanto cum vigore excitant ſe, attul- que vibrant ac ſt G tractantium ma Libus 111 2( 4-2 0 exiilire gellireur: 10 ati etiam non a äfe- 10 L calcitranr, neq jus tanta cum ani- moſitate plo aat ac ſolent ſani coætanc Srandiorcs fac 1, jamque pedibu wn. minus alacriter huc illuc curſitant; de eoeer„ potiuſque fedentes Juam pe edibus inſiſtentes ludere amant, 14 4 dentes quidem cum vigore cor- pus ſuum erigunt, ſed d inclinantes mo do antrorſum, modo re trorſum, modo ad a alterutrum latus„ quærunt ſul ſtenta⸗ cula, quibus recumbentes ignaviæ lux auxilium præbeant. Jactatione corporis ab aliis Præſtita motuque violentiore non perinde ac alii pueri oblectantur, imo prævalente morba omnem jactationem averſantur; tum plorantes non vehemen- tiore 8 6d 8 5 — 6d lore racta nib à canla tum; ſunt, elein mien Kubi ubi ſin arrſ Aln K. 1 febril acile: 1Lus 91 dret At Tual 2¹ 6 4 motitant. Demn deſtituuntuad edere poſſuntend egre; aat wa net. 2 dam& torpon s invadit, ſend magiſque inde ur. Juniores nuni im geſtanur, i eque profuleti gore excitant t 1' tradtantuma t: irati etiam un t, neque tanaa t ac ſolentlaladh i, jamqpe fedtu riter huc ilwan bur, potülett aſiſtentes lärumi Juidem cunſqt t, ſed id inetnans modo retrocm atus, quærunt l ꝛcumbentes ignund ant. Jactaticne cd notuque violenrwd oueri oblectanm b0 omnem ſäcln plorantes nollei 4 Gliſſonius de Rachitide. 26 5 tiore aliquo luſu, aſt molli placidaque tractatione& quiete placantur. Interim nif alius aliquis morbus, ſymptoma, vel cauſa morbifica interveniant, moderate tum dormiunt, tum vigilant, ingenioſi ſunt, non ſtupidi, imo præcocis ſolent eſſe ingenii, niſi aliud quid obſtet. Vul- tum videre eſt magis compoſitum& ſeve- rum, quam ęætas poſtularet, ac ſi in rem aliquam ſeriam meditabundi eſſent. Signa hæc ſimul ſumpta, niſi ab evi- denti laſſitudine prægreſſa, aut à prima- rio aliquo cerebri affectu proveniant (quod certe rariſſime in hac ætate contin- git) ſufficientem hujus morbi,(εο ⁴ εαραάκ u6οραρνυiν primi generis conſtituunt, & ubi ſimul adſunt, morbi præſentiam; ubi ſimul abſunt, morbi abſentiam certo atteſtanrur. Si quando vero laſſitudo ſive febrilis, five alia ſimilia ſigna proferat, facile ab his diſtingui poſſunt, tum quod cauſæ laſſitudinis Ficellerint„ tum quod ſigna inde orta ſubito effulgeant, citoque evaneſcant, in hoc affectu vero ſigna ſen- ſim ingruunt, permanentque, aut ulte- rius indies intenduntur. Primarii autem cerebri morbi ſuis ſignis innoteſcunt. Atque hac de ſiguis, quaæ ad actiones ani- malss ſpectant. M Sigua 266 Gliſſonius de Rachitide. Signa quæ Heèëtant ad irregularen partium nutritionem. Supra monſtravimus quanti momenti ſit Aνοπε̈οiα, ſive inaqualis nutritio pa- tium in hoc affectu; hic ergo ſignaab ea. dem magna ex parte pendentia proſcque- mur, eaque uno quaſi intuitu conſpicien- da præbebimus. 1. Occurrit caput juſto majus, fuia quoque plenior& floridior, ſi conferaiu cum cæteris corporis partibus. Licèt au- tem ſignum hoc præſupponat aliqualem motum morbi antequam eluceſcat, adeo tamen obſcurus eſt morbus ante ejus ap- paritionem, ut vix perceptibilis habea- tur: à primo ergo fere principio ſignum hoc plus minus ſe oſtendit,& adexlitum uſque morbi continuatur, niſi forte aliun- de iſtarum partium colliquatio ſupere- niat, ut ſupra monuimus. 2. Partes carnoſe, imprimis mmuſculoſ infra caput, quas inter primo affectas ſů- pra numeravimus, in progreſſu morbi magis magiſque indies atteruntur, aut- nuantur, macieque conficiuntur. Hoc ſ- num non ſtatim à morbi initio eluceſcit quod notabilem morbi motum pril- quam evidenter appareat, prærequifat; certiſſime tamen, tractu temporis in con- ſpectum venit, morbumque ad extre- mum terminum, ſeu ad vitam, ſive ad mol⸗ lem ab —— —— mortel c gla monſt ſongdu gnom morbc ot, ſentian 1.1 ponnul conlpi Tanntul premu⸗ cartl fupra! moles ollibu com hon⸗ quabes Iprinc nanen votab. Aet conñe ſcat. 4 tla.T ü, ſe luaua doro GEhui de Rachiad aut al inedun nutritionen. vimus quandi ma vve inaquali nuni u; hic ergo lg rte pendenta mi — quaſi intuitu conh —— ꝛput juſto mu floridior, 1 c doris partid. præſupponatalg ntequam eluceler ſt morbus me vix percentbib go ſere prmcgots Coſtendit, Kua tinuatur, uühri aum colliaurh I aonuimm 7 ⁄⁄, impn 9 s inter prm 8 us, in progeh e indtes atterutn, ue conficiunut. H a à morbu inlroc n morbi motun appareat; brale n, ttactu tempols morbumqle ¹ — n, ſeu ad ſumhe— Gliſſonius de Rachitide. 267 mortem comitatur; optimeque motum ac gradum morbi ex incremento ſuo de- monſtrat. Porro hoc ſignum cum priori. junctum conſtituit ſignum ſaltem patho- gnomonicum ſecundi generis, ſive huic morbo ſoli proprium:&, ubi ſfimul ad- ſunt, infallibiliter denotant morbi præ- ſentiam, licet non æque ſignificent eun- dem abeſſe, quando abſunt. 3. Protuberantiæ quædam& nodi circa nonnullos articulos, maximeque in carpis conſpicuæ, paullo minus in talis obſer- vantur. Similes quoque tumores videas in ex- tremitatibus coſtarum, quibus cum ſterni cartilaginibus committuntur. Notavimus ſupra in obſervationibus anatomicis tu- mores hoſce non in partibus, aſt in ipſis oſſibus ſitos eſſe; licet hæc conſideratio, cum ex ſe vix ſatis innoteſcant, eos ut ſigna vix tangat. Hoc ſignum quoque ali. qualem motũm morbi ſupponit, neque à principio principiante emergit; prius tamen ſe conſpiciendum præbet quam notabilis partium extenuatio. Ubi vero adeſt, pathognomicum ſecundi generis conficit, certoque morbi ſpeciem ſigni- ficat. 4. Oſſa nonnulla incurvanur, præcipue oſſa Tibiaæ eę Tibulæ, hinc oſſa Uluaæ& Ra- dii, ſed paullo minus& infrequentius; aliquando etiam oſſa femoris& humeri. Por- ro nonnunquam decurtatio quadam olium deficienſque eorum accretio ſecundum longitu- M 2 dinem 268 Gliſſonius de Rachitide. dinem obſervatur. Supra, ubi vitiorum or- ganicorum rationem reddidimus, hoœc caſu, plane omiſſum fuit. Videtur autem hic affectus ab eadem irregulati nutritio. ne dependere; quatenus nempe alimen. tum intus aſſumptum oſſa ſec. longitudi nem adauget. Hinc nonnulli pueri affectu hoc diurius afflicti Pulmiliones fiunt. Buc forte referri poteſt plica illa in carpis, quod cutis forſan ſec. longitudinem magis m. triatur& excreſcat, quam oſſa Ulnæ& Radii; unde neceſſe eſt eam ſeſe in plicam quandam& rugam in carpis contrahere Demum irregularis quadam oſſium cupiii protuberantia, maxime oſis frontis autmn- ſum. huc quoque referri poteſt. épeciat enim ad commune genus vitiatæ figure offium eorumque æνποgias. Videtu autem hæc in oſſe frontis evidenter pen- dere à liberaliori nutritione iſtius oſſisi ambitu ſuo, quo cum oſſiibus lincipitis committitur, futuramque coronalem conſtituit, quam in partibus ejuſdem an- terioribus. Hinc enim neeeſſe habet an- trorſum protrudi. Et facilius quidem iſtc liberalius nutritur, quod hoc os verſs ſuturam in pueris cartilagineum fit. Ar que hoc etiam, quod nuperrime tanum obſervavimus, fuperius, ubi de vitiis or- ganicis egimus, prætermiſſum ſuitr. 5. Dentes tum tardius, tum moeftius erumpunt, levi occaſione vacillant, aliquan- do nigreſcunt, aut etiam fruſtulatim eacd Aumt. —ö — ( ant. I acubori urKil- (undu Jorum certo m Conſe Interäun vosnuſc lao tel Quale rejiciml ninatur paretur fector qweine Alurgi huic m Ilb, f phtbid ve que Teddado tionem qur hu gete pe duanco gnomon ouodſc cem d Atqux qualer sde Rachuue Supra, ubi itonmn nem redäidind um fuit. Viderura dem irregxlainun uatenus nempe an tum oſſa ſec. nma ac nonnulli poxnch iPulmiliones tur ſt plica illan ari ongitudinem ma at, quam oſa ba ſle eſteamſelemn am in carpis couh3 ris quadam quma aaxime eſi funin ne referii poteſt ine genus riuurr, le aX4*sdia e frontis eüicens r nutritione ſiwah 10 cum offboußt futuramque onden n in partibweltan 27 9p c enim neceltthen 1. Et faciisqutm ur, quod boco s cartilagineum b quod nupernmest (uperius, ubide 1 t prætermiftum lu Præter 6 „ tardius, tun ceaſione vncilmi at siam fraktuun Ghſponius de Rachitide. 269 dunt. In horum locum plerumque novi tarde ac laborioſe ſuccreſcunt. Hoc genus ſigni, ut& illud in priori articulo notatum, ad (uο⁵ρκνοοοεέά referri poteſt, quod neutrum horum vel perpetuo adſit, vel, ubi adeſt, certo morbi præſentiam confirmet. Conjectarunt aliqui oſſa in hoc affectu interdum eſſe flexibilia inſtar ceræ; ſed nos nuſquam id vidimus, neque ab ocu- lato teſte fide digno relatum audivimus. Quare ut fabulofum hoc ſignum plane rejicimus. 6. Pectus in ulteriori morbi prograſſus, à lateribus anguſtius redditur, auter ins acu- minatur, ita, ut non incommode com- paretur figuræ carinæ navis inverſæ, aut pectoris caponis. In medio enim utrin- que in cacumen quaſi compreſſis lateribus aſſurgit. Si quis quærat an ſignum hoc ſit huic morbo ſoli proprium? Reſponde- mus, fieri quidem poſſe n aRpſo aut phthifi ut pectus parum augeatur, minuſ- que quam aliæ corporis partes, adeoquec reddatur anguſtum: quoad figuræ muta- tionem, abſque Aον reęoꝗiæ, ea ipſa viz. quæ huic affectui Profria eſt, vix contin- gere poſſe. Quare hoc quoque ſignum quando adeſt, licet ſerius invadat, patho- gnomonicum ſecundi generis reputamus, quod ſcilicet, ubi adeſt, certo morbi ſpe- ciem oſtendit, quamvis non è contra. Atquæ hæc de ſignis quæ ſpectant ad inæ- qualem nutritionem. — M 3 Signa 270 Glißonius de Rachinide. Srgna quæ reſpiciunt Re ſpirationen 1. Huc referri poteſt anguſtia pedar modo memorata, de qua tunc fuſius egi mus. 5 2. Subtumida quadam Abdominis nle rio, er hypochondriorum tenſio; quæ libe- rum motum diaphragmatis deorſum, ar- que adeo reſpirationem nonnihil impedit Notandum tamen eſt Abdomen& hypo. chondria quoad partes externas ſatis ma. cra& extenuata apparere, ab intus rero, ab iis nimirum quæ in Abdominis cayita- te continentur, intumeſcere, undeple. nitudo hæc atque tenſio exſurgit. Tunot hic partium à flatulentia ventriculi& in- teſtinorum, partim à magnitudine Be. patis aliorumque viſcerum provenit. Al. quando etiam huc conſpirat ſeroſa exii- Jro in cavitatem Abdominis, Aſciten invehens. Hoc fignum perpetuo fere adeſh neque tamen pro pathognomonico M. bendum, cum multis aliis morbis ſ V commune. 3. Tuſſis frequenter in hoc affectu ade, tum reſpiratio dificilis, multaqus alin hu anonum vitia, ut& eorum infardtus, tum. res duri, abſceſſus, inftammationes, anm coaleſcentja cum pleura;& ſimilia: Hæs tamen vix inter ſigna recenſeri debent, uod per-ſe non ſatis evidenter in ſenſi dum vivunt ægri) incurrant, b 4. Ppeli um dec 10 erſan riron an ter; delecka funpta relis d unt, 89 Vana gucil quam 1 vero Usm Aeli⸗ moni gamu extra hrats tatg boteſt agufia de qua tuncfüin quadam Ahtmal riorum tenſi ru hragmars denrh ionem nomnblna n eſt AbdomeuLi partes externs eit apparere, abdumt luæ in Abdomuse intumelcere, uu ee tenſio exlut Hatulentia rectuadh artim à magubte ne viſcerum ywa auc conſpit hih tem Abdomm gnum perperune dro pathognomn n multis Aus br nenter in bocaftit liffcilis, mälhunit ut& eorum infait jus, infkammanm ſus, inſannam . „ pleura; R& 1il er ſigna recenkic on l egri) incurrant- Atis evidenel” Gliſſonius de Rachitide. 271 4. Pueri hoc morbo afflicti ſæpe latera- m decubitum modo deætrum modo ſiniſtrum werſantur, aut ſaltem ægrius ferunt; ni- nirum vel ob coaleſcentiam pulmonum cum pleura, vel tumorem in adverſo la- tere; fupino vero decubitu ut plurimum dclcctantur. Atque hæc ſigna etiam ſimul ſumpta pathognomonicum neutrius ge- neris efficiunt, ſed(uurdesvoye tantum ſunt, morbiſque aliis communia. Signa quæ ſpectant ad vitalem influxtsm. Vena& arteriæ in partibus primo affectis graciliores ſunt debito, minuſque conſpicuæ quam in emaciato corpore expectares. In facie vero(habito reſpectu prædictæ gracilita- tis in aliis partibus) excedunt proportionens debitam. Hoc ſignum fortaſſe pathogno- monicum eſt, quamvis obſervatu diffici- le, necdum nobis ſatis exploratum. 2. Pulſus in carpis, tum aliis partibus prĩ mo affectis exxilis eſt& debilis, alioquin for- te moderatus, niſi una febris adfuerit. 3. Ligatura moderata ſupra cubitum aut genu injedta; non æque cito partem infra ſeu extra ligaturam ſanguine turgidulam& co- Toratam reddit, ac ſolei in aliis pueris ſanis coætaneis. M 4 Sigud 8 ——y 272 Gliſonius de Rachitide. Signa quædam vaga. 1. Aphetit us cibi G&æ potus vel moderat vel juſto debilior eſt, niſi fuerit. 2. Excrementa tum alvi, tum veſice ſ norum fere ſimilia ſunt, niſi alius morbu prohibuerit. 3. Obſervatum eſt hoc morbo labo. rantes dalci a, ut ſyropos, tum bellaria, mal. toque ſacch. aut melle condita(quxæ aliis Pueris in delitiis eſſe ſolent) averſari: for te hæc iis quoque noxia ſunt, quemad- modum& ſcorbuticis, quod humores incraſſent. 4. Obſervarunt aliqui ſe pueros non- nullos hoc morbo affectos ponutriſiones deprehendiſſe, quam alios ætate& Kaxo- ra pares. Si hoc ita ſe habeat, tribuen- dum id eſt partim facilitati, partim inæ- qualitati nutritionis oſſei generis in hoc affectu. Etenim cum auctum hoc pondus carnibus adſcribi vix poſſit, quippe quæ 49! febris forte ad. hic extenuatæ ſunt videtur id oſſeo generi attribuendum; cumque oſſa in hioc mor- bo nondum obſeryvata ſint ſec. Iongitudi- nem præter modum excreſcere, reſtat,u id eorum craſſitiei ſuperflue auctæ impu- tetur. Hæc etiam ſi gna communia ſunt, neque digniorem æſtimationem meren- tur. Atque hæc de dianogſticis, ſequun- tur diacritica. CAk. — 3 präben delctij 3. klat; itatinn yym. 41 MKor Ilg; „de Rachiid. ucdan 2aga. 46 hotus ue maes t, nüfi fedri in tum alri, tum u Junt, nit aww n eſt hoc mohi Uropos, tum helmn melle comdita 4 eſle ſolent) u— 8 ne noxia ſun, Jla Suticis, quod ſu . nt aliqui ſe yuwamu tbo affectos ſuin quam alios zusiit ita ſe habez, u facilitati, entt onis oſſei wnak cum auctumaut vix poſſit, Siftdt nt videtur idoſam cumque offantha ervata ſint ſec.on um excreſcete,N ci ſuperflue ai* mſigna commum ⁸ 7 xſtimationem hat le dianogſtich fg 1 Gliſſonius de Rachitide. 273 C A p. XXII. Signa diſſerentiarum Rachitidis, ſive ejus diacritica. Idem methodo hic inſiſtendum vi- ⁴ detur, quam ſupra propoſuimus, A=ubi de differentiis egimus, quarum ſigna hic quærimus. Supra 5 differentias ab ipſa morbi eſſentia diduximus. 1. Erat à partibus eſſentiæ ſecundariæ ſeparabilis præſentibus vel abſentibus. Verum hujus differentiæ ſigna nulla alia exſpectanda ſunt præter?+ /2s partes præaſentes vel abſen- tes, quæ ipſæ per ſe in ſenſus iucurrunt, & propterea inter figna diagnoſtica capi- te præcedenti claſſè ſecunda adnumeran- rur. 2. Differentia erat à magnitudine mor- bi. Hujus indicia ſunt plura& graviora, Vvel pauciora& mitiora ſymptomata& ſigna præſentia, nempe ex diagnoſticis ſupra deſcriptis petita. 3. Differentia à vehementia deſumpta erat; hæc diſtinguitur ex tardiorè vel con- 2 citatiore incremento ſignorum d rum. 4. Erat à viribus ægrotantis. Virium iagnoſtico- eſtimandarum rationem ſupra exhibui- mus: morbi vero differentia hinc orra M 5 reſpi- 374 Gliſſonius de Rachitiqe. reſpicit periculum, ideoque ejus ſignaal prognoſtica referimus.— SgI 5. Differentia ducebatur à morbi tem. poribus; quo reſpectu ſex hujus mordi diverſas phaſes ſupra enumeravimus: ſcl l principium, augmentum, ſtatum, augmn,- um tum ſupra ſtatum, declinationem veram, d- Ali clinationem notham ſive migrantem in alin Tuli morbum. Sciendum eſt principium hujus morli præter ſigna hoc tempus ab augmend d diſterminantia, requirere etiam quædan ten dA0 peculiaria ſigna præſentiæ ipſius morbi. 1 Eſt enim tempus maximæ obſcuritatt, üu uo morbus quaſi deliteſcit, neque ex colo Agnis dagnoſſſcis ſupta relatis ab iner. 1l, perto vel parum attento medico facile de. ud prehendi poteſt. Per hoc quippe tempus mo plurima diagnoſtica prædicta nondum in apertum erumpunt;& quæ ſeprodunt, œl obſcuriora tantum adhuc fſua veſtigia ob. Mo Kervanda offerunt. Poſtulat ergo hus ain temporis indicium peculiarem colleltinum cal Eignorum primo apparentium, eorumque doll accuratanr conſiderarionem; reliqua Ve. pot ro tempora, præter ſigna diagnoſticaſi- Ppra data, ſola indigent diſerimmatuminm Ne, quæ levi negotio perficitur. Q(Mare hum primo loco figna præſentiæ hujus moni] ahl adhuc incipientis hic exhibenda, indeqie Aer diſcriminationis ejus ab augmento. 3 Kguu 4 ⅓ que ejus ſd u ntixæ ipfi timæ obſcarte lteſcit, no ta relats W o medicofalki hoc quippenm edicta nondm X quæ bhnl uc luae a oſtulat ergy lu aliaren aliim utium, dorunꝗ, Iigrimnuius perficitur. 1 lentiæ huſwmd hibenda, int augmenno 4 3 4 onem;. gna diagnobal ſtatim à principio occurrit. Magnitudo G Eiſponius de Rachitide. 275 Signa preſentis morbi rachitis in prin- cipio adhuc exiſt entis. 1. Diligentur attendendum eſt ad 3. Jſig- norum genera ſuperius actionibus animalibus adſcripta: laxitatem nempe& mollitiem partium, debilitatem& languorem, ig- naviam& torporem. Hæc quippe ſubob- ſcure& remiſſiori gradu ſtatim à princi- pio principiante(ut loquuntur) adver- tenti obſervanda ſe præbent. 2. Aſpiciendus eſt color, tum habitus ca- pitis& faciei in relatione ad artus. Si enim color aut habitus illis floridior ſit quam his, validam ſuſpicionem hujus morbi radices jam agentis exhibet. Licet enim moles capitis evidenter aucta, partium- que affectarum manifeſta extenuatio an- tequam apparent conſiderabilem morbi motum tempuſque prærequirant; à prin- cipio tamen differentia quædam ratione coloris& habitus harum partium inter ſe collatarum ab accurato inſpectore notari poteſt.. 1. 3. Obſervandi ſunt carpi& extremitates coſtarum: In carpis quippe ante finem principii quædam nodorum rudimenta ut & plicæ ſe oſtendere incipiunt. ſimiliter- que nodi in extremitatibus coſtarum. 4. Subtumida quad am plenitudo ey ten- ſio ventris maxime circa hypochondria LI * — —— 27 6 Gliſſonius de Rachitide. 6ʃ enim ventris cum magnitudine pectoris] naurih collata juſtam proportionem excedete usungun comperitur. W diſtin Atque hæc quædam ſigna ſimul ſumptaWmo, qu præſentiam morbi etiam in ipſo princi. iccli Pio, certo demonſtrant. Si vero eodemnie ſe tempore nulla notabilis ſeu manifeſta nun fin Partium 2. affectarum extenuatio appa. uim ügn reat, eo ipſo ab ejuſdem augmento clare aun mol diſcriminatur. Hæc de principio. In gech Reliquorum temporum ſigna ex jplo. eniſſane rum temporum deſcriptionibus ſupra dr nunuim eis inter ſe nullo negotio diſtinguntur,qururi cum tamen ea huc ſpectent, verboque ex erlus pediri poſſint, non gravabimur ea obitet lic erho annotare. ſena cuſt In augmento omnia ſigna quæ in prir. unt; I cipio apparuerant intenſiora& evidemmms à puogy ſe præbent, plutaque alia& gravioram. Næcdell dies accumulantur. Diſtinguitur hocten. bbeclent Pus, ut dictum, à principio manifeſt Differ extenuatione partium primo affectarum tumo- jam facta; à ſtatu vero continua aggra- tuum cu vatione ſymptomatum& fignorum dic. ditun. torum. cum a In ſtatu ſigna ac ſympotomata grauiſ.Ü ſan,i nna& maxime obvia adiunt; durante yelo euſfiun hoc témpore ab ulteriori manifeſto ſu lle ta Incremento ſeu decremento ceſſat. oplle. In augmento ſupra ſtatum ſigna& n fe ſymptomaà tum rationm magnitudini acue. aua bementiæ, tum ratione de ectionis viniun uohu kauperant ſuam conditionem, quam in ſtuu ty miaiocri 5 .. 1 1 6 U dam ſiga nd orbi etiam i pbn nonſtrant. 5 e 4 notabili ben 6 ctarum entenun d ejuldem augnan Hæc de princpi emporum ſgua deſcriptionibusihn, 0 negotio diſtinne 1 uc ſpectent, ſetban Tſnius de Rachitide 277 ri mediocri babent, atque interim indies in dete- rius vergunt; quibus reſpectibus hoc tem- pus diſtinguitur tam ab augmento ordi- nario, quam à ſtatu mediocri. In declinatione vera ſimpleæx quaædam re- miſſio ſymptomatum ac ſignorum au inte- gram ſanitatem tendens affulget; nullis in- terim ſignis apparentibus alterius cujuſ⸗ dam morbi ingruentibus. In declinatione notha è contra, cum remiſſione ſymptomatum& ſignorum hujus morbi involvuntur alia novi morbi ſucceſſuri, quæ variantur pro varia ejus conditione, Kex fuis fontibus petenda ſunt, neque: aon gravabummte b: iali grarabimuran hic exſpectanda. Porro ſi quæ ſpecialia Imni mniaſigmquei t intenſiora& aul aque alia& gamx r. Diltingutume „ à principio ua tium primo Raind du vero contnuan atum& fgums * ſympotomaaſa’3 ia adſunt; dummaſ 4 ſuper * illa ſtatim à partu apparentia morbum lteriori maniEsi rremento ceſit. ſupra ſtarum eu tiom magrinuinuns iane aejectuni Wn 2. appareant, diſpoſitio tamen nativa ad iunam, aumut 8 ſit 2 quæ poſtea in actum erumpit, mora ſigna cujuſvis horum temporum occur- rant; quæ ad morbi eventum ſpectant, ad prognoſtica reſervanda ſunt. Arque hæc de ſignis differentiarum hujus morbi ab eſſentia deductis. Differentiæ cauſarum, morbum in na- tivum er adventitium diſtingunt,& na- tivum quidem in proprie& minus proprie ſic dictum. Morbus proprie nativus dictus, cum ab ipſo partu ſupponatur actu præ- ſens, non alia requirit ſigna quam dia- gnoſtica fuperiori capite recitata. Siquidem proprie nativum adeſſe demonſtrant. Sin vero illa figna non ſtatim à partu morbum facile incurtendum ab ortu ad- u9 4 —— * 27 8 Gliſſonius de Rachitide. bus inde productus nativus quoque(lice minus proprie) nuncupari poteſt, prop. ter illam à nativo vitio dependentiam, Morbus hoc ſenſu nativus alia ſigm quam quæ ſupra referuntur, poſtuſat, quibus diſtinguatur ab eodem morbo plane adventitio, quæ jam damus. Signa mo rbi nativi improprie ſic dilli, 1. Valetudinaria debiliſque conſtitutio, morbi parent is utriuſq;ue vel alterutruus; ul intemperies frigida& humida, cacoch)- mia præſertim pituitoſa, cachexia, hy- drops, vcl atrophia& phthiſis, vel go. norrhæa fluor albus, lues venerea, ſcor⸗ butus, ſimileſque affectus. 2. Segnities& ſedentaria parentum vita mollitieſque. 3. Errores matris tempore imprægnuti- vis; quæ omnia fuſius ſupra de cauſis hu- jus morbi ad parentes ſpectantibus proſe- cuti ſumus. 4. Debilitas ipſius infantis recens nuti quando ea à labore parturitionis non pro- venit. 4. EMvuſio morbi ante exadtum primun atatis annum. Hæc enim arguit natiram aliquam ad eundem diſpoſitionem. 6. Si fratres vel ſorores ſeniores eodem mun- o prius correpti fuerint. Tum quippe ſu- ſpicari licet labem à parentibus contrac- tam eſſe. d .441 1 1 iinemne eiti l De Cuh partul. ſant&l 1 5 7 1 9A anſtuul kni, ai 2.§ rerit. 4 tatume 6,8 —— eus de Nahun n 1 1 nuncupari dore, 1vo vitlo dexeqha lenſu narinus au ra teferunru, n latur ab eodem 8 quæjam damu atrdi impryrin ria debiliſqus mhas riuſcque vel altmun ida& humida, a pituitoſa, cacteu Phia& phthils,i albus, lues ſelers ue affectus. ſedentaria man atris tempore in fufius ſuptadteas eentes pectannigy — — dſius infan unt re parturitoum — „pi ante exsim c enim rgutm em diſpoſitiolen, ſorores ſenuna aln kuerint. Tun quff m à parentbu Ghſſonius de Rachitide. 279 7. Si nullus alicujus notæ error in tracta- tione imfantis poſt partum, atqus ante pra- ſentis morbi maſionem commiſſus fuerit. De quo ſupra capite de cauſis polt par- tum. 8. Si morbus hic non ſuparwenerit alteri pragreſſo qui aptus eſt bunc poſt ſe relinquere. De cujus generis morbis ſupra quoque diſſeruimus. signa morbi noviter& ex integro poſt dartum contracti contraria propemoduna ſunt& levi idcirco pede percurrenda. 1. Si morbus nulli infirma ſeu morboſ conſtit ut isni parentum, aut eorum vitæ ge⸗ neri, aut erroribus, imputari poſſit. 2. Si nulla debilitas ſtatim à partu apha- ruerit. 3. Si morbus poſt ſeſquiannum ætats cœ- erit. 4. Si fratres aut ſorares A& morbo immunes fuerint. Si notabiles errores poſt partum in trae- tarione infantis commiſſi fuerint. 6. Si morbus aliquis praceſſerit; eui ſuſpi⸗ cio eſt, hunc inſequent em ad ſeribi poſſe. Hæc ſigna ſi vel omnia vel plura confluant, ſaris teſtantur morbum hunc non labi ali- cui nativæ, aſt erroribus poſtea commiſ- ſis attribuendum eſſe. Atque hæc de dif- ferentiis hujus morbi ex parte cauſarum. Denique differentiæ quædam huic mor- bo accidunt propter alios morbos; cum quibus forte complicetur: in quo caſu PIM= — 4— 2 2— 280 Gliſſonius de Rachitide. præter ſigna diagnoſtica ſupra enumera- ta, alia inſuper deſiderentur quæ morbo complicato in ſpecie ſunt propria. Non tamen accurata horum deſcriptio hic ex. ſpectanda eſt, cum eadem fere ſint quæ à ſcriptoribus practicis paſſim iſtis morhis tribuuntur. Sed cum aliqui morbi fic. quentius quam alii hunc comitari ſoleant, eorum ſigna breviter innuemus. 1. Ergo Hydrocephalus cum hoc affecdu complicatus aliquando nullis ſignis, uf innoteſcat, opus habet; ſed ex ſe ſati ſuperque manifeſtus eſt, nempe vel er ipſa evormi capitis magnitudine, vel êx aqua exterius ſub Pericranio contenta quod ta- men rariſſime contingere putamus] vel inſigni ſuturarum hiatu aqua in capite an- cluſa duram matrem inter ſuturas attollnte, ita ut tumor mollis& aquoſus in oſſiumin- rerſtitiis exterius tactu percipiatur. Aliquan- do hydrocephalus obſcurior eſt, ſigna- que, quibus indicetur, poſtulat. 1. Ergo omnes ſenſus cum exteriores tum interiores le- betiores ſunt, quam alias in hoc affetueſe ſolent 2. Moles capitis aliquanto mu ſor quo- que eſt quam alias. 3. Suturæ in locis cunſuu- tis vel magis debiſcunt, vel tardius ſolito elauduntur. 4. Os frontis antrorſum magis prominet, reliquaque oſſa capitis quaſdam inæqualitates& protuberantias ſolito majo- res præ ſe ferunt. 3. Dentitionis mala coujuncta dignoſ- cuntur, 1. Si ſolemne dentitionis tompus inſter 4 roenienl Gh au ſa ncio dichs tu menle l num Ttar duscerie Dobequentl em ui nu ilud quod Naubrlid 7 Qul Ann. lalam alu lonigreſtun muutim ex aynſtuvig nen tortu- † Abh uando ea lletione in wun 30 nn, ldque: nuat decui utroque, RFetunt. lG mtim a uara, ut fi, annua, üücbe nſu nnn alanan dlpuant, ins de Nachid ggnoſtica lopn 3 deſiderentur 8— Pecie ſunt nogn horum delcrita b rum eadem ferelut Sdicis palm ün d cum Aliqui ue d hunc comitauide viter innuemus ocep halus cum lor quando nullis Ga us habet; ſed er eſtus eſt, nemyen magnitudine, tud anio cantata i ontingere putans Piatu aqus uaqj em inter ſutunuunn lis& aquoſusinia actu perciiatm, Ui ss obſcurior ci,9 etur, poſtular, 1 cteriores tum mtmul m alias in lusiß3 pitis aliquantomn 3. Suture inluin ſcunt, vul tatu frontu annujin que oſſa capiti ſa otuberantias falna nala coujunca dis imne dentitimk — Glſponius de Rachitide. 281 inſtet aut jam advenerit; Hinc quippe ſuſ- picio aliqua ingruit laboris alicujus inde provenientis. Tempus hoc ſeptimo à par- tu menſe incipere ſolet,& ad ſeſquian- num cætatis protendi,& ultra, ubi tar- dius dentitio procedit; quod in hoc affec- tu frequentiſſime accidit, terminatur au- tem nl numerus dentium completus ap- paret. 2. Pueri ad dolorem mulcendum digitos frequenter in os indunt, ſecundum illud quod communi verbo dici ſolet, ubi dolor ibi digitus. 3. Albicant gingivæa ea pat- te qua dens erupturus&t,& ad tactum plu- ſculum calent. 4. Dentes prodeuntes aliquan- do nigreſcunt, aut vacallant, aut etiam fru- ſtulatim excidunt. 3. His adde vigilias, al- vi profiuvia, febres, convulſicnes, quæ ta- men fortuita ſunt ſymptomata. 3. Aſthma ex ipſa ſpirandi dificultare, quando ea non provenit à tenſione& re- pletione infimi ventris, percipitur. Si ve- ro una adſit tumor, abſceſſus, vel Emp'ye- ma, idque in altero latere pulmonum, Agre ferunt decubitum in ad verſum latus; ſin in utroque, ſupinum aut erectum decubitum ex- petunt. Idem plerumque accidet in inſlam- matione cum coaleſcentia Pulionum cum pleura, ut& in pleuritidé: ſed aaditis tun febre acura, tuſis& ſputo ſanguineo in Pleo- ritide inſuper dolore latera pungente. Phthi- ſis nrdſl ex diuturna tuſſi, ſputo globoſo & aliquando purulento(etſi Pueri rarius exſpuant, quod materiam tuſſi in os ele- vatam “ 6 282 Glſſonius de Rachitide. 1. vatam per OEſophagum deglutiant B—ö item ex febre purrida anujuatt E exr joim partium eliquationeæ. Aſcites deprehenditu ex mole Abiominis præter morem aucta 4. Febris Hectica ſe prodit ex zalore en. tinuo, acriori paullo illo qui in Ephemeraſ let«ſſe, præſertim circa arterias,& aui 1or poſt aſſumptum cibum item ex rapidiori)n- rium conſumptione; putrida cognoſcitures urina in principio cruda, deinde magis uimn rum etiam ex colore ejus; n ,/ 11 hæc, ſi intermittens fuerit, ex inaqualitan caloris, frigentibus nempe extremis inyni- eipio, ſtea plu⸗ ſatis incaleſcentibus; ltem ex Parox yſimis ſive ſtatis, ſive ertatiuu tandem ex Pulſu contractiori incipiente Da. rox'yſmo, poſtmodum auttiori debito. Comi. nua Febris ex intenſo continuoque calore, tun fini, oris ſcabritie, linguæque colore muun, E ſimilibas. F. Lues venerea con] uncta indicatur, ſi Parentum alteruter aut nutrix prius ufeii fuerint, ſi ulcera in Capite, Ore, a Narilus aut puſtulæ eminentes vel cruſtoſa eunta fus- rint, preſertim quæ ordinarius remedis un cedunt: ſi tumores duri aut nodi oſutai- fædantes in digitis, tibiis, ant alius panitu apparuerint; ſi dolores& in no tempore acerbiores ægrum infeſtaverim! bubones obliqui in inguine exorti fuerint. quietudo noctur- 6. Scorbutus cum hoc affectu comyli catus hæc ſigna habet. I. Utroque afech Auborantes ægrius purgariones ferunn, ſalave 50 Gl 1„₰ Kurhidie . Ererdius mtur, nque m tem in hoci &averlatoc erercitio In manifeſte lt 54 Ar, mu dio ümu 7,ho. A muemlbet dh. » 2„A1 1405] „pandl labhl ſcurranuuus 32 1 Rrinun, u 17, 8 linuanli RA Pyjnin ſuyen Rlaeido nmpe eiam planef anrum tumd m ſelte im 7. Strum ertenull tibus ſatis.n lequentio loſhicio e deltteſcere tun gene ni poſſun runt aliqr fonte bre ſlells,& runis o. ſalx; a3 aſaltaa darum m ini de R chuu- lophagum de rida conjuncha 6. eme. Acite dexr 2t dræter moremun tica le proditex m aulio lllo quu i Uh m eirca arteriunae ibums item ex ui e; putrida comnt F.9 peruda, demiem 1 1 1* 4 lore ejus juß in 1 ttens fuertt, exnn. buus nempe ernnin 6 ſatus mealiſenn ſide ſtatis, ſun à contractinn uuns odum auctioridan enſo continunnuuu- ie, linguaquedhns erea conjuntait ruter aut nunu 7 in Capite, Orhil entes vel rruhiſ quæ ordinanis ni res duri aur uli is, tibin, mauf iolores& inquunu iores egrum iſſia n inguim erniſe cum hoc afetud habet. 1. UMhs- purgatuns feu Gliſonius de Rachitide. 283 ro Rachidite afflicti eaſdem facile lrolerant. 2. Exercitiis violentioribus multum ladun- tur, neque omnino ea ferre poſſunt. Etſi au- tem in hoc affectu ſolo, ignavia quædam & averſatio exercitii adſit, non tamen ab exercitio manifeſte aut ſaltem non æque manifeſte læduntur, niſi ſcorbutica af- fectio ſimul conjucta ſit. 3. Ad motum quemlibet concitatiorem magna dificultate ſpirandi laborant, doloribus Vvariis per artus diſcurrentibus vexantur, quod ploratu ex- primunt, pulſus frequentior& inæqualior fit, aliquando palpitatio cordis, aut etiam Lypo- thymia ſupervenit,& hac fere ſola quiete, plaeido nempe decubitu, cito mitigantur, vel etiam plane ſedantur. 4. Frequenter Gingi- varum tumores ad ſunt 5 Urina abſente ſe- bre ſelito intenſiores redduntur. 7. Strumoſa affectio cum hac complicata ſi externa ſir, tumoribus in ſenſus incurren- tibus ſatis manifeſta fit, imo ubi exterius frequentiores ſtrumæ occurrunt non levis ſuſpicio eſt ſimiles tumores in viſceribus deliteſcere; alias vero ſi ſtrumæ intus tan- tum generentur, vix certo indicio diſcer- ni poſſunt. Regula enim illa quam nota- runt aliqui, viz. eos qui curto ſunt collo, fronte brevi& anguſta, temporibus com- preſſis,& maxillis amplis præditi, eſſe ſtrumis obnoxios, nimis incerta eſt ac fallax; addunt alii purgantia medicamen- ta juſta alioquin doſi propinata ſtrumoſos parum movere; ſed& hoc quoque ali- quan⸗- 284 Glüſſonius de Rachitdde. quando tantum, non ſemper autem ſe- rum eſſe experti ſumus. Hæc de ſignig differentiarum. d —— GAb. XXIII. Signa prognoſtica in morbo Ra. eſt, imo nonnunquam adeoleri 4V X mitiſque eſt, ut pueri eo affeqi ſolo ætatis beneficio, calore vitali audt, eoque, vi frequentiorum exercitiorum, ad partes externas evocato, ablque me- dicamentis convaluerint. Aliquando tas men adeo graviter affligit, ut optims etiam adhibitis præſidiis, vix, imo ne wir quidem, imminens vitæ periculum præ- caveatur. Quare ut mediicus varios even- tus morbi prævideat aut prædicat, ſigna ejus prognoſtica diligentius prius con- templari neceſſum habet. In genere vero ea quæ à partibus motbi militant, ea nempe omnia, quæ contra naturam faciunt, ex adverſo penſitanda ſunt,& quo hæc potentiora, illa inſr. miora, eo gravior& pernicioſior morbus habendus eſt. Verum cum non cuiyis oh. vium ſit ex generali hoc monito fingula ſatis accurate contra æſtimare, non erit abs re ſpeciales nonnullas regulas& ob- . el⸗ Orbus hic ſpecie ſua lethalis mn i Etationes lectele. 1. nluuj „ ½ M antepartum ſy, 4 raniſine, N Niy ladlcate ſs, indecu Harum pre 17 4 a e Janus bic men K,ulafthy&f enirulſun 9 lunt rifes. K huu, jaliin Muilus aurant . Mirbus li nempe done natta: Nerre radtan 4. Mrrbu ulantibns ma vgimni aum antece eejechonem 5 Obler erme rubyas umnag i 9 um hancfa 6. Allldic cubs hoc⸗ nn Nonda aldo mper p ruelaslen b — — de Rachna, den ſempet aun umus. Hra — 8. XXIII. ſtica in mmh 2. ¹ . hitide. ic ſecie ſun bnn nonnunquamas, eeſt, utpucdes cio, calore mul entiorum exetna 8s evxocato, àh Aluerint. Alqum er affligit, uns æſidiis, vit, un ens vitæ percuuſ ut medicas uun dcat aut predtas- diligentiss i n habet. ea qur à pantan ape oOmnua, qlri „ex adferſd fal C potentiotiy li r& pernicotorm erum cum noncui cali hoc mouiwi ntra æſtimafe, W noanullas rgls Ghſſonius de Rachitide. 285 ſervationes hue ſpectantes inſuper ſub- nectere. 1. Morbus hic proprie nativus, ſive qui ante partum invadit, periculoſiimus eſt,& rariſime, ſi unquam, ad ſalutem termina- 2 rar, Indicat enim ipſa principia ſeminalia læſa, indeque vires valde eſſe debiles: cauſſarum præterea vehementiam ſigni- ficat.. 2. Quo cĩtius à partu(hoc eſt) quo ju- niores hic morbus invadit, eo cateris paribus periculoſior eſt; tanto quippe debiliores ſunt vires. Similiter ætate grandiores junio- ribus, pedibus incedentes non incedentibus facilius curantur. 3. Morbus nativus improprie ſic dictus, qui nempe ex parte dependet ab inclina- tione nativa, periculoſior eſt eo qui ex mero errore tractantium contrahitur. d, ve af⸗ 3 epb 4. Morbus hic ab aliis magnis morbis præ- cedentibus proveniens, periculoſior eſt eo qui ſolo regiminis errore contractus eſt. Arguit enim antecedaneam quamdam virium dejectionem.. Obſervarunt aliqui, infantes, qui erine rubras nutrices ſugunt, in hunc affec- tum magis eſſe proclives. Nos tamen regu- lam hanc fallacem eſſe ſuſpicamur. 6. Alii dicunt puellas frequentius quam maſculos hoc morbo laborare, faciliuſque cu- rari. Nondum equidem hoc nobis uſque adeo compertum eſt. Concedimus tamen puellas plerumque frigidioris ac humidio- . ris 286 Glſſoniusde Rachitide. ris eſſe temperamenti„ cui magis conge- ner eſt hic morbus, ideoque non eſt a*a- tione alienum eum ſexum leviori de caul- ſa hoc morbo affici poſſe,& ab eodem quoque facilius liberari. 7. Morbus hic potitmum infeſtat genan. ſorum cunas, praſertim eorum qui mollin vidunt; deinde eorum qui ſedent ariam G ſecuram vitam agunt; hinc infima plelu, regimine infert, tandem minime omaum cunas eorum qui mediocris ſunt fortuna,& qui laboribus ferendis aſſueti ſunt, nequs competenti victu& neceſſariis ad yitam ſuſtentandam mediis deſtituuntur. 8. Quo partes primo affectæ magis exre nuantur, eo morbus, cateris paribus, dif- ficilioris eſt curationis. 9. Quo enormior eſt moles capitis, eoli- gior& dificilior curatio Itaque os fronti multum anterius proruberans longitud- nem ſaltem morbi portendit; ſimiliter etiam aliæ irregulares cæterorum oſſum capitis prominentiæ. Ouo gebilior et ſuina 1. 10. Quo debilior et ſpina dorſi, ei gia Vior ebe periculoſior eſt morbus Quaxecdll vix libenter erecti ſedent, multo mags qui ne erecti ſedere valent,& maxime quibus debile collum non ſuſtinet capii onus de vita periclitantur Quinetiam à diuturniori debilitate,& inffexione ſi- næ, pueri modo gibboſi, modo aliterir curhl ari Ie golteah II. ¹ atrennw guum. Tüal? yluum ufiaiin — ens, euim ü propter varios errores, quos neceſſius tam in parentum diæta quam infantium nalculi ant. 1. umo tum yun Hauumn Gaaunt. — — 19.. Ubenter rantur 14 eibere, dKt, qus Tunt. 1. nempe tmaltl 2 NIt aunj qyum Dalin tuu ſan 16. anch Sun — —öx — de Rachng. ntl, cui , ldeoouexund n lexum lein fici bolle,& da erari. ſertim eorum du prum ſa ſelanan runt; hinc infmn rrores, quo R n duieta quamins tandem minm, nediocris ſun ynaſ ulis aſueti ſmn,i u R& neceſſarban ediis deſtiruunu vrims affeika m bus, caterb ynk 015. nior eſt molts euitii curatio Itaqueg 1s protuberan u orbi portendt t ulares cæterormni ntiæ. dlior eſt ſpiaanſ ſior eſt mortus 88 ecti ſedent, mun edere valent,&T ollum non ſuſtbes ericlitantur Cn ilitate,& mnfelns lo gibbol,ma —— ſotiſimum nfeke 4 Ghſſonius de Rachitide. 2 87 curvi redduntur, truncuſque corporis poſtea haud facile denuo erigitur. 11. Maſores um in carpis& coſtarum extremis tumores morbi longitudinem praſa- zunt. Porro incur vationes oqſium Tibia eibula vel Ulnæ& Radii; item inflea iones articulorum quo majores,& longiorem ac diſyiciliorem curationem pranuntiant. Hæ enim non ſubito amoveri poſſunt,& maſculis exercitiis obeundis impedimento ſunt. 12.„Duibus oſſa Crurum& Tibiæ mul- tum& din ſecundum latitudinem ſeu craſſi- tiem porius augentur, quan ſecundum lon- gitudinem, hi demum pumiliones plerumque evyadunt. 13. Qui crura ſur ſum trahunt, neque eu lubenter extendi patiuntur, difĩculter cu- rantur. 14. Dentes nigreſcere aut fruſtulatim ex- cidere, periculo non vacat; At quue id eo pejus eſt, quo tardius alii in eorum locum ſuccreſ- cunt. 15. Qui atum morbi attingunt, quo nempe is non amplius auget ur: Onnes ſi recte rattentur, evadunt, niſi forte alius morbus ſat conjunttus: auut caſu aliquo ſuperweniat, agrumquo in augment uim ulterius deturbet. Declinatio ſymptomatum ſimiliter, ſed cer- tius ſanitatis reſtitutionen pollicetur. 16. Hydrocephalus cum hoc morbo con- junctus ſempern periculum non leve importat. Quod ſi oo uſque prævaleat, us ſuturæ cranii multum 288 Gliſſonius de Rachitide. multum dehi ſcant, atque in earum interſtiti aquæ in capite eea duram matrem i mollem& aquoſum tumorem attollant, lethu- lis eſt. 17. Dentitio labarioſa, nonnunquam gnn viſſima ſymptomata ſecum adfert, marten. que ſam minatur. Plerumque tamen mius feroeit, atque intra paucos dies terminatu. Utcunque, dum conjungitur, multum muli motum accelerat. Dentes vero Canini qui leſtius erumpunt, pluſque periculi por⸗ tendunt. 18. Aſthma(pra ſertim Orthomnæu, u- que ea ſpirandi dificultas in qua decubitun neutrum latus admittitur) valde periul- ſum. Suſpicio enim eſt tumoris alicijus abſceſſus, Empyematis, Pleuritidi, be- ripneumoniæ aut adnaſcentiæ pulmonum cum pleura, qui omnes affectus pericu- loſi ſunt. 19. Phthiſis cum hoc affectu complitun let halis ferma eſt, praſertim ſi unum idmuu ulcus pulmonum ultra ꝙ0 dies perſeverani. 20. Morbus hic diuturnior facile in Phthi- ſin vel Tabem migrat, vel ſaltem ante obiim Tabem ſibi comitem perpetuo fere au ſciſtituſ Forte alius morbus aut ſymptoma gruuein- terveniens accelerata morte. Tabem Alum- tantem præavertat, ut convulſio, tuſſis cuu- goſa dicta, intumeſcentia Pulmonum (quam Angli the riſinß of the Light/ vocant) febris continua, pleuritis, r 21. H 21., 1 ie⸗ unt de u. mequs 4 nun— alrant 13. ndaſ rata oculares vulgò nuncupantur, cætemsmo. tumem ½ n d Natm 15. terne: lrer ali illme cerate ricæ Tüelqu terne apaner nolek 16. etatu Gihtea⸗ 6 vu Hhniße Tintur 81„ — 8 — —yj4⁴— — nius de duhu ant, 9* in ean e concluſe aumn u ſun tunm enla 2 labariyſi nuuae mata ſecum alßt ttur. Plerum um ntra paucus iium n con ungitun mmh nt. Dentes ſewe unncfma unt, plulgqre en (pra feriim onha iricultas in zul, admittitur) uu enim eſt dunon pyematis, Meau ut adnaſcentiens ui omnes afeiti cum Roe afeum preſertinſſimmi ultra 40 dis ain cdiuturniur grat, vol ſalema 4 m perpetu fmu 1 aut ſymptnuſi ata murtt. Vlen „ut conrullo, rul tumeſcentia uu eriſinh of the U ntinua, pleupii 1 3 3 Gliſſonius de Rachitide. 289 21. Hydrops Pulmonum, ut& Aſcites, f forte huic morbo aſſocientur, eundem red- dunt deploratum. 22. Febris Hedica, Lenta, Putrida, maxi- meque continua partes primo affectas depaſ- cendo, hujus morbi motum vehementer ac- celerant, aamque periculoſum eyficiunt. 23. Lues Venerea cum hoc morbo con- jundta ſive hareditaria, ſive ex contagio con- tracta dijfficilem admodum, ſi ullam, cura- tionem admlttit. 24. Scorbutus complicatus multum quo- h⸗ qifficultatis in curatione ſecum auſert, icet minus quam Lues venerea. 25. Strumæ ſive externæ, ſive minores internæ non ex ſe tantopere obſtant curationi, licet ali as ipſæ aliquando in hac atate diyi- cillime percurentur. Externæ enim exul- ceratæ, aut inflammatæ ſimulque dolo- rificæ, vehementer naturam laceſſunt, vireſque diſſipant, multo autem magis internæ, præſertim ſi partes nobiles oc- cupaverint, aut ipſa mole vicinis partibus moleſtæ fuerint. 26. Duucunque ante annum quintum atatis completum non perfecte ſanantur, poſt ea miſeri ac valetudinarli ferme vivunt, er vel Aſthmatici, vel Cathedtici, vel Pht hiſici facti ante conſiſteutem atatem mo- riuntur, vel ſaltem gibboſi, nani, cur- vi, aut aliter deformes poſtmodum ſuper- ſunt. b 27. Scakiss& puſtula in cute, prurituſve, N huic 3 9., 3 7 3., 27 190 Ghiſſoniusde Racbitide. huic morbo ſapervenieutes, ad curam eiuſ ) 7.5„ dem multum conſerunt. 2 ,23 1 lerant gm.. 28. Duui factlius tolerant om mim jactationem corporis, caterts paribus, faciluu curantur. Atque ita tandem abſolvimus triumg- nerum ſignorum, quæ hactenus in nol. tram obfervationem occurrerunt, uuſto. riam. Proximum eſt ut ad mechodun praxeos, quæ dercautionen& cqratio- 10 10 nem hujus morbi complectitur, defetia- mus. 4 CAP. XXIV. . n. Methodus ad Praxin, ium Nduu tionis in generc. 1 ‿ 41 10 7 a 7 Ethodus ad praxin indexrchlah NM& HƷOοAckxn,„ n dartem Curatricem exꝝ Praſervatricem d- viditur. De priore nobis hoc capite aan. dum, quamyvis forte hic quoque nonnul in genere proponenda fint, quæ cum o- phylacticæ, tum ν/νεν ſint commum Prophylacticen autem in ſpecie ad cllcem hujus tractatus reſervamus. . 7 2 Pars Curatrix appellari ſolet Methulu medendi, cujus, ut cujuslibet alius 5 duo ſunt generalia inſtrumenta, Nu ſcilicet atqiie Experientia; quarum cl glum gum O jer ex antum basſ vati And üilu fimu. uͦ qhen tumte mouft mum. dam, danjpl tocon licina ngiam cojol — — pnan confla ment In thod ogr nuxii Kano) dcji um menr iurde Rauhuu, venieuter, al anm erunt. llius tolerant onm ris, cateris pariu dem ablolvimutm m, qux hacdtexss dnem occurrerun um eſt ut ad m oræcautionem& bi complecttu,g ld. X X IV. — [Praxi, iu nis in genen dus ad prariniug DoNuxnr, I vicem& Froßrus ore nobis hoci; forte hic quocbi onenda fint, quuic m 1en Uit 9 .14 reſervamlé. ix appellai ſikiſ 8, ut cijolbet” 3 cralia iltuness xperiemui auun n autem in pecti W —=— 2—=— Gliſonius de Rachitide. 291 gium omnem artificis peritiam exhaurit. Per experientiam autem intelligimus nou tantum hiſtoriam morbi unius aut plurium, ſucceſſuſque medicamentorum; ſed& obſér- vationem, hoc eſt, applicationen hiſtoria- rum ad ea, quæ in eodem affectu dictat ratio, idque per viam comprobationis vel improba- tionis. Similiter per Rationem omnem men- tis operationem volumus, ita, ut non tan- tum tertium nempe ratiocinationem ſeu de- monſtrativam, ſeu probabilem&x& unalogiſ- mum, verum inſuper cæ primam ey ſecun- dam, hoc eſt, ſimplicem apprehenſionem tum compoſitionem ac diviſionem hoc inſtrumen- to complectamur. Etenim, pars hæc me- dicinæ præſupponit Phyſiologiam, Patho- logiam,&o Semeioticem, quæ certe unius cujuſque operationis intellectus exerci- tium multifariam exigunt. Deinde, nemo aliquam propoſitionem intelligat, qui non prius ſimplices ejuſdem terminos ap- prehenderit; neque ſyllogiſmum, qui ignarus fuerit propoſitionum e quibus conflatur: ut manifeſtum jam ſit omnem mentis operationem hic exerceri. Indicatio, urdeses, nobile illud me- thodi medendi inſtrumentum,(cujus uſu Dogmatici ſectam ſuam ab Empiricis maxime diſcriminari volunt) partibus Rationis etiam venit accenſenda. Quan- doquidem autem nonnulla cum difficilia tum obſcura occurrunt circa hoc inſtru- mentum ab ipſis neotericis vix dum eno- N 2 data 292 Glſſonius de Rachitide. data& illuſtrata„operæpretium duximusg hic paucis examinare. Quia fit Indicatio? II: Adâ quam intellectus operationem hęr tineat? III. In quæ genera& differentius diſh- buatur? Quod ad primum attinet; licet ſone plures hujus nominis ſignificarioney apud Autores occurrant, illa tamen prima& maxime propria eſt quam tradit Galenus Meth. Med. 7. E„e*εis 152„ tuacis Màtg- 94A⅜. Indicatio eſt inſenuario ſeu declan. tio conſequentiæ; id eſt, rei agendeæ. In hoc ſenſu definiri& deſcribi poteſt indicaro, Actio objectiva Indicantis relative cuuſuns- ti quæ repraſentat intellectui Indicatum, buc eſt, quid conferat, quid noceat,& huan. ſequens, quid proſequendum; quid fuin- dum ſat. Ut definitio hæc ſeu deſerito clarior reddatur, expendamus ulterius quid ſit Indicans? quid indicatum? quuli ſit adtio Indicantiis? quo ſpellet diftindiu mdicati juwantis& nocentis, ſive proſequnr di& fugiendi? 1. Quamvis termlni illi Indicanio, N qicaus,& Indicatum, extendi fortal alias artes& ſcientias poſſit; cum tamen hactenus induſtria medicorum( praſer- rim Galeni) ſoli methodo Praxeos appro- prientur, eorum definitiones; quæ R exhibendæ, hanc ſolam methodum, omiflo omni alieno eorum uſi, Telp- ciunt. be⸗ Gen natora ndice Madit Ru/ ftuui Dlc quem nuere nond ſeu indic Corpl forte Kecun num ade wm Thr⸗ tabil medi conti (ait A lo Arti cum natul Nam ſou tun 1 — rde Nachiuk. operæpretum un are. ccatio? rellectus qyernina mera G difmaun aum axtinet, la ninis ſignificamn nt, illa tamen eſt quam wauti deris 18 kagansn eſt inſimaaotu id eſt, reianul deſcribi potetin dicantus relatuun intellectui munf , quid man,i oſequendum; u finitio hec filc termlui ili nuu catum, exteud entias poſſt; 6 tria medicotum 1 me thodo N m definitious ganc ſolam rehl Dicno cofum l, Glſſonius de Rgchitide. 293 Generalis igitur Indicantis definitio à Quud natura generaſiſſima, quæ in noſtra atte Indi- indicat, petenda eſt. Definiri ergo poteſt cans. Indicans in genere, ſtatus corporis quà fluxilis, vel mobilis, ſeu potius, qua actus eſt in fluxu vel motu, relative conſideratus, proui inſinuat quid ſit agendum ſui cauſä. Dicimus primo Indicans ſemper ali- quem ſatum vel condis ionem corporis in- nuere; quare quod extra corpus eſt, ac nondum id afficit, cum non ſit conditio ſeu ſtatus corporis, haud recte dicitur indicare. Caufſa ergo externa,& nondum corpus afficiens, non eſt Indicans, licet forte ejus averfio poſſit eſſe Indicatum. Secundo ſtarus corporis qua fluxilis, vel qua mobilis, ſeu porlus qua actu eſt in motu, ad eſſentiem Indicantis requiritur. Ete- nim ut luculentiſſime probat Gal. 1. ad Thraſyb. ſi corpús noſtrum eſſet immu- tabile& perpetuum, nullus locus Arti medicæ relinqueretur: aſt vero cum calor continue humidum depaſcat, cumque ſanitas ipſa vel in ſtatu perfectiſſimo fra- gilis ſit ac fluxilis, imo actu fluens,& ex aliqua parte jam defluxit, patet ſubſidium Arris medicæ officiumque medici practi- cum poſtulari. Tertio ad Indicantis etiam naturam pertinet relativa ejuis couſideratis. Nam ſfi ſtatus corporis ejulve mutatio ab- ſolute tantum conſideretur, muda ran- tum ſpeculatio inde reſultat; ſin vero in ordine ad id quod agendum eſt, quo me- N z dicus 2“ ö—— K 294 Ghſſonius de Rachitide. dicus officio ſuo circa illum ſtatum reae fungatur conſideretur, ſtatim inſtrumen. tum practicum evadit, atque Indicanti naturam induit. Indicat quippe ejuſmocdi ſtatus qua fragilis& in motu eſt; omai modo fanitatis habendam eſſe rationem, eamque eſſe aſſequendam. Adeoque quod generalis medici ſcopus querebat, loc ipſum generale Indicans commonſtrat, Non autem exſpectandum eſt, ut conſ⸗ deratio generaliſſimi Indicantis quid- quam aliud repræſentet quam aGonem generaliſſimam ſcopo generali reſpon. Jentem. Si vero medicus particularen ſcopum ulterius proſequi voluerit, opor- tet ad Indicantia particularia magis ce- cendat. II. Indicatum eſt Ackio medica es pant X△ Inaica- Indiicantis requiſita. Nam primo& forma- liter Indicans denotat actionem, ſecunda- rio vero& per conſequentiam inſtrumer. tum, quo actio perficitur. Itaque appendi. cis loco addamus propoſitæ definitioni, quod ſecundario, ex con ſequenti atnus ij Dncreto, includat inſtrumentum, du ie Actio exercetur. I. Dicimus Indicatum eſſe actinem. Eo enim fine Medicus utitur Indicatione, ut inde quid agendum ſit, eliciat. Dics inſtante criſi aut ea legitime procedemte; ipſum Indicatum eſſe abſtinentiam à actione, non autem actionem. Reſpondemus, Abſtinentiam hancco 1plo p 9 gpela nedic Acene 4. noltl Il ulu narien ſaäl⸗ „ 1 —½. 1 le — — ⸗— — △ ⏑+⏑— us t Pachuut. Hcircaillum ſtaun retur, ſtaumudu evadit, oue ha Indicat duly s& in motu eh nabendam elle m quendam Adeöxs ci ſcopus quaxh Indicans comm pectandumet, u liſſimi Indican s proſequi volun, tia particulann m eſt Akio meiui ſita. Nam pliuli enotat actinmm, conſequentumi perficitur. lasti nus propoſte 6 o, ex confequ dat inſtrumenm, Indicatum eſt Aedicus utirrhs vendum ſt, dlchl ut ea legitime ſut tum eſſe d autem actolen us, Abſturnn Gliſſonius de Rachitide. 295 ipſo quod conſulto& ſecundum artem imperatur, ſub aliquali notione actionis medicæ evidenter contineri: atque idem Jicendum eſt de quavis actionis in arte noſtra prohibitione. II. Dicimus Indicatum eſie act ionem medicam, hoc eſt, attionem ad ſanitatem facientem. Etenim finis Medicinæ ſanitas eſt; ideoque actio illa quæ ad ſanitatem collimat, recte actio medica nuncupa- tur. III. Dicimus Indicatum eſſe actionenn ſaltem repectu Indicantis requiſitam. Om- nis enim actio Indicata non ſtatim exe- quenda eſt, neque dici poteſt ſimpliciter, ſed tantum ex parte Indicantis requiſita; quocirca ea ulteriori examini ſubjicienda eſt priuſquam decernatur exercenda:& ſi neque vires prohibeant, neque aliud con- tra indicans potentius repugnet, tum de- mum ſimpliciter requiſita eſt, ſuoque tempore, ſiqua fleri poteſt, exequenda. Atque hinc recte diſtinguitur Indicatum in inutile& utile. Redditur autem Indica- tum inutile vel ex defectu materiæ medi- cæ, qua id exequendum eſt, vel ex præ- ſentia validioris Prohibentis; aut contra Inaicantis. Indicatum utile adhuc recte ſubdividitur in circumſtantiatum& uon cir- cumſtantiatum. Indicatum cireumſtantia- tuum ſive actio rite circumſtantiata quam- primum abſquc mora exe genda eſt. In- dicatum non circumſtantiatum tam diu dif⸗ N4 feren- 29 6 Glifſonius de Rachitide. ferendum eſt, donec debitas circumſtan- tias perfecte nactum fuerit. Dicimah quarto Indicatum eoncreto&r ſecundari includere quoque Iſtrumentum, quo aui Indicata perficitur. Verbi gratia, ſtatus ſanitaris indicat primo& formaliter ac. tionem conſervandi eam, ſecundario ven & per confequens indicat ſimul inſtr. mentum, quo eam conſervemus, yn. fimilia. Hæc tranſitio Indicationis ap æ tione ad inſtrumentum non videturpen- dere à ſola virtute Indicantis, aſt ex ane etiam à generalibus quibuſdam certllqut & vulgo receptis principiis, ſimilis ſmii bus conſervari, coutraria contrariis cuniij ideoque conſulto diximus inſtrumentum ejuſmodi eſſe ſecundarium Indicatum,& per conſequentiam illatum,& quod ſimul actionem cum inſtrumento includa l- dicatum eſſe concretum. cegna- Porro, quum ofticium medici pratinm tio offi magnam habeat cognationem cum actim cii me- Indicata; quouſque hæc conveniant,& ei... 8 diei Au ratione inter ſe differant, hic conſ- aione deremus. Officium medici generale et, Indica. aſſequi, quantum fieri poteſt, finem ati ta. ſuæ, nimirum ſunitatam. Atque eadem aſſecutio ſanitatis propemodum eſt gete- raliſſima actio Indicata. Hæc tamen d diſtinguitur à generali medici officio, quod aſſecutio Gntat non perpetuo ſt poſſibilis. Quamvis ergo aſſecutio ſanita- tis ſemper indicetur; quando tamen ea Im- lrpoſi cum ne , à zmälte et odt nol ye Al, 2 ſtexegl tantiar medicl. utlla! tempo⸗ conditi luls cu guippe temuh eledu Præ cum a licidir nreali dechal randa. iimine vtim fauunui lu. J lunqh Iitame tot 3 — 4 Rachin nec debiesum Kum ftett. N n conerato G 3 laſtrumentum ,hi r. Yerdi gana, primo& korwa ndi eam, ſecundm ns indicat Cma ibus quiduſdima n pnincipüs, ſmaſ im illatum,&omi inſtrumento inct ncretum. ſe differant, N um mecdici geutii m fieri pot ire rnitatam. Atqle odumc Hec uun- nvis ergoalecunor ctur; quand Ghiſſonius de Rachitide. 297 impoſſibilis eſt, non obligat medicum, cum nemo teneatur præſtare impoſſibi- lia, adeoque nulla pars eſt ejus officii. Similiter actio indicata aliquando inutilis eſt ob rationes modo allatas, in quo caſu non pertinet ea ad officium medici. Ad hæc, actio Indicata, utilis licet ſuo loco ſit exequenda, quamdiu tamen incircum- ſtantiata manet, non exhaurit officium medici. Etenim medici eſt non tantum utilia in ſpecie, ſed& habita ratione temporis, ordinis, modi, cæterarumque conditionum juſtæ adminiſtrationis utilia opem ejus implorantibus præſcribere. Denique actio Indicata utilis, omnibus ſuis circumſtantiis debitis ſtipata vere exhaurit officium medici. Hujuſmodi quippe,& ſolas hujuſmodi actiones ſal- tem ubi eæ innoteſcunt) tenetur medicus exequi. Præterea ſtopi ſive intenſiones medica, cum actiones Indicatas, tum officia me- t riuſ- dici diverſimode reſpiciunt,& cum utriſ- que ²⁵ que aliquid habent commercii, quo reſ- cum pectu hic quoque veniunt leviter conſide- ſcopis randa. limine videntur ſcopi diſtingui poſſe in notionales ſive formulas inquiſitionis circa quodvis oſficium medici,& res ipſas quæren- das. Formulæ inquiſitionis nihil aliud ſunt quam aptæ quæſt iunculæ, vel interro- gationes, quæ quodvis medici officium in tot partes reſolvunt, quot diſtincte inqui- N5 rendas Verum in ipſo hujus diſcurſus medi- C18. Tus re conſulantur Autores, Scopi reqle 298 Gliſſonius de Rachitide. rendas& examinandas continet. Noven hujus generis formulas enumerat Arpen- terius, 1. An? 2. Duid? 3. Qua materin 4. Duantum? 5. Duale? 6. Duo molhi 7. Duando? 8 Ubi? 9. Duo ordine agendun Alii has ad pauciora capita contrahunt, 3 ive res ipſæ quærendeæ ſunt partes jyſa 1 quas quod vis officium medici apte diſtimn poteſt, ſuntque idcirco totidem numes, quot in iſto officio reperiuntur partes diſtincte inveniendæ aut examinade. Hi ſcopi jam inventi, non re, ſed bl ratione ab iis quærendis diſcriminantu, reſpectu nempe diverſæ relationis adir tellectum quærentem& actu mtelliger em. Ex his patet, quam cognationem 1 s Sr„IT, e,er, N habeant ſcopi cum oic*ο medici,& adtum- bus Indicatis. Eter im ſcopi notiomles ſiſe formulæ ſcoporum,& res ipſe ſud llis formulis quærendæ in candem merm collimant, viz. diſtinctam omnium ſar tium cujuſvis officii medici inventionem: Verum res quærendæ funt partes iſ officii à ſe invicem faciliores inventioni aut examinationis gratia apte disjunctr. Porro illæ partes hujus officii, quatmnss ſunt vi indicationis inventæ, ihle fuu actiones Indicatæ; ita ut ſcopi exlitr rionc inventi,& actiones Indicatæ lr rer idem ſignificent. Dicimus ralie, quod ſcopi etiam inventi qua ſcopiab ill rarione differant, quandoquidem fer zt 444△4 telr do. actiol tentic ſicuti rend zel I- Tadi dicar⸗ Miret edun tet. uer ts, WW A — ꝛius de Ruliu, inandas conüina. ornüla enumern. 2. Duid?„ u n .Dauisd Ubit h. Dunag ciora caputacoatnu intur Autores, arende lunt yann fficium mediii mn e idcirco totidemu officio reperunm eniendæ alt eun inventi, non h quærendis dicim pe diverſæ ulam erentem R acun patet, quam aßs cum ofcuo maluni. Etenim ſcopinac orum,& res ph erendeæ in eante iz. difſtinctanons officii medici umm quærende ſunm vicem facilotm ionis gratia apui partes hujus oftas cationis inrenre catæ; ita ticoli ,& actiones liie nißicent. Diembt dam insenti qulii 3. 9* cant, GGandon 4 6 Ghſſönius de Rachitide. 299 actiones Indicatas videntur connotarei⸗ tentionem caſdem actiones proſequendi, ſicuti ſcopi nondum inventi innuunt in- tentionem in illas inquirendi. Atque hæc de Indicartrts.. III. Actio Indicantis objectiva t, G. Indicans, ut objectum præater ſeipſum, In- dicatum intellectui, quodammodo inſinuat. Miretur forte æliquis, qui eveniat, uut 06- jectum aliud quid, prater ſe ip ſum repraſen- tet. Reſp. Eam eſſe naturam relativorum, ut(qua talia) concipi non poſſint abſque implicatione ſuorum correlativorum. Etenim relativum aliquod in propria lua conſideratione oblique ſaltem involvit naturam alterius, ideoque facile intel- lectum deducit ad alterins cognitionem. Dicat aliquis, fi Indicationis vis in mera xelatione Indicantis ad Indicatum funde- tur, qui fiat quod ejus uſus ad ſolam ar- tem medicam reſtringatur? R. Nos non negare, quin uſus hujus inſtrumenti extendi poſſit ad alias artes& ſcientias; ut ſupra quoque monuimus. Etenim in morali philoſophia licet dicere virtutem indicare ſui protectionem, vi- tium ſui ſuppreſſionem. Neque vero tan- tum conſiſtit hujuſmodi relatio inter ſta⸗ tus rerum, actioneſque, eoſdem ſpectan- tes, ſed& inter terminos mere ſpeculati- vos: ut bis duo ſunt quatuor; homo non eſt equus. At vero hic conſideramus In- d 6 dica- * „— 2 300 Ghſſonius de Rachitide. dicationem& efficaciam Indicantis tan tummodo in ordine ad methodum mecl cinæ, ut hic non opus ſit hujus inſtrume ti uſum ulterius extendere, quod ne 6 fecit Galenus, cum id ad ejus ſcopun parum contribueret. Aſſerimus tamen non quamlibet relationem ſufficiens eſt fundamentum Indicationis, ſed oportet ſit talis, quæ evidentem præ ſe ferat of formitatem& congruentiam inter inqi cans& Indicatum, unde in propoftio- nem indubitatæ veritatis apte componau- zur; ſeu diſparitatem& repugnantam eorundem inter ſe; unde à ſe in'sicen apte dividantur, hoc eſt, in propoſtto. nem negativam æque certam diſponan- tur. Quod autem propoſitiones hac h- dicatione elicitæ ſint certæ& evidentes, neque ulteriori probatione opus habeant, ex eo eluceſcit, quod quivis intellectus fui compos, nulloque præjudicio occxca- tus, neque ſcepticis nugis ac fallacits&t Induſtria irretitus, neceſſum habeat i mox aſſentiri ubi earum terminos inte- lexerit. Quinetiam ipſi ſceptici, licetin- ter diſputandum quamlibet yeritatem, ut manifeſtam, ſuſque deque habeam dertiſſima quæque principia rebus qumm maxime dubiis æquiparare ſaragant: in vitæ tamen muniis obeundis dum inediæ fuceurrunt aſſumpto cibo, dum pecunis fibi annumerant, dum plagas fugiunt, atque hæc& ſimilia conftanter abfque uls V ula I teltant ſitio memn reila rredl Indicas eſe ac Indica Af r⸗ ogllte nm 1 3 8 8 8 cum à ſint re Tam M 1. morbl nec n nabere tas me ao Rc. Ac.G emlm. latam call; 1 nato M. tm, ten nem ttudc lher wo un .. nius de Ruhu. efficaciam harn ordine ad nethoin An opus ſthujcsul us extendere, 1„ cum id ad ſ bueret. Alerim t relationem luftn Indicationis, elé eridentem grſen K congruentiam i atum, unde in mw x veritatis apteemm aritatem& reyuha eer ſe 8 unde akn tr, hoc eſt, im m eque cettan 4 tem propofttont e ſint certæ&e i probationeopuil. t, Quod quirs in ulloque præudeh pticis nugis ac l arus, neceffumbkt ubi earum ternan tiam jpfi ſceptiai m quamlibet as — fuſque decuelsi que principu mh xquiparare ſiagſ niis obeundis äm mpto cibo, dmph nt, dum phags h ſimilia conſtannii Gliſponius de Rachitide. 301 ulla mentis fluctuatione agunt, ſatis teſtantur ſe ex prava quadam animi diſ- poſitione vel gloriolæ udio, vel victo- riæ in contentione ſpe duci potius quam reipſa de iſtiuſmodi propoſitionum veri- tate dubitare. Interim hic notandum eſt, Indicationem ipſam neceſſario fallacem eſſe ac infidam, ubi abſoluta natura vel Indicantis vel Indicati prius non exacte cognita fuerit. Etenim in hac Indicatio- num arte, Preſpponima ſemper medi- cum antea didiciſſe probeque noſſe quid ſint res illæ omnes, quas ſecundum natu- ram nuncupamus, ut& in quo conſiſtant morbi eſſentia, omneſque ejus partes, nec non cauſas omnes morbi perſpectas habere: imo neceſſe eſt etiam ſciat cunc- tas medicas actiones, puta quid ſit alte- ratio, quid calefactio, quid frigefactio, &c. Si evacuatio, purgatio, venæ ſectio, &c. quid conſervatio,& ſimilia. Non enim Indicatio manifeſtam reddit abſo- lutam naturam vel Indicantis, vel Indi- cati; ſed hæc prius nota præſupponens, mutuam tantum relationem repræſentat, viz. aut arctam connexionem& conformita- tem, quam inter ſe habent, vel diſparita- rem ebr oppoſitionem; unde in propoſitio- nem certam formari poſſint. Verum cer- titudo propoſitionis indicatæ non poteſt ſuperare certitudinem cognitionis Indi- cantis. Siquando igitur hæſitamus de cer- ta naturæ Indicantis notitia, vix tutum 4 et “““ 1 “ Ferihhe 02 SGliſſonius de Rachitide. eſt ſoli Indicationi fidere, donec alion. riocinio ut analogiſmo„ Vel experienti ult erius ea confirmetur. Sed haæc dubiu- tio, nôn naturæ Indicationis, aſt ign- rantiæ rei Indicantis tribuenda eſt. 3 Adhæc, ſciendum eſt relationem ins- eantis in methodo Praxeos, preæter ei- dentiam, connotare etiam quid debinan requiſiti officii reſpectu actionis Indicate, propoſitioneſque ex Indicatione formats iſtud debitum inſinuare vel explicite,-a faltem implicite. Ut in hac propoſitonc, morbus indicat ſui ablationem; 4 rnirar ablatio, ut actio requiſita ex parte lnd- ece cantis ſcilicet morbi, ac ſi diceretur, mor. bus requixrit ſeu poſtulat ſui ablationen; exprimitur autem frequentius& fone elegantius hoc debitum actionis oficum per participium in àus, ut, marluseſtu- lendus: quæ propoſitio manifeſte gu catione coincidit cum prioribus. catio ſit ipſa Indicantis actio, quomudo vuumi pollir operatio Imtellectus? manes enim lur cationem ad aliquiam intellectus operatunn referunt. Reſp. Indicationem eſſe quiden adi- nem Indicantis, ſed objectivam, eanqge uniri facultati Intellectivæ, atque in ex- dem eſſe quaſi in ſubjecto: porro intel lectum eſſe potentiam,& ab obſecto ſio actuari,& quaſi informari. Quare äi 3 Object. Objectio, quadam circa attionem nlum. tis reſtat adhuc ſolvenda. Nimirum, ſiln. Indic — Honius de halun ationi fddert, un analogilmo, udt vonrmetur. hel dn turæ Indicasoll, 3 dicantis triduenhidh (ciendum ektrebron ethodo Draxcc, n onnotare etuam a i reſpectu adionul elqueer Indicqion m inſinuare ſel an lcite. Utin hacgn cat ſui ablatinun, t actio requiſta am 1— 3. et morbi, acſidem ſeu poſtulat luian autem frequenib oc debitum aciou num in dus, u, mi propoſitio manér cidit cum priorts quædam cirda ausi dac ſolvenda. Num mdicantis actio, uas telleckus! omua aliquam utelectu mn cationem eſe qu- tis, ſed obſectian ati Intellectite, 3 aaſi in fubſetw: ſa potentiam, Kcbof qualt informar3 E Guſſonius de Rachitide. 303 Iudicationis, licet objective tribuatur In- dicanti, ſubjective tamen tribuitur Animæ ejuſque præſertim intellectivæ parti, cu- jus actus& quaſi forma eſt. Atque hinc facillimum eſt Galenum ſibi ipſi concilia- re ubi aliquando Indicationem*αιρἀἀτσιν, aliquando ‿νεένεέ difinit. IV. Examinandum eſt quo reſpiciat Illa actionis Indicatæ diſtinctio in actionem conferentem,& nocenten: ſive proſequen- dam& fugiendam. Urgeat enim aliquis Galenum perpetuo affirmare ab uno In- dicante unum tantum inſinuari Indica- tum;& in l. Merh. 11. aſſerere eos fruſtra Methodum curandi tentare, qui unum ab uno Indicari ignorant: atque omnes qui de hac materia ſcripſerunt; videntur idem atteſtari. Reſp. Galenum intelligendum eſſe de tribus diſtinctis Indicantium generibus„ quæ nullo modo funt confundenda; ut neque eorum Indicata. Quod enim pro- prie indicat morbus, non tribuendum cauſis aut viribus; ſimiliter quod indicant cauſæ, non applicandum id vel viribus, vel morbo ipſi; denique quod vires indi- cant, nec morbo neque cauſis adſcriben- dum. Hoc enim reſpectu uni Indicanti unum Indicatum re Fonder„& qui hoc non obfervat, neceſſario omnia confun- dit, fruſtraque ſecundum Galeni mentem hoc inſtrumento in artis operibus utitur, veruntamen ſciendum eſt, in quovis ge⸗ nete —— Ad quam intel- lectus Opera- 304 Gliſſonius de Nachitide. nere prædicto, Indicatum in quas hann dividi poffe, quarum altera acio confem &x proſequenda eſt, altera noxia&s fugiend 2ſ; utraque vero ad idem genus ètlibu dictis pertinet,& quaſi mehi pars eltto⸗ b tius Indicati: Nam vires jubent el ea, quæ illas tueri Weam zea vero vitare quæ illas amplius lædere apta ſunt, à utraque actio concurrit ad completan conſervationem præſtandam. Similite cum in curatione, tum in præſervatione reperitur actio tam proſequenda, qun fugienda: neutra tamen excedit ſui gent. ris terminos, ut nulla inde confuſio me- tuenda fit. Dum enim curamus, eaelig. mus quæ morbum demoliuntur; ez fugi mus, quæ illum fovent. Similiter qum præſervamus, cauſas tollimus, N ea f. mul cavemus quæ quovis modo adearum continuationem aut repullulationem con- tribuunt. Atque ob hanc rarionem inde- finitione Indicariones ſupra data, dittin- guimns actionem Indicatam in proſequen dam& fugiendam: quod idem quoqiein enumerandis particularibus hujus molbi indicationibus facturi ſumus. Tempeſtivum jam eſt ut ad ſecundum quæſitum ab initio propoſitum, viz. ๠Tlam intellectus operationem Indicatio pectet, tranſeamus. Dicimus 1. Indicx- Iger 8 tionem tionem quodammodo includere ſimplicem q- Indica- prehenſionem utriuſque termini, Tdicaui tio per- aineat. Indicati. Nemo enim propofitionem in⸗ nrelli G. N ntofia catiol- Diem nn jchupl ij Felat ſcum connes confta ATrs up dunn orani ramel pfopo certas erper gude oniug de Nacha d) Indicatun nan quarum alterariig 4ſt, ahetamaug zero ad idem u » K quaſtmetamn Nam ſites fädent ueri queant ea ſ, dlius ldete ana h concurrit ad am m preſtandun. one, tum in mrrke tam proſcques tra tamen exclit ut nulla inde can um enim curans a Sum demoliuntu, a m fovent. Suli cauſas tollimus, duæ quoris moddad n aut repullularor ne ob hanc rarionens ariones fupra dunt m Indicatami if m. quod idem nn — articularibus Wuba Hacturi ſumus. n jam eſt ntdtn itio propoftum, s operationem ha amus. Dicimus 1 nodo neluien' min iu/que temm, Mm mo enim urjuiin Giiſſnius de Rachitide. 305 intelligat ignotis terminis ejus ſimplici- bus. Verum hæc Egnidio tantum præpa- ratoria eſt,& præſuppoſita in arte Indi- cationum, ut ſupra quoque notavimus. Dieimus ſecundo compoſitionem eꝰ diviſio- nem eſſe axplicitam operationem intellectus in perseptione Indicationis. Etenim Indicans vi relationis ſuæ repræſentat Indicatum ſecum in propoſitionem relativam apte connectendum. Quod vero propoſitio ſic conflata natura ſua adeo ſit manifeſta& evidens, ut de ejus veritate dubitari non poſſit, neque ulteriori egeat probatione, expreſſe dicit Gal. Aoau P'e Aysu m einus Xopαανρ, Item I. de opt Sect. ad Traſ. c. 11.— Aysu dJeisi—r, gej Do rneius., Hic aliqui Galenum ca- lumniantur, quaſi artem extruxiſſet ab omni ratione& experientia alienam- cum tamen nil aliud voluerit Galenus quam propoſitiones Indicatione elicitas per ſe certas eſſe, neque comprobatione ſeu experientiæ ſeu rationis indigere. Objicit quidem Sennertus Indicationem pertinere non poſle ad ſecundam mentis operatio- nem, quod Indicarum neque affirmetur neque negetur de Indicante. Sed videtur vir doctiſſimus in hoc lapſus. Licet enim directe,& per nudum verbum ſubſtanti- vum ſive copulam(eſt) forte neque affir- metur neque negetur Indicatum de Indi- cante; indirecte tamen& in caſu obliqe manifeſte de eodem prædicatur eo modo; quo 306 SGliſſönius de Rachitide. quo fieri ſolet in prepoſitionibus relatio- nis; v. gr. Indicans eſt Indicati Indicam; vel ſtatus ſanus eſt ſuæ conſer vationis lmui. caus; ſtatus morboſus eſt remedii Indicans, &c. Et ſi quis velit exprimere Indicatum cum relatione ſua ad Indicans per parti. cipium in dus, cjus prædicatio erit direc- ta: Ut, ſtatus ſanus eſt conſervandus; ftatus morboſus eſt curandus; morbus qt tll lendus,&c. Si negare poſſit doctiſſimus Sennertus has eſſe propoſitiones, pari fa. cilitate negaverit Indicationem lpectare ad hanc operationem intellectus; ſin ne. ceſſe habeat illud conſiteri, etiam hoc un agnoſcere tenetur. Aſſeruimus vero Indi- cationem explicite ſpectare ad ſecundam mentis operationem, quod imtellectus, quoad ordinem temporis, ſimul com- prehendat muruam relationem Indicantis & Indicati, indeque pr poſitionem con- ficiat, quæ propolitionis formario ihſac Indicatio, atque explicite ſecunda Inte- lectus operatio. Quod autem imeellectus ſimul tempore Indicans& Indicatum in Indicatione complectatur, eleganter ex- 8 primit Galenus ficta voce de compoſtta, qua in ejus definitione uritur,— Mu- 7 4. ⸗ a es˙‿5̃ Agdus. Item in alia de- 1 1 ler gi⸗ 1 finitione,—- ιακκαςσχάςρνερη C9y. que referri poſſe ad tertiam Itellectus opers- Fionem: quoniam ordine Naturæ videtu I Dicimus 3 Indicationem implicite qu- „ B gelecus glcanlbac rcenicin Scondl mulrult dictun, n veirone rrllects rea, Che⸗ antur, W ſrem, Kc unea com. kpendent lrelatione. oqded utute gfi poſteriusd doteſcere. peguott ra relet lo termm ante&. vaclufiot apnentt Dieime nem radn fir n iatim ſlhgsm to eride clte ap . adi d „VNnerim Nniu di Ncun letin hrooſtuke maaic ans eft nund muus cft ſue enpruan morboſſ 40 rnau uis velit exyimaehh ene(ua ad Indtanx 63, cjus prædiers ſtatus ſanus 3 ang at eſt curandus, mn „Ji negure polla clle propoltona averit Indicatlolen rationem indeleän illud conftter cam enetur. Aſſerumun cplicite ſpedavali rationem, quodl nem temporb, a nutuam relatlonet indeque yt lir Sropolitions nn atque explictekm atio. Quod aunn ore Indicans K- complectatur, dg nus ficta voce dem efnitione utinn, 2 4 nila. len 4 — o rornrAr A5 — .. 1„ Indicationemins ſe ad tertiam Mtauni 24 d. Naud- niam ordine Näul — . Glſſonius de Rachitide. 307 Intellectus prius evidentem relationem Indicantis 21 Indicatum percipere, quam de certitudine propoſitionis inde reſultan- tis concludat, licet ordine temporis hæc ſimul Intellectus complectatur, ut modo dictum, neque neceſſe ſit explicitum ſyl⸗ logiſmum conficiat. Nam revera poteſt intellectus ſimul tempore comprehende- re ea, quæ ordine naturæ ſuccefſiva di- cantur, ut ſolem& lucem, igneui& ca- lorem,&c. Eo ipſo vero quod hæc ſimul- tanea comprchenſio Indicationis includit dependentiam quandam notitiæ Indicari à relatione Indicantis percepta, ſupponit quoque relationem dictam ſaltem ordine naturæ prius percipi, Indicatum vero poſterius& per illationem implicitam in- noteſcere. Nam tranſitio quædam, reſ- pectu ordinis naturæ, hic implicari vide- tur à relatione Indicantis, tanquam me- dio termino, ad propoſitionem ex Indi- cante& Indicato conflatam tanquam ad concluſionem; quæ implicita quædam augmentatio dici poteſt. Dicimus 4 Po(ſe per ambages Iadicatio- nem reduci ad explicitam augmentationen ſive ſyllogiſmum, ſeu potius, idem quod In- dicatione aſſequimur poſſe etiam per viam ſyllogiſini inveniri& comprobari. Nam ra- tio evidentiæ propoſitionis Indicatæ ex- plicite zeplican poteſt, ut medius termi- nus ad iſtam propoſitionem inferendam. Interim ſyllogiſmus ſic confectus vel me- ra 3 08 Gliſſonius de Rachitide. re nugatorius, vel ad ſummum tantam explicatorius erit. Ut ſi quis vellet probas morbum eſſe tollendum, ſic procedert: Quoa eſt contra naturam eſt tollenaum; nn. bus eſt contra naturam; ergo morbus eſt n lendus: medius terminus(quod eſt contn naturam) eſt ratio relationis morbi ad ſui ablationem, ſed tantum eſt expoſitorig generalis naturæ morbi. Quiſquis enim intelligit quid ſi morbus; neceſſario ſimul concipit eſſe quid præter naturam ldeo- que talis ſyllogiſmus tantum expoſttorius eſt. Non tamen eum ſemper inutilem yy- tamus, cum ad convictionem pertinaci, vel informationem ignorantis aliquando inſerviat. Huc quoque referre poſſumus tranſſationem Indicationis ab actione ad inſtrumenta virtute generalium regula- rum, ſimilia ſimilibus conſervantur, em- traria contrariis curantur quæ ſupra quo- que memorantur. Dicimus 5. Collarionem Nudiautinum inter ſe, quo ex conſenſu& di ſſenſu Iulitum. tium quid ſimpliciter& abſolute agendumſt eliciamus, ueceſſario involvere ternum haè- lectus operationem. Etenim limitario cu- juſvis Indicationis ſupponit mediumter- minum iſti Indicationi extraneum, quo prius intellecto limitatio ut concluſo im- fertur. Qui enim neceſſe habet quo de veritate propoſitionis alicujus ſtatuat) te· minum extraneum ut medium conflere hic certe manifeſte argumentatur. Cum elgo V 39 I 4⁰⁰ 1 limi Pdicans& qlcgbe con ut, Pact operaiolel er ſuple nenta Mech dcomplem coſocace Dicimbs ſl hecil, ſos tantum & ujſ in jus 46 erolte cuſ aolse hum crlige and qoalt dan OXlA poſſt. St ropria ri- nedicinæ m dto, quide oimn. rocede titulum ad ier gene ribuatur. ais faclle deaomitt ücarione bſerßtam Rheritur, — — ſoniu⸗ de Ahhud. 1, vel hie Gliſſonius de Rachitide. 309 Serit. Ut ſt ou n ergo ad limitationem Indicationis præter e vollendum un Indicans& Indicarum tertius terminus tra— ejuſcue conſenſus vel diſſenſus requira- naturam: ng tur, patet ad ejus inventionem tertiam lius trnus m operationem Intellectus poſtulari. Licer N 5 un ergo ſimplices Indicationes prima rudi- rartlo relationom 1— ſadunauu menta Methodi ad Praxin ſubminiſtrent, ) 4... dore man 6 61 ad complementum tamen artis ratiocina- x mordi. Qu tio ſocia eſt adſciſcenda. Dicimus 6. Electionem materiæ medicæa ogiſt d in ſpecie, ejuſque apram admimiſtrationens ognmus tantunai, non rantum omnem operationem intellectus, nen eum ſemzait ſed e&s inſuper poſtulare experientiam. Ete- ad conricholcnm, nim quis abfque hac doſt ſcammonii al- ionem Inoran n, teriuſve cujuſvis medicamenti purga ntis, luc quoque wim quoſvye humores in ſpecie educat; Hatis i Indications ant intelliget? In alterantibus etiam lateat vittute genenlaz forte qualitas aliqua non explorata, ægro- ſgmnilibus emnknah tanti noxia, quæ ſola experientia ercipi 9 Periehtla percip 1 poſſit. Statuimus ergo( Indicationum Propria vi uſuque ſervatis) ad completam Coluatiuun n medicinæ methodum requiri quidquid ra- ex conſenſu Guſun tio; quidquid experientia contribuere . 1 pliciter& uſſtunss poſſint. ſſ ce ſlario mvdbnemu procedendum tandem eſt ad tertium Diffe- Preuim n titulum ab initio propoſitum, in quæ ſci- Tentia onem. Etenum— tu n quæ ſci. Ingica- ronis ſupponit ud licet genera& differentias Indicario diſ- ionum tionis ſuppontt ms, rionutn. ndicationt crrun tribuatur. Differentiæ quidem è ſupra do limita dictis facile elici poſſunt, quas hic prop- Ko limitatio utch 10. 1 Saeno en enim necelſe hde rerea omittimus. Hic autem diſtinguimus nina dau 2 Indicationem in generic am, ſubalternam, 29 mat neclun dl& ſpecificam Generica à generali Indican- nen uu te petitur; ſubalterna d generibus Indi- nifeſte argumel— Due. ſtracta 310 Ghſpnius de Rachitide. gantium intermediis, ſpecifica ab inſima corum ſpecie. Supra notavimus generale Indicans eſſe ipſum ſtatum corporis in ge. -. 9. nere conſideratum, qua fragilem&n motu: ſtatus hic indicat ſanitatem eſt aſſequendam, quæ generaliſſima eſt acio medica,& generaliſſimum Indicatum. Verum tamen hæc actio quodammoco concreta eſt,& duas æque generales ac- tiones in abſtracto includit, ſcilicet Ca⸗ ſor vationem& Correctionem. Quippe ſtatus eneralis prædictus etiam concretuseſ, uaſque ſimiles conſiderationes in ib. genera · ſtracto complectitur, alteram nimirum liſſima. partium ſecundum naturam adhuc ſehn- bentium, Tur puram putam conſervatio- nem poſtulant; alteram partium de in- regritate ſua nonnihil jam lapſarum, quæ ſimiliter puram putam correctionem exi- gunt. Hæ duæ actiones in omni artss ope- ra perpetuo conjunguntur. Qui enim conſervat, ſimul corrigit, hoc eſt, vitia quædam emendat,& qui corrigit ſeuſi- tia emendat, ſimul Conſervationi proſyi- cit. Complicatio harum actionum 99 eſt, ſubtilis, ut videatur impofuille ipſ acutiſſimo Argenterio qui I. 1. de O. med. c. 2. affirmat Conſervationem elſ ipſam illam Correctionem, quæin art tuendæ ſanitatis exercetur. Verum dupli- citer errat. 1. Quod Correctionem& Conſervationem in νμρ unam& eanr- dem actionem eęſſe putet, cum re ipſa di⸗ U 6 firsiſtie gelcitio. üidus gener⸗ om, Wdlea ea que- ſec. Naturr. C. malierditit r. Nam! vendæ ſapit io per lmi n hac arce manitionic nutriendi gutur hæ ac unen forme inche ab int dos error! Kchonem wuos Med ſerratio æ omni Med Nemodt Femus: qu morittat( Au ra tue nn. Dic tionemm anque( (otrection n ccipien (orrectior emn, ut n aio R&C — diſonius d Lu Kermedis, ſes cie. Supra clas ſle ipſum lu alan ideratu umenn tus hie uſ indicat(an um, qux generllln & generaliſimun h men hec acio qub ſt,& duasx uegn bſtracto chs d 2& Correckimnem. C prædictus etiam ur imiles conſiderson mplectitur, Awm ecundum naturama, quæ puram purma alant; alteram pm aa nonnihil jtn uram putam conct dux actionesimom a0 conjunguntu. fimul corrigt,N mendat,& quiam at, fimul Conſeran llicatio harum an lis, ut videaxur un Argenterio quli affirmat Conlerei m denan itatis exercesl, ſi 1. Quod Cuna Lonem in drui lu aem eſſe purer c Gliſſonius de Rachitide. 311 ſint diſtinctæ, ur ut conjungantur in artis exercitio. Etenim à diverſis conſideratio- nibus generalis Indicantis, ut modo dic- tum, indicantur,& Conſervatio reſpicit ea qnæ ſec. naturam ſunt; Correctio vitia Naturæ. Quinetiam per inſtrumenta for- maliter diſtincta, imo oppoſita perficiun- tur. Nam Correctio in ipſa etiam arte tuendæ ſanitatis per contraria, Conſerva- tio per ſimilia peragitur: Ut; inanitioni in hac arte ſuccurrimus acumäpid cibo, inanitioni quidem contrario, a partibus nutriendis fimili; Quamvis ergo conjun- gantur hæ actiones in executione, re ipſa tamen formaliter diſtinctæ ſunt,& diſ- tincte ab intellectu concipiendæ. Secun- dus error Argenterii, quod ſolum Cor- rectionem vitiorum generalem actionem totius Medicinæ eſſe contendat, cum Con- ſervatio æque fit univerſalis pariterque in omni Medicinæ parte exerceatuxr. Nemo dubitat quin in vννe᷑rs conſer- vemus: quod vero ſimul corrigamus, de- monſtrat Galenus L. ad Thralyb.& lib. An res tuendæ ſanitatis ad medicum perti- neant. Dicas Gal. ibi probare omnem ac- tionem medicam eſſe Correctionem, ip- ſamque Conſervationem ſub latitudine Correctionis comprehendi. Non tamen ita accipiendus eſt Galenus, quaſi vellet Correctionem eſſe genus Conſervationis, cum, ut modo monſtravimus. Conſer- vatio& Correctio vel in hac arte tuendæ ani- 312 Gliſſonius de Rachitide. ſanitatis ſint formaliter diverſæ& contra diſtinctæ actiones: id vero tantum voluit Galenus omnem actionem Medicam quando actu adminiſtratur, in ſe Correc- tionem includere, eoque reſpectu Cor. rectionem appellari poſſe, adeoque Cor- rectionem eſſe generalem actionem t- rius Medicinæ: non tamen negat Gll. quin conſervatio ſit æque— Quid enim prohibeat duas efſe generales actio- nes abſtractas in Medicin a? Non id del- truit, ſi quis forte putet, unitatem Ariis quin potius cam confirmat. Unitas euin Artis in communitate aliqua, quæon- nibus ejuſdem partibus tribui poteſt, cor ſiſtit? atque eo firmior unitas hæccrn- ſenda eſt, quo pluribus communitatibus omnes Artis partes inter ſe connectuntur. Si ergo duæ ſint actiones generales exqus omnibus partibus Medicinæ communes, eo firmius partes iſtæ in unam Anem coaleſcunt. Quare non rcndeu ratioci- nio Galeni, ſi quis dicat conſervationem quoque eſſe generalem actionem totli Medicinæ, cum leopus Galeni tantun fuerit oſtendere Medicæ Artis unitatem ex communitate iſtius generalis actionb, vix. Correctionis: potuiſſet aurm il æque oſtendiſſe, ſi natura rei poſtilalet, ex communitate Conſervationis. Etenim in Tern nobiliſſima pars totius cor- cretæ actionis eſt Conſervatio: indeque tota actio à potiori parte Conſervatio 4 4 C ArsipaC 68 uts aeinclud cpan har 4 cllie ninentis: per ea mei nittant; 1 ealdem del cuocuena conſervat umiliter Ann MCtUII,( 7 1 8 71 7 1 dat Denique in tota acllo Curatrik minetur; Curandiu- diſtinctas cauſæ, in ſerratione Conſeryati Medicine conſencal none priu V ſuli debet. Mecicinæ V n omni C rmedio pr punt, qul morbi rionem lſſniurde kan but kormalite rit actiones: ilna omnem don zu. uncludere, m app lawen m elle generaen i ICx. non una lervatio ſit negn ohibeat dusselegmn actas in Medicna, N quis forte puntt, un lus cam confirma lh communitate aa, ſdem pariibustiiun que co firmiot un „quo pluribusem rtis partes inter tan lr fint actiones gamn partibus Medicham s partes iſtæ in un t. Quare nonru i, fi quis dicatcun ſle generalem acim „ cum ſcopus Gis endere Medicx 4m- nitate iſtius geteti’ rectionis: im diſſe, ſi nauurarai nitate Conſertnoni nobiliſſima fusm nis eſt Conferan potiori pareſ 3 Gliſſonius de Rachitide. 313 Ars ipſa Conſervatrix denominatur, licet alias, ut dictum eſt, Correctionem quo- que includat. In Prophylactica vero præ- cipua pars actionis Medicæ præſervatio eſt, ſcilicet Correctio cauſæ morbi im- minentis: ita tamen hæc perficitur,& per ca media, quæ vires præſentes per- mittant; nullo autem modo per ea quæ eaſdem deſtruant. Ideoque in Prophylaxi quoque ratio habetur virium, earumque conſervatio indicatur. Verum à potiori ſimiliter parte tota actio concreta(etſi, ut dictum. Conſervationem quoque inclu- dat) Præſervatio& Præcautio appellatur. Denique in Therapeutica, licet ſimiliter tota actio concreta Curatio,& ipſa Ars Curatrix à principe actionis parte deno- minetur; re ipia tamen tota hæc actio Curandi in tres partes abſtractas beneque diſtinctas dirimi poteſt: in Curationem cauſæ, in Curationem morbi,& Con- ſervationem virium. Vitalis quippe ſive Conſervatrix Indicatio ad hanc quoque Medicinæ partem evidenter& omnium conſenſu ſpectat,& in omni Curativa ac- tione priuſquam ea exequenda eſt, con- ſuli debet. Unde patet hanc etiam partem Medicinæ perpetùo conſervare, hoc eſt, in omni Curatione proſpicere, ne vires à remedio præſcribendo plus detrimenti ca piant, quam emolumentum id eſt, quod per morbi ejuſve cauſæ à remedio impu- gnationem iiſdem accidit. His omnibus igitur 314 Gliſſonius de Rac hitide. igitur perpenfis, concludimus generale Indicatum Concretum quid eſſe, apteque diſtingui in duas generales actiones ab- ſtractas, quæ in omni parte Medicin exercentur, idque in Artis opera unam actionem completam ſive complexam perpetuo conficere. Porro generale Indicans, vix. ſtatus corporis, qua fragilis& in motu,; præter partes ſive conſiderationes abftractas jam propoſitas, dividi poteſt in tres ſpecies, feu potius tria genera ſubalterna partter conereta: ſcil. in ſtatum ſanum; in ſtatum mor boſuum;& neutrun. Hæ tres ſpecies ipla funt ſubjecta trium ſpecierum Method ad praxin: nimirum ſtatus ſanus,[yuis ſtatus morboſus, 9e* Akun; ſtatus mu- ter, axes Ouarkzi. Tres hi ſtaros etiam concreta Indicantia ſunt,& concrete qyid fit agendum, vel quodnam ſit oflciom Medici in fingulis iſtis Artibus reſpective zndicant: vulz. ſtatus ſanus; ſanitatem eſſe confervandam; ſtatus morboſis, morbum eſſe rollendum; ſtatus neuter, morbi imminentis cauſam eſſe corrigen- dam, ne in morbum erumbat. Atque hæc tria Indicata ſimiliter concreta unt, eorumque quodlibet; ut ſupra pioban-⸗ mus, in abſtracto tum Confer vatone tum Correctionem includit. Denique in ſtatu morboſo actio Cor- rigendi jn duas fpecies reſolvitut; In Correctionem cauſfæ,& Correctionem molbl; 0 morbi ato nrum genel morbolsl tor, m mo. KWes, ff ſcnndum he naturam ful adicant, in peunt, uir bi caulas; ſtatus, du mode indie huic fnem num in hoc nempe ab e ca, Tre ſeu Cmpru V V gwelddet ir mytoma nem ad ſé maturam genere de caant. 5 7' dor Ol liſoniui de Rulu Pentis„ concluim n Concretum ouidtle un daas genetales hn Aux in omni hmm Ir, 1dque m Arts oha completam ſit un conficere. generale Indicans, i qua fragilis Kinm confiderationes Wita 8, diridi potetum S rria genena(dam ſcil. in ſtauum ſami & weutrum. Hetoſt, ta trium ſpeciem nimirum ſtatu ſas Hoſces, Aelui „.ress. Ires R ndicantia funt&o im, vel quodum fingulis its Anist vit. ſtatus lun 1 rvandam; ſtrfs 10 ſſe rollendum; b ninentis cauſimtk⸗ n morbum erume licata fmiliter cnc quodlibet, dt im ftracto tum(Confè tionem inclodt. in ſtaru motdobr duas fpecies Hl em caale, 4 u Gliſſonius de Rachitide. 315 morbi; atque adeo tria actionum abſtrac- tarum genera hic reperire eſt. Status enim morbolus in tres ſpecies abſtractas findi- tur, in morbi eſſentiam, morbi cauſas, & vires, ſive ea quæ ſuperſunt in hoc ſtatu ſecundum naturam. Ea enim quæ præter naturam ſunt& correctionem in genere indicant, in duas ſpecies, ut dictum, hic abeunt, viz. in morbi eſſentiam,& mor- bi cauſas; ideoque tres ſunt partes hujus ſtatus, quæ ſingulæ formaliter diverſi- mode indicant. Tria ergo(ut negotio huic finem imponamus genera Indicatio- num in hoc ſtatu veniunt conſideranda: nempe ab eſſentia morbi, Curativa; à cauſis, Praſervativa; à viribus, vitalis, ſeu Conſervativa. Ad cauſas referimus quælibet impedimenta curationis; ut& ſymptomata urgentia, quæque curatio- nem ad ſe trahunt, hoc enim reſpectu naturam induunt cauſarum. Hæc in genere de Indicationibus dicta ſuffi- ciant. C A b. XXV. Curativæ Indicationes. Beſſentia morbi deduci has Indica- tiones modo aſſeruimus. Hic ergo omnes eſſentiæ hujus morbi par- 0 2 tes Indica- rio pri Pri cor fiſtiti in intemper ma. Tertia. 3 1 6 Gliſſonius de Rachitide. ds levirer percurrendæ ſunt, ut, quid quælibet agendum inſinuet, perchi 6 T poflit. 1. Ergo; morbi hujus eſſentia ex din ie fr igida& humi indicat ergo morhus partis efſentiæ ſua hia vitanda eſſe, qu quo intemperiem aut fove apta nata ſunt; ſed& canda eſſe ea, quæ Diz, calefacientia 2. Conſiſtit hic Dchune etiam ex pat in inopia ſpirit uum an Bos ea om lla modo ſpiritus ulterius di re, vel in auras d liſſolver e que ea inſuper eligenda funt, fovere, ac multiplicarepol- 3ag inſtaurare 3 fint. cuſſiva, qu impenſe ca ſolvant: UOd b1 I non * eande Im int 110, reſpec ctu huhn tantum ea om. vis modo iſtam aun ſubſidium ere intendere in 1 um adyo- rin TIngaclt, fugien da Refpuen ada igitur hic va ſpiritus una diſcutiant item lida, quod Jeofſdem in auras R- multo magis quæ vim ellquan- &X ſiccanti inſite rum: non unt, quæx quon iſſipare, elau⸗ cant; ſed&c qua e eolden n △ 9 o * 1u 1. 4 1 1 1 alld. dior mdil- di partes habent, ur violentiora putgm- tia. coctu facilia fieri poteſt, nigna 3. Morbi torpore ſi ſpirituum con tanda eſſe ea omnia, quæ aut aliter narcotca mul- torpor vi rum figunt ac de 05 os ſtupefaciu unt; Eligenda vero o alimenta optima, 4 medicamenta, quanm ſpiritibus inſitis amicadhe⸗ hujus eſſentia ex pPubed 8 ſiſt it:. Inſil 111 na hie jwi. nſant ſpiritus, ; qualia ſunt de Tachun. renda ſunr, u m iniinuet, Khujus eſentuen — 1 erie trigida&hu ushic, reſpect Juxæ quovis moui fovere aut in d& in ſubſidima ; eandem infm K ſiccantia. morbus etiamen inſitorum:Wan lenda ſunt, qum rius diſſipar,s ſſolvere queas a ſunt, qukh „ ac multylia gitur hiczaldm us una diſcotumi od eoſdemina gis, quæ vimelf t violentiols y alimenta opum ncamenta; A j dus inſitis andal eſſentia ex onfiſtit: Innls a omnia, qux ut ſpiritus, al ualla funt maron Gliſſonins de Rachitide, 317 multaque mineralia, quæ de plumbi na- tura participant, qualia ſunt Minium, Ce- ruſſa, Lithargyrus,&c. Vocanda autem in uſum eſle exercitia, motus, frictiones, eaque omnia quæ ſpiritus inſitos excitare, ag flaccidior, indicat vitanda eſſe ea, quæ emollire, laxare, aut enervare partes ſo- lent, eaque applicanda aut intus exhiben- da, quæ caſdem firmiores, ſolidiores, magiſque tenſas præſtent. Idem Tonus, qua nimis interne lubricus, ſuſpecta red- it ea omnia quæ interna lubricitate mul- tum abundant, videturque nonnihil aſ- peritatis aut etiam adſtrictionis in iis quæ vel aſſumuntur, vel applicantur, defde- rare. 5. Vitalis conſtitutio læſa ex parte ge- nerationis vitalium ſpirituum non adeo multum refert: verum ex parte diſtribu- tionis vitalium ſpirituum inæqualitas ejuſdem magni momenti eſt, atque indi- cat ea eſſe cavenda, quæ ſanguinis af- fluxum verſus caput promoveant, ut& ea quæ ejuſdem affluxum ad partes primo affectas remorentur. Eligenda vero eſſe ea, quæ arteriarum pulſus in partibus primo affectis proritare, in capite vero potius ſedare valeant. Idem propemodum indicat diminutior& tardior decurſus ſanguinis per partes Erimna affectas, ni- III= 9 4. Tonus, qua juſto mollior, laxior, Quarta —yö Gliſſonius de Rachitide. mirum pulſus ad iſtas partes evocatio- nem. Tranſitus vero ſanguinis per habi. tum partium nimis lubricus& facilis, in dicatione ſua coincidit cum lubricitas Toni modo notata. Defectus conſtitu- rionis vitalis ex parte unionis ſatis vigo- Q₰γ 3 18 roſæ& jucundæ inter ſpiritus vitales Ku. fitos, indicat ea quæ utrumque ſpiritum tum nutrire ac fovere; tum excitare ad majorem activitatem pofſunt, contraria autem eſſe fugienda. Calor vitalis, qua deficiens idem fere indicat quod intem- peries frigida„ modo ſimul habearur rel- pectus tum roboris cordis& arteriarum, tum vigoris vitalium ſpirituum. Sexta. 6. Inæqualis nutritio ea indicat, quæ æqualem diſtributionem alimenti& calo- ris, aut certe eam liberaliorem A partes minus debito nutritas promoveant. Da- rium extenuatio pleniorem nutritionem poſtulat: Irregularis capitis magnitudo, extenuantia porius, quæque fuxum 5b illa parte avertant, exigit. Idem indicant tumores oſſium. Oſſa incurvata indicant ea quæ alimentum attrahunt ad latus ca vum, ut frictiones moderatas; at ſero reprimentia potius ſecundum latus gi- bum, ut ligaturas comprimentes. Mi- 8 1 1 andem culorum inflexio, artificioſam eoru erectionem, quoad fieri poteſt„inſinue Pectoris anguſtia, pectoralia,& qur pectus dilatare apta nata ſunt, ur- atio vero cd*; 111 aumin nult; ejuldem acummatl a] e 1 Jue 1 z. üütrbd Aech que 9 At exc foctus ruunqh dlcat d frma- . 4 d 18 4 9 imm oc der d 77 ℳ anlttus wero(änguuu tum nimis labrieuN do notata. Detosi alis er Parte Wionät cundx inter Hrmmm dicat ca quæ urrumae 1 rire ac toyere; um en ſe fugench.(Clot Im roboris cords mn certe eam liberalor bito nutritas promme enuatio pleniotem E ſſium. Ofſa man mentum axtrabone ia potius ſecundmn, ligaturas compriner n, quoad hen pore 5 Gliſſonius de Rachitide. 319 quæ ad æqualem nutritionem faciant. 7. Imperfecta animalium ſpirituum Septi- diſtributio,& nonnihil in partibus primo ma. affectis imminuta, indicat cephalica, ea- que quæ iſtam diſtributionem facilitent, ut exercitia, frictiones,& ſimilia. De- fectus debitæ tenſitatis nervorum par- tiumque nervoſarum five fibroſarum, in- dicat ca, quæ nervos roborant parteſque firmant. Hæc de Indicationibus Curati- vis. Sequuntur Præſervativæ. CA P. XXVI. Indicationes Præſervativ. 1 Quæ aà priori cauſarum genere fluunt ad Prophylacticam ſpectant: hic autem eas tantum proponimus, quæ à cauſis præſentibus& in corpore contentis, nem- pe vel communibus, Vel huis morbo propriis proveniunt. Quamvis autem cauſæ communes non videantur productionem eſſentiæ morbi immediate attingere; vel eo ipſo tamen quod impedimenti vicem ſubeant, curam- que remorentur, ſuam ablationem indi- cant. Sunt vero hæ cauſæ, vel impuritates, aut excrementitii bumores in primis viis congeſti 0 4 G T Ndicationes hæ d cauſis morbi vel ante- E arum cedentibus, vel praſentibus deducuntur. diviſis. 32 20 Gliſſonius de Nachitide. e retenti, qui„nif tollerentur, non mo. do alimenta aſſ umpta contan ninarent, ſed 5 Laph propriata medicamenta nonnihil e underent, aliterve impedirent. Indican ergo ſui eva Luarionem ſive ber blandiopem vomitum, 1 ve per lenitivam⸗ purgatinnm, Proptee occaſio hanc Sne illam viam magis uaſerit: vel ſunt rauſæ communes altius⸗ partibus corporis inbibita:& hæ quoque ſuam evacuationem poſt ulant. Verum Fuancoqudem ſecunc um n loc cau communium genus ii emodur medicamen ais, ſi mlene eXig ſrur auhe cauſæ huic morbo propriæ, utrumque hoc genus in præſenti con afideratione conjun- gemus. Cauſæ igitur h auic morbo propre, u ut & communes iſtæ quæ altius in corme penetrarunt, dividi poſlunt in ſapua n & humores Aaroeb)ih. Sanguis quidem, etſi in partibus primo affectis deliciat po- nids quam redundet, in capite tamenple- rumque particularem ſui evacuationem poſtulet, quæ ſcarificatione venarum un Aurium concha peragi ſolet. Huc quoque ex parte fonticulos inter primam& lecu dam vertebram colli excitatos referre poſſumus, licet hi forte reſpiciant inſupet ex parte humores Cacochyr nicos. Humores Cacochymici dividu untur in eos, qui adhuc in vend; genere fluitant; n Jha 1 in eos, qusi certis corporis 2 pariui us impalii ſunt. Cauſæ ſeu! huetpres in venoſo gene- 4 ½ Omn 5 7„ ſHonius ds Nachn Jul niüttolleranna Aaſtumpta cocanat am ta Coltanidan da medicamentalch Irarp 1„, Alitervempediran, 1 cuationem fre he la iVe per kenatzd me lentzvam am io hanc relillam n Iſunt rauſe tommu. oris inbibite:& arionem polum em ſecundum hoca Donfge Senus uldem nuo 1s, ſimulque exgau dorbo propriaum lenti confideratoha ur huic morbom s iſtæ quæ un dividi poffunt u- ochymicos Saugui primo affecis er undet, in capiremn cularem ſui enaum e ſcarifcatione uum perag ſolet. Hxg dos inter primam i m colli excitac: t hi forte— res Cacochymico acochymici duidmn 2 venoſ geuen ham. is corporis partlu lhn humores in ſenob Guſſbnius de Rachitide. 321 re fluitantes indicant(primo& quoad in- tentionem) ſui evacuarionem, verum ſi ad motum inepti ſint,(quoad executio- nem) præviam præparationem. Quo- niam autem plerumque evenit, ut non omnes humores æque ſint inepti, Led alii ſatis, alii minus, quam par eſt, fluxiles, & medicamento obſequentes, in hoc caſu. primo indicant evacuationem minorati- vam,& deindc præparationem. Porro hi humores in venoſo genere ſubdividi poſſunt in febriles(nimirum ſi adſit febris putrida)& non febriles. Hu- mores febriles vel ſunt turgentes, vel non turgentes. Turgentes, hoc eſt, inquieti ſeu impetuoſe commoti, indicant quam- primum evacuationem, ſaltem minora- tivam, niſi forte natura ſua ferantur ad artes externas& ignobiles, puta cuta- neas, quemadmodum accidit in variolis & morbillis, ſimilibuſque morbis. Sin vero adſit febris, eaque acuta, neque hu- mores turgeant, indicant primo illam pe- culiarem præparationem, quam cdionem vocant, ut reddantur pharmaco propi- nando obedientes, dein evacuationem. At ſi febris non acuta ſed lenta ſit,& etiamſi materia non turgeat, ejuſdem tamen pars aliqua ſatis ſit Huxilis; in hoc caſu, quovis tempore morbi indicatur evacuatio minorativa primo,& poſtea reliquiarum coctio, ut illæ quoque ſuo tempore evacuentur. 5 Hu- 3 22 Glßonius de Rachitide. — Humores in venoſo genere content non febriles, ſi fluxiles ſint, indicant pn. mo evacuationem: cum autem in hocat- fectu perpetuo fere adſint humores lent & craſſi parumque ſequaces, præparato (faltem ubi jam præmiſſa eſt exacuto minorativa) primo indicatur:& quidem I viſcidi humores incidentia, craſſi atte- nuantia indicant. Adhæc cum moxbisſt admodum chronicus& ad plures menfes, imo forte ad annum& ultra extendatur, non exiſtimandum eſt totam mareriam morbificam poſſe ſimul præparari auf evacuari; quare hoc reſpectu indicat, ur per vices, modo præparantibus, moddo evacuantibus inſiſtamus. Præterea ſcien- dum eſt aliam præparationem& eſacua. rionem exigere humores bilioſos, alam melancholicos, aliam pituitoſos&leb. ſos:& pro diverſitate humorum ſunguii commixtorum variam indicari tum hra parationem„ tum purgationem. Humores certis corporis partibus im- pacti multo magis requirunt præparatv nem antequam evacuentur; juxta Üla Hippocr. Corpora quum quis purgane unhi ea fluxilia faciat oportet. Necque vewlu- moribus his generalis quædam ytehux rio ſufficit, fed talis requiritur pepax- tio, quæ peculiari jure ipſam partemaim qua hærent, reſpiciat; adeoque alum præparationem humoris in Pulmone; aliam in Hepate, aut Liene,&c. poſtulane Depr Del nera denuo eſen cle Indic ritali liboniu de Pannd es in venolo gr es, ſifluxiles lot nin tionem: cum aurnai etuo fere adünthuma rumque ſequaces, m d1 jam premil ein ¹] Primo indicaur: h mores incidenta, al licant. Adhæc amm chronicus& adglun ad annum K& ultraem nandum eſt totam n polle ſimul ga Juare hoc telpecunm modo præpaxantis s inſiſtamus. Uun im præparationem gere humotes din cos, aliam pitunm diverſitate humom um variam indicm „ tum purgationt certis corpots ou magis requiruntin am evacuentu; rpora quum quu fe nciat oportet. Nau generalis dun led talis requituf zuliari jure ipſam ſe reſpiia, i em humors I lWh ate⸗ eule Gliſſonius de Rachitide. 323 Denique quum omnium humorum ge- nera propoſita, poſtquam evacuata ſunt, denuo poſſint ſuccreſcere, indicant ea eſſe vitanda, quæ ad ſimiles humores fa- cile generandos faciant. Atque hæc de Indicationibus Præſervativis, reſtat nune vitalis ſive conſervativa conſideranda. CAr. XXVII. Indicatõo conſervativæ, ſive Vitalis. —* KRitur hac Indicatio ab iis rebus quaæ ſunt ſecundum naturam. Ipſa enim vita in his conſiſtit: in tri- plici nimirum corporis couſtitutione, Na- turali, Vitali,&ẽ Animali, ſupra memo- ratis. Naturalis ſub ſe continet. I. Tumperament um. 2. Siritus inſitos, eorumque copiam eor VUgTen12. 3. Touum partiuns. 4. Organorum tructuram. F. Continzitatem. Vitalis continet. 1. Generationem& ◻vitalium ſpiri- 2. Diſtributionem d tuum. 3. Partioipationem eorundem ab iis par- tibus, quibus diftribuuntur, ſci- licet, ex unione eorum cum dictis par- 324 Giſſönius de Ra zchitide. Partibus&r calore communicats. Animalis ſimiliter continet. 1. Generationem& U animalium ſ hi. 2. Diſtributionem d rituum. 3. Debitam Tenſitat em bartium à ae. vebri influxu pendentium Hæc omnia, quod in iis vita conſiſtat vocantur indicantea vitalia: apud Auto. res vero ut plurimum communi nomine virium veniunt, ſe- dPaul lo craſſior,eſth nuncupatio, cum, ſi proprie lloquamr, vires in dictis conſtitutionibus Tadican tur, earumque f facultares ſint. Non au- tem in animo h abem us uſum loquend innovare, modo re uti eſt, öure l garur. Indicantia hæc, quamdiu ſana uru l integra manent, generalem tantum ac ordimari iam conle ervationen a per rectun fex rerum non naturalium uſum poſtulant Ubi vero ea omnia ex æquo ) 77 Pla, vel læſa ſel inanleenilen ioni obno xia ſunt, non tan. um generalem conſervationem, ſed& Lnarnis aut præſervationi voum n requirunt. Porro, ubi una aliqua con nl nuio„Vel urqam eju s Pars pre cauui æſa fuerit, 1 vel læſioni obnoxla, ler 26 eneralem conſe Ervatiot nem, fpecalem quoque poſtulat 8 Imiliter peculiani cuna tioni aut præſervationi aſſociandam: De. nique u un conſtitutio læſa; vel læſoli obnoxia certæ parti eſt affixa, ulterius eam conſervationem ſi pecificat, ut nimi. um In nem e . 62 rius lu dim 08 dl wopi mius minee tulam cum el cone nſß vollu 1 nem VUes unp. VITeS lan talel anlm ude ſere rn däla in Gliſomuu de Nahn partihus eenhua Dile g.Schemn s lmüllter candun Pener at onem& D6 Aman OAtributionem 4 Debitam Tauth * ru d Imium 1” A pPendentium omn UOd I An mam, qucdmism mdicantea 1 6 1 ituin: a ut plurimum eman eniunt, led daullocraln tio, cum, ü Rropteln dictis conſtitwriorig, umque facultates ſin nimo habemm ulun., modo resipla, uid — dtia hæc, quamdu! danent, generalem n conſerrationem a non naturalium ulmmn ea omnia ex xawn læſioni obnoru unr alem conſerrauon aut præſervatiouicn Porro, ubi unaxx quædam ejus en vel læſioni obnom conſervationem; ulat fimiliter 30 ſervationi alſocuns onſtitutio lli; 3 te parti eſt afmi9 ationem ſpecilan Ghſonius de Rachitide. 323 rum habęatur ſimul reſpectus partis ſie præ cæteris laborantis. Quod autem aliqui dicunt Indicatio- rius ſubdividi poſſe, cum omnia quæ ſec. nem naturam ſunt uno virium nomine com- prehendantur, unamque actionem viz. dimus vires, ſi(ut ſi proprie pro cauſis ſuis, nempe conſtitutio- nibus tribus prædictis ſumantur, uno no- mine complecti poſſe omnia quæ ſec. na- turam ſunt; ſed nomen hoc tunc generi- cum erit, atque in tres ſpecies, tres nemn- pe conſtitutiones divifibile, in vires, na- turales, vitales,& animales. Concedimus porro finem ſive actionem indicatam, viz. Conſervationem, eſſe unam, ſed unitate generis, non ultimæ ſpeciei. Nam ea ip- ſa, quæ ſunt ſec. naturam, ut ut genere conveniant, ſpecie tamen inter ſe differre poſſunt,& diverſimodam conſervatio- nem exigere: imo fieri poteſt, ut quæ vires ex una parte conſervant, ex alia eas impugnent: Ex. gr. Vinum exhibitum vires vitales ſeu potius conſtitutionem vi- talem erigit& roborat; interim vero vires animales, ſeu conſtitutionem animalem impetit& debilitat. similiter aliam con- ſervationem requirit temperamentum, aliam organorum ſtructura, aliam con- tinuitas: Quin& partium diverſa conſti- utlo — 4 4 Vita- nem vitalem eſſe unicam& Conſervatio- lem In- nem eſſe fimplicem finem, neque ulte- dicatio- efſe in plures .*½. 44* ſpecies ſui tutelam indicent. Nos quidem conce- divifi- upra monuimus) im- bilem. 1—— 326 Gliſſonius de Rachitide tutio variam conſervationem indicat, nc. que eodem modo aut iiſdem actionibuÜ conſervationi ſpeciali Hepatis, Dulmo. num, Cerebri,&c. proſpicimus. Que ſeu una pars aliis infirmior, ſpecialemſ. bique propriam conſervationem indica, adeoque dividi poſſunt tum conſersaio tum conſervantia in ſpecies ſuas. Frenin Efle quoque divifi- bilem in par- des. Conſervatio& Conſervantia, animali conſtitutioni appropriata, diffenmt a iis, quæ vitali aut naturali deſtinanrur, atque hinc primæ tres ſpecies conſern tionis petendæ ſunt; viæz. Canſeruai conſtitutionis animalis, conſeruatio cunſitn- tionis vitalis,& conſervatio conſtitutimi naturalis; ſimiliter Conſervatio Hepati, Hepaticorum, Lienis, Spleneticomm, Pulmonum, pectoralium uſu perücin: imo omnes partes inſigniter diverſæ con- ſervationem ulterius in ſpecies dirimunt. Hæc de diviſione conſervationis in ſuu ſpecies. Porro eadem Conſervatio videturulte rius dividi poſſe in ſuas partes. Etenim Conſervatio hæc quodammodo com. plexa eſt,& non tantum ſimilia rolict ſed& ſuo modo conrraria, nimixun u- dicatio tum curativa tum præſſerwatia, eaque cum viribus æſtimata, vel permiit vel probiber: Videtur ergo in tres partes abſumi: in Electionem ſimilium; in Ia- conlitim u miſſtonem contrariorum ſub certa 1' ittione. 1 prolil Eectid &c. adonis una aliqua conſtitutio præ cæteris debil geneta quæ ac Aiment lubſtant vontine debitæ miles, ra R ſofent Diua nus cont keſ verlor tem d partiu terent Nam Nam „l22. Ateral rara. dlugit dlode medi ranti feruun ican dllta doh Uots Hau Giſad le 5 efnene „n modo aur iſdma aioni ſpecil Hea Lerebri, Kc. deol lem aa conſtitutio er— ars alüs intmior, 1 ppriam conſermarora dividi poſſunt um a ervantia in ſpeciesſia tio&(onlerranuu, ont appropriata, d vitali aut naturalic dc primæ ttes ſpectst endæ ſunt; u. 0 us animalis, cmjſruni lir,& conſeruau a fimiliter Conſerrau um, lienis, Sylem, , pectoralium ul partes inſignitetät rulterius in ſpectse ulione conſervatuom lem Conſervationt- voſſe in ſuas pansi hæc quodunnd cnon tantum fmi odo cantraria, In curativa tum I ribus æſtimata u* Videtur ergo u Electionem ſinika rariorum ſub cnui Ohſſonius de Rachitide. 327 in Prohibitionem eorundem ſub diverſa con- ditione. Electio ſimilium maxime propria conſer- vationis actio eſt, videturque adhuc duo geneta ſimilium reſpicere, viz. Similia quæ facile aſſimilari poſſunt,& proprie alimenta ſunt,& ſimilia, quæ licet quoad ſubſtantiam forte haud afſimilari queant, continent tamen in ſe qualitates quaſdam debitæ conſtitutioni certarum partium ſi- miles, quarum reſpectu naturæ familia- ria& amica reputantur, certaſque partes fovent ac roborant. Dicas, hæc revera eſſe alterantia& ad ge- nus contrariorum ſpectare. Reſpondemus, ad utrumque genus di- verſo reſpectu referri poſſe quatenus au- tem obtinent qualitates debitæ naturæ partium fimiles, licet alias tantillum al- terent, ad genus ſimilium referenda eſſe. Nam& ipſa alimenta tantundem quoque alterant,& inanitioni directe ſunt con- traria, ipſaque conſervario implicite in- cludit quandam correctionem, ut ſupra probavimus. Vocantur autem hæc, ob mediam naturam inter ſimilia& alte- rantia, medicamenta quidem, ſed Con- fervantia, Corrpborantia,& Cordialia: in- dicantur vero hæc à peculiari virium de- bilitate ut conſervantia,& ut eligenda, non vero tantum ut Permittenda,& in libris Practicorum communiter ſic recen- ſentur. Per⸗ Ob Reſp. — 4 — 328 Glzſpnius de Rachitide. Permiſſio remedii natura nonnihil contrmii etiam ad hanc Indicationem ſpectat. Ea enim eſt hujus Indicationis digniras& ya. lor; ut indicata tum curativa tum pre. ſervativa ad examen priuſquam exequen- da ſint, revocat,& non tantum remedi qualitatem quantitatemque, ſed& tem- pus repetendi, imo quicquid ad ejuſdem uſum aut utendi modum pertinet, eoui. que moderetur ac limitet, ne ullatenus vires patientis excedat, iiſre injuriam i- 4 1 14. An. „ alt aAmpluus turæ illata, rebus ſecundum naturam ac. nditione vi- in favorem ſanitatis, nunquam in iia præjudicium. Prohibitio contrarii imperialis plane hu. jus Indicationis actus eſt,& imperio qyo- dam dictat hoc vel illud(licet alioqumni dicatum fuerit) non eſſe exequendum, quod ipfi vitæ forte periculum minetu, aut quod non plus emolumenti partbus ſanitatis conferat, quam certi detrimenn. Atque hæc tertia& ultima hujus lpdice tionis vis& uſus eff. Hæc jam verbouo ad morbum præſentem applicanda funt. Conſtitutiones omnes in hoc affectl eſſe admodum debiles& infirmas, veler ipſa teneræ ætaris confideratione faclte elucel⸗ Cd — 27 P 611 ““ NK. eriam WM . 4b aimalls eauml ſtrarlmd 4 cnſtitat iorum. ,, pf Glhl, A 4 fter pote la, qua * Menffe ancu te .. 87 4. Tiſonuus d. dachun o remedij naturan nanc Indicat min 4 dicatlonem e aujus Indicaroni n Mdicata tu nn dicata tum curauh 81 MNS †* 6 A ramen Prlulquama vOcar„ ocat,& Non tandune quantitatemque, 6i adi, imo quicqudalg tendi modum xenmn cetur ac limitet, del tts excedat, iin unu e vero hic ſe liltit atr lus emolumentierm „ quam detrimenta Tebus ſecundum unm ub hac lege& condtt o multa permintin lunt adyerſa, ſenn lanltatls, nunquni, entrarüi imperulbit is actus eſt,&ima e vel illud(licerai t) non eſſe exern forte periculumm plus emolumenni- rat, quam ceriidis ia& ultima kuui s eff. Hec jam ui eſentem applicadit es omnes i hre lebiles& infems,i tis conſiderarole i 4 Gliſſonius de Rachitiae. eluceſcit. Naturalis vero inſuper vi primæ eſſentiæ morbi ulterius impetitur; hin eriam vitalis nonnibil patitur; ſed neque animalis impune evadit, ut ſupran lis harum ſtravimus. Quare tum generalis conſtitutionum, tum ſpecialis habenda ratio eſt, tam in electione ſimilium, quam in permiſſione vel prohibitione contra- riorum. 1. Igitur Eligenda ſunt in hoc affeau alimenta optima, coctu facilia, conſuetu- dini, ætati, annique tempori, quantum fieri poteſt, congrua. Reſpuenda contra- ria, quæ nempe parum nutriunt, quæ difficulter coquuntur, inſueta, ætati tem- porique incongrua. 2. Eligenda funt ea, quæ conſtitutio- nes debiliores parteſque præ cæteris af- fectas fovent& corroborant, eaque vel ſeparatim exhibenda, vel alimentis aut medicamentis admiſcenda; ea vero quæ neque ad hunc ſcopum faciunt, neque alias indicantur, in totum ſunt fugien- da. 3. Permittenda funt evacuantia beni- gna& mitiora aut alias ſatis correcta, quantitate moderata,& interpoſitis juſ- tis intervallis. Contraria vero nempe eva- cuantia, violentiora& fera, præſertim quæ partes eliꝗᷓuare apta ſunt, item in ni- mia quantitate, vel frequentius juſto ex- hibita prohibentur. 4. Permittenda quoque ſunt alteran- tla; .— 330 Gliſſoniusde Rachitide. tia, ſive humores præparantia, ſiye mor. uct; bum ipſum corrigentia, talia quidem qux ènm ſimul ſint naturæ familiaria& amica, iel yermin talium admixtione ſatis correcta. Dio. aeſuop hibenda ſunt alterantia violentiora, valdèe pertan diſcutientia, impenſe calida, aut quons Erau- modo partes cliquantia vel diſſipantta. Ujſen Im ſel „ Contrad CAP. XXVIII. Rcxar- ml ap la 1 „„ 0) 1 1 3 1 Dſuts rettaque adm iniſt ratio Indica· erper „—. tzonnum pradictarum. 30 C5 ll d mollc! Ropoſitis jam tribus ſimplicium li. uione dicationum generibus, niſque nin. hdican fimas ſpecies deductis, earum ,,, l. L rectaquæ admiuiſi ratio proximo loco venit Coind conſideranda: cujus exacta cognitio i. Indic 1 . 4 A detur abſque ratiocinio& experlentach- dum: Qux tineri non poſſe. Deſcendit enim adin- lican com dividua,& non modo ſelectionem intetot que prehen- Indicata rei ſimpliciter agendæ in ſpecit, ſcopis An8 uun ſed& inventionem quautitatis„loci, lum dufob Indica-. temporis, ordinis, matertadus remuui ali- aptas tionum · benai complectitur. 3 polit Con. Conſenſus& Diſſenſus Indicaonun Da ſenſus multum ad hanc inventionem conr nodt Indica- buunt. Conſenſus autem duplex eſero uter! tionum teſt: Coinqicarionis,& Permiſtonis. ler. nugn Secies miſſio vel lucro eſſe poteſt permittenti ſil den damno, vel horum neutri. Permiſſio dam- polb 4 noſa ſemper cum circumſpections admitten kal * 4 nuusde Rachud. res præparantu,h trigentia talagqula Iræ familiariad at 8 tione latis contegh alterantia viclertan impenſe calida, a liquantiayel üülga Ap. XXIII . 1 zue adminißraul um predittam tis jam tribus ſmin onum generibus l ſpecies deducts, en uuiſtratio proxmon a: cujus exadha cy eratiocinio& erpen pofle. Delcendit eu non modo ſekedturn ſimpliciter agencti ionem quautitui rdinis, materiaqusm lectitur. nſenſus autem dm 3 icationis,& Ennjſu acro eſſe poteſtpem horum mui, lem er cum errrunſetund Gliſſonius de Rachitide. 2 31 da eſt, eoque tanto majori, quanto ma- jus damnum permittenti inde adveniat. Permittens enim etſi in bonum publicum de ſuo priuato jure nonnihil cedat, ſem- per tamen reſpectu totius lucrari ſuppo- nitur. Diſſenſus Indicantium duplex eſt; nimi- Diſſen- rum vel Contradictorius Vel Contrarius. ſus ea- Contradictorius apud Autores Prohibitio runaem vocatur& Interdictio,& viribus ut pluri- ſpeeles, mum appropriari ſolet, cui hoc reſpectu ſemper obſequendum. Diſſenſus Contra- rius Contraindicatio dicitur, iiſque non ſimpliciter prohibet, niſi quatenus ſubit rationem impedimenti, aut urgentioris Indicantis.. I. Ubi conſentiunt Indicantia, ſive Quid Coindicaudo five Permittendo, omnibus agen- Indicatis ſimul(ſi fieri poſſit) ſatisfacien- dum dum: Sin hoc forte perfici nequeat, me- 20 vſone di camenta ejuſmodi cæteris præferenda, tiant quæ pluribus ‚aut ſaltem urgentioribus Indi- ſcopis ſimul reſpondeant. Quod ſi autem cantia. hujuſmodi ſimplicia non reperiantur, apta diverſorum ſimplicium inter ſe com- poſitio inſtitueuda eſt. Partes eſſentiæ hujus morbi, licet ad- Non modum variæ ſint, haud multum tamen mul- inter ſe diſſentiunt, nihilque obſtat quin iura e magna ex parte ſimul poſſint reſpici. Me- mn Feun dicamenta enim temperate calida& ſicca tiunt poſſunt una ſpiritus inſitos fovere,& for- Partes te ad excutiendum eorum torporem con- eene du- tie hu⸗ 3 Gliſoniu- de Rachitide. 222 ducere, ünalcfue tonum partium nonn. ſoplict hil firmare: tum ad æqualem ſanguins un d diſtribucionem, adeoque ad nutxitons ul æqualitatem facere: Item ſpiritiboit 1. I talibus atque animalibus vigorem en miguan ciliare, arterias i n partib us primo affeqi erli proritare, nervo ös kol orare: ad qur c eum en pita non inepte omnia Indicata eſlenta nedican morbi fere reduci poſſunt. Porro ſite ecuat quoques licet ii npenſe calida dliag om. undam nia vio Slentia rohibe⸗ nt, hæc ta men ut berl nc moderata, ſa ec ie naturæ amilariahe tem il mittunt. Cauſæ dllter his Indicatin é opo. ſpecie parum dn„ licet quoal ſtt' 8 empus&e exequendi oräin em; nonnullu radlo. notetur diſlenſus, quemadmodum infa uue ſuo loco videbimus. njor Quare quatenus& quouſque hæcintet ſieien ſe conſentiunt, dum curationi— diorur damus, una opera relpicimus ſimul no u. tantum vires, ſed& nonnihil earun den auti- cauſas, eligendo ea remedia cur ori u, n vel iis illa admiſcendo, quæ una goln craſſa attenuare, viſcida incidere, o- ſtructa aperire,& ſimilia. Similiter, dun in prrſearionea aut eradicatione cuuſ- rum maxime o 1 talu eligi⸗ mus evacuantia 36 miſcemus, quæ ſimul ex ſint contraria. Atque hæc omnia eo co- ſilio agimus; ut quamplurimis intentoo⸗ nibus(uti dictum] ſimul ſubſerviamus. Inventis autem actionibus in ſpeci fim⸗ —, ſonius de Taclian aulque aulque donum parumn 1 1„ dum d Loullen em, adeoqle d 1 facere: ltem din le ammalibus ſighn rias in Partidus um. erv r ¹ 4 ervos roborare: d 8 Iro 1 8 3 Hdie omm e omnia lndieaas reduci poſſ duci poſlum. ho — 1 et impenſe calidaalag 1, ¹ 45 rohibeant, vem atiſque naturæ fanik auſæ ſimilitet his hi m repugnant, la tequendi ordinem mr enſus, quemadmott ebimus. atenus& quouſqxeb at, dum curatoag opera reſpicimu ſ „ ſed& nonnibllen endo ea remedua miſcendo, quæ u aare, viſcida incte re,& ſimilia. Sunik ione aut eradicare, occupati ſumi;,“ tia aut talia pam quxæ ſimul ex uns 4. Atque lerum ut quamplurinb i ctum ſmullübknm autem actionibo Ä Gliſſönius de Rachitide 3 33 ſmpliciter requiſitis, proximo loco ca- cum- rum debitæ Circumſtantia exquirendæ ſtantia- ſunt ku 8 urg 1 rbus hi g 1. Ergo, cum morbus hic magnus ſit, Indica- magnam remedii Quantitatem ex parte ſui tarum Exlglt. — Nam remedium morbo impar inven- eum extirpare nequit. Oporret igitur ut tio. medicamenti dofis morbi magnitudini adæquata ſit. Atqui vires in hoc affectu tantam remediorum molem ſimul adhi- beri non permitrunt. Quare quantita- tem iſtam partiri& per vices adminiſtra- re oportet. Morbus enim hic chronicus eſt, tardique motus, neque præcipitem 41 curationem neceffario exigit,&, quam- vis vires neque fortiora remedia, neque majori quantitate exhibita facile ferant, per i ⁴εννν tamen evacuantium reme- diorum uſum permittunt. Quare; per vices, modo præparantibus„modo eva- cuantibus, modo alterantibus, aut cor- roborantibus infiſtendum eſt. 2. Quod ad locum adminiſtrandi atti- net, generalis re zula eſt, Remedium ad morbi ejuſve caufæ ſedem pertingere de- bere. Si ergo in vaſa penetrare debeat, per os aſſumendum; ſin fufficiat craſſa tan- tum inteſtina attigiſte, per anum inji- ciendum. Si naturæ propenſione humo- res facilius ad ſuperiora ferantur; vomitu exigantur; fin contra, per ſeceſſum. Si- militer pro Naturæ inclinatione; per ſali- vationem, per mictum, per ſudarionem exter- Quan- Kltate. 2. Loci. exterminentur. Particulares evacuatione in ipſis partibus affectis vel vicinis ult. tuendæ. Ita enim vis remedii ad marh cauſæque fedem certius peruenit: ne ob eandem rationem externa& topica 1 Sciendum tamen eſt, inter nonnullas ya- „ 5 0 Formæ medi- camen- *1 ke fegtia) Nur, Im aam be venror 334 Gliſſonius de Rachitige. co proximo convenienti applicand tes ſympathiam quandam obſervari, u uo caſu frequenter parti, cum quacon- ſenſus intercedit, non autem affed nar ti, vel vicinæ admoventur remedn. 3. Forma medicamenti ex parte quoque ue à regula modo propoſita dependet, à ſfrm enim ſcopus ſit lenire fauces, aut aſpenm ſi arteriam, linctus formam eligimus, u remedium ſenſim partes affectas perliba agtion roper tur, eaſque diurius tangat, Similitey l. 4. borante ventriculo, ſæpe Pilulas, Dulſe. a0p rer, aut electuaria præſcribimus, qyo ſcune diutius in eo commorentur; Renibus l cibar quida potius deſignamus, quo facilius al turbe eos cum ſero deferantur. Formeæ inſape irin nonnihil etiam ab ipſa morbi natura er. ſiltai dent: ut in febribus ardentibus liqu Ey fere tautum conveniunt, ficca nil al. ncid mittuntur, contra in morbis humids, calo alvoque nimium fluente, formæ Lldio- de, res præferuntur. Denique formemat. ſelun camentorum nonnihil quoque à mneia enti medica dependent; ſic Caſſia, forma D dlan li, Cornu cervi, Corallium,&ſmü, voß forma pulveris; alia infuſa felicius oye- k rantur. Similiter amara, nauſcam mo renl⸗ h Clhal ℳ. 3iſhuaseeha lta enim vis rnti. ledem cerdic en. n rationem ernat mo comenieni„ tamen eſt, lnterunne thiam quandam qg requemer Darti, om ecit, non auenai nx admoventur vn 22 med lamenti etmn modo propoſia en es ſit lemire funca a linctus formam d lentim Partes aftcd: ed durius tanga, M ntriculo, frpebt ectuaria præfctm d commorendar, l sdeſignamas, quk o deferantur lum am ab ipfa motim febribus ardenbr conveniunt, im contra in motbbi nium fluente, fors, ntur. Deniqteſt nonnihil quoquxi ndent; ſic Calai ervi, Corallun, 19 ris; alia infus Ba8 lliter amafa, Glis — Glhſſonius de Rachitide. 335 artibus atkects d. 1 ventia, fœtida, Pilularum forma celan- rur, interdum quoque deaurantur, aut etiam boli forma nebulis involuta exhi- bentur. Notandum hic eſt non tanti momenti ut plurimum eſſe remedii formam, quin ea cedat faciliori aut commodiori admi- niſtrationi, reſpectu admiſſionis vel re- ceptionis ægrotantis. Multi enim Pilulas nequeunt deglutire, alii poriones vomitu ſtatim rejiciunt, alii alias forte formas averſantur. In hoc affectu, cum pueri ferme omnes medicamenta reſpuant, ea præ cæteris præferenda eſt forma;, quæ lis minus moleſta minuſque nauſeam creare deprehendetur. 4. Quod ad tempus agendi attinet, dan- da opera eſt, ut ita adminiſtrentur medi- camenta, ut quam II poris nimum tempora agendi. cibandi, exercendi, dormiendi, inter- turbentur. Per hanc enim ætatem vires vix integræ conſervantur, abſque his per juſta intervalla interpoſitis. Evacuantia, aperientia, attenuantia, incidentia, primo mane& jejuno ventri- culo propinanda; die, hora quarta p jejuno ventriculo. gentia, partes firm eurantia, veſperi porius movenda, nonunulla aute &. ſi repetenda eodem omeridiana, fimiliter Roborantia, adſtrin- antia, quietem pro- ſumenda vel ad- m ex his poſt ci- bum etiam forte conveniant. Quæ cibo admiſcentur medicamenta, palato 5. Ordinis Aus. occurrunt generale 28 regulæ. Proce eſt, Id agendum eſſe prius, quod pra- 3 ‿ 336 G li Vonius de Rachitide. palato grata eſſe debent, ne ventricul nauſcam moveant,& coctionem inpe. diant, aut cibi faſtidium pariant, fir e. que dejiciant. 6. Quod ad Ordinem procedaui attinet. Priar LIIOI 1 eme. miſſum viam ſternet ad ſequemiiar m dia, deoe ſue id priu weiteremorendun quod ra nem impedimenti habet zcl. 1 2 s agel dorum. Poſteiara 66 Ur genti O1 ſubveniendum, niſ dimentu 81 ergo 2qux pectu d eince 1 pel pPrius de obſtetiu me In Idant 1 ſe i aliquod smorbi cauſa Peio operam medican gat, facilis er erit ſecundui u prio lam reſponſio: Cauſas nen apeh habere ra- tionem impedimenti reſpee tu 1 morbi: Eam quippe fovent, vime qxeme dicamentorum infringunt. Quare priul. quam morbum ipſum preſſius imp mus, cauſæ, qu. antum fieri potel t, ager⸗ uncandæ ‚„ aut ſaltem ita minuendæ, c. curandæque ut quam minimum moti exp ugnationi obſtent. Interim tamen, dum ¹ in amovendis cauſis ſatagimus, non plane negligenda eſt morbi eſſenra, u inpra: monuimus. Imo ita domita nonni- hil morbi cauſa, ut ad tempus curati lonem non inſigniter impediat, licet(i nondum penit us Svie tis ejectiſque cauſis) e pognr 2 morbi impugnarionem paullo preftus Iaud ggle 2 495 agrredi 38 lter ve züec ſorta ii Cor 6 II tum; 3 matel ncide. (uuto p anca 1 cum m eſſentie puas n uus de Xahuad 1 le debent, m n Ant,& coctiohen taſtidium luin Drdinem vnieida, generales regu m eſlee prius, qa ternet ad lecueuu 1 prius eſſe remos umpedimenti h agendorun. Pohk licanti ſempet 1 niſt aliquodobh io ſit, utrum man ius operam metn tlecundum uun Cauſas nempeke menti reſpeciu al uippe fovent una intringunt.(unf iplum prellism uantum heen vrn [altem ita munnehs t quam minimm- ditent. Inrerma lis cauſis ſttagm a eſt morbi es 6. Imo ita domau- ut ad tempus cia npediat, licet m ectiſque cas d ationem pallo Gliſonius de Rachitide. 337 aggredi; ea tamen lege, ut, inſurgenti- bus iterum& de novo rationem impedi- menti indueniibus cauſis, ad earum ſub- actionem, evacuationemque protinus re- vertendum ſit; adeoque in Chronico hoc affectu, per vices, modo cauſæ, modo morbus ipſe impugnandus venit: atque hanc actionum viciſſitudinem vires faci- lius tolerant, quam ſi ſolis cauſis expug- nandis, donec penitus exterminentur, continue inſiſteremus. Porro quum cauſæ morbificæ in hoc affectu ob viſciditatem, craſſitiem,& forte impactionem, ineptæ ſint ad mo- tum; liberandæ ſunt, priuſquam eva- cuentur, ab hoc impedimento& præpa- randæ: Siquidem quæ movenda ſunt fluida prius facere oportet, ut dictat ſenex. Simi- liter craſſities iſta, viſciditas,& impactio materiæ, ſi adſit, indicant attenuantia, incidentia,& deobſtruentia; ſed hæc non tuto propinantur impuritatibus adhuc circa primas vias reſtagnantibus, quæ cum medicamentis in venas forte rapian- tur, ſanguinemque ulterius inquinent, vel ſaltem efficaciam medicamentorum retundant. Habent hæ ergo rationem im- pedimenti,& omnino primo ſunt amo- vendæ. Denique univerſalia evacuantia parti- cularibus& topicis ſunt præmit enda, præſertim ubi utrique intentioni ſimul incumbere non licet. Na 3 cauiæ univer- P ſales — 338 Glſſönius de Rachitide. ſales in corpore fluitantes facile in locun particularium evacuatarum ſurrogantur, V affluxumque ad partem prius affectam 5 novant: cauſarum vero particulariumte. nuior& ad motum aptior pars evacuatur, V crafſior vero forte magis impingitur. Quare univerſales cauſæ adhuc in corpon V Lcatentes rationem impedimenti habent reſpectu evacuationis particularis,& per conſequens prius ſunt exigendæ. Pofterior regula erat Indicanti uen- tiori, fi nullum interveniat impedmnar tum, primo ſuccurendum eſſe. Urgen- tius Indicans id dicitur, quod mujus ſe culum minatur. urgens ſupponitur graviter corpus aflig- re, vireſque cum periculo atterete Hoc itaque reſpectu, aliquando morbocttofi- tulandum primo, neglecta cauſa; Ä- uando etiam graviori ſymptomati,. glectis tum morbo tum ejus cauſa; un concitatiori alvi fluore, diururnis vigli- rofuſiori ſudore,& ſimilibus. Hed veliu X 0 hiſce caſibus habenda ſimul ratio dt, quouſque fas eſt, tum morbi tum caut, & ubi tantummodo correctum eſt urgen rius ſymptoma, impetuſve morbiteplel- ſus, ad regularem pro cedendi methodun 2 1 2* G redeundum eſt. Hæc emim regularohad 6 1. di otti- ordinarium legitimumque curan AL 41 Omne autem Indicas aancu peffi⸗ nem, ſed ad methodum neceſſitatis ſer- net. Adhæc, ad rectam Indicationum ad mi winiſtt nteri nlſeq — Mate 1 3 putem nepte 13 hicſi nur de Rachnd fluitantes facle Vacuatarum ſum d partem prius 11 rum vero partiolis tum aptiot paden forte magis im lles cauſe adhuch aem impedimen ationis particulars us ſunt exigendz zdula erat Indicmn m interveniarin accurendum eſt! dicitur, quadms Omne aurn tur graviter copnt m periculo atta aliquando nn n0, negleca ci raviori ſympumm bo tum eſus eul Huore,, diutuna e,& fimüllbe abenda fimal m tum morhimn⸗ odo correctumd impetuſſe mi m procedendim Hec enim reg timumque cuat hodum neceſſun — Gtam ndictimn Gliſonius de Rachitide. 339 miniſtrationem abſolvendam, accurrata materiæ medicæ cognitio requiritur: de qua in ſequentibus agendum. CAP. XXIXNX. Materia medica propoſitis Inadica- tionibus reſpondens. Et Prims eεεεᷣννα. ſf Ateria medica experientia potiſſi- Tria mum& anologiſmo adinvenienda ſumma [V J eſt, quamvis neque aliud quale- genera cunque ratiocinium plane excludendum præſi- putemus. In tria genera vulgo, neque diorum inepte, diſtribuitur: in præſidia ιιεε- medi- Pu, Oæeασεle,& Mgurmlnd, quæ corum. hic ſuo ordine proſequemur. Chirurgica in hoc affectu communiter r. recepta ac probata,& præ cæteris famo-Chirur- ſa, duo præſertim ſeſe offerunt: ſcarifi- gica- catio Aurium,& Fonticulus. De pluribus Searätde vero aliis(ut infra videbimus) inquiſitio Ahel inſtituetur; viz. de Cucurbitulis, de ſan- rium. guiſugis, de veſicantibus, de Ligaturis,& Faſciis. Venæ ſectionem vero ipſam vires non tolerant, ut cuivis facile innoteſcit, qui ad ætatis fragilitatem, habitus partium extenuationem, venarumquc gracilita- tem attendere velit. Agmen ducet ſcarificatio Aurium. Em- P 2 pirici 3 Glſſonius de Rachitide. pirici noſtrates, Di hunc affectum trac. „ eam pluris faciunt quam quis hacle putaret. Solemniter quippe in ſua prau PA cam celebrant, abſque ea vix felicem cu. rationem ſperant. Nos vero, licet hoct.- medii genus non improbemus, vidimms tamen abſque ejus uſu nonnullos puero feliciter ſanatos. Et illi ipſi, qui eiplur- muim tribuunt, maxima ex parte vixwo. rabilem quantitatem ſanguinis elicuun, Aliqui tamen teſtantur ſe vidiſſe ſats u- gam ſanguinis copiam cum euphom d Socratione eductam. Ut ut ſit, credui- eos pueros facilius hoc remedium ſe- re, pluſque emolumenti ex ejus uluch tinere, qui ſanguinei ſunt& habitiore; quique alogotrophia potius quam attyplin, aut tabe, aliave magna partium exuuui ne detinentur. Practici noſtri pleranqhe bis vel ter, interpoſitis ſeptem circte gierum intervallis, hanc operationemm. petunt. Karius lanceola, aut acutioriſcd- pello, frequentius ordinario obtufioriqu E 4.—.. 14 21 cultello id perficiunt, nihil dolorem ej- latumque Infantis morantes. Doro,l de 4 4 1. concha Auris ut pluril nnnt: aliqui vero eamadll- rionem inſtituunt; aliqui vero eamaeim 1 B„. A 1 ‿— Dnr teriorem& exterioren Alæ fiVe In num hanc ſcariſer 8 p ☛ 4 2., 4 Aurlun circumterentlam, junt. Nemo hactenue em tentavit: quamvis reſe ationem retdetc,: . 1 4 imo àd ber- 2.. 4— np terioris lateris Aurlcli 3 l nif — 4 u grul, ter acſtrr mum ſu umſtti Bildam. vo quin rationl eaque ſ eccura done& l DOX Onj uale menten „. dlate d 1. Lenldo ꝗle 60 ram vemql 1 Ar pnr Clürun ius d⸗ Rachuu qui hunc 14 1s taciunt Duumau . 4 4 4. 4 niter quippe inu abſque carirfäh at. Nos vero, lu n improbemu, i jus ulu nonnulla §. Etilliipſ, qus „ maximaexpm tatem ſängunbt eſtantur ſe viiiſſet copiam cum eula Ctam. Ututſt, a Acilius hoc remtdu nolumenti ex eni nguinei ſunt Kban hia potius qum emagna dartumas Practici noſti ſa nterpoſitis ſeytat llis, hancopenat lanceola, autachnt dus ordinario cosi iciunt, nihlchn ntis morantes.W t plurimum hari- unt; aliqui ſeios cteriorem Akx nferentiam, inos ndunt Nenno poſteriorsumns ſt ratiocem i— 4 Gliſſonius de Rachitide. 341 illic adminiſtrata minus conduceret quam in ipſa Auris Concha. Adferre tamen libet conjecturam ſal- Conjec- tem noſtram, cur concha Auris præ cæte- tura cur ris ejus pertibus ad hanc operationem eli- concha gatur, quam tamen nondum confiden- Auris ter adſtruimus; etſi probabiliter ad mini- 2 ri L mum ſuſtinere poſſe putemus, modo ve. ejus rum ſit id, quod diligentiſſimus Fabricius parti- Hildamus,(Obſerv. 4. Centur. 1.) de ner- bus in vo quinti paris retulit: huic enim obſer- hos af- vationi conjectura hæc funditus innititur, retn. eaque forte vacillante una corruit. Con- cerur? jectura ipſa hæc eſt. Suppoſitis diſtribu- tione& uſu nervi quinti paris loco citato memoratis, ſcarificatio in Concha Auris commode cum liberare iſtum nervum à qualicunquc oppreſſione tum torporem ejuſdem excutere, eique vigorem præſta- re poteſt. Eſt enim Concha Auris locus ei proximus, quam ferro licet attingere. Quare evacuatio hic facta materiam pre- mentem fere originem illius nervi imme- diate derivare, ſimulque dolorem infe- rendo caloremque augendo, qualemcun- que torporem ejuſdem excutere, vigo- remque ei addere poterit. Si ergo nervus bic(ut ibidem aſſerit celeberrimus ille Chirurgus,) aut pars ejus ad ſpinalem medullam diſtribuatur, neque ſpinalem medullam unquam deſerat, ſed continue ramulos cum nervis ſpinalis medullæ ad crurum& pedum extrema emittat; facile P z con- 342 Gliſſönius de Rachitide. concedi poteſt, nervum hunc ab obſtruc. V tione ſic liberatum, excitatum, ac wigo. rem nactum, ipſam ſpinalem quoque ne. dullam, omnefque inde ortos neroos, quos ex iſta ſententia ad extrema conco mitatur, nonnihil excitare, iiſque vigo. rem aliquem imprimere. Quaxe neceſt eſt ſcarificationem hoc loco factam, in concha nempe Auris, longe majorbeſe efficaciæ, quam ſi in ulla partecjulcem Auris à nervo quinti paris remotiore d- miniſtraretur. Idem fere dici poteſt e vulnuſculo hic facto per obtuſiorem cl. tellum. Etenim affirmant nonnulli Pnc- tici præſtanriam hujus operationis non tam quantitatem fanguinis extrahendi, quam doloris in iſta parte exciatonem reſpicere: quod ad excitarionem ugoiſ- que conciliationem nervo quinti parb- cile quis reducat. 4. Urilitas Sed, miſſa hac conjectura; alias yi- Scarifi- ponamus confiderationes, quarum- carionis pectu Scarificatio hæc ex uſu eſſe poſſti Au- hoc affectu. 1. Hinc obtinemus paxter rium in larem quandam capitis evacuatiohen: hoc af- Quæ pars, ſi quæ alia, in hoc mottofar- fecku, quæ pars, i quæ alia, in hocmo na ticulari plenitudine grayatur. 1-Palähe guinis evacuatione ejuſdem crafuen& viſciditatem nonnihil corrigimusi ¹ 2 que æqualiorem ejus diſtributionem, qualioremque partium nutritionem elh movemus. 3. Hinc non nihil excutum9 partium torporem- Nö Nota vNacal reſt m me mils here⸗ Den tolum lcatio dextr. Kwut allig TLAh batur. nullos 1.. RKeanl aus Umu⸗ pote vum ts m dam; cuane mell ci. mec uſci pore 10 pue per pra nius de Rachin- „ neryum hunex tum, excitaum, Plam ſpinalem auf eeſque inde onm atentia ad enmm nibil excitar, i imprimere,(m nem hoc loco ſih Auris, longe m um ſi in ull 5 quimi paris rens Idem fere dun facto per obtuin maffirmant nonu am hujts qhen em fanguins 1 in iſta parte ems od ad excitarona onem ner'o qun d. hac conjectun à fiderationes, Gu tio hæc exulucy . Hincobtinemu um capitis cfäul⸗ zuæ alia, in hocn, adine grayatuf. one ejuſdem e³ onnihil corrigim m ejus diſtribunim partium nutrtu Hinc non rem. Gliſſonius de Rachitide. 343 Notandum, hanc operationem, quum evacuationem particularem& topicam præſtet, non ſimpliciter primum locum in methodo curandi mereri, ſed, præ- miſſis univerfſalibus, ſuo loco ſubſequi de- bere. Denique ridiculum quid,& ſuperſti- tioſum ſapit, quod aliqui in hujus ſcari- ficationis adminiſtratione factitant; dum dextræ Auris ſanguinem lana exceptum ſiniſtro hypochondrio, finiſtræ dextro alligant. Hæc de Aurium ſcarificatione. Fonticulus in hoc affectu multum pro- Fonti- batur, atque hoc ſolo fere præſidio non- culi u- nullos puellos liberatos fuiſſe novimus. tilitas. Etenim non tantum ea omnia præſtat, uæ ſcarificationi Aurium modo adſcrip- 168 ſed& ſpecialiter Hydrocephali potens cum curativum, tum præſervati- vum remedium eſt,& ad enormem capi- tis magnitudinem paullarim imminuen- dam; ejuſque ſuperfluam ſeroſitatem eva- cuandam, tum inordinatum oſſium aug- mentum reprimendum multum condu- cit. Manifeſte quoque nimiam ſpinalis medullæ humiditatem exſiccat, calorem ſuſcitat, nervos roborat, eorumque tor- porem excutit. Quum vero hoc remedii genus per ſe ulcus quoddam ſit,& nonnihil doloris puello geſtanti inſerat, nutricique inſu- per aliquid moleſtiæ indies creet. noa id Preſeichendun ‚niſi ea morbi magnitu- P 4 0 Ad hoc reme- ium non ae ceden-- dum, niſi ne- cefſitas uxgeat. Modus com- modus Fonti- culum ad nu- cham exci- tandi, 5 34 8. do fit, ut eam aliis remediis abſque hog ſatis domari poſſe vix ſperemus. — ½ Intr Excitandus eſt Fonticulus inter ſecun. dam& tertiam Colli vertebram. Aliou eum cauterio actuali inurunt, ſed huuc modum ob doloris vehementiam minuf probamus: alii cauterio potentiali; ſcd neeque hic arridet, quod cauſtica infantu- li naturæ nimis ſint adverſa,& neſcio quid venenoſi inſinuent, ſpirituſcque ſal tem nimiopere diſſiÿent, parteſqued. litent. Probamus ergo potius Fontccul excitationem per ſimplicein inciſionem auu- to ſcalpello factam. Aliqui utuntut forcipe ferreo in hunc uſum concinnato, quo cutem, loco in- ciſionis prius atramento notato, com- prehendunt, moderataque compreſſone ſenſum partis obtundunt, dein per forci is medium quod oblongo foramine er- tuſum eſt, ſcalpellum adigunt, inclſo. nemque perficiunt. Facto vulnere pilum ſeu artificiale, ſeu naturale intrudunti ſü- per impoſito Emplaſtro digeſtivo; huc chartam vel linteum multoties complic- tum imponunt, eique ſcutum parfulum ex materia aliqua ſolida factum adlibent, cui faſciæ quatuor aſſuuntur, quarum ènm ſuperiores fronti circumductæ aciculis ca pitis integumentis annectuntur; quæin- feriores involucris pectoris ſimiliter aci- culis affiguntur, atque hoc modo deligr to vulnere piſum non excidit, ſed fonti- ⸗ 1 CA El mutl- aum/ mls. . latls 1 24 ceje nultr tulas umuyue ms. caul den dun 1 IO. je. 169 haus de Vonius de Nahnu „. 1 am al lisa 1 4 Lls remecihän oſſ vu ſperemg s eſt Tonticalusin. um Colli ventedran 2 actuali murunt dol — ¹ 1 : Ors vehementin, all cauterio pœtena fldet, quodcauan mis fint adyelli, i 1 Infinuent, ſyim re diſſipent, Rancn umus ergo potuk per ſimpliceminia actam. intut foreihe fmmi nato, quo cutem; s atramento not- modeuuuen obtundunt, ceun uod oblongofum calpellum adiguni ciunt. Facto fuleaj „ ſeu naturalemmt Emplaſtro dgei nteum mulltotué aa t, eique ſcutumu dua ſolida factumi uor aſſuuntut, quu ti circumductæus ntis annectunsur, cris pectoris ſmin „atque hoc mochè m nou excict, 1 SGül ſonius de Rachitidle. 345 culum format. Aliqui loco Fonticuli ſeta- ceum ſurrogant, quod non plane impro- bamus, niſi quod nimis moleſtum ac do- lorificum videatur, ſoluſque Fonticulus ut plurimum ſufficiat. Hæc de Fonticulis, Sequuntur jam aliæ nonnullæ Chirurgicæ operationes examinandæ, Primo loco Hiruaines ſe offerunt. Ha- Hirudi. rum certe applicatio quid in hoc morbo num u- curando præſtet vix dum ſatis experti ſu- ſus plus mus. Si rationem ſolam conſulamus, ſuſ- ocere Picamur plus damni quam emolumenti grodet- ab hoc remedio exſpectandum eſſe. Ete- 4. vide- nim, ſi alicui capitis parti admoverentur, tur. ob continuam ſuctionem facile affuxum ſanguinis eo verſus concitatiorem effice- rent. Sin alliis partibus applicarentur, ſanguinem à partibus ejus inopia prius la- borantibus detraherent. II. Cucurbitulas non tam noxias quam Cucur- inutiles exiſtimamus. Equideui eas quæ bitulæ cum ſcarificatione adhibentur plane rejici- cum mus, non tantum argumentis modo al- ſcarifi- latis de ſanguiſugis ducti, ſed& metu 13 do dejectionis virium ob dolorem,& admi- batrur niſtrationis moleſtiam, moti. Cucurbi- ut no- tulas ſine ſcarifitcatione, ut dicere cœpera- xiæ; ſi- mus, neque vires, neque morbus, ejuſve ne ſca- cauſæ videntur- reſpuere. Verumtamen riuce parum hæ efficaces ſunt,& perpenden- ut ina- dum relinquimus, an utilitas, qualis qua-tiles. lis, ex earum uſu emergens, applicationis moleſtiam ſatis compenſet. P. 5 Ni- catus pem. In quo caſu, forſan iſtæ, quæ cum affec- ſcarificatione adhibentur, in grandiori- tus. bus& robuſtioribus puellis admitti poſ- ſint. Applicentur autem vertebris Colli, Humeris, Natibus, interioribus Femo- ris partibus, plantis Pedum, aliiſque lo- cis, prout peculiaris affectus complicatus poſtulaverit. Notandum interim in tam tenera ætate multo minores eligendas eſſe Cucurbitu- las, eaſque minori cum flamma admo- vendas, quam alias in adultis ſolent, ſca- rificationemque, ſi omnino admittatur, leviori manu infligendam eſſe. Veſica. III. Quod ad veſicatoria attinet, licet toria eorum eriam uſum nondum ſatis experti ſimus,& licet tum wænsæ, quod partes utiliter eliquent; tum νκμαα, 9u altius pe- hic ad- netrent, cruſtamque inducant ab hoc af- niben- fectu arceamus: illa tamen enss, quæ tur, veſicas tantum in cute excitant, utiliter interdum admitti poſſe conjectamus. Ogjeck. Dicas, Cantharides 35 quibus fære con- ficiuntur) impenſe eſſe calidus,& praterea venenoſæ ehaſaan qualitatis ſuſpectas. 5. Reſpondemus, Ne quid de Canthari- dum qualitatibus hic interſeramus, con- cedimus id quod aſſeritur. Verum cum EXe I extern- ejus nol ſtatira calons ticulam que ſue hoc alh hinc con eſlicacite midam med'lle que ner nes parte re, pull ibus pro ſectuz c menti. Aliqui puello, Quoqie nt, gui lleras, num pern leſtumh iluseſt ntugeſt. nrbari, allpectat lüs, huu um enin dum, nat, ita eete cul ius de Rachuid erl poteſt, un conjuncti earunu nti zutin Pleuniit ubi imminet it Partem quandm, ſu, forſaniſte,a dhibentur, in ga ribus puellis aum ur autem ferteh bus, interiordoh antis Pedum, al liaris aflectusam nerim in tam texnn eligendas eſſe qm aori cum famma Uias in adultis s „ ſi omninoata ligendameſe. veſacatoria atuth, am nondum ſua um wenu, dulh Wvats, G in nque inducmman illa tamen nemf in cute excitan poſſe conjectus arides(⁷ quhu e eſſec„b qualitui Aäßls „ Ne quidde Gun hic interſeramd lafferitur, feu⸗ Giſſonius de Rachitide. 347 externæ tantum cuticulæ,& particulæ ejus non adeo exterſæ adhibeantur,& cum ſtatim excitata veſica amoveantur, earum caloris exceſſus, viruſque, vix ultra cu- ticulam altius in corpus penetrat, adeo- que ſine notabili detrimento remedium hoc adhiberi poteſt. Sed quæras, quid Eorum hinc commodi exſpectare liceat: Dicimus, utilitas efficaciter intemperiem frigidam& hu- notatur midam corrigere, torporemque ſpinalis medullæ, cerebri, nervorum, partium- que nervoſarum excutere, ſimulque om- nes partes firmiores ac rigidiores præſta- re, pulfumque fortiorem in externis par- tibus proritare: quæ omnia in hujus af- fectus curatione non parvi ſunt mo- menti. Aliquis noſtrum teſtatur ſe bienni Obſer- puello, qui hoc morbo affectus in febrim vatio. quoque continuam& malignam incide- rat, quique jam prope phrenericus factus fuerat, præſcripſiſſe inter alia veſicato- rium vertebris colli adhibendum. Mani- feſtum hinc levamen puellus mox fſentire viſus eſt,& poſt aliquot dies à febre libe- ratus eſt. Poſtea bis vel ter infuſione Rha- barbari,&c. purgatus, præter omnium exſpectationem, fere abſque aliis reme- diis, hunc affectum quoque excuſſit. Ve- rum enimvero, ut vix reperias commo- dum, quod nulla ſecum incommoda tra- hat, ita neque hoc remedium ab omni parte culpa ſua vacat. Moleltmm quippe P 6& 3488 Glſonius de Rachitide. etiam& dolorificum atque ingratum pueris eſt: incom corum porro luſus& exercitia ad tempus modas. jnterturbat; cujus rei reſpectu, niſi forte alius morbus complicatus exercitia una interdixerit, vix pius utilitatis, quam dam- ni præſtare poterit. Adhæc, vis ejus ſu- bito exeritur,& mox paullatim exhauſta eſt, quod non uſquequaque chronico morbo quadrat. Deniq ue Fonticulus, qui chronicis morbis proprius eſt, in hocaf- fectu ejus vicem ſupplere poſſe videtur. 3 Quocirca, vix medicamenti veſicatorii applicationem in hoc curando morbo ad- mittimus, nifi acutus una complicetur morbus, qui ſui cauſa hoc remedii ge- nus exigat; ut in caſu modo propolito evenit. Locus Ubi autem res poſtulat; ut applicetur wwa g veſicatorium, commodiſſime id fieri 4 nodiſ-. ſe videtur ſirper vertebras Colli, niſi forte — ümus appli- Fonticulus illic excitatus locum præoccu- tationis paverit; in quo caſu, vel pone Aures, vel veſica- 4 digitos nfta Fonticulum admoveatur. ,38 in Non negamus, illud, reſpectu aliorum ee a. morborum complicatorum„ aliis atque aliis locis adaptari pofſe: hic vero deſigna- mus locum, qui maxime reſpiciat præſen- tem morbum. Ligatu. IV. Ligaturæ quoque ad hunc titulum ræ hic referri poſſe videntur,& quidem conce- ex ufa dimus eas aliquando in hoc affectu non He- 21. 1 oHunt-Plane eſie inutiles, nimirum, ſi exr valde 44 4411... méderatæ. f per juſta intervalla, ii locis coh- G tontenie vendum. licantu- lint, ſi terdiu a¹ conſtricte bus fupra Adaptent Videns read lan dum) el tas etter dumz pr guinds re ahibenr V. H. tum Feſ 1s afni 1ad fima orendu ctauimi morgpa mis(xie impedia Alli panno! vero no. ta ecn ollom iculose aur jarn Verd dralu 4 Rachutude ungratum pletge exercitia ad em ei reſpectu, uiß catus exeteina- utilitatis,quan e hec, w a. x paullarim eduu quequaque chn nique Fonticuls- opriuseſt, imh pplere polle ſie edicamenti ſelen dc curando molo. tus una un rauſa hoc remeiax caſu modo m oſtulat; ut qier modiſſime ldteu tebras Colli, uiul itatus locum pun ſu, vel pone furaf nticulum admoſen ud, relpecin un catorum, alr pofſe: hicyewts axime reſpiciaiis 1 hA 10que ad hunc uui tur,& quidenchi ado in hoc Kkat „ nimitum, ſcei 14 zuſta terfall ld 0 Ghſponius de Rachitide. 349 convenientibus adhibeantur; verum ca- Sed vendum, ne incremento partis, cui ap- um plicantur, obſtent; quod fit, ſi ſatis laxæ cautto- fint, ſi ex lana molliori confectæ, ſi in- he ulut⸗ terdiu aut aliqua diei parte, leviterque Pandgx. conſtrictæ, noctu vero ſolutæ, ſi cruri- bus ſupra genu, brachiis ſupra cubitum, adaptentur. Videntur autem Ligaturæ hic conduce-Ad quid re ad ſanguinis affluxum à capite revellen- cæcon- dum, eundemque verſus partes extenua- ferant: tas externaſque& extremas promoven- dum; præterea ad nimis lubricum ſan- guinis regreſſum in illis partibus, quibus adhibentur, retardandum. V. Huc quoque ſpectat certarum par- Faſcia- tium Faſciatio, quippe quæ cum Ligatu- rum u- ris affinitatem habet. Solent enim aliqui ſus& ad firmandas partes earumque calorem mmodus fovendum faſciis laneis eas involvere; pe- Sancin. des nimirum, tibias, genu,& vicinas fe- nandi. moris partes. Cavendum vero, ne eæ ni- mis ſtrictæ liberam partium accretionem impediant. Alii loco Faſciarum Ocreas fibulatas panno laneo ſuccinctas conficiunt; has vero non ſola firmitatis; aut caloris gra- tia effingunt, ſed etiam ad curvitatem oſſium reducendam, vel ad inflexos Ar- ticulos erigendos. Aliqui Ferulas addunt, aur particula⸗ ſis Ceti. Verum tria potiſſimum in harum ſtruc- tura ſunt notanda. 350 Glſſonius de Rachitide. 1. Ut premant aliquantulum extan- tem& convexam oſſis partem. 2. Ut cavam vix tangant, quin potius à compreſſione defendant. 3. Ut parti ſint bene adaptatæ,& ar- ticulorum motum quam minimum im- pediant. enius de drlan 351 nant euttn In hunc finem iſtæ ant allquanubm ocreæ anteriori parti, 3 am oſſis Dartem h vix tangant, run defendant. lint bene adaptar, 1 tum quam nium qua genu ſpectant, tranverſim ſecari poſ- ſunt. Similiter, ſi opus ſit ut Ferulæ ſupra ge- nu extendantur, ad fuſ- tinendam& erxigen- dam ejuſdem deflexio- nem, requiriiur, ut cum duplici articulo formentur in loco fle- xionis, in hunc mo- dum. For⸗ „- Ghſſonius de Rachitid. —... Forma articulationis 6 Ferularum. omni par AB Rotula binæ ferre«. o intel! CD Axes articulorum fe. um cap rularum. Cia- caoli h; vi quibus Ro. ſed& qui tulæ firmiter punctuli junguntur. di, frm FG Aſſercu. cota inſt li, ſive fauls nnda e binæ. promine Loco Ferularum com- tam exte modius ſubſtitui poſſent flexionii teuuiſſimæ laminæ ferri, ad altert totumque inſtrumen- minens tum ex ferro fabricari hlici orhi poſſet. a jund Axes bini CD, ſuper nu cedan quos flectuntur aſſercu- imill li five ferulæ FG, duo-. fequeni bus orbiculis dictis infi. etrorſiu guntur. Orbiculi vero colligarg ipſi ABC ex laminis neos tals ferri quam tenuiſſimis ügiti pe (modo firmis) ne nimis uli, im graves ſint, fabricantur; Hores be ſimulque admodum po- Denic litis, ne aſſerculorum dum;? motum impediant. thotace KEqualis funt diametri, uterpon ſeu latitudinis, hi Orbi- a corx culi, puta duorum cixr- pinam citer digitorum tranſ- arepn verſorum, atque ita in- rrellion ter ſe coaptantur, ut ab omni — ur de Rachitnl Torma utaln erulauumn. A B Rotaus ling D Axe rtin 6 8 d na vigan 8 t 1 Jungmn 704 lin. Loco Ferulum modius ſubltrun teuuiſſimælanin totumque uükh tum ex fmo ih polleet. Axes biui Ch) quos fectonua li ſive ferule o. bus orbicalsdit guntur. Oüa pſſ A430 ak ferri quan us (modo frmäſnt graves fit, Am ſimulque anaie litis, ne Rut motum imeta Equalis funt d- ſcu laritudub, N culi, puta tuu citer digtonmn verſorum, ace- ter ſe coaream, . Gliſſönius de Rachitide. 353 omni parte paralleli ſint. Interſtitium ve- ro inter illos tantum ſit, ut aſſerculo- rum capita appoſite excipiat. Porro orbi- culi hi, non modo duplici axe C& D, ſed& quinque clavis ferreis, in ſchemate punctulis minoribus notatis, transfigen- di, firmiterque copulandiſunt. Denique tota inſtrumenti compoſitio ita compa- randa eſt ut commode alligari poſſit ad prominens latus genu inffexi, fimulque tam extenſioni quam ordinariæ ejuſdem flexioni inſerviat, deflexionem vero ejus ad alterutrum latus, præſertim ad pro- minens, coërceat: quæ cauſa eſt cur du- plici orbiculo axes mcwanrur„ ſcilicet ne qua juncturæ vacillent,& deflexioni ge- nu cedant. Similiter torſio pedum faſciis quoque frequenter emendatur. Si digiti pedum extrorſum diſtorquentur, nocte faſciis colligandi ſunt, interpoſito inter calca- neos taloſque pulvinari. Sin introrſum digiti pedum torqueantur, colligandi ſunt tali, immitendumque pulvinar inter ma- jores pedum digitos. Denique ad truncum corporis erigen- dum, aut erectum ſervandum, ſolent thoraces ex duplici panno conſutos conficere, interpoſitis exiguis aſſerculis olis ceti, qnos ita corporibus Infantium adaptant, ut ſpinam erectam ſiſtant, oſſa prominen- tia reprimant, incurva ab ulteriori com- preſſione defendant; curandum quoque ne 354 Gliſſonius de Rachitide. ne ſint, aut ſaltem quam minimum, puellis geſtantibus moleſtæ, atque ut ſu- per ſpinam dorſi funiculo in hunc uſum accommodato fibulentur. C A p. XXX. Muteria qæ eα&ναναεuui. Et 1. Elen- tia primaàs Vids. Ateria hæc multiplicis ac nobi- liſſimi uſus eſt, plurimiſque In- 1 dicationibus ſatisfacit. Omnia quippe medicamenta, quæ vel morbi cau- ſas, vel morbum ipſum, vel ſymptomata primo reſpiciunt, exceptis ſolis Chirur- gicis, complectitur. Dividitur in remedia Interna& Euter- na;& utraque in Simplicia& Compoſita. Interna demum ſubdividi poſſunt in Ela- entia primas vias, in Praparantia, in electi- ve Evacuantia; in Alterantia ſpecifica,& Roborantia, denique in Corrigentia ſympto- maltd. Primum locum inter hæc merentur In- terna, atque ex illis Eluentia impuritates primarum viarum: cum haæ, ut ſupra monuimus, habeant rationem impedi- menti reſpectu remediorum ſequentium, & ſimpliciter primo ſint amovendæ. In fingulis autem titulis, quantum reina- tura 6! urafert, mus. Fluens- rehend. Cathardi Enem Enema (ue S tiſſimun ſtricka eſt gatus inte teſtinorn quibus t- præparati mo ipſil nunquanr duam hxæ Keuen liquani- Hatus dll paſtuim quot lut R. lij. vel commun. vitellum ſuper ſo KX. 1 munc, l. chan depide. ſonius de annl ut ſaltem un n intibus molelte, n dorſ funiculoh uo Kiclena t —— C A P. XXX da ax lur. Bil tia primar iu eria hxc multylas limi uſus eſt, Ihn cationibus ſattst licam enta, queddt ordum ipſum, uln ſciunt, exceptäſ plectiur. r in remedia ham aque in Simyliut num fubdinidipolu vias, in Napaaui tia; in Alerannaſi denique in mgas locum intet hæcna nc ex illis Elentar viarum: cum Mif „ habeant fRolex- ctu remediorum br ter primo ſintanye tem tituls, ur Ghuſſonius de Rachitide. 353 tura fert, ſimplicia compoſitis præmitte- mus. Eluentia hæc tria genera adhuc com- prehendunt, viz. Enemata, Emeticu,& Cathartica lenitiva. Enematum uſus, eorumque for- mula quæadam. Enematum injectio, priuſquam preſ- Quan- ſius curationem aggredimur, tunc po- do Ene- tiſſimum prærequiritur, cum alvus ad- mara ſtricta eſt, fæceſque induraræ; aut cum Prou- flatus inteſtina torquent, aut quævis in- Luüt. teſtinorum tormina ægrum affligunt. In quibus caſibus non modo ante quamvis præparationem, ſed& ante vomitionem, imo ipſam lenitivam purgationem non- nunquam utilirer præmitti poſſunt. Nun- quam hæc e violentioribus purgantibus, Kenuenter vero è lenitivis& benignis 2 n aliquando etiam è ſolis lubricantibus& keripei⸗ flatus diſcutientibus conſtant. Longius à one ob- paſtu injicienda ſunt tepide. Formufas ali-ſers an⸗ quot ſubnectemus. da. fe. Lattis vaco. rec. calfact. Uncias iij. niij. vel v. ſemin aniſ. pulv. gr. x. ſacch. commun. Unc. j. Unc.j. Semis vel Unc. ij. vitellum unius ovi. M. F. Enema. Addi in- ſuper poteſt buryr. recent. Unc. Semis. R. Decoctt emoll. q. f. elect. lenit. Se- munc, ſyr: roſ. ſolut. viol. an. Drachm. vj. ol, chamam. Unc. j. M. F. Enema. Injic. tepide. Reſp. Cautie in eo- Emceti- corum Utili- tas. —— 336 Glſſoniusde Rachitide. R. Rad. alth. contuſ. Unciam Semis vel ejus loco fol. malv. vel flor. ejuſdem M. Se- mis fl. Chamam. p. j. ſemin. carminant. Drachm. ij. Coq. in ſ. q. ſeri lactis cerevi- ſiati. Colaturæ Unc. iiij. vel v. adde dia caſſiæ vel Elect. paſſulati Unc. Sem. ſyr. roſu. ſolut. ſimpl. ſacch. culinaris an. Unc.j Lu- tyr. recent. Drachm. vj. Adqdi poteſt, ſi vi- ſum fuerit, vitellus unius ovi. R. Fimi equi non caſtrati recentis Unc. 3. Semis ſemin. aui/ fœnic. malvæ contuſ. an. Dr. j. Semis fl. hamaæm. p. j. Coq. inl. q. ſeri lactis cereviſiati. In colaturæ Unc. 11ij. vel v. ſolve ſyr. viol. Drachm. X. ſacch. communis, ol. roſat. an. Semunc. M. F. Euema. Emeticorum uſus,&æ quædam eo- rum Exempla. Emetica: ſeu vomitoria, tria potiſſt- mum præſtant. 1. Humores ſive crudos, ſive corruptos,& quaſcunque impurita- tes in ventriculo contentas evacuant, id- que per viam breviorem& expeditiorem, quam ſi per ambages& anfractus Inteſti- norum circumducerentur. z. Agitando omnes partes, imprimis viſcera, humo- res craſſos viſcidoſque iis adhærentes, aut iiſdem impactos magis fluxiles reddunt, & frequenter excutiunt, præſertim in ventriculo& Inteſtinis collectos: quo no- mine Colicis doloribus ſubveniunt,& z0 ob⸗ G oöſtructie runt. z. maxime tem effica tes morba mittentiuu rice exlili mendum nem per Jorum B8 lare ſuum dem vas len quo gentriculu überius en eeres; Pu ta pus mu Cerebrun ger palatu lus lolito os ad die ladorem ranſpirat litur. Ne a quæcu fortiora ttatim ha men ſua⸗ idus&c nare,& data, tre nngere. Ex d niusde Jaah 2. contuſ. Unenns 4!v. y— Dan b Vel fho⸗ duſea „ P. l. fnn a Sd. in l. G. Grilh nc. lij l n da ſul, 1U alari Unc gen ch r . culmarizan,U hm. vf. Acän edlus unius ori an caftrati mmn aniſ fraic. uam I. ⸗ Damem. d. 0 Vrſtatt. N aam Rr. viol Drachn. hat. an. Semun uſuus— c zus 2 Exenpla b vomitotia, un r. Humoxesſhc X quaſcunquem vontentas eyan riorem& exyat ges& anftacu cerentur. 2 aprimis riſcen, que iis ien magis fuurleirs uriunt, nrten tinis collectos:hi bus ſübſeum, 5 Gliſſonius de Rachitide. 357 obſtructiones reſerandas multum confe- runt. 3. Omnium partium corporis,& maxime viſcerum, excretricem faculta- tem efficaciter ſtimulant, hincque laten- tes morborum, imprimis febrium inter- mittentium, fomites& cauſas ſæpe unica vice exhibita eliciunt. Enimvero inter vo- mendum Inteſtina quoque ad excretio- nem per ſedem ſtimulantur; Hepar per Porum Biliarum bilem; Pancreas pecu- liare ſuum excrementum per novum ejuſ- dem vas profuſius in inteſtina effundit; Lien quoque forte ſuum excrementum in ventriculum per vaſa nondum ſatis nota uberius exonerat; Renes ſerum per ure- teres; Pulmones efficaciori tuſſi concita- ta pus mucumve per trachæam arteriam; Cerebrum, pituitam,& ſalſum ſerum per palatum, per nares, oculoſque copio- ſius ſolito excernit. Denique totum cor- pus ad diaphoreſin, ſive manifeſtam per ſudorem, ſive occultam per inſenſibilem tranſpirationem, pronius plerumque red- ditur. Notandum interim eſt, non levio- ra quæque vomitoria, neque etiam ipſa fortiora, ſi imminuta doſi exhibeantur, ſtatim hæc omnia plene perficere; atta- men ſua operatione plus minuſve pro vi- ribus& quantitate medicamenti eo colli- mare,& fortiora quidem, plena doſi data, tres metas propoſitas efficaciter at- tingere. Ex prædictis facile cuivis unorei or- Cir- vomi- toria hic niant. Qualia —— 358 Glßonius de Rachitide. fortiora Emetica, pleniori quantitate præſcripta, puellis hoc morbo correptis competere non poſſe, neque teneras eo- rum vires tantos in corpore tumultus,& tam univerſalem evacuationem ſubito- que factam perferre poſſe. Quapropter circumſpecte admodum hoc remedii ge⸗ nus puellis præſcribendum eſt, tum etiam atque etiam vires& medicamenti efficacia ac quantitas contra ſunt penſitandæ. In hunc ergo finem aliquot cautiones junio- rum gratia hic ſubnectere non erit in- tile. 1. Vomitus in hoc affectu concitandus non eſt, niſi humores ſponte ſua nonni- hil ſurſum vergant, iique per ſuperiora non difficulter exigi poſſint. 2z. Niſi puelli per ſe ad vomendum fint proclives, vomitumque facile ferant. 3. In ſputo ſanguinis, Phthiſi ſeu Ta- be, Hæmorrhagia Narium in quaris in- terna venarum apertione, ſimilibuſque caſibus ab hoc remedio abſtinendum. 4. Potentiora Emetica liberaliori doſ exhibita hic interdicuntur. Etenim metus eſt; ne inſitos ſpiritus nimium depopu- lentur, ipſaſque partes ſolidas plus æquo prius extenuatas ulterius eliquent. Oportet ergo, ut vomitaria, hic in uſum vocanda, vel natura ſua leniora ſint, vel ſaltem fortiora ſatis correcta& parca * 1..4 conve. doſi adminiſtrara. Object. Dicas ſ leniora ſint aut diminuta quan- Cl mautitate? mures eva⸗ Reßß. R. omnino, bemus, 1 negamlis penda: fun morum tul nem(ut in guicitur)e ees in pr. queunt: eſt de fot que mant lonem& multum aceſſunt, norumq ltacere⸗ löbſungan R. San Corinth. 1 upulatz Colatura Uncuam me depun Dragm. hr. Aceto eereviſiat t. velej ius A Nachhd ca, plenion 1 llliis hoc nahnn boſſe, nequ un àun corpote un eracuationen ferre polle Cun modum hoc wint rridendumeh und 3& medicamenicg tra ſunt penltal aliquot ien ſubnectere non a n hoc affectu couan amores(pontellun ant, üque per cigi poſſt. per ſe ad vomente tumque facie— nguinis, Phabun gia Narium in qun apertione, fmlh medio abſtinenim Emetica liberamn dicuntur. Bteninn piritus nimiun partes ſolicasg ulterius eliquent „ ut vomitari,i el naturaſualeui ra ſatis correcta êi , 65 1 ſi leuiera ſu is Ghſonius de Rachtide.“ 359 quantitate exhibita, vix eficaciter poſſe hu- mores evacuandos educere. Reſp. Revera, ubi naturam, aut non omnino, aut parum adminiculantem ha- bemus, ita rem ſe habere; in quo caſu negamus vomitoria omnino 3 exhi- benda: ſuppoſita vero aptitudine tum hu- morum tum corporis ad hanc evacuatio- nem(ut in prima& ſecunda caurione re- quiritur) etiam leniora vomitoria humo- res in primis viis ſtabulantes evacuare queunt: quod idem dicendum quoque eſt de fortioribus probe correctis parca- que manu exhibitis. Etenim ob correc- tionem& diminutam quantitatem haud multum corpus exagitant, aut naturam laceſſunt, atque interim ob ventriculi hu- morumque proclivitatem huic ſcopo ſa- tisfacere valent. Paradigmata jam aliquot ſubjungamus. R. Summitat. Erigeri M. Semis paſſul. Corinth. Unc. j. Coq. in lib. j. cereviſiæ non lupulatæ ad medietatis abſumptionem. Colaturæ Uncias iij. adde ſyr. acetoſ. ſempl. Unciam Semis M.& exhib. tepide. Vel. R. Iafufionis croci met allor. in vino Hiſpan. loco frigido facta& per jubſid. opti- me depurat. Dragm. j. Dragm. j. Semis;, Dragm. ij.(pro ratione ætaris ac roboris] fyr. acetoſ. ſimpl. Unciam Semis, ſeri lactis cereviſiati Unc. j. Semis aq. cinnam. gutt. x. vel ejus loco, ſi comvulſiones metuun- tut, 360 Glzſſonius de Rachitide. tur, aq. antepilept. Lang. Scrup. j. M.& ebibat tepide mane cum regimine. R. Succ. fol. Aſari Dragm. Semis, Scrup. ij. vel Dragm. j. ſyr, aceroſi ſimgl. Dragm. ij. ſeri lactis cereviſiati q. ſ. M. R. Salis vitrioli præp. à gr. v. ad gt. x. Exhibe ſimiliter in ſero lactis cereviſiat. Catharltica Lenitiva. Cautio- Hæc evacuantia cum effectus ſuos pla- nes cir- cide ſine tumultu exequantur, non illam ca u- Medici citcumſpectionem quam Emetica ſum— Lenié. aut elective Purgantia poſtulant. Triata- tium men circa illorum uſum cavenda ſunt. obſer- 1. Ne ingrato ſapore eam ventriculo nau- vandæ. ſeam inferamus, ut poſtmodum omnia medieamenta averſetur& abhorreat. z. Ne nimia pharmaci quantitate vemti- culum gravemus. 3. Ne aſſumptum phar- macum vomitu ſtatim rejiciatur. In hunc ultimum ſcopum ſolent aliqui os puelli grato aliquo liquore ſtatim colluere; alũ tantum in os ejuſdem ingerunt, vel cera- ſa condita, vel pruna Brigniolenſia, vel em- ſervam Berberorum, vel ſuccum Aurantid- rum ſaccharo admixtum, aut ſimilia. Lenié- Dividi hæc Lenitiva poſſunt in Simhlicia tium& Compoſita;& hæc iterum in ea que in diviſio, Pharmacopoliis eæxſtare ſolent,& ea; qus pro re nata de novo parantur. Simplicia, quæ huic ſcopo per ſe ſatis- faciunt, admodum pauca reperiuntur; ut Mannm: Mana, marini minus ef busalüs: indolem. ut Vde h jule, 8 au, Ficus torum, Parietari cyrrh. ſe Amugdd Butyrun ſrum La parum et gantium nim lenit Comp roſtant, Diacaſia lmitivum nune bro Dr Em duriale, 7 dallidaru mulas n jungere . temor. (Poſſet ferhnerit mane, teſt zuſ V V — ꝛiuide Rach lepr. Lang. gan nane cum ream, Dragm. j.(r ung lactus crviju d ttrioli prop à.n, liter in en uaun. artlica Lenius ntia cuneſteaui ltu exequandu, n ſpectionem qum! rgantia poſtulmn,! rum ulum caxa ſapore eam venmu ¹s, ut poſtmolms averſetur& M dharmaci quantimm us. 3. Neafumu iſtatim rejiciau l am ſolent aliqus guore ſtatim cl uſdem ingerunt, 3 druna Brignulnſun dum, vel ſuceun in imixtum, autſmi genitiva pofuntisf & hec terum 1a- exſtare ſaumt,& vo darantur.— zuæ huic ſcopoxll- ddum pauca erin Gliſſonius de Rachitide. 361 Mauna, Caſſia fiſtularis, Aloe ſocotrina, Tumarindi, Polypodium quercinum. At vero minus efficacia, quæque(niſi purganti- bus aliis fortioribus acuantur) lenitivam indolem non induunt, plura occurrunt; ut Uvæ paſſ majores, tum Corinthiaca, Fu- jubæ, Sebeſtenæ, Pruna duleia& damaſce- na, Ficus, Dactyli, Pulpa Pomorum aſſa- torum, Flores Malvæ, Violarum, Herbæz Parietariæ, Mercurialis, Rad. Althaa, Gly- eyrrh. ſemina 4. frig. maj. ſemina Maluæ, Am'ygdalæ dulces, Ova ſorbilia, Pinguedines, But yrum, Oleum olivar. ol. amygd. dulc. ſerum Lactis,& ſimilia. Hæc licet per ſe parum efficacia ſint, aliorum tamen pur- gantium admixtione non contemnendam vim lenitivam acquirunt. Compoſita lenitiva hæc in Officinis proſtant, Caſſa extracta cum vel ſine Senna, Diacaſſia, Elect. Lenitivum, Diaprunum lenitivum, Elect. paſſulatum, Decoctum com- mune pro Medicina, Decoctum l.& fruct. ſyr.& mel Violarum, ſyr. roſar. ſol mel Mer- curiale, mel Paſſulatum, Conſervæ Roſarum pallidarum, Florum Malua, Violarum. For- mulas nonnullas extemporaneas his ſub- jungere poſſumus; Ut. R. Manna Calabrinæ obt Dragm. vj. eremor. tartari gr. vij. ſeri lactis cereviſati (Poſſet-Ale dicti) in quo parum ſem, aniſ. ferbuerit Unciam j. Semis. Miſce,& exhib. mane. Loco ſeri ejuſmodi ſubſtitui po- teſt juſculum aliquod, vel Decoct, com- Q mmun. 3 62 Gliſſönius de Raclutide. mun. pro Medicina, vel Decoct. f& frus. R. Elect. Lenitiv. DrPm j. Semis vel, Dragm. ij. ſyr roſar. ſolut. Dragm. i. Semis viol. Dragm. j. cremor. tart. gr. x. ſeri lactis cereviſiati ⁷ nciam j. Semis, M.& capiat in aurora. Aliqui parant ſyr. leniti- vum in hunc modum. R. Polypod. querc. Uncias ij. tart. alh. prapar. Dragm. ij. Poma dulc. N. xij. Vvar. paſſar. exacmat. Unc. j. Coq: in T q. an. font. ad lib. j. In Colatura infunde per uud. fol, ſenn. elect Unc. j. Semis, rhab. Dragm. ij. pulpæ Caſſiæ reconter extract. Unc. Semis tamarind. Unc. j. glyc. ſemin. aniſ. corianl. an. Dragm. j. Semis, mane per pannum la neum denſum exprimantur. Reſp. Expreſfionis Unc. viij. ſacch all. Unc. vj. Cop. parum, tum adde manna q;t. fyr. roſ. ſolut. an. Un. ij. viol. Unc. j. F. Hr. Lenitivus. Capiat Puellus Unc. j. ad. d- chor. vel parietar. Unc Semis,& ſucci ài- mon. Dragm. j. dilutam. Reſp. Aloes lotæ, vel Pil. Aloep hang gt. vij. F. Pilulæ z. cum ſyr. roſ. ſolut. Immit- tantur in 2. ceraſu condita exemptis oſlcalis, quæa integra deglutiantur, ne ſapor offen. dat hora ſomni veſperi. Mane ſuperbibat ſyri roſ ſolut. Unc j. in ſero lactis cerevi- ſiato· Vel. R. Syr. roſ. ſolut. Dragm. vj violar. Unc. Semis, ſucci limon. Dragm. j. elect. paſſulat. Dragm.:. aq. cichor. vel parietar. Dragm. 6 Dlagm. caplat IM entibus rantia. Prap 4 hur ſtabu tem eva pericitu nem pra tharctici I. Hu vel Pitui attempe incidend Irentes compele cholici, tarei, cendi& ſeroſi, igendi! mictum ſel ad p⸗ Hacilius — uus de Rachud. da, vel Decua a nitiu. Dragm. r roſu Aens 3m. j. ceenan, iang zri nciam gemii Aliqui paraun ia dum. querc. Unciasij tn I. Poma dule N.ujl Unc. j. Coq. inli Colatura infuus n nc. j. Semis,hah conter extract. Uuus j. glyc. ſemin miſm mis, mane herpann rimantur. Nonis Unc. vii. ſal rum, tum addenm Un. ij. viol. Duc. 3 at Puellus Uax.9 „Unc Semb,& lilutam. 1a, vel Pil Ahhha cum ſyr. nſ tuul a coudita exmxuii ttiantur, ne ſaoi veſperi. Mane lje Inc j. in fm Ula Vel.. ſolut. Dragm 1 cci linmn. Dragn .:.ar. cichm. velſna 7 - Gliſſonius de Rachitide. 363 Dragm. j. Semis. M. F. Hauſtus, quem capiat mane jejunus. Atque hæc de Elu- entibus primas vias: ſequuntur Præpa- rantia. 2 C A P. XXXI. Praparantia, eorumque ſus. 15 Emedia hæc partim humores pra- Præpæ- tbarandos, partim vias, per quas ii rantiũ A T eaucendi partim ibſas partes in qui-genera- bus ſtabulantur, reſpiciunt. Sciendum au- AMer ⸗ tem evacuationem illam, quæ Emeticis acugeo perficitur, minime omnium præparatio- gis, quæ nem prærequirere; illam vero quæ Ca- minus tharcticis aut Expectorantibus, maximme. præpa- I. Humores præparandi in genere ſunt, 1ar vel Pituitoſi, nimirum frigidi, qui calidis dre attemperandi, craſſi attenuandi, viſcidi 0452 incidendi; vel Bilioſi, viz. acres, amari, præpa- urentes, corroſivi, qui lenientibus& ratio compeſcentibus cicurandi; vel Melan- quibus cholici, ſcil. terreſtres, fæculenti, tar- rr tarei, qui benigniori materiæ commiſ Seden. cendi& fluxiles reddendi; vel denique tur. ſeroſi, qui diſponendi& quaſi manu di- rigendi ſunt, vel ad vias urinarias, ut per mictum; vel ad alvum, ut per ſeceſſum; vel ad partes cutaneas, ut per ſudationem facilius exigantur. Q 2 —— II. Viæ, 364 Gliſſonius de Rachitide. II. Viæ, per quas Evacuatio decernitur, muniendæ quoque ſunt ac adaptandæ,& non tantum communes, ſed& ipſæ ſpe- ciales, per quas materia peccans in ſpecie ad communes vias deducatur. Alia enim præparatio eſt vaſorum Renum,(quæ ſcilicet lubricantibus& laxantibus maxi- me perficitur jalia vaſorum Hepatis, quæ fit aperientibus, abſtergentibus,&non. nihil ſimul adſtringentibus? alia vaſorum. Pulmonum, quæ potius lenientibus& 14 maturantibus peragitur, admixtis forte pro ratione materiæ vel incidentibus& attenuantibus, vel contra incraſſantibus & fluxionem avertentibus. Prepa. III. Partes ipſæ, in quibuus pra cateris hu- ratio mores vitioſi impinguntur vel fluitant;, me- reſpec- qicamenta ſibi appropriata admiſcenda tu par⸗ 1 rium. Poſtulant;& prout hoc vel illud viſcus plus minuſque afficitur, modo cephalica, modo hepatica, modo pulmones reſpi⸗ ientia,&c. dominium in præparantibus obtinent;,& liberalius ſunt admiſcenda. Condi- Porro(ut ſimul omnes prope qualitates mones præparantium in hoc affectu reqyilitas ra ſhu complectamur) dicimus hæc remediaex in hoc Arte præſcripta ut plutimum eſſe moderate affectu calida,(niſi ſcilicet febris adfuerit) eſle attenuantia, incidentia,& deobſtruentia. ſimulque peculari jure nonnihil Hepar; Pul- mones,&& Caput reſpicere, quæ partes ple- rumque humorum copia in hoc morbo gravari ſolent; Eſſe adhuc huic feche in pecit Viarum præpa- 1alO. hecie 7 occurra¹ præpals prientum paranti- Tand eſt, mo teriamq tamque cöntinu donect quippe Silte vi fort Quare modo r eigend adminif mus, t ſenſim) lic, qr morbifi kuerint. ciſicam proprh & in nec cau rint. Hiſc Iliia, macope exemp lubjun dur de Rachinss uas Evacuatiy luni ue funt ac adayeant mmunes, ſciKul materia peccauu las deducatur. Mhs aſorum Kenun, tibus& laxantboa lia vaſorum BWenns- abſtergentbo,n ingentibus Alams luxæ potius lenlerie cragitur, adms teriæ vel incidenthe vel contra incralbn eertentidus. (e, in quibus yratun inguntur vel uum appropriat alnt prout hoc fel lui 9 n fficitur, modocht „ modo pulmomt minium in Nrepen eralius ſunt admitas ul omnes prope us in hoc affectu u dicimus hæc ent ut plutimumele 1 licet febris adie cidentia, G us zure nonnibil A 6 t reſpicere, crſe rum cofu in bor Eſle adhuckait Gliſonius de Rachitide. 365 Ppecie nonnihil appropriata: ſi vero non occurrant talia, quæ ſimul ſub cenſum Præparantium cadant; morboque appro- prientur, ſaltem alia tunc ſpecifica præ- parantibus admiſcenda. Tandem in memoriam revocandum Pere- eſt, morbum hunc eſſe Chronicum, ma- picra- teriamque ejuſdem eſſe tardi motus, to- ramque ſimul vix præparari, aut non cõntinue inſiſtendum eſſe præparantibus, donec tota materia fuerit præparata; ita quippe pars præparata,& jam fluxilis reddita, vel alios affectus, vel etiam gra- via forte ſymptomata, facile concitet. Quare per vices modo præparandum, modo materia jam præparata pharmaco exigenda. Qua ſane alterna remediorum adminiſtratione, tum viribus proſpicie- mus, tum cauſæ morbificæ tuto(ut ut ſenſim) occurremus. Notandum quoque hic, quod& ſupra monuimus, ubi cauſæ morbitficæ eouſque diminutæ ac edomitæ fuerint, ut ad tempus non impediant ſpe- cificam curationem; huic quam primum propriis alterantibus eſſe incumbendum, & in eadem perſiſtendum eſſe, do- nec cauſæ denuo proceſſum interturbave- rint. Hiſce jam præmiſſis, Præparantia Sim- plicia, ut& Compoſita illa, quæ in Phar- macopolis aſſervari ſolent, nec non exempla quædam Decompoſitorum, ordine ſubjungere ulterius viſum eſt: Monemus 3 ² tamen ſin hu- mores in hoc affe Ctu exigen- di. 366 Glſonius de Rachitide. tamen haud expectandum eſſe, ut ſingula fimplicia,(aut forte eorum aliquod) omnes qualitates, quas modo exquiſtti illis& appropriatis præparantibus attri- buimus, complectantur;(ita enim nulla compoſitione foret opus) fed tot& taliae Hmplicibus Anobis enumeratis à prudenti Medico ſeligenda, ac inter ſe contem- peranda ſunt, quæ fimul juncta remedium omnibus iſtis qualitatibus donatum con- einnent. Simplicia,& Comp oſita in Officinis al- ſervata ſunt ſequentia. Herbæ omnes capil- lares, imprimis, Trichomanes Ruta murarias Spicæ radic is Oſmumdæ reg alis; Gemma vix- dum erumpentes Filicis maris; Polypodium murale; Phyllitis, ſeu Lmgua Cer vina, Ce- terach, Hepatica, Agrimonia, Cuſcuta,&ea. bioſa, Betonica, Veronica mas; folia& c- tex Tamariſci; cortex radicum Capparum; rad. Cichor. Endiv. Gramin. Aſparag Myr- xhidis; Glycyrr. Tartarum;(quùanquam forte ejus lubricitas minus congruit haf ſulæ, imprimis Corinthiacæ; Pruna Da- maſcenaz ſemin. Aniſ. Fœnic. dulc. Coriandt. Carui; Anethi; Syr. Capill. Vener. de Beton. fimpl.& compoſ. Byæuntin. Cichor de Eypa- tor. de. radic. de Scolopend. de Stach. Ex his ulterius Deeompoſata pro te nata formari poſſunt; Ut, R. Spicas, vel Gemmas Rad. Filicis muris N. v. Coq. in lib. Semis, lactis ad «* Unc. iij. Colaturam blbat mane; jejuno ſtoma⸗ ( gomacl uh afl L. rum? Muflsn 1 Tum Hemis ¹ extenter 41. lus Und pomeri Tart. g. R.( te, an. min. A .. vrah. T Macis? lutura! ij. ſyr. Apoze mane, potiſin Meſen R. vin. B Ahar⸗ Dragt Vnc. inciſ nins de huhn pectandunek, ant forte eonnt ttes, quss ſoh Priatls ptæpaxunh lecene. m foret opus 9 vobis enumenxn enda, at Mtrb qux(imal ſuncht qualitatibäsäe X Cempoftan O quentia. HMum „Tichomane Nan mume rexaki s „ Filicu manl;¹ itus, ſeu lngud ca, Arrimma 0 1, Perruxcamai tortex rauun i di. Gramn 490 r. Tarigrun; t citas minus cohr s Cpruthiaa h Auſ. Fmir ll SHy. Citill In Fytutin Giin de Seulopeni i 9 us Deum u t, Ut, vel Gmmu q. in lib. Semde uram blbat IM Gliſſonins de Rachitide. 367 ſtomacho. Convenit maxime junioribus& lacli aſſuetis. Vel. R. Gemmarum Felicis maris tenella- pum è terra modo erumpentium M. j. Veron. maris, Ling. Cervin. Hepat. an. M. Semis II Tamariſci p. j. Paſſul. minor, Unc. j. Semis Macis Dragm. Semis. Pullum unum extenteratum,&c.& cum farina avenacta, ſ F. juſculum, ut artis eſt. Capiat Puel- lus Unc. iij vel iiij. mane,& hora quarta pomeridiana; addendo, ſi lubet. Crem. Tart. gr. X. Vel, R. Capill. Vener. Hepat. Agrimon. Cuſcu- 12, an. M. Semis. Radic. Filic. maris, gra- min. Aſparag. an. Unc. Semis, fl. Tamariſc. p. j. Faſſul. Corinth. Unc. Tartar. alb. prap. Dragm.. Glycyrrh Dragm. Semis. Macis Scrup. j. Coq. in lib. ij. aq. font. Co- laturæ lib. j. adde vini alb. vel Rbenan Unc. iij. ſyr de Scolopendr. Unc j. Semis, M. F. Apozema; de quo bibat Ppuellus hauſtum, mane,& hora quarta pomeridiana Valet potiſimum, ubi pertinases obſtructiones, in Meſenterio, Hepate, 84 ad ſunt.— Vel. R. Tuſilag. Capill. Vener. Ling. Cer- vin. Hepat. an. M. Semis, Radic. Myrrhid. Aſparag an. Unc. Semis. Glyc. Hiſpan. Dragm. ij. Macis Scrup. j. Paſſul. exacinat. Unc. j. Jujub. N. vj. Sebeſten. N. viij. Fic: inciſ. N. ij. Coq in f q. aq. Hord. Colaturæ Q elara 2 21 368 Gliſſonius de Rachitide. elaræ lib. j. adde ſyr. Capill vener. Unc. j Semis, M. Hujus Apozematis uſus praci- puus eſt, infar ctis ſimul aut obſtructis Pul- monibus. R. Muſti Cereviſ. lib. ij. Hepatica, Capill. Vener. Phyllit. Scabioſ. Tuſſilag. Ma- rritar. Artemiſ. an. M. j. Fic. inciſ. Paſſul. exacinat. an. lib. j. Glyc. ſem. Aniſ. an. Dragm. ij. Coq. lento igne per horas 6. Colatura ſervetur in uſum. In eodem prope caſis conveniens eſt. Vel. R. Sarſa parill. inciſ. Unc. iij. Radic. Chin. raſ. Cornu cervi, Ebor. an. Unc. j. fol. yeron. maris. Phyblit. Hepat. Scabioſ. an. M. iij. pic rad. Oſmund. regal. Filc. an. Unc. ij. Coꝗ. in 4. Congiis muſti cereviſiz non lupulatæ( Ale dictæ] lento igne per horas 4. vel. Dein poſt aliquot horas coletur liquor per ſetaceum; tum adde ſucci Cochlear. Be- gabung. an. lib. Semis, fermenti cereviſ. q. ſ Fermentetur more ſolito,& in doliolum re- ponatur, quo ad uſum pro Potu ordinurio depromatur. Conducit pracipue, ubi adeſt ſuſpicio Luis Venereæ, vel Scorbuti compli- cati. CAP. remus peccar medic tes in ingul tlo. Viol optime teque⸗ dem p vel mil joribus iique d permit pauloi vel tan aflect quam rum 7 Hur tes ſibi ut Bili⸗ Melan qoeac naus duha e ſr. Chil a us Apoꝛemas , liuul ariyn Cereiſ ld. 1 4 4 ylit. Jaali 1an. M jRa dd. j Ghe, a. 9. lento Pgne n ur in uſum Nas cf. Vel. rrill. inci Une i cervi, Ehor anll byblit. Epu ia Oſmunt. rga. 14. Cmgis mn le dicke] laryige aliquot hrruak m adde ſuca Ca emis, fermanim — ſolito, 6 uun 1 uſum pr Ima ducit preryu,i erra, del Snn — Gliſſponius de Rachitide. 369 CA p. XXXI. Evacuantia elective. Ræparata materia morbi, apertiſ- que viis; per quas evacuatio inſti- Evacu. antium tuitur, proximum eſt, ut conſide- diviſto. remus quæ pharmaca humores in ſpecie peccantes elective educant. Hæc autem medicamenta partim humores, partim par- tes in quibus ſtabulantur, reſpiciunt: in ſingulis vero juſta virium habenda eſt ra- 0. Violentiora vel plane abdicanda, vel —‿ꝙ — 12 optime correcta& parca doſi circumſpec- ſint re- teque adhibenda ſunt:& junioribus qui- jicien- dem pueris ac infirmioribus vel mitiora, da. vel minori doſi, magiſque correcta; ma- joribus& robuſtioribus fortiora plenio- rique doſi(modo non tranſcendant vires) permittenda. In utroque caſu tutius eſt paulo infra vires ſubſiſtere, quam eaſdem vel tantillum excedere;& omnino in hoc affectu ſarius eſt per epicraſin procedere, quam ſimul& ſemel plenarium humo- rum peccantium evacuationem tentare. Humores porro in corpore dominan- tes ſibi appropriata pharmaca deſiderant; ut Bilia Cholagoga, Pituita Phlegmagoga, Melancholia Melanogoga, ſerum Humor- que aquoſus fydragoga. .☚ꝶ Ad- 370 Olſonius de Rachitide. Adhæc, fi Hepar præ aliis partibus hu- moribus gravetur; talia ſunt eligenda purgantia, quæ peculiari jure Hepar reſ- piciunt similiter, obſeſſis multum bPal- monibus, aut Cerebro, aliiſve viſceribus, ejuſmodi ſunt eligenda purgantia, quan- tum quidem fieri poteſt) quæ hiſce parti- bus reſpective ſunt appropriata. Sin vero non occurrant ſimplicia purgantia non- nullis partibus ſatis ſpeciatim dicata, apta aliorum ingredientium iſtis partibus fa- miliarium admixtione corum defectus ſupplendus eſt. Rha- Denique(quoad fieri poterit) purgan- parbari tibus directe morbi eſſentiæ oppoſitis in- in hoc ſiſtere conandum eſt. Hoc nomine Rhar- affectu„rparum præ aliis ſimplicibus commen- Uſus. A. uſus. Jdamus. Eſt enim medicamentum moderate calidum eę ſiccum, ſpiritibus inſitis onmium partium ſatis familiare, co amicum, toryd- rem ſpirituum benigne exoutit, mollitiem laxitatemque partium firmat, internam lu- bricitatem nonnihil corrigit; pulſum al a- tus epocat, calorem emternarum partium auget, internarum& imprimis earum, qus nutritioni inſerviunt, vigorem& aikivita- tem fowet. Adde quod rariſſime(modo juſta doſi exhibeatur) ſuper purgationem inue- bat, medicamentum profeto omni atati& complexioni ſat is zutum. Hiſce jam præmiſſis, nonnullla ſimpli- eie purgantia, quæ huc ſpectant, nec non paradigmata quædam ompoſitorm 6 roponel uam pl lupra cit telpectu cluntut: hic verc fer tiora. Purga Mann robulano Dr ERo Auguſta Carthan thum, 1 44ur Ep Syr. Mag gpor. D goluf. EI Humech Extem R.§ Dragm lzone. macho. R. R Cichor. Nlut. D pro- onius de Ruhnn Hepar præ lidge vetur, tali n; Jux peculaniuin liter, obſellsnln t Cerebro, lülfeſt Leligendapuxmn er poteſtſqul r lunt Pnnim 4 Rt nmplici pllcl purgm latis ſpeciaum in edientium iſts m lmixtione commt „ t 4 norbi eſlentir omn um eſt. Hocmm alis ſimplicbun nim medicameum: um, ſpirinbuiui uniliare, Gama benigne extui artium fr mat, m ibil coniixit; auu alorem extenuu rum& inpnmm viumt, vigerm equodrmiſima r] Kaher pugan entum prifei mm s tut. temiſſis, nomꝗ quæ huc bectus quædam cann Wuoad feripocn Gliſſönius de Rachitide. 371 proponenda ſunt. Neque etiam quid- quam prohibet, quin multa ex lenitivis ſupra citatis, huc quoque, diverſo tamen reſpectu, referantur: IIlic enim reſpi- ciuntur, ut acuunt lenitiva alias ignaviora; hic vero potius, ut temperant purgantia fortiora. Purgantia Simplicia, tum Compoftta Officinalia. Manna, Caſſia fiſtularis, TVamarindi, My- robal anorum genera, Rhabarbarum, Alos, Syr Roſ. ſolut. de Cichor. cum Rhab. dupl. Auguſtan. Scammonium, Agaricus; ſem. Cart hami, Mechoacana, Jalappa, Turpe- thum, Mercur, dulcis; Syr. Roſ. ſolut. cum Aaar Epithymum Polypod. quercin. Senna; Syr. Magiſtralis ad Melanchol. de pomis Reg. Sapor. Diabalzemer, Eledt. lenit. de Prunis. Solut. Elect. paſſulatum, Diacat hol. Confectio veude Bened. laxativa,&c. Extemporaneorum Compoſitorum exem- pla quædam. R. Syr. Auguſtan. Unc j. Roſ. ſolut. Dragm. ij. aq. Cichor. Unc Semis pro dilu- tione, F. Potio. exhibenda mane jejuno ſto- macho.. R. Rbhap. opt. pulverat. gr. xviij. Syr. de Cichor. cum dubl. Rheo Dragm. vj. Roſat. folut. Dragm, ij. aq. fol. Eilicis Dragm. vj. r M. 72² Ghſſonius de Rachitide. M. F. Hauſtus. Bilioſis, ut& Hepatiris, maxime convenit. K. Folior. Sennæ, Polypod. querc. Phi- thym. an. Dr. j. Rhab. opt. Scrup. j. Cu). ſtall. Chryſtall. Tartar. ſemin Fænic. dul, an. Scrup. j. F. Infuſio in ſ. q. az. fumar ſ. a. pro Unc. j. S. Colaturæ expreſſæ adde Syr. Magi- ſtral. ad Melanchol. Dr. vj. aq. Cinnam. gut. vij. vel Antepilept. Lang. Scrup.§. M. F. Hauſt us. Melancholicismaxims deſignatur. R. Fol Sennæ Dragm. ij. pulp. Tuama- rind. Dragm. vj. ſemin. Aniſ. an. Dragm. Semis. Cremor. Tart. Scrup. Semis, F. Infa- ſio in ſ. q. aq fontan, per noct. Cum expreſſ Unc. 1ij. F. ſec. art. Emulſio ex Amyga. dulc. decortic. VUnc Semis, ſemin. 4. frig. maj. an. Scrup. ij. pro z. doſibus; addena⸗ fingulis Syr. de Cichor. cum quadrupl. Rheo. Mannaæ opt. an. Dragm iij. Humores acre, C&œ aduſtos, evacuat,& contemperat. R. Eloct. lenit. Dragm. iij. Rhab. Scrup. 1. Crem. Tart. ſemin. Ani an. Scrup Semis J. Borrug. Anth. an. p. Semis, aq. fumur. d. ſ. F. Lufuſio per aliquot horas. Colatura, per pannum laneum denſum factæ, Unc. j. Semis, adde Syr de pomis Regis Saporu Unc. Semis, M F. H. R. Folior. Sennæ Dragm. j. Semis, udl Dragm. ij. Agar. trochiſc. Dragm Semis, Jem. Fauic. dulc. Dragm. Semis, ff. Cha- mam. N. x. Coq. in 1 q. aq. font. ſ. a. Ex- preſſ. Dragm. x, vel Unc- j. Semis, adde Sr. Roſ. ſolut, cuu Agar. Dagm. v. Man- . 54 moht. 1 us cral tur K. F layp. M. Scrup.S Hüagh umi R alde yr. vj J. Pc tari, an ulioin yteſſonis tum A4 Dragm res evaci R. 1 Dragm tum 9 hendo m ſayi las poteſt affectu feclis: R nucis n z M.! Auror ſcamn b de Rachud lioſis, ung h 1 4⸗ ohhod⸗ aun. Dab. opt. gcrch;, rtar. ſemm Rauxa 1n l.G. as funal texpreſſe allegnl 1 Dr. Jf a9 Cum t. Lang. g. olicumaximsu Dragm. ij.ch. ſemi. Au ul Iart. Scrup Knb am, per noct Cm ant. Pmuſt a. nc Kemis, ſmn j. pro 2. diftuht cher. cum quum Dragm iij. Hunm cuat, E conenm 2 Dragm. ij We min. Auu an n b. an. h. Sem 9 er aliquot horu,l um denſum faii, de pomus Reguli una Dragm. ar trochiſt. Dasn c. Dragm. Senb q. 10 1 daf L1„ del Unc. Kr cum u. 1 S Ghſonius de Rachitide. 373 næ opt. Dragm. iij. M. F. Hauſtus Humori- kus craſſis,& pituitoſis, potiſſimum dica- tur. R. Fl. Sambuci p. j. Rhab. Scrup. ij. Fa- lapp. Mechoacan, an. Scrup. Crem Tart. Scrup. Semis Nucis Moſchat. gr. xv. F. In- fuſio& levis ebullitio in aq. fl Sambuci,& vini Rhen. an, q. ſ. Colaturæ Unc. j. Semis adde Syr. Roſ. ſolur. Onc Semis, vel Dragm. vj F. Potio, Pituitoſis, Cachecticis, e- Hy- dropicis convenit. R. Fol. Senna Dragm. j. Semis. Rhab. Scrup. ij. Agar troch. Scrup. j. pulpæ Ta- marind. Dragm. ij ſemun. Aniſ. Crem. Tar- tari, an. Scrup. j. fI. Auth. p. Semis. F. In- fuſio in f. q. aq. font. eꝶ levis ebullitio. Ex- preſſonis Unc.j Semis, aade Syr. Roſ. ſolut. cum Agar. Magiſtral. ad Melanchol. an. Dragm iij. M. F. Hauſtus. Mixtos humo- res evacuat. R. Mercurii dul. gr. xv. conſerv. Viol. Dragm. j. pulv Tragac. gr. j. M. F. Bolus cum Syr. Viol. quem capiat maue, ſuperbi- bendo mox Unc. j. Syr. Roſ. ſolut. in hauſtulo ſeri lactis cereviſiati ſolutam Commendari poteſt Pueris, qui vermibus ſimul cum hoc affectu laborant, uti& Lue Venerea una in- fectis: item Strumoſis. R. Mercur, dulc. gr. xij. alapp. gr. xj. nucis myriſt. gr. Semis pulpæ paſſul. Dragm. j. M. E. Bolus cum ſyr. viol. ſumendus in Aurora. Loco Jalapp. ſubſtitui poſſunt ſcammon prap. vl reſin jalapp. gr. iij vel Iiij. 374 Gliſonius de Rachitide. ſiij. Convenit Pueris ſimul ſtrumoſis; ut iis, qui Lue venerea fuſpecti ſunt laborare iiſque qui difficulter purgantur,& ingraun plane reſpuunt. R. Mercur. dulc Dragm. j. reſin. 7 lapp. Scrup. Semis ſacch. puriſſ. in aq beton. vel ſimili diſſolut. Dragm iij. vel Unc. Se- mis. F. ſec. art. Tabellæ pond. Scrup ij Semis vel Dragm. j. Capiat unam pro doſi R. Aloes ſocotriu opt. gr. vij. vhab. pulv, gr. xj. ſyr ro ſolut. ꝗ. 5 F. Pilulæ, quas capiat Puellus in ceraſis conditis abaitas er- emptis oſſiculis. Poſſunt& deaurari Pilun commodioris exhibitionis ergo. R. Rhab. opt Dragm j. Semis uvuf. baſſar. exacinat. M. j. cereviſ. commun lib. Jj. Dfund. per 12. horas, de colatura hujuſ modi bibaut Puelli. qui noctu avide potum ex petunt. 1 CA vyv. XXXIII. Alterantiæ Specifica. ARæparatis ſam atque ex parte exa- 7 cuatis morbi cauſis, vel ſaltem ita X edomitis, ut ad tempus ulteriorem curationem non impediant, ſtatim ad hæc alterantia ſpecifica procedendum eſt; quæ quidem jugulum quaſii ſius morbi petunt,& quorum gratia iſta cum præ- parantia tum evacuantia præmilla fue- runt. 11. e. 6 Defni vemedin, rumraria gnunt. Sunt: fun; actenl lr Oſmn märts: tj uſdem: ces Gra Eyyng. Cervina filin Lan nuriſci, lidon m zarill§ Guajaci repar.— Chalybe Gallicun terreſtn Corui, ſiccate 5q action eſlenti Ref àd Aff litates morie — 9 de Rachina 4 4 Dragm.„ 9 ucch junſtau Dragm ij uln belle pon. depi tat unam hrnjaij un opt. Fri,a 7. q. b Pü raſis ciniitu unn un E Keunn itimmis ego Dragm j. Sen, M. j. cerwiſ um horas, de caluuns i. qui mitu mun XXXIII. intie SHeaſſas lam atque el 4 di cauſis, ſe l ut ad temposum n impeciant, b ecific proctteni zulum qualiilu rum gra liacn racuantin prand 1 Ghſſonius de Rachitide. 375 Definiri autem poſſunt hæc ſpecifiea, Eoru Remedia, quæ ipſi leſſentiæ morbi? diametro deſim. contraria ſunt, adeoque eam directe impu- tio, gnaut. Sunt autem ea vel Simplicia vel Com- 3. pi Poſitas& fimplicia quidem quæ nobis viſio actenus innotuerunt ſunt ſequentia. Ra- diæx Oſmunda regalis, ſeu potius ſpica radicis ejuſdem abjecta media parte; Radix Filicis maris, item Turiones vel potius Gemmæ ejuſdem vixdumè? terra prorumpentes; Radi- ces Graminis, Cichor. Aſparag. Rub. tinct. Eryng, Herbæ capillares, Ceterach, Lingua Cervina, Hepatica, Veronica mas, flores eb⸗ folia Lamii, Borrag. ſalviæ; Roris mar. Ta- mariſci, Abrotonum, Abſinth. pantic. Che- lidon maj. Crocus, Radic. curcumaæ, Sarſa parill. Saſſafr. Chinæ, Tria fautala, Lignum Gua ſaci eyuſque cortex; flor. Sulpb. Chalyb⸗ prapar. Crocus Martis, Sal Chalyb. vinum Ohalybeatum, ſyr, Chalyb. vinum album Gallicum& Rbeuanum, ſperma ceti, Mo- ſchas, Ambra Griſea, Caſtoreum, vermes terreſtres, JFecora Ranarum& Pullorum Cor vi, Millspedes vino albo lotæ eꝶ in clibano ſiccatæ ac pulueraræ,& ſimilia. Si quis autem quærat quo modo quave Oppoſi- actione medicamenta hæc aftectus hujus tio in- ter effentiam ſpecialiter impetant: Reſpondemus forte non neceſſe eſſe, ut n ad Afylum iſtud ignorantiæ, occulras qua- ec litates, ſtatim confugiamus; ſed in me- ſpeciß- moriam revocandas eſſe partes eſſentiæ ca. hujus ——— 376 Gliſſonias de Rachitide. hujus morbi cum primariæ, tum ſecunqa- riæ ſupra deſcriptas: Siquidem facta col- latione inter illas partes& hæc mecdica- menta, haud obſcuram contrarietatem ac repugnantiam erga illa invicem depre- hendemus. Morbus enim hic conſiſtit in intemperie frigida& humida, in ſpirituum inſitorum mopia ac torpore; in toni partum enervatione: E contra remedia hæc cauefa. ciunt&s ficcant, ſpiritus inſitos fovent, tor- porem eorum excutiunt, tonumque firmant. Porro, quandoquidem cum caliditate ac ſiccitate remedia inſignem obtinemt friabilitatem ac tenuitatem partium, fit, ut non tantum viſcida incidant, craſſa at- tenuent, ſed& æquationem quandam omnium ſuccorum in maſſa ſanguinea fluitantium concilient, æqualemque(ha- bita ratione diſtantiæ à fonte caloris) diſ- tributionem tum caloris tum ſanguinis procurent. Hinc partes externæ prius ex tenuatæ liberaliori alimento caloreque fruuntur; parenchymata viſcerum, mole nimium aucta, à craſſioribus& viſcidio- ribus ſuccis alimentariis liberantur,& nonnihil inde imminuuntur: hinc irra- tionalis illa partium nutritio, ſeu Aονο Tooiæ, à qua tanta vitiorum organico- rum ſeries dependet, emendatur. Deni- que remedia hæc partes nervoſas quoque ipſamque ſpinam dorſi nimis debilem ro- borant, ac fovent. Dicas, omnia ſimplicia à nobis ſupra Cltata 6 citata ne Concedi licet ſua partium gnent potiusa ergo huj elſe adm⸗ mixta, rigant. penſe ca Suphur. pugnant niſi priu rilga, Sa genera, vuia, ſmul jut muitate nem ſan bipartes partes n rant firr admixtic hec, I. giabilit ta, ton nolliſqu dur: cun nonem f rentorum diat eh mmqus oniurd uhl um prinae lptas: Scqudent llas partes& a. 1 oblcuram conda am ergailla mam lorbus eninlia da& humiu, s 1 c torpore, m mp contra temeduln Hiritu nſinn cutrunt, 10 he ndoquidem em medla inlgnen i ctenultatem panu viſcida incidant,i & xæquationem rum in nafa ncilient, equulen tantiæ à fonte caht um caloris tun l de partes exema liori alimento dl nchymata niſem à craſſioribwat mentariis libern imminuuntur k rium nutritio, N tanta vitiorum W endet, emendun c partes leroh n dorſi nimßdi- nt.. a fimpliin 1 Gliſſönius de Rachitide. 377 citata non hæc omnia plene perficere. Concedimus. Nam Santalorum genera, licet ſua ſiccitate, friabilitate ac tenuitate partium, fortiter hunc affectum impu- gnent, ſua tamen frigiditate videntur potius ad morbi partes accedere. Dicimus ergo hujuſmodi ſimplicia per ſe ſola non eſſe adminiſtranda, ſed aliis duntaxat ad- mixta, quæ qualitatem noxiam ſatis cor- rigant. Similiter nonnulla Simplicia im- penſe calida, ut Crocus, Caſtoreum, flores Sulphuris,&c. huic morbo multum re- pugnant: ſed in uſum non ſunt vocanda, niſi prius contemperata, Porro Sarſa pa- rilla, Saſſafras, Oſmunda regalis, Filicis genera, Herbæ capillares, Ceterach, Lingua cervina,& ſimilia,(caliditate ac ſiccitate ſimul junctis cum inſigni friabilitate ac te- nuitate partium) plurimum ad æquatio- nem ſanguinis, tum ad multas alias mor- bi partes ſubigendas contribuunt. Verum partes nervoſas ac fibroſas vix ſatis robo- rant firmantque; quare Cephalicorum admixtionem deſiderare videntur. Ad- hæc, Lignum Vita, ſuo calore, ſiccitate, friabilitate reſinoſa ac Balſamica ſubſtan- tia, tonum partium multum firmat, non- nulliſque aliis morbi partibus contraria- tur: cum tamen parum conferat ad æqua- tionem ſuccorum in maſſa ſanguinea con- tentorum, quin potius eam forte impe- diat; non ſine ſumma cautione, correc- tumque,& exigua quantitate eſt Pieleri en- 8 4 — 378 Gl ſſnius de Rachiride. bendum. Denique ex ſimplicibus hic re- citatis nonnulla, magis ad vires omnes corroborandas, quam ad morbi eſſentiam debellandam, recipiuntur; ut Sabvia, Moſchus, Ambra Gryſea,& ſimilia: qur non niſi aliis efficacioribus magiique ap. propriatis admixtum in uſum veniunt. cu Quod fi quis ulterius quæſiverit quæ- ex ſpe- nam Simplicia è propoſitis efficaciora ac eificis nobiliora ſunt æſtimanda: huic regulis ſint ao. ſequentibus reſpondemus. biliora.*. 1. Illa ſunt nobiliora medicamenta, qua ſimul pluribus eſſentiæ morbi partibu opponuant ur. 2z. Illa, cæteris partibus, nobiliora habenda, quæ primarias eſſentia morli u- tes direte impetunt praſertim ſi fimul fa- ciant ad aqualem diſtributionem ſanguini& caloris, qua tot vitia crganica corrigantur. 3. Qua cateris morbi eſſentiæ purtihu eminentiori gradu, ita tamen ut vires ea fr rant; contrariantur. 4. Qua una&&ꝝ morbo adverſantur&nu- turæ ſimilia ac familiaria ſunt, eique quan minimam vim inferunt. 5. Dua magis grata puello laboræmi fumt minoreque cum moleſtia atque verſatione admittuntur. Bis jam præmifſis Paradigmata quæ- dam medicamentorum compofttorum ſubjicienda ſunt. Apoze- Apods K R HMrb, u¹ Gyil⸗ 1 thzus, an. eht. Hiſ coq. in l lid. üj. F. oo. ſu quui tum etia Inn ſia rio. Tuſſ tum hoc wonvenit R. F fat. Cett ri. an. alb.&yt ſemin.( fil. Sale ſec. art Sacch. ticis ho R. Unc. ii Infi fmt. ad afras Cervin M. de — 3 de Rachnue w er impirden, magls ad Vides uam admotih ecipiuntur; u Gryſa,& fni caciotidus nugh tum in vium ſen ulterius qmeffe 7 Hedholi ehher eſtimanda: hu- vondemus. nobiliora medta Dns eſſentis mi teris partibs, N primarias e ſemin tunt, praſenim dißributinenſu vitia ergmicaami teris morbi tlenu lu, ita tamenmm ntur. 82 morbo uvrjm familiaria fun, inferunt. gis grataeli 7 moleſti athu ræmiſſis mmu mentorum Co m. Glhſonius de Rachitide, 379 Apoz emata& Cereviſie Medicuta. R. Rad. Oſmundaæ regal, ſpicas N. vj. Herb, veronic. maris. ling. cerv, ceterach, Capill. Vener. Hepatic. an. M. j. ſalviæ, an- hus, an. M. Semis, paſſul. minor. Unc. iij. glyc. Hiſpan. Unc. Semis macis Scrup. ij. coq. in lib. vj. aq. fonran. ſ. a. ps. Colaturæ lib. iij. Adde ſyr. eapill. vener. Unc. iij. M. F. Apozema. Cupint puellus hauſtulum hu- jus quotidie mane, hora quarta pomeridiana, tum etiam noctu, ſi potum tunc petierit, Imo ſi volterit, utatur eo pro potu ordina- rio. Tuſſi eb obſtructione Fulmonum ſimul cum hoc affectu graviter afflictis maxime convenit. R. Fol. Oſmunda regal. ling. Cervin. He- pat. Ceterach, fl. tamariſe. radic. filic. ma- ris. an. M. j. paſſul. minor. Unc. ij. ſantal. alb.& rubr. ligni ſaſſafras, an. Dragm. ij. ſemin. Coriandr. Dragm. j. Macis Scrup. j. fol. Salviæ M. Semis, Coq. in ſ. q. az, font. ſec. art. ad lib. iij. Colatura edulcoretur Sacch. vel melle, pro Potu orainario. Hepa- ticis hoc affestu laborantibus, fuccurrit. R. Sarſeæ parill. incif.& optime zontuſ. Unc. iij. radic. China in taleol. conciſ. Unc. j. Infund.& coq. ſ. art. in lib. vij. ad. fom. ad lib. iiij. Semis tum adde radio. Saſ- ſafras Drachm. ij. Oſmund. regal. Ling. Cervin. Ceterach, Capilli Vener. Lamii, an. M. Semis Glyc. Hiſpan. Dragm. ij. Macis D ragm. 380 Glſſnius de Rachitide. Pragm. j. Coq. ad lib. iij. Colaturæ auqe Mell. vel Sacch. Unc. iij. M. pro Potu orai- nario. Conducit præcipue iis, qui Lue ventres laboruare ſuſpecti ſunt; ut& ſtrumoſis. R. Flor. Tamariſci recent. M. j. Veronic. maris M. Semis. Leviter contund.& infund. frigido per 6. horas in lib ij. Cereviſiæ com- mun. in lagena lapidea vel vitrea, ſubere opti- me elauſa; pro Potu ordinario. R. Radac. Sarſæ parill. Unc viij radic. China Unc. j. ligm Saſſafras Unc. Semis. Ehboris Unc. ij. Oſmund. regal Veron. maru, Linguaæ Cervin. Ceterach, Capill. Vaugr. Hæpat. ſummitat. Lamii: an M. ij Conciſa Cor contuſa ſec. art. coq. in Cong iiij cereviſia recentis, ad unius abſumptionem; ſublati ab igne adde Cong. j. eſuſmodi Cereviſiz agi- tentur ſimul baculo,& deinde colentur. ln- gredientia eadem ſacculo ex tela rara inclu- Aantur cum frufto ferri in ejus fundo repoſit, & ſuſpendantur in cereviſia; tum, addit fermento, F. fermentatio Cereviſiaæ ad per- pedtam uſque depurationem. Liquor linpidu peſt aliquot dies depromatur pro Potu ordi- nario. Deinde, ubi ad medietatis exhaudtio- nem deventum fuerit, excipiatur reliquum Lagenis lapideis. vel witreis; quæ, ſubere opfime clauſæ, reponantur in loco frigidp ad uſuuim. R: Vim Chalyb. Dragm. Semis ſyr. de Cichor. cum Rhab. Dragm. ij Bibat ager quotidie mane, per v, vel vij. dies; aui plu- rgs; niſi fiuor alvi, aut ventriculi el ilitas pro- 5 n hibuer por. cum K, A¹ panur. A Lantal. r ni Puli eteris, Paſſul.n quant. p lam perf R. RA dgarſe. pa me contu I. font. dlaturæ Macis eum carn aldita fa Quod loco fari craſſlore admiſce coction quot vi Pana terumc tndem ijro 6 quocue ü. Lorte d de Rachie ld. lj. Clun ac. ul. M zn la cipue in, auilun nt; ut 6 trumy iſei mran. Min eviter contmi hi in lid ij Crai dea velvitra un tu ordinary. parill Unc uij ni Saſafra Unc- mund. regal ſem Ceterach, Chlli Lami an Mijd coq. in Cm iijn 6 ab ſumptimem; ꝗj. ejußmod, Cni , Er deinde ubn ſacculo ex teum ferri in qjus funn in cereuiſia; m, mentatio Cmiiui ratinnem. Liqurs depromatur y M. 1Li ad meuittatuul gerit, excipiumm .vel vitrus hu ponantur in laugf 1 yb. Dragm. Sem ab. Dragm. i M. er v, vel ii uuu lui, aut euthu 4 Glhiſſonius de Rachitide. 381 prohibuerint. In quo caſu, loco ſyr. de Ci- or. cum Rhab. addatur ſyr. de Rois ſiccis. Juſcula,& Panatellæ. R. Scolopendr. Ceterach, Hepat. Capill. Vener. Salviæ, an. M. Semis cort. Tamariſci. Santal. rubr. an. Dragm. ij. Indantur ven- tri Pulli majuſculi, aut Gallinæ, vel Galli veteris,&, conſuto ventre, coq. cum Unc. ij. Paſſiul minor. in ſ. qꝗ. aq font. additaque ſuff. quant. farina avenaceæ purioris. F. Fuſcu- lum perfecte coctum. R. Radic. China in taleol. conciſ. Unc ij. Sarſæ. Parill alb.& medulloſæ. inci]& opti- me contuſ Unc iij. Infunde per noct in lib. x. aq. font. Mane, poſt levem ebullitionem; inde colaturæ Ling. Cervin. Veron. maris, an. M. j. Macis Dr. Sem. Paſſul. Corinth Unc. j.& cum carne verwecina, vitulina, vel capon. addita farina avenacea, F. ſ. a. Juſculum. Quod fi tenuiora juſcula deſiderentur, loco farina cruſta panis incoqui; ſin vero craſſiores, mica panis cum vitellis ovorum admiſceri poterit. Porro ob debilem Puelli coctionem nonnunquam cochlearia ali- quot vini addantur. panatelle ex ejuſmodi juſculis colatis, iterumque cum mica panis coctis, additis tandem, ubi ab igne ſublatæ fuerint, bu- tyro& ſaccharo; ſ conficiantur. Eedem Tuoce&decoctis modo præſcriptis, niſi forte quid amarum aut aliter ingratum con- 3 82 Gluſſönius de Rachitide. gontineant, concinnentur. Præterea ba- natella, Palticulæque communes, uti& Juſcula ordinaria, pulveribus modo ſcri- bendis alterari, adeoque huic morbo cu- rando appropriari queunt. Sin vero ex lacte Pulticulæ parentur,& farina tritici incraſſentur, præter iſtos pulveres tan- tillum Croci inter coquendum addi con- venit. Quod ſi quid in Pulveribus minus gratum, aut quod nauſcam moveat, de. prehendatur, id omittatur, aliudque, ſſi res ita exigat) quod gratius cſt, in ejus locum ſubſtituendum. Pulveres& Electuaria. R. Radic. Filicis maris(vel, potins, Gemmarum ejuſdem vixdum? terra prorun- pentium,& in umbra ſiccatarum ſpicu. Oſmund. regal. an Dragm. ij. Macis, ſemi. Ani. an. Scrup. Semis. Croci gr. Semis, J. Pulvis Doſis à Scrup. Semis ad Scrup.j in lacte, ſero lactis cereviſiato, Apoxemaie aliquo, Juſculo, Panatellis,&c. K. Medulloſæ part. radic. Sarſa p. Dr. ij radic. Chinæ Dragm. j. radic. Saſſäftas Scrup. j ſemiv. Carui& Coriandr. an, Scrup: Semis radic. Filic. mar Oſmund. reg. an. Scrup. ij. M. F. Pulvis; qui uſur- pandas, ut prior. 1 R. Milleped. aqua prius, deinde vino alb. lot. in clibano poſt extruct. panem ſiccut. ꝗ v. F. Pulvis. Doſis ſimiliter Scrupulum Se- mis f G mis 44 50 Jodem uum,&! ſcribunt R. E rHd. 49 ruigr. Pulverata [E Pat Ghi u ſus al Drag R C fI. Bvrra gemis.( Oht. Hi zerup: S verat. pu lich cun demis. Sc tium vij K. C dalvi,: obalan. Lemis. mn Dra loro.( IF. Ele duusd kalnd oncinnentu. 144 commun aria, pulrecbor 1, ackocgedurn rlarl quevnt. 8 parentur, k mn Prætet itns uin nter coquendunà f quidin ei quod nauſcam mn Rid omitraqu, an quod grriuch tuendum. veres& Eleltunl Filicis marb(ſu uſdem vixium m in umbra ſicuau l. an Dragm.j up. Semis. Ouig „ A Scrup Semöi lackiu cerevijih, ulo, Panatelib t loſe part. ruui u 4 Dragm.j Iu zmiv. Caru 0 nis ratic. Fu. M uup. ij. M. F.MM 2prior. ded. qua miuiu na hof exmat ſ s. Dols Fmüümn WI Gliſſonius de Rachitide. 283 mis ad Scrup. j. in juſculis,&c. ut ſupra. Eodem modo præparata jecinora Rana- rum,& Pullulorum corvi pulveris, præ- ſcribuntur. R. Flor. ſulph. Dragm: ij. ſpec, diar- rhod. Abbat. diatn. ſantal. an, Serup: Semis croci gr. Semis, Sacch. Chryſtallini Unc: iij. Pulverata fubtiliſtime cum aq. Roſ. rubr. ꝗ. ſ. F. Paſta lento calore ſiccanda, quæ denuo, ubi uſus fert, in pulverem reaacta ehibeatur ad Dragm: j. R. Conſerv. Roſur, rubr. Une: j. Semis, fl. Borrag. Lamii, Salwia, Anthus, an. Unc: Semis. Chalyb. prap. Dragm: j. Cinnam. Glyc. Hiſpan. an. Dragm. Semis. Croci Scrup: Semis. Santal. rubr. Scrup: j. Pul- verat. pulverand. F.[ art. Elect. cuna ſyr. de. Cich cum Rhab. q. ſ. Capiat ager Dragm: Semis. Scrup: ij. vel Dragm: j quotidie ma- ne, vel per ſe, vel in cochi. ſeri lactis cere- viſtati, vel decocli alicujus appropriati, vel etiam vini. R. Conſerv. fl. Lamii Unc: j. fl. Borrag. Salviæ, Caryoph. rubr. Anthus, cortic. My- robalan. in Ind. condit. cortic. Citr. an. Unc: Semis. Santal. rubr. Cinnans. Glyc Hiſpan. an. Dragm: Semis. Salis Chalyb. vel, ejuts loco. Croci Scrup: Semis ſyr. de Abſinth q. f. F. Elect. Doſis& modus utendi, ut prioris, C Ar. 384 Glßonius de Rachitide. —— C A p. XXXIV. Corrigentia ſmptomata. Ymptomata nonnulla, huic affectui ſupervenientia, aliquando legiti- mam curandi rationem anticipant, peculiaremque tractandi rationem expoſ- cunt. Hujus generis ſunt Fluor Alvi, ut Diarrhæa, cui frequenter aliquid Liente- riæ eſt admixtum; ſudores profuſi; Denii- tio laborioſa, dolorque Dentium. Fluxus alvi hunc affectum frequenter Alvi. ſequitur; qui cum ubi diutius perſeverat, autipaullo violentior eſt, facile vires de- jiciat, ipſaſque ſolidas partes eliquet& abſumat; manifeſte naturam cauſæ in- duit,& ut cauſa ſuam indicat correctio- nem. Dyſenteria rarius huic morbo acci dit, Diarrhæa vero cum inteſtinorum tur- minibus, vel cum Lienteria complicata ſa⸗ tis frequens. Etenim ob partium cocttioni inſer vientium debilitatem, cum Diarrhœa, tum Lienteria facile, non item Dyſenteria, ſupervenire poſſunt. Concurrunt tamen frequenter& aliæ cauſæ, ut ingeſti eibi vel quantitate nimii, vel qualitate vitixſi fehrus aliqua, vigiliæ, dentit io laborioſa, lumbrici, &c. Quæ omnia quoque Diarrhœam vel Lienteriam, potius quam Dyſenterlam, facile pariunt. Ad curam quod attinet, per- perlici Haantil iientibu purg dentem relinqu narinui re nata; nes conc facilius gt vij 5 [ ut F. pofun the. Aniſ.c tan. ler Hemis. F. Has N. fra U Augu M. F. No tem rum, veln niut de Nachd, — P. XXXI utia mnai ata nonnulla, lu dentia, alqum randi rationemgn tractanditatore eneris ſunt Fhn. i frequenteralmu um; ſunum lolorque Dentim hunc afectumk cum ubidiuuu lentior eſt, käcke ne ſolidas purst anifeſte marormme uſa ſuam indcun ria rarius huc II a vero cum intm cum Lientenis om Etenim db ms debilitatem, cunl. facile,noniten! voſſunt. Concum alix caufe, utm nii, rel quuliati 4„ Aentituo aine nnia quoqle 6 otius quam Dſe- t. Ad culanl un⸗ Gliſſonius de Rachitide. 385 perficitur ea partim purgantibus, partim ſedantibus& adétringentibus, partim ape- rientibus ſimulque partes roborantibus Purgantia hic conveniunt ea quæ evi- dentem adſtrictionem poſt evacuationem relinquunt; ut, Rhabarbarum, Senna, Ta- curatio. marindi, Myrobalani,&c. Ex quibus, pro re nata, ut plurimum, vel Bolos vel Potio- nes concinnamus; quod ſub illis formulis facilius deglutiantur; Ut, B2. Conſerv. Roſar. rubr. Unc. Semis. Rhab. opt. pulv. gr ij. Syr. de Corall. q. ſ. E. Bolus deglutiendus mane. Vel. R. Pulp Tamariud. Dr. j. Rhab. pulv. gr vij Sacch. Roſ. Dr. Semis. Syr. Cydon. q. f. ut F. Bolus. Loco hujus ſyrupi ſubſtitui poſſunt ſyr. Myrtil Granat. de Corall Men- thæ. Vel. R. Fol Senna elect. Dragm. Semis. Rhab. Scrup. j. pulpæ Tamarid. Dr. j. Sem. ſemin. Aniſ. contuſ gr.x F. Infuſio in ſ. q. aq fon- tan. leviſque ebullitio. R. Colaturæ Unc. j. Semis. Syr. do Roſis ſiccis Unc. Sem. Miſce, F. Haustus. Vel. R. Aq. Plantag. vel aq Cichor. vel Saxi- fra. Unc j Rhab, pulv. gr. x. Syr. de Rhab. Auguſtan Syr. de Roſis ſicc: an. Dragm: ij. M. F. Potio. Notandum, aliquando paulo plenio- rem evacuationem requiri poſſe; nimi- rum, ubi fluxus ipſe parcius proceſſerit, vel non diu perſeveraverit,& interim ma- R teria —— 386 Ghhſonius de Rachitide. teria peccans copioſa in corpore colleda fuerit. In quo caſu, loco ſyrupi Roſis ſiecus, drachmæ aliquot Syrupi Roſarum ſolut Or. Auguſt. vel de Cichor. cum Rhab vel Man- na, ſubſtituantur: tutius vero plerumqye eſt doſin Rhabarbari, aut etiam Senna auge- re; non omiſſo ſyrupo de Roſis ſiccis. Veſperi, poſt purgationem, granax. Diaſcordii in vino cum Caryophyllis,& tan- rillo Cinnamomi cocto,& tertia parte aq. Pa- pav. Rhaad. diluro. ſyrupoque aliquo cordiu- li,(ut Caryophyllorum]) edulcorato, virium inſtaurandarum, fluxüſque ſedandi gra- tia, concedantur: vel, ſi fluxus pertina- cior ſit, Dr. ij. Diacodii pro vice, loco fj- rupi prædicti, admiſceantur. Vel. R. Poſſeti, è lacte& vino albo parati, de- tracto coagulo, quod aromatizetur tantilp croci in nodulo ligati, in id immerſi, leviter- que expreſſi, donec pallidæ flavedinis tinctu- ram acquiſiverit, Unc. j. Semis. confeit Alcherm. Scrup: j. Semis cortic. Granatur pulv gr. vij. Diacodii Unc. i] M. F. Potio, bora ſomni propiuanda. Vel. R. Laudani diſpenſatorii Londinen. gr. Semis. Magiſter. Corall g ryoph. vel Roſar rubr. Scrup. j. Syr. Cydn q. f. ut F. Bolus, deglutiendus veſperi, hara ſõouuni Quod ſi obſtructiones adfuerint, C'ocus Martis, vel Sal Chalybis, mane præicrl- bautur: Ut, R. Cpn- al gr. Xij. conſerv. Ca- G K. C eondit. Unc. e Croci Cural Syr. M Ehd A Iu hunc gui pot In' Vrupi, miſcer tur ing Suds culiare loc aff um di moratt Cave adfueri calorve re coëi elle po pore⸗ damn mlls etiam nam Int præte queat crad dbusg 6 de Kachuu. Ola in corpoxay u. loco pyn di Drupi koſwun in bor. cum Rha 9 dutlus veroplemm eri, aut etiam èna upo de Rſſci Purgationem, m um Car-opbyli, To,& tertin darna Hrupequs ainun drum] edulcorunyn fluxüſque ſecui :vel, fi fumpin iacodii pro icayu nlſceantur. Vel. te& vim alleyn od aromatizetu i, in il immeſ,h pallde faxetuin Unc. j. Semb. m j. Semis corti G odii Unc. j MN Mda. Vel. V Henſatori Tuntun erall gr. li am r. Scrup.j I glutienlus u6 1 n O Kiones adfuerns0, 2 juber rli alos, malle W 79 M Gliſonius de Rachitide. 387 R. Conſerv. Roſ. Unc. j. radic. Cichor. condit. cortic. Myrobolan in India condit. an. Unc. Semis. Salis Chal ybis Scrup. Sem. vel Croci Martis Scrup. j. Cinnam. Glycyrrh. Coral. rubr, an. gr. xviij. Croci gr. j. Semis, Syr. de Cichor. ſine Rhab. q. I. F. ſec art. Elect. de quo Capiat quotidie mane Dr. Sem. In hunc etiam uſum ferrum candens extin- gui poteſt in potu ordinario. In Fluxu pertinaci aliquid conſervæ, vel ſyrupi, Prunellorum ſylveſtrium eduliis ad- miſceri poteſt; ita tamen, ne ea reddan- tur ingrata. Sudor profuſus, modumque excedens, pe- culiare aliquando Medico negotium- in hoc affectu faceſſit: quippe qui vires mul- tum difſipat, morbique curationem re- moratur. Cavendum tamen eſt, ſi forte febris Sudor imm⸗- dicus. Cautio adfuerit, aut Paroxyſmus aliquis febrilis in ejus calorve immodicus præceſſerit, ne teme- reſtric- re coẽrceatur. In his enim caſibus criticus tione. eſſe poſſit, vel ſaltem plus utilitatis cor- pori ex mitigatione febris caloriſve quam damni ex virium jactura adferat. Neſci- mus enim an quidquam potentius, aut etiam ſuavius febrilem calorem ſolvat, qnam ipſe ſudor. Interim, quando inordinate fluit,& præter cauſam,(quam ſcilicet amovere queat) arguit corpus obſtructionibus, crudis inutilibuſque ſuccis& ſuperfluitati- bus gravari, quos dum regere ac dom are R 2 ata- 3 88 Glhſſonius de Rachitide. ſatagit natura, ex ipſo labore(concur- rente una laxitate partium cutanearum) in clannppro undirur,& quidem inu- tilem ac laborioſum vireſque depopulan- tem, qui idcirco quamprimum corrigen. dus eſt. Huc reſpexiſſe videtur Hippocra- ces, ubi dictat, Sudorem illum, qui præter cauſam fluit, purgationem poſtulare. Quid enim commodius has ſuperfluitates mi- nuat& eliminet? Deinde motus hic ſu- dore contrarius eſt. Unde inter remedia huic ſymptomati oppoſita primum lo- eum meretur,& cum viam ſternat ape- rientibus eutemque firmantibus& coctio- nem ptomoventibus(quæ ultimam par- rem curæ abſolvunt]) iis jure præmitten- dum eſt. Purgantia huc ſpectantia ſunt; illa qur aaturæ amica& familiaria obſervantur, quæque ſimul obſtructa aperiunt, viſcera- que roborant ac firmant: quæ omnia an ex ſimplicibus quidquam efficacius quam ipſum Rhabarbarum præſtet; dubitamus. Omnia tamen, cum ſimplicia, tum com- poſita ſupra cap. De elective evacuantibus propoſita, pro varia ægrotantis condi- tione, huc à prudenti medico transferan- tur. Aliqui Cereviſtam Rhabarbaro medi- catam hic multum commendant; Ut, R. Rhabarb. in taleol. inciſi Unc. ij. uvar. paſar. exacinatar.& inciſ. Unc j cereviſia renuiores lib.] ij Indantur lagenæ lapidez vel wzitrea ſubere optime clauſe quæ in lote fisito repo- uponat⸗ ierum/ romat: ſo lig viſia, Porf coction rem reſ nanum. ra xtat mis aſ charo pinent tantur Sund non ta mul o. riſcerl præ c. ut vin tun ſu licet quæ Aliis non! nomt quan circa 1. busi toſæ bus Kart. 11 ius de Rachuu ex ipſo laboa ate farlumcum tunditur,& duit dum viteſque en 0 quamptimumcn ſpexiſle Fidetuhh „ Sudorem ilum m urgationem jofun lius has fupetfun et? Deinde momi seſt. Unde intern ati oppoſita püm & cum vimſtm nque firmantbuk Rtibus quæ ultüre olyunt] üs ſurepen ue ſpectanta un & familiarachſm obſtruda aperumm ac firmant: queum quidquam effcuu 4 barum præltet dh 1, cum fimplicum ap. De electne as ro varia rgrotun. orudenti medicom erer iſiam Rhnhank ltum commendi in taleol injßli 4„ 1ℳ atar. E'imiif Uixiſ u i datur Eut 1 3 md ptime clan ahunt GOliſſonius de Rachitide. 3 89 reponatur, ſæpius agitata; ante uſum ver⸗ iterum ſubſidant per diem unum, deinde de- promatur liquor pro potu ordinario. Exhau- ſto liquore Lagena denuo repleatur cere- viſia, ſed abſque novo Rhabarbaro. Porro nobiliora aperientia, quæ ſimul coctionem promovent: inutilem ſudo- rem reprimunt; ut vinum Gallicum& Rhe- nanum. Quod ſi horum calor in tam tene- ra ætate meruarur, temperari poſſunt po- mis aſſatis, aq. Roſ. rub. Borrag. Addito ſac- charo&x tantillo nucis msſchat, raſe; pro- pinentur etiam in minori quantitate,& tantura tempore paſtis. Sunt& aperientia efficaciſſima, quæ non tantum coctionem juvant, ſed& ſi- mul omnium partium tonum, præcipue viſcerum, firmant ac roborant. Inter quæ, præ cæteris Chalybeata commendamus; ut vinum Chalybeatum„ Elæct. Chalybea- tum ſupra deſcriptum,& fimilia. Verum licer Chalybs relpſo ea efficaciter præſtet, quæ diximus; cum tamen is nonnullis aliis ſcopis magni in hoc affectu momenti non uſquequaq ue reſpondeat, quin porius nonnunquam ex una parte plus noceat, quam ex altera proſit, Cautiones ſequentes circa ejus uſum hic proponere vifum elt. 1. Quandoquidem Chalybs Pulmoni- Cautio- d nes cir-⸗ 1 ca Cha- oncitat; ubi Catarrhus, Tuſſis, In- lyis im farctus PDulmonum, multoque magis In- hoc af- Nz flam-fectu. 3 toſæ materiæ fluxum in tenellis corpori- v“ 390 Gl' ſpnius de Rachitide. flammatio quævis, Pleuritis, Sputum ſan- guinis, aut diſpoſitio ad quemvis horum affectuum adeſt, ab ejus uſu plane abſti- nendum eſt, 2. Cum Chalybs parum aut nihil ad æquationem ſanguinis contribuat, quin potius contra(ut ut attenuet caſeoſam& pituitoſam ſanguinis partem) ad ejus ta- men ſeparationem à reliqua maſſa ſangui. nis ob vitriolatam aciditatem ſimul fa- ciat, omnino circumſpecte admittendus eſt; præſertim vigente illa maſſæ ſangui- neæ inæqualitate. 3. Cum vis attenuandi, incidendi& aperiendi in Chalybe cum inſigni ficcitate & adſtrictione conjuncta ſit, illoſque id- circo humores, quos forte non diſſolyar & diſcutiat, magis adhuc impingat; in alogotrophia oſſium notabili ejus uſus eſt ſuſpectus. Etenim metus eſt ne curtas of- ſium partes minuſyve debito nutritas ni- mium conſtringat& conſolidet; unde poſtea minus prompte ſecundum longi- tudinem accreſcant: partes autem protu- berantes(ut& convexa oſſium latera] li- beralius nutritas cum diſſolvere non va- leat, amplius confirmet& contumacio- res reddat; eas nimirum pluſculum con- denſando& indurando 4 In omnibus acutis febribus Chaly- bis uſus noxius eſt; quod nimium partes deſiccet& conſtringat: imo eo ipſo, quod ſudores reprimat, humoreſque acriores ac ferociores præſtet. dice iſc ybis u rum c quean nonſt ti ufur que M preſcr betur. ſcopo Cicho rallic fol. C ter co rhod. nus de Rahub 718, Pleuriti, gu ſar. al Sofitio ad quemui ' Ad ejus ulugla alybs parum au 1 ngumis contröus, ut utattenuet atii guints partem ale em ä reliqua mak tam aciditatem ln circumſpecte ainn vigente illa malkeh te. attenuandi, incta alyde cum inſgutt conjunctaſit, Ubh „ quos forte nond nagis achuc inpin ſlium notabilieut nim metuseſtnecn ninuſve debito nun agat& confolitt prompte ſecunim cant: pattes auf convexaoſſiumln as cum diſlolnern confirmet& cmr snimirum plulcbr lurando bus acutis febrbs eſt; quodumm tringat: imoco nat, humoref- e ffrar r Tdlle Ghſſonius de Rachitide. 391 Hiſce Cautionibus rite obſervatis, Cha- lybis uſum in hoc affectu admittimus: ve- rum cum Medicaſtræ, Empiricique ne- queant uſum ejus ab abuſu diſtinguere, non ſuaderemus tam nobilis medicamen- ti uſum ſine conſilio exercitati prudentiſ- que Medici: quoniam niſi circumſpecte præſcribatur, tanto cum periculo adhi- betur. Alia minoris notæ aperientia huic ſcopo etiam inſervire poſſunt; Ut, radic. Cichor. Borrag, vel Conſerv. flor. eorundem; radic. gram. Aſparagi, Filic. Rubia tinctor. fol. Ceterach, Aſplen. Capill. Vener.&c. In- ter compoſita ſpecies, Diatr. Santal. Diar- rhod. Abbat.&c. Vel. R. Sacch. opt. Unc iij. Solvantur in aq. Roſ.& coq. paullum ultra Syrupi conſiſten- tiam: Deinde adde Conſervð. Berberorum Dr. j. ſpecier. Diatr. Santal. Diarrhod. Ab- bat. Dr.j. Croci pulv. gr. j. M. F. Elect. Dentitio laborioſa, dolorque dentium, fa- miliaria Rachitidis ſymptomata, bres, ngnieindmem„ vigilias, aliaque Denti⸗ cum ſe. tionis labo- rioſæ, mala producant, peculiarem quoque me-& den- rentur mitigationem. Itaque ſi dens gin- tium givam pertuſurus inſignem moleſtiam doloris uello creet, ſtatim ab initio uni verſalis curatio. P* aliqua evacuatio, niſi ea paullo ante facta fuerit, inſtituenda eſt; Ut, vonnitus, qui dolori dentium potenter ſubvenire credi- tur. Proritari autem is poteſt, vel ſola gut- turis titillatione, immuſſa penna, Vel digito nutricis in fauees puelli, vel etiam frictione R 4 den- 392˙Glißonius de Rachitide. dentis erupturi cum ſolio Tubaci circa nutrici digitum obveluto,& cereviſia parum made- facto; vel denique propinato hauſtu aliquo Emitico ſupra deſcripto. Non eſt autem re- medium hoc frequenter iterandum, ne ventriculum nimium debilitet. Sequenti die(dolore perſiſtente vel recurrente]) po- tio aliqua chatarctica, boluſve ex ſupra præ- ſcriptis aut ſimilibus exhibenda. Facta hoc modo univerſali evacuatione, ad Topica deveniendum. Solent nutrices dentem erupturum fruſto Corallii in hunc uſum polito perfricare Medici potius commen- dant radices Althæa, quæ emolliunt& laxant gingivas, 5* facilius pertundi poſſint. Aliqui pro ſecreto habent frictio- nem dentis dolentis cum radice lapathi acuti. Alii plurimum commendant fric- tionem gingivæ, e qua erupturus eſt dens, cum criſta galli recenter abſciſſa, aut ſaugui- ne calido ex iſto vulnere exſtillante. Quæ in aures inſtillari ſolent, in hac ætate non experti ſumus; ſimiliter neque emplaſtta Maſtichis, Olibani, vel de minio, quæ in adultis fluxionem ſiſtere obſervantur. Ali- qui parva Empl. Epſpaſtica pone aures ap- plicant, quæ forte materiam dentibus do- lorem inſerentem revellunt, Sed neque de his judicium noſtrum interponimus. Ian- dem non proficientibus univerſalibus, ſo- lemus ad Hypnotica confugere; quæ qui- dem extra applicata parum efficiunt; intro vero aſſumpta, ubi xite præparata& cor- recta NI. mat Mel qui no⸗ que ſint me ſal cur ge * nius do Kachuu eum ſolin Tabaci on to,& cenniſa u ſue propinaro hauk. ſerpno Non dtann trequenter iterudn umum debilltet a rliſtente vel tecunn ica boluſa erl 9 llibus exhibendalan ali exacuatione, di Solent nutrics a ſto Coralli in hun! re Medici potiugam Itha, quæ emolla 18, quo facilig m pro ſecreto habent dlentis cum nauas rimum commendn e E qua erupturuci recenter abſaſa, a vulnere exftillumn i ſolent, in hac zu ſimiliter nequeam ani, vel de mnu,g ·m fiſtere obſeraun E Daſtica pohe ald rte materiam denukt. m revellunt Kdms, ſtrum interpoums entibus uein ica confugele; qu- cata parumeficus- ubi rite yerpeu Gliſonius de Rachitide. 393 recta fuerint, plurimum juvant. Urgente ergo inquietudine,& vigiliis, hæc, vel fimilia, præſcribimus. R. Diaſcordii gr. vij. Syrupi de Meconio Dr j. Semis, vel Dr. ij. Poſeti ex ladte eo Vino albo parati, paucoque Croco tincti Unc. j. vel Dr. X. Miſce, ex capiat hora ſomni, nocte iſta, quæ purgationem proxime ſubſe- quitur. R. Laudani di ſpenſatorii Londinenſis gr. Semis pulv. Cord. à Chelis Cancror gr. xX. Conſerv. Car yophyll. Scrup. j. Syr. Meliſf. q. ſ. F. Bolus, daglutiendus veſperi, hora ſom- ni. Atque hæc de corrigentibus ſympto- mata. CAP. XXXV. Remeçdia externa. Bſoluta tandem diſquiſitione de materia& ſpeciebus internorum medicamentorum, ad externa re- media ſexmo noſter dirigendus eſt Quæ quidem ad ultimum locum reſervavimus: non, quod ea perpetuo ultimo ſint exe- uenda, ſed quod diverſi plane generis. funt ab internis: adminiſtranda vero im- mediate poſt evacuantia univerſalia, aut ſaltem poſt elective purgantia, ſimulque cum alt erantibus ſpecificis, ad quorum genus pertinent, licet quatenus externa 5 ſunt, 394 Ghſſonius de Rachitide. ſunt, ab iis, ut dictum eſt, differant Monendum hic autem Externi remedi nomen paulo latius hic à nobis accipi adeo ut omne medicamenti genus, quod pro- prie neque ad Chirurgica, neque ad intus aſ ſumpta referatur(modo in hujus affectus cu ratione uſum habeat) ſub ſe complectatur. Dividimus ergo id in duo genera, viz. Exercitii modos,& Extrinſecus applicanda. Exercitii modi, ſeu genera. Exercitii modi, ſeu genera omnia pue- ris conſueta, ſeu loco& tempore in uſum venire poſſint. Quandoquidem autem Puelli Rachitide laborantes motum non- nihil averſantur, atque ob virium languo- rem& exercendi deſuetudinem, ſtarim à curationis principio, vix, aut ne vix qui- dem violentiores motus perferunt; à mi- tioribus exercitiis perpetuo ordiendum, & dein paulatim gradatimque ad fortiora progrediendum: ſimiliter breviori tem- pore ab initio, poſtea autem longiori abf- que intermiſſione ſunt continuanda. rorum Diſtinguimus ergo Exercitia in leniora, Piviſio.& fortiora, ſeu maſcula. Leniora referimus, 1. ad morem Decubitus: 2. ad Agitationem in Cunis: 3. ad Geſtationem vel tractatio- nen in ulnis, vel manibus Nutricum: 4 ad Luſus ſedent arios. varii 1. Decubitus ſupinus inter omnes cor- decubi- poris poſitiones maxime ab exercitio re. his Wnor cedit,& in extrema virium debilitate fe re re ſo exha tis I com ne ritid Pleui De Aexte decul tura etian polit quan tur. temp tatis nona ſertin enim exerc De exerc temp Alias paul paul. iuus de Rachuu ut dictum ci, d *autem Extem m atius hic à nobh 8 1 camenti genuu, a urgica, wauum (modo in huju aßeiu eat) ſubſ empleimn go id in duo gelern, K Extrinſeru tppia modi, ſeu genau di ſen generaonuun u loco& temporehu Qandoquldem n claborantes motunx r, atque ob vitiumlan di deſuetudinem, K cipio, vix, aut neu- es motus perferun i tiis perpetuo ordiunt n gradatimquead m 1: fimiliter breuult poſtea autem longtui ne ſunt continumnt ergo Exercitu ua „ „ naſcula, Leniorasettr cubitus: 2. 20 A9 1Geſtatioueu ulhal el manibus Nuxnun. upinus inter onrs, 1 *s maxlme adela Gliſſonius de Rachitide. 395 re ſolus convenit; ut in febribus acutis, exhauſtis jam viribus. Solus etiam in mul- tis Thoracis& Hypochondriorum caſibus convenit; ut frequenter in Inflammatio- ne Hepatis, Lienis, Pulmonum in Pleu- ritide, in Adnaſcentia Pulmonum cum Pleura, in Empyemate,&c. Decubitus lateralis verſus ſupinum, ſive dexter, ſive ſiniſter, quamproxime ad hunc decubitum accedit,& tantillum de na- tura exercitii participat. Quare convenit etiam in magna virium debilitate, ſaltem poſitionis corporis mutandæ cauſa, ut& quando profundior ſomnus non expecta- tur. Porro& proficuus eſt ſatis robuſtis, tempore primi, vel ſecundi ſomni, mu- tatis poſt juſta intervalla lateribus. Sed non æque forſitan iis poſtea convenit, præ- ſertim corpore ſomno ſatis refecto. Tunc enim decubitus, qui propius accedit ad exercitii naturam, potior eſt. Decubitus ſimpliciter lateralis pluſculum exercitii continet,& debilibus ac inſuetis tempore profundioris ſomni vix quadrat; alias autem familiaris iis reddi poterit, ſi paulatim ei aſſueverint. Robuſtis omni tempore, modo juſta ratio debitæ varia- tionis habeatur competit. Decubitus lateralis verſus pronum labo- rioſus admodum eſt ac moleſtus, vixque ipſis robuſtis inſuetis diu continuandus. Attamen paulatim per conſuetudinem ſuperata moleſtia, facilius toleratur;& R 6 cum 396 Glſonius de Rachitide. cum dolores capitis ſedet, concoctionem ventriculi promoveat, Colicos dolores mitiget, alvumque adftrictam lubricet, peracto ſomno naturæ debito, in uſum nonnunquam vocari,& in hoc affectu Decu exercitii vicem ſupplere poteſt. Accidit bitüs enim interdum in hoc morbo, ut Pueri præ cæ ad tempus aliquod vix citra damnnm pe. teris dibus committantur, imo ut plus emo- exerci- Iumenti ex ipſo decubitu, quam ex deam- i8 bulatione percipiant. Etenim inflexos ar- calbus ticulos deambulatio confirmat potius, præro- quam curat; decubitus autem, ubi par- gativa. tes debito modo faſciis munitæ ſunt, non parum ad eorum erectionem conducit Deinde ad curtas partes proceriores red- dendas, multum ipſa decubitüs poſitio confert, quemadmodum cernere licet er partium ſecundum longitudinem ber morbos accretione. Tertio, Decubitus, ratione communium totius corporis in- volucrorum, facit ad caloris in omnibus partibus æquationem. Ultimo, Decubi- tus, ſi juſta ratio ſternendi lectum obſer- vetur, multum contribuere poteſt ad ſpi- næ truncique corporis incurvationem eri⸗ gendam. Etenim ubi in latus gibboſum decumbunt, parvus ulvillus, in hunc uſum apte formatus, hb exſtantibus par- tibus immitti poteſt, atque ita adaptari, ut partes gibbæ magna ex parte totlus corporis onus ſuſtineant, adeoque ad rec- titudinem repellantur. Quando nen duelli puel lect nari adr dere 3 quc II. cehnl perfe tion quo hi al prær tem mit per mit lior aut TI à? Kachua pitis ſecet, onn oyeat—(oltc, aque adſtricam Tocari,&u 3 lu bplere potet. n hoc motdo, J puod vix citacm intur, imo un decubitu,qpunal diant. Etenumunh llatio contemay c ubitus antem, h taſcüis munttælu m erectionem a s partes procxrie m pa decubitb dmodum cenert lum longituhn ne. Tertio, Da nium totius conr cit ad calomsum nem. Ultmo ſternendi lecmm contribuerepati poris incuranm ubi in am g rvus pulfills, 1 tus, ſuberſtan reſt, atque nuas magna el IM tineant, deoot anrar. Cus, Ghſpnius de Rachitide. 397 Puelli in alterum latus devolvuntur, ita lectum ſterni oportet, ut detracto pulvi- nari pars cava lectum vix tangat, niſi ſe ad rectam lineam conformet, quo pon- dere ſuo ad rectitudinem deprimatur. At- que hæc de Decubitu. II. Decubitum proxime æmulatur exer- Cuna- cendi illud genus, quod Cunarum agitatione rum perficitur. Cunæ binis arcubus, ſeu por- tionibus rotæ, ſeu circuli, ſuſtentantur: quo autem majoris circuli portiones ſunt hi arcus; eo efficacius exercitium Puello præſtant. Motus hic profundioris ſomni tempore intermittendus, aut ſaltem re- mittendus eſt; tempore vero vigiliarum, per vices modo intendendus; modo re- mittendus eſt. Convenit maxime debi- lioribus, vix dum pedibus inſiſtentibus, aut aliter ab inceſſu impeditis. III. Geſtatio in Nutricum obambulan- tium ulnis, iiſdem prope Puellis,& ſub iiſdem conditionibus competit. Similiter Geſticulatio Puelli ad rhythmum cantuüs, ſive dum Nutricis genibus injidet, ſive dum ejus manibus ſuſtentatur, ut& ejuſdem hor- ſum illorſum jactatio, frequenſque elevatio eõ demiſſio, leniter apprehenſis manibus; ſi puellus fortior ſit, aut axillis; ſi debilior, ita quiaem, ut crura er truncus inter mo vendum dependeant. Præterea tractio o retractio Puelli ſuper lectum vel men- ſam inter binas nutrices 3 altera manus, altera pedes apprehendente. Duo ultimi mo; agita- 10. 4 Seſta⸗ tio in Ulnis &c. Luſus ſeden- tarii. 398 Ghſöniar de Rachutide motus aliquid videntur contribuere ad ſpinæ curvæ ſeu inflexæ erectionem, præ- ſertim ſi manus, quæ humero depreſſo,& pes, qui coxendici elevato inarticulatur, paulo fortius quam altera manus vel pes trahantur. In eundem prope ſcopum col- limare videtur elevatio puelli, apprehenſis ſolis pedibus, ita ut truncus& caput pueli inver ſo ſitu aliquandiu dependeant; licet hæc actio videatur quoque nonnihil reſpicere Hepatis adnaſcentiam, ſiqua adfuerit: ut & convolutio illa corpori⸗, qua demiſſio eapi⸗ te attolluntur pedes, iterumque elevato capite corpus totum invertitur. Huc quoque refe- ratur rotatio illa Puelli, à nonnullis uſurpa- ta. ſuper lectum vel menſam corpore latera- liter reclinato; quam magis probamus, ſi non integre circumvolvatur: ſed tantum volvatur ac revolvatur corpus: ſuppoſito duriuſculo pulvinari, cui pars gibba in- cumbat, onuſque corporis ſuſtineat. Hoc exercitium recte adminiſtratum multum ad corporis deflexi erectionem confert. V. Luſus ſedentarii minimum inter om- nia exercitia emolumentum pueris Rachi- tide detentis adferunt, iiſque placandi cauſſa potiſſimum permittuntur, Utilio- res vero erunt, quo magis eos ad moven- dos pedes provocant, ut, verbi gratia, ſi à nutrice, erecto vel projecto coram pedi- bus corpuſculo aliquo, irritentur ad id calcitrando evertendum, vel abigendum. Quod ſi Puelli corpus incuryum 5it, i lu 7 4 ſis ad corpu allicia eſt de oſten num tende Innun exerc induſ Mo⸗ tulos 1. ru ſuſ chond zem. J. 1 ter 1 Eten buſti curre facil hoc mitt talo un de Nanun G ldendur eiunhe flexx exciuna 9 ue mme 1 Wclelexanouan nam— ain yelin evatio pueh 9e ut waen s he aauu acpeuiemr i oque nonuühl na nam, ſqua pork, aua un, titerunqueian ritur. Hucquar neli, à unzalhe el menſun umm am mags puhm mvolvatur: Klw ratur corpos: y arl, cul Daß gh corporis lulina adminiſtraum E tetectionen cut ari minimumin. umentum Juc uo magsecsdm nt, ut, feidigs el proſectocmm liquo, Eütens udum, wlupe pusincarun 4 GOhſſonius de Rachitide. 399 ſus adinveniendi ſunt, quibus Puellus ad corpus in partem contrariam movendum alliciatur. Ubi ergo alter humerus altero eſt depreſſior, alliciantur ab iſto latere, oſtenſis ſuperne pupis vel crepundiis, ma- num humerumque ſimul elevare& ex- tendere, quo oblatum objectum arripiant. Innumera prope ejuſmodi particularia exercitia fingi poſſunt, quæ Nutricum induſtriæ relinquimus. Maſcula exercitia majoris notæ ad tres ti- Exer. tulos reducimus. citia 1. Ad Inceſſum; 2. ad Artificialem corpo- maſcua ris ſuſpenſionem; 3. ad Frictionem,& Hypo-la. chondriorum atque Abdominis contractatio- nem. I. Inceſſus, Greſſus, ſive Obambulatio in-Greſ⸗ ter nobiliora exercitia numerari poteſt. 1us Etenim puelli ætate grandiores„ ut& ro- buſtiores, quique huc illuc quotidie dif- currere ſolent, hoc ipſo, cæteris paribus, facilius affectum hunc excutiunt. Verum hoc exercendi genus iis non temere per- mittendum, quorum articuli genuum, talorum, aut vertebratum dorſi, nondum eo uſque confirmati ſunt, ut oneri corpo- ris ſuſtinendo ſint pares. Ubi enim Pueri ex incuria Nutricum(ut ſupra monuimus) præmature pedibus committuntur, facile fit, ut articulos iſtos vel introrſum, vel extrorſum, antrorſum, vel retrorſum, deflecti finant, adeoque deformitati illi in debita corporis erectione occaſionem EE calis corpo- ris ſuſ- penſio. 400 Gliſpnius de Rachitide. præbeant. Porro illi puelli, qui vel ex na- tiva debilitate& laxitate ligamentorum— vel ex incuria Nutricum, malove uſu, ar- ticulorum deflexionem, jam contraxe. runt non ſunt pedibus exercendi, donec ferulæ aliave munimenta, quæ articulos deflexos erigere erectoſque ſervare va. leant, iis adaptentur: atque aliis interim proficuis exercitiis, ſaltem non nocivis, partim ſuperius, partim inferius deſcrip. ris, aſſuefaciendi ſunt. Diſcurſus Puero- rum in ſuis curriculis, ita conſtructis ut eos à titubatione& caſu inter incedendum defendant, in eundem ſcopum collimat, iiſdemque legibus ſubjicitur. Artif- II. Artifscialis corporis ſuſpenſio perfici- tur ope inſtrumenti cujuſdam peniilis er faſciis ea arte formati, ut pectus ſub axil- lis complectatur, caputque ſub mento alia faſcia circumdet, manuſque binis auſis excipiat, unde corporis onus partim à pueri manibus, partim à capite, partim ab axillis in aére pendulum ſfuſtineatur ita, ut ab adſtantibus non ſine voluptate huc illuc impellatur. Hoc exercendi genus multis modis in hoc affectu conducere creditur. Etenim ad oſſa curva reſtituen- da, ad articulos deflexos erigendos, ad curtam corporis ſtaruram elongandam, conducit, Quinetiam, quod& alia præſ- tant exercitia, calorem vitalem excitant, unaque uberiorem alimenti ad partes ex- ternas primoque affectas diſtributionem PIo⸗ prom exerc mole dantu adapt pond xqua auter com II tia ſu reſpe eſus: Nut citur cian tion gen exte. reſp mug dat plæ nol ne, Hat fric ali⸗ laue pla mo int 84 — N onuus de dn dde den Porn it,, FOrro lII DA 1 „ſͤ 4 1„ lAkltate ler. da 1 9. 4 NRreum ARAIII, p 8 9.. nelonem. lunt bedlbußenna emunimenta a gere erectolgng 1A 4. Aprentur: arqk rcituls, ſaltem m 1s, hartimi tendi ſunt. Na rriculiu, ita couita *X calu inter ie neundem ſcopu gidus ludjicitar alis cordorus ap 1 menti cijuſtmg tormatt, Id hecch.. rur, caputquelobm . 4„ det, manuiqwek 1 de corporis ongy 3, partim ä cyn Ere pendulun k antibus nonfifei latur. Hocexeran in hoc affectu a im adoſſa curar os deferosefg s ſtatutam tumn netiam, qdta- calorem Ttemer em alimeniadm e affecta Ui 1“ 8— 8 Glſfonius de Rachitide. 401 promovet: atque interim puellis huic exercitio aſſuetis voluptatem potius, quam noleſtiam creat. Aliqui, ut magis diſten- Mununr partes, calceos plumbeos pedibus adaptant,& contractiori corporis lateri pondus adjiciunt, quo facilius partes ad æqualem longitudinem extendantur. Hoc autem exercitium ſolis robuſtioribus competit. III. Frictio quoque ad maſcula exerci-Frictio- tia ſuo modo referri poteſt: non quidem reſpectu activi alicujus motus in Puello ad ejus adminiſtrationem requiſiti(ſiquidem Nutricis potius actione quam Pueri perfi- citur) ſed ob conſimilem vim& effica- ciam, quam habet in morbi hujus cura- tione. Videtur autem Frictio dubii eſſe generis,& partim ad exercitii, partim ad exterius applicandorum genus pertinere, quo reſpectu ad hunc locum eam reſervavi- mus, ut ſimul exercitiorum agmen clau- dat,& extrinſecus applicanda immediate præcedat. Adminiſtranda hæc eſt(hyber- no ſaltem tempore) coram luculento ig- ne, puello undique bene munito, ne al- flatu frigidi acris lædatur. Perficiunt hanc frictionem Nutrices, aliæ manu calida, aliæ linteis ſiccis& calefactis, aliæ vannis laneis, aliæ verriculo. Et quidem aliquæ plurimum laudant verriculum, exteriſque modis præferunt: verum cum tantillum intereſſe videatur quo ex his modis pera- gatur, ſingulos probamus, clectionem- que — 4⁰² Ghſonius de Rachitide. que penes Nutrices ſagaces permittimus. Cæterum ordiantur hanc frictionem à ſpina dorſi corpore puelli prono colloca- to,& manum modo ſurſum, modo deor- ſum, modo lateraliter promoveant, dein- de illinc ad clunes, femora, ſuras, talos, plantas Pedum deſcendant; poſtea reſu- pinato corpore, pectus, ventrem, hypo- chondria,& latera, nec non anteriora cru. rum, tibiarum, pedum, moderate fricent, abſtinendo tamen à frictione, qua parte oſſa prominent,& liberalius fricando Fartes eorum cavas. Non continuanqda eſt æc actio ultra levem ruborem in parxti- bus extitatum, ne maxgis diſſipetur, quam ſuſcitetur nativus calor. Hoc exercitii ge- nus maxime infirmioribus puellis conve- nit; quique alias ſtatione aut greſſu vir ſatis valeant ſeſe exercere. Supplet enim vicem hujuſmodi exercitii,& calorem in- ſitum excitat, vitalem evocat, alimentum ad parres affectas attrahit. Concedimus tamen frictionem paulo minus ad muſcu- lorum carnes, licet forte magis ad partes cutaneas, nutrimentum ad calorem alli- cere, quam exercitium proprie ſic dictum, adeoque eam veris evercitiis dignitate ac præſtantia cedere Ad Frictionem quam Contre proxime accedit illa nonnullis ufitata on- ctatio Abdo- minis. trectatio ventris, ſeu Hy vochondriorum ⁵ Abdominis; qua viſtera modo ſurſum malo deorſum, modo dextrorſum, modo ſiniſtror- ſum premunt intrudendo nomunquam dtgi torum zort pract actiot Adna quat notar hoc a chonc accid acctee bran⸗ eader tu te centi rum mus tiam teſt cenſ. calu ſum Exex canc trices fagacs 3 . 4 diantur h eth orpore puei m hn 10 llkllm n areraliterronna unes, femon,k n deſcencan n e. Dectus, ſenna dera) nec nonau pedum, nott men ä frictione,a nt, K löerumt caras. Noncoum ra levem modorn „ ne magsöilha rus calor. Hocem nfirmiotibus pu lias ſtatione aug eſe exercere. ouft odi exercitii, Ka ritalem eroca in ctas attrahit.(hr nem paulo minba- licet forte magii rimentum Meqkr rcitium pryreli eris erercits dg ere Ad Frictons t illa nonnulbun „ ſeu Hrahum a viſtera mu dextruſun, ms ntruienuo unanh Ghſſonius de Rachitide. 403 ꝛorum apices ſub coſtis nothis. Et ſperant Practici, neque præter rationem, ſe hac actione Hepar a præternaturali quavis Adnaſcentia cum Peritonæo liberare, ſi- qua forte talis adfuerit. Atque hic obiter notamus, talem Hepatis Adnaſcentiam in hoc affectu facile ob tenſitatem Hypo- Fre- chondriorum& magnitudinem Hepatis quentis accidere poſſe, unde preſſe admodum AAn arcteque Peritonæum& Hepatis mem-Hepatis brana conjungantur, conjunctaque diu in in noc cadem poſitione maneant, adeoque trac- affectu tu temporis prompti coaleſcant. Coaleſ- Caufias centia hæc quatenns ab Hypochondrio- rum tenſitate,& mole Hepatis, ut dixi- mus, dependet, non incongrue ad eſſen- tiam hujus morbi ſecundariam referri po- teſt, viz. ad vitia Organica, inter qnæ re- cenſeri meretur, quamvis ſupra ſuo loco caſu à nobis fuerit omiſſa, ideoque hic vi- ſum eſt ejus mentionem facere. Hæc de Exercitiis, ſequuntur Extrinſecus appli- canda. C A PD. XXXVI. Extrinſecus applicanda. Emedia hæc non tantum, ut dixi- mus, frictionem prærequirunt, ſed& plerumque cum ipſa fric- tione, 404 Gliſonius de Rachitide. Rorum tione, at leviori, adminiſtrantur. Sunt an- diviſio. tem vel generalia, ſeu univerſalia, omnes partes ex æquo reſpicientia; vel perticula. 6 ria certiſque regionibus corporis dicata. ra Ane Generalium materia eadem fere eſt, quam zmate⸗ ſupra propoſuimus cap. alterantihus ſpeci- ria. cis; Particularium vero varla, pro varie- tate regionum corporis, quibus applican- da ſunt. Formulæ utriuſque generis pro- pe omnes communes videntur;& quin- Fermu- que numero occurrunt; Liquores, Olaa, læ Linimenta, Unguenta, Emplaſtra: quan- quam Emplaſtra certis potius partibus di- cata, nunquam univerſo corpori ſimul applicanda veniunt. Liq uo- Liquores in hoc affectu longo uſu pro- 1es. bati, ſunt omnia prove vini genera; impri- mis vero vinum Moſcatellinum. Aliqui vero potius commendant viniſque præferunt Cereviſiam Gedanenſem, ſeu Pruſtacam: Aur quidem ad conſolidandas& firmam⸗ das partes plurimum, ad ſanguinis autem æquationem ejuſdemque æqualem diſtri- butionem parum aut nihil poteſt. Idem quoque judicium eſto de vino Alicanticout & de vino ruabro Aliqui loco vini utuntur aqua vita vulari, quæ nihilo inferior vi- no creditur. Decotta quoque in eundem uſum parari queunt Ut, R. Radio Oſinunda regalis, fol. Sal viæ,ſ. Calend fol. Lauri, Scolopendr. Veron. mart, an. M. Semis. Koris mar. Roſ. rubr. ſiccau an ia rê- mar. Geli & quan ment. admi tepid done 0! tul, ſicac plici⸗ mium lena nis: Vul bæc . onuuu de luha ori, alminidan a, ſeu manſu lo teſpicenin, 9 regionidos ah nateria caden tat umus cäy alnan larium verozaram corponi„puüns mulx mtrulglenee nmunes videmru, occurrunt; lnn aguenta, Euplim. ſtra cenis poruWm am uuifecſo emn Hhoc afftectu loumi nis yrore vin mann un loſcatelium ii 1 en ſen n gcndant vIllqde l „„ 1 edamnenſem, leu h 4„ ad conſolidansk- 4 4 . n rum aut uhul poa im eſto de um an. „Laen vn ro Aliqul locd mm- 1 ¹ 6 4 . mhD rari, quæ mhlocee 1 IIA 1* Decocta Cuocle le u. . 1 z, 69 mml 7'Sals 11 22. 5 AT AA auri, Scalopenih,ſ r 5. KoFk Mür- IE Gliſponius de Rachitide. 405 an. p. j. Coq in aq. fontau.& ad. vitæ vul- gari, an. lib. j. ad tertiæ partis abſumptio- nem. Colatura ſervetur ad uſum Vel. R Radic. Filic. maris Unc.j fol. Oſmun- dæ regal. Hormini, Lauri, Salviæ, Veronicæ mar. an M. Semis F. Infuſio in vino aliquo, &o Liquor colatus ſervetur in uſum. Cæterum liquorcs hi raro, aut nun- quam, ſoli adhibentur, ſed Oleis, Lini- mentis, vel Unguentis, æquis fere partibus admixti;& quidem coram luculento igne tepidi uſurpandi, calida nutricis manu donec exſiccentur affricti. Olea compoſita,& probata in hoc affec- tu, pauca admodum, eaque vix ſatis ef- ficacia, in Officinis parata fervantur. Sim- plicia vero paulo plura; ut, Oleum ver⸗ mium terreſtrium, Chamamili, florum Ca- lenaularum, Veronica maris,? pedibus Bovi- nis: quibus etiam addere poſſumus Oleum Vulpinum, Catellorum; Hirundinum; modo hæc ultima ſimpliciora,& ſaltem abſque impenſe calidis parentur. Oleum Exceſtrenſe(licet eo nonnulli Practici utantur) videtur calidius, quam ut per ſe ſolum in tam tenera ætate facile probemus. Idem judicium eſto de Oleo Caſtorei Facobi de Manliis; ut& de pluri- mis Unguentis anti-Paralyticis, Unguento Ner vino, Martiato, Aregon,& ſimilibus. Torpor enim in hoc affectu non Paraly- ticus eſt; neque, perinde ac in vera para- Iyfl, Olea 406 Gl ſonius de Rachitide- lyſi, impenſe calida expetit; neque etiam conjuncta partium flacciditas talia, abſ- que ſpirituum inſitorum diſſipatione, fa- Un- cile admitteret. Quare, cum hic morbus guento- novus ſit, ſi velimus Olea, Unguenta, vel rum in Linimenta ei appropriata, ad manum ha- fecu bere, oportet recta methodo compoſitio- compo- nem inſtituamus; nimirum ſpeciſtca alte- nendi rantia, ſupra uſitata, Oleis, vel Pinguedi- ratio, ibus, debito modo admiſcendo: & for- Ut; mulæ. Pprima. R. Fol. Salviæ rubræ, Veron. ma- ris, Anagallid. fl Calend. an. M. ij. radic. Oſmund. regal. Unc. vj. Butyri Majal lib. 1ij. Vini albi lib. Semis. Coneiſæ herkæ,& contuſa radices coq. ſec. art. ad vini abſum- tionem: Dein F. Expreſſio, dum adhuc ca- lent, cui adde Oleum Nucis Myriſt. per expreſſ- Unc. j. Semis. Miſcæaniur diligenter,& poſt ſubſidentium abjectis fæcibus, E. Ung. purum, quod in olla vitreata reponatur ad uſum. Vel, Secunda. R. Fol. Chamæm. Becabung. Naſturt. aquat. Cochlear. hortenſ. Veron. maris, Cardiaca, Capill. Vener. Liug. Cervin. Ceterach, Lauri, ſummit. Menth. rubr. Sal- Viæ rubr. Roris mar. baccar. Hedera, an. M. Semis radic. Oſmmund. regal. Unc. iiij. Vini Moſcatellin. lib. Semis. Butyr. Majal. lib. iij. Incidenda inciſa,& contundenda contuſa, coq. omnia ad vini abſumpt. Exprimatur dum calet,&&, ſeparato impuro ſodimento. I. f. a. Unguentum. Vel, Ter ris, Li Oſmun Roris- vnlg.! lib.§e Maaul rubr. aq. al Semis ytime Iib. vj vies 1 Mari⸗ Expre prius purat. 1 nes ſi 81 „ chon⸗ rit: 41) purg 8 1 8 ceſſe din dum oniu:deKah calida e rrium ſacaitgt dunftormmäih t. Qmre, anb felimus Ola i Ppropriata, äm recta metdohemh nus; mmitun ſa ulitata, Oku, uh modo admilcand * 8; Fal. Salvisma i. fCaleu. a.l Unc. 1j. Burmi 1b. Semis. Cmäſkn coq. ſec. unt. à umt F. Expreſſio, una leum Nucu Ayitey. Ai ſceaniur iilat bjeckis facizunlh treuta rpmum un Vel, R. Fol. Chumem! f. Cochlear. lona 6 n ſammit. Amau mar. hactar Hun. ſmund negu.l b. Semis. uyn I neiſa,& entantaus d viai alſunt. Ir „ſedaru imun is A 4 2, Capill. nur. lul Glſſonius de Rachitide. 407 Vel, Tertia, R. Fol, Salviæ rubra, Veron, ma⸗- ris, Linguaæ Cervin. Xiris, an M. ij. radie. Oſmund. regal. Unc. vj. ſummitat. Lavend. Roris-mar. fol. Laur. an. M. Semis. Aq, Vitæ vulg. lib. j. Ol. pedib. Bovin. Ol. Vulpin. an. lib. Semis. Sevi Cervin. vel Vervecin. vel Meadullæ Bowin. Ol. Lumbricor. an. lib. j. Coq ad conſumpt. Aq. Vit. Exprimatur Un- guentum dum calet,& ſeparatis fæcibus re- ſervetur in uſum. Quarta. R. Fol. Oſmund. regalis viren- tis M. vj. Anagallid. fl. Calend. fol. Salviæ rubr. Hormin. Cardiacæ, Becabungæ, Naſturt. aq. an. M. j. fol, Roris-mar. Laur. an. M. Semis. Conciſa omnia minutim contundantur optime in mortario marmoreo, vel ligneo, cum lib. vj. but yri non ſaliti; dein macerentur per dies 14. tum paullatim liqueſcant in Balneo Mariaæ,&, fimul ac ferveſcere incipiunt, F. Expreſſio, iterumque addantur Herba, ut prius Tundem Unguentum expreſſum,& de- puratum. recondatur in vaſibus idoneis, ad uſum. Hiſce generalibus externis remediis non- nulla particularia, certas corporis regio- nes ſpectantia, ſubjungi poſſunt; Ut, Reme- dia ex- terna parti- Si regio Abdominis, præcipue Hypo- cularia. chondriorum tenſa, dura, tumidaque fue- 1. Dype- rit; neque durities, tenſitas, tumorve, chon- purgationi debito modo adminiſtratæ driis ceſſerit, ad hujuſmodi Topica devenien- pen 1 dum eſt: Ut, R. Olei 1atà. 408 Gliſpnius de Rachutide. R. Olei de Capparibus, Abſynthio, Sam- bucini, an. Unc. j. Unguenti geueralis primi ſupra deſcripti Unc. j. Sem. M. F. Limmen. tum. Vel; R. Unguenti è ſuccis aperit. Foeſii Unc. iij. Vnguenti primi generalis Unc. ij. M. J. Unguentum. Commendatur, etiam Oleum. Saxifragia ex multiplici infufione& coctims Herba conciſæ& contuſæ fact. In Oleo vulgari. Tempore uſus. hæc, ſimiliaque Unguen- ra, vel Linimenta, cum aliquo appropria- to Liquore, facilioris penetrationis cauſa, miſceri poſſunt, Ut, R. Florum Sambuci, foliorum Salvia ru- bra contuſorum, baccarum Lauri contuſa- rum, Santali albi craſſiuſculæ pulverati, an. Dr. ij. Vini albi lib. ij Macerentur per ite dies in loco frigido, in ampulla vitrea, ſubere accurate clauſa, bis in dit concutienda. TVem. pore uſus portio liquoris, quæ pro una vice ſuf feceris, effundatur colata, denuoque clauſum vas reponatur in uſum. Vel, ſi fortiorem malis,) R. Radicum Bryonia albe ſiccatarum G inciſarum, baccarum Lauri, ſtercoris An- ſerin. an. Dr. ij. ſeminis Cymini Dr j. folio- rum Salviæ rubræ, florum Sambuci, an..é Coq in lib. j. Semis vini Rhenani. ad lib.j Colatura ſer vetur in vaſe clauſo, loco frigiui- Liqusres hi, ſimileſve, Uuguento com- mixti,& ad ignem calefacti, calida Nu- rricis manu, Abdomini,& præcipue 1) 9⸗ chon- choy ſim trec ſum men 3 Tolu Pote næ d E bue R. moni dicat ad ſp Empl datun coapt (quo urge⸗ ſitien iu pu li Cit tura niaci: Unc. tentu G. imiu d da hhanau, K Inc.). Unpxen „ AMPRenaesen 1 Unc.jKan l Vel, nri? ſacei tin primi geuniuli Cummenduu, iia multplieinfuim G eantuſe faä hln uſus hec, imins neuta, cumalqo faciliors penexan unt, Ut, n Sambhuci,flumm! um, Faccarum Lunl albi craſſuſculeyuen albi lib. i Manan wgido, n anyului 1a, bis in lieenna io liquoris, quupum iatur colata tauu r in aſum. Velſti um Brjymia ahiſi daccarum Lurrimn ij. ſemims Cmihj ubra, forum imau, j. Semis um lan- vetur in vnſecluet hi, ſimilebte,f dignem cqee 5 „ Nr 5 Abdemin,&y 7 11 Gliſſonius de Rachitide. 409 chondriis, ad ſiccitatem uſque affricentur: ſimulque Nutrix iſtas partes molliter con- trectet; viſcera modo ſurſum, modo deor- ſum, dextrorſum, vel ſiniſtrorſum pre- mendo, ut ſupra dirigitur. Egregie etiam hic confert Balſamum de Tolu, Unguentis, vel Emplaſtris admixtum. Poteſt& ex eo fieri Emplaſtrum, quod ſpi- næ debili utiliter applicatur. Emplaſtra quoque huc nonnihil contri- buere poſſe videntur: Ut, R. Cerati Santalini Inc. iij. Gummi Am- mnoniaci in Vino Rhenano, vel Vino aliquo Me- dicato modo deſcripto, ſoluti, depurati,& ad ſpiſſitudinem iterum cocti Unc. j. F. ſ a. Emplaſtrum. Hujus porro ſufficiens exten- datur ſuper alutam,& dextro Hypochondrio coaptetur; vel etiam ſiniſtro, ſi durities (quod raro accidere putamus) illic magis urgeat. 5 Vel, R, Succorum Becabungaæ, Naſturii aqua- tici, Cochlearis hortenſis, Abſynthii, corti- cum Sambuci radicum Filicis maris, an. Unc. j. Succi, depurati lento Calore, ad craſ- ſitiem ferme Extracti redigantur; tunc adde au pulverem ſubtiliſimum comminuta Santa- ii Citrini Dr. ij. Macis Dr. j. Sem. R. Mix- aura hujus Unc j. Semis. Gummi Ammo- niaci in Vino ſoluti,& ad ſpiſitudinem cocti, Unc. iiij. Miſceantur calide,& continue agi- tentur, donec incipiant frigeſcere& induraris G-F. Emplaſtrum, applicandum, ut prius. 8 Por- 41⁰ Glüſſonius de Rachitide. 2. Pul- Porro, Pulmonum male affectorum gra- moni- tia, frequenter quoque peculiare Unguen. bus di- tum pectorale ex uſu eſt. In quo caſu. gata. R. Olei Violarum, Liliorum alborum, Un- guenti? floribus Arantiacis, an. Oncj. M. P. Linimentum, calida manu pectori affrican- dum, ſuperimpoſita charta, mollique lana interſuta, vel pauno laneo Adde huic Lini- mento poteſt exigua quantitas Balſanu Pe- ruviaui. V Vel, R. Unguenti pectoralis Unc. ij. Unguenti Glycyrrhizæ ſimplicis Unc. j. Semis. Olei Violarum Unc j. M. F. Linimentum, eodem modo adhibenduim. Cæterum Unguentum Glycyrrhira ſim- plex ſic conficitur; R. Glycyrrhiza recentis& ſucculeuta Unc. iiij. Butyri recentus, non ſaliti, in aqua Roſacea loti, lib. j Glycyrrhiza inciſa cin- ꝛundatur qptime cum But yro in mortariu la- pideo; poſtea ſimul frigantur in ſartagin: runc E. Colatura cum Expreſſione; idemqus labor ter iteretur, cum pari quantitate nvs Glycyrrhizæ. 3. Spi- Denique propter ſummam Spina dorſj uo re- debilitatem; quæ in hoc affectu frequens medie eſſe ſolet, Emplaſtra quædam, iſti appro- na. Priata, parari poſſunt. In Pharmacopcis exſtant Emplaſtrum de Betonica;,& Diacal citheos; cui tamen, tempore uſus, adden- da eſt Maſtiches, Olibani pulv. an. Dr. dem. Emplaſtrum quoque; Fos Unguentorum ictum, nonum mad k ter quoque nan ecx ulueit umm wlarum, lünmnh dus Aruxiuxanln calda man xin unpefeta chana, un d hamo lum übn exignquantr à Vel, nui pectoral Unt. ſim lcs Uac.j g dc j. M. I. Liumenm 2Au. Unguentum Glym icnur; erhira remu 5 tyrirecentu, unſa „lib. j Ghoymuira ime cum buuyrom m a ſimul frigutur in tura cum Erynſione tur, cum pani qun 0 N N Aa Gſſonius de Rachitide. 411 dictum, huc referri poteſt, modo Caphuran omittatur; Similiter& Emplaſtrum Ner- vinum. Vel, R. Unguenti primi generalis Unc. ij. Her- barum ejuſdem compoſitionem ingredientium, minutim conciſarum Unc v. Ceræ Citrinæ Unc. iiij. Reſinæ puriſſimæ Unc. viij. Vnguen- to, Reſina,&ę Cera liquatis, ade Herbas,& f. a. F. Emplastrum, Vel, R. Unguenti generalis tertii Unc. xv. Li- rhargyri auri triti& cribrati Unc. ix. Co- que, ſimul ſpathula agitando ad Emplaſtri conſiſtentiam. Tum aadde Cera, Picis Bur- gundiacæ, an Unc. iij. Olei Nuscis Adyriſticæ expreſſi Dr. iij. Maſtiches, Olibani. Myrrhæa, an. Dr. j. Semis. Caſtorei Dr. Semis. Vitrioli albi pulverizati Unc. Semis. F. Emplaſtrum fecundum artem. Diſcrepant autem Practici in figura,& applicatione horum Emplaſtrorum. Aliqui oblongam& anguſtam figuram eligunt,& ſecundum longitudinem Spina applicant. Alii potius figuram latinſculam,& prope triangula- rem pro- propter ſummam ⸗ bant; qua- lem nem- quæ inhocaffctu pe hic vi- des:& à Dnplafhraqurdum,i Tumbis de- orſum ſu- ur ollunt. nbhum Per Os Sa- grum ad Qadrum de Brmits,3 Cocygem uſque ex- Anenenpaeus tendunt. Nos autem tamen, t 4 l exiſtima- Aaden e he.,olan 1 inferiores Darse, S93⸗ Woche B h 5 2 na, 41² Gliſſonius de Rachitide. n, tum Crura, ac Tlbia, partes illæ ni- mirum, quæ ab inferiori Spinæ parte ner- vos ſuos mutuant,(præ ſuperioribus inſir- mæ ſunt, formam poſteriorem convenie poſſe: ubi vero potius ſuperiores gpina partes videntur debiliores, priorem& oblongam formam magis quadrare. Similiter à nonnullis pro Spina debili- tate Linimentum commendatur, quod conſtat ex Gelatina Cornu Cervini, facta cum Nervinis,& radicibus Sigili Marie, flotibus Salviæ,& Conſolidæ Tempore Inunctionis admiſcendum eſt aliquid Olei Nucis Myriſticæ per expreſſionem, vel Olei Lumbricorum terreſtrium, aut Adipis huma- ui. Atque hæc de Medicumentis externis. 4 — us de Rachn u ac Uhus, pun inferiori ummm t,(præſ hnn m po kelhunn d Potuus ſehenne a liores, ſum am magss qudta onnulli pro hinutt n commendatut, ina Cornu(ann, & radicibus Seül- & Cunſolde Im niſcendum cta der expreliouen, a rreſtrium aut Aihan de Medicamenu am ——— . 4 6 —— 91 ½ ede