1
ccer e, Kccari i i Dee ee
1 66
4. A⸗ 1* ole&] nrüu “ edone d tada 44 * 4 4 abupaue nara Acoalccca 4,n 1 8s perpte 1ue doben A 1ez ena
1
zoc Iesglud A— 8 4*.„.“ e mmecolcoc
ecran . ½ 2 dor nes fuea S ictl
e (SSigur Srinäe ,.
PAPISMI
HOC EST:
ERRO RVM PONTIEFICIORVM MKTHO PICÆ ENVMERATIONIS, 6KT
PARS
brevis, piæ, atque modeéſtæ Re-
futationis
4
4 VTHOREB
OHANNE GISENIO, S8. THEO-
L10 GI DOCTORE ET IN INCLYTA Academià Gieſſenâ ordinario Profeſſore.
A 3 S e& 8 ..* 1 844 2— S K I 2 25 3*. N. c,, A 27 7 5— 3,— * 6 S 1— ☛ „ 7 5*— 8 8 8
Typisexſcribebat Casparus Chemlinus. Anuo M. DCTIIA.
R A e wie eene n
n———— —— ——

2 Aen 1 8. u e X= S 1= X— „ W— 4 2 5 8 6 Laur A 90)
1— 8 1— 7— 4
22——— E— 2 S A
ILLDVSTRISSIMIS, AC CE LSIS- § 1M 14 PRINCIPIBDOS. 40C DO MINIS Domino Georgio, Donins Fohauu Hot, ihuu
Domino Henrico, Domino Eridericoi Germani IHlluſtriſs. Principisac Domini,
DOMINILuDOVICI EILIIS,HAS 81 LANDGKRAVIIS, COMITIBI 1N CATZEN-
elnbogen, Dietz, Ziegenhayn,& Nidda&c.
Dominis mes elementiſimi.
ris, ejuſque deſcriptioni memorià dignum ſubjungit
Epiphonema: Fili hujus ſec uli- inquiens fs lucu in natione ſu. Filios hujus ſecul nominat, qui magis amant mundum, quam Deum, ꝗ venter eſt, delitie màmona iniquitatis. Proinde mif-
(:) 2 ſis,&
uorum Deus

——————
DE5PIGEA7T10. ſis,& neglectis cæleſtibus, id unicè ſtudent, ut ſint mundi Domini,& ut poſſideant regna mundi atque gloriam illorum. Dehis dicit ſervator, quod ſinta aentiores falus lucis, hoc eſt, callidiores,& Majori ſtudo, diligentià„R& contentione curent terrena, quàm fiũ lucis cæleſtia: Nihil enim intermittunt, ſi quid vi.
dent, quod ad ſcopum ſuum faciat, quoilludadſte
etiam fraude transferant, noctes ducunt inſe mnes, ut propoſitum ſuum in actum deducant, de alio. rum bonis diteſcant, eaque fraudulenter adſeper- trahant. Homines hos in natione ſuà, hoc eſt, inſuo Litæ genere, quod eſt ſeculare, velut aliis placet in ſuam conſervationem, induſtrios commendatſer- vator, non quaſi ipſam approbet malitiam,& cali- ditatem; ſed ut filios lucis, ad diligens ſtudium in curriculo Pietatis, in qudâ non progredt, eſt regreai, dixit Bernhardus, excitet. Declarat id B. Lutherus ſimit Ji alterum, inquiens, inſtigare velim ad vigilandum, orandum, & ſtudendum,& dico, Ecce, latrones& fure⸗ tota vigilant noile ut furentur,& latrocinia committant, cur non tu vijilare 99. lweris, ut ores,& ſtudiis: incumbas? Hic non commendo ipſam latrocinium& fartum, ſed induſtriam, quâ tanquam medi fe em ſuum abtinent. Filii verdlucis ſunt, qui Chriſto luci hujus munci, Luc. 19. adhærent, ipſumqᷓue profitentur Chriſtum, qui eſtlux vera illuminans omnem hominem veni- entem in hunc mundum, Ioban.. v.* qui dicunt 8 24

2 lun 1 anan 1 an d ack
maat Ma ner cculs lutai- nd 1 Comm
vpn Scmitm
ncs,3 ligers dur i ſm clat i 3.Lulh reli& Piuin, unin e8 nutuun mitt Awm ui ,4 Aum ana
aaf ui luuqum
Ch X Lcibuöi iue aattertr O O E m bonin ,54—as quiba
dEDICATI6 Pſalmiſtà Pſali1. lucerna pedibus meis verbum tu- um Domine. Etambulant in luce omnium virtu-
tum&ybs. Atque quorum lux lucet coram homini- bus, ut videant ipſorum bona opera, Mate./. Hi, quia carnem habent Spiritui obluctantem fegniores ſunt
filiis hujus ſeculi in pietatis curriculo conficiendo: Quætarditas, vecordia,& ingnavia eſt deploran- da; Num decebat, cũ illi in malo tam ſint prudentes & negotioſi, ut hi in bono ſint imprudentes,& tar- di e Cumautem verà ſint præditi ſde, defectus o-
mnes iſti teguntur pallio Chriſti, atque proinde illi
perſeverante fide meritum Chriſti ſibi applicantes, audient tandem vocem Chriſti, Matth. 25. v. 34. Penite beneditti Patru mei, poſſidete regnum paratum vobi ab exordio munai; Filii verò hujus ſeculi ibunt in ſupplicium æ- ternum, ver. 42 Dicet enim eis Filius hominis in glo- rià ſuà apparens. Diſcedite a me maledictt in ignem aternum, qui paratus eſt Dia bolo,& Angelis eius verſ.al.
Sententia hæc Chriſſi de filiis hujus ſeculi, quam verè cadat in Pontificios,& cum primis in ĩipſos Je- ſuitas, nihilattinet, multis me dicere: Teſtatur mil- leteſtis experientia: Annõn enim ipſorum unicus eſtlabor,& ultimus ſcopus, ut regna munqdi ſibi ſub- jecta habeant, ſeculariter diteſcant, regnent,& tur- piſſimum quæſtum in Eccleſià faciant? Teſtatur
() 3 Diiſpu-

4 m— 8 ———
ADIC4No.
Diſputatio ipſorum de Papæ ineffabili poteſtate Ie. ſtatur fictitiæ donationis Conſtantini propugnato,
Teſtantur varia ſatellitum Pontificis Komanienco- mia, quibus ipſum Papam KRomanum ad Cœelum uſque extollunt: Nam Papa eft quoddam Numen quuſſu-
ſibilem quendam Deum præ ſe ferens: Poteſt facere omnia, qus Deus facit. Deu omnia ſubecit pedibus Papæ,iuxta illad Pſan
3 Omnia ſubieciſti ſab pedibu⸗ eius. Hæreticuseſt, qui vocat inau bium zuum Papaſit omnipoten⸗ Papa nec Deuseſt, nec homo' ſi neuter eſt inter utrumqus. Papa Romanus habet utriuſque yole-
ſtatis temporals,& ſpirituali⸗ Monarchiam. Papa tantam habet
2 poteſtatem tum in Purgatorio, tum in inferis, ut quantum vella
nimarum numerum, quæ in illu locis cruciantur, per ſuat ulu
gentias liberare,& coufeſtim in cæli&beatorum ſedibustillea.
re poſit. Sed hæc pluribus in Diſputationibus de bon⸗ tifice Romano ſum perſecutus, ipſorumque Cano- niſtarum oſtendi verbis. Quantus Deumimmot- talem ſervus ſervorum! quihabet utrriuſque poteſtatiu poralts,& ſptrit ualis Monarchiam, cui nullus par eft niſi Deus 4. idem cum Chriſto habet conſiſtorium, cui dataæ t poteſta? in ceh & in terr a, quiq in nocte Nativitatis Domini benedicit enſen,
quem infignum inßnitæ potentiæ ſuæ donat alicui Principi. Ne dixeris non ſingula illa enco mia arrogafe
ſibi Pontificem. Sed adſcribiipſi à Cathedræko- manæ ardentibus amatoribus. Nam tantiſper dum non contradicitur illis ab aliis eathedram Roma- nam propugnantibus, rectè ea
moventur Anoltris & Pontificiis praxi ipſa ſeculare imperium affectan.
tibus
n
8 4

4 Bilettai
u nbun. ein n A rurfeihum 2Lai miam, riß beutoran 1 eu'ihuraont Ou plomm dd e e
1daanuſ P
9 a uiiuuluuus auilttuthy uirDmul 1 aaunittlunt (zai aercaa 18 biupl 40¹ M ols. Namu dAüs aatbet akeer noſch lale opels
ſcere,& opus corradere, 1 ian deratio facile oſtendit. Quorſum enim ten dat Di- ſputatio de ineffabili Papæ poteſtate 3
PÉ DICATI
Mrürn tibus objiciuntur. Delenda illa erant ex publicis ſcriptis, fi mentio eorum tis amatoribus.
fieri non debebat a verita-
Quodultimus Pontificiorum ſit ſcopus dite- dogmatis Pontificii conſi- quà pofſit di-
ſpenſare contra quatuor prima Concilia, imò con-
tra verba Evangelii, contra gradus in matrimonia-
libus jure divino prohibitos, ſtatuere contra epiſto- las Pauli&c. œdipo divinatore opus none ſt. Et quid dicam de nundinatione Indulgentiarum, de Sanctorum meritis de Purgatorio? Taccoveners- tionem imaginum, Prætereo dogma de contritio- necordis, confeſſione oris,& ſatisfactione operis. Ex his& ſimilibus facile judicium fieri poteſt, ſco- um Pontificiorum ultimum eſſe turpiſſimum quę ſtum in Eecleſià facere. b b
Quod verò olim ad diſcipulos ſuos dixit Chri- ſius, ilud ad nos dicit hodie, Matt. 16 verſ 6.12. Pidete,& tavete à fermento Phariſcorum,& Jaaduc æorum quibus duo àAnobis exigit, nimirum inſpectionem,& co- gnitionem,& deinde circum ſpectionem, Xatten- tionem. Cognitio eſt neceſſaria, ne probetur, vel im- probetur non ſatis intellectum: Circumſpectio eſt neceſſaria, ut animos noſtros muniamus adverſus
quaf

———ᷓ—
DEDICAT10 quaſvis argutias, quibus ſimpliciores à veritate facile ab. ducuntur. Quo fine moti priſci Eccleſiæ Doctores hæ- reticos prodiderunt,& refutarunt. Quorum veſtigiis hoe noſtro ſeculo inhærent, in primis quorum profeſſio id requirit. Quate& ego mei muneris memor, hæieſcs je. ſuiticas, quæ noſtro ſeculo ferè dominatum ſamunt, en- minandi occaſionem ſtudioſę juventuti præbui, cum iiſq; de bis in publico Auditorio contuli, quarum collationum partem alteram publici facio juris.
Veſtris verò Celſitudinibus, Illuſtriſſimi Principes Domini mei clementiſsimi, hoc qualecunque officii mei monumentum humiliter,& ſubmiſſè inſcribo,& dedico, ut meum ergaCelſitud. V. V. V. V. animum obſequentea, & ad quevis pietatis ac revereutiæ officia paratũ declatem. Idque edò magis mihi faciendum putavi, quò majotao- ſitud. V.V.V. V. Illuſtriſſimo Parente, Domino meo e⸗ mentiſſimo extant honeſſę ſuſtentationis in me benebei Utigitur hoc meum qualecunque ſtudium Celſit.V.V V. Clementiſſimè accipiant, quà pofſum, quaque patenr nimi ſubmiſſione, à Celſid. V. V. V. V. oro,& precot.
Deum Beniganiſſimum Patrem D. N. I. Chriki lo plex oro, ut bonum, quod in Celſit. V. V. V. V. inchozyit opus, pro divinã potentia, ſapientià,& bonitate ſuà, quo- tidie magisac magis ſtabiliat,& diutiſſimè incolumescos. ſorvet, Amen. Gieſſæ Septem bris, Anno M. D C.XVIII
Celſitud. UV. V. L. V. ſubjectiſßmus
Iohanne: Giſenius D
1

t Klüdn Sll VVNMiam rerenie füani endumg ydn rolae S dei elolen Kauin lccun efundi nn gri Nagun 4VVNoche om Dut er. N lin Cel.VVN3 dapiei E doriui lat,àd Ee Weüch- pteoc„eol
21 Uadc
hand
SSen e
Diſputatio XXVI. DESAACKR AMENTISIN enere. b Reſpondente Gabriele Sibbern Holſato.
CoNTriNuArio.
—· o ſtenſis& examinatis erroribus Pontificiorum circæ VAANN Chriſti perſonam, offciumqꝗᷓ&jus propheticum,& regium, adeoq, eorundem etiam erroribus de Eccleſia refutatis: Se-
N quitur, ut progrediamur ad examen controverſiarum de 7 ‿ officio Chriſti Sacerdotali, ad quod refertur controverſia de e SN— Sacramentis quæ ſunt bona Eccleſia: Et verbum viſibile; 4tJ, inviſtbilis gratiæ viſibiliaſigna, Auguſt. lib. 19. Cont. Fau. C. 16. Qugd enim aurihus per verbum aununciatur, illud oculis quodammodo ſubjicitur. SENTENTIA PROTESTANTIuM. THEISIS 1. Sacramenta ſunt inſtituta nõà nudo homine, ſed à Deo, cujus vox eſt verbum à Prophetis,& Apoſtolis, nobis hreſecipum,d. qui nobiſcum in hac ipſa ſcriptura loquitur. Itaq; de his ipſis non niſi ex Scripturà,& ipſorum ſede propriã eſt ſtatuendum. 2. Eſt verò Sacramentum actio, ſeu adiiniſtratio certæ reijuxta di- yjuam inſtitutionem ad fidem in nobis generandam,& confirmandam. 3. Cauſa eficiens Sacramentoram principalis, atq, author eſt ſolus Deus. Is enim media gratiæ inſtituit, qui gratiam largitur. Cyprianu⸗ Serm. de ahlut. yedum: lpſe ſummus Sacerdos ſui eſt Sacramenti inſtitu- tor,& autlior. Ambroſtus lib. 4.de Sacram.. 4. Tom. 4.5. 438. Autor Sacra- wentorum quis eſt, niſi Dominus Jeſus? De Cœlo iſta Sacramenta venerunt:Conſilium enim de Cœlo eſt. 4. Diſßpenſator igitur Principalis Sacram entorum eſt ſolus Deuts; 888 Sed &

—
————— —
0
476 b De Papiſmo b Sednomimmediate, verum mediatè(exceptà prima Cœnd Domiui. cà quam ipſe Chriſtus immediatè ſuis diſcipulis diſpenſavit) nimi- rum per ſuos Miniſtros: Illi enim ſunt& dicuntur diſpenſatores m- ſteriorum Dei, 1. Cor. 4. v. I. vvsns cooperantes Deo, 2. Cor. 6.y.ö. Et ou²νοο ϑεε cooperarii Dei, 1. Cor. 3.v. 9. Atq; cõjuncta ſunt officia, Evangelium docere,& Sacramenta adminiſtrare, Matth. 28. yenſ. 9. 5. In Sacramento autem initiationis extremus excipitur neceſſitatis caſus. UIbi enim ordinarius miniſter haberi nequit, ex- traordinariè illud adminiſtratur etiam ab aliis Eccleſiæ membris. 6. Vita miniſtri non mutat vim Sacramenti, quæ teferendaeſt ad authorem Deum. Et miniſter non ſuo, ſed Dei nomine hicaait,- jus igitur intentio, dignitas, vel indignitas nihil addit, vel detrahit Sacramentorum efficaciæ.
7. Diſpenſatio Sacramentalis conſiſtit in Joτσυ& inadmi- niſtratione diſpenſantis,& acceptione Sacramentum uiurpantis. ſ- trobiq; diſtinguimus inter rein& rei modũ inter ꝗνπ& AS pu, Kir- ter dνππάαι& X&y 2euνπιαπέ⁷π᷑ inter adminiſtrationem„& modumadmi- niſtrationis: la ſimp liciter eſt neccſſaria; hic libertatem& inteidum variationem admitttt.
8. Materia Sacramenti eſt res certa peculiari Dei verbo inftituta definita,& praſcripta,& certo ofhcio, atque uſui deſtinata, udt cumciſio occupatur circa præputium amputandum; Paſcha cic agnum ce. to ritu parandum,& manducandum,&c. vulgo d- citur, in quolibet Sacramento eſſe rein terreſtem& cœleſtem. Res tene- ſtris eſt Elementum ſive Symbolum externum: nonnulli nominam ſignum, figuram,& typum? Sed intelligunt ſignum non nudi αœεμνν rei cæleſtis abſentis; Sed ꝓdonKy,& e20 4 0hwonge. cæleſtis præſentis,& Sacramentaliter Elemento unitæ. Sacramen. ta igitur ſunt ſigna, ſed conferentia& obſignantia. Velut explica Augaſtaua Confeß. Art. 13. Signa teſtificantia de Dei erga nos ata- tia. Hocſenſu vocabulum neis Geneſi. 17. verſ. 1. uſurpatumex- plicat Apoſtolus per Heεααρνα, Roman. 4. verſ. 11. Res igitur tere- ſtris in ſacrà Cœna eſt Panis,& vinum; coleſtis eſt corpus,& ſanguus Chriſti.
8 9*ꝗꝑRequiruntur igitur ad Sacramentum hæc duo: Verbums Elementum Auguſtinus de catac. c. 3. tract. 80. in Joh. Aeerbe

do, d a 9 e 8 Nruü 3 nhh daakum 1 u 3 8 Lacme 1 wocünts a Rncn e . u alc ul —
lirliga nu alnu Acs rc Me M 0dg ncucd 1 enal nel.] 14 4 5 zarle i
4
ameccdl 21 uſs mi éAS 1*
3
Dißputatio XXVI. bum ad Elementum,& fit Sacramentum. Nomine verbi intelligitur pi mo inſtitutio, qua Elementum, quia percepit vocationem Dei, ſepara tur ab uſu communi,& deſtinatur uſui Sacramentali. Irenæus lib. 4. c. 34. Qui eſt à terra panis, inquit, percipiens vocationem Jam non eſt communis panis, ſed Euchariſtia ex duabus rebus conſtaus. Mutatio igitur Sacramenta- lis eſt ſymbolorum à communi uſu ad uſum myſticum,& ſacrum translatio,& ſanctificatio. Vocatio enim illa Dei ſignificat ſanctifica- tionem, ſeparationem& deſtinationem ad certũ officium ſive uſum, qua Elemẽtis gratia apponitur, natura verò, ſive eſſentia nõ mutatur, ut loquitur Theodoretus. Itaq; mutatio alia eſt ſubſtãtialis,& alia Sa- cramentalis. Symbola insacramentis ſubſtantialiter nõ mutantur ſed per Dei vocationem acquirunt novum officiũ, atq; uſum. Secundò, Evãgelii propria per Sacramentũ applicanda& obſignãda promiſſio. 10. Forma Sacramenti eſt actio peculiari Dei verbo determinata. Veleſt adminiſtratio,& diſpenſatio certæ rei inſtitutionis cujuſque Sacramenti verbis definita, ut circumciſionis amputatio præputii, a- gui paſchalis mactati,& aſſati manducatio; Baptiſmi homints in a- quam immerſio, ſive aſperſio; Cœnæ Domini, cum pane benedi- cto corporis Chriſti manducatio,& cum vino benedicto ſanguinis Chriſti bibitio. Hinc eſt regula: Extra actionem divinitus inſtitutam ni- hil habet rationem Sacramenti. Et: Sublatâ actione nullũ eſt Facramentum. 11. Actiones ſacramentales ſant velpræparatoriæ& miniſteriales ipſi actioni principali inſerviètes, ut in paſchate agni ſegregatio, mactatio,& aſſatione; vel eſſentiales& principales,& iſta quandoque eſt una, ut in Baptiſmo aſperſio, quandoque ſunt plures, ut in cœnâ benedictio, diſtributio,& manducatio. 12. Finis ſacramentorum eſt vel principalus, vel minus principalis,& ſubordinatus. Principalis eſt duplex: Prior eſt gratiæ Evangelii propriæ de remißione peccatorum, juſtitià,& yita æternã oblatio, exhibitio,& collatio. Sunt enim Sacramenta verbum viſibile. Quicquid igitur cõvenit ver- bo, illud Sacramentis non eſt denegandum. Conferunt autem gratiã non ex opere operato h. e. non quaſi inhæreat virtus quædam ſuper= naturalis, per quam ſint cauſa gratiæ, ut ignis eſt cauſa caloris; Sed ex divinâ ordinatione Poſterior eſt ejuſldem gratiæ collatæ oblignatio, & contirmatio, Rom. 4. v. 11. 13. Secundari,&minus principales fines enumerari poßũt complures, ut ꝙ §SSs 2 ſint notæ

—————
——yy—— ———ſ——
473 De Pupiſms x Chriſtianorum, ſimulachra virtutum, præcipuè charitatis, quod
nr teſſeræ, quibus Eccleſia una diſtinguitur abaltera quod ſint netii
publicorum congreſſuum; quod in illis Deo ad fidem& ad obedien. riam obligemur,&c.
14. Quxæ hoc loco diſputant ex Scholaſticis Dontificii de charactere, qui in Sacramentis imprimatur, ſunt cerebri humaniſg. menta. Damus characterem illum eſe indelebilem quia nuſpiam eſt ſeri ptus. Deleri nequeunt enim, quæ nuſpiam ſcripta leguntur.
SENTENTIA PONTIEFEICIORuUM 15. Sacramentum eſt divinæ,& inviſibilis gratiæ externum,& yiſ-
bile ſgnum,à Chriſto inſtitutum, ut per id quiſq́; Des gratiam accipiat, atuus ſanctificationem, vi ipfius Sacramenti, Caniſius in Ench. p. 105. Bellarm- nus lib. I. de Sacra. c. 1.
16. Sacerdotes& Epiſcopi conficiunt Sacramenta, Caniſa pagin. 110.
17. Ur Sacramenta ſint efficacia requiritur omninointentio tum adminiſtrantis, tum ſuſcipientis, Toletus lib. 2. c. 16. Bellarninuslib-J. de ſacram. c. 27.
18. Conferunt gratiam, ſed non niſi ex opere operato, Cand Trident. Seß. 7. Can. 8. Bellarm lib. 2. de ſacra. c. ². 4
19.(Quamvis grariam conferant, non tamen eandem obſ⸗ gnant,& con firmant, Belbæyminuts lib. i. de Sacram. c. 14.
20. Sacramenta fidelium animis inprimunt characterem delebilem, Valentianus Di 1
—. 21 O f, 1„ 1 ſput. 3. quaſt. 4. Bellarminus lib. 2. cap. 1d. Cojfan in Aug.p. ·1.
STATuS CoNTROVERSIF.
4 21. Diſputatur igitur de Sacramenti definitione,&requr Hiris: De intentione adminiſtrautis.: De efficaciasacramentotum, num eam conf erant ex opere operato: De gratiæ collatæ obſignatione,& confirmatione; De charactere indelebili.
22. Qu eſtio prima: Vtrum Sacramentum ſit ſignum an verd allu.
23. KReſp. Sacramenti genus Pontiſccii conſtituunt ſignum, ut th. 15. oſtendimus. 1 dici poſſe ſignum, nimiri ratione finis, uſus& officii, quia ſignificat
*
uamvis verò non diffiteamur Sacramentum
*. 14.. lil propfl- efficit, confert,& obſignat fide utentibus gratiam Evangeluproh 3 b am:†
—

mnt, nd nenk 1— 4“
3 nn T r chunt
*
„Belur. Lh
.—–“
1
ücid urs dent
cenuu raec a blgun
man d unab 1 Krüun-
Doand „1l K a.. ſe 2 u d l 8, Alls Q½ 1 1
* ancenl
11 d 05 99 d
*
1 .. ab one
Diſputat XXVI 479 am: Et reſpectu alterius partis in oculos non incurrentis: Negamg, tamen proximum,& adæquatum genus Sacramenti eſſe ſignum. 243. Nam. 1. Uſus& finis rei nequit eſſe proprium, proxi- mum& adæquatum ejus genus. Aliud enim eſtres ipſa,& aliud rei uſus· Atqui Sacramentum dicitur,& eſt ſignum reſpectu uſus. Ergo. 2. Pars rei non eſt ipſius totius genus. At pars altera in oculos incurrens eſt ſignum cum parte alterãà in oculos non incurrente totum Sacra- mentum conſtituens. Ergo.— 25. Eſtverò genus Sacramentiactio,& in actione eſſentia Sa- cramenti coniiſtit. Nam 1. colligitur id facile ex cujuslibet Sacramen- ti Inſtitutione: De circumciſione dicit Jehova ad Abrahamum: Cir- cumcidetis carnem præputii, Gen. 17. v. 11. Deagno paſchali:Tollat unus- quiſq, agnum,& immolet,& edlat ca-s aſſas igni,& az=ymospanescum la- ctucus agreſlibus, Exoο⁴. 2. v. 3. 4. 5.6, 7. De Baptiſmo dicit Chriſtus: Bapti-
ate om nes gentes, Matth. 28. v. 19. Et Apoſtolus Petrus: Baptizetur unuſ-
quisq; veſtrum, Act. 2.v, 38. De Cœna Dominilegimus Matth 26. v. 26. Mar. 14. v. 22. Luc. z2. v. 17.1. Cor. 11. v. 4. Jeſus accepit panem: Et cum egiſſet gratias, fregit, deditq, diſcipulis,& ait: Accipite, hoc eſt corpus meum. Hinc colligimus, genus Sacramenti eſſe actionem,& formam ejus eſſeè a- ctionem ſeu diſpenſationem certæ rei peculiari Dei verbo determi- natam, ſicut inſtiturio cujuslibet Sacramenti præſeribit. In ci rcumci- ſione erat reſectio pelliculæ. Agno paſchali, mactatio aſſatio, G comeſtio. In Baptiſmo, immerſio ſeu aſperſio, quæ fit aquà: In Cœna Domini, Di- ſtributio, manducatio,& bibitio. 1G 26. 2. Hinc eſt regula: Extraactionem divinitus inſtitutam nihil habet rationem Sacramenti. Et: Sublatâ actione nullum eſt Sacramentum. 3. A Scriptoribus Eccleſiaſticis nominantur Sacramenta ritus,& ceremonia con- ſiſtunt verd in Actiomibus. 27. Quæſtio ſecunda: Quænam ſnt partes Sacramenti 28. Keſp. Partes Sacramenti ſunt verbum,& Elementum. Auguſtinus Tract. 8. in Johan dicit. Accedat verbum ad Elementum,& fi- et Sacramentum. Nomineé verò verbi intelligimus verbum expreſſè mandatum, cui annexa eſt gratiæ promiſſio. Elementum item in- telligimus non quodvis, ſedab authore ipſo uſurpatum,& ordina- tum, in ipſos ſenſus naturàâ iuà incurrens. Ergo niſi ſit in Novo Teſta- mento inſtitutum, certo verbo mandatum,& materiale, ſeu corpo- 888 3 tale.:

480 b De Papiſmo I I rale, non erit Elementum,& ſignum Sacramentale.. 24, A 27. Nititur aſſertio hæc ipſo fundamen to& fine Hactamen. h a b otum: Nam Sacramenta illud, quodin Evangelii verbo proponins 1 & docetur, externo elemento veſtitum ſenſibus inſuper ipſis exhi- bent,& ingerunt. Ergo verbum non ſine elemento, necelementum pern I ſine verbo conſtituit Sacramentum. cun 28. Errant igitur in utroq́; Ponrificii,(ut in ſpecialibus pluni fu bus eſt oſtendendum) Nam appellatione verbi intelligunt ſuaet-. d jam traditiones,& pro Elementis accipiunt verba. a 1 29. Certè I. non ſunt confundenda ea, quæ omnium ma- 91 I ximè in Sacramentis ſunt diſtincta. 2. Auguſtinus non dixit, accc. I dat verbum ad verbum, ſed accedat verbum ad Elementum& G fict Sacramentum. 3. Chriſfäs non protulit verba duntaxu, ij AI ſed materialia, ut aquam in Baptiſmo; Panem& vinumin ſacuabu- chariſtia. hi I z0. Quæſtio ſecunda: Num à Sacerdotibus,& Fiſipyidan-„ Mentum confici poßit. z1. Reſp. 1. Author,& Inſtitutor Sacramenti lolus conficit Sacramentum. Atqui author ejus,& inſtitutornonetbo- mo, ſed Deus& jeſus. Cyprianus ſermon. de ablut. ped.yſe din. mus Sacerdos, inquit, ſui eſt Sacramenti Inſtitutor,& aut hor. Ambrobun d libr. 4.de Sacramen. cap. 4. Tom. 4. Author Sacramentorum quus e Dominus Jeſas? De cœlo iſta Sacramenta venerunt: Conſilium enim omnl 9 GOælo eſt. Ergo. 5 32. 2. Cujus eſt fidei Articulos condere, ejus eſt Sactamer ta oonficere, quippe quæ lunt verbum vilſibile. Arqui nullius putui hominis eſt fidei Articulos condere. Ergo. 3. Quigratiam pronie- 1 1 tit,& largitur, ille gratie media, ſigilla,& pignora, cuſuſmodi luntr 1 cramenta, promiſſioni annectit, inſtituit,& conficit. Atqui gritam i I promittit,& largitur non homo, ſed Deus. Ergo. g 3. 4. Diſpenſat quidem Deus Saciamenta pet veibi Nr niſttos, qui proprereà dicuntur Myſteriorum Dei Diſpenſatores,i 4 Corinth. 4. verſ. l. ννεένυ ν π cooperantes Deo. 2. Cerinth. 6. verſ.-t e

4
dn cn 5z Pu rin
18 e
KIn r Sa * 4 dee eſd nn . ern 0 Hlm 4. 4 rltan„2 Ithe H ne A 38 19r, ertun kne
„
1
raer. huncs
05c 1S e- . 1. don
II ier S 1e
— —
Lpi va du au, Si M 949 R ra pe d 9 2 wrunk-
Piſbutatio XXVI. 4⁸⁷ 9es ⁵νεκςιαι Dei cooperarii, 1. Cor. 3.. 9. Sed Sacramenta ipſa illi non, conficiunt. 34.. Chryſoſtomus Homil. /2. in Matthæum Tom.. O- perum, credite, inquit, omnes, quia etiam nunc illa cena celebratur, in qud CHRISTus recumbebat: Nibhil quippe intereſt inter hanc,& illam. Non enim hæc ab homine, illa ab ipſo conficitur: Sed hanc& illam ipſe
efficit.
35. Quare contumelioſa eſt in authorem Deum aſſer- tio Caniſii, quod Epiſcopi,& Sacerdotes conficiant Sacra- menta.
36. Qumeſtio tertia: Num veritas, perfectio integritas Sacramen- ti ſit aſtimanda& ſuſpendenda a Miniſtri intentione?
37. Reſp. Concilium Tridentinum Seſs. 7. Canon. 11. 85 quis dixerit, in Miniſtris, dum Sacramenta conficiunt, aut conſerunt, non requiri intentionem ſaltem faciendi, quod facit Eccleſia anathema Jit. Toletus libro ſecundo cap. 16. In Miniſtro Sacramenta con- ferente, neceſſaria eſt intentio, quâ fine qui faceret nullum conferret Sacramentum. Nec opus eſt, quod intentio illa ſit a- tualis: Sat enim eſt, quod ſit virtualis, hoc eſt, quod dum accedit ad Sacramentum conferendum, accedat eo animo fa- ciendt, quo facit Eccleſia, licet actu non cogitet, quando facit. Videatur etiam Bellarminus libro primo, de Sacramentis in genere, cap. 27.
38. Docent verò Proteſtantes, aliam eſſe quæſtionem, ſi quæratur, quid ad integritatem,& perfectionem Sacra- menti ſit neceſfarium,& aliam quid ad propriam Miniſtri requiratur perſonam. Ad hanc requiritur ut ſit animo præſen- te, attento,& devoto in Sacramentorum adminiſt⸗ione, ne ipſe aliis adminiſtrans reprobus efficiatur; Sed ſi vel ex ne- gligentiä, vel ex malitid non ſit intentus, integritati, per- fectioni,& efficaciæ Sacramentorum nihil decedit, mo- dô inſtitutionem CMRIS TI„ KR& ſubſtantialia requiſita ad- miniſtret. W
39 Nam:

—
*—-—V——
Rillud aut eſt materia, aut
be Tapiſmo
1 Nam. Quicquid pectincvad Sacramenti perfectionem forma, aut efficiens, aut finis. Intentio verh Miniſtri nihil horum eſt. Ergo. Quod non ſit materia, aut forma luxa d eſſentialem atque internam requiruntur rationem; Neq; 6.
jam finis, per ſe patet ex ipſa ſingulorum Hacramenroruminfeim ne, ubi ne verbum quidem haberur de intentione. Neque poteſteſſe eciens, niſi ex errore Donatiſtarum,& niſi dicere velis ultra exter- m Miniſterium aliquid am plius offerxi à Miniſtro in Sacrancnn quadantenus pendere ab homine,& nondſo-
42²⁸
nu arque sacramentum
lo Deo.
40. 2.Intẽtio hæc evertit omnem certitudinem Sacramenti.0.
mnis enim homo eſt mendax, Pſal. 116.v. 11. ROm. 3.v. 4 Ergo nunquam
otero eſſe certus qe Miniſtri intentione, ſi vel müllies ſurabit,&lie uramento intentionem illam con firmare velit. Ergo perpetud bo- dubitandum, utrum verè ſit baptizatus nec ne, quiali Mini- ſter, non adhibuit debitam intentionem faciendi, quod facit Fccleli⸗
ap tiſmus, ut ipſi loquuntur, verus non eſt. Erut verbis hellarmini uramur: Vnd equæſo couſtare nobis poteſt fuiſſe in Minoixem tionem virtualem, cum habitualis non ſufficiat? Certè ſteltcacn Sacramenti ab intentionbe Miniſtrieſt ſu ſpenden da, perpetuisdaudin
tionum fluctibus exponimur.
41. Excipit Bellarminus pag. 13 2. tripliciter. 1. Non debet homa mundo quærere certitudinem, de ſua ſalute, vel nſtificatione 1 fallibilem vhu⸗ lis eſt certitudo ſidei divinæ. Hæd enim non convenit huic ſt.atuun 2. Certitulum
humanam,& moralem, qud ſuſiciat ut homo quieſcat, ex Sacramentis hur mus, etiamſi pendeant ab intentione alterius. N am cum habere mtentionemt facilimùm, niu Uaeſt cauſa dubitandi, an Miniſter habuerit ntentionem iſ liquo ſigno exteriori id probat, 3. liij ates cum adoleveriut, nonpo Hunt pecorl-
ri, nec&⁵ρdmν habaerint Baptiſmum, niſi credere velint parentibus. laluthe rentibus credunt, qui tamen deciperepoſſunt,& in eo acc uisſcunt. Quau mu⸗ gis poterit acquieſt ere in Baptiſio is, qui yidet ſe haptizati E intelligit naho nec habet ullam conjetturam contrariæ intentionis M iniſtri Si his acqptieſtl qui tantum creditparentibus, yel amicis dicentibus, eum eſſe bapti zatum. 42². Ref„1. De certitudine remiſſionis peccatoru
m,& falutb inloco agemus de ju ſtificatione, intereà gicimus, Sacramenta?
mini erit
4
„ 11 1 IV
ſtituta, ut promiſl
ſlein-
t, inde citcum-
— ſHionem gratiæ credentibus obſignen V cilio

Diſputatio XXVI. 4⁸⁹ ciſio dicitur ſignaculum juſtitiæ fidei, Roman. 4.y. ll. At certitudo hæc receptionis in fœdus gratiæ, quæ eſt finis inſtitutionis Sacramentorũ, plane tollitur, ſi Baptiſmi integritas pendere ſtatuatur ab intentione Miniſtri: Ecquis n. certus eſſe poterit de debità intentione Miniſtri? 2. Simile à Bellarmino allatum admodum eſt diſſimile, cũ actio ſira- lia externa,& alia interna,& non eadem utriuſq; ratio: Certè de inte- riori Miniſtii intentione nihil ſcire poſſumus: Quis n. hominũ ſcit, quæ ſunt hominis, niſi Spiritus hominis, qui in ipſo eſt, I. Cor. 2. v. I17 De externâ Miniſtri actione, utpote quod infans fit baptizatus, cer- tus eſſe poteſt ex teſtificatione Miniſtri baptizantis, parentum, ſuſce- ptorum,& aſtantium. In ore enim duorum, vel treium conſſſtit omne verum, Num. 35. v. 0. Deut. 19.v. 15. Matt. 18.. 16. Heb. 10. v. 28.
43. 3. Argumentum petimus ab exemplo Zipporæ: Hæc enim iracunda
— —
u— 6.* 1 ⸗.. 3 in circumciſionem adminiſtrabat. Ergo debitam intentionem non ha- dapua... 1... buit. At Moſes neq; de integritate, neq; de fructu circumciſionis illi- An
us dubitabat. Et Deus facto oſtendebat eam eſſe ratam, Exod. 4. y. 25.
oaer 44. 4.Apari: Si integritas Sacramenti pendet à mentali in- Po tentione Miniſtri, pendebit ab eadem prædicatio verbi: Quia ſecun-
dum Auguſtinum Sacramentum eſt viſibile verbum. At poſterius eſt lſum: Evangelium enim eſt efficax, quàcunq; intentione annuncia- tur, Phil. 1.v. 18. uovis modo, ſive peroccaſionem ſive perveritatem Chriſtus tamen annunciatur. Vel: Intentio Miniſtri ad verbi prædi- cationem neceſſariò non pertinet, Matth. 23. v. 2. 3. In cathedra Mo- ſis ſedent ſcribæ,& Phariſæi. Omnia ergo quæcunq; juſſerint vos ſer- vare, ſervate,& facite: Secundum opera verò eorum nolite facere, di- cunt enim,& non faciunt. Ergo nec ca pertinent ad integritatem Sacramenti.
4. 5. Ab abſurdo: Si enim intentio hæc abeſſet, veritas Dei, ac ſides in Sacramentis evacuaretur. At incredulitas hominum verita- tem, ac fidem Dei non poteſt reddere irritam, Rom. 3. v. z. Intentio igi- tur Miniſtri non neceſſariò requiritur ad integritatem Sacramenti.
7
4 he 46. 6. Abindignitate Miniſtri: Indignitas enim& improbitas Mi- man a 1üta0 niſtri nihil derogat integritati,& fructui s acramenti, nec eum labefa- 1urh ctat. Ergo necipſi derogat aliquid, ſi Miniſter non intendat, ſivenon anon We axs intentio, quæ eſtaliquis nævus in Miniſtro. Quod enim valet de ge- däd nere, idem etiam valet de ſpecic. Et intentio Miniſtri, quæ eſſentiæ
obes“ Tri Baptiſini

——— —————
490 Me Papiſms. Baptiſmi contrariatur, ut ſi occultè hæreſin Arianam,& Photinianam alat, non labe efackar integritatem,& fructum Factamemi Ergo defe- ctus intentionis eandem mulrò minus tollit. De antecedentc dicit Auguſtinus lib. 3. contra Donatiſtas cap. 5. Si Eyangelicis verbisin nomine Pa. tris& Filii,& Syiritus S. Marcion Baptiſm um conſécrabat, integrum erat ga- cramentum, quam vis ejus fides ſub uſde, in verbis aliud opinantis quam cathe- lica veritas docet, non eſſe integra, ſed fabuloſ ſis falſitatibus inquinata.
47. 7. Ab inten arnne aſei lentis.. Eflentia Sacramentorum con- ſiſtieimacione, ut Mdf, oſtendimus. C Complectitur verò Joν ar, Si igiti ur ad integritate mn n Sacia mentir equuitur intentio admi-
niſtrantis„ 1 eelnir iritur ade sand intentio ſuſci 91c entis. Falſum autem 4*—=— 60„ 12 2.— ArSE eſt conlequenls; 6 Alleres tur 11 1 de infantes, cum nonaft erant in-
tentionem, non et heneneradin Ergo& antecedens. Falſa eſtiudem intenti
aſfenio Toleti in parvulis Eccleſiam ſupplere intentionem illouum. Juſtus nonaliena ſed ſuã ſide vivit, Hab. z.
48. 8. 45 origina ſalutis: Depende ſolo Decfu jaſtificat impium. Chry; 4 91tvin⸗, 215 H*. 85. iu] 6KN. els 4uit, Biun. 14- cit, Sacertos iuguam,& manus præabet, ne—; euism ituiſt ui eſt proptti llteru malitiam ad ſalutem noſtram accedentes affen di. fi integritas& efleacia Sacrame enti depe: ldet ab intentione Miniſtri, lalus hominum pende⸗
.
birab impit miniſtri arbitrio. At abſurdur nn conſequens. Ergodo AI ECe dens.
den
49. Wuure verè dicit Nazianzenus. Quem⸗ admodum eadem
5. 8 1 7 0 Cagrz. In Cefa a hhalct p ura, ſive aureo, ſive ferreo annulo facta fit. Sic Sacn
niſtr dorum vel pietate ‚vel impietate non permutantul. 11
z0. 4 Qurxſtio quarta: Num Sacramenta conferant gratiam exct eoennre ſeu ex vi actionis Sa cramentalis?
2 8 4 l⸗
Fl. Rel p. Concilium Tridentinum Seß. 7. Can. g. Sidnis dixerit peri⸗ pſa novæ le gis ex opete operaro, non conferri gratiam, ſed ſolamf- dem divinæ promiſ lionis ad gra
LP tiam conſeque endã ſuHicere, anathe- ma lit. T. dern ne
lih. de ca ba cenſtiem. cap. 16. Omnia, inquit, Sacramen-
1
taconfetant gr. atiam debitè daccedentibus, E ſaleig en tibussschore Opère operato, id eſt, ex vi ipſius Sacramenti. Attende tamen, quo dup plex eſt grati
la prima,& ſecunda. Prima eſt quæ datur homini, qui
g eito, vel non erat Dei amicus Gratia ſecunda eſt, quæ datus
4.· Lrtie jam exlſte nri in graꝛ kia Sdera amenta igitur dant gratiam habenti,& le
2 2 1 y dom. conferunt gratiam 1 cundam. Oſoriuu Contione 2. de renonat. ret. iu
fuit in p

Iul I. d iar.
5 tarfe n n ““
wted kll . † 3 arn at ktle 85.— S21 n 4 B 1 1,1 8KAr 477 nel enc.¹1e s 1 8 3 o 1 ic 5 4 1. A⸗ 5 3 aell 4 1 ¹ ai „ 1. el dan 2* 7 7,
qulic Erple it
Diſputatis XXVI. 34391 Tom. 4. Sacramenta augent grariam non ſolum pro diſpoſitione ſuſci-
pientis, ſed etiam vi Sacratmenti.S Scholaſtili Doctoreso pinabantur grati-
am divinam ita contineri in Sacramentis, ſicut Nardanum in Alaba- ſtro, ſive ut qualitatem aliquam divinitus Elementis inditam& abſo- lutè in eis hæren tem, per quam Sacramentum influens,& agens in a- nimam gratiam juſtificationis efficiat. Bellarm. lib. z. de Sacr. in 2Gen cap.
4.Scholafticorum Doctorü& Pontificorü opinionẽ de opere ope-
rato ſpeciosè quidẽ pingit, ſed ad idem relabitur principiũ,& ſine ad- verfario debacchatur: lpfen. fatetur Paludanũ peculiarẽ ſententiã hac de re foviſſe,& Scholaſticos varia diſputaſſe, ſed ea non pertinere ad
fidemn Sedhinterim Bellarminus rerinet iſtam ſententiam Sacra menta conterte gratiam exopere operato, atq; ſicillud exponit, ex vi ipſius
ficramentalis actionis conferre gratiam à Deoad hoc inſtitutæ non
ex merito agentis, vel ſuſcipientis. Vocat igitur opus operatũ paſſivè externam illam actionem ſacramenti„Kopponit hæc duo opus ope- ratũ,& opus operantis. Et poſtea ſubjicit, opus operatum non ſoli lum excludere digni tatem Miniſtri, ſed etiam flidem.
52. Impium igitur hoc& abſurdum Scholaſticorum dogma ſom- niat atium, vacram enta conferre gratiam ex opere operato ſine e fide, ex vi ipſius actionts Sacramentalis,„Plane abominamur& ſequentibus argumentis refuramus 1.4 Relatis Nullum relatum eſt abt, 1uo cotre-
laro.ſ tqui fides Eſtgrärir correletum: Nam Edes ſeu kidele cor eſt
quaſi manusapprehendens divinas promit iſfiones, quæ in Sacramentis offeruntur. Ergo: non contertur Sral ria Setame ntalis Hde deſtitutis. 53. 2. 454 pertà Script araâ: Hæc enim ad cfficaciam,& ſalutarem
Sacramentorum uſum cequiri ddem. Erg. lecunc dum Se de turam, quæ eſt vox Spititus 5. Sac erato ſme — 1—. fide. Antecedentis veritas patet ex ills Scripruræ reftimonmiis. docent, ſ quis particeps fieri velit Kuerus Sacramen-
„.. torum, requiri ſie denn. Ur Mar. 16. verſic. 157. Quicrediderit,& ba- ptizarus kile erir, Glyus eris, qui verò non cregiderit ‚condem nabitur. Atior. 8. verſic.6. Dum irent per vi- am, vencrunt ad quandam aquam,
H T
ece X A8
Xait Eunuchus Ecce aqua, quid vetat, quo minus haäpeie er. perſ. 37. Dixit autem Philippus: Si credis ex to docorde. licet. Re endens ve- vò dixit: C: edo Filium Dei eſſe Jeſum Chriſtum. Urs getexem plũ hoc B. Lutherus ſuper cap. 4. Gen. Noſtræ doctrina caput eſt, inquiens ,8, ttramenra Trt 2 nou ope⸗

————
———— 4
qua, quid prohibet, me haptizari? Audit: Sucredis ex toto corde, licet. Nonynl
492 De Papiſmo operari gratiam ſine ſide. Nam Eunuchus in Aclis ad Philippumn dicens:Eccea enim bapti zare niſi credat: non dicit: Baptiſmus prodeſt tibi,& jufttane ſu credas, fiye non. Huc pertinent etiam Scripturæ teſtimonia, quæimpli. citè fidem requirunt, ut Act. z. y. 38. Pœnitentiam agite,& baptizetut unuſquiſque veſtrum in nomine JIeſu Chriſti, in remiſſionem pecca- torum,& accipietis donum piritus S. At pœnitentia non eſtabſſ hie, qus contritionem quaſi animat. Act 22.v. 16 Baptizare,& ablue peccataun invocato nomine Domini Jeſu. At vera oratio ex fide debet praficiſti,Nun. 10.y. 14.1. Cor. II.y. 29. Qui edit,& bibit indignè, judiciũ ſibi mãducat
54. 3. A cauſis juſtificationis: Sine quo non juſtificamur, ſine llo non proſunt Sacramenta. Atqui non juſtificamur abſque fide, Halb 4. Romn. I. y.17. Heb. 10. v.3 8. Rom. 4.y. 3. 11.Cay. 10. y. 10. Ergo nonfine ſide proſunt Sacramenta. b
55. 4.Ab exenplo Abrabami: Huic enim Cireumciſiononexo- pere operato eontulit fidem, ſed fidem ipſi in præputio collatamoh- ſignavit. Sacramenta igitur ſunt quidem media fidei excitande, con- firmandæ,& obſignandæ; Sed ex opere operato gratiam noncunte- runt,& ſine fide non proſunr. Antecedens legitur, Rom. 4. perſlon- Quomodo imputata eſt Abrahæ fides adjuſtitiam, cum eſſet in ci eumciſione, an in præputio? non in circumciſione, ſed in ptæpvto-
X 3 8
Et ſignum accepit circumcifionis ſignaculum juſtitiæ fidei, quætis- rat in præputio.
S6. F. Apronuntiatis Apoſtolicis: Quicquid non
eſt ex fide pecir tum eſt, Rom. 14. v. 24. Et ſine lide Deo placere, impoſſibile eſt, 9. y. 6. Opus igitur illud operatum, quod fingunt Scholaſtici,& de qus multis fabulantur Pontificin, fide deſtitutum diſplicet Deo, 57. 6. verbo promißionis Sacramentis annexo: Sacramenta con- ferunt gratiam, quia annexum habent verbum promiſſionis cettun tibus veſtitum, in lroc fides gratiam Dei,& remiſſionem peccatorum quærit,& apprehendit Ergo nõ conferunt gratiam ex opere opefuo ſine fide utentis. Antecedés legitur. Eph... 26. Chriſtus mũdat Eocle- ſiam lavacro aquæ in verbo. Tit.3. v. ſ.6 Baptizare,& ablue peccatatun invocato nomine Domini Jjeſu. Ex miſericordiA ſuA nos ſalvayit her lavacrum regenerationis,& tenovationis 5 picitus S. Quem effudtiin nos opulenter per Jeſum Chriſtum ſalvatorem noſtrum. Eſtigitum Baptilmug
—

1 4
1
4 4 dcnr ace e d 41—
9. rund alb
,.“
Dißputatio XXVI. b 49⁹3 Bapriſmus lavatrum regenerationis, quia non eſt ſimpliciter aqua, ſed aqua cum verbo Dei conjuncta, in quo fides apprehendit gratiam patris, meritum Filii,& efficaciam Spiritus S.& quia eſt lavacrum Spi- ritus Sancti. Apoſtolus Petrus 1. Epiſt. 3. v. 21. dicit: Baptiſma nos ſalvos facit,& eſt ſtipulatio bonæ conſcientiæ erga Deum per reſurre ctio- nem Chriſti. 4 58. 7. 4 promißione: Hæc enim continetur in Sacramentis. At omnis promiſſio fide eſt apprehendenda, ſine qua non prodeſt quicquam. Ergo Sacramenta ſide deſtitutis nullam gratiam ex opere operato conferunt. B. Lutherus in lib. de captiv. Baby. cap. deBap. Vhi- cung eſt promißio divina, ibi requiritur ſides. Et„Participatio cœleſtium donorum fit ſide. In uſu verò ſalutari Sacramentorum fit participatio cœleſtium donorum. Ergo. 59. Quare pis leribit Auguſtinus lib. 3. Quæſt. ſuper Levit. quæſt. 8 4. Moſés ſanttificabat viſibilibus Sacramentu per Miniſterium ſuum: Dominus autem inviſihili grati per Spiritum S. uhi eſt totus fruttus viſibilium Sacramentorum. Nam ſine illà ſanctificatione inviſihilis gratic, viſibilia Sa- cramenta quid proſunt? Er Paulò poſt: Proinde colligitur, inriſihilem ſancti-
ſicationem quibuſdam affuiſſe, atqueprofuiſſe ſine viſibilibus Sacrament is: viſi- bilem verd ſanctificationem, quæ fuerit per viſibilia Sacramenta, ſine iſta in viſi- hili poſſe adeſſe, non poſſeprodeſſe. Gregorius in Ezech. Nobis per ſidem, inquit omnia in Baptiſinate peccata laxantur Bonaventura ſcribit: Propriè loquẽdo gratia nõ ineſt Sacramètis eſeentialiter, Sed miniſterialiter,& inſtrumétaliter. 60. Bellarminus quidẽ laboriosè plurima colligit argumen- ta, quibus propoſitam hanc ſententiam conatur expugnare; Sed nul- lum attingit ſtatum controverſiæ. Nam 1. Non opponimus fidem Sa- cramentis, ſed fidem& ſacramenta conjungimus tanquam relatè ſe habentia: Sacramenta enim offerunt juſtitiam& gratiam, quam fides apprehendit: Utraque igiturſunt cauſæ inſtrumentäles. Sacramen- tum inſtrumentum offerens, tanquam manus divina; Fides inſtru- mentum recipiens. Juſtificant igitur& Sacramenta,& fides inſtru- mentaliter, hoc eſt, Deus nos/uſtificat offerendo per Sacrumenta Juſtiti- am manu ſidei apprehendendam. 2. Sacramenta non ſunt nuda ſi- gna ſed ſigna offerentia& conferentia, quia offerunt,& conferunt gratiam 3. Quæ magno numero adducit Bellarminus teſtimonia, illa non agunt de fictitio illo opere operato; Sed de Sacramentorum effi- Irt z caciâ,,

„ . 6 . ³ 1 1 1 3 1 3 ¹ 3 5 1 1 4 3 4
—
494 De Papiſmo caciã, utpote, quod ſint cauſæ inſtrumentales ſalutis, idq; ommnind non docemus. Quæſtio n. non eſt, an Sacramenta gratiam offerant,& con. ferant; Sed num eam conferant ex opere operato abſq; fide, ſi moda obex non ponatur.
61. At inquüs, Lutherus ſcribit in aſſer. Art. 1. Non Baptiſmus, fai ſie Baptiſmi ſalyat. Baptiſmo igitur eficaciam derogat. 1
6²½. Reſp. Quod dicitur ſecun dum quid, non eſt abſoluta ac. cipiendum: Mens B. Lutheti eſt Baptiſmum ſalvare non ſine fddc. Ibidem n. ſubjicit: Neceſſaria eſt fides ſuſcepturo Sacramentü, qui credat, ſe conſecuturũ id, quod Sacramentum promittit,& donat, ut ſic verum ſit, quod dicitur. Non Sacramentum, ſed fides Sacramenti juſtificat. Cum enim in omni Sacramento ſit verbum Dei, ut dici h. Auguſtinus, accedit verbum ad Elementum,& fit Sacramentum. II. bicunq; a. verbum Dei eſt, ibi fides hominis in ipſum requiritur Etin Catechiſmo dicit: Baptifmus operarur remiſſionem peccatorum berat à morte,& Diabolo, ac donat æternam ſalutem omnibuv loc credentibus, ut verba,& promiſſiones Dei ſonant.
33. Qucſtio quinta: An Sactamenta promißionem gralis inine credentibus exhibitam obſignent,& confirment?
64. Keſp. Cauſa finalis Sacramentorum eſt duplex. Prior e
ut Sactamenta lint org
ana, media, ſive inſtrumenta offerentia,&er-
hibentia promiſfionem Evangelii propiiam de Remiſſione peccato- 3 1.ℳ„.A 2„ 3. 24 7 62—. 18. A Oon⸗ rum, juſtitia,& vità æterna. Poſterior eſt, ut ſint ενσꝙνε⁹, obügn
4 44 8. 4 △— 7 4 ar 0 2 AV⸗
tiones, lignacula, teſtimonia, atque pignora divinæ erga nos benew 4 2 32 4 1
8 2—.. 8. 1— 4— AᷣI aa4
lentiæ. De priori tinc alibi egimus; Poſteriorem, quem oppugmam
4 ‿. 1,
—— 0. 4—„ 72. 77 ·.. 1 Pontificii oſtendimus& probamus primmò à uat ra igiht: Nam figll CIILI11C 0 6 10 110 US G. 4 4◻ꝗ◻ Hannils Piiind An ſtlts 6 41 1 8
:ſ S. e Propfium eſtreitificari, obifignare,& confirmare ld, cul appenclllh
Jam verò Sacramenta ſunt ſigilla promilſionum divinarum, Rom. p. 1I. Signum accepit circumciſionis, ſignaculum juſtitiæ fidei, qua fuerat in præputio. Ergo.
65. Exaipit Belarminus lib. 1. cap. 17. de Sacram. tripliciter:i. Lusii ſola circumciſione, inquiens pag. 60. dicuntur, non poſſunt trabi relté ad emnis Sacramenta. Recté enim argumentamur aà geuere ad ſperiem non conli. 1 4 poſtolus uullaim facit menionem promißionis, aut pacti cum loquitur deſtpils
4 402 18* 4. 7„ 8„—. 7f. 71..* 8.*„1 72*1 71, 4 7 7169 Ccircuſonis: Focat entm edin gill uin ju ſlitiæ idei, non Hllum 57 Ointſhäon 9 4 3 4 5 21„ 1,„„ 8 3] 4 4 3 88 1 225 5 219 ponir
Gpadti. 3. Deniq addit, juiſſe hoc privil gium ſollus Abrahamt,& non pon trand-

de 1 1 1 K ukcepe 2 1 IE
1
„ 84 Kem j Trerna he 4 Ueilo
22
Se
„* 3 K A.
al
14
venror 4* Orunl
— 31
Diſputatis XXVI. 495 trausferri ad alios,& negat diſerte reliquis Judais,& fidelibus circumciſionem fuiſſe& ſigilum Juſtitiæ jidei. 66. Reſp. i. Confunditur cauſa formalis cum efficiente& fi- nali: Quæ dicuntur de causâ formali non competunt omnibus Sacra- mentis. At quæ dicuntur de cauſa efficiente,& finali gen ericà, omni- bus Sacramentis competunt. Convemunt verò omnia Sacramenta cauſa efficiente, quia à ſolo Deo, qui ipſis gratiam tribuit ſunt inſtitu- ta: Conveniunt& in causâ finali genericã. Quod circumciſio ſit ſi- gnaculum juſtitiæ fidei, illud ad finem circum ciſionis pertinet. Ergo ad reliqua etiam ſacramentareferri poteſt.* 67. 2. Chryſoſtomus& Theophylactus ſcribunt, eircumci- ſionem datam faiſſe Abrahæ in ſignum,& teſtimonium Juſtitiæ, quã per hdem acquiſierat. Si itaq; et teſtimonium, utiq; teſtificatur,& confirmat. At quid reſtificatur, niſi promiſſionem gratiæ Divina igi- tur pro mifſio,& juſtitia Hidei habent te ut relata:Promiſſio enim re ſpi⸗ cit lidem, abſque qua nemini prodeſt; Bt fides divinà promiſſione nititur. 68. 3. Exceprionem Bellarmini tertiam vel inſpectio textus refutat: Nam ad quos perrinet promifſio Abrahamo Paxri creden- tium fa cta, ad illos etiam ſpectat illius prom iſſionis ſigillum. At ad o- mnes fideles pertinet promiſſio Abrahamo patri omnium creden-
„
geneſ. 7. verſ. 7. Ergo ad eoſdem,& non ad folum Abra-
tium facta. Geneſ. 17. hamum ſpectat illius promiſſionis ſigillum. Item illud, in quo bra- ham proponirur Patet omnium credentiũ,&exemplar Juſtificatio- nis non poteſt ad lum Abrahamum referri. Tale autem eſtob ſigna- tio fidei per ordinariumsacramentum facta. Ergo. Præterea ordinaria Sacramenta non uni, aut alteri homini, ſedtoti Eccleſiæ ſunt inſtitu- ta Ratio igirur& promiſſio eorumuna& eadem eſt reſpectu omni-
1 1 1 1.....—7 um,&X ſingulorum credentium. Non alia lgitut fuit Circumcifio
3 3 7 1.— 2. 2 ¹.....
4“““ 5 441— 44 A—₰— 3 3 1* 1
im Abrahamo, necalia ju ſinia fidei, neque alla ejus definitio, aut finis, 7 1
quamin reliquis Judæis credentidus. Deniq; iple effectus oſtendit. . 4 8. 7 r„... 1 3 2— Circumciſonem eſſe Promifſionis divine ſigillum. Nam Judæi in pe-
441
1..7.—— 4„ riculis ex circumeiſione ſuã efficaces petierunt conſolationes, ut patet 1
ex ſermone Davidis de Goliatho. i. Sam. 17.v. 26. G, 39. Quls eſt Phili- ſteus incircüciſus iſte? EtJonathæ, i. Sam. 14.y. 6-A ge rranſeamus ad —.. 8. 5 x præſidiũ incircumciſorù iſtoru forte faciet ſalutem Jehovah per nos. 3 9&

=
496 De Papiſmo
69. Regerit Bellarm. pag. 6I. tria 1. Paulus hæc dua coujungit, uman: Accepit ſignum circumciſionis ſignaculum juſtutiæ ſidei, ut ſit Pater omniun credentium. Non igitur habent ſigiaculu Juſtiliæ fidei omnss circumcißi, am
nõ omnes ſint Patres omnium jidelium. 2. Paulus diſtinguit ſignum à ſignauulo
ſeu ſigillo. 3. Scripturacircumciſionem nuſquam vocat ſigiluum niß huc hen
70. Reſp. 1. Curnon idem concludut Bellarminus de ſigno circumciſionis: Imò invertimus argumentum: Nam Abraham, uj exemplar Juſtificationis& pater omnium eredentium proponiturin eo, quod juſtitia fidei fuerit obſignata. Referri igirur hoonon debet ad ſolum Abrahamum. 2. Vocabulum ſignaculi eſt vocabuli ſignics- plicatio. 3. Sufficiat, quod Apoſtolus omnibus genuibus adſcuibarid quod tribuitur Abrahamo.
71. Secundò à teſtimonio Petri, i. Epiſt. cap. 3.v. ⁊1. Cui hunl cunn- ſpondens Baptiſmus tanquam exemplar Baptiſmus, nos quoq́; ſervat, mnqu carnis ſordes abjiciuntur, ſed quo ſit, ut bona conſcientia Deum interniatye reſurrectionem Jeſu Chriſti. Baptiſmus eſt interrogatio& ſtipulatiobo- næ conſcientiæ ad Deum aπαεdπmπιαμυνε eνν. Ergo eſt ſigillum dijinæ erga nos voluntatis, unde fides confirmatur.
7². 3. Ex 1. Joh. 5. verſ. 8. Tres ſunt, qui teſtiſicantur in ten, Hin- tus, aqua,& ſanguis. Et hi tres unum ſunt ex loco hoc ita colligimus: i teſtificatur aqua Baptiſmi in terrà,& ſanguis cœnæ dominicz deci vinâ promiſſione,& beneficiis Chriſti Jeſu; ſequitur, quod obſigne
& confirmet gratiam collatam. At verum priuss. Ergo& poſteris Hæc de Sacramentis in genere dicta ſufficiant. De char ractere indelebili ſuis agemus locis.
Finis Diſputationis XXVI.
—B=

aacdcet Menu
Ar 2 442 vaA, nc. d8
2 5* agrr ie
Lomalde
„ A 1..
onan, uf
una 1
4 8 Ktunero g 1 I. E - 8 844*— 4 ur. nin un A 1. Kexlocc 12 hngusq n 1. * ſelw leq mll —“ m
4 4 Keten an N 2
„———
en
“ S e e e
DISPUTATIO XXVII. aux EST 3
DEîͤBAETISMO Proo
Reſp. Johanne Polemanno Mindà Weſtphalo THESIS IJ..
Do AruM de Sacramenti in genere, de quibus ſequitur ut 8 in ſbecie agamus,& eorum numerum, naturam& eſica- ſciam ex ſcriptura conſideremus. 8 SNTANTIA PROTESTANTIuM
2. Sunt verò duo N. Teſtamenti Sacramen- KAS2 ta propriè,& exquiſitè ita dicta: Baptiſmus,& Cœ- na Domini. His enim duobus tantùm competunt requiſita Sacra- mentorum propriè ita dictorum, ut ſunt: Externum elementum ab ipſo Chriſto in N. Teſtamento inſtiturum,& promiſſio gratiæ ad re- miſſionem peccatorum applicandam,& obſignandam.
3. Baptiſmus eſt lavacrum aquæ, Eph. 5.v. 26. in nomine Patris, Filii,& Spiritus S. Matt. 28.v. 9. ad hominem regenerandum,& reno- vandum per Spiritum S. Tit, 3. v. 6.
4. Dicitur Baptiſius ar τ ηπτab immergendo,& a- ſpergendo„non tamen propterea neceſſariò importat immerſionis modum: Nam Apoſtolus m Banrigeu explicat per lavare,& munda- re, Eph. 5.y. 26. Tit. 3.. 6. De Phariſæis dicitur, Mar. 7. v. 4. A foro ve- nientes niſi baprizentur, non comedunt.
5. Genus Baptiſmi eſt: Lavacrum aquæ, vel, quod eodem reci- dit, in aquam immerſio: Eſt enim omne Sacramentum actio. Ergo& Baptiſmus 8
6. Canſa efficiens,& primus author Baptiſmi eſt ipſe Deus, ut &reliquorum omnium Sacramenrorum. Johannes Baptiſta primò
quidem baptizavit; ſed non propriã authoritate, Joh. 1. v. 23. Sed juſus VVV à Deo,
1
—
.

ͤ..—
“
4⁹⁸ b— De Papiſmo
à Deo, Luc. 3.v.2. Johan..v. 33. Unde Baptiſmus ejus dicitut de Colo, Matth. z1.y. 25. Et Phariſæi renuentes baptizari ab ipſo ſpreveruntad-
verſus ſemetipſos Conſilium Dei, Luc. 7. y. 30. Baptizabat enim ipſei
remiſſionem peccatorum Mar. 1.y. 4. Luc. 3. y.z. Remiſſio verò peceꝛ- torum non eſt ab homine, ſed à ſolo Deo, Mich. 7. v. 18. Pſal.z6,7.. Pſal. 103.v. 3. Exod. 3.y. 7. Job. 24. v. 4. ⁴. 43. y. 25. Mar, 2. y.7.
7. Cauſa miniſterialis Baptiſmi ſunt ordinariè Eccleſiæ mini- ſtri, iique modo legitimo vocati, à quorum qualitate virtus ejus non dependet, ſed à Dei inſtituentis potentia,& virtute: Hominumenim incredulitas fidem Dei non evacuat. Rom. 3. v. 3. Phariſæorum iginu circumgiſio fuit vera,& rata, etiamſi ipſi eſſent corruptiſſimi.In ſum. mo verò neceſſitatis caſu adminiſtrari Baptiſmus poteſt ab homine privato in Chriſtianaâ religione rectè informato, qui in caſu necellia- tis poſſunt docere, atque ſic etiam baptizare, Matt. 28. v.x„.
8. Materia Baptiſmi eſt res terrena,& cæleſtis. Res tettenacſt:
qua non factitia,& medicata, ſed naturalis, vera fluminum& mai, Johan. z.v. j. legimus: Niſi quis renatus fuerit ex aquà,& ſpiritu nnnnunſ
introire in regnum Dei. Aquaà Jordanis uſus eſt Jahannes Baptia, ſi. 1.y.33. Matt. z.. 16. Luc. z. verſic. 1I. Apoſtolus Paulus Baptiſmumnoni- nat lavacrum aquæ, Eph. 5. v. 26. Aquà igitur baptizavit domum ote- phanæ, I. Corinth. 1I. v. 6. Ut& Philippus baptizavit aquã, Actorund vorſic.38.
9. Rem cœleſtem quidam dicunt eſſe ſanguinem Chriſtia 1. Joh. 1. verſic. 7. Sanguis Jeſu Chriſti Fili Dei emundat nos ab omnipeuuan Nonnulli Spiritum S. ex Job. 3. v. 5. Niſi quis renatus fuerit ex aqusꝗ ſbiritu, nonpoteſt ingredi in regnum cœlarum Btex 1I. Cor. 12. verſ. 3. 2. Corin 1.v. 22. Alii ſanguinem Chriſti,& S piritum S. conjunctim. Nonnuli verbum juxta illud EFph. j. Mundans Eccleſiam layacro aque in verbo. Sed quoniam Baptiſmus eſt opus ad extra, ideò hic valet regula: Opets Trinitatis ad extra ſunt communia: Parsi gitur cœleſtis eſt tota Tunr tas, ut& in verbis Inſtitutionis docetur.
10. Forma Baptiſiniexprimitur, Matt. 28. v. 19. Baptizate eosin 3-
mine Patris, Filii,& ſpiritus S.
11. Finem, uſum& fructum Baptiſmi compendiosè proponim Catechiſmo ſuo B. Lutherus: Nam 1. Operatur remißionem pectatorun,
Nar. i.y. 4. Luc. 3.y. z. fuit in deſerto Johannes baptizans,& prædicans Bapti um

mrꝗ Abß üwetEl a. aebul E ipendaf Ser du ba
1
2i,
Diſputatio XXVII. 499 Baptiſmum pœnitentiæ in remißionempeccatorum. Act. z. v.38. Baptize- tur unuſquiſque veſtrum in nomine Jeſu Chriſti in remiſſionem pec- catorum. 2. Liberat à morte,& Diabolo: Stipendium enim peccati mors eſt, Rom. 6.v. 23. UÜbi igitur eſt peccatorum remiſſio, ibi nec mors eſt, nec Diabolus, qui mortis habet imperium, Heb. z. v. 15.3. Donat æter- nam beatitudinem, Johan. z.v. ĩ. Mar. 16.v. 16. Joh. 3. erſ. 3. Tit. 3,y. 5. 1. Pet. 3.v. 21. Breviter: Finis Baptiſmi eſt hominis baptizati regeneratio,& renovatio. 12. Objeckum Baptiſi ſunt homines,& quidem vivi. Matt. 28. Mar. 16. Joh.3. Tit. z. b
13. Infantes in Baptiſino verâ,& ſalvificà fide donari, adeo- que reverãà credere docetur Matt. 18. y. 6. Mar. 9. verſ. 4². cap 10. verſ.13. Luc. 18. verſ. 15..
14. Tollit Baptiſmus peccatum non quidemut non ſit, ſed ut non imputetur. Fatetur enim Apoſtolus Rom. 8. quod in carne ſuà non habitet bonum. SENTENTIA PONTIFICIORuNM
15. Unuſquiſq; pro ſe Chriſtianus, primùm animo bene ob- firmato, credere deber cum Eccleſiã catholicã ſeptem eſſe Sacramenta non tria, aut unum tantùm Eckius Tom. 4. Homil. pag. 22. b b
16. Si quis dixerit in Eccleſià Romanâ, quæ omnium Eccle- ſiarum mater eſt,& magiſtra, non eſſe veram de Baptiſmi Sacramen- to doctrinam, anathema ſit, Concilium Tridentinum Seß. 7. Can. z.
17. Martyrium rectè dicirur,& eſt quoddam baptiſma, atque
peccata remittit, Bellarminus.
18. Si quis dixerit, Baptifimum Johannis habuiſſe eandem vim cum Baptifmo Chriſti anathema ſit, Concilium Tridentinum Seß. 7. Can. i. Bellarminus cap. ⁊1. Iraque poſt Baptiſium Johannis neceſſariò percipiendus erat Baptiſmus Chriſti, Bellarminus cap. 22. 3
19. Infantes non habent quidem fidem actualem, nectamen omni carent fide, ſed credunrt fide alienà Eccleſiæ,& ſuſceptorum, at-
que habitu fidei, quem in ipſo Baptiſmi actu adipiſcuntur. Bellarmi-
nus cap. 10. 11.
26. Tollit Baptiſmus re ipſa idomne, quod habet rationem peccati, Bellarminuscap. 13. Caniſiusp. 66.
. Eicacia verò ejus non extendit ſe ad futurum, ſed tan-
VVV 2 tum ad

70 De Papiſms rum ad præteritum. Bellarminus dicit EFectus Baptiſmieſtremißiuyu- catorum prateritorum. Idem: Nullus eſt ſcripturæ locus, quo proburi yoſi, Baptiſmo deleri peccata futura, aut etiam praſentia, id eſt, quæ in preſenti con⸗ mittimus nos, qui jamdudum baptizati ſumus, quæ quidem reſpectu Baytiſni futura dici poſſunt.
22. Imprimit Baptiſmus animæ indelebilem characterem,ob quem non eſt iterandus, Bellarminus de Sacramentis in genere cap.òd.Itd Baptiſmocap. 1².
STA Trus CoNTrROVERIK
23. Diſputatur igitur inter Proteſtantes,& Pontifcios de numero ſacramentorum: De differentiâ Baptiſmi Johannis& Chr- ſti: de fide infantum: Et de efficacia Baptiſmi. Seu diſputatur de ha. ptiſmi adminiſtratore, ſubjecto& efficacià.
24. Qwuaſtio prima: An ſeptem ſint N. Teſtamenti Sactamentatr quiſitè,& proprie ita dicta? 25. Reſp. Concilii Tridentini decrètum de Sacramentiin
enere Can. 1. hoc eſt: Si quis dixerit, Sacramenta nova legisnnſuiſa
mnia à Jeſu Chriſto Domino noſtro inſtitutaz aut eſſe plura, vel paucimarquam
ſeptem, videlicet, Baptiſmum, Confirmationem, Euchariſtiam, Pænitentum, extremam Vnctionem, Ordinem,& Matrimonium; aut etiam aliquod horum ſeptem non eſe verè,& propriè Sacramentum, anathema ſit. Bellarmi- nus lib. z. de Sacram. Sententia Catholicorum, inquit, una eſt, ac ſemyerſt it, ſeptem eſſepropriè dicta Sacramenta. 26. Proteſtantes verò in Apologid Auguſtanæ Confeß. M 13. profitentur,& dicunt: Nos ſentimus præſtandum eſſe, ne negligan res,& ceremonia in ſcripturis inſtitutæ, quotcunque ſuut. Nec multum tefenn putamus, etiamſi docendi cauſa alii numerant aliter, ſi tamen rectè conuſerun res in ſcripturã traditas. 27. Quare docent. I. non eſſe odioſas,& inutiles diſputatio- nes inſtituendas de vocabulis. 2. Non eſſe tamen per appellationem, & numerum Sacramentorum res ipſas confundendas. n ſidirus ſ ſbecie vocabulorum quaritur conciliatio, quæ cum ipſarum rerum depranatun- eſt conjuncta. 3. Diſtinguendum eſſe inter promiſſionem gratiæ: qus ge demptionis beneficia in Evangelio promiſſa offert,& confert ſolo Dei verboʒ& intereandem ritibus,& ceremoniis divinitus in velbo inſtitutis veſtitam. 4. Diſtinguendum itidem eſſe monent inter.
Löo

—
—— 2 2——— „ SSeen 3““ —— ——
aci
ArXI h
nidectu t Lanm n au ſenu. mnan dr an, aun Aü 1
„ 1 6403, mih Keunc
Diſputatis XXVII.„or qui habent expreſſum quidem Dei mandatum& promiſſionem, ſed nonillam, quæ N. Teſtamenti eſt propria, nimirum deapplicatione, & obſignatione gratuitæ cum Deo reconciliationis. 5. Ut accurate o· ſtendi poſſit, quæ ſint Sacramenta ptopriè ita dictaN. Teſtamenti, at- tendendum eſſe ad requiſita Baptiſmi,& Saeræ Cænæ: Nam omni- um Confeſſione hæc propriè,& verè ſunt Sacramenta. 28. His præmiſſis ita argumentamur. Adefinitione,&requiſi⸗ ti Sacramentorum Baptiſu& Cana Domini. Quicquid non habet ex- ternum aliquod viſibile,& materiale elementum ab iplo Chriſto in
N. Teſtamento inſtitutum, cui ſit annexa promiſſio gratik de gratui-
tà remiſſione peccatorum applicandâ,& obſignandà, illud non eſt
Sacramentum N. Teſtamenti propriè ita dictum., Atqui confirma-
tio, Pœnitentia, Ordo, Matrimonium,& extrema Undctio non ha- bent externum aliquod viſibile& materiale elementum ab ipſo Chriſto in Novo Teſtamento inſtitutum, cui promiſſio illa gratiæ fit annexa. Ergo.
29. Minorem de ſingulis in ſpecie confirmabimus, Majorem
ex conſideratione Baptiſmi& Cœnæ Dominicæ accuratè oſtendit
Dn. Chemnitius. Namutaliquid ſit verè,& propriè Sacramentum N. Teſtamenti, ſicut eſt Baprilmus& Euchariſtia, requiritur, 1. ut habeat externum aliquod materiale, corporale„& viſibile elemen- tum ſeu ſignum, quod certo ritu tractetur, exhibeatur,& uſurpetur. 2. Ur elementum illud,& certus ejus ritus nitatur expreſſo divino mandato. 3. Ut ſit inſtitutum,& mandatum in Novo Teſtamento.
4. Ur ſit inſtirutum ad conſummationem uſque ſeculi. 5. Ut ipſi ſit
annexa promiſſio divina de gratiâ, effe ctu, ſeu fructu Sacramenti. 6. Proinde habere debet teſtimonium non ſimpliciter, nudè,& per ſe in verbo Dei, ſed ordinatione divinâ debet eſſe annexa ſigno Sacra- menti, quo quaſi eſt veſtita. 7. Requiritur, ut ſit promiſſio non de quibuſvis beneficiis ſive corpocalibus, five ſpiritualibus, ſed de toto beneficio redemptionis. 8. Et illa promiſſio non tantùm debet ſi- gnificari, vel annunciari, ſed virtute,& ordinatione divinà offerri, exhiberi, applicari,& obſignari, etiam ſingulis verã fide Sacramen-
tis utentibus. 5 30. 2. A numero teſtium in terris;, 1. Joh. 5. verſic. ð. Tres ſunt, qui te- ſußicantur in terra, ſiritus, aqua,& ſanguis. Appellatione Spiritus no- VVV 3 tatut

2—
“—
———
4
*—
—
—= —
ze De Papiſmo tatur miniſterium Evangelicum, quod eſt miniſterium Spititus, à an Cor. z. v. 8. Appellatione aquæ Baptiſmus: Et appellatione ſangun a
(rendoειηανν Qoœna Dominica. Aut igitur ſunt plures teſtes tibuu, i aut tantùm ſunt duo Sacramenta. At non ſunt plures teſtes tribusat 1 firmante Apoſtolo. Ergo ſunt duo tantum Sacramenta N. Teſtamen.„
ti. Disjunctum patet: Quia omne Sacramentum eſt divinum teſſi monium: Unde tot erunt teſtes, quot ſunt Sacramenta, nimirumſi addas teſtimonium Spiritus in Miniſterio Evangelii. n
31. Ex ejuſdem capitis verſ. 5. Chriſtus venut per aquam,& ſangu*
nem. Et ex hiſtoria paſionis, Joh. 19. ver. 14. Quidam ex militibus latus Chyſſi 1
fodit,& ſtatim exiyit aqua,& ſanguis. Hincenim collegerunt Eeclela- 5 ſtici Scriptores,& nonnulli pii patres, Sacramenta N. Teſtamentil. y xiſfe ex Chriſti latere, nempe Baptiſmum,& Cœnam Domiai, idque fatetur Bellarminus lib 2. de Sacram. cap. 27. 1
32. 4. A numero Sacramentorum V. Teſtamenti Nam Sacz. menta N. Teſtamenti correſpondent Sacramentis V. Teſtamenu'dr
qui hujus tantum fuerunt duo propriè ita dicta. Ergo. 33. F. 4 conſenſu piorum Patrum: Nam Iſidorus, qui Wiit ctes annum Chriſti ſexcenteſimum duo tantum agnoſcit Sacramenta’b.
6. cap. 19. Paſchafius duo etiam tantm ſtatuit circa annum Chuiſitno. el.
ningenteſimum. Rupertus, qui claruit circa annum Chriſti mil mum centeſimum vigeſimum quartum duo tantùm profitetur libn cap Ii. Idem ſtatuit ex Scriproribus Eccleſiaſticis Alexander Alenſesa 4.quæſt. 8. art. 2.
34. F. Aprimis ſeptenarii hujus numeri inventoribus: Septenns- um Sacramentorum numerum non tradit Scriptura. Ignotfant igtu eum pii patres. In Eccleſiam eſt invecta tempore primàm Hugons & Lombardi, qui quidem reliqua ſua probat ex patribus: Sedlib.4 diſtin. 2, nnllius patris adducit teſtimonium. Deſtituitur igitur autho- ritare ſcripturæ,& nititur invento tantùm humano.
35. 6. A ridiculis fundamentis, quibus ſeptenarius ill numurueſ receptus: Sunt enim illæ planè ineptæ& futiles. Lombardus looo allegato dicit: Sacramentorum alia remedium contra petcatum lulx. bent,& gratiam adjutricem conferunt, ut Baptiſmus: alia remedium tantum ſunt, ut conjugium:alia gratia,& vertute nos falciunt, ut Buchariſtia, C„.
do. Coꝛupendium Theologiæ has narrat rationes: Sept em ſun auumuu e etdbe cundum

4. hatn m. an a ae. uniea, vonan. aug a.
= 2
5 —;,— 8—
Diſpatatio AAIVII. 503 cundum ſeptem diverſitutes hominum in Eccleſia, primum eſt inttrantinm, ul Baptiſinus: ſecundum pugnantium, ut conſimatio: Tertium, vires nſumen-
tium, ut Euchariſtia: Quartum, reſurgentium, ut pœnitentia: Quintum, ex euntium, ut extrema unctio: Sextum, miniſtrantium, ut ordo: Septimum novros
milites introducentium, ut matrimoninm. Item: Sacramenta diſponunt ad ſoptem virtutes habendas. Ergo ſunt ſeptem. Nam Baptiſmus eſt ſacramen- tum fidei: Confirmatio ſpei: Euchariſtia, Charitatis: Pœnitentia, juſtitia: Extrema unctio, perſeverantiæ, ſeu fortitudinis: Ordo, Prudentiæ: Matrimo-
nium, temperantia: Item: Sacramenta ordinantur contra ſeptem morbos ſpiri-
tuales, ſcilicet triplicem culpam,& quadruplicem pænam. Ergo numero ſunt
ſeptem. Nam Baptiſinus ordinatur contra peccatum originale: Pænitentia con-
tra morale: Extrema unctio contra veniale: Ordo contra ignorantiam: Eu- chariſtia contra malitiam: Conſirmatio contra impotentiam: Matrimonium
contra concupiſcentiam. Ibidem: Juxta rationem medicinæ corporalis, quæ- dam Sacramenta ſunt curatiya, quædam conſervativa, quædam præſervativa,
quædam meliorativa.
36. Ejuſdem futilitatis ſunt rationes ex Apoc. Johannis alle- gatæ, ut: Septem ſunt ſigilla libri Apoc.. Septem ſunt tubæ Angelorum Apoc.
. ſeptem ſunt ſtelle in dextra ejus, qui fimili eſt ilio hominis,& ſeptem ſunt candelabra, Apoc. I. Item. Septem panihus ſatiavit turbam Chriſtus, Matth. 15. Septem oculi ſunt ſuper lapidem, Zach. 3. Septem lucerna in tabernaculo, FExod. 37. Ergo ex ſeptenario illo numero ſequitur ſeptem e ſſe ſacramenta. 337. Putilesillæ luntrationes. Ergo& futilis eſt illa Pontifi- ciorum de ſeptenario Sacramentorum nu mero aſſertio. Nam. 1. Vir-
tutes eædem habuerunt locum in V. Teſtamento. Numigitur in V.
Teſtamento ſeptem etiam fuerunt Sacramenta? z. Et cur ex ſeptem
planeris,& ſeptem liberalibus artibus non concluditur ſeptenarius
Sacramentorum numerus, à baculo ſcilicet ad angulum? 3. Cur non ex ſeptenario numero infertur ſeptem eſſe Cœlos, ſeptem Evange lia, ſeptem Monarchias?—
38. Quæſtio ſecunda: Quid ſit fatuendum de diſtinctione inte: Baptiſmum flumihis, flaminis,& ſanguinis?—
39 Reſp. Diſtinctionemillam non ſimpliciter improbamus, ſed ſano ſenſu commendamus: Nam Bapriſmus fluminis eſt propriè dictus Baptiſmus. Baptiſmus Flaminis eſt viſibilis,& miracul oſa ef- fuſio Spiritus S. quæ in feſto Pentecoſtes Apoſto lis,& cœteris fideli-
bus per

————
8
50 4 BDe Papiſma bus per impoſitionem manuum contigit, quæque tributa quoq; fui catechumenis priùs vita defunctis quam Baptiſmi flumiuis ſcua- qaæ participes Herent. Baptiſmus ſanguinis tributus etiam fuit illi catechumenis, qui nimitum prius profundebant ſanguinem ſuum ropter confeſſionem Evan gelii, ut veri,& ſancti Mertyres ſeu con- feſſores Chriſti, quam baptizarentur. Auguſtinus vel qui author fuit lib.de Eccleſiaſt.dog. cap. 74. ſeribit: In Martyrio tota Baptiſmi da⸗ eramenta complentur. Baptixandus( Catechumenus) conſitetur ſilem ſaan coram Sacerdote,& interrogatis reſpondet, hoc& Martyr coram perſeuumn 2cit, qui& confitetur ſidem ſuam,& interrogatus. Ille poſt confeßioneml aſpergitur aqua, vel intingitur: Et hic vel aſpergitur ſanguine, vel contingin zene. Ile manus impoſitione Pontificis accipit Spiritum S. hic habitalulung citur Spirit. S. dum non eſt ipſe, qui loquitur, ſedl ſyiritus Patris, qui oquitun in illo. Ille communicat Euchariſtiæ in commemorationem mortis Domini hie ipſi Chriſto commoritur. Ile confitetur, ſe mundi actibus renuntiaiuum, hi pſi renunciat vita: li peccata omnia dimittuntur, in iſto extinguunun 40. Non eſt verò diviſio illa generis in ſpecies, ſedpouiud- ginctio nominis in ſua ſignificata, ſeu adjuncti in ſua ſubjede. Nam 1. Baptiſmus ſive merſionem, ſive aſperſionem ſignificans nonektu- nivocum tribus his ſpeciebus univocé competens, 2. Pronunciuio verborum: Ergo baptizo te&c. cum Hamine,& ſanguine exptelo Chriſti mandato, conjuncta, aut copulara non eſt. 3. Effuſioni ſas- uinis nudi cujuſdam hominis non poteſt adſcribi meritum remiſto nis peccatorum, quod ſolius Chriſti ſanguini competit, Jobna Nequaquamigitur proprii ſanguinis effuſio regenerandi vim, Reb- caciam haber, nec organon aut medium eſt applicationis meritonun Chriſti, quod ex parte Dei tantum verbo,& Sacramentis, ex pame noſtrà tantum ſidei in Scriptura adſcribitur. 4. Baptifmus ſanguinis,& Haminis non omnibus hominibus ex æquo communis eſt, ut Bapii- mus aquæ, ſed uterque eſt ſingulare paucorum tantum piivilegum. 41. Quare improbamus hoc Bellarmini lib. de Bapté capiu Tam martyrium, quaàm pœnitentia peccata remittit. Ethoc Coſteri l Enchir. Patet eandem eſſe vim marttis ex opere operato, qua eſt Baatiſmi. 4²2. Queſtio tertia: An Chriſtus ixſe adminiſtrayerit Baptiſmum Jai manibus ſuis baptizarit?
43. Kelp. Dontificii aſtirmant. Flanciſcus Suaretz Tom. 4. G g. 100⸗ Pàg.*

1 Ganci Sr gerioden 12 dcompere
m jnm A
uliranon 1
1— 7 N aetadlal nt
1
Dißputatio XXVII. 505 pag. 200 allegat Nicephorum referentem ib.2. Hiſton. Cap.3 x Epodio, Chri-
ſtum manihus ſuis baptiaſſe Vetrum. Et tandem addit, valde pium, Gcre⸗
dibileeſſe, Chriſtum ante Apoſtolos baptizaſſe virginem manibus ſuis.
44. Opponimus veròô nos aſſertioni huic authoritatem Scripturæ, Johan. 4.v. i. z. 3. Vt ergò cognovit Jeſus, quod audiſſent Phariſæi, Jeſum plures diſcipulos facere,& baptiæare, quàm Johannes( etſi Jeſus ipſe non bapticabat, ſed diſcipuli ejus) reliquit Judaam,& abiit rurſus in Ga- lileam. 45. Hic verbis poſterioribus expreſsè negatur„Chriſtum ba- ptizaſſe. Simpliciter igitur id credimus. Quod autem in prioribus dicitur verbis baptizare,& diſcipulos facere, id lano intelligendum eſt ſenſu: Priori enim per poſterius derogatur,& poſterius limitat prius. Baptizat igitur Chriſtus non adminiſtrando,& aquà ſuis manibus a- ſpergendo; Sed inſtituendo,& virtutem conferendo: Baptizat non ut miniſter; Sedut author. Docet id Auguſtinus tract.. 13.15. in Johan. Diſcipulis enim Chriſti baptizantibus, Chriſtus dicitur baptizaſſe, quia illi ut miniſtri, hic ut author Sacramenti. Illi tingebant, hic mundabat.
46. Quſtio quarta: An Baptiſmus Jobannis fuerit idem ſpecie Sa- cramentum cum Baptiſmo Chriſti,& an eandem habuerit eſicaciam. 1. 47. Reſp. Concilium Tridentinum dicit eſs.7. Can.I. Si quis 3 Aixerit, Baptiſmum Johannis habuiſſe eandem vim cum Baptiſino Chriſtiana- b
thema ſit, Bellarminus Canonem hunc propugnans tres pro ponit pro-
poſitiones in lib. de Bap. c. 20. 21. 22. Prima eſt: Baptiſmus Johannis non fuit Sacramentum idem cum Baptiſmmo Chriſti. Secunda: Baptiſmus Jo- hannis non babuit eandem vim,& eficaciam, quamn habet Baptiſmus Chriſti. Tertia: Poſt Baptiſmum Johannis neceſſariꝰ percipiendus erat Chriſti Baptiſ mus. Lombardus lib. 4. Diſt. 2. lit. D. ſcribit: Johannes ſola corpora ablue- bat, Apeccatis verd non mundabat. Baptiſimus Johannis erat in Pœnitentiam, non in remißionem. Baptiſmus verò Chriſti in remißionem.
48. Docent verò Proteſtantes, Bap iſmum eſſe non niſi u- num, nempe unius Dei primi authoris, qui non redditur diverſus ex diverfitate Miniſtrorum, quia illi non ſuo, ſed Dei nomine Sacra- meutumillud adminiſtrant. Proinde Baptiſmum Johannis eſſe ſpe-
cie eundem cum Baptiſmo Chriſti. Nam, Quæcunq;habent eandem definitionem eſſentialem, illã nõ differunt eflentià. Atqui Baptiſmus Chriſti& Johannis habent eandem definitionem eſſentialem. Ergo.
1 XXX Velz
2.

——— —
“ 3 5 8 4 ö 8 8 1 3 8 ¹
éGöG
—““
526 Pe kapiſine Vel: Quæeunque conveniunt cauſis omninò omnibus, illa eſſems non differunt. Atqui Baptiſmus Johannis,& Chriſti conveniunt cu-. ſis omninò omnibus. Ergo.
49. Conveniunt ſeu idem ſunt ratione cauſc eficientis, ſeu erimia- thoris. Nam Johannes Baptiſta non proprià ſive privarà authotitas Baptiſmum invexit, Joh. I.v. 2z. 26. Sed divino mandato adminithn. vit, Luc. 3.y. 2. Joh. I,y.33. Qui miſit me baptizare in aqud, ille mihidii: Unde Baptiſmus ejus dicitur eſſe de cœlo, Matt. 1. y. 25. Et Pharic renuentes baptizarià Johanne dicuntur ſpreviſſe conſilium Del, uu- 7. v. 3z0. hoc eſt illud, quod ſapientiſſim Dei conſilio erat inſtituum
50. Sunt dem ratione materiæ: Nam uterque baptizavitaqm. conveniunt forma: Baptizavit enim Johannes in nomine batris, fli & Spiritus S. Et aliam Baptizandi formam in Baptiſmo Johannis&in Baptiſmo diſcipulorum Chriſti nequit ex Scripturã oſtenderebella. minus. Deinde idem cognoſcitur ex fine& effectu: Nam haptiſnus Johannis fun Baptiſmus Pœnitentiæ, Act. 19. verſic. 4. In temiſſonem peccatorum, Mar. i.v. 4. Atqui remiſſio peccatorum& pœsitentiain ſolius Trinitatis nomine confertur. Ergo. 1
Fr. Conyveniunt fine,& effectu: Nam Mar. 1.y. 3. Johannespte- dicat Baptiſmum Pœnitenttæ in remiſſionem peccatorum zPetus Act. z. v. 38. jubet Baptizari auditores ſuos in remiſſionem peceus- rum. Johannes baptizavit in Jeſum Chriſtum. Ack. 19. v. 4. Demn Act. z. y. 38. jubet baptizari in nomine Jeſu Chriſti. Et Paulus Galgr 13. Quicunque in Chriſtum, inquirt, baptizati eſtis, Chriſtuni duiſtis. Chriſtus de Johannis Baptiſmo dicit: Johan. 3. Niß quis mx tus fuerit ex aqua,& ſpiritu non poteſt ingredi regnum Cœlorum. Et Pem I. Epiſt. 3. ver. 21. de Baptiſino, quem à Johanne acceperat, dicit qu nos ſalvet, item quod ſit ſtipulatio bonæ conſcientiæ erga Deum.
52. 2. Ab unitate doctrina: Doctrina Johannis fuit eadem qus Chriſti. Ergo& idem Sacramentum Baptiſmi: Sacramenta enim ſ- quuntur naturam doctrinæ, cujus ſunt ſigilla. 1
53. 3. 4 Chriſti approbatione,& ſanctiſicatione: Si enim Chriſtss
Johannis Baptiſmo eſt rinctus, ut noſtrum Baptiſium ſanctificatet
——
certè Johannis Baptiſmus, à Baptiſmo, quem adminiſtrarunt diſcipu-
li Chriſti, non eſt diverſus. At verum piius, Matt. 3. Ergo. Certe non
alio Baptiſmo baptizatus eſt Chriſtus,& alio membra ejus. nbue
44

— —— 4
—
d
rünekc n
,n Kofen m
Diſputatis IXVII. 5707 Trinitatis mirandà apparitione Baptiſinum Johannis approbavit, eum apertis cœlis ſeſe manifeſtaret,
34. 4. Ex Johan. 3. y. 22, 23. Diſcipuli enim Johannis indig- nantur,& ægrè ferunt, quòd Chriſti diſcipuli baptizent, idq́ue ad Johannem deterunt. Nulla verò fit mentio diverſitatis, ieu diſſimi- litudinis baptizandi, quam certè diſcipuli Johannis non reticuiſſent. ſialiquafuiſſet. W
55. z. Ex loco Eph- 4. verſ. j. Vnus Deus, una ſides, unum baptiſma. Duplex igitur Baptiſmus infert du licem fidem, ſicut duplex fides duplicem Deum. Seu: Baptiſmus Jannis aut eſt Sacramentum V. Teſtamenti, aut Novi. At non Veteris. Ergo. Aut igitur duo ſunt Ba- ptiſmi N. Teſtamenti, aut falluntur Pontificii Johannis Bapriſmum ab hoc noſtto eſſentiâ diverſum eſſe ſtatuentes. Scd duo Baptiſmi N. Teſtamenti non ſunt. Ergo.
56. Obſjicis: Dicitur, inquiens, Baptiſmus Johannis Matt. 3. Mar. Ir. Tuc. 20. At. 1. 18, 19. Ergoà Jobanne eſt inſtitutus,& non A Chriſto, nec ha- bet eandem efſicaciam, quam Baptiſmus Chriſti. b
57. Reſp. 1. Diſtinguimus inter Dominum,& Diaconum, Ad,Sανν,& JeA,, inter cauſam principalem& miniſteria- lem, inter Magiſterium,& Miniſterium, ohannes fuit quidem pri- mus Baptiſmi Miniſter, ſed non ipſe Magiſter. Non enim ſuà huma- nà poteſtate, ſed divinà baptizavit, ut in præcedentibus oſtendimus- Denominationem igitur accipit à primo Miniſtro. 2. quamvis per
Baptiſmum diſcipulorum Chriſti in primitiva Eccleſiâ viſibilia Spixi⸗ rus S. dona,& uberior inviſibilium copia fuerit collata, quàm per Baptiſmum Johannis, non tamen hinc ſequitur, quod non habuerit inſtitutionem divinam. 3. Quando Chriſtus Matt. 28. emittit diſci- pulos, Baptiſinum Johannis ſancit;& non alium inſtituit, docetque eum non tantüm in Judæa, ſed in univerſo terrarum orbe eſſe admi- niſtrandum. 1 58. Quare manet quod Baptiſmus Johannis,& diſcipulorum Chriſti rarione cauſarumòð& eſſentiæ ſint idem, licèt differant temporis circumſtantiã: Johannes enim baptizabat in Chriſtum paſſum,& re- ſurre cturum, Diſcipuli verò Chriſti poſt ejus reſurrectionem in Chri- ſtum paſſum,& reſurrectum. 89. Que-
XxX 21

4 —-
——
““²“—
——— ſͤſ
50⁰⁸ b De Papiſmo
59. Queſtio quinta: An iterum fuerint haptianli a uſapui Chriſti qui à lobanne erant baptiari? 60. Reſp. I. Eadem fuit eſſentia, efficacia,& fructus Baptilmi Johannis, qui eſt baptiſmi Diſcipulis à Chriſto commendati, dquein
ręcedente probavimus queſtione. Ergo qui perceperunt Baptifmum Jehanus non opus habuerunt rebaptizari Chriſto. z. Apoſtoliſil- tem illi, quorum fit mentio Joh. I. baptizati fuerunt Baptilmo john nis: Chriſtus enim neminem manibus ſuis, ſive externo miniſtero, baptizavit, ſed ad hocuſus eſt miniſterio diſcipulorum ſfuorum, 1oy, p. z. Nuſpiam verò illi loquuntur rebaptizati.
61. Falſa igitur eſt Propoſitio tertia Bellarmini, quam inſ proponit cap. 22. Poſt Baptiſmum Johannis, inquiens neceſaridperiiienlu erat Chriſti Baptiſmus Evincere opinionem hanc conaturrimderyuii Johannis Mar. I. Ego baptizo in aqua, ille vos baptizabit in Spiritus. Ginm Ergo baptiſmus Johannis non fuit ejuſdem eficaciæ cum Baptiſmo Chiſſig per conſequens rebaptizandi erant, qui à Johanne erant haptizati:
6². Reſp. 1. Vocabulum Baptiſmi eſt æquivocum Lgnii- cat enim vel Baptiſinum fluminis hoc eſt ſacramentum initiianie quod Chriſto inſerimur; vel Baptiſmum flaminis hoc eſt viſbilem& mirabilem effuſionem Spiritus S. ejuſq́ue donorum: In prion logi catione uſurpatur in verbis prioribus apud Marcum; In poſtelion udxpatur in verbis peſterioribus, idque arguit vocabulum funui temporis Saxlx, quod notat aliquid tempore futuro expecdu dum, nimirum Baptiſmmuum miraculoſum: Nam propter Apolted rum Baptiſmum JIohannes tempore præſentiuti potuiſſet, quii hannes,& diſcipuli Chriſti eodem tempore baptizarunt, loh.n Arguit idem voeabulum ignis Matt. 3. v. 11. uſurpatum, quo denotar- tur extraordinaria;& miraculoſa Spiritus S. dona in ſpecie linguarum ignearum die Pentecoſtes collata. Approbat ipſe Chriſtus: Namd 1v. 4. monet eos ut promiſſionem gratiæ Hieroſolymis expectentac ditque rationem, quia Johannes, inquiens, baptizavit quidem adud,miar tem baptizabimini Spiritu S. non multos post dies. Comprobat ipſum com plementum, Ack. 2. v. 3. Apparuerunt in Apoſtolis diſpertita lingua tanquun Viu ſeditque Spiricus S. ſuper ſingulos eorum Accedit applicatio Apo·
ſtoli Petri, Act. 11. y. 16. cum cæpiſſem loqui, cecidit Spir itu õ ſuper eujana
4
— y-—— 8

üine 5 u pnd M
5 82H8BSAn
Dißbutatio XXVII. 509 in nos in initio:& recordatus ſum verbi Domini ſicut dicebat, Johannes quidem baptizavit aquã, vos autem baptiabimini Siritu&. 6z. 2. Alii addunt, Johannem diſtinguere inter Magiſterium, quod Chriſto tribuit,& miniſterium, quod ſibi adſcribit, velut etiam Job. i.v. 23.& ut Apoſtolus, 1. Cor.3 v.. 64. Deinde eandem opinionem Bellarminus confirmare co- natur ex hiſtoria Evangelii& Actorum: Nam Matth. 3. Luc. 3. Mar.i ibant ad lordanem ut baptiarentur tota Hieruſalem, omnis Judaa,& regioneso- mnes vicinæ Jordani. Ergo rari admodum erant eo tempoteè nou baptizati à jo- hanne. At poſt aſcevſionein B. Petrus in Hieruſalem pradicare capit neceßitaten: Baptiſmi Chriſti omnibus hominibus. Erga neceſſe eſt, ut multi a Johanne ba- ptixati iterum ab dpoſtolis baptizatiſ fuerint- 8. 6 5. Reſp. Alloquitur Apoſtolus Pettus nondum renatos, quia dicit: Pænitentiam agite,& baptietur unuſquiſque veſtrüm. At quos Johannes baptizaverat, illi erant renati. Ergo hoc non intelligit
Apoſtolus.
66. Denique utget Bellarminus locum. Act. 19. Pbi Apoftolus ju- bet haptixari in nomine Domini duodecim viros, qui confeßi fuerunt: ſe non ha- here niſi Johannis Baptiſmum. 8—
67· Reſp. Locus ille ab interpretibus variè exponitur: Quidam duodecim illos viros rebaptiæatos eſſe ſentiunt; An id negant? Qui rebaptiæ atos eos eſſe ſunt opinati, horum nonnuli, ut Ambroſius in cap. 3. ad Gal.& lib. 1. de Spiritu S. cap. 3.& alii opinati ſunt illos adulterino baptiſmate per aauo‿e quandam ſub nomine Baptiſmi Johannis non ritè bapti- zatos eſſe. Hujas ſuæ opimonis conjecturam ſumunt ex verſ.z. Ubi hi ipſi craſſam Spiritus S. produnt ignorantiam, cujus Johannis diſcipuli non ſunt inſimulandi. Verum conjectura hac non eit veriſimilis. Nam Spiri- tus S plurimis ſcripturæ oraculis erat decantatus Fjus igitur cognitione deſtitut⸗ non erant. Alii ſentiunt duodecim illos viros rebaptizatos quidem fuiſſe, ſed per errorem ante Apoſtoli Pauli adventum; Sed hoc dicitur abſque textu,& contrariatur ipſis diſcipulis Chriſti. Alii opinantur, illo- rum Baptiſmum ratione ac cidentium fuiſſe corruptum: Spem enim in illo Baptiſmo poſuerunt Spiritum 5.& Chriſti Baptiſma ignora-
runt; Sed nec hac opinio defendi, poteſt quoniam humana ignorantia Baptiſini integritatem non evertit, nec ſidem Dei eyacuat.
68. Qui yerò negant duodecim illes viros verè eſe rebaptixatos, ho- XXX 3 rum

——
510
nitii: Diſputatio de Johannis Baptiſio non eſt valde nece
De Papiſino rum alii diſputarunt, Baptiſmo appellationem utrobique pro dodt nà tum Johannis, tum Chriſti uſurpari, ut ſit ſenſus. illos priùs dodti nà Johannts informatos in Chriſtianæ religionis capitibus inſtui cæ piſſe. Verùm opinio hæc planè eſt inconyeniens: Sequitur enim hine dai. nam Johannis de Spiritu§. fuiſſe nulam. Alii nomine Baptilmi Johanni intelligunt doctrinam Johannis. Arbitrantur igitur eos baptiſinat tantùm Chriſti eſſe baptizatos; Sed hæc gloſſanuda eſt opinio, qua nullau- titur ratione. Multi docti Johannis Baptiſmum propris intelligunt, Chriſti verè Baptiſmum vel de doctrinà, vel de peculiaribus Spititm S. donis pet manuum im poſitionem duodecum illis communicati exponunt; Sed quia formula in Baptiſmo aque uſitata ibi uſumatut, nam quod in nomiue Jeſu ſint baptizati,& non quod Spiritu S. ſint baptixati ili yix de Baptiſino Spiritus locus ille ooteſt exponi.
69. Multi profundi Theologi docentagi in eo loco nonsi- ſi de Johannis Baptiſmate,& narrari tantum, quòd duodecimillieii us fuerint à Johanne inſtituti,& deinde baptizati, ut ſit ſenſus- hanues auditoret ſuos primum de Chriſto venturo docuit, poſtea iluhiias- nit. Hujus expoſitionis ratio 1. petitur Acontinua Pauli oration, A-u- iculis trv& èt ibi uſurpatis: Hæ enim ſeſe mutuò conſequuntur,iam altera alteri neceſſariò correſpondear. Continent igitur verficulu quartus,& quintus ſermonem Dauli,& verſiculus quintus com ſententiam verſiculi quarti. 3. Apoſtolus Paulus extenuare nolut Baptiſmum Johannis, ſed tantùm per manuum impoſitionem éri- tum§. contulit, ſicut& Samaritanis in Chiſti nomine baptizatisht ptiſmus legitur collatus, ct. è. verſic. 16. 4. In textu nonniſi manum impoſitionis fit mentio.
70. Denique concludimus quæſtionem hanc verbis Chem- aria: Nem tun nunc Baptizatur, vel Baptizatus eſt Johannis Baptiſinate,&c. Non igitur u- tim anathemate jugulandi ſunt illi, qui de hac quæſtione collatis Scriptuts en tentiis, paulò aliter, quàm veteres quidam diſputant, ſi id fiat ſalya veritaut doct rinæ de Pœnitentiaà, fide,& pietate.
71. Queſtio ſexta: Vtrum infantes veram;&actualem habun jidem; An verd tantum habitualem,& num credant fide aliena?
72². Reſpond. Docent Proteſtantes unanimiter pet Bapil
mum infantibus actualem conferri fidem; Dicitur verò fie huie

u b. ade un e demm e . Cont Nr9 dolubd 1eun — aun
n(ühd tter
Dißutatio XIVII. 511 non reſpectu operationum externarum, ſed intetnarum,& fidei pro- priarum, nempe reſpectu meriti Chriſti apprehenſionis. Nam abſque externis aliarum virtutum operibus interna fidei opera eſſe poſſe pla- niſſimo ſomniantium exemplo oſtendi poteſt.
73. Confirmamus ſentenriam hanc 1. Acauſa inſtrumentali ſa- lutis: Nam infantes ſalvantur,& quidem per Baptiſmum, Iit. 3. v.·. Ergo fide verâ ſunt præditi, ſine quà nemo ſelvatur, Joh. z. Mar. 16. 2. 4 negatione maledictionis: Quicunque non diligit Jeſum Dominum eſt maledictus, 1. Cor. 16. At infantes baptizati non ſunt maledicti Ergo. 3. Per quod infantes ſunt in Chriſto, per illud ſalvantur, Joh. 14. Ne- mo venit ad Patrem, niſiper me. Atqui infantes aliter non ſunt in Chri- ſto niſi per fidem, Eph. z. Ergo. 8 74. 4. Quicunque vincit mundum, mundique principem, ille actuali præditus eſt fide, Johan. 5. ver. 4. At infantes vincunt mun- dum, quia alioqui manerent ſub poteſtate principis hujus mundi. Ergo. z. Infantes baptizati regenerantur. Ergo fide actuali ſunt præditi. Abique fide enim regeneratio neceſt, nec eſſe poteſt. 6. Chriſtus ipſe de parvulis pronunciat, quod actualiter credant, cùm ait: Qui offenderit unum de puſillis iſtis, qui in me credunt. Matt. 18.
75. At Bellarmnus, de quibus, inquit, loquitur Evangelium non in-
fantes, ſed pueri grandiores erant.
76. Reſpond. Opponimus vocabulum, Luc. 18. ver. 15. Et conjungimus dictum, ex Pſalm. 8. v.3. Ex ore infantium, vel lacten- tium perfeciſti laudem. Urgemus ſcopum Chriſti jubentis nos converti & ſimiles effici parvulis. Ibi ſi ex parvulorũ numero voles eximere in- fantes, ſequitur hos baptizatos non poſſe ingredi regnum Dei, ſi dece- dant in infantili ætate,& non priùs quàm grandiuſculi evadant. Et quid quæſo cauſæ eſt, quòd grandiuſculis pueris ſimiles potiùs debea- mus effici, quam infantibus? Annòn cùm ætate creſcit malitia?
77. 7. Poſitis proprietatibus,& effectis immediatis fidei, ponitur ipſa actualis fides. In infantibus circumciſis,& baptizatis Scriptura ponit proprietates,& immediatum effectum fidei, 1. Joh. z. verſ. 14. Matth. 18. verſ.3. Mar. 10. verſ.. Luc. 18. verſ. 19. Ergo. Abfur- dum eſt, ut qui volunt ingredi regnum cælorum, conformentur his, qui prorſus ſunt increduli. At verò jubet Chriſtus ut adulti ſi velint ngre diregnum cælorum conformentur parvulis. Ergo abſurdum
eſt di-

3 v —;
2 De Papiſmo eſtdicere parvulos actuali fide eſſe deſtitutos. 8. Circumciſio ch ſigillum juſtitiæ fidei, Rom. 4. verſ. I1. Et Baptilmus imd εᷣ à⸗us guyerrws, 1. Pét. 3. verſic. 21. Ergo oportet eſſe in infantibus ba. tiatis fidem,& bonam conſcientiam, quæ obſignatur. 9. Deniqas arguit idem exemplum Johannis Ille enim in utero materno adhuc exiſtens ſic repletus,& illuſtratus eſt Spiritu S. ut ad adventum Sala. toris fui iridem in utero matris adhuc latens, quæ gaudio exilitet. Ergo infantes actualem poſſunt habere fidem: Et per conſequens fallum eſt, eos alienà fide credere, Juſtus non Eccleſiæ,& ſuſceptorum ſuo- rum, ſed ſuà fide vivit.
78. Regerunt Pontificii, ut Bellarminus lib. t. cap. II. exemplum has eſe ſingulare, quo nequeat confirmari regula generalis: Et Johannem Bayti ſiam non habuiſſe motum ſine cognitione: Cognovit enim Domini jrsſenian, E inde exultavit. b
79. Reſp. 1. Singulare eſt in Johannne, quod in uteromt- tris,& non demum in Sacramento initiationis donatur fide, 2, quod inſignis ille motus ſpiritualis lætitiæ, atque fidei ſeſe ſenſbiliterpto dit; At oſtendimus exemplo illo 1. Infantes etiam Dei viruute&b Dei ordinatione eſſe fidei, motuumq́ue fdei capaces. 2. Proinde,
quod Johanni haud dum in lucem edito immediatè cſ collatum, idem mediatè per Baptiſmum noſtris infantibus conferri poſſe.
Finis Diſputationis XXVII.
7 8
„

“
Diſputatio XX VII VE 1817 DE B ATISMO TOSTERIOR,
eo confirmatione RESP. Michaele Dickhuſio.
THEsSIS I.
Xaminavimus opiniones Pontificias de cauſa In= ſtrumentali,& Subjecto Baptiſmi. Pergimus igi-
Ach turagere de ejus efficaciu,& de confirmatione.
2. Qveſtio prima: An Baptiſmus tollat reipſa
id omne, quod habet rationem peccati?
Se 3. Reſp. Bellarminus lib. 1. de Sacram. Ba- tiſmi cap. 1*. Veri effectus(Baptiſmi japud catholicos tres, inquit, ſunt. Pri- ind enim Baptiſmus tollit, ac delet vere omnem culpam& œænam. Secundò con-
fert ex opere operatogratiam,& dona divina, quibus verꝰ,& formaliter-juſtiſi- catur homo. Tertidò imptimit indelebilem characterem, ob quem reiterari non poteſt. Et cap.13 Probatur ex Scrixturis, Baptiſmo reipſa tolliom nia pecta- ta ita ut non ſolum non imputentur, ſed nec it, quod imputari poßit adculpam. Caniſius pag. 126. Suſceptus rite Baptiſmus non hoc modꝰ largitur, ut impio
plene omnia peccata condonentur, atꝗ, tollantur, ſed etiam, ut baptixatus. Pla- nè innovetur, ac vexe innocens, juſtus, ſanctus,& cœleſti gloriã dignus in Chri- ſto efficiatur.—
4. Secundum effectum examinavimus in Diſputat. de Sacra-
mentis in genere. De reliquis igitur duobus reſtat, ut jam gamus. 5. Commendamus ſententias Patrum: Tollitur in Baptiſmo concupiſcenti a non ut non ſit, ſed ne obſit. Et dimittitur peccatum, non ut non ſit, ſed ut non imputetur. Videatur Ambroſius in c.6 Epiſt. adRom. Au- guſtinus lib. i.de nupt. cap. 25. Tract. 41·in Joh. c. 28. Epiſt. 9. ad Bonif. Nyy 6. Qua
9.

——
1—— 1— 4 —— 8— 8 ——. ———— 3 4 4— ——— Sh in 5 4—
—
“
————
———
510 De Papiſmo
6. Quatuor enim concurrunt in peccato à quibus liberand ſumus, ut ſunt, reatus ſeu imputatio, Dominium, ſenſus,& radir: pet ha- Ptiſmum, qui eſt lavacrum regenerationis, Tit. 3. y.5,& per pœnitenti- am, quæ eſt reverſio ad Deum, liberamurà peccati reatu, ſeu impun. tione: A dominio per renovationem ſeu per inchoatam obedientiam A ſenſu per mortem:Aradice per cinefactionem.
7. Vel peccatum conſideratur abſolutè in prædicamente Qualitatis, nimirum ſecundum ſe, quatenus imagini Dei opponitun vel relatè in prædicamento Relationis, nimirum reſpectu perſona, cui imputatur, vel non imputatur. Materiale peccati abſolut conſ derati eſt illud omne, quodillegalitatis eſt capax cujuſmodi eſtillud quod divina lege com prehenditur, ſive quod reſpectum adeam ha- bet. Formale peccati abſolutè conſiderati eſt declinatio, ſeualegeab- erratio, quæ apud Johannem in vocabulo ομias, particulaptirai- và& denotatur. Materiale peccati relativè conſiderati eſt ipſe riio. ſus habitus,& actus; formale ejus eſt reatus, ſeu ad pœnam obliguna- ſive imputatio: Hoc ſenſu docent cheologi, foumale peccatitoliier Baptiſmum,& materiale remanere: Nam perſonæ non imputatuu,& non damnat: Vnde veniale eſt’, non reſpectu ſui, ſed reſpectupecd- næ. Seu veniale eſt non in Prædicamento Qualitaris, ſed Relationss Tollitur peccati reatus,& formale a perſonà,& in Prædicamentote- ſpectivo, ſed non in ab ſoluto.
8. In Baptiſmo igitur duo nobis conferuntur: Prius eſt pecan torum remiſſio propter meritum Chriſti, ſeu ſanguinem ejus prond- bis effuſum, quis nos emundat ab omni peccato, quæ perkecta el,d dicitur regeneratio. Poſterius eſt renovatio, quæ eſt carnis,& Veteli Adami mortificatio,& novæ obedientiæ in hac vitainchoatio, qu in alterâ vita eſt perficienda,& conſummanda, 2. Cor. 4.v.16.
9. Regula theologorum hæc eſt: Renati in hat vita liberautui
ſupplicio ôͤ"u, à vitio usAαεαννς perfecta eſt peccatorum remißio; Sedimya- fecta renovatis. Au guſtinus lib. ⁊. contra Julianum, Deus, inquit, viti- tum ſanat à reatu ſtatim, ab infirmitate paulatim.
10. His præmiſſis ſententias Patrum s cripturæ conformes,& theſi ʒ.propoſitas confirmamus his fundamentis. 1. homo renatus eſ adhuc maculatus. Ergo fons peccati ab eo non eſt ſublatus. Joß. 19 14.15. Quid eſthomo, ut immaculatus ſit,& ut juſtus appanen 6*
de mull
„
—

ree Trenum
am 88 4 aet cpu arecmdt * Lernett⸗
1 1Ddl0 be
. dscooten
8 89 8 4 n “ 8 W 4 4 4 A . 22 † 8
—
—
8 E.A 95
it Lul ni heccu Praio, l arixibu
4ℳ wac,
ekt: Kas dquuuu Juiauf
2 duunf 1run5c
Ouu'
olh
oe
4 1' ,
Diſputatio XXVIII. F11
demuliere? Ecce inter fanctos ejus nemo immutabilis& cœli non
tunt mundi in conſpectu ejus. Et quis dicere poteſt mundum eſt cor
meum. Joh. i. Apoſtolus de renatis ſemetipſum includens,& univer- ſaliter pronuncians dicit.&i dixerimus, quoniam peccatum non habe- mus, ipſi nos ſeducimus.& veritas in nobis non eſt.
11. Ne dixeris Apoſtolum intelligere tantum peccata actualia. Lucu- lenter enim diſtinguit inter peccatum habere,& inter peccatum facere. Peccatum facere alienum omninò eſſe debet ab omnibus renatis idq; docet cap.3.V. 4· S. 9 · Peccatum verò babere commune eſt omnibus et- jam renatis.
12. 2. Apoſtolus paulus dicit Rom. 7. 14.15.16.19. 18. 17. Ego car- nalis ſum, vænundatus ſub peccato. Quod enim operor, non intelli- 0Non enim, quod volo bonum. hoc ago; Sed quod odi, malum il- ſud facio. Si autem quod nolo illud facio:conſentio legi quoniam bo
illud, ſed quod habitat in me
na eſt. Nunc autem jam non ego operot cccatum, ſcio enim quod non habitat in me, h. e. in carne mea, bonũ.
Nam velle adjacet mihi: Perficere autem bonum, non invenio. Non enim quod volo, bonum, hoc facio; Sed quod nolo malum hoc ago perſ. 21. 23. Invenio legem volenti mihi facere bonum, quoniam mihi
malum adjacet. Video autem aliam legem in membris meis, repu-
gnantem legi mentis meæ,& captivantem mein lege peccatis, quæ eſt in membris meis. Fatetur igitur Apoſtolus, quod non habitet in carne ſuà bo- num, quod malum ſibi adjaceat. At fuit ipſe renatus. Eige.
13. Excipis, Xpoſtolum, inquiens, Rpetorem agere,& non de ipſo, ſed de aliena perſona loqui, nimirum de homine nondum renato; Aut ſi de ſe ipſo lo- quatur, intelligendum eſſe tempus ante conyerſionem Apoſtoli.
14. E. Refutat exceptionem hanc I. Clarißma litera: Utitur enim. Apoſtolus perſona non ſecundaà vel tertià, ſed primà, v. 14. Ego carnalis ſum. v. 15. Ego, quod odi facio. v. 16. Ego couſentio legi.z. Notatio temporis; Nam Apoſtolus nõ in præterito, ſed in præſenti dicit v. 4. Ego carnalis ſum. v.
24. Iufelix ego homo, quis me laberabit. 3. Renatorum proprietates, quæ attri- buuntur ei, de quo loquitur hoc loco Apoſtolus, ut v. 15. Non quod volo bonum, hoc ago, ſed quod odi, illud facio. At renati eſt illud odiſſe, quod no- lenter facit Non enim renatus ſcienter,& volenter facit malum. verſ. 16. Si quod nolo, illud facio conſentio legi, quoniam bona eſt. verſicul. 22. con- delector legi Dei ſecundum interiorem hominem. At hoc tenatorum eſt
Nyy 2 proprium

*
—
—
1 4“ 1 4 3 11 8 4 3 4 1 5 ö 3 4 1 4 . 1 8
8
—
uno loco refe
4906s BDe Papiſmo Proprium ut conſtet ex exemplo Davidis, Pſal..y.z. Pſal.. v7 0; verſ. 79. Jam non ego operor illud, ſed quod hahitat in me peccatum. Diſtin- ctio hæc competit ſolirenato. Hominis enim nondum renati pecca- ta ſunt voluntaria. veyſ. 18. Velle ad jacer mihi, perficere autem non invenin Et hocrenatorum eſt proprium. Verſ. 2 2. condelecto: legi Dei ſecundumin- teriorein hominem. Solus verò renatus habet interiorem hominem,& in eo interior homo o pponitur corru Ptioni naturæ. yenſ. 23. Videoali- am legem in meinbris meis repugnantem legi mentis meæ. Talem, luchan qui experiuntur, ſunt renati: In his enim caro concupiſcit adverſus S piritum,& S piritus adverſus carnem„Gal. 5. y. I7. yerſ. 24. lnfelixeg homo, quis me libeyahit de corpore mortis hujus. Ethoc ipſorum eſt„qui Sta Vitatem lapſus agnoſcunt,& Deum ſeriò invocant. eyſih. Gratia Deiper Jeſum Chriſtum, Dominum noſtrum. Certe, qui novitſt Per Chriſtum Deo reconciliatum eſſe, ille eſtrenatus. verſ.. Bgo yſ mente ſervio legi Dei: Carne autem legi peccati. Et hoc ſolis adlerii po- teſt renatis. 14. Pontificii variè ſeſe torquent: Bellarmin. lib. 5.de anil&rn. cap. 10. concupiſcentiam, ait, vocari beccatum improprie, per ſiguran luun. mis, quod ſit cauſa peccati, i ei ohediatur. Concilium Trident- Lel. uncur ſcentiam, inquit„yocari peccatum, non proprie, cum hoc non addatur, ſi in proprie.ſ u figurate, nimirum quia ex peccato eſt, ad peccatum inclinai. hen. rius in Epiſt. ad Rom. Diſp. 10. num. 6. ſcribit, concupiſcentiam dici helcatm edò quod ſit vitium natura, ut ſurditas, cæcitas,& peccati eſfectus, atqp uſtn
mentum, quo per actum generationispeccatum originispro pagetur.
15. Reſp. 1. Petunt principium affirmando in Baptilmo fei cata planòè tolli,& deleri, velradicitus auferri. 2. Spiritus S. de Aur culis ſidei in ſede propria loquitur propriè, vel tropumi pſe declau 3. Spiritus S. igitur verba accipienda ſunt proprie, niſi vel fidei anao- gia vel cohærentia textus tropicam explicationem exigat. 4. hallam eſt peccata non eſſe etiam in corpore, ſed tanrùm in mente. Quodre llitur, I. Cor. 6. y. 18. Fugite fornicationem: Omneenm Peccatum, quodcunque fecerit homo, extra corpus eſt: Qui fornicatur, in corpus ſuum peccat. 5. Aperta eſt contradictionis imh catio concupiſcentiam repugnare legi,& tamen non eſſe propriè pec catum:affirmatur enim definitio,& negatur definitum. e
16 Pergit Bellarminus apoſtolum, inquiens, loqui de eauajban
zu.

.
Leam en nndw.
—
3 1, ekeen
r. nuan. Rk
dent lang rm e
tauuud M (aulat
3 npne,un] r
vr.— 1
5 1 4 8
uen C
K unnza e 4 8
1 3.
1 A 4 adm
aufem 125 Dod e Mei mrn 2 7 kduni an E ee tornicaf an OM
u 1 1 1 d 0, ern..
24 bolde gemekt 3
Lune No fl —* uj urer 8I
Diſputatio XXVII 1. b 497 aRu voluntario ſeu concupiſcentiam non accipi yro fomite, ſed pro actu yolun- tario concupiſcenti, quiprohibitus ſit lege: Non concupiſces.“
17. Reſp. Utrumque docet Apoſtelus,& concupiſcentiam originalem,& actualem eſſe peccatum, idque patet 1.&x verſ. 7. Pecca- tum non cognovi niſi per legem: N am concupiſcentiam neſciebam niſi lex dice- ret, non concupiſces. b 8.“
18. Reſp. 1. Loquitur Apoſtolus in ſingulari; peccatum, in- quiens non cognovi. Intelligit igitur ſingu lare quoddam peccatum, nimirum peccatum originale. z. Illud intelli git peccatum, quodnolu- it, quod odit, cui repugnavit. Hoc vero eſtnon voluntarium, ſedo-
riginale.
19. 3. Idem probatur à quotidianã peccatorum remiißioniz petitione: ui peccatorum remifſionem petere neceſſe habet, ille ab omni pec- cato non eſt immunis. Atqui renati cam pętere neceſſe habent: Nam
4
ſalvator inoratione Dominicâ præcepit, ut oremus: Et remitte nobis de- bita noſtra. Et Pſalmiſta dicit Pſal.z 2. yerſ. 5. 6. Remiſiſti impietatem peccati mei. Pro hac orabit ad te omnis ſanctus in tempore oportuno. Ergo. 8 20. 4. Aludtâ carnts,& Spiritus in Renatis: Nam caro concu- piſcit adverſus Spiritum,& Spiritus adverſus carnem. Gal. 5.y. 17. At- qui concupiſcentia carnis, quæ eſt in Renatis adverſatur concupi- ſcentiæ Spiritus, quæ legi eſt conformis. Ila igitur eſt legi difformis, & peccatum. 21. 5. Renatus generat peccatorem, filium ad imaginem ſu- am. Ergo per Baptiſmum, peccatum non prorſus extirpatur. 2.. Sublara omni causatollitur ipſe effectus. At non eſt ilä- le ablatus à renatis, ſiquidem mors manet omnes homines, etiam i- pſos infantes, qui peccata actualia, nondum perpetrarunt Rom. 6. y. 23. Stipendium peccati mors eſt. Ergo. 1 3. 7. Hilarius in Pſal. 8. dicit: Quis gloriabitur, caſtum ſe habe- re cor, coram Peoꝛnec ſi unius diei fuerit infaus, manente in nobis etiam ſecun- Aum Apoſtolum& origine, Elege peccati. Gregorius Nazianzenus in A- pologerico:Intra nosmetipſos, inquit, ꝓropriis vitius ac paßionibus impugna- mur,& die, noctuque ignitis ſtimulis corporis humilitatis hujus,& corporis mortis urgemur. Auguſtinus de perfect. Inſt. I neſt quidem peccatum in eimbris, ſed non regnat, quia non obeditur deſideriis ejus. 24. Quæopponunt pPontificii argumenta, illa pleraque ſol- VVV 3 vuntur

—*——— 1 4 —— 1
““ 8 a‧“““— ——
514 De Papiſmo. vuntur data illa communi diſtinctione, quà diſtinguitur inter peccai reatum, dominium ſenſum& radicem. Bellarminus urger ſcnptunanſ. monia, quæ habent vocabula mundandi, lavandi, tollendi, delendi, aufemani & ſimilia. Pſalm. e. Dele iniquitatem. Mich. 7. Auſfer iniquitatem i;i
4. Mundans eam lavacro. Quæ inprimis, inquit, pugnant cum modolouaui
adverſariorum, ac præſertim Lutheri: Et praterea noupeſſunt, niſtinptiſind exponi pro non imputari. Non enim dicitur recté quistollere ab alunignuans am, vel malitiam, quia ignoſcit illi, quod aliquid ignoranter, aut malituu cerit.
25. Reſp. 1. Diſtinguimus inter perfectam ſatifaltionem, Nauun b
peccatorum remißionem,& omnimodam peccati extirpationem: lllaprov toto mundo,& pro iis etiam, qui pereunt eſt præſtita: Eſtn. Chiü ſtus agnus Dei, qui tollit peccata mundi: lſta ſolis obtingit credenti bus: Hac in hac vita ſicatur. in futurà conſummatur. Exempl gratia, Davidis adulterium, quia condonatum fuit, deletum dicitur, ſed adulterium eſſe non deſiit. Vocabula igitur tollendi, auferendi delendi, denotant vel univerſalem Chriſti ſarisfactionem, fel pani- cularem,& fidelibus collatam remiſſionem; ſed non omnimodam peccati ex renatis ex pulſionem. 2. A4 poſtolus, quos I. Cor.z.y.nomi-
conſiderantur vel reſpectu agentis Dei, qui perfecte agit, quicqun
recipientis.
26. Pergit Bellarminus,& profert teſtimonia Scriptur, Qus dicum, tolli maculas, aut inquinamenta, aut iniquitates, cant. 4. Tota pulchna r mica mea,& macula non eſt in te, Johan. 3. Qui totus eſt, non indigtt, 1 3 pedes lavet, ſed eſt mundus totus. Voces autem maculæ, inquinamentuimh- tatis,& ſimilia non ſignificät reatum, id eſt obligationem illam, quæ poteſt tl per non imputationem, ſed ſignificant ipſam fæditatem. Non enim poteſ vn
1.. 1.. 4 3 1 dici mundus totus in quo aliquid relinquitur, quod maculæ rationem behs 27.Kelh
1

vin 6 Nxuen e Iperme. anchknt r ab 1. ondomam caduk gt 9 3 (kribkau nifonen 1 3 † pottols, 2 4„ uos coldd. ndalue cH.. velm e Dex, qul A 1 9 domas A00 a ll came eu . Wme r I Lnl A n! ea
nnA 1 4 Re dubs 3
Diſputatio XXVIII. 513 27. Reſp. 1. Sanctitas alia eſt imputata,& ælia inheſiva: Satus alius
eſt Ecclefia militanti,& alius triumphautis, alius militiæ,& alius victoriæ, a- jius renatorum,& alius beatorum: Eccleſia militans dici poteſt eſſe ſi- ne maculà, nimirum reſpectu ſanctitatis Chriſti imputatæ: Chriſtus enim ſolus factus eſt ſanctificatio, I. Cor. 1. Reſpectu verò ſanctita- tis inhærentis Eccleſia triũphans eſt ſine ruga,& ſine macula.2. Con- fert enim Baptiſmus peccatorum remiſſionem,& ipſius peccatoris
renovationem: Illa eſt perfecta, hæc inchoata,& imperfecta: De die
enim in diem renovamur, 2 Cor. 4.v. 16. Vetus igitur fermentum ex- purgemus, 1. Cor. 5. v. 7. Veterem hominem deſtruamus, Rom. 6.v. 6, Facta carnis mortificemus, Rom. 8. v. 13. 28. Queſtio ſecunda: An Baptiſimus imprimat anima indelebi- lem characterem, oh quem non ſit iterandus? 29. Reſp. Concilium Tridentinum can. 9. de char. Si quis di- xerit, in tribus Sacramentis, Baptiſmo, confirmatione& ordine non imprimi characterem inanima, hoc eſt, ſignum quoddam ſpirituale,& indelebile, unde ea iterari nonpoſſunt, anathema ſit. Bellarmin. lib. ⁊. de Sacram. in gene- re cap. 19. opinionem de charactere aliquot proponit propoſitioni- bus. Prima eſt: Signum aliquod Spirituale anima imprimitur, quod chara- ſter appellatur. Secunda: Character non eſt relatio, ſed abſoluta qualitas. Terria: Character tria habet officia, aptum facere ad cultum divinum, confi- gurare Chriſto,& diſtinguere ab aliu. Quarta: Character Satramentalis in ſolä animd eſt tanquam in ſubjecto. Quinta: Character indelelilis eſt. Sexta: Tria ſolum Sacramenta imprimunt charatterem Baptiſmus confirmatio,& ordo. Nam in his tribus accipit homo novam poteſtatem, ac deputa- tur novo Miniſterio, per novam conſecrationem,& quodammodo ſtatum mutat, ac proinde accipit novum ſignaculum. Nam in Baptiſ- mo tranſit homo à Diabolo ad Chriſtum, adſcribitur in ejus ſamili- am,& accipit poteſtatem participandi Sacramenta, aliaque bona Eccleſiæ Chriſti. Septima: Nec circumciſio, nec ullum Satramentum v. Le- gis imptimebat characterem in anima. Octavà: Nullus in Chriſto chara- cter fuit creatus. 30. Docent verò Proteſtantes commentum hoc Pontficio- rum de charactere eſſe novum Scripturæ,& antiquitati ignotum, nullà niti authoritate,& folida ratione. b
31.1 ER

————
—
e“
“—
Dè Papiſmo
z1. 1. Ht Commentum hoc uovum: Nam Gabriel in 4.genten Diſtin. · quaſt. 2. dicit& probat, vocabulum characteris in hacligrif catione,& lententia, nec in ſcriptura, nec inveruſtis Eccleſiaſticis ſci-
500
ptoribus extare. 2. 2. Nor eſt neceſarium Nam primò omnia quæ de chan-
Sere dicuntur, æquè poſſunt ſolvi,& explicari ſine charactere, ſicu
eum charactere. Siquidem ſacramentum ipſum omnia operaturſint
charactere. Deinde omnia illa, quæcharacteritribuuntur, invcninn- tur, in Euchariſtia,& in cæteris, quæ non imprimunt ſecundumipſos Pontificios characterem. Et quæ de charactere dicuntur voluntara, ſunt,& rationes, quæ adducuntur ſunt perſuaſiones non procedentes ex neceſſariis.. 3z. 3. Eſtincertum& inſirmum Exopinione enim Dontifci characteris impreſſio debet probare Baptiſmum non eſle iterandum. Hoc autem àtempore inſtitutionis Baptiſmi fuit certum. At illud nc hodie quidem evidenter certum eſt. Minus igitur manifeſtum eſt characterem eſſe, quàm Baptiſmum non poſſe iterari. Atomncagi- ens manifeſtius eſſe debet arguro. Quareargumentum mnitenaditais Sacramentorum petitur exipſa inſtitutione„& non exr chatadteiis impreſſione. 34. 4. Commentum de charactere labefactat fundamentun 2 gmatis maxime neceßarii propter conſcientiarum ton olatisnem. Namar- non dere agitur ardua, quando quæritur, cur Baptifmus non uis ramlus, quod in Baprtiſmo Deus nobiſcum ineat pactum gratiefer petuum, quod ſervare velit, etiamſi nos abeo diſcedamus,ſimodön vera pœnitentià per fidem adillud redeamus? Num hujus cettiudo niti porteſt commento recens invento de charactere animæ imptelo 35. Quxſtio tettia: Cur igitur Baptiſmus non ſit iteranlu. 36. Reſp. Docent Pontificii, cum Proteſtantibus, Bapii mum ſecundum ordinationem divinam adminiſtratum nonelelte⸗ randum: Sed de fundamento aſſertionis hujus diſſenriunt. Nam hor tiſicii remittunt ad commentum de impreſſione characteris. 37. Hocverò ſomnium cum in præcedente quæſtione feſe cerimus,& refutaverimus, veræ,& graves cauſæ ſunt oſtendende, cur peccator poſt lapſum pœnitentiam agens„non ſit iterum apll⸗ zandus. z8.Tundr

— 6 unt rem. e baoc cc
—
13
Dallt
1 8
Diſfputatio XXVIII. 517 38. Fundamentum igitur primum reddimus à cauſa cur ite- vetur cæna: Nam in verbis Inſtitutionis cœnæ Chriſtus dicit: Quotieſ- cunq hos feceritis. De pœnitentia etiam dicit: Non dico ſepties, ſed ſeptuagi- es ſepties. At de Baptiſmo Scriptura non tradit, ur quotieſcunque lapſi fucrimus, toties iterum baptizemur. De Sacramétis verò,& fidei Ar- ticulis judicare debemus, non ex hujus velillius cõmentis, ſed ex ſolo Dei verbo, ſeu ex ſolà Scripturà ſacra: quæ docet fundamentum fidei, oſtendit illud, quod Deus vultà nobis fieri. Quicquid igitur in Scri- ptura nobis non eſt præſcriptum,& revelatum, in fidei Articulis non admittitur. b 39. Secundum A perpetuitate pacti gratie,& fœæderis pacis: Hon e- nim, quod in Baptiſmo initur,& obfignatur, non eſt momentane- um, ſed ex parte Dei aAvirn oꝝ,& divini tœderis vigore janua gratiæ&
miſericordiæ eſt aperta. Eigo non eſt opus Baprilmum iterate, ſed ſi
deficit ex patte hominis inſtrumentum, quo graria divina appre hen-
ditur, aut apprehenſa retinetur, nempe ficles, reſipiſcat iple peccator
oportet,& ad fidem pœnitentiamque renavetur, eque erigat fideli Baptiſimi recordatione, in infantia ſibi olim collati. Deus enim ſem- er fidelis manet qui ſe ipſum negare non potęſt z. Tim. 2. licet homo aliquando à Deo ſeavertat. 40. Tertium: S'igitur Baptiſmus iteraretur, fieret injuria fidei ipſius Dei, quaſi noſtra infidelitas Dei fidem evacuare poſſit. Quar- zum: Apoſtolus Corinthiis,& Galatis lapſis proponit promiſſionem & conſolationem Baptiſmi prius ſuſcepti, De rebaptizatione nullam faciens mentione 1 B 41. Quntum: Circumciſio non eſt iterata. Ergo nec iterari debet Baptiſmus, qui in circum ciſionis locum ſucceſſit. Sextum: Ge- neratio naturalis eſt una. Ergo& regeneratio ſpiritualis. 4². Quxæſtio quarta: Num eſficacia Baptiſmi ſe non extendat ad futurum, ſed ſolum ad praterituu:num: 43. Reſp. Concilium Tridentinum Seſs. 7. con. 10. Si quis di- xerit, peccata omnia, qua poſt Bapriſmum fiunt, ſola recordatione,& ſide ſu- ſcepti Baptiſmi vel dimitti, yel venialia fieri anathema ſit. Suarerz in Apoc. ſerm. 15. pag. 323. Quid magis nefandum: quid magis execrabile, quam affir- mare Baptiſmum non ſolum propeccatis prateritis accipi, ſed etiam profuturi. Aℳ, it quoties aliquis inpestatum labitur, dummodo recordetur, ſeſemel ba- Z28 ptizatuns

*—, A 2——
——
318 De Papifino. ratum fuiſſe, veniam delicti accipiat. Bellarminus libr. i. de Baprilca 18. Nonpoteſt, inquit, fieri, ut ſolà memoriaà,& jide ſuſcopti Baptiſmipu⸗ cata remittantur, quapoſt Bapt iſmu m hiunt ¹ ſed neceſarium eſt pœnitenti Sacramentum. Ibidem pag. 356. Cat holici primum affirmant, Baptiſman- mitti peccata ex opere operato id eſt, vi Sacramenti. Secundo, inde ollgunt, Baptiſmi eficaciam non ſe extendere ad futurum, ſedͦ ſolum ad rataatun: Remittit euim peccata ante comm iſſa,& nondum dimiſſa, id eſt, quainyeniin homine, quando reipſa ſuſcipitur. Tertiò inde colligunt, amiſam gaium Baptiſmi, non poſſe iterum recuperari per Baptiſmum, ſed quareudun iſ aliud remedium magis arduum& difhicile, id eſt, Sacramentum Pænituns, poſt quod remanet luenda temporalis pœna pro ſatigattione,& inie anſ. quitur utilitas Indulgentiarum, Purgatorii locus,&c. Quartd indecaligun rectißimo dictum eſſe A Patribus, Pænitentiam poſt Baptiſmum eſe ſicunlan tabulam poſt naufragium, quia non redeunt, qui pæœnitentiam agunt al nanin Baptiſmi‚ ſed magnocum labore navigant, ut ii, qui aceepta tahulaſ na- fragium in eã vehuntur. 44. In examine verò aſſertionis hujus pontifccizal qps
tuor otiſſimum eſtreſpieiendum, ut ſunt. 1. ipſa occaſno. u. l- 5 dectrina. 3. Incommoda eam conſequenda. 4. Fjs fai-
Mtas.
43. OccASIONTMpraæbuit, dicit B. Lutherus, peticuloim illud dictum Hieronymi, ſive malè poſitum, ſive male intellecim quo pœnitentiam appellat ſecundam poſt naufragium nbulm Hinc enim in peecatis poſt Baptiſmum de primaà tabulà ſeu nayett ſperantes, velut amiſsa, ſacundæ incipiunt inniti& fidere tabulæ hoc eſt, propriæ contritioni,& ſatisfactioni.
46. Doctrinam igitur hins talem excogitarum& propoſuennt Gratia Baptiſmi valet tantm ad remiſſionem peccatorum præte- torum, vel quæ ſunt àhomineperpetrata,& ſunt in eo, quandobe- ptizatur. Quare ſi poſt Baptiſmum aliquis in peccarum labatut,- jamſi pœnitentiam agat, tamen ia converſione, ſeu pœnitentiide peccatis poſt Baptiſmum expiationem,& reconciliationem quaet debet, non in gratiã illius promiſſionis, quæ in Baptiſime ipſieſ ol⸗ ta, communicata,& obſignata quærenda, ſed alia omnindò citcum- ſpicienda,& tentanda ſunt media, per quæ conſequatut heceanus

—
3
5
—*₰ ree
B 1 . EH E 4
— A 4
ö ————
— —
=
Piputatio XXVYIII. 519
temiſſionem, gratiam,& reconciliationem, atq́; quibus fretus ſe eri- gere,& eonſolari poſſit. b 8
47. Hinec igitur nata fuerunt votorum, religionum, me-
ritoriorum operum, propriarum ſatisfactionum, peregrinatio-
num, indulgentiarum,& aſiarum inepriarum infinita illa onera,&
de iis otioſæ,& inuriles quæſtiones de poteſtate Papæ, de traditioni-
bus humanis,& aliis ſimilibus ſuperſtitionibus. 48. Pernitioſißimum igitur hunc eſſe errorem ſequentihus oſten- dimus fundamentis. I. Pacti ſeu fœderis Dei, quod reſpectu Dei eſt
Au‿αρ̈ᷣπννν efficacia& beneficia non extendunt ſeſe ad tempus ſo-
lum præteritum, ſed eriam ad futurum,& ſuo modo durant perto⸗ tam viram. Atqui Baptiſmus eſt pactum ſeu fœdus Dei, I. Pet. 3. verſ. 21. Cujus figura nunc reſpondens Baptiſinus, nos quogque ſælvos reddit( quo non zarnis ſordes abjiciuntur, ſed quo fit, ut bona tonſcientia benereſpondeat apud Deuim)per reſurrectionẽ jeſu Chriſt: Quod pactum ex parte Dei eſt Auεενιηναμνέιπην Rbm. II. v. 29. Dona quidem& votalio Dei ejusmodi ſunt, ur eorum illum pœnitere non poßit. Ergo.
49. 2. Pactum ſeu fœdus Dei, quod non redditur irri- tum propter malitiam,& incredulitatem hominum extendit ſe et- jam ad fururum,& eſt perpetuum. Arqui Baptiſmus eſt pactum leu fœdus Dei, quod propter malitiam,& incredulitatem hominum non redditur irritum, Roman. 3. verſ. 21. Bominum incredulitas fidem Dai evacuare nonpoteſt. z2. Tim. z. y. 23, Sinon credimus, ille ſidelis permanet, negare
ſeipſum non poteſt: Ergo.
50. 3. A mandato Dei jubentis homines in verbo fuo ad pactum iſtud reverti. Hujus rei dulciſſima extat promifſio Jer. 3. verſ. 1.4.5.71213. Vulgò dicitur, ſi dimiſerit vir uxorem ſuam,& recedens abeo, duxerit virum alterum: nunquid reverretut ad eam ultra: nunquid non polluta,& contaminata erit mulier illa? Tu au- tem fornicata es cum amatoribus multis: tamen revertere ad mę dicit Dominus. Ergo ſaltem amodo veca me, Pater meus, dux virginitatis mex tu es. Nunquid iraſceris in perpetuum, nut perfeverabis in finem? Ecce locuta es. Et dixi, cum te-
eiſſet hæc omnia, ad me revertere,& non eſt reverſa. Et Zz2 2 dixis

**———
———
“ — ————*— —„
ſſdooſſſſſ
320 De Papiſino dixit Dominus ad me: vade& clama ſermones iſtos contra Aqullo- 6 nem,& dices, revertere averſattix Iſraël air Dominus:& avertam faci- em meam à vobis:quia ſanctus ego ſum dicit Dominus,& non iaſcat in perpetuum. Convertimini filii revertentes, dicit Dominus: quiae- o vir veſter,& aſſumam vos,& c. A ccommodati verò rectiſſimè conxꝗ. ſolationem hanc ad fœdus Baptiſmi oſtendit exemplum aconjuga ſumptum Eph./. 3 51. Reverti autem debemus ad fœdus Baptiſmitanquamal 3 fundamentum hæreditaris noſtræ, Tit. 3. v. 5. 6. 7. ſfecundum ſuammi ſ ſericordiam, ſalvos nos fecit per lavacrum regenerationis, acrenons- tionis Spiritus S. quem effudit in nos opulenteè per Jeſum Chiittmm 3 Servatorem noſtrum, ut juſtificati illius gratia, hæredes efficeremuu. juxta ſpem vitæ ætern. 52z. 4. Idem evidenter docent verba Prophetiæ, Eaih.z6- 4 25. Effundam ſuper vos aquam,& mundabiminiab omnibusiniqui-
tatibus veftris. Tribuitur igitur in Baptiſmo omnibus delicts ſiye præſentibus five futuris.
53. z. Lapſi igitur recurrerunt ad promiſſionem graiein der ptiſmo exhibitæ collatæ,& obſignatæ. D. Pettus à lapſu ſuo ercdu dicit:Baptiſma nos(ſemetipſum includens) ſalvat, I. Ep.3.y.*l⸗Apoto- lus Paulus Galatas graviter lapſos, Gal. I.& 2. conſolatur atque etig ex percepto Baptiſmo, Gal. 3.v. 27. Et Corinthios multiplici peccad rum genere pollutos, I. Cor. 1. 2.3.4. 5.6.&c. dicit ablutos eſſein Bapi- mo, 1. Cor. 6.v. iI. Hoc nimirum fine ut acta pœnitentiA peccata dts ceps fugiant,& Chriſto toti adhæreant. Et cap. 12. v. z. dicit: inun Spiritu nos omnes baptizati ſumus in unum corpus. Unitas veròma- nifeſtè refutat opinionem papiſticam.
54. 6. Acircumciſione: Ab hac enim cui ſucceſſit Baptiſmmos conſolationes in V. Teſtamento fuerunt petitæ. Docet id exemp um Jonathæ, I. Sam. 14.v. 6. Dixit Jonathas ad adoleſcentem armigetum ſuum, veni tranſeamus ad ſtationem in circumciſorum eorum,ſ tolte faciat Dominus pro nobis. Et exemplum Davidis. I. Sam. 17.). 35- Leonem& arſum interfeci ego ſervus tuus: Erit igitur& Philiſtæus hic incircumciſus quaſi unus ex eis. Nunc vadam,& auferam opplo-
brium populi: quoniam quis eſt iſte Philiſtæus incircumciſusé qa d

. — 4 — 4——““ —— —*——
0 Oolex
4
1
* 1 3
pe ed⸗ M elda
9
8 8G
* Kocumc 4
auncdet
—
er.D. Ped. uies i. Kder l 4 44 1 ur acipc. 1529 cun Rc— t.E
mmc e
mnium temporum,
Diſputatio XXVIII. 821 ſus eſtmaledicere exercitui Dei viventis. Uude Apoſtolus circumci- ſionem vocat ſigillum juſtitiæ fidei Rom. 4. y. 1I.
5z. 7. lItaque pactum gratiæ, ſeu fœdus paeis, quod Deus in Baptilmo nobiſcum iniit, eſtæternum, Eſai. /54.In miſericordiã fempi- ternà miſertus ſum tui. Montes enim commovebuntur,& colles contremilcent: Miſericordia autem mea non recedetà te,& fœdus pacis meæ non movebitur, dixit miſerator Dominus. Ergo reſpicit non præveritum tantum tempus, vel momentum illud, quo baptiza- mur, ſed durat per omnem vitam.
56. 8. Scriptura igitur de efficacia Baptiſmi lo quens, extendit eam ad omnia temporaproinde utitur praterito Tit. 3. v. j. Salvavit nos per lavacrum regenerationis,& renovationis, per Jeſum Chriſtum Salvatorem noſtrum, ut ipſius gratia juſtificati hæredes efficiamur ſe- cundum ſpem vitæ æternæ. Uritur preſentiI. Pet. 3.v. 21. Baptiſma nos (ſive jam pridem, five dudum baptizatos etiam poſt lapſum reſipi- ſcentes,& pœnitentiam agentes) ſalvat. Et additur ratio, quia eſt&xeodνννν interrogatio bonæ conſcientiæ erga Deum per re- furrectionem JESsu CHRISTI. Hæc verè eſt ratio ſalutis o- five dum baptizamur, ſive poſt Baptiſmum brevi, vel diu. Et Epheſ.. verſ. 26. 27. CRHRIS us fanctificat, & mundat Eccleſiam lavacro aquæ in verbo, ut adhiberet eam ſibi ipſi glorioſam„‚Eccleſiam non habentem maculam, aut rugam, aut quicquam ejuſmodi, ſed ut eſſet ſancta,& irreprehenſi- pilis. Hoc verò in alterà vitä demum perfectè eſt implendum. Uti- tur fururo, Mar. 16.v. 16. Qui crediderit,& baptizatus fuerit, ſalvus erit, qui verò non crediderit, condemnabitur.
57. 9. Redigimus igitur opinionem illam papiſticam ad ab- ſarda: Sequitur enim ex càâ 1. Scripturam de efficacia Baptiſini in luturo non rectè loqui. Marc. 16. verſ. 16. 2. Baptiſmum non eſſè lavacrum renovationis, quæ per omnem durat viram Eph..3. Baptiſ mum non fundari in Chà18 T1 morte, 1. Pet. 3. verſ. 21. quæ expia- vit peccata non tantum præterita„ſed quævis etiam futura: Chri- ſtus enim hodie, heri nunc& in ſecula. Et agnus Dei occiſus eſt ab origine mundi. 4. Nonectè Baptiſmum adminiſtrari in infan-
L22 3 tia,

522 De Papiſmo ſuis eſſe mutabilem, contra illud: Deus ego,& non mutort nunqud dicat, quod non fiat? 6. Chriſtianum poſt lapſum,& poſt peccaua per petrata non eſſe habendum pro baptizato.
58. Denique idem docuerunt pii patres, Cyrillus in Johan. i S. c. 14. Catechumenus, inquit, inungitur, ut doceatur, baptizaturye- rò, ut verum lumen agnoſcat,& remiſſionem omnium peecatotum accipiat. Auguſtinus lib. de nupt.& concupiſc. cap. 23 Illud, Chriſtus dilegi Eccleſiam, mundans eam lavacro aquæ, ſic accipiendum eſt, eodem lavacro regenerationis,& verbo ſanctificationis omnia prorfus mal omnium regeneratorum mundentur, atque ſanentur: non ſolun peccata, quæ omnia nunc remittuntur in Baptiſmo; Sedetiam qu poſterius humana ignorantia, vel infirmitate contrahuntur: nonui Baptiſma, quoties peccatur, toties repetatur, ſed quia ipſo, quodt- mel datur, fit ut non ſolum antea, verum etiam poſtea quonumlbe: peccatorum venia fidelibus impetretur. Quid enim prodeſſet ſclan:· te Baptiſmum pœnitentia, niſi Baptiſmus ſequeretur: Velpolteani ſi præcederet? in ipſa quoque Dominica oratione, quæ quotidiana noſtra eſtemendatio, quo effectu diceretur: Dimitte uodis èevin noſtra, niſi ab eis, qui Baptizati ſunt, diceretur?
59. Imô Alphonſus Salmeron Pontificius Beilarmino hie contrarius pag. 487. concludit, dicendum, Baptiſmo non tsntumytant ta ſed etiam futura peccata remitti.
60. Quæſtio quinta: Num confirmatio pontiftia ſi ſunan- tum proprie ita dictum,& an recté Eccleſiis noſtris ſit ejecta,
61. Reſp. Cauiſius dicit in Inſtitut. Chriſt. Confirmatio Ctlat zatis collatum ab Epiſcopo Sacramentum, in quo per ſanctum chriſimaſm ba ſacroſanita confertur gratia,& robur ſpiritus adduur, tum ad ſimiun- dendum, tum ad nomen Domini, quando ſic opus eſt libers confitendum. Ole um, quod chriſmale vocant exorcizant„his verbis: Exorcizote cex tura olei, per Deum Patrem omniporentem, qui fecit Cœlum,&tel ram, mare,& omnia, quæ in eis ſunt: ut omnis virtus adverſarii, omns exercitus Diaboli, omniſque incurſio,& omne phantaſmna Satäla eradicetur,& effugetur à te, ut fias omnibus, qui ex te ungendilum
in adoptionem filiorum per Spiritum Sanct. in nomine Peilain b om

Diſputatio XXVIII. 523 5mnipotentis,& in charitate Jeſu † Chriſti filii ejus, Domini no- gtri, qui cũ eo vivit,& regnat Deus in unitate ejuſdem, Spiritus ſancti- In ſuümma doct. Chriſt. In Bapriſmo regeneramur ad vitam: Poſt Ba- ptiſmum autem in hoc Sacramento confirmamur ad pugnam: In Baptiſ⸗ mo abluimur, hos verò poft Baptiſmum roboramur, ut regenerato cuſtos, & eonſolator,& tutor adſit Spiritus Santtus. Hæs ſummi Pontifi- cis,& Martyris Melchiadis eſt doctrina, nec diſſentit ab eo, quod Clemens teſtatur, ſe ab Apoſtolis ipſis accepiſſe: Cum regeneratus, inquiens, quis fuerit per aquam, poſtmodum ſeptiformi Spiritus gratia ab Epiſcopo conſirmetur, qui aliterperfectus Chriſtianus nequaquam eſſe poterit.
62². Verum ſi confirmatio illa ejuſmodi efficere poſſet,& eſſet Sacramentum Novi Teſtamenti propriè ita dictum magni o- mninò eam faceremus. At xem totã non ita ſe habere, paucis oſtendi- mus. 1. Omne Sacramentum proprisè ita dictum ſeu inviſibilis gra- tiæ viſibile ſignum& medium, immediatè à Deo ipſo eſtinſtitutum, & ordinatum: Agnoſcit id Catechiſmus Romanus in ipsà confir- mat. doct. pagin. 322. Sacra omnia myſteria bumanæ natura vires ſupe- rant, nec ab alio, quam à Deo poſſunt inſtitui: Atqui confirmatio pontificia neque quoad materiam, neque quoad formam 3⸗eo eſtin ſtituta, ſed merum eſt inventum humanum. Ergo.
6;. z. Quæcunque res operatur divina,& conferr dona Spiritus Sancti de ca extat alicubi promiſfio, quàâ nitimur. Atqui de operationibus tantis confirmationis pontificiæ, nulla extat pro- miſſio. Ergo-
64. 3. Superſtitioſa& idololatrica ſunt abominabilia. Atqui confirmatio pontificia eſt ſuperſtitioſa,& idololatrica. Nam eleum ſuperſtitiose conceptis verbis exorcizatur, quaſi verum non ſit illud Apoſtoli, 1. Tim. 4. verſ. 4· Quisquid creavit Deus bonum eſt,& ni- hil rejiciendum, ſi cum gratiarum actione ſumatur. Oleo illi exoreizato ef- ficacia ſingularis divina adſcribitur quaſi per illud dona ſingularia diſtribuantur,& peccata remittantur: Cultus inde ipſi ſingularis exhi- betur, quaſi ei vis divina infit. Ergo. 65. 4 Confirmatione Pontificia Baptiſmus præcipuã ſuã virtute
&ſeffica-

4²5— De Papiſmo
& efficacia ſpoliatur. Derogatur enim omne illud Baptiſmo, quod confirmationi pontificiæ adſcribitur, ut quod confirmatio perfectum Chriſtianum efficiat, quaſi Baptiſmo tenue, quoddam initium ſaluti
ſit adſcribendum.
6.. Denique confirmatio illa, ejus adminiſtratio,& ſumm- 468. z. G 18& lum ptio fieri nequit ex fide. Hæc enim eſt ex auditu verbi, Roman. 1o vn
17. At de eà confirmatione nullum proferri poteſt ver- bum. Quare rectè illa improbatur,& non admittitur.
Finis Diſputationis XXVIII.
„

DISPUTATIO XXIX. DE SACRACOEANRA Roeſp. M. Johanne Wetzelio Buſ. ccano Haſſo THuESIS I. b b SLIERuM N. Teſtamenti Sacramentum dicitur 2 S ab authore,& inſtitutionis tempore Cœna Dominn 6. Cor. 1I.v. 20. Alterum illud eſſe dicimus reſpectu Baptiſmi, quod eſt Sacramentum initiationis: hoc . confirmationis: Unde in primitivà Eccleſia cate Dchumenis adultis Chriſto per Baptiſmum jam in⸗
ferris. Euchariſtia Parrjeipand⸗ dabatur. Ambroſius lib. de iis, quii-
1* 3 1—....* 5 nitiant. myſt. poſtquam eBaptil. Sacramen. egerat cap. ſubjungit. 4 His ahluta plebs dives inſignibus, ad Chriſti contendit altaria dicens:& intro- „è adaltare Dei,& ad Deum, qui latificat juventutem meam. Depoſitis enim
. znveterati erroris exuyiis, renovata in aquilæ juyentutem, cœleſte illud feſti-
nat adire conviviumä. SEMNTENTIA PROTESTANTIUM
1 Euchariſtia eſt corporis chriſti mediante vero& benedicto pane
2. It C9. Dors— r 1 manducatio,& ſanguinis Chriſti mediante vero,& henedicto vino bibitio ab
ipſo Chriſto ad ſui reon dationem inſtituta.—
3. Author, cauſa principalis;& praſes hujus conviyieſt Chriſtus SeAy J Matth. 26.y. 26, Mar. 14.v. ⁊2. Lus. 22. perſic. 9.1I. Cor. TI. y. 23. b De hujus authoris potentia judicium fieti debet ex conſideratione i- b
ſius perſonæ. Dé voluntate ex inſtitutionis verbis. Chryſoſtomus
* ml.⸗ de paſſlpſe Chriſtus praſto eſt, inquit„& qui ilamornavit menſam hanc quoq conſecrat. Nõ enim homo eſt, qui propoſita panem 2 vinam, corpus, & ſanguinem Chriſtifacit, ſed ipſe Chriſtus, quipro nobis cruciſixus eſt. Sacer- dotis ore verba proferuntur,& Pei virtute ea, quæ proponuntur conſecrantur, V uteryeniente verbo, quo dicit: Hoc eſt corpus meunm[. 4. Cauſa miniſterialis R miniſter Eccleſia: Miniſtri enim Eccle- Aaaa ſiæ ſunt

=
26 De Papiſmo ſiæ ſunt diſpenſatores myſteriorum Dei, 1. Cor. 4.y.. Tit.y.7. Emine verõ inter myſteria hæc ſacra Cœna. Et Sacramenta ſunt externaſr gilla,& promiſſionis Evangelicæ teſtimonia. Prædicatioigitur Eman- gelii,& Sacramentorum adminiſtratio ſunt conjuncta.
5. Materia in qua actio Sacramenti hujus occupatur eſt tes tenns &caleſtis. Res terrena eſt panis,& vinum. Panem nominat Apoſtolus. Cor. 10. v. 16. cap. 11.v. 26. It& Chriſtus apud Evangeliſtasante, in,& poſt actionem. Non igitur converſus fuit in corpus Domini.
6. Vinumutaquàâ miſceatur neceſſarium non eſt. Nominatut enim genimen vini, h. e. fructus vini, quod ex uvis expreſſum fui Matt. 26.v. 29. Lic. 12. v. 18.
7. Res cæleſtis eſt corpus,& ſanguis Domini. Dicitur res cœleſtisr- ſpectu modi præſentiæ,& dationis. Nam ſupernaturaliter adeſt&c- tur; Sed non reſpectu ſubje cti: Verum n.& ſubſtantiale corpusman- ducamus ſub pane,& verum ſanguinem bibimus ſub vino: Siqui- dem illud corpus manducamus ſub pane, quod pro nobis eſdanm
in mortem, Sillum ſanguinem bibimus ſub vino, qui prosobi ct
effuſus, Matth. 26. y. 26.27. Mar. 14.v. 12. Luc. 22.v. 19. 1. Cor. uya Boc autem corpus natum eſt ex Maria virgine. Ergo non conficitotà e- cerdote ex pane.
8. Forma Fuchariſtie eſt actio à Chriſto in inſtitutionisperliiin. minata circa materiam hujus Sacramenti propriam: Conſiſtit veròinds- tione,& ſumptione, ſeu in panis& vini benedictione, diſttibutions & benedicti panis,& corporis manducatione, atque benedicti uu & ſanguinis Chriſti bibitione. b
9. Finis ſacræ Cænæprimarius eſt fidei confirmatio: Proponinutile his verbis: Hoc facite in mei commemorationem. Minus principales nes ſunt, Deo obedientiam, Chriſto gratam beneficii memotiam, howinibus pœnitentiam noſtram oſtendere,& conſenſumin dochi nà comprobare.
. SENTENTIA PONTIFICIORuM.
10. Vidivinorum verborum ſic tranſmutatur materia pans & vini, ut convertantur in corpus,& ſanguinem Chriſti. Concilium Trident. Seſs. 13. Can.. Si quis dixerit in ſacroſancto Fuchariſtis Sactanan- to remanere ſubſtantiam panis,& vini, unà cum corpore,& ſanguine Domum
3 8*. 2„„ 3 1 noſtri Ieſu Chriſti, negaveritque mirabilem illam,& ſingularem conpen ui Tc totius

drirna Arxccfann mu, polen
naula.u-, n
d.E. ac Chnbun an ac nniheri d0.
1
ducaao ¹ vole,
juna u Kinus a
ern gun Sen
68
— —
— — — — 2 — — 1
—
—
— 8— ½
— —
ͤ—
*
b Dißutatio XXII. 527 totius ſubſtantia panis in oorpus,& totius ſubſtantie vini in ſanguinem, ma- nentibus duntaxat ſpeciebus panis,& vini, quam quidem converſionem ca- tholica Eccleſia aptißimè Tranſſu bſtantiationem appellat anathema ſit.
1. Panis igitur conſecratus,& vinum conſecratum et- iam extra uſum ſunt Sacramentum, Concilium Tridentinum Seſs. 13. Can. 4. Si quis dixerit, peracta, conſecratione, in admirabili Euchariſtiæ Sacramento non eſſe corpus,& ſanguinem Domini Jeſu Chrifti, fed tantum in
uſu,dum ſumitur, non ante, yelpeſt,& iniloſtiis, ſeu particulis couſecratis,
queæ poſt communionem reſervantur, vel ſuperſunt, non remanere verum cor- pus Domini, anathema ſit.
14. Itaàque ſub ſpecie panis non tantùm corpus, ſed& ſanguis, & ſub ſpecieſvini non tantum ſanguis, ſed& corpus Chriſt manduca- tur,& bibitur, Bellarminus lib.4. cap. ⁊1. 22.
13. Fructus,& effectus Euchariſtiæ eſt ut ſit ſacrificium impe- tratorium.& propitiatorium pro vivis,& mortuis, Bellarminus libr.2. de Miſſa cap. 2. E ſeqg. b
STATuS CoNTROVERSI
. 14. Graviſſimos alunt Pontificii errores de Sacramento Eu- chariſtiæ, cujuſmodi ſunt primò communes de conſecratione, quæ quo- dammodo eſt magica: de lingua peregrina,& aſtantibus ignora. Se- cundoò proprii, I. de ſymbolis, utpote de pane, quem azimum eſſe opor-
tere, nonnulli contendunt de vino, quod aquà in ſacrocalice tẽperandũ eſſe opinantur. 2. De tranſſubſtantiatione, Fingunt n. Pontificii vi divino- rum verbotrum ſic tranſmutari naturam panis,& vini, ut convertan- tur in corpus& ſanguinem Chriſti. 3. Dere caleſti Euchariſtia, corpore nimirum& ſanguine Chriſti. Nam ſtatuunt, ea per converſionem adductivam mutari,& accipere eſſe Sacramentale ſub ſpeciebus pa- nis,& vini, Bellarm. lib. z,de Sacram. Euchar. cap. 18. 4. De concomitan- tia: Fingunt enim naturalem connexionem, quà fieri, ajunt, ut ſub ſpecie panis non ſolum corpus, ſed& ſanguis,& lub ſpecie vini non ſoôlùm ſanguis, ſed& corpus Chriſti manducetur,& bibatur. 5. De conſecratione aſſeryatæa hoſtiæ, ejus in ſolennibus proce ſſibus circumge- ſtatione,& adoratione.6. De Miſſe ſacriſicio: Fingitur enim ſacrifi- culus, incruente offerre Chriſtum, qui in ara crucis ſemel ſemetipſum cruentè obtulit. 7. De ſacrificio impetratorio,& propitiatorio: Fabu- lantur enim Ponrtificii, ſacrificium illud miniſterio Saærdotis offerri b Aaaa 2 pro

——=
—
328 De Papiſmo. pro pœnis, culpis levibus, gravibus, mortalibus, pro ſatisactionibus b & aliis necefſfitatibus. Prodeſſe defunctis pariter, ac viyis: Defunctisvelin purgatorio conſtitutis,& deſudantibus, velin cœlo viventibusoll lis ad pœnam minuendam; his ad gaudium amplificandum. yyi conferre ſcribunt, malorum corporalium propulſationem, regno. rum, urbium,& familiarum defenſionem, hoſtium& morbomm de- pulſionem, S&c. Eſſe ſimul, ajunt ſacrificiumillud bonorumtempor-
lium,& ſpiritualium impetratorium. è. De varius ritibus,& geſticulan. nibus, cujuſmodi ſunt veſtes miſſaticæ,& requiſita aliain Miſſæ ce lebratione neceſſaria&c. Cùm autem errores iſtos in unã Diſpun- tione ſufficienter examinarene queamus: diſtinctis collalionibuuce iſtisagemus.
15. Queæſtio prima: An per conſecrationem ſul ſtantiapanièn⸗ ni deperdatur, ac in ſubſtantiam, corporis,& ſanguinis Chriſti muittun u: An vi divinorum verborum ſic tranſmutetur natura panis,& vini ut imu ratur in corpus,& ſanguinem Chriſti, nudis tantummodoò eorum aaiuli bus permanentibus? b 16. Reſp. Concilium Tridentinum Seſs. 13. Cap. uonum, inquit, Chriſtus redemptor noſter, corpus ſuum id, quod fub ſpeciepani ifmn. bat, veré eſſe dixit; ided perſuaſum ſemper in Eecleſia Dei fuit, ig nunc derai ſancta hæd ſynodus declarat, per conſecrationem panis& vini ronnerſunm jieri totius ſubſtantiæ panis in ſubſtantiam corporis Chriſti Dominimuſtie totius ſubſtantiæ vini in ſubſtantiam ſanguinis ejus, quæ conpenſio onyenn⸗ ter& propriè/ à catholica Eccleſia Tranſſubſtantiatio eſt appelata. Aypber ſus Salmeron tom. 9. pag. 108. Neceſſarid, ait ſtatuenda eſt tran ülſkann⸗ tio, tum ut excludatur Panis& vini ſubſtantia, quam Lut herus„Ganmi admiſerunt; tum ut verba Domini vera inyeniantur; tum ut inſini 3 trum teſtimonia de convetſione, commutatione, transformationt, Janüyie tione conſecratiooe benidictione;(tot enim ferè nominibus appelltacli- lis tranſſubſtantiatio eſt) firma ſint,& non inania, vel futilia, tum duuihu ſolidam corporis,& ſanguinis Chriſti præſentiam abſq, ullo loci monu tn poßimus. Nam quod inpſum Chrifti corpus, quod in Caloetſt, mutatuumn indiget aliquo locali motu, ut eſſe incipiat. Eckius cap.36. In dunannn inquit, Euchariſtiæ ſubſtantiapanis convertitur in ſubſtantiam corhons Chn ſti ſic quod non maner ſubſtantia panis. Videatur idem in Homil. Tom. 4.
capit. 30. p. 88. Bellarminus ſcribit lür z⸗ de Euchariſt. afin

rminend A cae g uru. win teuam 6
3
2 1mu, k wn lalſul 3 dun uni n ſbbjau iau d 74 xmu. taunt, n in en¹ 5 muuu Ne 2 2.
tlbe.;. G
Diſputatio IXXIX.
catholica Eccleſta docet panem converti in tor ſionem eſſepropriam rationem præſentiæ corpori capit. 23. dicit. Dogma tranſſubſtantiationis ad quia colligitur ex Scriptura diyina ſecundum appe trum,& juxta declarationem Becleſia in Gonciliis generalibus. Videatur etiam Coſterus pag. 321.& alii. Fingunt Verò
ipſe Dominus ben conficere tantum 8 his verbis, quæ à Matthæo, (um, Eccleſiam parriculam enim a eſt enim corpus meum: Illa autem part ſed de præcepto: tus libr. capit. 27. ſtatuit, ut ſint inſtrumenta tranſſubſtandi rum corpus, ita ut poſtprolationem, in illa hoſtia nonſit panis ulla ſubſtantia, nantitas cum colore,& ſapore, odore,& nis, ſub quibus eſt verum corpus ſtion. 14. Articul. 13. diſputat. r, fieri Franſſubſtantiationem iſtam per jem influxum in accidentia,& hæc ex- iſtere in ſeipſis, non quaſi recipiant novum eſſe, ſed illud idem inde pendens jam ſupra ipſorum naturam aſubjecto per influxum novum. Bellarminus libro. I. de Euchariſt. capit. 11. Tota, inquit, quaſtio eſt, utrum illa verba, Hoc eſt eorpus meum, dicantur ad explicandum Sacra- onficiendum, vel potids non eſt quaſtio; & conficiendum Sacramentum. Nam
apud Catholicos hac verha ſunt de eſentia Sacramenti,& ſunt opera-
ſed ſola accidentia ipſius, ſcilicet, primis qualitatibus, quæ dicuntur: ſpecies pa Chriſtipræſens. Ludovicus Molina quæ 53. de libro arbitrio opinatu totius Trinitatis ſupernatura
mentum, an ad inſtituendum, velo Sed certum eſt disiad inſtituendum,
veram indagandam cauſam, cur dàtranſſubſtantiatione tantoperè laborent: quaſi vera,& ſubſtantialis corporis„& ſanguinis Chriſti præſentia,
ͤͤ22a 3 exhibi-
579
us Domini,& eam conver- Domini in Euchariſtia. Et ſidem catholicam pertinet. Nationem communem Pa-
b pontificii verba illa: Hoc eft sorpus meum eſſe inſtrumenta tranſſubſtandi ſubſtantiam pau Salmeron Tom. ⸗ pagin. 80, 4
eſt corpus meum, forma ſunt Sacramen
ais in Chriſti verum
cribit: Inprimis illa verba, hoc ti Euchariſtiæ, quà Chriſtus edixit,& quà Chriſtus nos voluit benedicere,& acramentum. Idem: Statuendum eſt in primis & Marco re feruntur, hoc eſt corpus me- ddere: Nam Sacerdos dicit: Hoc icula, non eſt de eſſentiâ, ne videlicet ſcienter ab aliquo omittatur. Tole- de inſtruct. Sacerdot. verba illa ſic efficacia eſſe ſubſtantiam panis in Chriſti ve-
18. Verum Oedipo opus non eſſè ſtatuunt Proteſtantes ad Pontificii pro fulciendãà,& ſtabilien- Non eſt verò hæc cauſa,
—

———— ——
—
—
—— —
530 De Papiſmo exhibitio,& ſumptio non poſſit aliter doceri,& credi; Sed ut ſacri cium Miſſæ ‚panis benedicti aſſervatio, circumgeſtati adorariode retineri,& ſub aliqua veri ſpecie obtrudi poſſint.
20. Quare refutamus eam ſequentibus fundamentis. 1. ℳ authoritate Scripturæ fidei dogmatum fundamento: Omne dogma 29 habetur in Scriptura. Atqui dogma Pontificium de Tranſſubſtan. tione neque quoad nomen, neque quoad rem habetur in Sciiptun Ergo non eſt dogma fidei.
8 r. Majorem probavimus in Diſputationibus de Scriptun Hæc enim eſt adeò perfecta, ut ipſi nihil ſit addendum nbuidene hendum: Et qui eam ſcrutantur, habeant vitam æternam: Quiyes ſecundùm verbum hoc non dixerint, ut eis maturina lux non ſi ſ tura.
22. Minoris veritas cognoſcitur ex conſideratione ineptio rum papalium. Imò nonnulli ex ſcholaſticis fatentur diſene, nec bolis fidei, nec verbis Scripturæ co ginos ad Tranſſubſtanriationis
ſym
dogma.
23. Opponit Bellarminus lib. 3.de Euchar. Cap. 23. vocabula vonnal- A, ut 5uosals, J us, quæ licet in Scriptura non legantur, apynbannutu-
men in Conciliis Nicæno,& Epheſino. Reſp. Sufficit, quòd vocabuli l- jis ſignificatæ res ſint in Scriprura: Eſt enim aliquid in ſcripturaqul in ca non dicitur; At Tranſſubſtantiario ut non dicitur, itanecetin Scriptura.
24. 2. 4 clara litera, cui Sranſſubſtantiationis dopma adverane Evangeliſtæ,& Apoſtolus nominant panem non ſolumante coul crationem, ſed etiam poſt eam,& actionem ſacramentalem, necui-
uam commentitiæ hujus converſionis meminerunt. Ergo Donntr cii nudam panis ſpeciem,& nuda accidentia propugnantes Erange- liſtis& Apoſtolo adverſantur. Evangeliſtæ douht„Matth. 26.T 39 Mar. 14.v. 22. Luc. 22. v. 19. Cœnantibus ilis accepit Jeſus panem, henaliui fregit, ac dedit illis dicens, hoc eſt corpus meum. I. Cor. 10.v. 16. Panis, qien frangimus, nonne communicatio corporis Chriſti eſt? x. Cor. 1I.v. 26. Quttit eunqut manducabitis panem hunc,& calicem hibetis, mortem Domini anuun- ciabitis, donec veniat. Verſ. 37. ujcunque manducaverit panem hum valhi herit calicem Domini indignè, reus erit corporis& ſanguinis Domini. d⸗
prabet ſeipſum homo,& ſic de pane illo edat,& de calice bibat. va . 25. arll

wiae 1 rcoaaa l 3KEue. h naum
1h k
Etenmug t
nare, amt
uſiari u 9 achocend en ee m ccden
Piſputatio XXITI. 331 25. Varia regeruntPontificii neſciemtes, ubi certè pedem fi-
gant. Exceptio prima hæc eſt: Chriſti orpus apellatur panis, quia eſt ci⸗ Dus ſpiritualis, panis Angelorum, nutrimentum anima, Eckius in Enchir. pag. 212. 26. KReſp.t. Confunditur ſenſus nativus cum modificato.
Eſt igitur elenchus mutatæ prædicatioms. Nam joh. 6.& alibi ubi de
ſpirituali agitur manducatione, voca bulum panis uſurpatur metapho-
ricè; Ati. Cor. 11. accipitur propriè de vero pane. Nam 1. Cor. 11.y. 23⸗ dicitur Chriſtus accepiſſe panem,& gratiis actis fregiſſe, ac dixifſe: aceipite. comedite, Unde v. ⁊7. ita infert Apoſtolus: Itaque quisque ederit panem hunc indigne. Copula igitur rationalis oſtendit connexionem illius ſermonis Sic igitur inferimus: vocabulum panis accipitur uno
eodemque modo in v. 23. 27. nempe propris, aut quatuor erunt ter-
mini in ſyllogiſmo Apoſtolico.
27. Exceptio ſecunda: Nominaturpanis ex priſtino nomine, fie termino à qus, quia ante fuit panis: ſimiliter Exod. 7. Virga Aaron vocatur virga antequam verteretur in colubrum,& rurſum in eodem capitulo vocatur virgo, cum eſſet coluber, non virga: Deyoravit, inquit Scriptura, Aaron virgas Magorum. Sic Gen.. Bya dicitur os Adami. Matt. 11. Dicuntur cæci yidere, &claudi ambulare. Matth. 21. dicuntur publicani,& meretrices pracedere in regnum Cælorum Eckius l. d.
38. Keſp. 1. Bellarminus ipſe dicit lib. 1. de Euchar. cap. 14. Hac ſolutio non videtur ſolidißima, quia eſt particularis. 2. Imò eſt nulla:
quia ex Pontificiorum hypotheſi de pane remanent accidentia,
quod de citatis nequit affirmari exempſis. 3. Exempla illa ſunt diſſi- milia: Nam ut unum attingamus, Exod. 7. expreſsè dicitur virga in colubrum verſa. Docetur igitur manifeſta converſio. Probanda ſic etiam manifeſtis ſcripturæ dictis tranſſubſtantiatio.
29. Ragerit Bellarminus aliud, inquiens, exemplum ex ipſo Paulo adduci poteſt, ubi nulla notatur converſio,& tamen idem nomen variè actipi- tur, i. Cor. 1O. cum dicitur, panis, quem frangimus, de pane triticeo loquitur Paulus ſecundum Lutheranos: Et tamen ibidem Paulus ait: V nus panis mul- ti ſumus, ubi non de pane triticeo, ſed de Eccleſia loquitur.
30. Reſp. I. Mittimus quod utrobique vocabulum panis ac- eipiatur ſecundum Pontificios tropicè. 2. Vocabulum, panis I. Cor. 10. y. 16. meraphoricè accipiendum eſſe declarat ipſe textus: Ut enim nos
unum

e
——
—
—
ſed miſtice ſumus unum corpus.
metaphoricè
accidentia panis.
ͤͤöͤöbͤſſ—* 2—
Z2 De Papiſms. unum corpus ſumus, ita ſumus,& unus panis. Atqui non naturalite,
Ergo. 3. At poſtconſeerationem
anem ſacramentalem 1. Cor. 11. v. 23. 27- propris dici panem,&non arguiti pſa ſermonis connexio.
z1. Excepti
rma bumana, vocàl viros: Boyes aneos, malogranataaurea, E ſimiliaun
namenta templi ſimpliciter vocat hoyes, malogranata,&c. Quoniam iginn Euchariſtia forma exteriore nihil differt averopane, quid mirum ſi voaturys- nis Bellarminus lib.1. c. 14. G
Reſp.r. Hoc ſenſu æquivocè diceretur panis,& æquirot Nam æneus ſerpens æquivoc dicitur ſerpens,i is æquivocè dicuntur leones. 2. Molcs
32.
xXleones in templo salomon
expreſsè addit, qualis fuerit ſerpens, nimirum non verus led æneus
Et leones in templo Salomonis fuerunt picti,& ſculpti; Exgonon veri. At quà vel literà docetur apud Paulum, panem prohter exter⸗
nam tantum appellari figuram? 33. Exceptio quarta: Vocatur panu phraſi hebrausqtiununi
igitur generatim omnis gibus, Bellarmiaus l. d, 4 Reſp.i. Eſt petitio principii: Probanda enim erat lgrit⸗ 11. v. 26.27.28.Additpanr
culam deirin notanter dicens panem Hunc, cuùm ante penedidid- 7 3.. A-..„ àA 1,„ nem abſolutè nominarit panem: Particulà illà demonſtrativà doch
qualis pan
panis intel
34. catio illa de hoc loco 2. Apoſtolus 1. Cor.
s ſit intelligendus, nimirum non tranſmutatus, ſed ilm ille, quem Chriſtus acceperat, fregerat, dederat. 35. 3. A differentia panis communicantis& corporis Chriſtcamm nicati: Nulla participatio eſt propriè ſui ipſius. Atqui panis bened- tus eſt corporis Chriſti participatio. Ergo. 36. Majoris veritas cogno ſcitur vel ex relatorum vnarutz NVe- ſantur enim illa inter duo. Communicatio vero eſtrelatio. Quahr vis igitur propter unionem Sacramentalem panis& corpus nute ſint unum gacramentale, tamen cùm panis verè dicatur commun- catio corporis Chriſti, diſtinctus ſit oportet à corpore Chriſti:Inde dicitur non mutatus in corpus Chriſti. Inde etiam tam fes terrelt⸗
.... 8 m quam cœleſtis in ſacrà Cæna ſuum nomen, definitionem,& natula retinet, uti fit in unione, ſed non in Tranſmutatione. 1
37 1
Ortertia: Scriptura vocat ordinariè resut exteriusap rent: Sic enim ſerpentem æneum vocat ſerpentem: Angelos, qui apparhantn

Wra Kuag n. m. 1un n
E 5 —
Tarur
d Nlaruuat
Noon .„˖‧.
4 4„ ! 12
4 4 re 94* 21e 4 i
.—“
* —— —
— 8 A*
8 G.2
4.8e
Dißutais XXIIT. S 37. Minoreſt Apoſtoli Pauli, 1. Cor. 10. verſ 16. Poculum be- nedictionis, cui benedicimus, nonne communicatio ſanguinis Chriſti eſt? panis, quem frangimus nonne communio corporis Chriſti eſt. G 838. 4. Aborigine tranſſubſtantiationis: Nullum dogma fidei gaudet,& nititur origine,& authoritate nudà humanàâ: Fidei enim fundamentum eſt verbum Dei. Rom. 10. Atqui gaudet& nititur eà tranſſubſtantiatio. Ergo. 39. Minorem accuratiſſimè oſtendit Dn, Chemnitius in Ex- am. Con. Trid. Nam cum apud Damaſcenuin lib. 4 c. 14. Apud. Theophyla- ftum in cap. 14· Marci. vocabula uersoòνα,& in«, mutatio, transfor- matio, tranſelementatio ocurrere Lombardus obſervaret; cæpit ipſe circa annum Chriſti 1170. in lib. 4. ſententiarum diſtinct. 10. lit. D. affirmare, panem conyerti in corpus Chriſti. Ex his, inquit, aliisq́ue pluri- pus conſtat, verum corpus Chriſti,& ſanguinem in altari eſſe, imò
integrum Chriſtum, ibi ſub utraque ſpecie,& ſubſtantiam panis in
corpus, vinique ſubſtantiam in ſanguinem conyverti. Diſtin. 11. lit. A. si quæritur, inquit, qualis ſit illa conyerſio, an formalis, an ſubſtantialis, vel
alterius generis: Definire non ſuficio. Formalem tamen non eſſe cognoſcio:
quia ſpecies rerum, quæ anté fuerant remanent,& ſapor,& pondus. Lit. C. Nec
tamen, inquit, concedunt quidam, quod ſubſtantia panis aliquando ſit caro
Chriſti, etſi fiat caro Chriſti: Sicut farina facta eſt panis,& aqua facta eſt vi- num: Nec tamen dicitur: Farina eſt panis,& aqua eſt vinum. Alii verò con- cedunt illud, quod erat panis, vel vinum, poſt conſecrationem eſſe coryus,& ſanguinem, non tamen ſequitur: Panis eſt caro Chriſti, vel vinum, eſt ſanguis: quia ſubſtantia panis& yini poſtquam facta eſtaro Chriſti vel ſanguu, non eſt ſubſtantia panüs, vel vini, ſed caro,& Ibidem lit. D. Quidam verò ſic dicunt, converſionem illam eſſe intelligendam, ut ſub illi accidentibus, ſub quibus e- rat prius ſubſtantia panis,& vini, poſt conſecrationem ſit ſubſtantia corporis, & ſangninis: sic tamen, ut non eis afficiatur,& ſic aſſerunt, dictum panem tranſire in corpus Chriſti: quia ubi erat panis, nunc eſt corpus Chriſti. Quod Keſt, quid ergo fit de ſubſtantia panis,& vini? Illi dicunt, vel in præiacentem materiam reſolyi, vel in nihilum redigi. Alii vero putaverunt, ibi ſubſtanti- am panis,& vini remanere,& ibidem corpus Chriſtieſſe& ſanguinem. Ei hac ratione dici illam ſubſtantiam fieri iſtam: quia ubi eſt hec,& eſt illa, ꝗnod mirum eſt: G ipſam ſubſtantiam panis, vel vini dicunt eſſe Sacramensum.
Bbbb
△* 4 O 2— 1 8

334 De Papiſmo 4. Sic Lombatdus de ſacrà Cœnaà potius ex ſuo cerebro; quam ex ſcripturà diſputans occaſionem dedit altercandi de trantlub- ſtantiatione, donec Innocentiusl I I. circa annum Chriſti 1210. in Concilio Lateranenſi modum converfionis primus determinaret Qua de re dicitur in Decretal. Gergorii Papæ lib. 1. Tit. 1. yna eßt fae- lium univerſalis Eccleſia, extra quam nullus omnind ſalvatur. In qua idem- pſe ſacerdoseſt ſacrificium Jeſus Chriſtus: cujns corpus,& ſanguis inſactamen- Io altaris ſuh ſpeciebus panis,& vini veraciter continentur, tranlubſtantian pane in corpus,& vino in ſanguinem. 41. 5. Aconſäderatione carnis Chrifli: Caro Chriſti, quæ datu
nobis in ſacrà Cœnà, eſt nata ex Maria virgine. Atqui caro, quæer
bane à Sacerdote conficitur, non eſt nata ex Maria virgine. Ergo non eſt caro Chriſti. Item: Caro ad bibendum inſtituta pependitin cruce,& ſanguis ad bibendum ordinatus effuſus eſt pro nobis inte- miſſionem peccatorum. At non earo illa, quæ conficitur à Sacerdote ex pane. Ergo.
4². 6. Ab adjuncko paßionis: Corpus Chriſti non patiurpaſſo-
nem, Act. 2. v. 28. Non ſine ut ſanctus tuus videat corruptionem. K- qui ſubſtantia, quæ ſub nudis panis,& vini ſpeciebus dicitureſſe,ſen panis conſecratus,& vinùm conſecratum patitur corruptionem, qui
vinum illud aſſervatum aceſſit, panis putreſcit. Ergo.
4 3. 7. Ab analogia fidei: Omne Sacramentum ſecundum ana- logiam fidei conſtat verbo& elemento: Accedat enim verbum ad elementum,& fit ſacramentum. Irenæus dicit adverſ. hæreſ. capa4 Euchariſtia conſtat duabus rebas, terrenà,& cœleſti. Atqui non ſola acci·
dentia veniunt nomine Elementi. Ergo. Velita: In quolibet Sacra-
mento requiritur ur ſint duæ res, materia& forma, res terrena,& ccœ- leſtis: Verbum enim accedens ad elementum facit Sacramemum. Ergo Pontificia tranſſubſtantiatio repugnat naturæ Sacramentorum, quippe quæ tollit materiam, ſeurem terrenam. Deinde Sacramenta
funt inſtitura ad confirmandam fidem rerum inviſibilium per ſigna
viſibilia. Jam vero ſi panis Euchariſticus deſinit eſſe panis, certè ſdes noſtra hoe Sacramento non confirmabitur,& nos in ſymbolo extet- no ludificamur. Denique analogia eſt inter Sacramentum,& rem Sacramenti: Panis enim benedictus eſt organum& medium idone
1.... 05 4 4 um ad diſtributionem corporis,& vinum benedictum eſt organum) ac medi-
—
ooooöoöoöoöoöoöoöoͤoͤoͤöoöoöoöoͤoͤoͤoͤoͤoͤͤͤ

dtas iu Iuhel mkdr. — nnaaat amann l t (arsOa i nnv ide r „Krafcc 7 amnum nn.. me Humen
—.
Diſputatis IXII. 35
ac medium idoneum ad diſtributionem ſanguinis, velut cum Apo- ſtolo loquamur, panis benedictus eſt xouruvia corporis Chriſti,& vi- num benedictum eſt woιris ſanguinis Chriſti. Tollitur verò analo- gia illa per tranſſubſtantiationem.
44. Excipit Bellarminus. 1. Sabſtantia panis, inquiens, non pertinet ullo modo ad rationem Sacramenti Euchariſtia, ſed ſola accidentia externa. Sa- gramentum enim eſt ſignum ſenſibile, cuiper accidens eſt, ut habeat ſubſtantiam aunexam, vel non habeat. Ibidem: Resterrena in Buchariſtia ſunt ſpecies ille ſenſibiles, quæ terrenis ſenſibus percipiuntur, 2. Ad fidem confirmandam re- rum inviſibilium, ſatis eſt, ſi externum ſignum verè percipiatur, etiamſi non ſe- qiatur effectnsejus ſigni, ut eſt res naturalis.
45. Reſp. 1. Externum elementum in quolibet Sacramento eſſe non accidentia, ſed ſubſtantiam, facile per inductionem colligi- tur. 2. Verbum Sacramentale transfert quidem panem ab uſu vulgari ad ſacramentalem, ſed ipſam ſubſtantiam non tranſinutat. 3. Num a- qua Baptiſmi tranſmutatur in Trinitatem? 4. Signum ſignat quidem reſpectu accidentium, ſed non ſunt hæc ſine ſubjecto, ſeu ſubſtantia. Ergo ſine hac non ſignant.
46. 8. 4 perpetuis contradictionibus: Dogma enim Pontificio-
rum de Tranſſubſtantiatione laborat variis,& perpetuis contradi- ctionibus. Ergo haberi nequit pro articulo fidei. De antecedentis veritate teſtatur vel ſolus liber W ilhelmi Holderi, cui eſt titulus: Musexenteratus. Etannon variæ, ineptæ,& inſulſæ quæſtiones inde de ſacra Cœnà ſunt motæ utpote de verbis, quibus fiat Tranſſubſtantia- tio: qualis ſit converſio: de accidentibus panis: detempore, quo fiat Trayſbᷣſtantiatio: de aqua vino admixtâ; de vermibus, qui naſcun- tux ex ſpecisbus Euchariſtiæ aſſervatis,&c. 6 47. 9. 4A variis abſurdis: Parit enim dogma Tranſſubſtantia- tidnis plurima abſurda: Nam appellatio panis in verbis Cœnæ ſimul propriè,& tropicè poſitã tranſſubſtantiatione erit intelligenda anni- hilatio concedenda: Veritas èxternorum elementorum neganda: Chriſto duo corpora aſſignanda, unumex Mariã virgine aſſumptum, alterum ex pane formatum,&c.
48. 10. 4 conſenſu piorum patrum: Hi enim non nudaacciden- tia panis,& vini pro pugnant, ſed panem& vinum in Sacramento hoc agnoſcunt. Ignatius ſcribit Epiſt. 6. ad Philadelp. VYna eſt caro Domini
Bbbb. noſtri

—
pini.
De Papiſms
836
noſtri Jeſu Chriſti,& unut illius ſanguus qui pro nobis effuſuseſt,& unust-
lx, qui pro nobis omnibus diſtributus, unus panis, qui omnibus frattu. Pontifex Gelaſius ſcribit: Sacramenta, qua ſumimu, corporis, G
ſanguinis Chriſti, diyina res eſt: propter quod,& per eadem divina effir-
mur conſortes natura: Et tamen non deſinit ſubſtantia vel natura ani,, O
49. Pracipuum verò fundamentum, quod pro tranſſubſtan- tiatione defendenda urgent Pontiſicii deſumunt ex verbis Chriſti, aciiyus manducate hoc eſt corpus meum. Coſterus ſcribit in Enchiridi. pagin. 321. Fides Eccleſiæ Catholica docet, non ſolum in hoc Sasramento mohial- eſſe corpus,& ſangninem Domini, ſed vi diyinorum verborum ſic tranſmu. tari naturam panis,& vini, ut convertantur in corpus& ſanguinam Chn
ſti: Neque poſt conſecrationis verba panem eſſe, aut vinum, ſed cunpu, G ſanguinem Pomini: CH RISTYF S enim, dum porrigens hoc Sacnamun-
tum diceret, hoc eſt corpus meum, apertè indicavit, quicquid pornigem, o- totam illam ſubſtantiam; quam manihbus teneret, eſſe corpus ſuum, naal- am adeſſe ſubſtantiam prater corpus ſuum:alioquin ditere debuiſſet hittſeanu meum, id eſt, cum pane, vel ſub pane, vel inpane. Bellarminus dctldtog. de Euchariſt. capit. 19. Verha illa, Hec eſt corpus meum, nectſſenuſt runt, aut veram mutationem panis, ut volunt Catholici, aut mutationem mi⸗ taphoricam, ut volunt Calviniſtæ; nullo autem modo ſententiam Iut herm⸗ num admittunt. Nam panem benedicendo mutavyit in corpus reipſa ven,ò propriè, vel mutavit improprie,& figurate addendo ſigniſicationem, dum mnon habebat, vel nullo modo mutavit. Si mutavit re ipſa verè,& yropr ergò panem mutatum dedit,& de pane mutato verißime dixit: Hoci eorpus meum, id eſt, quod ſub ſpecie panis continetur, non eſt amplius panb, ſed corpus. Si quis dicat, nullam fieri mutationem, is cogetur dicere, yanen non mutatum datum eſſe Apeſtolis,& de illo eſſe dictum, hoc eſt corpus memm. Atqui hoc nullo modo admitti poteſt, ſive agamus de reipſa, fivede myoſtt ne. Hinc etiam nullus Evangeliſta dicit cum hoc, aut in hoc, ſed hoc eſt en. pus meum. Breviter: Aut CHRISTVY F panem nutatum dedit diſcinuli aut non mutatum. Falſum verdò hoc, quia poft benedictionem dixit: hoce corpus meum, hic eft ſanguis meus. Ergs dedit mutatum: Et pet conſequemn gorpus Chriſticonverſum. b 5o. Keſpond. Plus eſtin conſequente, quàmex hei —
—

nn! a JSan, un errnuna n wer 7 n unma Mnun kxlh
A2Eeeeeee
b Dißutatio XXIX. 537 ſis poteſt inferri. Et à non diſtributo ad diſtributum nen valet con ſequentia. Non ſequitur, accidit pani per benedictionem muta“ tio. Ergo convertitur in corpus Chriſti. Nam mutatio eſt duplex: Subſtantialis,& Sacramentalis: Panis per conſecrationem muta- tur non ſubſtantialiter, ut in præcedentibus oſtendimus; Sed ſacra- mentaliter, hoceſt, ab uſu vulgari deſtinatur ad uſum ſacrum, ut ſit inſtrumentum,& medium, in quo, cum quo,& per quod corpus Chriſti diſttibuatur, exhibeatur,& manducetur..
51. Regerunt: Diſparatum de diſparato affirmatè pradicari nè- quit. Atqui panis& corpus CHRISTII ſunt diſparata. Ergo unum deal- tero affrmatoò prædicari nequit. Et per conſequens panus in corpus Chriſti eſt tranſmutatus, eſtque pradicatio identica. Bellarminus dicit: In propoſitio- ne afßrmativa neceſſe eſt, ut pro eodem ſupponani ſubjectum,& pradicatum, alioquin eſſet falſa prædicatio. Non igitur poteſt ieri, ut vera ſit propoſitio, in quà ſubjectum ſupponit pro perſonaʒ Pradicatum autem pro corporeè Chriſti. Pa- nus enim,& corpus Domini res diverſißima ſunt. b 3 2. Reſpond. 1. Argumentum non fluit ex Chriſti verbis, ſed infertur ex regula Logicorum de duobus Diſparatis perperam ac- commodatä. 2. Confunditur prædicatio ſingularis& inuſitata cum regulari,& uſitata. Diſparatum de Diſparato ſine tropo affir- matè prædicatur propter unionem ſingularem,& myſticam. Qua- li enim eſt unio talis eſt etiam pradicatio. Hujuſmodi prædicationes ſunt perfonales,& Sacramentales. Perſonales ſunt, in quibus propteru- nionem hypoſtaticam prædicatur in concreto natura divina 1s AQν de humana aſſumpta,& contra, verbum eſt caro, Filius Mariæ eſt filius Dei vivi, Deus eſt homo. Sacramentales ſunt, in quibus pro- pter unionem ſacramentalem prædicatur res cœleſtis de Elemento terreno, ut panis benedictus eſt coryus Chriſti. Prædicatur verò cor-
us Chriſti de pane non ſimpliciter, ſed in uſu ſacramentali: Unde fubjecto additur, Panis henedictus, panis fractus,&t. Inde percipitur cauſam prædicationis hujus eſſeunionem ſacramentalem. 3. Eſt igitur panis corpus Chriſti nec propriè, nec tropicè, ſed ſacramen taliter,& myſticè. 4. Si quis verò Canonem Logicum, Diſparatum de diſparato af firmatè pradicari nequit, etiam huic myſterio velit accomodare, ad- dat oportet limitationem, nimirum quod extra unionem prædicari
Bbbb z nequeas
———

——
53 De Papiſmo nequeat, licet id fieri poſſit inunione. Nam diſparata quidem interſ differunt; Sed non ſunt contradictoria. Ergo divinà virtute poſſunt uniri, ut certo modo fiant unum, atque ita de ſe invicem reſpectu lll. us unionis prædicentur.
. F. Tres ſunt prædicationes ſacramentales. Prima eſtipſiu Chriſti,& Evangeliſtarum:(Hoc eſt corpus meum) Altera eſt Apoſtoli Pauli:(Panis eſt communicatio corporis Chriſti) In qua mutato ſubjecʒ mutatur etiam prædicatum„X non ſimpliciter dicitur panis eſtcor.
us Chriſti, ſed eſt«oνrlæ corporis Chriſti. Tertia eſt ſcriptorum h Lleſiaſticorum veterum,& recentiorum:(panis eſt coyus Chrißi jR enim, ut expreſsè docerent præſentiam veram corporis Chriſtiin Ca. na, prædicatione cã ſunt uſi. Cum autem prædicatio illa nontotidemii teris,& ſyllabis occurrat in ſcriptura, ſed gaudeat authoritatehumama admittenda omninò eſt ea interpretatio prædicationis, quã iplidede- runt authores, nempe, in, cum,& ſub pane eſt corpus Chriſti, intelligenon incluſivè,& naturaliter, ſed ſacramentaliter, veluti prædicario llabe- mo eſt Deus explicatur his verbis: Deus erat cum illo, Act. 10 Q 4.*
54. Prædicationes vero Chriſti: Hoc eſt corpus meum vhoceſ ſanguis meus nominari communiter ſolent ſynecdochicæ: Nam lubſe⸗
um(Hoc) comprehendit duo, nimirum utrum que unitotum, vi pile,& inviſibile, minus principale,& principale, panem& cotpui Chriſtus enim non ſolnm panem, ſed etiam cum pane ſuum cotpus exhibet. In prædicato verò illud, quod in oculos non incurtit,&ch principale, exprimitur, nimirum corpus Chriſti. IIluſtrantur prad- cationes iſtæ prædicationibus aliis partim ex ſcriptura, partim exquo- tidiano uſu deſumptis, qua de te conſulatur Dn. Chemnitius inlib de fundamentis Cœnæ cap. 4.
55. Hujuſmodi ſunt exempla, in quibus quo unita ſimuliel demonſtrantur, vel exhibentur, ut Matth. 16. v. 17. TIu es Chriſtus lüm Dei vivi. Pronomen(Tu) notat totam perſonam: In prædicatoer
rimitur divina natura, quæ per ſe in oculos non incurrebat, ſic Chii- ſtus propter unionem ſacramentalem rectè dixit exhibens panem be- nedictuin, hos eſt corpus meum. Sic Chriſtus ſufflans in diſcipulos dicit:
Joh. 20.v. 23. Accipite ſpiritum S. In Baptiſmo Chriſti apparet Spititusé
in ſpecie columbæ, Matt. 3.v. 17. Luc. z.y. 22. Joh. I. y. 32. Verè igitur dice- lo. Jehoua ſei
bat Jokannes Vidi Spiritum deſcendentem quaſi columham de Ca
—

½ ½ 4 — 4
1 4 r
—
*
Ä zunerkar — euraris (Crt k⸗ 1blexhfuer l, K anchs lderanau qodi ocld . pus(rt pamel K müur
f 1. 5' 214, M 92d 1 Mar.’.J Ddum 7 Oculosd0 —
. H pa(
4
8.
327.1 1 d
4 ν☛☚
n?
mn
Piſputatio XXIX. 339 ſe in V. Teſtamento peculiari modo in externa viſione præſentem ex- hibebat, Gen. 32. v. 24. 30. Ed. 6. verſ.-. Et Angeliin externis formis ad tempus aſſumptis Patriarchis ac Prophetis apparcbant. Rectè igitur dicebant pii, ſe& Deum,& Angelos vidiſſe. jacobo Angeli occurre-
bant, qui dixit videns eos, caſtra Dei hæc, Geneſ. 32. verſ. 1 2. Elevatà
arca Domini, câque progrediente dicebat Moſes Numer. 10. verſic. 35. Exurge Jehova,& diſpergantur inimici tui, quod repetit David Pſal. 69. v. 2. In quotidiano uſu exampla ejusmodi ſunt trita: Oſtenſo enim marſupio, quod continet thelaurum rectè dieo: Hoceſt theſaurus: O⸗ ſtenſis cunis, in quibus dormitat infans: Hoc eſt infans.&c. Ita Chri- ſtus porrigens diſcipulis ſuis panem benedictum dicebat: Hoc eſt cor-
pus meum abſque panis tranſſubſtantiatione: Sacramentaliter enim corpus cum pane erat unitum.
56. Quxæſtio ſecunda: Num nuda accidentia panis ut albedo, ſa- por,&c. in ſacra Cæna maneant, atque per ſe ſubſiſtant,& nulli ſubſtantiæ
inhertant?
57. Reſp. l. Communis Entis diviſio eſt, quod vel ſit inſubje- cto, ut accidens, vel extra ſubje ctum, ur ſubſtantia. Quicquid igitur per ſe ſubſiſtit eſt ſubſtantia. Atqui nullum accidens eſt ſubſtantia. Er- go. 2. Unde vulgaris accidentis eſt deſcriptio, quod ejus eſſe ſit ineſſe, ſen inharere.z. Accidentia igitur panis& vini, ut ſunt ſapor, color,& odor, aut inſunt Chriſti corpori, aut accidentibus poſt conſecrationem re- ſiduis, aut pani,& vino. Non illud. Non enim corpus Chiiſti recipit, in ſepanis accidentia,& quæ illa nova eſſet ²μέινηαναιεορνσνσιι Nec hoc
Accidentiaenim accidunt ſubſtantiæ,& non accidenti. Ergo.
58. Qur contra opponunt bontificii, non faciuntad ſcopum:
Non enim quæritur de Dei poteſtate, ſed de ejus voluntate. 1mò Thomas diſputat p. 3. quaſt. 77: Fieri non poſſe, ut miraculosé definitio rei ab a-
liqua re ſeparetur. 59. Queſtio tertia: Num panem Buchariſticum oporteat eſſe aæ-
60. Reſpond. Bellarminus libr. 4. de Euchariſt. c. 7. Ex inſtituro Chriſti, inquit, in Euchariſtia acymo utimur. Videatur etiam Toletus libr.⁊. & inſtit. Sacerd. c. 25.
61. Docent verò Proteſtantes, rem eſſe indifterentem pane azymo, vel fermentato uti. Utimur igitur liberè pane azymo 9 Ve cleſiæ

———
verſ.l
415 De Papiſmo n temerè recedentes. 1. Propter Chriſtier.
5 cleſiæ conſuetudine no emplum, qui celebravit Cœnam poſt uſum agni paſchalis, Matthas-
8. Eo verò tempore utebantur Judæi pane tantùm azymo, Tyal- 12. verſ. è. Leyit. 23. y. 7. 2. Ob varias& pias commonefactiones de cor- ore Chriſti nullo peccati fermento polluto. 3. Ob typum agnip.x ſchalis: Comedebatur enim iſte cum pane azymo. 6². Non eſt verò uſus panis azymi ſimpliciter neceſſarius.. uia nullum de eo extat in N. Teſtamento expreſſum mandatum. 2 uia fermentum ſubſtantiam panis non mutat, ſed qualitates tantim alterat. Tam igitur panis fermentatus eſſe poteſt Xouruyia cotpoti Chriſti, quam azymus. 4. Et non inutilia ad memoriam revocare po. teſt, cum totam alteret maſſam. 63. Quæſtio quarta: Num vinum Euchariſticum ſit ahud mauſſt.
—
ridò miſcendum? 64. Reſpond. 1. Non eſta Chriſto mandatum. 2.Prangeli ſte mentionem faciunt non mixti vini, ſed ſolius,& merivini, Mand. 26. verſ. 29. Mar. 14. verſ. 25. Luc. 2. verſ. 8. 3. Mixtiolllel V traditio humana. Ergo non eſt cultus rel⸗
gioſus nec dogma fidei.
Finis Diſputationis XXIX.

1A
4.
* *,
un nn l
³ † 4 ö 4 L 24
. t A, lo 8
A.. Ml. 1N
““ 41 1 4
2 wooek 1
.* „
—
„
taions S. l
4 †
3 4 rrmee
. aau 4
176 DisPlTATIO XXX. a 58 CONSSCR ATIONE ET MV TILA. tione Caænæ. Reſp. Theodoro Goſtero Suſatenſi Weſtphalo. Tunsrs lI.
22 binio de Pontificid conſecratione oritur ex fi- Ig nento de ſubſtantiali panis& vini in corpus ð& ſanguinem Domini tranſmutatione. De hacigitur,
ut& de ſaeræ cœnæ mutilarione pergimus agere. SENTENTIA PROTESTANTIM ——7 2. Conſecrationis igitur ſenſum legitimum his tradunt verbis authores PFormulæ Concordiæ pag. 599. Quod ad conſecrationem attinet, credimus, docemus,& confitemur, quod nullum opus
bumauum, neq, ulla miniſtri Eccleſia pronungiatio præſentiæ corporis,& ſan-
uinis Chriſti in Cænâ cauſa ſit, ſed quod hoc ſoli omnipotenti vintuti Domini noſtri Jeſu Chriſti ſit tribuendu, Interim tamen ananimi conſenſu credimi Sdo- cemau& coufßtemyr in uſi Canæ Dominies verba iuſtitutionti Chriſtinequa- quam omittenda, ſed publicè recitanda eſſe, icut ſcriptum eſt: Calix benedi- ctionis, cui benedicimus nonne communicatio ſanguinis Chriſti eſt?&c. Illa autem benedictio fit per recitationem verborum C hriſti 1 3. Et pag. 749.ſeribunt: Hæd benedictio ſeu recitatio verborum in- ſtitutiovis Chrißti ſola non eſhcit Sacramentum i uon tota actio Cænæ, quem- admodum eaà Chriſto ordmata eſt, obſeryetut, Verbigratia: cum benedictus panis non diftribuitur, fumitun, aut part icipatur; Sed vel includitur, velſacri- ficatur, vel cirtumgeſtatur: Mandatum enim Chriſti(Hog facite) quod to- tam actionem complectitur, totum,& inviolatum obſervandum eſt. Ad hujus autem Sacramenti adminiſtratisnem requiritur, ut in conventu aliquo pio- rum panis& vinum benedictione co nſerrentur, diſpenſentur, ſumantur, hot eſt, edantur,& bibantur,& mors Domini annuncietur. Ad hunc enim modum D. Paulus I. Cor. 19. totam actionem, in qua panis frangitur, ſen diſtribuitur, & ſumitur, ob ocnlos nohis proponit. 1 4 1 Cecc 4. Conſèe-

Seueese
4 3
— .—
— 6 ““ 4
——
———
———
ͤ ——
———
45 Conſecratio igitur non conſiſtit in aliqua occulta vi les facultate, quæ unionem Sacramentalem eriam extra uſuumm efficiat Hæc enim non eſtextra uſum. Etiamſi igitur vel millies Inſtitutionu recitentur verba, nonttamen unitur corpus cum pane niſi in ipſo uſi Hinc eſt regula: Nihil babet rationem Sacramenti extra uſum à Chrißt inſtitutum ſeu extra actionem Sacramentalem diyinitus inſtitutam.
5. Caye per uſum ſeu altionem hoc loco intelligas ufum ſalutr rem, qui dependet à fide. Fides enim non facit, ut Sactamentumlt, ſed ur proſit; Appellatione verò uſus intelliguntur actiones villibiles a Chriſto inſtitutæ, ut ſunt: Benedictio, diſtributio, ſumptio, mandu. catio,& bibitio 6. B. Lutherus dicit Tom.z. Jen. p. 446.Etiamſi de omnihus uani
dus hac verba pronunciarem: Hoc eſt corpus Chriſti, nihil tamen eatt tflan- tur. At quando ad ipſius mandatum, 2 inſtitutionem in admini hratioece- na Dominice dicimus: hoc eſt corpus meum: tum teyera eſtieſius em W propter noſtram pronunciationem: aut, quod hac verba pronunciat haule- beant eſicaciam: Sed quia Chriſtus nobis pracipit, ut Hac verba ynnuntiemu, & hoc agamus, quod pſe in prima Cœna fecit: Et hoc modo ſuum mantaum, & fattum cum recitatione noſtra conjunxit. 4 7. uamvis conſecratio non magicam habeat vim, non ti- men propterea omni caret fine,& effectu. Theſis Formulæ Conoo diæ pag. 749:ſic habet: Verba inſtitutionis Chriſti in adminiſtratonè Ct næ Dominicæ palam coram Eccleſia diſerte,& clare ncitemtun aut itenn rur: neq, ulla ratione intermittantur, idq́ plurimis,& gravißimis le cauſt Primum quidem, ut ſatigiiat,& partatur Chrifti mandate, qun inquit: Bn facite: Non igitur om ittendum eſt, quod Chriſtus ipſe in ſacra&ana fecite inde, ut auditorum fides, de ſubſtantia,& fructu hujus gacramenti deyian ria corporis,& ſanguinis Chr iſli,& deremißione peccatorum, vnninſtenn jiciis, quæ nobis Chriſti morte,& ſanguinis profaſione parta ſunt,&n 1 Teſtamento Chriſti donantur) per verba teſtamenti Chriſti excitetun conſl- metur,& quam certißma reddatur. Praterea, ut elementa panis, C 4— bunc ſacrum uſum(quo videlicet nobis undà cum illis Chriſti corpus man 3 candum,& ſanguis ejus bibendus exhibeatur) ſanctificentur, ſeu beueüiran ut D. Paulus inquit: Calix benedictionis, cui benedicimus,&rt. hac auten. nedittio non alia ratione ſit, quam verborum inſtitutionis nepetitione, O
itatione. eitatione s fur
8ö8öoͤöͤöoͤöoͤöoͤöoͤoͤöoͤoͤoͤͤͤh
— pᷣ
——2——
—

ururkxrr cücc abar
33 ee f r „Enbem namn nwn. ur mui iaen uin aner” Du z9t Fhan
—
— —— —
*
——— ————
—
— — 22 —— =
8ſſſͤſſſ
—
Diſßutatio. XXX. 354 . Fungitur igitun recitatio illa benedictionis officio, cujus
4
. 1.„ 4....11 geminus eſt finis. Prior AMgneilauge, dijudicatorius: Kecitatio n. illa ver- porum inſtitutionis ſegregat,& diſcernit panem& vinum ab uſu vul-
gari,& communis atque ordinat ad ſubſequentem manducationem, & bibitionem Sacramentalem. Poſterior eſt euwlaugs precatorius: Non
tantum enim recitatio verborum inſtitutionis Chriſti hiſtoriam pri-
mæ inſtitutionis ad memoriam revocare, ſed etiam ardentes in nobis
preces excitare debet, ut nos Deus hujus menſæ dignos hoſpites, atq;
corporis,& ſanguinis Filii ſui ad vivam conſolationem fideique con- ſirmationem participes efficere velit. See 121e G Grhns 9. Porro concomitantia Pontificia eſt ſtolidum rationis ſto- lidæ figmentum. Quemadmodum enim Chriſtus cœnam inſtituit, ita de ed eſt ſentiendum,& loquendum, Inſtituit ver 3Chriſtus fan- guinis voirwviay non ſub„aas uld ſub vino. Ergo. 10. Denique conſiſtit ſacra cœna non in ſolà manducatione benedicti panis, nec in ſola bibitione benedicti poculi; ſed ad inte- gritatem,& perfectionem ejus& mandugatio benedicti panis,& bi- bitio benedicti poculi requiritur: Sic enim Chriſtus inſtituit,& cele- hrarimandavit, Matt. 6. v. 26.28. Mar. 14. v. 22.23. 24.Luc. z. v. 19..
Cox. 11.y. 23. Quibus enim dictum eſt manducate, iiſdem dictum eſt
bibite. Itaque ſacrilegium committunt, qui Laicis calicem benedi-
ctum ſubtrahunt.
SNTENTIA PONTIEFICIORUM
11. Catholici omnes conveniunt, panem rite conſecratum, ſive corpus Domini ſub ſpecis panis contentum veré,& propriè eſſe Sacramentum ſive ſumatur, ſive ſervetur in pixide, Bellarminus libr. †⁴.ã.. 12. Chriſtus non tantum eſt præſens in ipsà ſumptione, ſed et. iam I. adeſt, quando hoſtia in pixide ſervatur. z. Hoſtia in pixide ſer- vata eſtadoranda. 3. Ad ægrotos tanquam Sacramentum defetenda. 4. Honor ei eſt deferendus in publicâ proceſſione.. Solenni feſto
corporis Chriſti eſt honoranda. 6. Prodeſt non ſumentibus. 7. Rectè
offertur pro defunctis, Becanus I om. 2: P. 29 6.
13. Firmiter omninò tenenda,& eredenda eſt concomitantia corporis Domini eum ſanguine in calice,& concomitantia ſanguinis Cccc 2 cum

42 De Tapiſnho
rerreenre enee 1n— e— ———
cum corpore in pane, len panis lpecie, Bellarminus lib. 4. de Sac. Juch. cap. 21. Conciliun Trident. cap.3. de Com. ſub. utraque Fesie.
14. Itaquc in qualiber ſpecie invenitur tota eſſentia, ac tatio Sacramenti ita ut hoſtia conſectata, ut conſervatur in templis,&ut N.„ ⸗ 4. 8 2—2 X„ 1 ALaicis ſumitur ſine ſpecie vini, abſolutè, verè,& propriè dici debeas
Sacramentum Buchariſtiæ, non Sacramentum mutilatum, acdimi-
diatum, Bellarminus lib. 4 cap. 22. b 15. Itaque Eccleſia Catholica(Pontificia) juſtis cauſis& rationibus adducta eſt, ur laicos, atque etiam Clericos non conſſcien- tes, ſub panis tantummodo ſpecie communicaret, Coneilium Triam. capit.3. Can.z. 4 SrArus CoNTROVERSIE b
16. Principaliter igitur hoe lôco dettibus inter Protellan. tes,& Pontificios diſpurtatur, utpote de Conſecratione, euſquefne, de Concomitantia, de ſacræ Cœnæ murilatione.
17. Qmeſtio prima: An panis conſecratus,& vinum innſiman extra uſum à Chriſto inſtiturum ſint Sacramentum?
18. Reſp. Concilium Tridentinum Seſl. 13. capit.3La quis dixerit, peracta conſetratione, in admirabil Euchariſtiaæ Sactamenttten 4 corpus,& ſanguinem Domini noſtri eſu Chriſti, ſed tautum in uſt umm umitur: Non autem ante, velpoſt,& in hoſtius, ſeu panticulis conſetyatu, ſuu poſt communicationem reſervantur, vel ſuperſunt, non remanere rerum cunis
Domini, anathema ſit. Et cap. 6. Conſuetudo aſſervandi inſacrario Ianltan
Euchariſtiam, aded antiqua eſt, ut eam ſeculum etiam Niceni Coucili agno- verit. Ibidem Can. 7. Si quis dixerit, non licere, ſacram Euchar ſtiamin ſacrario reſervari, ſed ſtatim poſt conſecrationem à ſiantibus neceſſaribditiu endum, anatbema ſit. Coſterus in Enchir. pagin. 332. Honoramus Chrſſ corpus, inquit, aſſervantes,& pretioſis vaſis imponentes, in recordationem du dem mortis,& ſepulturæ Dominicæ: Dum Chrifti corpus ſub ſpesie panu ſe animi, velut mortuum corpus,&exangue ſacris theci tanquam ſcpulahron. cluditur,& adoratut, ut de hot ſepulturæ genere non incommodépoßit inlig Waia vaticinium: Et erit ſepulchrum ejus glorioſum.
19. Contraà docent Proteſtantes, Pontificios fallere& falli fallo hoc principio deceptos, quod unio Sacramentalis etiam extla uſum à Chriſto inſtitutum pendeat ex vi, atq; virtute recitationis 4
borum Chriſti inſtitutionis,& cum primis quod pronunciationi 85 6 4
ö

E
vnemun doe loco cern
8
2ke.
uus no m dexnancl 49 undd BAd 8 bN,a
11 4 111
Knxun. FfhA.
⁴ 1 1 n ceece(ninl 30 11 d 21
Piputatio XXX. 5s8
tuot iſtorum verborum boc eſt corpus meum magica quædam vis ſeu fa-
cultas inſit, ut viiſtorum verborum tranſeat panis fubſtantia in ſub⸗ ſtantiam corporis Chriſti,& vini ſubſantia in ſubſtantiam ſanguinis Chriſti. At benedictionis officio fungiturilla verborum Chriſtire- citatio. 20. Deinde unio illa myſtica conſiſtit inter panem& corpus Chriſti, itemque interpanem,& ſanguinem Chriſti, verum non fit propter panem,& vinum, ſed propterhominem manducantem, se bibentem, ut patet ex Chriſti verbis: Edite hoc eſt corpus meum.
21. Si quis igitur quærat de principio unionis Sactamentalis, ejuſque fine; Reſpondebimus integram actionem Sacramentalein eſſe unam continuam actionem minimè diſtrahendam, vel diſcer- pendam in ſeparatas partes. Conjungenda igitur ſunt omnia illa, quæ in verbis inſtitutionis continentur: Quæ enim Deus in verbo ſuo conjunxit, eahomo ſeparare non debet. Atqui Chriſtus in inſti- tutione Sactæ Cœnæ conjunxit benedictionem panis, ejus diſtribu⸗ tionem, ſumptionem,& manducationem. Itemque vini benedictio- nem, ejus diſtriburionem,& bibitionem. Nefas igitur eſt ea ſeparare. Ceſſat igitur unio, quando finem videlicet manducationem,& bibi- tionem perfectam eſtaſſecuta.““ 2
22. Denique non quæritur hoc Ioco de panis,& vini benè- dicti ad abſentes delatione, aut qualicunque in ufum ægrotorumn, vel advenarum&c. aſſervatione, ſed de ſuperſtitiosâ illà repoſfitio- ne ad cultum, aut circumgeſtatione hoſtiæ conſecratæ, qualis in Pa- patu eſtrecepta. 4
23. His præmifſis I. Ex verbis Chriſti ita inferimus: Quod in pti- ma Cana ſecit Chriſtus, ilud faciamus,& ſequamur oportet: Monet id Ser- vator, inquiens, hoc facire. Atqui in prima Cœnæ Chriſtus accepit panem gratias egit, ſeu benedixit, fregit,& diſcipulis admanducãdi dedit. Erge& nos, iẽ faciamus oportet, tertoq́ ſtatuamus hoc uſu eſſante, non eſt Sacramentum Minor eſt ipſius Scripturæ, patetq́; ejus veritas ex deſctiptione verbo- rum inſtitutionis: Nam cum Chriſtus benedixiſſet, non panem be⸗- nedictum aſſervandum repoſuit, ſed ftegir,&diſcipulisſu is dedit. Nec mandavit, ut diſcipuli benedictum llum panem reponerent, aſſervarent, circumgeſtarent, vel aliis oſtentarent, fed dixit: aceipi- te, manducate. Neque ulla inter benedictionem, dſtribution em, ſum- b Cecc 3 ptionem

e
õ³ẽẽé
—
A ue
— 4“— 5
—
—
————yy
— ———
—
64 De Papiſmo tionem,& manducationem interjectum fuit intervallum aliquot horarum, dierum, hebdomadarum, menſium, velannorum; Sed per- aGt benedictione ſtatim diſtribuit: Et diſcipuli, quod ipſis abta. ceptore ſuo offerebatur, ſtatim ſumpſerunt, necad alium utum ac- commodarunt, ſed ſicut juſſi erant, manducarunt,& biberunt. Oſten dit id clariſſimé Marcus in medi deſcriprione hæcverbatradens:n hiberunt ex eo omnes. Ipſa etiam annotatio temporis, nullam interpoſ- tã fuiſſe talem moram, quæ aſſervationi Euehariſtiæ conſecratæ exta uſum aliquid ſuffragari poſſit, quà de re videatur Dn. Chemnitiusin Exam. Concilii Tridentini: Inter duas, inquit, peſperas juxta legem inn olis ſcilicet occaſum,& tempus tenebrarum, manducavit Chriſtus paſcha:- Rea diſtribuit,& peracta illa communi cena, demum Kinſtatuit Euchariſtun. Bepoſt illam inſtitutionem habuit prolixam illam concionem in Johamui criptam: Inde exiit in hortum, orayit ibi, in agonia captus eſt& duuuyn- mum ad Hannam, poſtea ad Caypham, in cujus palatio multa altaſun, yuf quam prima negatis Petri fieret: Et tunc fuit tempus yrimi Laliiini haſy putatio evidenter oſtendit, non longam moram fuiſſe in actiont ſiina ana Pominicæ. b 24. 2. Abexemplo Apoſtolorum: Ipſi enim non aliter acChii ſtus præceperat, adminiſtrarunt nuſpiam legitur, quod diſtrareiius benedictione diſtributionem, ſumptionem,& manducationem Ne- que ullum afſervationis Pontificiæ proferri poteſt exemplum. Igd verbum Dei non ſuffragatur conſuetudini aſſervationis panis be nedicti. 25. 3. Agenere Sacramenti: Omne Sacramentum eſtactioo patet ex verborum cujuslibet Sacramenti inſtitutione. Ergo nobnl- ſi in uſu,& actione conſiſtit. Ergo actione ceſſante ceſſatipſumbe- cramentum. Ubi igitur integra Sacramentalis non eſt actio ibinon eſt propriè dictum Sacramentum. Atqui in ſolà conſecratione non eſt integra Sacramentalis actio. Ergo poſt cam 3 communionedim ſam non eſt Sacramentum. Hinc igitur eſt regula: Nihil habet nl- nem Sacramenti extra uſum dipinitus inſtitutum, ſeu extra aitionema Chnr Ko inſtitutam. b 26.—4. Quemadmodum vox illa, quà dictum rcruſtit, Gmn tiplicamini,&c. ſemel quidem dicta eſt, ſemper autem Et, openi auſa — 1%
.. naturæ vim præbens ad generandum: ita hæc auoduè ot: huh Celpls
p—=——

—
b Diſputatio XXX. 555 eorpus meum, ſemel quidem dicta, in ſingulis menſis ex eo tempore, uſque in præſentem diem,& uſque ad Chriſti adventum, perfe ctam hoſtiam perßcit, Chryſoſtomus hom. 7. depaß.& Homil. de produtione Judæa. Credite emnes, quia etiam nuncilla Cœna celebratur, in quâ Chri-⸗ ſtus ipſe tecumbebar: nihil quippe intereſt inter hanc,& illam. Non enim hag ab homine, illa ab ipſo conficitur: Sed hane,& illam ipſe conficit, Chryſoſtomus Hom. 51. in Matt. Conferatur etiam Damaſcenus RAb. 4. Orthod. hd. cap. 9. i PeeGlineh 2. Quxſtioſecunda: Quid ſit cenſendum de feſto corporis Chrißti, nti nominariſolettr: 1 A 28. Kelp. Iu Clementi lib. 3. Tit. 16. præeipitur, ut feſtum corporis Chriſti celebretur ferià quintà poſt octvam Pentecoſtes,& certæ indulgentiæ concedantur iis, qui in feſto vel intra octavam officio, vel horis intererunt. Patrum Concilii Tridentii capit. 5. de- cretum hac de re, hoc eſt: Declarat ſantta Hnoduu, pis,& religiosè admo- modum in Dei Eccleſia inductum fuiſſe hunc morem ut ſingulis annis peculiari quodam,& ſeſto die, præcelſum poc,& venerabile Sacramentum ſingulari ve- neratione ac ſolennitate celebraretur, utque in proceßionibus reyerentur& ho- vorifice illud per vias,& loca publica circumferretur. æquißimum eſt enimi ſa- cros aliquos ſtatutos eſſe dies, cum Chriſtiani omues ſingulari, ac tata quadam ſignihcatione gratos,& memores teſtentur animos erga communem Dominum, & redemptorem, pro tam ineffabili,&planeè divino beneſicio, qus mortis ejus victoria,& triumpbus repreſentantur. 129. Quamris verò proteſtantes omnis boni ordinis finta- matores,& defenſores, quò minus tamen ſubſcribere poſſint opinio- ni Pontificiorum de feſto hoc, ſubſequentibus moyentur rationibus. 1. Non gaudet authoritate divinà, nec eſt ttaditio apoſtolica, ſed VrbanusIV. circa annum Chriſti 126 0. primus feſtum illud inſtituit. Clemens veré V. anno Chriſti 1311 in Viennenſi Concilio co nſtitu- tionem illam omnibus ſervari præcepit. Non igitur eſt cultus religio ſus. Inventis enim hominum fruſtrà colirur Deus. 30. 2. Eccleſia Chriſtianahoc feſto per aliquot prima ſecu- la carere potuit. Ergo neceſſarium non eſt,& nos eodem carere poſ- ſumus. 31. 3. Repugnat feſtum hoc inſtiturioni Chriſti. Nam panis
conſecratus circumgeſtatur,& oſtentatur, non diſtribuitur, non ſu- mitur,

——-—
56— pe Papiſmo mitur, non manducatur. At diſtribui, accipi& manducari debe bat. 4. celebratio illius feſti propugnatur, ut retincatur neryus i-
ni Pontificii, quod nimirum Euchariſtia habeat rationem Sacra- menti extra actionem divinitus inſtitutam.. In feſto illo alteratan- tum proponitur ſpecies. Ergo contra inſtiturionem Chriſti confirma- tur,& approbatur Cænæ mutilatio.
2. Adoratio illa panis revera eſt areia& defertut honor ſoli Deo debitus creaturæ panis. Diſplicet igitur Deo. Fingi- tur Chriſtus in pane illo, q uando circumgeſtatur,& oſtentatur, non minus, acaliter adeſſe, quàm in vero Coœnæ uſu divinitus inſtituco, Atque præcipitur Chriſtus in pane illo adorati aliter, quaàm ipſe pre- cepit in verbo ſuo.Caret igitur ackio illa mandato Dei,& promiſſo- ne, imò verbo Dei adverſatur. Atque impiæ ſunt variæ,& largæindu- gentiæ, quas Pontifices largiuntur illis, qui hoc feſto ſolennem, qua- ſem ipſi requirune,& præſcrihunt, reverentiam exhibent panibene- dicto extra uſum.
33. Fabulantur quidem Pontificii,& plurima prerenduntde recolenda,& celebrandà memorià Chriſti in celebratione ſetim- jus, ſed meri ſunt prætextus,& perſuaſiones pugnantes cum pümi inſtitutione. Chriſtus enim memoriam ſui inſtituit, non ut puuis eircumgeſtetur, populo proponatur,& oſtentetur, ſedut beneci- tur, diſtribuatur, accipiatur,& manducetur. Apoſtolus Paulus com- memorarionem hanc interpretans dicit: Quotieſcunq manducartnii biberitis, Oc. Incelebratione verò illius feſti diſtributio, ſuwmptio & manducatio prætermittitur. Non obſervatur igitur Chriſtiman- datum.
34. Quxſtio tertia: Quid ſit cenſendum de Concomitantia Punt ſicia? Seu: An ſub ſpecie panis non tantum corpus, ed& ſanguis; i ſub ſe vini non tantum ſanguu, ſed& corpus Chriſti Sacramentaliter mandudetun, E bibatur? b 35. Reſp. Pontificii ut ſub aliquo prætextu ſacrilegium de ſr cræ Cœnæ mutilatione excuſent, excogitarunt dogma de natuudl concomitantidsqudtotus Chriſtus ſub alterà ſpecie ſumi bngitur⸗er ba decreti Concilii Trident. Seß. 5. cap. 3. Mœc ſunt: nſioa anans labt ¹
quanm vis redemptor noſter in ſuprema illa Cæna poc Sacramentum u d
fpeciebns inſtatuerit,& dpo Rtolis tradiderit, taiuen fatendum eſe, etiam ul M. teta talr
——— 8

——
—
Dißutatio XXX. 557 tera tautam ſyecie totum, atq, integrum Chriſtum, verumq, Sacramentum ſumi, ac propterea quod ad fructum attinet, nulla gratia neceſſaria ad ſalutem eosde fraudari, qui unam ſbeciem ſolam accipiunt. Bellarminus lib. 4. de Sa- cram. Eucha. cap. 21. eoncludit communionem utriuſque ſpeciei ne- ceſſariam non eſſe, cum totus Chriſtus in alterâ, ſicut in utraque ſu- mitur. Becanus de commun. ſub utraque ſpecie cap. 8. p. 350. Laici, inquit, non minus ſub una, quam ſub utraq ſpecie communicare poſſunt, quia totus Chriſtus non minus ſub una, quam ſub utraq, continetur.
36. Docent verò Proteſtantes, Chriſtum torum quidem ad- eſſe ſub quolibet ſymbolo, ſed non Sacramentaliter, quà præſentià ad- eſt ſecundum eam ſui partem, quæ vi inſtitutionis unita eſt cum ſym- bolo, cum quo& ſola diſtribuitur,& ſumitur. Concomitantia igitur Pontificia merum eſt humanæ rationis figmentum. Nam 1. Quomoda Chriſtus cenam hanc inſtituit, ita de ea eſt ſentiendum, credendum, loqubndum & docendum. Atqui Chriſtus ſanguinis xotiw'iav non ſub pane, ſed ſub vino no- bu inſtituit,& ordinayit. Ergo ita,& non aliter de e eſt fentiendum, cre- dendum, loquendum,& docendum. Licet enim corpus Chriſtiâ fan- guine ejus nõ divellatur:& ſeparetur,& Chriſtus nonamplius moria- tur, ramen quia diſtincta illa ſunt,& aliud in Chriſto eſt corpus,& ali- ud ſanguis ejus, idcireò poteſt, cum velit,& ira inſtituerit, omnipo- tens Dei Filius hæc ſua dona diſtincta ſub diſtinctis ſymbolis diſpen- ſare, nempe ſub pane ſuum corpus,& ſub vino ſuum ſanguinem.
37. Major eſt Scripturæ. Jubemur Chriſtum audire,& ratio- nem noſtram in obſequium Chriſti captivare. Ambroſius ſeribit in
1. Cor. cap. 11. Indignus eſt Domino, qui aliter celebrat hoc myſterium, quam ab eo traditum eſt. Non enim poteſt deyotus eſſe, qui aliter ſunit, quam datuna eſt ab authore. Cyprianus lib. z. Epiſtol. 3. 8i ſolus Chriſtus audiendus eſt, inquit, nou debemus attendere, quid aliquis ante nos faciendum putaverit ſed quid ille, qui ante omnes eſt Chriſtus,priot fecerit..
38. Minoris veritas patet ex inſtitutione,& exrepetione A- poſtoli, 1. Cor. 10. v. 16. Calix benedictionis, cui benedicimus, nonne communicatio ſanguinis Chriſti eſt,& panis, quem frangimus, non- ne participatio corporis Domini eſt. Quicquid igitur cum ſymbolo panis
Sacramentaliter non eſt unitum, ilud cum eo non diſtribuitur, nec ſumitur.
Atquicum pane Sacrarientaliter noneſt unitus ſanguis ſed caro. Ergo. 39. 2. Sanguis Chriſti inſtitutus eſtad bibendum& non ad Pddd manducan-

v
—
— 1
Zoöohͤhoͤohͤhͤſſſ
————
geeirere emar ere e re
358— De Papiſmo manducandum. At ſi fub panis ſymbolo percipitut etiam ſanguis & ſub vini elemento etiam corpus ſe quitur, ſanguinem Chriſtinon bibi, fed manducari,& corpus ſub vino perceptum non edi, ſed bibi, 40. 3. Sitantùm ſub unà, quantum ſub utraque ſpecie acci.
pitur, aut ſacrificuli unâ etiam ſpecie contenti eſſe debebant, autin eodem Sacramente unàâ actione percepto, bis Chriſti corpus& bisi⸗ pſius ſanguinem accipium. 41. 4. Durandus in Kation. lib. 4. cap. 34. dicit: Qui ſolam yr
Tiam recipit, non plenum Sasramentum recipit. Etſi euim in hoſtia tonſecras Chriſtus fit, non eſt tamen ihi Sacramentaliter, eò quòd panis coryus, nonſan- ninem„E vinum ſanguinem ſigniſisat, non corpus. Lombaxdus lbr 4 Diſtinct. I11. lit. E. Sed quare ſub duplici, inquit, ſpecie ſumitur, cum ſub alterutra totus ſir Chriſtus? Ur oſtenderetur totam humanam
naturam affumpfiſſe, ut totam redimeret. Panis enim ad carnemte-
fertus, vinum ad animam: quia vinum operatur ſaguinem, in quoſe- des animæ à Pliyſicis eſſe dicitur. Ideò ergo in duabus ſpeciebus o- lebratur, ut animæ,& carnis ſuſceptio in Chriſto,& utriuſquelibers- rio in nobis ſignificetur- 3 4r. Quare diſtinguamus oporter inter preſentiam Ciſſiyaſt jem, naturalem,& Sacramentalem. præſentia perſonali,& quidem uns- verſak nuſpiam Chriſtus ęſt ex cluſus, eſt ed etiam in medio inimnico- rum: Præfentid naturaltin Chriſto corpus,& animà ſemperiuns colr juncta extra mortem: De præſentia Sacramentali judicandum eſter inſtitutione,& mandato Chriſti. Non igicur licet argumentans Chriſti præſentiã qualicun que ad Sacramentalem ſumptionem Ui Chriſtus totus in quovis homine pio. Num igitur ex quovis pio ho- mine caro,& fanguis Chriſti ſunt accipienda?. Quuæſtio quarta: Num Laicis altera ſacra Cœna hans ridelias talix benedlictus ſit ſubtrahendus? 44 Reſp. Caniſius in ſumma doctvin Chriſt. deſaca fcha.:y 36. Magiſter rerum uſus, inquit, paulatim docuit, majore cum Pop 1 commoditate, ac minore periculo, mulrtiſque de cauſis frugiterè he⸗ ri, ut omiſſo Calicis uſu, alterius tantum ſpeciei communio retinea⸗ aur. Concilium Tridentinum Seſs.. capit. 1. Sancta yſa Synuliu Spiritu Sanct.(qui Spiritus eſt ſapientiæ,& intellectus, Spiritus conul, 32
pieratis) edocta, atque ipſius Eecleſiæ judicium,& aanſutzüdimemſeau⸗ 4 . Claldh

dmerct. Iu nanqycur
den 1 4 tpeon Cuth
oretatn
mw. eexſenti eeld ai in
uin eKeirj denm ürl
Laur an,
4 4 20 1 uomddut e mabbicer 1 3 mimfec i
8
3
E— üBeAnn
rlurat, ac locet, nullo divino præcepto laicos,& Elericos uon conſicientes, oh- ligari ad Euchariſtiæ&acramendum ſub utraque ſpecie ſumentum, neque ule
natto(ſalva fide) Aubitari poſſe, quin illis alterius ſpecies communio ad ſalu- tam ſuficiat. Ibidem Can. i. Siquis dixerit, ex Dei pracepto, vel neceßitate ſalutis, omnes,& fingulos Chriſti ſideles utramque jpesiem ſanctißimi Eucha- ziſtie Sacramenti ſumere debere, auat hema ſit. Videatur etiam Bellar- minus libr. 4. capit. 20.& ſequent. Johannes Koffenſis Articul. 16. pag. 167. Coſterus in Enchir. cap. 10. p.3 47, Becanus Tom.*. De Com. ſub utraque. b 45. Proteſtantes verò hac in re accuſant Pontiſicios Hacrile gii,&e furti. Sacrilegium committunt, quia tem ſacram non uſurpant, ut
oportet, inſtitutionem Sacramenti convellunt ‚magiſterio humane verba divini Magiſtri caſtigant, conſcientia hominum, in Sacramente
ræcipuum ſolatium quætentium ab expreſſis,& claris Chriſti verbis ad humana decreta veterem que conſuetudinem remittunt. Furtum
committunt, Tn laicis& Clericis non conſicientibus alteram par- tem, quæ ipſis debetur, ſubtrahunt,& alterâ parte eos privant, eoſ-
demque ab eâ parte Sacramenti, cui inprimis Novi fœderis applica- tio, obſignatio, atque confirmatio addita eſt, prorſus depellunt, Te- ſtamentum Chriſti mutilant, eos, qui Teſtamenti Chriſti reſtitutio- nem integram petunt, tanquam hærericos excommunicant. Sunti- gitur Teſtamenti Chriſti falſarii. 446. Sacrilegium verò& furtum hoc ęſtendimus,& refuta- mus. l. Ex ipſa inſtitutione: Quæ ratio Sacramenta adminiſtrandi, diſpenſan- dli, uſurpaudi à Chriſto eſt inſtituta ede optima. tutißima. Sredt ßima. Atqui à Chriſto inſtituta eſt ratio adminiſtrandi& duiſpenſandi Sacramenta ſub utraque ſpecie. Ergo. 47. Majornulli piorum debet eſſe dubia: Si enim hominis Teſtamentumconfirmatum non immuratur: Multò minus Domini noſtri Jeſu Chriſti, Gal.3.v.„.Inſtitutio Filii Dei accedens ad elemen- ta ab ipſo ordinata facit Sacramenta, unde eſt regula: Accedat verbum ad elementum,& ſit Sacramentum. Sacramenta enim non naturâ cre- antur, vel humano artificio formantur, 8i igitur inſtitutio Filii Dei
adulteretur, mutiletur,& mutetur, nulla ratione vel eonfici, vel habe-
ri poſſunt vera Sacramenta. 48 Minor legitur Matt. 26. 26. 27.28. Peſcentibus eis Accepit Jeſus pa- Dd 1 14 nem,&
Diputato XXX.„
— 8 6 E..—— 1 41*—“ 6 2.—. m4 2 8 K ———————— 3 1. 4 4 1

—yö——
——— 6
—³
———— —
nem,& eum egiſſet gyatiat,regit, dedit, diſcipulis,& ait: Acchit eameliu, hoc eſt corpus meum. Et accepto poculo,& gratiis altis, dedit ilis dicens: Bilit ex hoc omnes. Illi igitur omnes ex calice benedicto bibant, quideuno pane participant: Quienim panem benedictum acceperant, illis di. cit Chriſtus: Bibite ex hoc omnès. Atqui non tantum Clerici, ſed etiam Laici, qui ſemetipſos poſſunt probare de uno pane patticipant. Ergo.
49. Mar. 1a. y. 22. 23.24. Fdentibus ilis ſumpto Jeſus pant, eumie. nedixiſſet, fregit,& dedit illis ac dixit: Sumite, comedite, hoc eſt coppu meum. Et accepto poculo, cum gratias egiſſet, dedit ilii:& hiberunt ex eo ommes. Lui igitur panem benedictum manducarunt, illi ex poculo benedictobi- Perunt. Atqui Apoſtoli non conficientes manducarunt. Ergo& ipſi mnn conſicientes biberunt, quod impiè contra inſtitutionem Chrifti pro- hibetur in Concilio Tridentino.
50. TLuc. 22 v. 19. 20. Accepro pane, cum gratias egiſſet ffegitactait eis, dicens: Hoc eſt corpus meum, quod pro vobis datur, hoc facite in mi nimia tionem. Similiter& poculum&c. Qui igitur de pane benedicto mandl- cant illi doεντπνε iliter ex poculo benedicto bibant. Arquinontan- tum COlerici, ſed etiam Laici de pane benedicto man ducant. Eigp. Deinde, qui tenentur Mortem Domini ann unciare, illi& corpusſub pane,& ſanguinem ſub vino debent accipere. Atqui non tantum Clerici, ſed etiam Laici tenentur mortem Domini annunciare. Eigo⸗
61. 2. Amandato Chriſti: Chriſtus enim non tantum dogmarr cè inſtituit Cœnam Dominicamſed adhibuit verba, quæ expteßet guificant præceptum,& mandatum, cujuſmodi funt: Accipite, comednt Bibite ex Dos omues, hoc facite Quibus igitur ſacra Cœna eſt inſtituta, in tenentur manducare,& bibere: Reſpiciunt enim hos verba mam dantia, manducate, bibite, hoc facite: Apoſtolus Paulus de utraque paute dicit: hos facite,& de poculo dicit Apoſtolus, ut& Lucas dcu rus. Al- qui ſacra Cerna inſtitata eſt non tantùm Clericis, ſed etiam Lalcis- Ergo. Sicut autenmr ſacra cœna non pro ſolis Apoſtolis eſt inſtituta, im verba mandantia non illos ſolos teſpiciunt, nec complectuntur tamn actum primæ Cœnæ, ſe dtem pus univei ſale,& perpetuum. Dicit enim
Chriſtus: Hoc facite in mei commemorationem. Quos igitur obliat ver- bum mandati manducate, oſldem obligat verbum mandati, hilite. At- qui illud obligat omnes homines etiam Laicos qui ſe probare poffunt: Ergo. Item: Quide pane benedicto manducant, illiex poculo hen
—
A—

telr ur giumn rrra t
Arnuern
ecun Jnm angea m nin ier k. tierrcee 54 deredäehit A
P 9 ul. 1 M 4 D
4 6 dent vcyet.
vorten Donel “ iseunni M 4 4—“
4 r⸗ dalbar n 5
crirſwedh
r 9 rurui Co 1
Keſpiamten
doſtolss 2 2 8 8.
— nrum(bl
f0ls 4 e.
icuns recc A vel tie pe 3. mwum don,
herr Fedl
mlim.
3
— 4.
1 4—
N 3 4 4
Dbutario XXNX. 8361 dicto debenrbibere, juxta tenorem verborum inſtitmtionis. Arqui de pane benedicto manducant etiam Laici. Ergo. Qui totam debent accipere ſacram Cœnam, illis nulla ejus pats debet ſubtrahi: Mutila- tum enim eſt, cui pars aliqua deeſt. Atqui omnes diſcipuli Chriſti et- iam Laici qui ſe probant, totam debent aceipere ſacram Cœnam: Chriſtus enim mandavit eam totam cum omnibus ſuis eſſentialibus- uſurpare partibus. Ergo eis nulla pars debet ſubtrahi. Sunt verò eſ ſentiales Cœnæ partes, panis& vinum, corpus& ſanguis Chriſti:- tem benedicere, diſtribuere, ſumere, manducare,& bibere. Ubi igi- tur hæ partes non ſunt omnes, ibi tota non eſt ſacra Cœna.
52. At excipiunt advenſarii, diſtinguuntq, inter Kinſtitutionem,& prace- ptum divinum: Chriſtum, inquiunt, inſtituiſſe Euchariſtiam ſub utraq, ſpecit, non tamen pracepiſſe omnibus uſum utriuſque ſpeciei. Becanus ſeribit Tom. 2. de Comm. ſub utraque ſpecie cap. i. ꝑ.3 07 · Video non paucos, etiam bo- nos viros, hic errare. Putant idem eſſe inſtitutionem diyinam,& prssptum. Quare cum communio ſub utraq, ſbecie Chriſto inſtituta ſit, quod negate non
poſſumus; conſequenter putant; eriam pracepta eſſe: At non ita res habet. Aliud el inſtitutio,& aliud praceptum. Multa à Deo inſtituta ſunt, qua tamen d-
mnibus præcepta non ſunt; ut matrimonium, ordo Eccleſiaſticus, praditatio EF-
yangelii, officium haptixandi,& plura alia. Non enim tenentur omneès ex pra cepto divino inire uuatrimonium, fuſcipere ordines Eccleſiaſticos, prædicare E- vangelium, baptizare catechumenos.
vnde, ſicut has conſequentia non valet: Matrimonium à Deo inſtitutum eſt: Ergo omnibus praceptum eſt: Ita ſimiliter hac non valet: Communio ſub utraq, ſpecie à Chrifio inſtituta eſt: Ergo omni- bus præcepta eſt. Idem cap. 2. Nos dicimus; nullum eæxtarepraæseptum hoc pro⸗ bamus, quia adverſari intota ſcripturanullum poſſunt inyenire.&c. 33. RKeſp. 1. Diſtinétio Pontificia inter inſtitutionem& præ- ceptum laborat petitione principii: Imò eſt nulla. Inſtiturionis enim uaſi anima eſt, ut fiari*εod inſtituitur. In ſtitutio igitur non ex- cludit. ſed includir—— obliganturii, quorum gratia ali- quid inſtituitur. 2. Itacque pro quibus res aliqua inſtituitur iiſdem etiam præcipitúr V. g. inſtitutione Conjugii obligantur conjuges, ut ſint duo in carne una, 1. Corinth. 7. verſ. 10 uus, qui matrimonio jun- cti ſunt, pracipio non ego, ſed Dominus, uxorem à viro non diſcedere. Et ibidem verſic. 2. qui continere non valent;, obligantur ad matrimo- nium ineundum. Sic) licet non omnes ſint idonei ad ſuſcipiendum
Dddd 3 ſacro-

161 M De Papiſino ſacroſan ctum Miniſterium, ii tamen, qui huic muneri conſeetanta, ex præcepto divino Evangelium prædicare,& Sacramenta admim. ſtrare tenentur. Apoſtolus Paulus ſcribit, 1. Cor. 9. verſic. 16. Necellitas mihi incumbit, ut Evangelizem: Væ autem mihi, niſi Evangelizem, Poſito dari inſtitutionẽ, quæ careat præcepto, non detrahitilla quio quam inſtitutioni cœnæ: Eſt enim ejus ratio teſtamentatia,& ultime voluntatis Chriſti diſpoſitiva. Ergo in ſe,& ſua naturd obligat ha- redes 4. Ildque in ſpecie his oſtendimus fundamentis. Pumo- poſtoli,& alii Chriſtiani non abſque mandato manducarunt Kedt runt. Ergo verba iſta, edite, bibite, hos facite, ſunt mandantia. Secundh verbum edite, eſt verbum mandati. Ergo& verbum hihits. Tettidi⸗ Soſtolus 1. Cor. 11, v. 28, ordine tradit hæctria: Probet ſe iyſum puma, Giſ Aepane ilo edat,& de calice bibat. Jam verò verbum eſt mandati, homo ſeipſum probet Ergo& verba ſunt mandati, edat,& bibat. Pariumenim par eſt ratio,& de liſdem idem eſt judicium. Quartò, Ubi Deusder. turæ ſuæ aliquid ex divina potentiâ præſcribit, cui illa obtemperue tenetur ibi eſt divinum mandarum. Atqui in inſtitutionece Co- næ Chriſtus præſcripſit diſcipulis, ut comedant,& biban K huc præſcriprioni diſcipuli obtemperarunt,& ex eodem fundamensoal- is præſcripſerunt Chriſtianis. Ergo. 54. Friyolum eſt, quod ditis, Lucam illud hoc facite yoſuſe pip ie tum Sacramentum ſub ſpegie panis poſt qatum autem calitem lllud nunnu- viſſe ut intelligeremus jußziſſe Deminum ut ſub ſpecis panii onnihus diſtinn rerur Sacramentum; Sub jpecie autem vini non item. Nam, 1 Darticlt dæσνιτus ſimiliter, docet, hoc facite referendum eſſe eriam ad altenn partem. 2, Apoſtus 1. Cor. 11. vocabula illa hoc facite utrique ſubſuag
parti. 3. Num Apoſtoli abſque mandato biberunt? Non dikxelis.4
Imò verbum edite, eſt vocabulum mandati.
55. 3. Ex Apsſtoli Pauli teſtimonio lc⁴o. Nam v 4.quælto- Aerhrorum gultu, Argueh⸗ ntibus loquor, juliwghtnnh Non oatiſi posulum Demini bibere,& pogulum dæmoniorum. Hinc ita inferimus:ſi ſtolam,a.
ione inte:
nem hanc proponit: Pilecti mei fugite à ſinns ta admonitionis ſubjungit perſic. 15. Pt pnuse, quod dico, verſicul. ⁊ 0, z1, Nolim vos conſortes demohiorum eſe.
md: Totam Eccleſiam Corinthiacam, cui inſcripſit epi ſterret Apoſtolus ah idolorum cultu argumento à commun
——.(on græ Cœnæ ſumpto, Ergo palam eſt, Apoſtolũ voluiſſe integi 2 tatlke
1“

ten rrch u
roti Eccleſiæ, atque ſie etiam Laicis èſſe communem. Secundò: Apo-
ſtolus avocatà calice dæmonieruin non tantum Epiſcopos, ſed etiam Laicos. Ergo edſdem advocat ad calicem Domini. Tertid: Non tan- tum Apoſtolits Epiſcopis ut prudentibus loquitur, nec illi tantuùm debent juditare; ſed etiam Laici. Ergo& ki poculum Domini de- bent bibere.
6. EtI. Cor. 1I. v. z2. reprehendit mεέαν quæ in celebratio- ne cœnæ irrepſerat. Quare verſ. 23univerſæ Corinthiorum ad fidem converſorum congregarioni proponit inſtitutionem cœnæ, eamque non mutilam, ſed integram. Ejus verò fecitatione finità perſpieuè affatur etiam laicos, v. 26. Qustieſcunq, comedoritus panem hunc,& de po- culo hos biberitis mortem Domini annunciabiti ver. 28. Prober homo ſeipſum & ſic depane o edat,& de poculo illo bibat. Hinc igitur ita colligimus
Primò: Reprehiendit Apoſtolus ãεias etiam in Laicis. Ergo& ipſis integram cœnam proponit. sSecundò: Quos hortatur ut mortem Do-
mint annuncient, eos monet, ut ex poculò bibant. Atqui etiam Lai- cos hortatur, ut mortem Domini annuncient. Ergo. Tertid: Tam Lai-
ei quàm Epiſcopi debenmt ſe pProbare. Ergo tam illi, quàm hidebent de
poculo bibere.. 1
7 4. 4 Fesleſieprivilegio, ſeud ſabjecto honorum Eccleſia: Utraq; ſacræ Cœnæ pars eſt eommune tòtius Eccleſiæ bonum,& privilegi- um. Ergo utraque ejus pars ſine diſcretione ad omnia Eccleſiæ mem-
bra, quæ per naturæ inhabilitatem ab ejuſmodi bono non ſecludun-
tur, pertinet. Num apud Deumeſt reſpe ctus perfonarum? Abſit. In Chriſto Jeſu non eſt Judauu, neq, Græacus, non eſt ſervus, nec liber, non eſtmaſcu- nus, nec femma. Omnes enim vosunum eſtis in Chriſto Jeſu, Gal. 3.5*28.
S8. His rectè adduntur reſtimonia piorum Patrum, ut Theo-
phylacti, Paſchaſii,& aliorum.
39. At Pontijicu facrilegꝛum illud excuſare tsnantur. 1. Nonnullis E- guris. z. Chriſti perbo ex Joh. 6. 3. Chriſti facto ex Luc. 24.v. z0. 4. Apoſtolo- rum exemplo, ex Al. ⁊.y. 42·& ex dap. 20. v. 7. 5. Quibuſdam rat unculis ab abſtemiis, A vini inopia, à sommunicantium multitudine ſumptis. 6. Patrum teſtimoniis.
60. Reſp. brevifſimé. Arriculi fidei non ex figuris,& typis,
ſed ex propriâ ſede ſunt confirmandi. Et nos non amplius habemus umbram, ſed ipſum corpus, Col- 2. y. 17. Heb. 10. v.-. Apoſtolus igitur Paulus
——— ,—⁶‧— 4 4 1 4. ——-—y——————

4⁶5. De Papiſms b Paulus Corinthios non ad figuras,& typos, ſed ad ipſam inſtitutio- nem Dominicam revocat, I. Cor. 1I. v. ⁊3-
61. 2. Caput. 6. Johannis agit non de Sacramentali mandu- catione, cujus hoſpites etiam eſſe pofſunt indigni, 1. Cor. 11.,29. Sed de ſpirituali, cujus hoſpites tantùm fſunt digni,& fideles Chriſtiani. Imò agitur in eo capite de manducatione,& bibitione, ur patet exy 5333. Luc. z4. Chriſtus non Sacramentum celebravit, ſed ut ſuam reſur- rectionem demonſtraret, panem conſueto more fregit.
62. 4. Teſtimonia ex actis allegata explicant Chryſoſtomm, & Oecumenius non de Cœna Sacramentali, ſed de communiprimi- tivæ Eccleſiæ epulo, in quo bona in commune collata, prout quiſque opus hab ebat, diſtribui ſolebant. Si maximè teſtimoniailla deſacii cœna acciperemus, euνενεοινέ partem pro toto poni diceremus.
ES ASeN
Nam hebræis panis omnem cibum in convivio appoſitum ſignilicat. ut Gen. 43.2. Sam. 9. Job. 42.Luc. 14.
z. 5. Ratiunculæ allatæ ſunt ineptiſſimæ, quasnon jidti- pſe Chriſtus,& ob plæraſq; Clerici calice eſſent ſpoliandi. 6 Pattes
Conciliabuli Tridentini,& conſimiles nequeunt aliquid con⸗ ſtituere contra apertum Dei verbum. Referimus huc llua ex Ezech. 20. verſ. 18. Inpraceptis Patrum nolite incedere.
Finis Diſputationis XXX.
28, W⸗

—
enm n 4.
uriut un cnaaleckn cnümiesne — Na uuqa anatrk.
tarons 1.
——
48 8 2*
565 AnAs S
DISPUTATIO XXXI. Au4 EST
DE MISSA PRIOR Reſp. Daniele Pepero, Pomerano THEISIS I.
XAMINATIS quaſtionibus controverſiis de Euchari- ' ſie materia, ejuſq, forma in particulari, excutienda ſunt N controverſia de Euchariſtie forma in univer ſali ejus, fine SINTENTIA PROTESTANTIuUM e 2. Non confundendum igitur eſt ſacrifi- cramento: Neque fingendum eſt in Euchariſtia Chri- ſtum a ſacrificulo incruentè offerri in emiſſionem peccatorum. Nam Chriſti ſacrificium non eſt ſine ſanguinis effuſione,& morte, Heb. 9. 10. Et ablque ſanguinis effuſione non fit peccatorum remiſſio.
3. Finis Cœna Dominicæ princeps eſt jidei noſtræ conſirmatio, quà Chriſtus teſtatur, ſe pro nobis eſſe mortuum, arque ſua morte, nobis æternam redemptionem acquiſiviſſe, ut hac fiduciaà freti conſolemur nos Evangelicis promiſſionibus de çertiſſimà beneficiorum Chriſti fruitione. Itaque ſacra Cœna eſt efficax applicandorum beneficio- rum medium,& augendæ fidet inſtrumentum.
FPallum eſt, Cœnam eſſe verum,& externum ſacrificium, non ſolum auννιε αάννſed etiam Aasuεr hoc eſt propitiatorium, quod ſacrificulus in hiſtrionicâ illa actione cùm pro ſuis, tum pro aliorum vivorum,& mortuorum pegcatis offerat. Nam Sacramentum& Te- ſtamentum nequit eſſè ſacrificium, Siquidem ſacrificium eſt aliquid, quod Deo offerimus. At Sacramentum datur nobis per manum Mi-
niſtri à Deo. Et ut ridiculum eſt, dicere per Teſtamentum dari ali-
quid teſtatori ab hærede: Sic etiam ridiculum videri deber, ſi quis di-
cat, nos per Euchariſtiæ Sacramentum offerre aliquid Deo, cum ipſe
potius nobis aliquid promittat, ac donet. Eeee SEN-
——-
3— 3——.— 3— ——..— 4—— 4 ——— er 2„—*„ 3 4——— 5—* 4 3 =ö———— 4 4 11 8 8 1 4“ 4 4 * B 4 4. 1—— 4— 4

——
De Papiſmo. G6 NTENTIA PORNTIFICIORuRN Sacra Cœna eſt lacrificium verè, ac propris ita dictum. Tridentini ſic haber: Sacroſand
866
Proæmium Seſlionis fextæ Concilii Synodus&c. ut vetus ahſoluta, atq; omni ex parte per fecta, de magno Bucha- riſtiæ mmyſterio, in ſancta Cat holica Eccleſia fides, atque doctrina retineatur, & in ſua puritate(propulſatis erroribus, at que hereſibus) conſervetur: de ea, quatenus verum,& fingulare facrificium eſt, Spiritus S. illuſtrationeeli- cta,& hæc, quæ ſequuntur, do cet, declarat,& fidelibus populis ptæ-. dicanda decernit,&c. . Eiſt verò ſacrificium non tantum laudis,& gratiarum:- ctionis, vel nuda commemoratio ſacrificii in cruce peracti Sec pto itiatorium, quod Chriſtus in noviſſimà Cœna reliquit, ut eruen- tum illud ſemel in cruce peragendum repræſentaretur, ejuſqueme- moria in finem uſque ſeculi permaneret; Concilium I ridentin. Can. 7. Dici quidem ptoptered Miſſa, aut Euchariſtia poteſtte- ſtamentum, quia præcipuam rem continct earum, quænobb in e- ſtamento relinquuntur; Verùm proprè teſtamentum non eſt; Sed teſtamenti quoddam confirmativum,& ratificativum. Sahletonu part. a. Explic. 46,5. 409. 8. Hſt Euchariſtia ſacrificium propitiatorium,& impenn rium. Eſtpropitiatorium non ſolùm pro pœnis, ſed etiam proam pis nec ſolùm pro culpis levibus, ſed etiam pro gravibus atq; adedò mor- talibus. Præterea nec ſolum impetratorium eſt ſpiritualium beneficio⸗ rum, ſed etiam temnporalium,& idcircò offerri poteſt pro peccati pro pœnis,& pro quibuſcunque aliis necefſitatibus, Bellarminusliha. de miſſa c.i. 9. Deniq; facrificium Miſſæ ritè offertur pro defunctis in put⸗ gatorie degentibus,& rectè celebratur pro ſanctis in Cœlo cum Chriſto regnantibus, Bellarminus lib.*. de Miſſa cap. 7.8. STArus CoNTrROVERSI 18. Verus igitur Controverſiæ eſt ſtatus: An ſatra Cenafitſe⸗ triſicium propriè ua dictum,& quidem propitiatorium, adedg, pro vipÿ parite Emortuis offerendum: Sunt aliquot quæſtionis hujus partes, quas dus⸗ bus Diſputationibus pertractabimus. 9 11. Queæſtio prima: An Iacra Cœna ſut ſacrificium yere, acpropn ita dictum? b 12 Reſp.
1 lahann anldi Heima l. vuu
gtei
äaclkal

4
m re *
— peopee edan
4 8 arn, Km
Seur— humpoo pEns . cuim og erenin 6 K idcäcd tke ealur reke
ann——
es sesns
4
4
—
—
— —
Diſputatio XXXI. 66 22. Reſpond. Alia erat veteris Eccleſia Miſſa,& alia eſt Miſſa Ec- cleſia Pontiſicia. Veteris Eccleſiæ Miſſa conſtabat certis lectionibus, canticis, Pſalmis, precationibus, concione,& aliis titibus exverbo Dei maximãà ex parte ſumptis,& hæc in noſtris Eccleſiis non eſtabo- lita. Apologia Auguſtanæ confeſſionis ſic habet: Initio hoc iterum prafandum eſt, nos non abolere Miſam, ſed religiosé retinere ac defendere. Fi- unt enim apud nos Miſſe ſingulis Dominicis,& aliis feſtis, in quibus porrigitur gacramentum his, qui uti valunt, paſtquam ſunt explorati, atque abſoluti: Et ſervantur ußitata ceremonia publicæ, ordo lectionum, orationum, lyeſte- tus,& alia ſimilia““ 13. Quamyvis enim ſola adminiſtratio actionis à Chriſto in verbis Inſtitutionis Cœnæ mandata, conſtans primò&△αιοπκν con- ſecratione, ſeu verborum Inſtitutionis pronunciatione, ſecundò Suruvix, ſeu ddai ⁴λν/με diſtributione,& participatione, ſit de ſub- ſtantiã Miſſæ ſeu ſacræ Cœnæ; atque reliquæ appendices, lectiones, Confeſſiones, Pfalmi,& Gratiarumactiones, non ſint vel eſſentia- les, vel integrales Cœnæ Domini partes, neque temporibus Apo- ſtolorum, qui ad verba Euchariſtiæ ſolam orationem Dominicam addidiſſe ſcribuntur, uſitatæ fuerint: Tamen ut boni,& pii ritus uſur- pantur,& retinentur. 1. quia ædificationi, ordini,& ornatui Ec- cleſiæ utiliter inſerviunt: Nam ritibus illis actio, atque efficacia,& dignitas Cœnæ Domini commendatux,& conſpectior redditur, at- que debita reverentia erga tam ſublime opus in aſtantibus augerur, 2. quia ritus iſti fidei ſunt analogi, boni& pii, cùm benè,& piè u-
furpentur. 3: quia genus illorum authoritare Apoſtolicà,& primi-
tivæ Eccleſiæ uſu commendatur. De Apoſtolis enim dicitur, quod à Cœna, antequam urbe egrederentur, Hymnum cecinerint. 4. quia non ſine infirmorum Offenſione poſſunt ex Eccleſiâ extur- bari. b 14. Kituum iſtorum in auguſtanaà confeſſione quinque e- numerantur, ut ſunt primò cantiones, utpote Invocatio Spiritus S. precatio Agnus Dei,& ſimiles. Secundò, Pranunciatio verborum Inſtitutionis,& Orationis Dominicæ in linguâ notâ. Tertiò, uſus communionis. Miſſificat enim,& communicar non unus, ſed plures idonei ad fidei confirmationem,& gratitudinem præſtan-
dam. Quartò, exploratio in prohandà communicantium dignitate,
Eece 2 atque
1 4——— ———— 3 ———44———————— ———
———

—
————
858 De Papiſms atque indi gnitate. Quinrò, adhortatio, quâ de digno,& ſalutari co- næ facræ ulu admonentut,& edocentur communicantes. . Miſſa verò Eccleſiæ KRomanenſis, ſeu Pontificiæ, ſact Cœnæ verum ſenſum& uſum depravat,& sx eã facit ſacrificium ve. rè ac propriè ita dictum. Quare rectè dicit confeſſio in Articulo de Miſsa: Sed Chriſtus jubet facere in ſui memoriam, quare Miſa inſtitutaeſt u jides in iis, qui utuntur, recordetur, qua beneficia acripiat per Chriſtum, Er⸗ rigat,& conſoletur pavidam conſcientiam. Nam id eſt meminiſſe Chriſtin. neficia meminiſſ, ac ſentire,qudd verè exhibeantur nobis. Nei ſatis hiſtoriam recordari, quia hanc etiam Judæi,& impii recordari poſſunt. Eſt igitur alha facienda Miſſa, ut ibi porrigatur Sacramentum his, quibus opus eſt conſolatune, ſicut Ambroſius ait. Quia ſemper pecco; ſemper debeo accipere me- dicinam. 4 b 16. Quare ſacram Cœnam non eſſe ſacrificium verè, acyto- priè ita dictum ita probamus 1I. Quodcunque dogmas diameno ugnat cum inſtiturione Cœnæ Domini, illud eſt impium,&exkc- eleiià Chriſtianà exturbandum. Atqui dogma Pomtiticiumdtẽ Miba diametro pugnat cum inſtitutione Cœnæ Domini. Ergo.
17. Aſſumptionis veritas patet ex verbis juſtitutionis, èquibus ſolis de Sacramento Euchariſtiæ, ejuſq́ue fine, ut Poteſt, ita& debet verum fieri judicium. In illis verõ non dicitur: Accipite panem, com- ficite corpus Chtiſti, ſacrificate; Sed: Accipite, edite, bibite, Et. hocfe⸗ cite in mei commemorationem, Matth. 26. Mar. 14. Luc. 22. 1. Corintll.
18. Vel: Quæ cauſis differunt omninò omnibus, illanon ſunt idem. Atqui ſacra Cœna,& Miſſa Pontificia, differunt cauſis omni nô omnibus. Ergo. Differunt tauſa efheiente: Cœnæ enim Dominicæ author eſt ipſe Chriſtus, Matth 26. Mar. 14. Luc. 22.1. Cor. 11. Atauthot Miſſæ eſt pontifex Romanus, ut velex cantionibus Miſſaticis conſtat, id que Pontificii Scriptores apertè teſtantur: Nam Alexanderyrimu circa annum Dominil10. ob memoriam paſſionis Domini veiba hæc, qui pridie,& c. addidiſſe ſcribitur. Siriciu anno Chriſti 385 Jer- ba hæc(cemmunicantes,& memoriam venerantes) addidit. Quadete plura in Diſputatione ſubſequenti.
19. Dißferunt materià: Nam Cœna Dominiinſtituta e cum pane benedicto,& vino conſecrato acciperemus corpus- Ktan-
guinem Chriſti: Apoſtolus dicir, 1. Cor. 10. v. 16. Poculum benediuti
ſt ut und
n u fonzm noncot nenual ven(C tionib
,I es in
5 1
ute
uen nep⸗
dn 1.
nena omn llite ende

II 1 2½ 2*2
an nck
Cem doch 4 . eecntouc, 1 1
—,
Diſputatio XXXI. 569
nis, cui benedicimus, nôune communicatio ſanguinis Chriſti eſt: Panis, quem
fiangimus, nônne communitatio corporis Chriſti eſt. At Miſſa Pontificia non conſtat ex pane& vino cum corpore,& languine Chriſti Sacra- mentaliter unitis: Fingitur enim panis in corpus,& vinum in ſangui- nem Chriſti tranſmutari. 10. Diferunt formà: Nam Cœnæ Domini forma conſtat a- Ctionibus à Chriſto mandatis, ut ſunt, benedictio, diſtributio, acce- tio, manducatio& bibitio; At multivariæ,& ridiculæ geſticulatio- nes in Miſſa ſacrificuli non lunt à Chriſto inſtitutæ,& mandatæ, ut ſunt ex pane conficere corpus Chriſti, atque offerre ſacrificium in-
cruentum pariter pro vivis, ac mortuis,& aliæ externæ actiones i-
néeptæ. 5 . 21. Dißerunt fine: Cœnæ enim Dominicæ finis eſt fidei in no- bis confirmatio,& noſtrm cum Chriſto myſtica conjunctio; At fi⸗ nis Miſſæ prineipalis eſt, offerre Deo ſacrificium iæενν.
22. 2. Quem uſum Cœnæ Inſtitutionis verba nobis com- mendant, eum magni facimus,& propugnamus; Quem verò non
commendant, eum improbamus. Atqui commendant nobis verba
Inſtitutionis duplicem uſum; externum unum, qui in edendo,& bi-
bendo conſiſtit, diciturque winaus; internum alterum, qui fit recor-
datione mentis,& appellatur arlues; Sed non commendant u- ſum ſacrificii, in quo de novo Chriſti corpus modo incruento debe- at offerri: Imò rota Cœnæ actio,& ſingula ejus verba commento huic repugnant: Docent enim Fvangeliſtæ,& Apoſtolus Paulus, Chriſtumgrariis actis, panem accepifſe, eumque fractum hominibus dediſſe,& non obtulige Ergo.
23. 3. Sacramentum,& Teſtamentum non eſt ſacrificium
proprièé ita dictum. Atqui ſacra Cœna eſt Sacramentum,& Teſta- mentum. Ergo.
24. Majorem probamus: Nam ſacrifcium eſtaliquid, quod
nos Deo offerimus; At Sacramentum datur nobis per manum Mi-
niſtri d Deo. Deinde Teſtamentum continer promiſſionem hæredi- tatis nobis factam; Sacrificium verò eſt aliquid, quod nos Deo offe- rimus. Tertiò, Sacramenti,& Teſtamenti promiſſio fide accipitut; Saerificium contra ex fide procedit: Sacramentum,& Teſtamentum ad nos à Deo deſcendunt; Sacrificium à nobis ad Deum aſcendirt.
Eeee z Quarto
————
————

— ———
870 De Papifmo Quartò, ſicut non poſſunt eſſe idem oratio,& quod oratione accipi 2 Pl⸗
tur: Ita non poſſunt eſſe idemi Teſtamentum,& ſacrificium. Deniqus madmodum ridiculum eſt affirmate per Teſtamenurn da uid reſtaror ab hærede, cum èẽ contrario detur aliquid ereciait
nò etiam eſt ridiculum, ſi quis dicat per Euchasi
ſtatore: Ita omni Deo aliquid offerre, cũm ipſe potiuùs nobisali.
ſtiæ Sacramentum nos
quid pronmnittat, ac donet. 25. Allumptioe ſtipſius Chriſti, cujus verba teferunt Eyange- 0
liſtæ& Apoſtolus Paulus Nam Matth. z26. Mar. 14. dicit Chriſus. Hucſ ſanguis meus Novi Teſtamenti- Luc. z2. verſ. z0. Hoc poculum Nlama tum eſt in meo ſanguine, Et1 Cor. II. verſ. 25. Hic calix N. Teſtamentum n meo ſanguine. b 16. At contra inſurgunt Pontificij&ex typo ſius Cens, nene ab agns paſchali probare conantur, Cœnam eſſe ſacrificium: Nam apuu 9 ſchalis fuit verum ſagrificium, Exod. 12. Numer. 9. Deut. 16.2. Paral30G39 Eſd. 6. Mar. 14Lu,22. Jam verd Cœna Domini ſucceßit agu zaſtelin quam antit)pus 1)0. Ergo oportet in ea impleri, quod in acm uſchaln jiguratum fuit. Bt proinde in ipſa verum ſacrificium Deo offan dellami- ni verba pagin. 965. Et Eckii in Hom. p. 79. hæcſunt: Culebratiog- gni paſchalis jigura erat expreſſa celebrationis Euchariſtiæ. ged illa immala- mn erat vittimæ Deo oblatæ. Ergo celebratio Buchariſtis immilai
tio quada viclima Ded oblatæ&ſſedebet, ut fgura figurato reſpondeat. Maisrisptobash
pabetur, 1. Corinth. 5. Etenim paſcha noſtrum im molatus eſt Chriſtus. lii⸗
que epulemur in azymis ſinceritatis& veritatis. Minor eſt mauifeſta: Nam & victima,& ſacrificium in Scripturis abſolutè dicitur, ut Sxol. 1a. Numa 9.& propterea offerri Domino per immolationem, quod eſt veri ſacriftcifr
nium. Deinde Mar. 14. dicitur:& primo die acymorunda 2ndo innale hant. Deniqᷓ, quid clarius verbis Pauli, ¹. Corinsb. 1: Paſcha noſtrum imulgr tus eſt Chriſtus.—
27. Reſpond. ad Majorem. 1. Nuſpiam in Scriptura vocatut agnus paſchalis propriè ſacrificium. 2. Uſurpacur quidem vocabu- lum immolandi de agno paſchali propter mactationem,& ſanguini effuſionem; ſed proptereà non eſt ſacrificium proprie ita dictum: N am vocabulis illis hebræis Corban,& Zeyah non modo proprials crificia deſignantur ſed etiam in genere quælibet legales oblatio-
nes, Levitic.-verſ.3 10, Capit. ꝛ5 verſig. j.4- 3. Immolatio
clt aà
V
ctage Deool rand donot Dowit c. A doub mnl, äfer non Wn um
ſola non i 8
— xᷣ —
——

24u an CmDma 1Au m r
u erimn
u llan„z. A.
duoraum had à
11. Ep Gonu 1
. jeunn 59 8 udal g mu 1 2
b Biſputatio XXXI. 971 cit ad conſtituendum ſacrificium: Nam immolabatur agnus non ut Deo offerretur, quod ſacrificiorum eſt proprium, ſedut ab Iraëlitis manducaretur. 4. Omne ſacrificium propitiatorium propriè ita di- ctum offerebaturaà ſolis Saceidotibus, non ab aliis: tantùm ad altare Domini, nonalibi: titu& fine à Moſe præſcripto, ut patet ex Leviti- co. Agnus verò paſchalis mactabatut non à ſolis Sacerdotibus, ſed à quibuſvis patribusfamilias, Exod. 12. v.z. Non tantùm ad altare Do-
mini, ſed per familias& domes, peculiari titu à Sacerdotio planè
giverſo,&in memoriam liberationis ægyptiacæ, Exod. 12. verſ. 27.
non in ſacrificium propitiarorium pro peccatis. Ergo agnus palcha-
lis non eſt lacrificium propitiatorium 5. Nullum poterat Heriſacrifici- um in Egypto propter abominariones ægyptiacas, Exod. 8. verſic. 26.
Atagnus paſchalis legirimé manducabatur in Ægypto. Eigo agnus
paſchalis non erat ſacrificium propriè ita dictum. 6. Denique a- gnus paſchalis inter convivas diſtribuebatur. Ergo proprie Deo non offerebatur. 28. Ad minorem reſpondemus. 1. Agnus paſchalis typus quidem fuit Chriſti agni in cruce pro nobis mactandi,& peccata mundi tollentis, Eſa. 53. verſ. 7. Johan. I. cap. 19. ver,.36,1. Corinth. 5. verſ.
7.1. Pex. i. verſ. 19. cCap. 2. verſ. 24. 4Apoc. 5. verſ. 1z. At non propriè,& ex-
quiſitè fuit typus ipſius Euchariſtia niſi tantüm reſpectu Chriſti: Un- de y απʒ figura Euchariſtiæ nominatut. 2. Succeffit Sacra Cœ- na in locum paſchatos judaici( ſicut baptiſma in locum circumci-
fionis) nonut res figurata in locum ſuæ figuræ, nec ut continuatio,
& complementum ejus; Sedut Sacramentum novum, abrogato il- lo vetere, N. Teſtamento proprium, quod tantò intervallo diſtat à paſchate„quantò corpus,& expreſſa imago ab umbra. 3. Non ſe- quitur verò Euchariſtia ſucceſſit paſchati. In paſchate fuit immola- tio. Ergo etiam in Euchariſtia eſt immolatio: Nam pari ratione con- cludendum erat hoc modo: Baptiſmus ſucce ſſit circumciſioni. In in circumciſione verò fuit amputatio præputii. Ergo etiamin Baptiſ-
mo eſt amputartio præputii. b 29. 4.Imô in agno paſchali fuit mactatio cruenta,& realis effu- ſio ſanguinis. Ergoejus antitypus eſſe nequit ſacrificium incruẽtum. Amplius: Si Chriſtus quotidie in Euchariſtia immolatur, ut ſatisfiar typeo

572² De Papiſins
typo agni paſchalis. non§Chriſtusi Dbo 8 paſehab Ergo non perfectè Chriſtus implevit legem, um: Si propter typum agni paſchalis in Euchariſtid Chriſtu quotidie immolatur, oportet eum quotidie mori: Nam agnum pa ſchalem fuiſſe figuram Chriſti paſſuri„& morituri, in confeſſo et. idque in th. præcedente oſtendimus. Atqui Chriſtus jam non mor tur, Rom. 6. v. 9. Ergo falſum eſt proptertypum agm paſchalis Chri- ſtam immolari in Euchariſtiâ. Sic igitur concludimus: Exbihino canpo. 7*„ 4 3 re ceſſant umbræ, Col. ⁊. Heb. 7.8.9.10. Chriſtus, in quo tanquam in corpon 6 2 4 5 4— 1
expreſſaeinsi, complementum ſuum habent omnes Jigura legalès, eſt exhibitu 1 7 4;.2,„ S a.
Ergo ceſſunt umbra, nec ulla reſtat agni paſchalis impletio in Euchriſtia. 30. Kegerit Piſtorius, Chriſtum, inquiens, in cruce non yroyrie
4* 7.— 05
eſſe agnum paſchalem, ed quod ibi nulla fuerit mandata, vel peratta mantu- catio, neque(quod addit Bellarminus) inter veſperam& veſperam, ſean
meridie ſit crucifixus.
31. Respond. 1. Oppugnatur Scriptura ſacra ptincipiom & fundamentum ſidei noſtræ: Nam Johannes capit. 19. verfic.z6⸗led. diturus rationem: cut Chriſto in cruce non fracta fuerint cnmaſctibit
Eacta ſunt hac ut Scriptura impleretur: os non imminuetis ex 60,Güod ür
Ktum de agno paſchali legitur, Exod 2 verſic. 46. 2. Neque necelum eſt ut ſingulæ cir cumſtantiæ quæ ſunt in typo, inveniantut in antitj- 0. Satis eſt, quo conveniat agnus ille Dei Chriſtus cum agnofe- ſehali in eo, quod Scriptura intendit, videlicet in mactatione, Kim- molatiòne, adeoque morte Id enim diſerte ab Evangeliſtis,& Apo- ſtoolis eſt annotatum. 3. Non ſeparamus verò manducationem pii. tualem ab immolatione Chriſti in cruce. Et Euchariſtia in ſalutai ſuo ulu reſpicit ſemper crucifixionem, dicente Apoſtolo: R orfacitn mei commemorationem, 1. Cor. 11, verſ. 24. hoc elt, annunciate mortem Domini, verſic. z6. 32. At inſtant Po ntificii,& urgent verba Inſtitutionis Cœna Domin cæ: Nam Apoſtoli jubentur Chr iſtum in prima Cæna, tanquam cibum vicir malem&y cum Deo ſacrificatamc omedere. Ergo omuinò ſequitur, qudd Chn⸗ ſtus jam tum in ipſa. Cœna ſe pſum obtulerit, atque ita victimam ſeſe effat⸗ rit, cum nibiledi poſit, tanquam victima, quod non ſit Deo jam immolutum, aut mattatum. Vnde Chriſtus in praſenti loquitur, inquiens Hoc tſt tonpts meum, quod pro vobis traditur: Item qui ſanguus pro yobis ehunditur. UW
jan tun
imtan tzuunk.
3 gllame Jur 1n punb heclel tetan ſehs
ea
A

1 3 Ia der N.
R r via
* e Ppog Krt 1.. 4 * ge 4
C n
T b.
4 F
5
4
— E 4 ——
SAn
3 5 *
* —
„
5 d 3 ar
jam tum yuys, licet iuuuents, maltabatur Chiſt eunpu,& ſangui du fun- —8888ſſ
Dißutatio XXXI. 73
8
33. Reſp. 1. Committitur fallacia Petidenh principii. Imò falſum eſt, quod Chriſtus in primà Cœnà ſemetipſum obrulerit, id- que in præcedentibus oſtendimus. 2. Enallage temporum in ſcri- pturãà ſacra eſt uſitatiſſima, ut ꝶ⁴. 60.55. Johan. 6. G 16. eſt videre, ubi Eccleſiæ Chriſtianæ gloria,& futurus mundus, nec non res aliæ futu- ræ tanquam præſentes deſcribuntur. 3. Phraſſ igitur Scripturæ præ-
ſens tempus ponitur pro futuro ob rei ſubjectæ jam jam inſtantis cer-
titudinem.
34. Quxſtio ſecunda: An ſacra Cœna ſit ſacriſicium propitiarori- um, quv in Miſſa iratus Deus placerur? 35. Reſp. Concilium Tridentinum aſſerit Seſs. 2z. Cœnam
Domini eſſe ſacrificium propitiatorium non ſolùm pro pœnis, ſed etiam pro culpis, nec ſolùm pro levibus, ſed etiam pro gravibus, at- que s pro mortalibus. Quam ſententiam defenſurus Bellarmi- ausſequentia tractat, 1. Cœnam Domini eſſe ſacrifieium propitiaro- rium: 2. Impetratorium. 3. Et utrumque illi convenire ex opere operato.
36. Contra docent Proteſtantes Cænam Domini non eſſe ſacriſicium Xasiεν Sed Sacramentum àraeneiudy, idcj, conſtat. 1. ex præcedente quæſtione: Nam cum Cœna verum,& proprium non ſit ſacrificium, utique nec propitiatorium eſſe potertitit. b
7. 2. Probatur ex Inſtitutionus ſucraæ Cæua verbis: Exillis enim ſolis debet de Euchariſtiæ Sacramento ejusque fine judicari. In his verò nulla fit mentio ſacrificu; ſed dicitur, Matt. 26. Mar. 14. Luc. 21. 1, Corinth.I. AccipITE, EDITE, BIBITI;&c. hoc facite in M E CcOMMEMNORATIONEM. Quare Chriſtusinſtituens Cœnam or- dinavit non facrificium propirtiatorium, in quo in expiationem ali-
aid Anobis offeratur Patri; Sed facramentum, in quo nobis of- ſreap res Sacramenti. Nos igitur in Coœna corpus 6&fanguinem Chriſſid Deo tanquam ſigilla accipimus,& non illa Deo offefimus, ſed in commemorationem, ſemel peracti ſacrificii comedimus. 38. 3. A bono acqttiſito: Uieſt peccatorum remiſſio, non am- plius fit pro peccato oblatio, Heb. 0*v. 8. Arqui Chriſti unicà obla- one acquiſita nobis eſt peccatorum remiſſio h 1. vy. II.In Chriſto Fff. habemus

—
——y—y—
—
374 habemusredemptionem per ſanguinem ipſius,&remiſſionem peci
De Papiſino.
catorum: Siquidem unica oblatione conſecravit in perpetuum eos, qui ſan tificantur, Heb. 10. v. 11. Ergo nunc ceſſat oblatio pto peccatis Et per conſe quens in Cœnà non offertur officium propitiatorium.
4. Ab Anitate, precioſitate, ſufhcientia, perſectione, efſlaiis ſacrificii a Chriſto in ala cruei oblati: Si in Ceæna fit amplius oblatio pro peccatis, Chriſtus unicâ ſua oblatione non conſummavit opu redemptionis, neque adhuc implevit typica illa ſacrificia: Quod quis enim repetitione perennat, id unico actu conſummatum non hut Atqui Chriſtus unic oblatione tum typos implevit, tumopm redemptionis conſummavit, Johan. 19„ 30. Conſummatum qſt. Etin- de conſummatus ſalutis æternæ dicitur author. Heb. 5.ve„ſ.h. Pafia redditus, oninibus, qui ſibi obediunt, fuit cauſa ſalutis aterna. Seiplumſi mel obtulit, Heb. 7. verſ. 27. cap. 9. verſ. 6. 28. cap. 10. v.I9: Particulaad. verbialis quater repetitur: Chriſtusunam pro peccatis offerens hoſti am in ſempiternum ſedet in dexterà Dei: unã oblatione conſumma- vit, ſive perfecit in perpetuum eos, qui ſanctificantur, He,O.p Ju.4 Ergo oblatione pro peccatis quortidianà opus non eſt.
40. Excipit Bellarminus lib. 1. de Miſſa c. 25. contugensad 3elen Serneru⸗ peceatorum gradum acquiſitionis& appler- tionis: Duo, inquit, requiruntur ad remißionem peccatorum. Vnum ut t peniatur precium liberationi: ſeu ſatigfactio juſta,& debita dirins uſtn Alterum, ut precium in particulari applicetur hominibus. Quod attinet primum ſacrificium crucis remiſit omnia peccata; praterita, praſemiu, oſr tura: Siquidem pretium acquiſivit ſuficientißimumpro peccatis totiusmunti Et ide iloo ſacrificio peracto,& peccatis remißis, non reſtat ulla ſimili ehlati pro peccato, id eſt, pro acquirendo precio ad remißionem peccatorum. Eihh ſolum eſt, quod Apoſtolus eo loco ſcribit. Quantum ad ſecundum, noniumnſu- cta eſt remißio peccatorum omnium: Nam adhus ſunt, Ayerunt uſque au mu- di conſummationem, quibus applicandum ſit precium liherationis,& temi-
tenda peccata,& ided:emanet hoſtia propeccato, nimirum ſaurifemn
Miſſa.
41. Reſpond.i. Exceptio hæc falſa& fictitia eſt arque nullo
nititur Scripturæ fundamento. 2. Secum ipſanon conſtat. Nam po-
ſterior ille modus, quem Miſſæ ſacrificio ineſſe——— am
nus, nihil aliud eſt, quàm ipſius ſacrificii mortis alicatio. lanum pla

b Piſputatio XII. 575 planum eſt. applicationem propitiatorii ſactificii præſupponere pro- . piriatorium ſacrificium prius factum, Ac proinde Miſſæ ſacrificium propitiatorium eſſe non poſſe. 41. 5. A miniſterio G uſu Sacramenterum: Nam Chriſtus ad ava- Erncuy luiillius ſacrificii ονονοεmπηακ*α sFaagers inſtituit Miniſterium ver- pi& uſum Sacramentorum: Nullum verò ſacrificium. De Miniſteris perbi dicitur 1. Cor. 1.vaè. Sermo crueis, qui iis quidem, qui pereunt, Kultitia eſt, at nobis qui ſalutem conſequimur, potentia Dei qſt. De Sa- eramento Baptifmi, Rom. 5. v.3. An ignoratis, quod quicunq; baptizati ſumusin CRiIsS TuM JEsun inmoftem ejus haptizati ſumus. De Cœæna Domini, 1⸗Cor.i 1v. 26. Quptieſcunq;comederitis panem hunc,& de poculo hoc biberitis, Mortem Domini annuuncietu, donec venerit. Sed prolixius hæc perſequemur in Diſputatione ſubſequente ubi ayax- cueuustwis potiſfimum oſtendemus, Miſſam non eſſe ſacrificium propitiatorium. 3. Qux contrà opponit Bellarminus lib. 2.de Miſſa cap. z. Nulli- us ſunt valoris,& partim in antecedentibus refutata, partim in ſubſe- quenti Diſp.refutanda: Scriptura V. Teſtam. ait, apertè docet, fuiſe in lege naturæ,& Moſis ſacrificia propitiatoria. Nam Job. 1. legimus, Santtum Job⸗ qui in lege natura viyehat, quotidie pro peccatis hiliorum ſuorum ſacriſicaſe Deo,& Job- ult Deum ipſum jußiſſe, ut amici Job ſacrificarent pro peccato ſuo. ILevit. 4. 5. G 6. Heſcribuntur varia ſacriſicia propescato. Hac& ſimilia probant ſacriſicium N. Teſtamenti eſſepropitiatorium, i- quia illa ſacriſicia eraut t)pi, ac figuræ hujus noſtri ſacrificui. 2. quia ſic ſacrificium crucis, quod eſt ſingulariter propitiatorium non impedit, qudò miuus illa vetera fuerint ſus modo propititoria, neci pedire debet, quo minus Hacrificium Eccleſia ſit propi- tiatoriun. V 44. Reſp.i. Regerimus illud Thomæ: Theologia ſymbolica non&ſt argumentativa. Item hoc Auguſtini: Figura nihil probat. 2. Vetera illa ſa- crificia non fuerunt reipſa propitiatoria, ſed umbræ,& figuræ veri illi- us proꝑitiatorii ſacrificii, quo Chriſtus nobis Patré erat reconciliatu- rus. Nà ideò, quiaà peccatis purgare non poterant, ſunt abrogata,& ſubje ctü, ſeu oblatum efficax illud Chriſti ſacrificiũ. Heb. 10. v. 11.12.14. Omnis quidẽ ſacerdos præſtò eſt quotidie miniſtrans&c eaſdẽ ſæpe offe- rens hoſtias, quæ nõ poſſunt auferre peccata. Hic a. unam pro peccatis offerens hoſtiã in ſempiternũ ſeder in dextera Dei, Unan. oblatione Effff 2 Fonylum-

F76 De Papiſaus
conſummavit in ſempiter ſanctificatos. Quare ſialia proßi. tiatoria nobis inducent Pontificii, aut umbras legales reducent, un Chriſti ſaerificii eſficacitatem tollent. 3. fuerunt typus& ſiguau. nici fctificii Chriſti in cruce clamantis conſummatum eſl.
45. RKegeris, Chriſtum, inquiens, eſſe Sacerdotem in ates- num. E'gout in ater num oſferatur, neceſſum fuiſſe, ut inſtituerit in Canaſe erificium aternum, hoc eſt, quotidie offerendum.
46. Reſp. 1. Non fſacrificuli, ſed Chriſtus eſt Sacetdosis xternum. Ergo hacratione non ſacrificuli, ſed Chriſtus ſemetiplum uodidie offerat 2. Non confundendus eſtactus tranſitorius cumeſſ- cacia ſactificii Chriſti: Reſpe ctuactus tranſitorii unam propecccati obtulit Chriſtus hoſtiam Heb. 10. v. 11. At reſpectu efficaciahoſtiaili durat in æternum.
47. Quxſtio tertia: Num ſacra Cœna pro defunctis,& Giumi Purgatorio conſtitutis recté offeratur?
48. Reſp. Bellarminus lib. 2. de Miſſa cap. 7. Hersitie- mnes, inquit, in luperiore controverſia nominati,& iiſdem in ſoci maximè dereſtantur ſacrificia pro defunctis. Concilium Tnäeui- num: Non ſalum, inquit, pro fidelium virorum pectatis pæniui ſatiſelini &y alus nece ſitatibus, ſed& pro defunttis in Chriſto, nondum ad leumyu- gatis, rite ſuxta Apoſtolorum traditionem oſfertur. Bellarminusl, à.dict: Nos tertiſſimam veritatem confirmare aggrediamur ex Teſtameni lua conſuetudiue,& ex ipſa Scripturæ authoritate. Nam in 2. lib. Machab. an Judas Machabaus/ußit offerri ſacrificium pro peccatis mortuorum: Ii ſciyu⸗- r. hc faclum laudans, apertè dicit: Sancta,& ſalubriseſt cogitatuopne lefur cti exorare, ut apeccatus ſolvantur.
49. RKefutavimus verò opinionem illam in Diſputationibss de Pu gatorio: Ideò hoc loco eam tantùm attingimus. Nam. Pur- gatotium non datur,& ignorat illud ſcriprura, quæ inter Cœlum, 4 internum tertium non admittit. Ergo fruſtra offertur facrificium pro defunctis ex Purgatorio liberandis: Non entis nulla ſuntacci. dentia. 2. Quibus ſacra Cœna eſtinſtituta, illi ſoli ed fruuntur. Acqni frera Cœna eſt inſtituta non morruis, ſed vivis. Ego non mottui,e vivi ed ftuuntur: Et per conſequens, licet eſſet ſacrificium, fruſtrata-
men pro us ex loco, qui non datur, liberandis offerretur. 3. Ulusl
cræ Cœnæ eſt in manducatione,& bibitione: Chriſtus di Wh Alatt,
xit: maß-
zuuat, Chrit mundi combn Audi zalm ſün ſt,) ilht zuidn
ume
nn

4
uny ue
1ads uꝗ
piniczen i da
f
DiHataris XXXI. 6 ducate,& bibite. Arqui mortuineque edunt, neque bibunt. Ergo. 4 Chriſtus communicantibus ſui memoriam& annunciationem de: mandavit, hoc eſt, paſſionis& mortis ſfuæ. Ergo volirit ut vivi ramum communicarent. b
illud, intellige ex verbis Cœnæ deſumptum nihil concludit: Nam
quod mortui non manducent, probat eos non poſſe articipare de carnuhus ſacri- cii, non autem probat, non poſſe eos participare fructum ſacrificii: Siquidem
Job, pro abſentibus filiis,& Judæi pro Rege Babylo nis ſimiliter abſente, non in- utiliter ſacrificabant. Et Dominus ait: Accipite,& mandutate, loquehatur iin,
quibus Sacramentum porrigebat, non autem lis omnibus, pro quibus ſacriſici:
umofferebat: Nam ibidem habemus, ſanguinem Domini oblatuiu pro illi,&
pro multis. Si. Relp.n De Judæ ſactificio alibi diximus. 2. Abſens abſen-
tem vivum poteſt precibus ſuis juvare; ſed non proptered vixus mor-
tuum. Poſt mortem enim nulla redemptio 3. Unicum ſacrificium
Chriſtus,& quidem in ara crucis, non in ſacrã Cœna obtulit.
52. J. Concili Toletani Canon tertius hic eſt: Qui divinà vo- eatione ab hac vita recedunt cum Pſalmis tantummodò,& Pſallenti- um vocibus debent ad ſepulchrum deferri. Sufficiat autem, quedin ſpem reſurre ctionis Chriſtianorum corporibus famulatus divinorum impenditur canticorum. Matthias Bredembachius in libello de dißfidiis Ee- cleſiæ componendis dicit: An in Eccleſia ad altare etiam per ſacrificium, & oblationem pro ſalute vivorum,& mortuorum; Hoc nuſquam exprimunt ſcripta Evangeliſtarum,& Apoſtolorum.
Queæſtio quarta: An Miſſa in honvrem ſanttorum pie defuncto-
rum ſint celebranda-?
54. Reſp. Concilium Tridentinum Seſs. 22. cap. 3. Quazuvis, inquit, in honorem,& memoriam Sanctorum nonnullas interdum Miſas Be- eleſſ celebrare conſueverit: Non tamen illis ſacrificium oſſerri docet, ſad Deo ſo-
b qui illos coronavit: Vnde nec Sacerdos dicere ſolet: oſfero tibi ſacriſicium Pe-
tre, vel Paule; Sed Deo de illarum victoriis, gratias agens eorum patrocinia im- plorat, ut ipſi pro nobis intercedere dignentur in Cœlu, quorum memariam fa- timus in terris. Bellarminus lib. 2. de Miſſa cap. 8. hunc ponit titulum: Sacrificium Miſſæ rectè celebraturpro ſanctu. Determinare aſſertionem il- lam conatur aliquot capitibus. Primò inquiens ſacrificia non pro-
Ffff z ſunt
4———————. ſſſ ——— 4— 44—— ———————————————————————
———————————— 2—————. — 8———————“ .——— 8 4—]I18838“3“ſ3ſ3ſͤſͤſͤͤſͤͤſſſſſſſſſſ 8 85
—— 8 3 1 1 —.* 4 3.. 8 2.—“ 4———————————— 3e we e ue— 6 ¹ 8 8.
—

5— 9 ——————
——
37 Pe Papiſms. ſunt ſancis ad culpæ, vel pœnæ remiſſionem nec ad gratiæ, velgeo- riæ eſſentialis augmentum. Secundò: Sacrificium non offerunlan. Gis, S&proinde neque tem pla, neque altaria eriguntur. Tenii Sacrificium Miſſæ non eſt per ſe inſtitutum tanquamad finem pro. prium,& præcipuum ad tanctos honorandos, velinvocandos. Ian- dem ſubjecit: Non repugnat Cæna Domini, ut in ea nominentur ſanii 55. Studet quidem Bellanninus impieratem& propham- tionem Poncificiam palliare, ſed parum, vel nihil proſicit. Nam De. cimus articulus, qui de lacrificio Miſſæ in Concilio Tridentino er- aminandus fuit propoſitus hic eſt: An abuſuus ſit, certas Miſſus cuni ſan ctis attribuere. Capite verò tertio dicitur, ided Miſſas in hono'em ſan. Rorum celebrari, ut ipſorum imploremus patrocinia. Hoc igitut Canon Miſſæ exponit, ut Deus meritis,& ſanctorum precibus concedat, ut munis- mur in omnibus divinæprotectionis auxilio. Status igitut conttovecſe hic eſt: Num Chriſtus ides etiam ſacroſanctam inſtituerit Cænam utyylüt. jus celebtatione, adminiſtratione,& uſurpatione patrocinia ſanmuman. paremus,& imploremus, ita ut Deus Propter merita,& precuſenduumis quibus indtgem us con cedat? Affirmant Pontificii; Negant Diokeamkes. Terxgiverſatione igitur prolixà, quam inſtituit Bellarminus, fs non erat. n 6. Negationis argumentum primum hoc eſt. Quicquièi rectè adverſatur Inſtitutionis ſacræ Cœnæ verbis, illud merito do minantur Chriſti diſcipuli. Atqui prophanatio illa Dontilici deinvo catione ſanctorum in uſu ſacræ Cœnæ directè adverſatur Inſtitsio nis ſacræ Cœnæ verbis. Nonenim dicit Chriſtus: Hoc facite in ſan ſtorum, ſed in mei commemorationem. Ergo 57. Secundum Sanctorum Invocatio repugnat oflicio Clu⸗ ſti. Ergo certé non inſtituit eam in ſacra Cœnà Chruſttus⸗ Antecedens oſtendimus in Diſputar. 24. Chriſtus enim ſolus eſt Mediator, Kad- vocatus noſter in Cœlo interpellans pro nobis. Rom. 8.v.3z⸗Periplum igitur venimus ad Patrem Joban. 14. ver. 6. Ipſeeſt oſtium, per qa debemus intrare Job. 10. In ipſius nomine ſirogamus Patfemsca nn nobis Joh. 16. v. 23. 1mò in uſu ſacræ Cœnæ ideò nobis præbet colpts ſuum, ut imploratur gratiam,& miſericordiam Dei„proponam Deo merita unius oblationis,& paſſionis ſilæ.
—.— 1 noit 58, Tertium: Quicunque Chriſto alios mediatotes adſunoe
per qu.

Diſputatio XXXI. 379
per quotum merita,& preces ad Deum accedat, miſericordiamque, & gratiam inveniat; ille merito ejus derogat,& ipſum à dextera Dei
deturbat. At faciunt illud Pontificii. Ergo. 59. Fruſtra hoc loco provocatur ad authoritatem Patrum: Illi e⸗
mim tantùòm teſtantur Eecleſiam fanctorum Martyrum, qui pro con- feſſione fidei Chriſtianæ in primitivà Eccleſià magnas perſecutio- nes ſuſtinuerunt,& martyrio funt coronati, memorias ſolennitet celebraſſe.
60. Quaeſtio quinta: Quid ſit fatuendum de Mißispriyatis?
61. Reſpond. Bellarminus libr. z. de Mifla cap. 9. Sex modis,
ait, Miſſa dicitur privata;,& omnibus modis licita. Primò dici po- teſt Miſſa privata ratione loci: Quæ enim celebrantur in privato ali-
quo oratorio; ſeu ſacello, diei poſſunt privatæ, ti conparentur ad eas,
quæ celebrantur in publieo templo. Secundò à tempore, ut publica ſit, quæ feſtis diebus; privata, quæ profeſtis celebratur. Tertiò à ſine, quia
nimir pro aliquo particulari homine, vel negotio celebretur, ut pro
hoc, velillo defuncto, pro iſta; vel illa neceſſitate. Quartò à paucitate eorum, qui interſunt. Quintò Miſſa priyata dici poſſunt, qua dicuntur in eodem
t mplo, eodem die, prater unam. Nam una tantùm ſolet eſſe M ſſa, publi- ca,& ſolennis, quæ dicitur in ſummo altari, cæteræquæ dicuntur in
minoribus altaribus eodem die privatæ diei poſſunt. Sextè priyata Miſ-
ſa dici poteſt, in qua ſolus ſacerdos communicat: Et hæc eſt Miſſa privata, de quãà potiſſimùm adverſarii alrercantur,& quam nullo modo admit- tunt. Concilium Tridentinum Seß. 22. Can. d. Si quis dixerit, miſſas, in qui- hus ſolus ſacerdos Sacramentaliter communicat, illicitas eſſe, ideoq, abrogan- das, anathema ſit. Videatur etiam Eckius in Enchir. cap. 38.
62. Sententia verò Proteſtantium eſt, quod cauponatio,& nundina- tio privatarum Miſſarum ſit potißima quaftura regni Pontificii. Quare eam his refurant fundamentis. 1. Exinflitutione Chriſti: Quod Chriſtus in primã inſtitutione fecit; mandavit in fururum fieri. At qui Chriſtus in
prima ſacræ Cœnæ inſtitutione non tantùm panem accepit, benedi-
xit,& fregit, ſed etiam diſcipulis dedit, dicens: manducate. Similiter accepto calice, non ſolum gratias egit, ſed etiam diſcipulis dedit di- cens: Bibite. Ergo illud mandavit in fururum fieri dicens: hoc facite.Et pèr conſequens panem& vinum tantũ conſecrare, non eſt Dominicã Cœnã celebrare.Nã ſine eſſentiali actu nequit eſſe integra ſacra Cena
Ardhui
———

——
085 De Papiſmo Atqui diſtributio eſt eſſentialis ſacræ Cœnæ actus. Eego. Imbnas legitur Chriſtus Sacramentum hoc ſumpſiſſe, ſed dedile diſcipuli & iuſſiſſe, ut manducarent,& biberent. 6;3. 2 Ab exemplo&praxi Apoſtolorum, de qua dicit Apoſtolu Paulus, I. Cor. 1. v. 16. Panis, quemfrangimus, hoc eſtdiſpenlamus,& manducandum diſtribuimus, eſt communucatio corporis Chriſti. Verſan. Vnus panis,& unum corpus multiſumus, non quia unum manducan. tem ſpectamus; Sed quia de uno pansparticipamus. 6 4.3. 4b oppeſitioue Cænæ propria,& Cæna Dominicæ, I. C..- 20. 21. Ubi reprehendit Apoſtolus, quòd quidam privatim, quoc Egnæ Dominicæ erat, manducabant. Inde inferimus, privatas Pon- tiſiciorum Miſſas, in quibus ſolus celebrans Sascamentaliter com. municat, non eſſe ſcripturæ conſentaneas. 65. 5. collatione cum Baptiſimo: Uſurpari enim nequitinalts rius commodum Baptiſmus. Ergo nec Cœna Deminica, 6. Aealatu- ne cum cihis yulgaribus: Hos enim nemo manducat in alterius nilin. tem. Ergo nec cibum Sacramentalem. Concludimus vecbi Anacle- ti Papæ, quæ recenſentur in Jure Canon. De conſecrat Dita- Peracta conſecratione omnes communicent, qui noluerint Ecdleſuſti carere liminabus. Sic enim& Apoſtoli ſtatuerunt,& ſanas Romana tenet Eceleſia.
EFinis Diſputationis XXXI.

ͤͤ
2*
Diſputatio XXXII. , a 18r DE MI. TERIOR DE MISSA POSTERIOR RESy. Iohanne Binchio Hervordià-Weſtph. T I1IS1 I.. Erxgimus agere de Miſſa,& nonnihil latius inven- tum illud examinare. Sit igitur quæſtio prima: An 5 Miſa ſit ſacrificium propriè ita dictum,& quidem vere S propitiatorium? 8 2. Reſp. Miſſa Papiſmi quaſi cor,& ani- ma eſt: Unde in Comitiis Auguſtanis annis 1530.
—
teſtati ſunt Romanenſes, ſe quidvis potius paſſuros,
Miſſa definienda ejus qualitate.
4. Scholaſticorum vetuſtiſſima eſt opinio, Miſſam eſe ſacriſi- cium propitiatorium, cujus virtute tollantur, ac deleantur pectata Actualia, quæ quisq; quotidie deſignat; Et id quidem ex opere operato.
5. Thomas Aquinas ſcribit lib. de Sacram. Altaris cap. 1. Se- cunda cauſa Inſtitutionis eſt ſacriſicium Altaris, contra quandam quotidianã
delictorum noſtrorum rapinam: ut, ſicut corpus Domini ſemel oblatum eſt in
quce, pro debito originali. ſic offeratur jugiter pro noſtris quotidianus delitis in altari,& habeat in hoc Ectleſia munus, ad placandum Deuin ſuper smnia legis ſacrificia precioſum,& acceptum. 6. Thoinæ ſubſcribit Gabriel Biel, Lect. 26. in Canonem lit. G. Miſſa poteſt intelligi valere,& efficaciam habere dupliciter: Vno mnodo,&x opero operante; Alio modo ex opere operato. Ex opere operante, hoc et, merito perſonali perſona celebrantu, propter quod confert Deus petita à Sacerdote iis, quibus orationem,& Miſſæ ſacrificium applicat. Ex opere operato, id eſt, ex Gg8G ips4

5 1 4 4 3 1 † 4 1 4
27² De Papiſino aipsa conſecratione, oblatione,& ſumptione venerabilis Euchariſti, non halen- do reſpectum ad perſonalem ſanctitatem, aut meritum Sacerdotu.
7. Veruͤm lentenria hæc progreſſu temporis,& quidem cit. ca annum Chriſti 1530.& 1548. ipfis Pontificiis durior eſt viſa: Nama Lutheranis ſibi injuriam fieri ſunt proteſtati, qui arguant, docetia Pontificiis, Miſſam eſſe ſatrificium propitiatorium pro peccatisʒ cum poii. us ſtatuant, eſſe ſacrificium partim commemorationis pro ſacriſicia
Chriſti expiatorio, partim laudis,& gratiarum actionis.
8. Proreſtatio hæc legitur his verbis in Reſponſione Priuci. pum Catholicorum, ad Areiculum de Miſsâ in ipſis Comituis Augu- ſtanis Carolo Imperat. exhibita: Non ſatis inttelligi poteit, quodaſſunum, Chriſtum ſatisfeciſſe ſuù paßione, pro peccato originali. Nam hos nunqunma- ditum eſt à Catholicis. Jamqa rogatipleriq, conſtanißime negant ahiiiſtu- ceri: Non enim Mi ſſa delei peccata, quæ per æniten iam pelut peruliann me. dicinam ſanau tur: Scd delet pænam pro peccato debitam ſatis faliimnuſthyin Egratiæconfert augmentum.
9. Johannes Cochlæus ad Artic. 3. abuſuum⸗Conbl ugnt. Falſibzimum est, noſtros ita docere, inquit: Non enun dicimu utdalems, miſſam ex opere operato juſtificare, ant gratiam,& remißionem heltanoiim conferre. videatur Harim. Auguũſtan. Co nfeſſ. Andr. Fabricitpag. 400. & ſeqq. b 1
10. Hinc Gropperus in Inſtit.& in Antididagmate 00 onſi aſſerit, Papiſtis inſignem à noſttis inferri injuriam, qual do ant, Miſffam eſſe ſacrificium propitiatorium pro peccatis, ooſe, at- pellari ſacrificium, non quod tale reyera ſit: Sed quod ſit imago unili yci torii ſacrijicii.
II. Ar Patres Concilii Tridentini anno Chriſtin ſa⸗Anathe matis fulmen projiciunt in ſingulos iſtos, quinomen ac definiionen ſacrificii propitiatorii, propriiſſimè ſic dicti, Miſſæ denegare aul hr erint. Sicenim habent verba Seſs. 22. cap. 2. Quoniam in Anj no lc erifisio, quod in Miſſa peragitur, idem ille Chriſtus continetur,& incrutme 1 molatur, qui in ara crucis ſemel ſeipſum cruenté obtulit, docet Vancta vu u0 ſacrificium v ER a propitiatorium. Ibidem: Hujus oblatione platatus
Minus, gratiam,& donum pænitentia concedens, crimina& peccatat
Monl⸗-
tiamm genlis
dati omn R0 Tani daten fnhe
then

Mn. u, K.n Nr 4*. 4 in ¹ urre. FAAEALn 1
lAcr Kr r, nmne
— ( n
4 aokänEn voorrdee wnrr it Aus
—* 4 ur 4 4
8
— 2—
—
—
* —
— —
—
2
E E B
———
Diſßputatio XXXII. ,75 geutia dimittit. Et poſt pauca: Quare non ſolum pro fidelium viorumpec-
cati, yœnis, ſatufactionibus,& aliis neceſßcitatibus, ſed& pro defunctis, in Chri-
ſto nondum ad plenum purgatis, ritè, juxta Apoſtolorum traditionem offertur. Pt Canone III. Si quis dixerit, miſſe Sacrificium tantum eſſe laudis,& gra- tiarum actionis, ꝛut nudam commemorationem ſacrificu in cruce peracti, non autem propitiatorium; vel, ſoli prodeſſe ſumenti; nequepro viwis,& defunctis, propeccatis, pœnis, ſatufactionibus,& aliis neceßitatibus offerri debere, ana- thema ſit.
12. Hodie igitur controverſiæ ſtatus de Miſsâ idem eſt, qui
fuit mox eirca primordia Papatus, nimirum: Num Miſſa ſit ſacrificiun
verꝰ ac propriè propitiatorium? Seu, num Miſſa Pontificia, in quà Miniſterio ſacrificul, panis,& vinum transſubſtantiari finguntur in corpus,& ſanguinenm Chriſti,& hac ſic trangſubſtantiata offerri Deo Patri; ſit ſacrificium vere pro- pitiatorium pro peccatis culpis, pænis, aliug, neceßitatibus, tum deſunctorum,
tum viyentium? 13. Affirmativam quæſtionis partem ab hodiernis propugna-
ri Ponrtificiis oſtenſum eſt ex Concilio Tridentino: Videatur etiam
Bellarminus lib. 1.de Miſſa cap. ·. 14. Ex ad ver ſo docent Proteſtantes Miſſam Pontificiam eſſe portento- ſum,& impium paradoxam en horrendis erroribus con flatum, idq; his evin-
cimus fundamentis, 1. A legitimo veri cultus,& ſacriſici authore: Quicunq,
cultus& ceremoenia non habet authorem Deum, neque Prophetas, vel Aposto-
los; Sed gaudet merâ tantum authoritate humana; illa nonplacet Deo, nec eſt ſacriſicium propriè ita dictum, multò minus verè propitiatorium. Atqui Miſ- ſa Pontiſicia est ex aſſe talis ceremonia, Ergo.
15. Propoſitio eſt catholica ſecundum illud Jehovæ, Deut. 12.y. 12. Quod ego præcipio tibi hoc tantum facias. Et ſecundum hoc Ervatoris, Matt. 15. y. 9. Fruſtra colunt me docentes doctrinas homi-
2
nun Apoſtolus Gal.v. 15. Hominis inquit, confirmatum Teſtamen- tum nemo lpernit aut ſubordinat. Baſilius in Moralibus dicit: Quic- quid vel dicimus, vel facimus, id reſtimonio divinarum literarum
confirmati debet. Ex Hieronym. in Matt c. 23. Quod de ſeripturis non
1. 4 1 17171 8 8
habet authoritatem, eadein facilitate contemnitur, quà probatur.
gula ſacrificiorum genera in V. Teſtamento perſpicuis verbis defini- Gggg 2 vit,
16. Affumptionem velinde probamus, quod Deus, qui ſin-
3 —————————* 4

—
374 De Papiſme vit, nullibi de ſacrificio pontificiæ Miſſæ in N. Teſtamento otdina- tionem mandatum, aut promiſſionem claris& perſpicuis verbis tra. diderit, ut nec Apoſtoli. Num verò N. Teſtamentum obſcuriusch veteri? Num veriſimile eſt, nullam ordinationem, nullum mande- rum, nullam promiſſionem de primario Chriſtanorum cultu eſle clarè& perſpicuè promulgatam?
16. Imò Petrum Apoſtolum ſimpliciſſimè,& ad nudam ou- tionis Dominicæ recitationem celebraſſè teſtatur Platina in vita Si. xti I. Quodipſum dę reliquis eriam Apoſtolis teſtatur Gregorius Magnus, mos inquiens, fuit Apoſtolorum, ut ad ſolam orationem Dommiuan ronſecrarent ohlationis hoſtiam.
17. Quin imò teſtatur Clichtoveus Pariſienſis in Anti-Luthero ſummos ponrtiſices ſubinde alia, atque alia diverſis temporibisc. noni Miſſæadjeciſſè, ut r. Introitum Cæle ttinus, quique ordinasitun Pſalmi Davidis ante ſacrificium canerentur, quod ante fierinon con. ſueverat. ⁊. Confiteor Pontianus 1I. vel ſecundum Plavinam Damalbs Krie eleeſon, Sylveſter,& Gregorius Magnus. 4. Gloria in baaſſsle- léſphorus.. Et in terrà par, Symmachus. 6. Dominus vobiſcumau eis repetatur, Clemens,& Anacletus. 7. Collectas Gelaſius. 8. Grullale Gregorins M. 9. Haleluia, Damaſus. 10. Tractum, T cleſo horu..Ii.Leggeni- as, Nicolaus. 12. Lectionesex Epiſtolis& Fvangeliis, Damalus,& lde ſphorus. 13. Syymbolum. larcus,& Damaſus. 14. Thus,Leolll. HAmw Dei, Sergius I. 16. Ite miſa eſt,& benedicamus. Leo. I. 17. Pater noſter,r- gorius. M.
18. Summatim hoc refert Johannes Boëmus Aubanus lib. de Morib. Gent. c. 12. Orationes, inquiens, gradualia, trattu, aleluis,uſu- toria, communiones in Miſſa, Antiphonas, yerficulos, tropos, aliaque, quatan 4 nocturno, quàm in diurno officio cantantur, legunturq ad decorem, Olautim Dei, Gregorius, Gelaſi us, Ambroſius,& plerique alii Sancti Patres zouumen runi diverſis temporibus edidere. Miſſa(ſic appellant ſacrißcium) A ufhhn primùm, eo ſimplici apparatu, tenoreque, quo allhuc ſantio Paſchæ Labhauſe celebrabaur. Cœleſtinus Papa Introitum addidit. Teleſphorus Gloriam ten fis. Hymnum, Ein terra, Hilarius Piltavienſis compoſuit. Symmachus canns
. 2, br inſtituit. Falutationer, quæper Dominus vobiſcumi ſepties in ta fiunt, ex ſu
1 4.„ dof Ruth tranſſumptæ, Clemens,& Anactetus interpoſuere. Gelaſius ee 4 42 1. Tldſ, Guce
fertorium uſque ordine, quoperaguntur, ordinavit, pratei ſeque N eluu N. 31 6⁷

K u 8— 2 1 8 4 4 4 due. ͤ 4 4 4 2 de an a. 4 n e 0 1 Mel 5 4 4 Pnem a. 4 8 1 8 8 Nenr. 8 1a, Keae a2 4 7 4 p . Wrer o
*
n uun gttui 8 bons, wfan rantrr eerr. 4 Enxi 3 uſ Icui
unsmn N, unu
— 1 —
EI —
⁸
Piſputatis XXXII. 8 ,775 Nicolaus,& Symbolum, quod Damaſcenus ex Conſtantinopolitanà Synodo immiſcuère,&c. b
19...
Contendit quidem Bellarmin. libr. r.de Miſſac.i. antiquiſſi- mam eſſe vocem Miſſæ. Unde colligit dogma hoc multis ſeculis in
Eccleſia Latina viguiſſe: Sed. aliud eſt illa appellatio,& aliud ipſum
Miſſæ propitiatorium ſacrificium: Hoc Eccleſiæ primitivæ fuit inco-
nicum, appellatio ipſa nota: Verùm non ſenſu Pontificio. 2. Devo- cabulo Miſſæ altercantur inter ſe ipſi eriam Pontificii: Origine He- præum eſſe contenderunt in Auguſtanis Comiriis: Nonnulli dedu-
xerunt illudaà na quod vocabulum altare ſignificat. Hos refutat Philippus in Apol. Auguſt. Conf. Quorſum, in quiens, opus erat tam
procul accerſere etymologiam? Alii derivarunt illudà voce nꝰ que
legitur Deut. 16. y. ο. Horum ſententiam rejicit Bellarminus.
20. Alii origine Latinum eſſe contenderunt derivantes illud, ſed interpretationibus diverſis à mittendo, ut Miſſa idem ſit, quod miſſio, ſicut Patres remiſſam uſurparunt pro remiſſione, ut Cyprianus lib. 3. Epiſt. 14. Qui blaſphemat Spiritum S. remiſſam peccatorum non habet. Lombard. lib. 4. d:ſt. 13. G 24. Thomas part.3. J. 83. Art. z. Miſſam di- ctam putant; quod mittatur Angelus, qui ſacrificio aſſiſtat,& illud ad Deum doferat? velà Chriſto, quod iſte ſit hoſtia è cœlo nobis miſ- ſa,& pro ſalute populi remiſſa. Hugo lib. z. de Sacram part. S. c. ult. Miſ ſam dici opinatur, quòd oblatio,& preces ad Deum mittantur. Alii referente Daurando lib. 4. Rubrica I. indeæ nomen inventum eſſe, ajunt, quod quando Sacerdos incipit conſecrare Euchariſtiam, Catechu- meni foràs ex Eccleſià mittuntur, quippe qui Sacramentis altaris in- tereſſe nequeunt. Alii Miſſam dictam putant à dimiſſione totius po- puli, quia Diaconus in fine dicit: Ite miſſa eſt, quaſi dicat, jam dimiſ- fio eſt congregationis, redire omnib. ad propria licet, videatur Lom- pardus lib. 4 diſt. 24. Bellarminus lib. j. de Miſſa cap.1. Gabriel Biel in expli-
cat. Can. Lect. 11. Miſſam dictam eſſe opinatur, quod corpus Domi-
nicum mittatur, quando verba Canonis recitat Sacerdos. Alii docent Miſſam dietam eſſe à mittendis& conferendis in medium muneri- bus, quæ ditiores conferebant, ut inde fieret ſacra cœna,& ſuſtenta- rentur pauperes.
21. Cum auvem ſacrificium illud propitiatorium ignoret ſeri-
Gggg 3 ptura,

——
1
——
—-
—
——y ÿÿõÿõ,“
—
—— .——— — 3
575 De Papiſinꝰ ptura, atque antiquitas,& contracam propugnetur Pontificits, iè. eò quidam dant appellationis iſtius alluſiones negotio reſpõdentes deducentes eam ab idolo Antichriſti='d Dan. 11..33. veld diyin inſtirutionis miſſione,& neglectione, velà Germanica appellatione Meß ſive Jahrmarckt ob geſticulationum vanitatem,& nundu nas papales.
22. Excipiunt Pontifici, negantes Miſſam eſſe humanum inyentun,
ſed potius à Chriſto ipſo inſtitutum,& ordinatum, idq, colligere onantuter
perbo faciendi, quod extat in verbis Inſtitutionis, Lus. 22. perſ. 9. Cor.1u.en. 24. Nam jacere aliquando ſigniſicat ſacrificare, ut apudh Firgilium. Cun faciam vitula pro frugsbus ipſe renito. Patres Conſilii Tridentini. Seß. cap. 1. ſöribunt. Sub panis& vini Symbolis, Apeſtolis, ut ſumurent nauiii Et eisdem, eorumque in Sacerdorio ſusceſſoribus, ut offerent, hraliit eha yerba: Hoc facite in mei commemorationem, ut ſemper Eccleſia Catholian- tellexit,& docnit. Eckius in Enchir. Tit. 17. p. 10 5. Secundam oblatinmu quit, faciunt Sacerdotes juſſu Chriſti. Hoc facite in meam tommummam-
nem. Nam hoc facere, non ſolum nefertur ad ſumptionem, ſed etum allatuns
Stapletonus Princip. Fid. Doctr. part. 2.expl.) 8.p. 26 4. N egant heniidi
ſau eſſea Chriſto inſtitutam. Sed profectò verbis Chriſti aperté damnanm d.
ceutis, hoc facite in mei commem orationem.
. 2. L 65 9 A= 23. Reſp. 1. Procedit argumentum à particulari Tautdl
5
wcare. Ergo etiamm in verbis Inſtitutionis Cenaas ficatio verbi illius(facite) eſt admodum generalis quemcunqueno-
tans actum. Scatuendum igitur eſt de ejus ſignificatu ex ſubjecäma teria de qua agitur. 3. Peritillatio, ſi textus græcus inſpiciatun 1 quo non legitur Jueiy, nec isoeveir, ſod 7o ir. 4.II una prædicand- ne vox una,& fimplex non habet oppoſitas ſigniſicationes di ſecundum Pontificios(facite) eas haberet, ut ſunt facite„hoc eſt, lacrificate,& rurſum facite, hoc eſt, manducate,& bibite 5 A ſacrleium eſt, quorieſcunque biberint Chriſtiani, ſequitura i Miſſa non eſſe ſacrificium, quia nulla eſt ibi calicis communio Nas enim multi bibunt, ut jubet Apoſtolus, ſed unus ſacrificulus. 6. A poſtolus præceptum Chriſti, poc facite, ad univerſam Eccleſiam 9. rinthiacam accommodat. Num igitur licet omnibus Chriſtands ſactificium offerre? 7. Petitio eſt principii, eaque ſtolidiſſima: Un⸗
8 L re.
ent Alll⸗ 0
quando ſignificat ſauriſ
dtedl

mir Tin! mm 4 nn nau d A L n 4he. Nan. G Ki TrrAur aart. 190 )mjunac
„ M IM „) 3. 1 1 1 „ 4 8 1 4.„ 48 8 9 ao 424 44* ¹ 3 8 4 9 4 K* wlt 4 ** 6 adde⸗ 1 12n .“ „ 1 9 **. 4 4 4— E dch * 1 aekdic 1 1 1 9 1 .. 2 8 3 3 3 1— 44 A . 8 62. 8 0 * 7 K A dee 4
———
—= 8
Diſputatia XXNII. 577 eircularis enim probationis pontificiæ hæc eſt ſumma: Chriſtus in ſa- cra Cœna ſacrific ayit, quia ſacrijicavit. 8. Non abſolutè dicit Chri-
ſtus, facite, ſedhoc facite. Pronomen hoc demonſtrativum innuit,
faciendum eſſe, quod Chriſtus juſſerat, nimirum manducare,& bi- bere. Si igitur facere idem eſt, quod ſacrificare, erunt illæ actiones, Peo offerendæ,& ſacrificandæ. Denique expreſse exprimitur, quid illud ſit, quod Chriſtus, facere jußit nimirum edere,& bibere Cœnam in memoriam Chriſti. Non igitut juſſit ſacrificare. 24. 2. Ab unitate,& abſolutißima ſacrificii Chriſti in ard crucis peractiperfectione: Sctiptura N. Teſtamenti non niſi unum nu- mero agnoſcit ſacrificium propitiatorium, idque cruentum in ara crucis peractum abſolutiſſimum,& perfectiſſimum, Eph. 5. v. z. Chri- ſtus dilexit nos,& tradidit ſemeripſum pro nobis oblationem,& ho- ſtiam Deo in odorem ſuavitatis Heb. 7. v. 26.27. Talis decebat ut eſſet nobis Sacerdos, pius innocens, impollutus, ſegre gatus à peocatoribus &e lublimior Cælis factus, cui non ſit quotidie necſſe, quemadmodumil- lis Sacerdotibus, ptius pro peccatis propriis victimas offerre, deinde pro peccatis populi. Nam d fecit ſeniel, cum ſemet ipſum obtulit, Heb. 9. verſ. z. Chriſtus per proprium ſanęuinem ingreſſus eſt ſemel in ſancta, æterna redemptione inventa, ver. 24. 25.26. Non in manu- facta ſancta ingreſſus eſt Chriſtus, exem plaria verorum; ſed in ipſum Cœlum urt appareat nunc in conſpectu Dei pro nobis, non ut ſæpius
offerat ſemetipſfum, quemadmodum Pontifex(Veteris Teſtamenti)
ingreditur in lancta, ſingulis annis per ſanguinem alienum: alioquin oportuiſſet ipſum ſæpius pallum eſſe A condito mundo: Nunc autem ſemel ſub conſummationem ſeculorum ad profligationem peccati per immolationem fuiipſius apparuit. Et yerſ. 28. Chriſtus ſemel ob- latus eſt. cap. 10. verſ.z. Semel mundati oblatione Chriſti. verſ. 12.14. Chriſtus unam pro peccatis offerens hoſtiam in ſempiternum ſedet in dextera Dei: vna oblatione conſumavit, ſive perfecit in perpetuum eos, qui ſanctificantur. Ergo impium eſt ſacrificium miſſaticum, in quo fingitur idem offerri Chriſtus modo incruento,& eſſe illud propitiatorium pro peccatis, pœnis,& ſatisfactionibus vivorum,& mortuorum. 5
25. Nam verum ac reale ſacrificium Chriſtus ſemel obru- lit in arà crucis modo cruento. Ergo quicquid extra unicum iſtum

1
1
1 n 1 l EI ain an
378 De Papiſino
iſtum ſacrificii crucis actum fingitur, illud nom efſe verum ac realeſn
crificium propitiatorium. Deinde iteratio illa erat nota imperfecto- nis, quod non poſſet accedentes perfectos facere, Hebr. 10.y.I. Um. pram habens lex fururorum bonorum, non ipſam imaginem terum per ſingulos annos eiſdem ipſis hoſtiis, quas offeruntindeſinente, nunquam poteſt accedentes perfectos facere ſic igitur inſerimus: Quod eſt perfectum, omnibus numeris abſolutum, impletum,& conſummatum, illud amplius fieri nec poteſt, nec deber. Atquiſacii. ficium Chriſti eſttale. Ergo. vel: Aut Chriſtus illo ſuo ſacttfcio ſ- mel oblato æternam redemptionem acquiſivit, ut nunquamilludte
peri poſſit, aut debeat; aut ipſi vis reconciliationis, ac tedemption
defuit, ut propterea indies ſit repetendum. Prius docet Scriptunah go poſterius refutat. Sive: Per quod nobis peccatorum plenari e. miſſio eſt acquiſita, illud non indiget novà pro peccatis oblatione- Heb. 10. v. 18. Ubi peccatorum eſt remiſſio, jam non eſtoblauiopio peccato. Atqui per Chriſti oblationem plenaria ommium peceuo- rum remiſſio,& expiatio eſtacquiſita. Ergo ſacrificio ptopttatorio non amplius eſtopus. 26. 3. Aratione,& modo aterni Sacerdotu Chrifti: Nam pümd, Chriſtus eſt Sacerdos in æternum, Héb. 7.v. 23. Secundoͤſecund n Ordinem Melchiſedech, P/al. 110. v. 4. Tertiò ſemel tantum ſaii8-
27.0 Dallo,
cavit,& unicâ oblatione nos perfectos reddidit. Heb. 7.v.27:
gacerdos N. Teſtamenti eſt ſine labe, Roman. 7.v. 26. Hincin. cumis 4* 4 3. 6.. 1 ui 8 brimò N. Teſtamenti Sacerdos eſt unicus m æternum, quo-
—
Ponuhc
ſtinguitur à Sacerdotibus V. Teſtamenri. Art Sacriliculi 6. ͤ. 1: G N Teſament. ſunt vel innumerabiles. Ergo non ſunt Sacerdotes N. Teſtament Secundò Chriſtus perpetuò manet Sacerdos. Ergo in ſuo *. g. OCa 005
non habet ſucceſſores, non vicarios. Tertiò, N. Teſtamenti daccicb —.—„ 1 vpPer?. eſt ſine labe. At nemo hominum Chriſto excepto eſt labis expers
argo. Quartò, Sacerdos N. Teftawenti offert ſemetipſum, He.9n 26.28.Cap. 19. v. 12.14. At ſacriculi Ponriſficii ſemetiplos non ohe- runt. Ergo. 3
27. 4. Abanalogid Scriptura,& Articulorum jidei: Quecund opinio pugnat cum fidei analogià,& cum totius Scriptuiækaerr ſco⸗ po, illo eſtabominabilis: Pides enim ex auditu eſt; Auditus
ſacerdotio
—„4 Hof L vErO pel

“ enir rr ar
anr “ r. A — Wen 9 Me 4 A*— “ 4 — d . 4 1 4 E *“ 71 ““ 4 N. . K * 6 “ 7 . „ er u
eennf„f„
—
* —
„
ripoteſt. Atqui Romanenſes fatentur, ſe offerte ſub vitf
Diſputatio XXXII. 579 Dei, Rom. 10.v. 17. Prophetia ſit ſecundum rationem fidei, Rom. 12. y. 6. Et quicquid non eſt ex fide, peccatum eſt, Rom. 14. v. 23! Atqui o- pinio Pontificia de Miiſa pugnat cum fidei analogid,& cumtotius
ſacræ Scrioturæ ſcopo. Ergo.
*
28. Nam ſcopus Scripturæ iſte eſt, ut doceat, hominem ſola in Chriſtum fide ſacrificium propitiatorium crucis apprehendente, ſibique firma fiducia applicante conſequi remiſſionem peccatorum, Juſtitiam,& vitam æternam. At Romanenſes aſſerunt, Miſſam eſſe ſacrifici im propitiatorium pro peccatis, culpis, pœnis, aliiſq; neceſſi- tatibus umn detunctorum, tùm viventium,& id quidem ex opere o- perato, icet is, pro quo offertur, ide careat, imò ſit obduratus,& im- pœnitens, neque ad gratiam recipiendam ſeſe præparet.
29. Deinde Spiritus S. in efficienda converſione,& accen- denda fide hominis utitur ordinariè Miniſterio verbi,& Sacramen- torum. At Romanenſes fingunt, Miſſam etiam eſſe canalem, per quem meritum Chriſti, etiam ad eos, qui fide deſtituuntur, deri- vetur.
30. Denique Scriptura docet ſolum,& unum Deum, per Chriſtum ſervatorem, in ſide innitente Sacrificio crucis unico propi- tiatorio invocandum eſle. At Miſſa Pontificia non contenta merito Chriſti, involvit ſimul merita preces,& interceſſiones Sanctorum,& Martyrum. M
31. H. 4 natur ſive deſinitione acrifcũ propri Acdicti: Nam pri- mô quoties Chriſtus offertur, toties occiditur, Hey.9.v. 25. Neque ut ſæpe ſe offerat, apparuit; alioquin oportuiſſet, eum ſæpe pallurn fuiſ- ſe. Heb. 9.v. 15. Ob id novi fœderis Mediator eſt, ut moite interceden- te ad remiſſionem peccatorum. Atqui Chriſtus aliquoties à Pontifi-
ciis offertur. Ergo aliquoties occiditur, rπννv. Secundôo, in omni
ſacrificio propriè ſic dicto hoſtia, five victima incurrit in oculos, ut per inductionem omnium ſacrifciorum propriè lic dictorum preba- ibilibus ſpe- ciebus, ſivè accidentibus panis,& vini inviſibile cotpus,& invifibi⸗ lem ſangninem Chriſti. Ergo. Tertiò, Sacrificiorum proprium eſt, ur abſumatur, vel mutetur, quod Deo offertur. Atqut in M iſſa Pon- tificia hoſtia, que Deo à Pontificiis offerii ſingitur, non abſumitur,&
Hhhh nihil

——
——
——
64 9heee
⸗—
—
——
————
— ——
“ ——
—
—— ———— .———
—
80 b De Fapiſimo nihil diſtinctæ mutationis ipſi obtingit: Nam Danis& vinum, cor- pus& ſanguis Domini manent, quod ante erant. Ergo.
32. Dicis, Panem G vinum in Mißa mutari, ilum in coryus Domi- ni, hoc in ejus ſanguinem.
33. Reſp. l. Poſito, nunquam tamen coneeſſo, panem ſubſtã- tialiter mutari, ne quicquam tamen pro pterea obtinebunt Pontifi- cii: Siquidem opinantur transſubſtantiationem fieri per conſecratio- nem,& ſic nõ ipsa oblatione, ſedante eam. 2. vel dupliciter panis,& vinum mutarentur, nimirum per conſeer- tionem,& per oblatio- nem. 3. Fictitia illa panis& vini tranſfſubſtantiatio non corpoti,& ſanguini Chriſti, ſed externis ſymbolis obtingere fingitur. 4,Sime- diante hac transſubſtantiatione eorpori,& ſanguini Chriſti mutatio- nem obtingere Romanenſes affirmarint; conſe quens fuerit tolies mutari,& deſtrui corpus Chriſti, quoties Miſſà celebratur. At hoc impium eſtin Chriſtum. Uti enim mols ‚ſic mutatio nondomina- bituripſi amplius, Rom. 6. y. 9.
34. Quartô, In omni ſacrificio propriè dicto re quittur cea victima, quæ offerti debet, quæ ſità Deo ipſo expreſſis veids Non humanoarbitrio definita. Deſtituitur ca Mifſa Pontificia. Ergo.
35. Quintò,In omni ſatrificio propriè dicto requiriturperb- na ad ioc ipſum munus à Deo ſingulariter ordinata; quæ actionem perficiat illis Litibus, atque ceremoniis, quas non hominesexcogita- runt, ſed Deus ipſe expreſse præſcripſit; Et quidem eã intentione, eo-
que fine, quem Deus ipſe definivit. Atqui dari ea nequeunt in Mil-
ſa Pontificia. Ergo. 36. Contra apertam Hanc veritatem ratiunculas quaſdamer nonnullis contortis,& male intellectis Scripturæ teſtimomis collr unt Romanenſes. Primam Gpræacipuam mutuãtur Asæ cerdotio Melchiſ⸗ dechi. Ipſe enim erat Sacerdos Deialtiſſimi, quia ſacrificavit panem, X vinum, Gen. 14.v.18. Chriſtus autem eſt Sacerdos ſecundum ardr nem Melchiſedech, Pſalm. 110.v. 4. Hebr. 7. v. 17. At Melchiſedechiſa crificium fuit incruentum ſub ſpecie panis& vini. Ergo AChl Sacerdos ſecundum ordinem Melchiſedechi,& non Aaronislacti cium inſtituere debuit incruentum,& ſub ſpecie panis,& vini. De-
,4 2 luse
jnde ſacrilicium Melchiſedechi neque initium habuit nequ b habebi
finem 4

3 4 1 nana 1* a*½ 1 1 1 uadkerann Kren 1 1 4 8 der ne pe 4 1 4 8
4 1 1 “ 1 — 3 MWeorden A½ 3 4 3 A A I 4 d
* 8 AA 4 4 A 8 ** 4 An 1 4 M 1 1 akt .fP9,u,u⁵˙‧ e 2 1 oo.* 4 4⁴ 8 4 4 1 2 44““ 4 1
ver 6 ““ Srra “““
N77 44 1 4. 4 1*
un 1
* — . 1 — 5
5 4 — .
num, ſecundum ord crificium æternum, in quo panis& vin minus pag. 948. Eckius in Homil.yag. 78.
1
E A s
Dißutatio XXXII. 531
habebit, Heb. 7.Ergo eſt æternum. Ar Chriſtus eſt Sacerdos in æter-
Jinem Melchiſedech. Ergo inſtituere debuit ſa- um quotidie offeratur, Bellar-
;37. Reſp. i. Nonex tatiocinationibus humanis, ſed ex aperto
Dei verbo extruuntur dogmata Chriſtiana. z. A figuris ſive typis non ducunuur argumenta Soeinlend, ſi non ex Scriprurâ oſtendi poſſit applicatio. 3. Quid Num Chriſtus offert panem& vinum in Eucha- ſtiaꝛ At Concilium Tridentinum dicit Seſl.22. c.2.offerri in Miſſa cor- pus,& ſanguinem Domini 4. Si Chriſtus eſt proptereâ offerendus ſub pane,& vino in Euchariſtia, quia Melchiſedechus, qui ejus figura fuit, obtulit panem,& vinum, ſequitur quod ſub ſpecie agni ſit etiam
in Euchariſtia offerendus: Nam agnus Paſchalis, qui ejus fuit figu- ta, eſtmactatus& aſſatus. 5. Si facrificium panis& vini à Melchiſe- cho offerri ſolitum, manet in Euchariſtia N. Teſtamenti; falſum eſt figuras,& umbras V. Teſtamenti per Chriſtum eſſe ſublatas. Poſteri-
us eſt abſurdum, Heb. 7. Ergo. 2
38. 6,Simpliciſſima verò ſententia teſtimonii illius Gen. 14.v. 18. eſt, quod Mlehif ie Abrahamo de victorid gratulaturus panem& vinum ſccum ſuiupſerit,& Abrabamo ad reficiendum exercitum donarerit. 7. Nam in textu legitur kN eduxit, protulit,& quidem panem&vinum. 8. Nomine pauis non incommodè hocloco intelligitur omnis gene- ris cibus, ut& Gen. 43. verſ. 31:c. 49. verſ. 20. Ea. 58. v. 7.& in ofatione Dominica. 9. Finis facti hujus Melchiſedechi non eſtimmolatio, ſed de victoriâ gratulatio, lætiriæ conteſtatio; exercitus refectio- 10. Protulit enim Melchiſedech panem,& vinum Abraha- mo& exercitui ejus. 81 igitur per prolationem panis,& vi- ni ſacrificium intelligeretur, annon Melchiſedech ſacrilegium commiliſſet non Deo, ſed hominibus ſacrificando. I1. Collatio inter Melchiſedechum,& Chriſtum non ex corruptâ ratione, ſed ex Scriptura eft petenda: Hæc enim illum cum Chriſto con- fert primò nomine: Melchifedech fuit Rex ſimul& Sacerdos, jta& Chriſtus. Secundo officio: Melchiſedech fuit rex Salem, hoc eſt, pacis: ita& Chriſtus eſt princeps pacis FIa. 9. verſ.é. Tertiò
*4*
Inhh 2 ratione

3
8ͤͤoſoſͤſͤͤͤͤſͤſſſſſ——.
—— 3———— 3 8
“ 5 oͤööͤſͤſͤſoſſͤͤſſſ 2 3— 4
552 1 Be Papiſmo
ratione Sacerdotii propter benedictionem: Melchiſedech benedixit Abrahamo tanquam major: Chriſtus eſt Major omnibus leviticige-
4.. X 8 3 3 nerisSacerdotibus, Gal.z v. 8. 9.10. Quartò, quod fueritaarug,iaa.
uiruę hog eſt, ignoti patris,& ignotæ matris: Itaq; Chriſtus eſtamra reſpectu humanitatis, aαι reſpectu Deitatis: Qmintò Melchiſe- gech nullos habuirt in Sacerdotio fucceſlores: ita Chriſtus manet§a. cerdos in perpetuum. At Miſſæ ſacrificii ne mentio injicitur.
39. Excipit Bellarminus 1I. verbum rin lcet en ſe nihil alual ſignificet, niſi proferre ſeu adduere, tamenpd loci exigentia ſcpe njuryaturn adductione hoſtiaæ ad immolationem, ul Juad. 6. y. 18.19. 2. Dicitur Melahjß- dech Sacerdas. Ergo proferendo ſacrijicayit.
40. Reſp 1. Aliud eſt ſacrifi care,& aliud hoſtiam adquccte
Jud. 9. Hignificat vox iſtà hoſtiæ productionem,&non immoltio- nem. 2. Num abſque ſacrilegio ſacrificate potuit Melchiſedech 4- br.hamoꝛ 3. partitula hoc loco eſt copulativa,& non cauſalis,&co pularivò editio vulgata eam reddir. 4. Notantur enim eopulaii duo actus Melchiſedechi, alter eſt regius, nimirum panis be äao- natio, alter eſt lacerdotalis, nimirum benedictio. 41. Secundam objectionem petunt pontificii ex Ab orta Solis uſq, ad occaſum magnum ſt nomen meum in gentibus, Gna- mni loco oblatum incenſum nomini meo oblatio munda. Ergoin N. Tetr- mento inomni loco eſt ſacrificium Miſſæ celebranæ um:ld enimpta:
dicit Propheta.
Malao 1 1
5
A 2— 4 6 1 11. 4½. Reſp. 1. Impium& ſacrilegium eſt, nulluma re ſacrificium externum N. Teſtamenti, quàm impuramil ſam papiſticam, de quà nihi„ drnra. Habenuse. am papiſticam, de quà nihil novit univerſa Scriptura. Habemb nim aliud ſacrificium externum, quod maximopere prædicat Epilio ₰2 e SA 211— 8—., 3 a1 8 la ad Hebræos, illudque in locum ſacrificiorum Leviticorum unice Gare arur nimir:11.. jer aſun ſucceſfiſſè teſtatur, nimirum agnum illum Dei immaculatum, Jelum Chriſtum, ql Hneel e r. Ke 1 Blatione fe- ₰ 1 14 Hli, qut ſee? te ObtuHllt, Heb. 9.y. I4. Quique und O5lal1 2. mel facta conſummavit in æternum ſanctificaros, Heb. 10.y.10. 4. Lul — 1........ 8 3 6 ſacrificio aliud inſuper addere præſertim pro pitiatorium ſummæi Niararfie a†-.... 1 2. pieratis eſt. Suppoſitirium autem illud prounico ext ſa
liud 3 nol 3⸗ 114 4α Me
lam M.
xæim⸗ rno N. 16
menti ſacrificio agnoſcere extremi ſacrilegii. 2. Vaticinatur prbe tade
1
adelac aofüini

ua de ſacriſicio ſpirituali, ut ſunt univerſalis Evangelii prædicatio,& nominis Dei in toto orbe celebratio. Hnjuſmodi ſacrificium Deo eſt mundum etiamſi in offerentibus humanæimbecillitatis hærcant macula.— ö“ 2 43. At inquit Jeſuita, eſſe verba hujus Prophetaintelligenda de ſaci KAciis proprie dictis probatur ex yoce quã utitur Propheta: Nam vocat abſo- luté, a, quc vorv ſignificat propriè certum genus ſacrificii externi, quod ex ſimilia, oleo,& thure conficiebatur, ut patet ex Leyit. 2. 6G6. 44. Reſp. 1. Regulailla Jeſuitica refutatur contrariis exem- plis, Pſalm. 141. verſ. 2. VOcat David elevationem manuumabſolutè in ſacriſicium veſpertinum. 2. Si Mincha in varicinio Malachiiæ ſignificat ſacrificium externum,& quidem Miſſam Papiſticam ſe- quitur in Mifſa non niſi panem offerri Domino: Significabat enim Mincha oblationem fructuum terræ,& rerum inanimatarum, ut cõ- ſtat ex Ley. 26. Num. 15.2 8. 29 capitib. z. 1man ſignificat ſacrificium u feu oblationé externam, etiã alterũ vocabulum, quod additur, d ſfuftumigatum ſeu incenſum, ſignificabit ſuffumigationem, ſeu incen- ionem,& ſic in Miflanon tantum mactanda, ſed eriam incendenda erit victima. 4. Qux omnia cum fin abſurda, ſequitur prophe- tam res Novi Teſtamenti proponete vocabulis Veteris Teſtamen- i,hoceſt, agere de ſacrificiis Chriſtianorum ſpiritualibus phraſibus V. Teſtam. quo ſenſu Apoſtolus etiam hortatur, ut corpora noſtra exhibeamus hoſtiam viventem ſanctum&c. Ram. 12.v. 1. Et gentes per prædicationem Evangelii adregnum Chriſti vocatus appellat obla-
Dißutatio XXXII. 43
tionem ſanctifica tamn. ROm. 15. v. 16.
43. Inſtat Bellarminus, Propheta, inquiens, opponit ſarcrificium ita mnndum ex ſe,& generaliter; ut non poßit malitia Miniſtrorum fieri im- mundum ei ſacriſicio, quod facile pollui poteſt,& quod non eſt ſemper mundum. Id atet. Nam de ſactiſicio judaico ditit: Offertis panem pollaltuus. Et: Si affera- tis cæcum,& claudum, nonne malum eſt? bioſtendit Jacrificia illa pollui
potuiſſe. 46. Relp. Quamyvis preces,& fidelium opera imperfecta fint, quæ coram Dei judicio conſiſtere aut quicquam promererinon
poſfunt, tamen ſuntnon immunda, ſed munda, non quidem ex ſe,&
Hhhh 3 ſua⸗
—–— —————— 2—

——
— 3
E 4— —— 7 ͤͤ—. 3
————— 4 .— ÿÿm——““ 1 4 3 8—
8* 3
1
1 1 3
——
524 De Papiſms ſua dignitate; edi. reſpectu primi authoris Spiritus§. à quo probti- ſlcuntur. 2. Reſpectu perfonæ juſtificatæ, quæ per Chriſtum, in Cqus omnia munda ſunt, ſacrificia ſua ſpiritualia offert Deo, Heh. i3. yer ug Phil. 4.v. 8. 3 Adhærentes igitur maculæ teguntur merito Chriſti.n de fit, quod, cum perſona Deo placeat, opera quoque ejus, utonnq imp erfecta, diſplicere non po ſſint.
47. Atinquit Jeſuita„oblationem ilam, de qua agit Prophetaitſe noyam. Sacrificia verò ſpiritualia omnia fuiſſe apud Judæas. Nonloquiihun Malachiam de ſacrificio ſpirituali.
8. KReſp. 1. Fuerunt ſacrificia 5 piritualia, ut preces ja des, fides, concio Evangelii etiam in V. Teſtamento; Sed nonnilta riis ſacrificiorum typis obſcurata; iIn novov. Teſtamento clatiorilo· rum lux effulſit diſcuſſis umbrarum jeviticarum nebulis. Quateno- va ſunt ſacrificia, non quidem ratione rei, ſed reſpectu claliori mani- feſtarionis: Credimus enim& invocamus Meſſiam non ampliu. turum, ſed jam exhibitum. 2Noxva eſt prædicatio pæcießechuc. cumſtantiarum: Non tantum enim Eccleſia eſt circumſcip ſidre terminis; Sed pervaſit totum terrarum orbem Mar. 16 CHAo.nl. Nomine autem mundæ oblationis intelligi etiam Miritterum k- vangelii docet Apoſtolus, Rom 1z.y. 6. 49. Quxſtio ſecunda: Num Miſſſa ſit ſacriſicium mri- entum? 4 50. Reſp. Commune Pontificiorum effugium ehm m, Chriſtanſe
Thealogerum noſtrorum fundlementum,&ſcriture aſſauen- hnm ant inter ſacriſicium Ge
—
mel pro nobis ohlatum eſſe docentis; diſtingu tum& incruentum: Intelligendum illud eſſep ajunt, cruento& non incruento, cujuſmodi eſt Miſſa. 25
51. Commentum verò hoci. ignorat Scriptura. 2. Desun
veibis inſtitutionis Cœnæx. 3. Repugnat naturc mde emc. ſionis fanguinis&mo
de Qaciiſcco
in Chriſti facrificio expreſſa fit mentio effu zu tis, Heb. 9.& 10. ſanguinem autem effundi in cruentẽ dicinon po niſi ab iis, quibus volupe eſt contradictiones implicare: Nedene dici poteſt de ſacrificio incruento, quod iphi fatentui Papile. Adyverſatur apertæ ſcripturæ. Abſq, ſanguinis effuſione nonſit nemhe
Heb. h.y. 2. Fingunt autem Pontificii, ſacrificium illud ciuentd
ſubjecii: Nm
6 4 el M„
5

** m
901 2 2
nr 5. cun Kma . Nate — makra rar erren e R KNN.
5 1 akh: uH S
ne 1 Kner; CiI 8** a „ nbi A ““ 8 * 4* M A* e 8 1 ll oK! 1 N 5 a 1 4. XN. 4 44 A 7. 1 42 kR D 4 901 A uemcndc 4 3„ . a
42 3
2 * 8*„
efluſionem,& ſic erit cruentum. 5.
ritate ſint invocaturi. reſpectu rei, ſed novimodi.
Dißutatio XXXII. 385 Quare opottet in eo eſſe, ſanguinis Si Cœnæ ſacrificium incruen- tum eſt: Ergo non eſt idem ſacrificium, quod Chriſtus in cruce ob- tulit(ut volunt pontificit) quia illud fuit cruentum. Aut ſequitur idẽ numero eſſe facrificium cruentum,& incru étum, quod eſt abſur- dum. G. Aut incruentum facrificium idem eſtcum cruento,&tum falſum eſt, panem& vinum dici ſacrificium: Hæc enim elementa non ſunt oblata in ara crucis; Aut non eſtidem,& tum cadit aſſertio con- eilii Tridentini. 7. Denique ſi incruentum ſaciificium corporis,
topitiatorium pro peccatis.
& ſanguinis eſt in Cœna: Ergo eſt ſactificium abſque immolatione. Ergo cruentum ſactificium non eſt perfectum. 5
52 Tertiam objectionem petunt pontificii ex cap. 4. Joban. ubi Dominus ipſe, inquit Bellarminus, vaticinium Malachia exponere videtur cum ſit ait: Venit pra,& nuns eſt, quando yeri adoratores adorabunt Patrem in Spiritu,& verizate. Haæc verba manifeſté ſignifcant Dominum loqui de adoratisne novydâ, quæ antea non erat,& qua initium haberet à Chriſto. Huju modi ſacrificium eſt ilud externum mißificum.
5z. KRKeſp. 1. Mulier Samaritana Johan. 4. quæſtionem mul- ris ſeculis inter Judæos,& Samaritanos agitatam Chriſto proponit, de vero, nimitum adorationis cultu, quo loco is peragi debeat. Re- ſpondet igitur, Chriſtus nunc tempus illuxiſſe, quo hæ omnes cir- cumſtantiæ, quibus hucuſque cultus ſacer quaſi devinctus& alliga- rus fuit, ſint abrogandæ, ut neque ad illum montem, neque ad Hiero- ſolymitanum templum preces ſint aſtringendæ; Sed veri adoratores illis circumſtantiis omnibus antiquatis ubique Patrem Spiritu,& ve- 2 Cultus igitur hic etiam diocitur novus, non:
54. Quaſtio tertia: Nun Miſſe neceſſarioſint latinè dicenda:
55. Reſp. OQuemadmodum ipſam Pontificiorum improba- mus miſſam: ita aſſertionem Eckiic. 33. Bellar m. lib. z.c.9. Saliorum, M= latind eſſe dicendas, ſtatuentium: Nam 1. Non in lingua i- gnota, ſed nota fieri debent preces, cani Pſalmi, dici Euchariſtiæ. 1. Cor 14.y. 5. 17.26.2 Null in Eccleſia alteri idiomate debet eſſe bar-
barus, 1. Cor. 14:y. 11⸗Sunt autẽ illud ipsũ ſuis auditorib. Põötificiiritum hunctan-
ſas neceſſurid

-
———,—
3— 1 — 4———..— — 8——*—.———— 8 ——* 4
—
De Papiſmo Diſput. XXXII. entes. 3. Omnia in Eccleſia fferi debent
tanquam neceſſarium ur

1 2*
dambendan
nta 1*
u
— Von Ar
5 eun u. K
1 „ 1 3 2— 4
587
DE TOENITENATIA RESP. M. Wenemaro Elbero, Hattingà- Weſtphalo. TaSs J. Oſuit Deus in nobis miniſterinm reconciliationis,ꝛ. Co-
—
e
*
—.
*. 8 — ‿,
SENTENTIA PROTESTANTIHM.
3. Panitentia eſt hominis peccatoris magnitudinem delictorum ex le-
ge cognitam deplorantis per ſidem ad Deum converſio. b b Cadit enim juſtus in die ſepties: ideò quotidie verà pœni-
tentiâ opus habet. Et gaudium eſt in cœlo eſt ſuper uno peccatore pœnitemtiam agente, Luc. 15.v. J. 3
5. In pœnitentid eſt hominis peccatoris converſio non qui- dem ſubſtantialis, ſed accidentalis, ſive non ſecundum ſubſtantiam, ſed ſecundum accidentia& affe ctis. Convertitur enim à vià ſua ad Dominum, hoceſt, àviss peſſimis ſive ab injuſtitid ad juſtitiam, E- zech. 33. verſ. 1I.
6. Iraque duo in pœnitentia notandi ſunt termini à quo,& ad quem. Terminus à quo eſt peccatum, injuſtitia, viæ peſſimæ; Ter- minus ad quem eſt gratia& fa v Dei, ſeu term inus à quo eſt receſſus à malo;terminus ad quemacce is ad bonam. Sacræ literæ urun que
1111 expri-
„ ͤͤ
5——é

338 b De Papiſiuo exprimunt veram pœnitentiam deſcribentes amotione pravitatis,& ſucceſſione ſancctitatis, atque declinatione à malo ad bonum, Palz4. v. 1). Eſai. 1.v. 16.17. Itemabjectione,& mortificatione veteris homi- nis,& indutione novi, Rom. 6. v. 4. 5. 6. converſione à tenebris adlu- cem, à poteſtate Satanæ ad Deum. Act. 26.v. 18.
7. Ordinem pœnitentiæ hunc oſtendit ſcriptura: Per Legem peccatum cognoſcitur, Rom.z. y. 20. Per legem cognitio peccati. Rom. 7.v. 7. Peccatum non cognovi niſi per legem. Vulnera igiturlexo- ſtendir, accuſat, arguit, minatur, Rom. 4.v. 15. Eſt enim tanquam mal. leus conterens petram, jer. 23. v. 16. Numquid non verba mea ſunt quaſi ignis dicit Dominus,& quaſi malleus conterens petram. Inho- mine igitur peccatore peccatum ſuum ejuſque magnitudinem, atq; meritum ex lege agnoſcente oritur dolor,& pavor, adeoque contui- tio,& humiliatio: Incipit enim peccatum odio proſe qui,& deteſtati Iram vero Dei metuere. Cordi contrito,& humiliaro, variiſque mo- dis vulnerato Evangelium oſtendit medicum, nimirum Chriſtum, factum ſub lege, ut nos qui ſub lege eramus à maledictione redime- ret. Hie igitur, ejuſque meritum, verâ fide eſt apprehendendum, Jjop. 6.y. 40. Rom. 3. v. 26. Ordo ille clariſſimè docetur. Jer. 31.v. 18.19. Aud=- ens audivi Ephraim tranſmigrantem, caſtigaſti me, Domine,& eruditusſum quaſi juvenculus in domitus. Conyerte me,& convertar: quia tu Dominus De- us meus. Poſtquam enim convertiſti me, egipœænitentiam: Et poſtquam oſtendiſt
mihi, percußi femur meum. Confuſus ſum& erubui, quoniam ſuſtinuioyyto- brium adoleſcentiæ mea.
8. Partes igitur pœnitentiæ duæ ſunt: Contritio& fidesjuxta
illud. Mar. l. y. 5-Pœnitentiam agite,& credite Evangelio. 9. Contritio eſt vera cordis ob agnita ex lege Dei peccata, juſtißimas Dei pænas expapeſcentis triſtitia. Eſt verò alia piorum, alia impiorum& hypocritarum: IIla oritur ex ſpeciali operatione Spiritus S. hæc ex ve- teri homine,& naturalibus liberi arbitrii viribus. Illi intuentur prin- cipale peccatorũ objectum Deum&propter ejus offenſam unicè do- lent; Hi mentis ſuæ,& aliorum judicia extimeſcunt,& obpœnam magis quam culpam dolent. Illi agnoſcunt etiam peccata mteriota, hi tantum externa. Illi judicia Dei eſle juſta confitentur; hi delicta ua
extenuanres Deijuſtitiam vellicant.
10. Finis Contritionis non eſt peccatorum ob ejus dignita-
tem
1 art lucen hen erlcorn W nagt Matt 1 rturn
33 larc
u. rebenel n.
e tus
womd anci apc guu unloer 2 nieunig uuli ¹
4
Meam(on
nexel
alabet ateeit ümim a69ed ea49 au ¹6 üm
n 8 1
1 89,6

Ar Da ur Ar em xx dan [Te bi m eit-not a. n rn, wakccn 4- 4 4 K am, aruin.] mrun ae *† n ₰ veuant nruug
„
enn ᷑ 7 9 tgre Xori 8 1„ 1
14 Snun nir un
F .Eimdaufac
1
—
A u A
8
tem expiatio: Chriſtus enim vulneratus eſt propter iniquitates no- ſtras, ipſe attritus eſt propter ſcelera noſtra, diſciplina pacis noſtræ ſuper eum,& livore ejus ſanati ſumus, Eſa. 53. y. 5. ſed Chriſti, ejuſque beneficiorum dulcedo. Ideò igitur conttitio neceſſaria eſt, ut pecca- torum magnitudine cognita Chriſtus magis magiſque nobis dulce⸗ ſcat, Matt. 11. v. 5. Requiritur igitur in converſione, non ut cauſa& meritum, ſed ratione ordinis. 11. Fides eſt agnita ex divino verbo per Spiritum§. divinæ miſericor- di æper Chriſtum in promißione Evangelica jiducialis apprehenſio.. 12. Requiritur igitur fides, ut apprehendamus Chriſtum, ejuſ- que beneſicia. 13. Fructus pœnitentiæ ſunt bona opera Matt. 3. v. 8. Luc. 3. y. S. Facite fructus dignos pœnitentid, Act. 26. y. 20. His„qui ſunt Damaſci primum& Jeroſolymis,& per ommnem regionem Judææ,& gentibus
annunciabam, ut pænitentiam agerent,& çonverterentur ad Deum
digna pœnitentiæ opera facientes Gal.5.y. 22. Eructus Spiritus eſt, cha- ritas, gaudium, pax, patientia, benignitas, bonitas„longanimitas, manſuerudo, fides.
14. Quzre ita ex dictis illis colligimus: Quicquid non conſtituit pœnitentiam, ſed eam conſtitutam ſequitur, eaq, eſt poſterius, illud non eſt eſ- ſentialis pœnitentiæ pars. Arqui noya obedientia non conſtituit pœnitentiam, ſcd eam conſtituram ſequitur, eaqᷓ eſt yoſterior. Ergo.
15. Ufurpantur vocabulum pœnitentiæ in ſcriptura vel ã⁴
pro tota hominis converſione Matt. 3. v. z. Luc. 13. v. 3. cG. 15.y. 7. 10. Rom- 2.v. 4. velεαναυνεο pro ſola contritione, quæ eſt Prior pœnitentiæ pars, Mar. I. v. 15. Luc. 24. v. 47. A ⁰. 20,v. 21. In priori ignificatione Synony- ma haber converſionem,& reſipiſcentiã, diciturque græce ue. τα οοιασ: Sicut enim uerxανοσν ſignificat ſententiam retractare,& malum con- ſilium immutare:Ita is reſipiſcere dicitur, qui poſt factum incipit ſa- pere; Sed& hæc appellatio ſæpe ufurpatur uee⁶ς, ut Mar. I. y.. eαι voi, k stuer*. Acf. 20. v. z1. Paulus prædicavit Ilul' eis ν ενy us- ral voiν] iSiv. 16. Poſterior pœnitentiæ ſignificatio facile colligitur ex epi-
thetis, utpote ex ſubjecto, Deut. 30.. 1. Ductus pœnitentiã cordis tui.
Aut ex objecto peccato, Levit. 3. v.]. Agat pœnitentiam de peccato-
85 11.. 4 Jer. 8.. 6. Nullus eſt, qui agat pœnitentiam de peccato ſuo. Velex liii 2 altera
Dißutatio XXXFIT.
————— er ,·–*“———————— 4 1

8 e
—* ——ͤͤ“ 12—
—— ————
——————
—
590 De Papiſme
alterà parte, quando videlicet àr I-ide pœnitentiæ adjungitu fides, remiſſio peccatorum graria: Tunc enim non totam converſi onem, ſed alteram ejus denotat partem..
—16. Veis vocabuli pænitentiæ ad poſteriorem declinat ſigniſica- tionem. Gellius dicit libr. 17. cap. 11. Pænitere tum dicere ſolemus, cum quæ ipſi fecimus, aut hua de noſtrã voluntate, noſtroq, conſilio facta ſunt, ea m- his pogt incipiunt diſplicere, ſententiamq in iis noſtram demutamus.
17. Unde quibuſdam ve teribus commodior viſa eſt vox Reſi. piſcentia. Lactantius lib. G. Inſt. c.24. Sicut nihil prodeſt malè viventian- tè actæ vitæ probitas, quia ſuperveniens, nequita, juſtitiæ opera dele- vit: Ita nihil officiunt peccata vetera corre cto, quia ſuperveniens ju⸗ ſtitia labem vitæ prioris abolevit. Is enim, quem facti lui pœnitet, er-
rorem ſuum priſtinum intelligit. Ideoque Græci melius,& ſignii-
cantius us tavaes dicunt, quam nos Latinè poſſumus Reſipiſcentiam dicere. Reſipiſcit enim, ac mentem ſuam quaſt ab inſanidrecipit, quem errati piget, caſtigatque ſeiplum dementiæ,& confirmatani- mum ſuum adrectius vivendum.
18. Sedjudicare nos oportet dea ppellatione iſtaà ex uſu Eccle⸗ ſi,& ex Scripturà ſacraà, de cujus uſu jam dictum eſt.
19. Tribuitur quidem pœnitentia ſæpe Deosun Geneſ. 6..s. ſed àvsoꝶubd; non ²οππακνέςε: Eεερνπνσς nOn aade Regula theologica eſt: Verbum ſenſuu,& aſſectus non affectum ſed effectum in Deu
denotat.
.„. 8 6 A 8 26. Auguſtinus lib. 5. de civit. Dei cap. 25. Ut ira Dei noneſt an-
mi ejus perturbatio, ſedjudicium, quo irrogatur pœna peccato: lta pœnitentia ejus eſt mutandarum rerumim mutabilis diſpoſitio. Am-
broſius lib.de arca Noah c. 4. Non cogitat Deus ſicut homines, ut ali⸗ qua ei nova accedat ſententia; ſed ideò hæc leguntur, ut peccatotum
noſtrorum acerbitas exprimatur.
SENTENTIA PONTIFICIORuUM.
8 4...„ 4. z1. Penitenrtia eſt Sacramentum N. Teſtamenti proptiè ¹ta
dictum, fundatum in poteſtate clavium, quæ non niſi poſt Chriſti re-
ſurrectionem Eccleſiæ miniſtris data eſt, Bellarminus ib. i.de Pænit.ſ-
8. Eckius Homil. 37. pag. I11. Et in Enc hir.p. /7. 22-¼◻ Stapletonus part. z. expl. 87 312. Quartum, inqu
it, Sacra- mentum
rnunair. 39 mrcheno
cierunel
erönetu idecerele romniap itegte ladotbs: moffne
die, Kyt Rerm.9
w. enumyy 99 di Rt irame 3o. hadich ,9. no abom üleor
danadc
1

4 Jon 4
—
A
42
awnan
„
8— “ een
De
Tentem 1
— 3 NW 4. r 4 31 1. 8 1 4 4 r 3 — 2 Ä * 4 4 41 21 1 öſ ⸗
. . 4 6
Dißutatio XXXIII. b F97 mentum eſt pœenitentia, cujus quaſi materia ſunt actus pœnitentis. 23. Terror animo incuſſus à lege, quem Lutherani contritio- nem, ſive mortificationem appellant, non rectèsinter partes pœni- tentiæ numeratur. Bellarm. lib. I. cap. 18.
24. Fides non eſt pars pœnitentiæ, licet ad eam efficiendam neceſſariò requiratur, Bellarminus ibidem..
25. Sunt veròtres Pœnitentiæ partes: Contritio cordis, confeſtis
oris, ſatusfactio operi, Bellarminus lib. i. depænit. Cap.⁊ 5.419.
2
26. Stapleronus part. 2. explic. 87. Actus pœnitentis in tres, inquit, diſtinguuntur partes. Quarum prima eſt cordis contritio, ad quam pertinet, ut doleat de peccato commiſſo cum propoſito non peccan- di de cætero. Secunda eſt oris confeſſio, ad quam pertinet, ut pecca- tor omnia peccata, quorum memoriam habet ſuo ſacerdoti conſite- atur integrè. Tertia eſt ſatisfactio pro peccatis ſecundum arbitrium Sacerdotis: Quæ quidem præcipuè fit per orationem, jejunium&e- leemoſynam. 4 27. Contritio eſt actio bona,& libera, atque ad Evangelium pertinens, Bellarm. lib. 2. de œnit. c. 2.
28. Conttitio eſt cauſa remiſſionis peccatorum non tantum:
verd 16— 4 8..— verè,& per ſe efficiens, ſed etiam verè meritoria, ſaltem ex congruo, Belarm. ib. z. c. 26.
STA Tus CoNTrROVERSIA.
29. Quaſtiones igitur controverſæ ſunt: I. Num pænitentia ſit Satra- mentum proprußimè dictum 2. An peræ ejus ſint partes: Contritio& fides? 3. Quid ſit ſentiendum de trihus pœnitentiæ partibus, quas tradunt Pontificii? 4. Vfrum contritioad legem an verd ad Erangelium pertineat?. Num contri- tio aà ſe,& per ſe àpeccatis liberet?
30. Quaſtio prima: Numpœnitentiaſſit Sacramentum proprißi- me ita ditum?
31. Reſp. Concilium Trident. Seſſ. 4. cap.can. 1. Siquis dixerit, in Catholicâà Eccleſid pœnitentiam non eſſe verè& propriè Saera- mentum pro fidelibus, quoties poſt Baptiſmum inpeccata labuntur, ipſi Deo reconciliandis, à Chriſto Domino noſtro inſtitutum, ana- thema ſit. Idem tenent teliqui Pontificii.
32. Ne verò controverſia hæc videatur verbalis, rectè monet 1111 3. Domi-

—— ————
—
— ——
892 De Papiſme b Pominus Chemnitius, probè attendendum eſſe, quid ſitillud, quod in controverſiâ eſt poſitum præſertim cum Pontificii verum ſtatum hujus controverſiæ turbare ſoleant mixtione aliarum quæſtionum.
33. Docent igitur noſtri primò, tranſgreſſores legis peccaui contra conſcientiam admiſſis excutere fidem,& Spiritum S. Proinde reos eos fieri iræ Dei,& æternæ damnationis niſi pœnitentiam agant, Rom. 8. 1. Cor. 6. Gal. I. G 5. Eph. 5-Col.z. Secundò, celebrant immenſum Deibeneficium,& miſericordiam promittentis, ſe in gratiam rece. pturos poſt Baptiſmum lapſos, quocunque tempore,& quotieſcun- que pœnitentiam agant. Damnant igitur Noyatianos ſemel juſtifi⸗ catis,& poſt Baptiiſmum lapſis ſpem vel prorſus negantes, vel indu- bium vocantes. Terrtiò, Nemo lapſus recon ciliatur Deo, niſi pœni- tentiam agat, Luc. 13. v. z. Niſi reſipueritis, omnes ſimul peribitis, Rum 2.v.5. Juxta duritiem tuam„&corpœnitere neſcium colligis tibiiram. Quartò, convertit homines Deus non&μιοις ſed à⁵αινμιοες, nondats. gaνπνιαεμε, ſedànssα. Modum enim convertendi& media conyet- ſionis præſcripſit in Scriptura, ad quam fumus aſtricti. Reconciliati- onem igitur, ac remiſſionem peccatorum lapſi per,& propter Chri⸗ ſtum fide in verbo quærant,& apprehendant.
34. Hæc igitur extra controverſiæ aleam ſunt poſita, ac pto- ptered cum ipſa verà quæſtione non ſunt confundenda.
35. Legitimum verò ſtatum controverſiæ oſtendit modus con. verſionis Pontificius. Quærentem enim reconciliationem cum Deo,&remiſ- ſionem peccatorum abducunt à ſide obedientiæ, paßionis,& ſatisfaltionis Chnt ſti ad ſiduciam actionis, propriæ contritionis, confeßionis,& ſati eckionis, utzſ ad illa ipſius opera accedat yerbum abſolutionis;, ſit verus modus agende peni- tentia,& habeamus cauſam efficientem,& conferentem reconciliationem C remißionem peccatorum. Hic igitur eſt verus ſtatus Diſputationis, qua quart tur. Num pænitentia ſit tale Sacramentum?
36. Appellatio Sacramenti eſt d„ννα☛,& generaliteruſut-
ari poteſt, ita ut ſi res maneant ſalvæ, de vocabulis facile poſſit con- ſtitui conſenſio. Unde Apologia Auguſtanæ confe ſſionis, ne videa-
tur præter neceffitatem, de verbis potius, quam de rebus ipſis con-
tendere, nominat Abſolutionem Sacramentum vel ꝭ„ν Mare, Ve quia plæraque requiſita in ea deprehenduntur. Reſpicit enim adap
plicationem divinæ gratiæ, quæ fit in abſolutione. Proprium igitu Sacla-
vernerdel ocilo ban anungpt rrdenä Polron
1
eneKtr r. l ltenen ceyrern aele, cen aizuamn . vbinqun aunante 1 Re- ain ieur 1 ge ud opud nxge apcaite rurpee derling l non aatalce ueu ausdi
d, ven

E 5,ss mlm gt en, e Men: pu e a o
ü xiaert an Karpent Sam Denan dunenn Sul
aadaan n
peced e Kuen
acner ba ur anane
mnd Ar b uddaun et
4 2„, Ar
4 4 1* l 1,* 1ls r ol. amd.“
nerds P0s
Dißputatio IXXIII. 593 Sacramentorum applicatur ſingulis credentibus nimirum generalis promiſſio Evangelii de reconciliatione cum Deo,& remiſſone pec- catorum propter meritum Chriſti. At ſiadditurilla pars definitionis Sacramenti, quæ meminit ſymbolorum, ſive elementorum, planum eſt, Abſolutionem non eſſe Sacramentum, ſcilicet, quam maximè propris& ſtricte iradictumm.Ü 37. Hiis ſic poſitis ira argumentamur I. Nulum Sacramentum eſt
utrig, Teſtamento veteri juxta,& Novo commune, ſed alterutri tantum pecu- hare,& proprium: Quandoquidem Teſtamenta illa Sacramentis di-
viſa eſſe, certum eſt. Atqui pænitenria fuit,& viguit apud fideles tam in yeteri, quam in novo Teſtamento. Ergo.
38. Excipit Concilium Tridentinum Seſſ. 4..1. Nec ante adventum Chriſti, inquiens, pœnitentia erat Sacramentum, nec eſt post adyentum illius cuiquam ante Baptiſmum-— 8
39. Reſp. 1. Lombard. lib. 4. diſtin. 22. lit. C. Sacramentum pænitentiæ, inquit, ſicut Oconjugi, ante tempus gratiæ, etiam à primordio humani generis fuit. Egregis igitur Pontificii inter ſe conſentiunt, ſcilicet. 2. Oedipo haud opus eſt ad indicandam rationem, cur Concilium Tridenti- num neget pœnitentiam V. Feſtamenti fuiſſe Sacramentum Nam in
illa pœnitentid gratis, ſine operibus, fide propter Chriſtum remitte-
bantur peccata. Contritio igitur erat interior: Et confeſſio non ha-
bebat ſingulorum delictorumenumerationem: abſolutio impertie- batur, non præmiſſo judiciali proceſſu,& impoſitã pœnà, ſed gratis peccata ſua deplorantibus, iram Dei timẽtibus,& fide propter Chri- ſtum Deum petentibus,& reconciliationem quærentibus. Apoſtolus Petrus dicit, 4. 0. v. 43. Huic omnes Prophetæ teſtimonium perhi- bent, remiſſionem peccatorum accipere per nomen ejus, qui cre-
dunt in eum. Docuerunt igitur Prophèeræ, remiſſionem peccatorum
in converſione accipi, non per,& propter pœnitentium opera, ſed propter promiſſum benedictum ſemen per fidem in ipſum. z. Differt igitur pœnitentia Patriarcharum,& Prophetarum Apœnitentid Pon- tificid in multis: In illã pœnitentid gratis remittebantur peccata;hæc propria requirit opera: Illa non requirebat ſingulorum delictorum
enumerationem, ſed confeſſio, quæ coram Eccleſia fiebat, non Sa-
cerdoti in aurem, ſed Deo fuit facta, hæcillam requirit: Quæ enim peccata reticentur,& Eccleſiæ miniſtro non revelantur, illa non re- mittun-
¹
——————õ——————yõ——————— 4— 4—. 1—————— 4 1——— 8 2 3— 1—— ——————————————————————— 3 ————— 2.————— eee 4————. —— 2..——.—— 8 3— 8—.— Hee 8 8 1 1 3 ————.—“— 2 4— 91 3“ s 4 4 3 3 6“ 4— — 4.—- 1 2 8 4. 1. 5 ,,⅓·–‧———— 8 8 8—. E 4. 3 3 3.*

——
———
594
b Ve Papiſms mittuntut In lllä caſtigationes poſt reconciliationem, non acer. dote fuerunt impoſitæ, ſed ab ipſo: Abſolverunt enum Prophetænò
ſed miniſterio; At in hacà verbi Miniſtr,
ſuà judiciarid poteſtate, tanquam à Judice caſtigationes imponuntur. Quare pœnitentiaili non fuie talis, qualem jam fingunt Pontificii. 4. At Apoſtoli docent,
ſe de pœnitentia,& remiſſione peccatorum non aliter docere, quim docuerunt Prophetæut Apolſtolus Petrus, Act. 10..43. Et Apoſtolus Paulus, 4ct. 26. y. 20.22. Gentibus annuntiabam, ut pœnitentiam a gerent,& converterentur ad Deum, digna pœnitentiæ opera facien-
tes. Auxilio aurem adjutus D ei uſque in ho diernum diem ſto, teſti⸗
Kcans minori, atque majori, nihil extra dieẽs, quàm ea, quæ Prophe-
tæ locuti ſunt futura eſſe,& Moyſes. Ergo doctrina Romanenſis de pœnitentia non eſt Prophetica,& A poſtolica.
40. 2. 4 defectu partise ntialis: Cujuslibet Sacramenti pto- priſſimè ſicdicti datur viſibile elementum à Deo mandatu& pie- ceptum, Auguſtinus tra ct. S0. in Joh. accedat verbum, inquit, adele- mentum,& fit Sacramentum. Atqui in pœnitentia non poteſt alli
narielementum viſibile d Deo mandatum,& præceptum. Eigo Sr cramenti definitio adaptari nequit pœniten: iæ. Cui autem noncom- petit definirio, ei nec qefinitum attribui poteſt.
41. Sedcompendium Theologiæ Pontificiæ, materiam ſeu e⸗ lomentum hoc loco latge accipiendum eſſe, ait,pro omni re,ſive ſit ſuhſtantigezs terna: ſive actio humana. Atque ita in yœnitentia Sacramento, dicit Klemen. tum eſſe exteriores actiones, ſive operationes hominis pœnnitentimiminum cok⸗ dis contritionem, oris confeßionem,& operis ſatufactionem. Et ſi verbum al⸗ ſolutionis à Sacerdote prolatum, ad illas operationes accedat bumanas tuncin- de ficri ſacramentum, quod gratiam efficiat,& conſerat, hoc eſt, quod nos Des reconciliet& remißionem peccatorum efficiat. Bellarminus Jib. I.de Pœnit.g. V. In Sacrum ntorind ait, pœnitentia, in quo proſymbolo externo conſeßionem pœnitentu,& abſolutionem yoce corporali a Sacerdote pronunciatam habe mus, vera& propria Sacramenti ratio minimè deſideratur..
12. Relp. i. Num humana ſeu propria opera; ſi accedat veibũ abſolutionis fiunt,& ſint Sacramentum, h.emum ediciunt,& conle- runt gratiam reconciliatio nis cum Deo,& remiſſionis pecca toruni z. Secundum hanc Romanenliium gpinionem Augultini regula eiſ
& fit Sacramen-
hocmodo formanda: Accedat vecbum ad verbum, tum.
nde ankerrura
hunpo
eyralent
*
wedlom, ſeöuobetl Sycrit amenta 4 GI.Pet. illsper daeyyne otamhc vun Ita llofiste 41I neune ſternur llon cldiaa liſär der o zeho
üclec

2
Dpa K.
Anun. deamm
epra.
—
— pettelukrl
uDauge r Gla Kl t cac K bot
dc deren ar Lan ba n un. un p
Diputatio XXXIII. 593 tum. z. Annon omne ſacramentum integrum adminiſtratur à Mini- ſtro,& à percipiente illud integrum percipitur Atqui in pœnitentià Confeſſiò oſt actio, ſed non Miniſtri. Abſolurio eſt tantum inter Mi- niſtrum& pœnitentem. 4. Abſolutio eſt verbum conſolationis,& ef- ficacis teſtificationis gratiæ Dei,& remiſſionis peccatorum antegreſ- ſæ pœnitentiæceſpondens. Non eſt igitur Pænitentiæ pars.
43. 3. A fine ſacramentorum. Sacramenta ſunt media fidei con⸗
b firmandæ. Ergo habent ſe ad fidem ut inſtrumenta, per quæ illa nobis
confertur, in nobis lo cupletatur,&confirmatur. Pœnitentia verò nec medium, nec inſtrumentum eſt fidei conferendæ& confirmandæ, ſæd habet ſe ad fidem collata, ut totum ad ſuam partem: Siquidem fi⸗ des pœnitentiæpars eſt. Ergo pœnitentia non eſt propriè dictum ſa- cramentum.
44. 4 virtute Baptiſmi: Nam Baptiſmus eſt pactum, ſive fœ- dus, I. Pet. 3,v. 21. Quodex patte Dei eſta uεενκανκενιν om. 1I.y. 29. De‘ fidelis permanet, ſeipſum negare non poteſt, 2. Timot. 2. v,I 2. Recor- dare, vnde excideris, Apoc. 2. y. 5. Quare virtus Baptiſini extendit ſe per
totum hominis vitam: Fœdus enim ex parte Dei manet conſtantiſſi-
mum. Itaque novatabulâ non eſt opus: Reſipiſcentes ad fœdus illud quovis tempore recurrere poſſunt. 45. De circumciſione dicit Jehova Gen. 17.y. 13. Erit pactum meũ. in carne veſtra in fœdus ater num. Et Oſeæ. 2. y.9 Sponſabo te mibi in ſem piternum in juſtitia& judicio, in miſericordia,& miſerationibus. Ela. 54. Montes quidem commovebuntur,& colles loco cedent: Mileri- cordia aurem mea non recedet,& fœdus pacis meæ non movebitur: Idq; ſimilitudine filii deperditi declarat Chriſtus, Luc. 15. Et Apoc. z. v.. dicit Iohannes: Memor eſto, unde excideris,& age pœnitentiam. Ita- que hominũ incredulitas ſidẽ Dei evacuare non poteſt, Rom. 3. y. ⁊1. Si nõ credim'ꝰille fidelis permanet, negate ſe ipſũ nõ poteſt᷑ z. Tim. 2.2 ¼ 46. 5. Amandato Dei jubentis in verbo ſuo homines ad iſtud pactum te- yerti Et dulciſſima extat deſcriptio, Jer. 3. v. 1. S8i dimiſerit vir uxorem ſuam.&c. Hanc conſolarionem ad fœdus Baptiſi re ctè accommo- dari oſtendit exemplumà conjugio ſumptum. Eph.5. uemadmodũ igirur concordia conjugali per contentiones turbata, non opus eſt novi matrimonii initione, ſed ſufficit mutua reconciliatio: lta fœde- re Baptiſmi ex parte hominis deperditi non opus eſt pontificia illa
KKkKk tabula

“ —.— ——
——————
6s De Papiſmo. 3 tabula ſecunda, quaſi ex Paptiſmo nullam amplius haurire poſſit ca. ſolationem; Sed per veram pœnitentiam redeundum eſt ad illud fa. dus, ꝙ Deus in Baptiſmo nobiſcũ pepigit à quoꝑ peccara diſcedimus. b 48. 6. Ab exemplis: Nam lapſi recurrerunt ad promiſſionem gratiæ in Baptiſmo exbibitæ, collatæ,& obſignatæ, D. Petrus erectus dicit Baptiſma nos ſalvat, I. Epiſt. 3.v. 21. Apoſtolus Paulus Galatas gra- viter lapſos, Gal. i.& z. conſolatur, atque erigit ex ſuo Baptiſmo, Gala. v. 27.Ut& Corinthios, I. Cor. 6. v. 11. nimirum eo fine; ut actapœni- tentiã in poſterum toti adhæreant Chriſto. Et in V. Teſtamento con- ſolationes fuerunt petitæd circumciſione, ut docet exemplum jIona- thæ, I. Sam. 14.v. 6. Davidis, I. Sam. 17. v. 16. Inde Apoſtolus circumci- ſonem vocat ſigillum juſtitiæ fidei.
49. At Bellarininus lib. I. de Pœnit. C. 8. Hic ſtatus contro- verſia eſt, inquit: An pœænitentia ſignis externis maniſeſtata, actedentead ti verbo Abſolutionis ſit Sacramentum nova legis propriæ dictum. Iſtum emm ni- tum conciliandi lapſospoſt Baptiſmum, qui ex Pænitentia ſignis externuprodi- ta,& verbo Abſolutionis conſtet, Catholici veram, ac propriè dictum Sacra- mentum eſeafirmant. Confirmare opinionem conatur lib. rcap.i. ex Johb. 20. Quorum remiſeritis peccata, remittuntut eis,& quorum retinueritu retenta ſunt. Ex quibus verbis duo colliguntur, quæ ad omne§acua- mentum propriè dictum conſtituendum,& requiruntur,& ſufficiũt: ritus externus ſive ſymbolũ divinitus inſtitutum,& promiſſio gratia juſtificantis, illi ritui ſive ſymbolò annexa: J
70. Reſp.i, Lombaroum ſentire, pœnitentiam nonprimum in N. Teſtamento, ſed a primordio generis humani inſtitutum eſſe in
præcedentibus oſtendimus. 2. ubi hic externum viſibile elementum?
3. Jubentur Apoſtoli Joh. 20. prædicare non peccatorum, quæperno- ſtra fiat opera perſolutionem, ſed peccatorum propter Chriſti ſatisfa-
ctionem, remiſſionem. 4. Nullam facit Chriſtus mentionem enume- —.. 12. A rationis peceatorum, nec injungendæ mulctæ, ſed expreſſa in hiſtoria
illa extat declaratio dẽ prædicanda remiſſione peccatorum. 5. Gene-
ralis eſt ſententia illa Chriſti de Miniſterio Apoſtolorum. Si igitur
Chriſtus eo in loco Sacramentum inſtituit, ſequitur omnem pœni-
tentiam,& omnem abſolutionem eſſè Sacramentum, etiam ante Ba- 2.7 5 4. 2* 4..4 3
ptifmum. N am Luc. 24. v. 47. Chriſtus in eadem hiſtoriA expreſse lo
quitur de prædicanda pœnitentia inter omnes gentes non ba Ttiaar⸗ .— 4 7& e⸗
wdern ece agam0 lti Dec rum Al
nccuodul
anunciar
Feccatan dtel Nau ulos A dlens,ſe ſl. ſriizu z lizaie
vonem hbeba lin A8 delalt tequite
tet At
tsilla
tees
da dunr arb. net pen
4 4

— da mzal 2 1.. 1d.1 eden 1 aguem un nnln 2 un nei n (Cu n. an zerr opi r
me m * 6 2
1 Aur- 4
2 4— 3, in 4 3 4
* Uhni 1 ir
4*
n IM “ 3
1 — ehen 65 — ta 8
Dißutatio XXIII. b 597 Kaliud miniſterium, ſeu aliud eſt ipſa poteſtas,& efficacia reconci- liarionis, quæ eſt Dei propria& aliud ipſum Miniſteri um, quod Apo-
ſtolis eſt datum. Oſtendit diſtinctionem illam Apoſtolus, 2. Cor. H.v. 18.19.20. Omnia ex Deo, qui reconciliavit nos ſibi per Jeſum Chriſtũ deditq; nobis miniſterium reconciliationis. Et poſuit in nobis ſer- monem reconciliationis. Itaque nomine Chriſti legatione fungimur tanquam Deo vos obſecrante per nos, rogamus pro Chriſto, reconci- liemini Deo, De Conſecrat. Diſt. 4. C. 39. Aliud eſt Baptizare per mini- ſterium, Aliud Baptizare per poteſtatem. 7 Remiſſio igitur&retentio peccatorum per Miniſterium Joh. z0. non fit poteſtare judicaria, ſed annunciatione vetbi legis& Evangelii, 8. Poteſtas hæc remittendi eccata non minus fuit in veteri, quam in Novo Teſtamento. Uſus eſt eà Nathan in abfolutione Davidis. Idq; aperte docet A poſtolus
Paulus Ack. 26. recitans ſummam doctrinæ ſuæ de pœnitentia,& ſub- jiciens, ſe nihil docuiſſe extra ea, quæ Prophetæ ſunt locuti.
Fr. Quxſtio ſecunda: Luid ſit ſentiendum de tribus pænitentis partibus Romanenſium:
b 52. Reſp. Alia eſt converſio ſalutaris,& interna,& alia publica Ec-⸗ eleſtaſtica: Tres pœnitentiæ partes, quà dividitur converſio in contri- tionem cordis, confeſſionem oris,& ſatisfactionem operis, locum habebät, non in converſione internà, ſed in publicà Eccleſiaſtica 0- lim ex veteribus uſitata: Quienim ob publica ſua delicta ex cœtu Ec- cleſiaſtico excludebatur, ab eo præter internam cordis contritionem requirebantur publica pœnitentiæ judicia, quibus Eccleſiæ ſatisface-
tet; At abutuntur diviſione ea Romanenſes ſaluraris pœnitentiæ par- tes illas conſtituentes. 3z. Opponimus opinioni huic quædam in genere, acturi de ea in ſpecie in ſubſequentibus. Primò: Quæcunque paries ſeclu- dunt à Pœnitentiâ fidem, illæ non ſunt partes pœnitentiæ ſalu- taris: Sine fide n.pœnitentiaeſſe nequit ad vitam, Act. 11.v. 7.18. Et ſi- neàâ nemo placet Deo, Heb. 11. v. 5 Axqui ſecludunt eamàpœnitentia partes illa Romanenſium. Ergo.— 54. Secundè,requirunt Pontificii ſuficientem contiitionem,& quidem talẽ, ut ſi quinonadeò contetanturce de,&inge miſcant pro peccato, ur contritio ſufficiat ad pumendum peceatum, ſiante ex ple- 5 Kkkk 2 tionem

52* De Papiſma tionẽ diſceſſerint ex hac vita, gnem purgatoriũ ſint ſenſuri, Lomhar.3 umnot i 4 diſt.20. Reſp. cõtritio illa revera eſt carnificina conſcientiarum.) 1 Buchsf 54. Excipit Bellarm. lib. 2.c. II. dicens, ſe non ejuſmodi flagitare contnitians Ithlnſi⸗ 6 quæ iræ Dei magnitudinem aquet: De majori peccato magisz de minori minu tuütelun I eſe dolendu. Itemn dolorem debere eſſe ſummum ſaltem appreciativè, non tſem- 4 Hhen d ceſſarium ſummum dolorem quoad intenſionem, ſed tamen utiluupimum eſſe avoc 5z. Reſp. I. Contritio non hypocritica, aut ſuperficiaria, ſed exto- iantiiub 1 to corde ſeria eſſe debet, ut homo ſe propter admiſſa peccata iræ Dei, iullets mortis,& inferni reum eſſe agnoſcat. 2. Quæ Philoſophatur Bellar. hurſal, 1 n de dolons cum voluptate ex peccato conceptãâ æquatione, illa hue ulerpece ten dunt, ut conſcientiæ ſemper hæſitare cogantur, an ſatis contiitæ rdulu ſint, nec ne, atque ſicillis revera carnificina ponitur. 3. Diſtinctio do. iconſola Ioris velappreciativè, vel intenſivè ſumpti caret fundamentis Scii,. i Qurl pturæ,& ratione. Merito igitur improbatur. aa kep. EI 56. Terrid: Scriptura non tantum baptizatis, ſed etiam poſt Ie uussod ptiſmum lapſis, quantum ad ſatisfactionem pro peccato attinet no- i ſcenoyi bis proponit ſolum Chriſtum propitiatorem,& cum illius ſatisfacti⸗ bells ec one nulla noſtra conjungitur. Ilam verò applicamus fide. mnpectt 57. Qaſtio tertia: An veræ pænitentiæ partes ſint contritio,& ſides Heide 58. Reſp. Duas pœnitentiæ eſſe partes nimirum contritionem& aredtig fidem probamus 1. Apartibus doctrinæ Chriſtiana: Quot enim ſuntpar. anſam ͤ tes doctrinæ Chriſtianæ, per quas Deus pœnitentiam prædicat,& o- alipen Peratur, tot ſunr pœnitentiæ veræ partes. Atqui duæ ſunr ejuſmodi i ſoi doctrinæ Chriſtianæ partes, nimirum lex& Evangelium. Expo dux aouni tantum ſunt veræ pœnitentiæ partes. Neque n. ex his junctis terttun iiyxxanl quoddam exeat à lege& Evangelio diſtin Cum, ſed ad legis normam, ſiunlde I l 1 Rin fide Evangelica facta epera bona cenſeantur ſalvis,& inconfulis 69 proprietatibus,& effectis ſingulorum..rn 59. 2. Ex Scripturæ dictis, Mar. 1. v.) 5. Agite pænitentiam,& credr iran un' b te Evangelio. 1. Sam. z, v. 6. 7. Dominus mortincar,& vivificat, dedu- au cit ad inferos,& reducit. Act..y 38. Pœnitentiam agite,& baptizetut 9 unuſquiſque veſtrum in nomine Jeſu Chriſti in remiſſionem pecca. ſia I torum. Luc. 24.y. 47. Sic oportebat predicari in nomine ejus pœniten- ſii ( riam,& remiſſionem peccatorum. Ponitur remiſſio peccatorum pio iaau fide, effectus pro causa. Act. 20. v. 21. Teſtificans Judæis ſimul,& græ- dadye 1 ds, cam, quæ erga Deum eſt pœnitentiam, ac fidem, quæ eſt erga G 1 1 Domt

. A ame. 4* A K ³n 2mh Ha
I Cor⸗ Ma 2 fropraer u r. A* 4 80 Kr
ra ar A g.
* 1— cknt m
iucu 0 1 Tlesfd aus rerrpaes. e ur
8— 4 8 4
2 4
““ b 7
5 „ N.. 2† ⸗ 4 1* M
4 4 8 gelod
abonaat n.6 nim eſt tanquam mallens contereus petram, Jer. 23.y. 29. Accuſat igi-
tur,& iram Dei, atque æternam damnationem minatur, Rom. 3. y. 20.
3
dorm... 7..r Mün AM
Ominc r33. Dcaſ 8 ge e
du
. et ☛ 5
p SI 4
„ e. 1 3 4 7
errpüc
Dißbutatio XXXIII. 595
1 Dominum noftrum jeſum. Si Paulus Rom. I. 2. 8e3. Petrus I. Epiſt.
1.2. 4. has duas partes inculcant. Quas igitur pœnitentiæ partes Chriſtus, & Apoſtoli in ſuis ſcriptis tantum tradunt,& ponunt, eas nos agnoſcamus opor- tet. Atqui tradunt,& ponunt illas duas tantum partes. Ergo. 60. 3. Ab exemplis Scriptur⸗: Nam Adamus coram tribunali Dei conſiſtens voce legis, quam tranſgreſſus fuerat, accuſatur, per terre fit,
& conteritur; Poſteà voce Evangelii addità promiſſione gratiæ de ſe-
mine mulieris caput ferpentis contrituro, erigitur. Similiter David, 2. Reg. 12. Pſal. 1. Eechias ægrotans, 4. Reg. 20. Eſdras, Eſ.9. Daniel. Dan. 9. Mulier peccatrix, Luc. 7. Publicanus, Luc. 18. Petrus, Matt. 26. Latro,
Iuc. 32. Paulus, Aclor. 9.c. 22.1-Tim. I.voce legis perterrefacti ex Evange-
gelio conſolationem audiunt& fide vera ſe erigunt.
61. Quæſtio quarta: An Contritio ſit pænitentia pars?
6². Reſp. Prior pœnitentiæ veræ pars nominatur contritio, quæ eſt verus & ſerius dolor cordis,& pavor conſcientiæ, quo peccator peccata ſua agnoſcens, legis fulmine contritus expaveſcit iram,& judicium Dei
adverſus peccata, doletque de peccatis admiſſis,& ea deteſtatur. Vel:
Contritio eſt terror incuſfus conſcientiæ agnito peccato. 63. 1. De hac paſſim loquitur Scriptura, ex qua colligitur„quod ſit
ppen tentiæ pars. Pſal. 6.v. z. Sana me Domine, quoniam conturbata ſun toſſa mea: Etanima mea turbata eſt valde. Pal. 38. v. 5. Iniquitates mex fupergreſſæ ſunt caput meum, Pſal.) 1. v. 4. Iniquitatem meam
cogn ſo,& peccatum menm contra me ſemper. Ea. 38. v. 13. Sicut
Leo contrivit omnia oſſa mea. cap. 66. v. z. Ad quem reſpiciam, niſi ad pauperculum,& contritum ſpiritu& trementem ſermones meos? Si- milia vide Ezech. 20. v. 43. Dan. 9.v. 5. 7.
64. 2. Idem oſtendunt effecta Legis in peccatoribus: Hæc c-
6. 4.y. 15. Inde igitur in peccatorib. oritur dolor,& tetror conſcientiæ. 65. 3. Docentid exempla, ut Ninevitarum, Jon 3,v. 4.5. G. E- zechiæ, E/⁴ 38. v. 10. Manaſſis, I. Par. 33. v. 12. filii immogeri, Lac. 15..18. Davidis, Publicani, Perri,& aliorum. 4. Idem videre eſt ex dupliciter- mino, qui eſt in pœnitentia: Nam in delectatione inordinata fuit mo- tus ad peccatum. In diſplicentia igitur,& deteſtatione eſta peccato.

600 De Papiſmo
66, Objicit Bellarminus contritionem, Inquiens, ſepe eſe iniu, q
nullam inchoant pœnitentiam. Et Scripturam diſtinguere terrorem à yœniten.
ris. Concludit igitur, contritionem eo ſenſu explicatam, non eſſe partem je. Bitentia, b 67. Reſp.i. Repetimus, vocabulum pœnitentiæ accipi vcl Nux⁴ε, vel uεᷣe⁴⁴. 2. Diſtinguimus inter contritionem filialem&ſer- vilem, non hæc, ſed illa eſt pats pœnitentiæ. 3. Contritio fidellum,& infidelium eſt alia, arque alia, non quidem reſpectu ipſius contritio nis in ſe conſideratæ; Hæc enim utrobique eadem eſt ſpecie,& dei nitione; Sed tanrùm reſpe ctu fidei, quæ in fidelibus parit pœniten. tiam ad ſalutem. Eſtigitut fides, quaſi pars formalis. 8 8. Quxſtio quinta: Anſides ſit gœnitentis pars? 69. Reſp. Peſterior pœnitentiæ pars eſt fides in Chriſtum centritum juntta. Evincimus id I. ex ſcripturæ teſtimoniis generalibus: Quicquid non eſt ex fide, peccatum eſt, Rom. 14. Sine fide Deo placeie,im poſſibilt eſt. Heb. 11. Pœnitentia igitur fide deſtituta non placet Deo, utpeccat remittuntur.
70. 2. A Scripturæ ditlis ſpecialioribus, Mar.).. 15.Pœnitemini d credite Evangelio. Velex Matt.3.v. 2. Johannes Bapriſta prædicarit in deſerto Judææ,& dixit: Pœnitentiam agite Id ſic exponitmr. f09. v. 4. Jobhannes baptizavit baptiſmopœnitentiæ, populo loquens, de eo qui venturus, eſſet poſt iplum, ut cred erent, h. e. de Chriſtojeluad poſtolus Paulus dicit Act. 26.,v. 20. Annuntiabam ut pœnitentiama.
gerent,& converterentur ad Deum. Idem ſic expreſſit, 4ctor. 20,OA, Teſtificans Judæis ſimul,& Græcis, cam, quæ erga Deum eſtpœniteé tiam, ac fidem, quæ eſterga Dominum noſtrum Jeſum Chriſtũ. Ve ita: Per quod tautum pervenimus ad Deum illud ſejungi nequit 4 perniteuli quæ eſt eετ νοισ els rbv Oedy. Arqui per ſolam fidem pervenimus ad Deñ. Hlh 1. 3. A diſcrimine pœnitentiæ filialts,& ſer vilis: Fides pœnitenuum facit ſalutarem,& dilcrimen facit inter contritionem Caini,& Daxl- dis. Judæ& Petii,& aliorum piorum, quæ animata quaſi eſtfdeme- ritum Chriſti apprehendente, ideò. ex ingentibus ſuis dolonbus elur ctatur,& ſalutaris evadit, Hab. 2. verſ.. Rom.. v. I. Ergo fides excludi pœnitentia nec poteſt, nec debet.
72. Denique ſecluſaa pœnitentia fide, negandus eſt onis terminus ad quem: Nam ſola ſide in Chruſtum ferimu 6,& pei Chriſtum in Des propitio hæremus. 75.W
/
conrelſi⸗
genae
ohedohe
V
1 Rel
rddEan eueaxune 146. Ve umettp umekp berleg Glegen rdeccat 7.. dkrangi P. y. jemgrart R.z.4 aun Evar um pa tleillug oned Kockcig alegi Apton ela Kc 179. 4, am De dulo,⸗ aetece baun rber do. mc

ene
vrri vin mMa
Ln. 9 an
dcetc n
uir hruu au 1 Mzn dt Pœurrra barciwod e wum c u 4,*10. 1 Ms
2dDeum ErF
Dißutatis XXXIII. Cek
73. Quas contrà opponit Bellarm. rationes, ad illa rectè reſpon- detur diſtinctione pœnitentiæ in præcedente quæſtione tradita; Et conſideratione partium, quippe quæ reſpiciunt totum velconſtitu- endum, vel conſtitutum.
74. Quæſtio ſexta: Vtrum contritio ad Eyangelium an verò ad le- gem pertineat, Gex eã oriaturr:
73. Reſp. Diſputat Bellarm. lib. ⁊. depœnit. c.2. Contritionem per- tinere ad Evangelium, Contritio, inquit, non eſt terror miyis legis tonceptus: pertiner maximeè ad Eyangelium.
76. Verùm cum diſtincta officia non ſint confundenda, atten- dendum eſt probè, quid Evangelii,& quid Legis ſit proprium. Legis officium eſt peccata arguere. Oritur igitur comritio non ex Evange- lio, ſed ex lege. Confirmamus id 1 apertis Scripturæ teſtimoniis, Rom. 3. v. 10. Per legem eit agnitio peccati. Rom. 4. v. 15. Lex iram oꝑeratur. Rom. 7. y. 7. Peccatum non noſſem, niſi perlegem.
77. 2. Adeſtriptionibus Encomus Evangeli: Scriptura n. nominat
illud Evangelium pacis, Eær2.v. 7. Eph. z. v.13. Evangelium gaudii ma-
gni, Luc. z.v. 10. Evangelium ſalutis, Rom. l.y. 16. Et I. Cor. 15.y.z. Evan- gelium gratiæ Dei, Act. 20:y. 24. Evangelium bonorum, Rôm. 10.y. 15. 78. 3. Ab adjuncto offcio Epangeliietiã in V. Teſtamento: Quod fuĩt pro- prium Evangelii officium in V. Teſtam.& quidẽ jam inde à lapſu pri- morum parentum in ipſo Paradiſo; idem certè officiũ,& non aliud
—..1.2 1. 3—„..—„ hodie illud propriè loquendò obtincbit. Quia non ſunt ſpecie acde-
finitione diverſa Evangelia in V& N. T. Arqui tũ Evangelii propriũ fuit officium tantũ cõſolari, erigere, cõfirmare adverſus terrores pec- cati, Legis,& inferni, idq; patet ex Evangelio in Paradiſo promulga- to, ex promiſſionibus ſubinde repetitis de ſemine, de filio Davidis, de Meſſia&c. Ergo& jam idem,& non diverſum obtinet officium.
79. 4-Ab effecto proprio: In Evangelio revelatur Juſtitia Dei, quâà nos coram Deo juſti repuramur,& ea quidem revelatur ſine lege, teſte A-
oſtolo, Rom. 1..16.17.c:3. y. 21.C. 4. v. 13. Gal.3.v. 21. Non igitur contri-
tio eſt effectus Evangelii: Evangelium exequitur ſuum proprium officium ſine lege,& non cum lege, ut hujus proprium officium ipſi adſeribendum non ſit.
80. 3. Ab antit heſi Apoſtolica, quæ extat, 2. Cor. 3.y. 7. Ubi Apoſtolus
legem conferens cũEvangelio definit legem per miniſteriũ mortis,&
damna-⸗

e eneeeihan S
2“ — 3 5* — 4
56⸗ De Papiſmꝰ ganationis; Evangelium yerò per Miniſteriũ 8. uſtitiæ, vitæ,& ſalutis Etinde generalẽ infert aphoriſmũ⸗Litera ſive lex occidit;S.a.viviſca
31. 6. Aprom ißionis proprio: Promiſſionis officium,&ε⁸ propria eſt, promittere,& offerre,& non accuſare, terrere, conterrete damnare. Atqui Evangelium eſt prom iſſio. Ergo.
82. Ab incommodis: Si enim Evangelium renhas Jlege diſtinctum arguit peccatum, corruit rtmarium legis,& Evangeli di- ſcrimen: Evangelium in legem transformatur, quippe cui tribuiturid, quod legis eſt proprium. Conſolatio piis mentibus, quamex byan-
dlio conrra terrores legis haurire debebant, eripitur.
83. At ohjicitur effectum Chriſti,& Apoſtolorum: Nam Chriſtus au- thor Evangelii contritionem prædicavit, Matth. 4. Luc. 4poſtolt quoq, à Chri ſto mißi ad Eyangelizandum, exeuntes pradicabant, ut pænitentiam aperem.
84. Reſp. 1. Vocabulum Pænitentiæ ſumitur veltotaliter pro tota bominis converſione, ut, Luc. 13.v.3. C. 1.v. 7. Mati. 3.y. z. Luc.3,953 2. Pet. 3.v. 9. Rom. 2. v. 4. vel partialiter& notat alteram tantum conyer- fionis partem, nimirum priorem, quæ ex te dargutione peccaromum oritur. z. Vocabulum Eyangelu ſumitur etiam dupliciter, nimirum vel generaliter per toto Apoſtolorum Miniſterio, ſive doctrinaunirer
Chriſto,& Apoſtolis propoſita Mar. I.v.1. 9.16.y. 5. Luc. 24.y. 47 Ac; ita negari nequit, quod etiam urſerint legem,& ex ea peccata accuſer rint vel ſpecialiter,& propriiſſimè, Mar. i. v. 5. Et ſic intuetur promil- ſionem de gratuita peccatorum remiſſione proptet Cſtriſtum fide apprehenſum. 3. Spiritus S. per legem arguit mundum de peccato,& facit in N. T. opus alienum, utfaciat proprium.
85. Pergunt opponere. Contritio habet promißionem gratia. Ergpeni- net ad Eyangelium.
86. Reſp. Contritio filialis habet quidem promiſſionem ‚gratie verũ nõ ex ſe,& reſpectu ſui, ſed reſpe ctu alterius partis, nempe ldei. 87. Quæſtio ſeptima: An lex incredulitatem arguat?
88. Reſp. Negant id quidem Antinomi; Sed Chriſtus ex profeſ ſo de peccato hocagens dicit Joh. 5. v. 4 5. eſt, qui vos accuſat Moſes. 89. Aliud verò eſt ipſa infidelitas,& aliud ejus objectũ, quod- ſtendit partim lex, nimirum primũ præceptum reſpiciens Deum nan- quam legislatorem; partim Evangelinm quod monſtrat Chriſtum, eiuſq; meritum: Ipſam vero infidelitatem arguit primum præceptum quod fidem,& obedientiam erga Deum requirit.
Finis Diſputationis X XXIII.
ltumd hater.( muulen mmiſac z lnuam 3 unno dheln actere kulü mie dad uC

in Seee
Dilputatio XXNXIV.
DE CONTRITIO N CO RDIA Confeßiione oris,& ſfatufactione Opert:. REsp. Iohanne Chriſtiano Aldenburgio Coburg.
THEISIS I.
I Res conſtitui Pœnitentiæ partes à Pontificiis, e-
9 ſtendimus Diſput. præcedent. th. 25. ut ſunt, contri-
tio cordus, confeßio oris, G&ſ⸗ atisfactio operis: Juſtum enim
S eſſe cenſent, ut, quia omne peccatum committitur corde, ore, vel opere, per contrarium curetur.
FErxaminavimus eas potiſſimum in gene-
nnihil de liſdem ſpecialius, oſtenſuri quod
ntificia,& ea, quam ex ſcriptura docent Prote-
&àſe àpeccatis non liberet: Quod enumeratio
in confeßione neceſſaria nonſit. Quod
3. Quomodo differant contritio Pontificiorum,& ea quam ex Scriptura docent Proteſtantes?
4. RKeſp. Convenientia eſt inter contritionem Pontificio- rum nominalis, ſeu in nomine; Differentiarealis& in rei pſa ita ut põ- tificii nihil ferè nobiſcum commune habeant dempto nominis che. ractere. Nam. i. Diffeerunt efñciente. Faciunt Pon, ificii contritionem o- pus liberi arbitrii, ſiquidem ſtatuunt, quod contritio ſit dolor volun- tariè pro peccatis aſſumptus, cum propoſito confitendi,& ſatisfaci- endi, compend. Theol.lib. 6. 24. Quemadmodum enim in humanis pœ- na voluntariè afſumpta magis placat offenſum, ita in divinis volun-
LIII tariam

604 De Papiſmo.
tariam pœnam remittere,& delere peccatum opinantur,& obig contritionem, ut habeat vigotem,& valorem ad deletionem,&te- miſſionem peccati debere eſſe talem deteſtationem peccati; quæad punitionem commiſſi peccati voluntariè ſuſcipiatur,& aſſumatur, 5. Contrà docent Proteſtantes contritionem potius eſſe paſſionem, quam actionẽ&per vetbum legis prædicatum, auditum, lectum& cogitatum à Spiritu S accãdi,& augeri, Eſa. 8. 13. Qunſileo contrivit omnia oſſa mea. Jer.31. v. 18. 19. Caſtigaſtime Domine,&e. ruditusſum, quaſi juvenculus indomitus. Converte me,& convettar: quia tu Dominus Deus meus. Poſtquam enim conyerttiſti me, egi pœnitentiam: Et poſtquam oſtendiſti mihi„percuſſi femur meum. Confuſus ſum,& erubui, quoniam ſuſtinui opprobrium adoleſcẽtiz meæ. Thren. 5. verſ. 21. Converte nos Domine ad te,& convertemur: innova dies noſtros, ſicut à principio. I. Cor. 11. v. 32. Dum judicamura Domino coxipimur ut non cum mundo damnemur.
6. 2. Acdhuncto perfeirionit,& imperfectionis: Erigunt enim Pontificii contritionem ſufficientem,& perfectam, ita ut nonin genere tantum de omnibus peccatis, ſed& in ſpecie de ſingulis peccator doleat,& ſtatuat quæcunque peecata ſic in individuoſub contritionem non venerunt, ca nullam remiſſionem conſequi,§i quis verò talem contritionem habere non poſſit, eum ſaltem anti tionem habere oportere fingunt, hoc eſt, dimidiam quaſi conti- tionem, vel initium contritionis. A junt, ſi quis vehem enter doleat b de peccato ſuo, ſed tantummodo propter pœnam, quam ſibitimet irrogandami iſte nõ eſt contritus, ſed attritus. Voluntq́; hominem, ye- rè contritum, odiſſe peccatum ſuperomnem rem odioſam,& dete- ſtabilem. Arttritum faciunt, odiſſe, ſed non tanto exceſſu, non uhtra omnem rem odioſam,& dereſtabilem. Si quis vero dicat, ſenon poſſe habere contritionem(ut fieri potuit in Micito amore aut vin- dictæ cupiditate,& cæteris) interrogant an is non optet,& cupiat dolere? Reſpondenti cupere ſe, accipiunt hoc pro contritione,&re- mittunt peccata propter hoc bonum ipſius opus, quod nomine con- tritionis ornant.
7. Contra docent Proteſtantes contritionem licet in ſeriis Pœnitentiæ exercitiis creſcat, carere ſufficientia,& perfectionis go⸗ ri
. 1
ulie fl anbcid eädkcontl
aridone
fnub 9. Con tupœni
rkentian
wörettele ſran- Ktwsloäc d. 4. Luntam nereame u. ales Ch olam,e ſcela usputa mm. 11 torop juslan⸗ n.
murir

dar pecaas
rmee er mt, amd Wen dnen Mdere re
wons. Aut mr modo Not —
4
erens cdrh eis tum luperod ets
3 4 7,oculle, d e
1 dereſtadac
Diſputatio XXXIy. 605
4⁴
ià ILuc. 17. v. 1e. Rom. 3.v. 2z. Addolorem igitur contritionis pertinet etiam hoc dolere, quod de peccaris non poſſumus ſatis dolere. Quæ
verò de contritione multis fabulantur pontificii carent fundamen-
to Scripturæ, ſunt miſerarum conſcientiarumtorturæ, ſimulationis
doloris, ad deſperationem adactus. 8. 8. 3. Requiſitis. Nam requiſitum quaſi conſtituens, quod in
contritione includatur,& cam antecedat, ſcribunt eſſe, propoſitum bene
viyendi. 9. Contra oſtendunt Proteſtantes bona opera eſſe fructus& ef⸗
fectus pœnitentiæ, Matt. z. v. 8. Luc. z. v. à. Facite fructus, qui deceant pœnitentiam. Act. 26 y. 20. Annunciabam, ut pœniventiam agerent,
& cõverterentur ad Deum, operafacientes digna his qui reſipuiſſent Gal. j.v. 22. Fructus ſpiritus eſt charitas, gaudium, pax&c. At omnis eſ fectus ſuâ causã eſt poſterior.
10. 4. Fine: Nam pontificii ſuam contritionẽ, ajunt eſſe meritoriã
& tantam eſſe poſſe, ut non tantum culpa, ſed etiam tota pœna pro-
pter eam dimittatur,& gloria conferatur.
11. Contrà docent Proteſtantes, non noſtrum dolorem, ſed ſolius Chriſti obedientiam ſatisfeciſſe pro peccatis, eamq; eſſe meri- toriam, expiaſſe peccata noſtra,& reconciliaſſe nos Deo. E. ſ3. y. 4.5. Verè la nguores noſtros ipſe tulit,& dolores noſtros ipſe portavit: Et nos putavimus eum quaſi leproſum,& percuſſum à Deo,& humilia- tum. Ipſe autem vulneratus eſt pro pter iniquirates noſtras: Attritus eſt propter ſcelera noſtra: Diſciplina pacis noſtræ ſupereum,& livore ejus ſanati ſumus.
12. Qure licet pontificii nobiſcum contritionẽaſſeverare vide- antur, in reipſa tamẽ prorlus à veritate aberrant& a nobis diſſentiũt.
13: Quxſtio ſecunda: An contritio a ſe,& per ſe à peccatis liberet,&
Iit cauſa remißionis peccatorum.
14. Reſp. Contritio neceſſaria quidem eſt, I. ob manda- tum Dei, cujus voluntati obtemperemus oportet. Verè dicit D. Che- mnitius part. 2. Exam. Concil. Trident. pagin. 335. Ordo diyinus eſt, quod vult Eyaugelixare; ſed pauperabus: vult ſanate; ſed corde contritos: pult prædicare dimißionem ſed captivisa nult edlucere,& liberare; ſed vin- ctos, hoc eſt, ſub peccatis concluſes: vult conſolari, ſed contriſtatos,& lugen-
* 2.7 4 ö„z r 22 1 75 5 tes: vult re pir rt. ed au coultum ptrül: Bens lacienem aſt Domino, ſed ayer
rS⸗

7 *——————— 3 8e—— 8———— 4—— 3— 2. 2n„ 1——— 1————————— ö“ ————— ———— ——————————. ———— 3 1 3—————— 8—————— ———————-:,ʒ eagee——
———— ——jjjy
606 De Papiſmo timentes eum,& in eis, qui ſperant ſuper miſericordiã ejus. vult reßtceres ſedla- borantes, Goneratos vult coronare miſericordià,& miſerationihusz ſed capun dumiliatum, non turgidum: vult infundere oleum miſericordiæ; ſed vulne- ratis, Eſai. G. v.l. Luc. 4.v. 18. 2. Ut igitur agnitâ peccatorum multitu- dine coram Deo nos humiliemus. 3. Atque ut magis, magiſq; dul- eeſcat nobis Chriſtus in doctrinà Evangelii propoſitus. Quemad- modum enim morbum nonagnoſcentes, nec dolorem ejus ſentien- tes, medicum non quærunt, nec medicinam curant, neq; applicant: Ita qui agnitione, ſenſu,& pavore peccatorum,& iræ Dei adyverſis peccata non ſunt contriti,& perterrefacti ‚ miſericordiam Dei, quæ in Chriſto proponitur, non ſatis curant. Lex enim eſt pœdagogus ad Chriſtum, hoc eſt, urget,& impellit vulneribus oſtenſis, ad quæten- dum medicum,& quærendam gratiam Dei in Chriſto promiſſam. 15. Sed neceſſaria non eſt hoc fine, ut peream remiſſionem peccatorum conſe quamur,& quaſi à ſe,& per ſe à peccatis li- beret.
16. Nam abſque operibus Legis conſequimur remißionem peccato- rum,& juſtificamur. Pſal. 143.v. z. Ex operibus legis non juſtificatur omnis
3... 3. ¾. caro. Rom. 3.v. 28. Arbitramur fide juſtificari hominem abſque èperilu legu Rom. 4. v. j. Ei, qui non operatur, ſed credit in eum, qui juſtificat impium, imputatur fides ſua ad juſtitiam. Rom. I1. Si ex gratia jam non
ex operibus legis. Gal. z. Juſtificatur homo non ex operibus legis. Gal.
3. Quicunque ex operibus legis ſunt, ſub maledicto ſunt. Eph. ⁊. Non
«*
operibus, ne quis glorietur. Tit.a. Non ex operibus juſtitiæ, quæ feci-
mus nos, ſed ſecundum ſuam miſericordiam ſalvos nos fecit, Ergo g 26— contritione, qua eſt opus legit.
17. 2. Quod auget peccatum, occidit hominem,& deducit ad inſerui illud remota,& ſalvificà fide in ſeclusã ſe novæ vita propoſitũ, neque forma-
liter, neque virtualiter continerepoteſt, tantum abeſt, ut eſſe poßit cauſa ke-
mißionis peccatorum. Arqui contritio orta ex Lege auget peccatum, dedulin ad inferos: Quia lex, ex quã oritur contritio illorum effectorum eit cauſa, Rom. v. 20. C. 7. v. 9.2. Cor. 3.v. 7,9. Quare niſi Dominus in Evangelio oſtenſo mediatore Chriſto per fidem in ſanguine ejus vivificaret,& ex infe-
ris hominem contritum reduceret; vel ſaltem deſperaret, vel exeulſ 10 jugo redargutionũ,& minarum legis in ſecuritatem prolaberetur.
18. 3. Sinoſtra contritione peccarorum remiſfionem,& ju- ſtitiam
n ädu
rledid lu nasg Axzalu uluekt auarhomn uchnes Pr u prruor knhum! 1 uo njtra
2 5
Ka Tnenri
1 den, 1 nigan dlenwe uaßa

nodu d ahn Gna Enni eſ nur dceut inadutmn M tbtenot r lecutur,i a4. In. Na
neutif u 4 unus„ud M u 4 E„ — 1 5 nm N 6ec mug N 19 nnocefe Se
Juſtificatione. confeſl. W irteb. cap. de contrit. p. 114. Cpriſtus mortuus et, non eo conſi-
Diſputatio XXXIV. 607 gtitiam confequi poſſumus, tum Chriſtus vel fruſtra, vel non ſufficien- ter& perfectè eſt attritus. Atqui conſequentis affirmatio eſt impia. Ergo&antecedentis, Eſa. 53.v. 4.5. Verè languores noſtros tulit,&c. verſ.6. Omnes nos quaſi oves erravimus, unuſquiſque in viam ſuam
declinavit:& poſuit Dominus in eo iniquitatem om nium noſtrum.
1. Acl. 4.. 12.- ſub cœlo datum hominibus, in quo oporteat nos ſalvos fieri. cap. 10.
v. 43. Huic omnes Prophetæ teſtimonium perhibent, accipere re-
Non eſt in alio aliquo ſalus. Necenim aliud nomen eſt
miſſionem peccatorum per nomen ejus omnes, qui credunt
ineum. 19. Excipiunt Pontifßcii, aſſerentes, Chriſtum ſuâ contritione proms-
ritum eſſe, ut& noſtra contritis expiet peccata. N ihil igitur per meritum no- ſtra contritionis derogari merito Chriſti. 1
20. Reſp. Examinabimus effugiũ illud& ſimilia in Diſput. de Intereã commendamusillud, quod legitur in Apol. lio, eo uſu,& fine, ut bona noſtra opera acciperent meritum;& dignitatem ex- piandi peccata, ſed ut mala noſtra opera, quæ ſeyeritas judicii Dei non tantum in peccatis ſed etiam ipſis bonis operibuu noſtris invenit, expiarentur coram Deo. Chriſtus, inquam, paſſus eſt nonpro bonis noſtris operibus, ut ipſa expient pecca- ta, ſed paſſus eſt propeccatis,propeccatis, inquam, ut hæc expiarentur, non pr- pter noſtras actiones, vel paßiones: ſedl propter ſolas actiones,&paßiones ſolius Chriſti. 21. 4. Poſitâ caus ponitur effectus. Atqui poſità conttitione non ſtatim ponitur peccatorum remiſſio, uti videre eſt in illis, qui de- ſperant, in quibus ſæpe graviores ſunt dolores, quàm in eis, qui ſalu- tarem p œnitentiam agunt. Ergo noſtra contritio non eſtremiſſionis peccatotum cauſa. e Qumaobrem licet doceamus, contritionem requiti in pœ- nitentiam agentibus ratione ordinis, negamus tamen eam nece flari- am eſſe tanquam cauſam& meritum.
23. Bellarminus libr. 2. de pœnit. c. 12. ſententiam Pontificio- rum enarrans, catholici, inquit, communi conſenſu docent, contritionem cau- ſam eſſe remißionispeccatorum. Catech Trident. p. 290. Ex quo,inquit, li- cet cognoſcere veræ contritionis eam vim eſſe, ut illius beneficio omnium delicto- rum veniam ſtatim impetremus.
LllI 3 24. Con-
4

ä 3 .— 5 8“ 8 4 — 1 ——————— ¹—— — 2 — 4*——ͤͤͤͤ ereee ts+— — 82 2 he——„ 8
—. m..— 2 4 d———— emu—öööö ee e
60 De P apiſmo
24. Confirmat Bellarminus opinionem illam DPontificiorum
teſtimoniis Scripturæ. Primum petit ex Ezech. 18. v. 27. Cum averterit ſ impius ab impietate ſuã, ipſe animam vivificabit. Quid clarius, inquitz an vivificare animam ſuam, non eſt aliquid facere ad propriam juſtiſica. tionem? b
25. Reſp. I. Proponitur in teſtimonio illo deſcriptio nonſoli- us contritionis, ſed totius pœnitentiæ, verùm ab altera parte,& poœ- nitentiæ fructu, ut ex notioribus,& iis, quæ ſenſibus ſunt obvia nobis innoteſcat, minus notum,& minus ſenſibus obvium, veluti ex effe- cto deſcribitur cauſa, ex fructu arbor. 2. Nam averſio ab impietate deſtituta fide locum habet nullum, ſiquidem fieri non poteſt, ut ſine ſile quis placeat Deo, H eb I1. v. G. Fide purificantur corda, Act. 15.v. 9. Fide datur Spiritus S. qui eſt renovationis author, Gal.z v. 2. 3. Homo in peccatis eſt mo- tuus, eſt naturãà filius iræ, Eph. z.v. 1.3. Ergo ſemetipſum nequit viviſica- re. Chriſtus verò eſt via, veritas,& vita, per quem venimus ad Patrem, ſohan. 14.v. 6. Ipſius igitur vocem, qui audiunt, vivunt, Johan. 5.v. 29. 4. Phra- ſi Hebræa vivibcatio non ſemper ſignificat vitæ procreationem, ſed ſæpe ejus conſervationemo ut Exod. i. v. 17. obſtetrices vivificarunt pueru Iſraeliticos. Deuter. 20. v. 17. Non vivificabitis ullam animam populonun
iſtorum.
26. Secundum ex Ezech. 18.v. 31. Facite vobis cor noyum,& 5yi- ritum novum. Quod ſi, ait, dum convertimur,& pœnitentiam agi- mus, facimus nobis cor novum,& Spiritum novum; quis inficiari poteſt, converſionem, ac pœnitentiam cauſam eſſe ju- ſtificationis.
27. Reſp. 1. A præcepto ad poſſe non valet conſequentia. 2. Ob oculos nobis ponunt mandata illa naturæ noſtræ imperke- ctionem, ut tantò ardẽétiùs eam deploremus, quantò remotiores nos aperfectione legis factos eſſe intelligimus. 3. Inde plenius addiſci- mus, quid in quoridianis precibus à Deo portiſſimum flagitare de- bemus. Auguſtinus dicit lib. de Grat.& lib. arb. c. 16. Ided jubet Dew aliqua, qua non poſſumus, ut noverimus, quæ ab ipſo petere debeamus. 4. Deus
3§. 2/1 5 5, 7 1. enim eſt, qui aufert cor lapideum,& dat cor carneum, Ezech. 11. y. 19.1p. 36. verſ. 6. Et qui creat cor mundumn in nobis, Pſal. ĩ1.y. 12. 5. Spiritus ſan-
tus
güttert Firl grGhibon 1 ecud abnüßt rnbn
' 1p
tbani
ſeichtch
10 de mrwüm lnnece rctakhn,g m rapilche een wadt detun, ecdenr eblecur
mhey daan.
rbone qerie Kerjtkten ubupan
rijſef ſn dn lat A lu am 9 deum
nuce

4 Dipputati⸗ XXXIV. 669 tus igitut operatio cum vetbo illo mandati eſt conjuncta,& non ab eo ſejuncta: Dum pracipit, ut faciamus nobis cor novum, per Mini-
ſterium verbi donat id quodà nobis requirit.
28. Tertium ex Jona 3. verſ. 10. Et vidit Deus opera eorum, quiæ con- verſi ſunt de vià ſua malà,& miſertus eſt Deus ſuper malitià, quam locutus eſt,
ut faceret eis,& nonfecit. Hoe certè loco, inquit, cauſa redditur, cur mi- ſertus ſit Dominus Ninivitarum, quia converſi ſunt de vià ſuà malà, & pœnitentiæ opera fecerunt.
29. Reſp. I. Virtutes Ethnicorum,& bona opera non rena- torum præmium habentà Deo intemporalibus, ſed abſque fide re- miſſionem peccatorum nulli homines conſequuntur. Dubium igi- tur eſt nullum, quin mitigatio pœnarum temperalium per contiitio- nem præcisè,& diſtinctè ſumptam, impetrari poſſit, idque patet ex exemple Achabi. 1. Reg. 21. verſ. 27. 2. Aliud eſt quætere de ordine, quem ſervat Deus homines ſanando,& in gratiam recipiendo;& a- liud de causâ,& merito propter quod peccata remittit: Jona 3. verſ. 10: defcribitur ordo,& qualitas eorum, quorum Deus eſt miſertus. 3. Inſequitur ſalutarem contritionem eum Deo reconciliatio,&
ſæpe pœnarum averſio, vel mitigatio, non ratione contritionis, ſed ratione alterius partis, nimirum fidei, contritionem quaſianimantis: Nam juſtificati ex fide pacem habemus erga Deum per Dominum kunkalag. rr noſttum Jeſum Chriſtum, Rom. z. v. i. t. duncmet e 30. Quartum, ex Pſalm. 51. verſ*9. Sucrificium Des Spiritus ot nomm,!* contribulatus: At ſacrificium Deum placare,& gratiam impetrare ſo- oocm, u. 42 let, dicit Bellarminus,& ideò ſubjungitur: Cor contritum,& humilia- num Deus non deſpicies. cepto a4d 9 31. Reſp-I. Epheſ. 50. verſ. 8. Chriſtus dilexit nos,& tradidit metipſum pro nobis oblationem,& rictiman Deo, in odorem bona fra- . 1 grantia. Ergo aut neceſſarium non fuit, ut Chriſtus ſeſe pro nobis in arâ crucis offerret, aut noſtra contririo iratum Deum non pla- cat. 2. Aliud eſt placere Deo,& aliud placare Deum: Contritio piorum, quæ eſt ſacrificium auneessεν placet Deo; At unicum ſacrificium eſt illud Aasiνν quod placat Deum, cujus typus fue- runt ſacrificia V. Teſtamenti. 3. Contritio, de quâ agit Prophera regius:

„ſͤͤ³*³ 1 ————
nim duo, ut ſunt, Spiritus contr
Exhis infert Bellarminus
regius eſt ſaluraris non reſpsctu ſui, ſed reſpectu fidei.4. Conjungite ulatus, ſeu confractus,& cor contritũ. Spi-
ritus confuſus ad ſeriam peccatorum agnitionem refertur cor contii
tum ad fidem pertinet. 32. Quintum ex Dan. 4.Y. 24. Peccata tua eleemoſynis redine.
Et Tob. 12.v. 9. Eleemoſynaà morte liberat,& ipſa eſt, qua purgat pectata. loca ca de Eleemoſynis pœnitentium eſſe intelligenda, qui ſaltem ex congruo per contritionem,& operapo- nitentiæ Dominum placant.
33. Reſp. 1. Articulorum fidei interpretatio ex proprid eatum ſede ubi ex pro feſſo de iis agitur eſt inferenda non ex detortà aliquã ſententiâ excerpenda& fferenda. 2. Diſtinctanon ſunt confunden- da. Certum eſt pœnitentiam agentibus remiſſionem peccatorum,& ſalutem æternam promitti; At falſum eſt propter noſtra merita.& E- leemoſynas, donari. Donatur n. gratis propter meritum Chriſti cu- jus ſanguis nos liberat ab omni peccato. i. Johan. 1.z. Ipſe Daniel dici 6ap.9 v. 7. 8. 9. Tibi Domine Juſtitia; Nobis autem confuſio faciei Domine nobi confuſio faciei, Regibus noſtris, Princip ibus noſtris, G Patribus noſtris, quia peccawerunt. Tibi autem D0 mino Deo noſtro miſericordia,& propitiatio, quia receßimus à te.v.18. Nõ in ju ſtiſicationibus noſtris proſternimus preces antefa- ciem tuam ſed in miſerationibus tuis multis.
34. 4. Nonnulli remittunt ad vocabulum pPodhoclocou- ſurpatum: Hoc enim non ſemper ſignificat redimere liberare,& ſer- vare, ſed etiam ſæpe abrumpere, leperare ‚auferre conterere, ut Exod.
32.v. 254 ſeparate in aures. Senſus igitur eſt, ceſſa à tuis erroribu. abrumpe, vel abjice peccata, nmirum juſtitia. Hactenus enim carniſti omni ſeuſu, cum ita tibi dediſti effrenem licentiam. Voluit igitur Daniel Regem quidem hortari ad pœnitentiam ‚ſed ſimul meminit cum quo homi- ne,& quali ſibi ſit negotium, nimirum cum tali, qui non primapieta- tis tenebat rudimenta,& qui in miſericordia in pauperes peccayelat: Conſilium igitur datur abrumpat peccata. 35. FAlii diſtinguunt inter judicium Dei&chominum. Pecca- ta eleemoſynis redimuntur in judicio hominum, quibus ſe quis ſtu- der reconciliare, poſtquam eũ læſit; Sed non expiant peccatain judi-
cio Dei. Danielreſpicit, quàm ſe inique,& inhumaniter geſſerat Na.
bucho
cht sgun
30
abmiele
Heuiiamax
675. Nof eelühe MMde eo cn thrun nbebaur rukeöit unfrf. ze etn anenobbi indg.
4
7.
ekeimnre
enodenud
aügnü eeh flaſafß anneätnd in
b
3
danna

* armm e 1:
4 Arrrin A ⁸
4 1 3 Lcfeen 1 Sa 4 4 mn 1
wam
*
— 4 3 8 8 1 n ut
8
a*
Diſputatijo XXXIVY. 611 buchdonoſor, quàm tyrannicè ſubditos vexaverat,& quam ſuperbè pauperes,& miſeros contempſerat. Ut igitur hæc peccata redimat,&
meliorem vitam agat, monet.
36. 6. Nonnulli diſtinguũt inter pœnas æternas,& tempora- les. Neq; Rex interrogat de modo conſequendi vitam æternam, ne- que Daniel de eo reſpondet; Sed de remotione pœnæ temporalis:
Kex enim tyrannidem exercuerat in pauperes propterea gravis
ipſi prædicebatur pœna, quam per beneficentiam averti poſſe in- terroganti Regi reſpondet Daniel, idque etiam exemplum Achabi I. Reg. z1. verſ. 27. Eaque reſponſio approbatur in jure Canon. Cauſa 33. Queſt. 3.6. 56. Eleemoſyna à morte,& non utique ab illa morte, quam ſemel Chriſti ſanguis extinxit,& à qua nos ſalutaris Baptiſmi,& re- demptoris noſtri gratia liberavit: Sed ab ea, quæ per delicta poſtmo- dum ſerpit. 37. 7. Intered non abjicimus diſtinctionem inter cauſam & effectum, inter meritum,& fructum: Quamvis eleemoſyna non ſit meritum remiſſionis peccatorum,& vitæ æternæ, in renatis tamen eſt fructus, pœnitentiæ,& ideò liberare dicitur d peccato, quia teſtifica- tur de fide. Huc igitur pertinet regula: Multa tunc fieri dicuntur, quando Jfacta eſſe manifeſtantur. 3 38. 8. Liber Tobiæ non eſt in canone, ut in ſecunda Diſpu- tatione oſtendimus. Legitur igitur quidem ad morum conformatio- nem, ſed non ad fidei confirmationem. 9. Commoda interpretatione verba illa, ut conſentiant cum ſcriptura canonica poſſunt explicari, ut nomine mortis intelligantur pœne temporales, quas Deus iis ſæpe re- mittit,& mitigat, qui ex verâ charitate erga pauperes ſunt benefici,& in altera etiam vita aliquem ex eleemoſynis fructum percipient Pſal. 40.v. J. Beatus vir, qui intelligit ſuper egenum& pauperẽ, in die ma- la liberabit eum Dominus L ac. 16. v. 9. Facite vobis amicos de mãmo- na iniquitatis, ut cum defeceritis recipiant vos in æterna tabernacula. 39. Sextum ex Luc. 7. verſ. 4 7.ꝗ Remittuntur ei peccata multa, quia dilexit multum. Hoc loco, inquit, contritio ex dilectione, quam lachrymæ teſtabantur, apertiſſimè dicitur eſſe cauſa remiſſionis peccatorum: Siquidem particucula illa QlIONIAM, cauſa- lis eſt. 40. Reſp.. Diſtinguimus inter cauſam conſequentis,& con- Mmmm ſequentiæ,

ea. Pe P/niſme 8 fequentiæ, inter cauſam rei,& argumenti inter notam conflitutienis, ſeu ptoereationis,& declarationis, inter ² νm νοιοοιφέαάανν& b cpp; Xoει απρενν, inter cauſativum& ratiocinativum, inter aAA△̈ο μπQν ea. Sanxdv. Damaſcen. dicit lib. 4.cap. 20. Hoc animadvertendum eſt, quod mas ſacræ Scripturæ eſt, quaædam quæ ſecundum eyentum debent intelligi, cauſæliten dicere. Conjunctiones, quia, nam, enim, quonian,&c. appellantur vul- gò caufales, ſed per Synecdochen, eò quod ſæpe rei cauſam quidem notent, ſed non ſemper, quia ſæpe adhibentur, ut ſigna argumenti de clarantis ſive illud ſit petitum ab eſfecto, ſive ex alio loco, ut: Deus eſ omnipotens, quia creavit cœlunt,& terram: Hic conjunctio quia, eſtnota atgumenti declarativi ab effecto ſumpti,& 1. Johan. 3.v. 14. dIgs ſci mus, quoniam de morte translati ſumus ad vitam, quoniam diligi- mus fratres. Sie&: Luc.7. verſ. 47. dilectio non eſt cauſa, vel meri- tum remiſſionis peccatorum, ied ejus argumentum, nota,& ſignum. 1 41. 2. Confirmamus interpretationem hane primoͤà ſimili- tudine, qua utitur Chriſtus: Sicutenim creditor debitoribus, qui non fant ſolvendo remittit ex meraà libetalitate: Ita etiam Deus te- mittit nobis debitoribus abſque noſtro merito peccata noſtra exgrs tia, Roin. 3. yerſ. 24. Secundo à cauſa dilectionis, quà ad diligendum Deum movemur: Deus enim dilectione ſuà nos præveniens propter
Chriſtum,& in Chriſto peccata nobis remittit; ideò ad Deum dile
gendum incitamur. Jöh. 1.v. 10. II. Terrio ex verbis Chriſti. Nam velſ. 50. Fidei attribuit, quod mulier hæc ſit ſervata,& pacem conſcientiæ aſſecuta. Quartò abipſa ablolutione Remittuntun tibipeccata yerſ.47. Perinde atque paralytico nullis bonis operibus ornata dicebat: Con ſĩde fili remittuntur tibipeccata tua. Quintò ex ſcopo parabolæ verl.49 Qui eſt ut oſtendatur, iſtum debitorem, cui plus remittitur, plus dill- gere. Quæ autem accommodatio poteſt eſſe parabolæ, hominis ſtatuitur cauſa remiſſionis peccatorum? lmo verſ. 47: dici Chriſtus, cui paululum remittitur, is minus etiam diligit. Peccatorumt- giturremiſſio dilectionem præcedit. Sextò ex verbis Chriſti ver.o.
Vade in pace. Inde Apoſtolus dicit. Rom.. verſ. 1. juſtificati fide pacem ha⸗
bemus. Nam qui nituntur propriis operibus pacem habere nequeum
in conſcientiis, cum ſemper ipſis ſit du bitandum, eo quod nelciant,
au ſat bonorum operum fecerint, necne.
ſidile ctio
4-
alruotus vragſeban arasbdtokol an fisce rmnenpane
Naic rrbeu relwen.&
6 dep rſelbärr afchüdde ncoxdonb uiung aüimg evawe diene üunmn
1 nengemn tarſu

Diſputatio XIXIV. b 613
42. 3. Verbum igitur iμe dilexit conſuetudine hebræa pro
præſenti eſt poſitum, hoc ſenſu: remiſſa ſunt ei peccata multa, quia di- ligit multum.—
. 4. Ambroſius lib. 6. in Lucain pag. 79. dicit: Plus diligit, cui donatur amplius. Lyra ſuper hunc locum dicit: Particula quoniam non cauſaliter, ſed conſecutivs eſt intelligenda. 5. Imo Pontificii non- nulli, teſte Stapletono evidenriatextus convicti noſtram tenent ex- plicationem. b b
44. Provocat deinde Bellarminus ad Patrum nonnullorum authoritatem; Sed 1. diſtinguere debebat inter locutiones populares &accuratas. Sixtus Senenſis lib. 6. Biblioth. annot. 1)2. dicit: Conci-
onatorum verba non ſemper eo rigore ſunt accipienda, quo primum
ad aures auditorum perveniunt. 2. Attendere debebat, quod lo-
quantur ſæpius deꝑ œnitentiA ſalutari, cui fides in Chriſtum Media- torem eſt conjuncta.
„ ,. Denique ſubjungit rationes. Nam 1. Orationem pec-
2 vre catoris, ait, placare Deum ac veniam impetrare. Ergo multò minus
anmüch h converſionem,& pœnitentiam eſſe inanem. 2. Actum pœnitentiæ eſ- utan h ſeàSpiritu S. Ergo ſuo modo eſſe eam cauſam juſtificationis.
Adotatde- 46. Kelp. Calumniatur Bellarminus: Nemo enim noſtrum
Lecdoce gicit vel ſalutarem converſionem vel orationem eſſe inanem. 2. Cui-
liber pœnitentiæ parti ſua eſt reliquenda proprietas. Per contritio- nem cor hominis àο piritu S. ut ſit capax gratiæ divine, præparatur. Fi- des animans quaſi contritionem eſt inſtrumentum illud quo appre- hendimus gratiam Evangelicam. 3. Oratio veniam peccatorum impetrat nonex opere operato, non ex ſuã dignitate necper modum
meriti; Sed quia procedit ex fide gratiæ divinæ in merito Chriſti fun- datæ innitente. 4. Opera renatorum iunt opera non primum regene- randorum, ſed regeneratorum.
47. Quxæſtio tertia: An confeſſio,& enumeratio ſingulsrum pecca- torum cum omnibus circumſtant iis ſit eus, qui poſt Baptiſmum in peccata pro- lahuntur ſimpliciter neceſſaria,& meritoria:
48. Reſp. Confeſſio auricularis pontificia requirit. i.omnium
& ſingulorũ peccatorũ, quæ poſt diſtrictum examen in memoriã ve- nire oſſant in aures Sacerdotis denarrationé. 2. Omniũꝶ circumſtan- tiarum enumerationem. 3. Confeſſio igitur talis ſecundum ipſos
Mmmm eſt me-
AH dtch
— 8

—
—
——————
614 De Papiſmo &meritoria. 4. Quod peccatum reticetur, non remittitur. 5. Nam Sacerdotes lunt Spirituales Judices. Decretum Concilii Tridentini Canon. 8. hoc eſt: Si qui⸗ dixerit, confeßionem omnium peccatorum, qualem Eccleſia ſeryat, eſſe impoßibilem,& traditionem humanam a piis abolendam aut adeam non teneri omnes,& ſingulos utriuſque ſexus Chriſti fideles, juxta magni concilii Lateranenſis conſtitutionem, ſemel in anno,& ob id ſuadendum eſſe Chrifti fidelibus, ut non confiteantur tempore quadrageſima, anathema ſi Propugnat id Bellarminus lib. 3. de pœnit. cap. 2. Metho. confeß. pag.6. Quis, quid,, ubi, per quos, quoties, cur, quomodo, quando; Peccaſti dices, ut ſi confeßio vera.
49. Nos verd confeßionem illam auricularem Pontiſiciam non tantum non neceſſariam, nec meritoriam, ſed eam etiam impoßibilem,& miſeram ani- marum carniſicinam eſſe dicimus.
Fo. Nam 1. Quod non habet in Scriptura mandatum, nec exemplum, neque promiſſionem, illud ſub periculo faluris, nec po- teſt, nec debet conſcientiis imponi, nec eo conſcientiæ debent torqueri. Atqui confeſſio illa auricularis pontificia, qua omnia peccata coram ſacerdote cum omnibus ſuis circumſtantiis nume- rantur hoc fine ut confeſſio reddatur meritoria,& peccata alis re- mitti nequeant, non habet in ſcripturã mandatum, nec exem- plum, neque promiſſionem. Ergo. Propoſitionis veritas patet ex ſcripturæ perfectione,& ex traditionum, atque 3-eNoDnoudiay qualitate. Aſſumptionem itidem agnoſcat oportet diligens ſcriptu- ræscrutator: Nuſpiam n. in V. Teſtamento,& nuſpiam in Novo con- feſſio illa eſt mandata. Et Chriſtus paſſim abſq; illa peccatorum enu- meratione præmiſſa peccata remiſit, ut paralytico, Matt.9„y. z. Mulieri peccatriei, Luc. 7. verſ. 47. Zachæo, Luc. 19. verſ.d. Non aliter autem miſit Chriſtus Apoſtolos, quam ipſe miſſus fuit, Johann. 20. yen 21. Unde nullum legitur exemplum in Actis, quod Apoſtoliſpeci alem Apoſtoli omnium peccatorum enumerationem exegerint. A- poſtolus Petrus dicit, Act. 2. y.z8. Pœnitentiam agite,& baptizetur unuſquiſque veſtrum in remiſſionem peccatorum. Specialem verd peccatorum enumerationẽ non requirit. Nam de Baptiſmo in remif ſionem peccatorum adminiſtrando expreſſum acceperant manda- tum, Matth. 28.y. 28. Marc. 16.y.. Sed non de exigenda ſingulorum
peccatorum enumeratione. b 51. 2. Quo-
ſa wot
n um. Hre ge autebla ſcrdar 1. cr Rpud
61 anſ 6 lche
— i . ntgdh
4
euundovtc dan pud
8 0
8
dan wan aulnptc um Acont KdaohKcee däien c. rmdſnher
p denna emi e ſlce eftan oget ſärb rnach enn

4
4 2 4. 200 Moe 2 82
3
4 11 11 — 4 Dern o e — 2 „Kameet
4* a Dden aV. Tehnnt e
— 4 † 4* 3 Acubus dan
““
Diſputatio XXXIV. 615
31. 2. Quocunque ſeriò pœnitentes ad impoſſibilia ob- ligantur, illud eis tanquam ad ſalutem neceſſarium, nec deber, nec poteſt imponi. Nota non quæri, an verè pœnitenti ſit utile, ut pec- cata quædam in ſpecie recitet; Sed an ſimpliciter ſit neceſſarium, ur i- pſis imponatur. Atqui auricularis illa pontificia confeſſio ſeriò pœni- tentes ad impoſſibilia obligat. Ergo. Juſtus enim cadit in die ſepti- es, Proyerb. 24. verſ. 16. Delicta igitur, quis intelligit, Pſalm. 19. verſ. 13. Oportet igirur ſemper orare,& non deficere,& dicere dimit- te nobis debita noſtra, Matthai é. verſ. 12. Jobus dicit, capit. 9. verſ. 28. Vercbar omnia opera mea, ſciens quod non parceres de- linquenti. Et publicanus orat, Domine eſto mihi miſero peccateri propitius.
52. Inanis eſt exceptio Bellarmini aſſerentis libr. 3. depœnit. cap. 17. Non exigi abſolute omnium peccatorum enumerationem, ſed eorum ſolum, qua poſt diligentem memoria excußionem occurrunt. Nam pro- verbium Pontificiorum eſt: Non confeſſum, nonremißum. Recitan- da igitur apud ipſos ſunt peccata, ut Sacerdotes de iis judicent. Catech. Roman. part. 2. cap. 2. de gacrament. pænitent. quaſt. 41. Si quis ex iis, inquit, quæ enumerari debent, aliquid prætermittit ‚tum non ſolum ex confeſſione illa nullum commodum talis conſequitur, ſed novo ſcelere ſeſe obſtringit. Et Bellarminus ipſe ſcribit lib. 3. de Pæniten. cap.. 9. Non poſſunt ſacerdotes congruam pœnitentiæ actio- nem injungere, niſi peccata omnia accuratè cognoſcerentur. 5z. 3. Scrupuloſa illa peccatorum enumeratio eſt con-
ſcientiæ carnificina, adducit eam in dubitationem,& deſperatio- nem: Videns enim ſe non poſſe omnia peccata memoria collige- re, de peccatorum remiſſione redditur dubia. Dubitatio verò fidem extinguit. 54. 4. Gratuitæ peccatorum remiſſioni,& merito Chriſti ſubſtituit meritum enumerationis,& ſatisfactionis. Scribunt enim Scholaſtici, confeſſionem meritoriam eſſe ad culpæ remiſſionem, pœnæ diminutionem, Paradiſi apertionem,& ſalutis ſiduciam.
5s. z. Evangelium transformat in legem. Nam Evangelium
docet non propter operum merita, ſed gratis fide in Chriſtum cre- MWmmm 3 dentibus

‿— 5— . 3 ueae* w—⅓⅜ͤͤͤ————— 8 4* 8— 5 4 6 4
3 8 4 8 K ——— 8—— — 3 ö“ 6 5
———.— 1—..“ 4 .————— 8 —
— ——
61G De bPapiſmo. dentibus remitti peccata, Roman 4. verſ. 1. Hded fide gratis, ut ſit jrma romiſſio. At Pontificii ſtatuunt remiſſionem pendere ex ſpe- ciali peccatorum, tanquam ex merito enumeratione. Repe- timus ex præcedente theſi dictum illud Scholaſticorum, quod habet Bellarminus libro 1. de Pœnitent. cap. 4. Com egio à morte li- berat, Paradiſum aperit,& ſpem tribuit ſalutis. Et libro 3. de Pœni- tent. cap. 12. Rubor, quem inter conſitendum patimur, pars quadam ſ ſatigfactionis pro admißis: perexigua confuſione, quam coram uno ex conſer- vis noſtris patimur, redimimus ingentem illam confuſionem, quam alioquia in die judicii pateremur. b 66. 6. Plurimis confefſio illa laborat incommodis. Scandaloſæ ſunt interrogationes, quibus honeſtæ pariter offen- duntur fœminæ mariti,& virgines, ut videre eſt vel ex interrogatio- nibus, de delictis in ſextum preceprũ commiſſis. Et non poffunt abiq; ſcandalo audiri ſecreta plurima peccata, quæ ſecreta conſcientiæ au- dientium non obſunt.
v). 7. ln Eccleſia igitur confeſſio temporibus Apoſtolo- rum proximanon fuit recepta, nec tanquam neceſſaria à confiten- tibus eſt exacta Ambroſius libro 10. in Luc. cap. 22. dicit: Ileo fleyit Petrus, quia culpa obrepit ei, non inpenio, quid dixerit in venio quod fleyerit, lachrimas ejus lego, ſatisfactionem non lego, ſed quod defendinon po- teſt, ablui poteſt, lavant lachrimæ delictum, quodvoce pudoreſt confiteri, veniæfletus conſulit,& verecundiæ.
68. Ne verò ſtatus controverſig immutetur, notandum eſt, confefſionem aliam eſſe laudis,& aliam fraudis. Conſeßio laudis eſt, qua Deum obimmenſam ſuam miſericordiam celebramus, ipſiq; gratias agimus, vel publice, vel privatim. Conffeßio fraudis eſt, qua delicta no- tra confitemur,& desfranms. eorumque remiſſionem petimus. Hu jus variæ ſunt ſpecies.Prima eſt, quæ ſoli fit Deo„eſtque fimpliciter necellaria. Secunda eſt, quæ fit proximo offenſo diciturque fraterna. tia, quæ fit coram tota Eccleſia, qua peccator delictum ſuum quo
Ter . 5. e9 Ecclefiam offendit, publice confitetur. Quarta quæ tit cota Eccleuæ
L Minifſtre—,—.... 9 Miniſtro, qua peccator, nõ quidem in ſpecie omnia,& fin gulaſecun- dum omnes circum ſtantias delicta enumerat; Sed vel in genere fate- tur, ſcagnoſcere pegcata ſua,& iram Dei adverlus peccata, velcetta
aliqua
4
1
6 le
etb Dod
nebieog anbütag femwol eugetea ede Bnd m gr. fägagk lereat gulägen muaheunor unerare 1 30 phe WSacſone, G pern
uge

— pnerr ut thepriarn e
v““ 8.* 2 A8 8 3 3 1
4 8 *. Hu per a * . E— “ 48„ 1 4
*
1
4 *
Ta n
4
—
—
Diſputatio XXXIII. 617 aliqua deliéta conſcientiam gravantia exponit,& ut Miniſter eo- runl remiſfionem annunciet, petit hæc propter plurimas utilitatesà nobis commendatur. Quintam addunt lIpecſem Pontifteii, quam ar- gumentis enarratis improbamus,& refutamus.
69. Quaæſtio quarta: An dimißa culpaà maneat debitum luenda
7e. Reſp. Scholaſtici,& Pontificii de ſatisfactione diſpu- tantes variis modis inter ſe diſſenriunt. Quidam opinantur Chriſtum ſatisfeciſſe tantum pro peccato originali; Nonautem pro actualibus. Alii, ajunt, nos non pro culpa, fed tantum pro pœna poſſe ſatis- facere. L 71. conrrà ſequentibus evincimus fundamentis, Chriſtum pro pœnis tem poralibus,& æternis propter peccata nobis debitis, plenam ſatisfactionem noſtri loco ſatisfeciſſe. 1. Suſtulitin ſe Chri- ſtus peccara noſtra, Ma 33.verſ.. Jah.J⸗ver. 29.1. Pet. zœ verſ. 2 4.Ergo etiam pœnam peccatis noſtris debitam in ſe tfau ſtulir. Adebito igitur pœnx luendæ nos liberavit. Sublata cnim culpa tollitur debi- tum pœnæ. 2. Caſtigatio igitur pacis noſtræ ſuper ipſum FIai. 33. v. 3. Factus eſt pro nobis maledictio, ut à maledicto legis nos lib eraret, Galat.3. verſ. 13. Ergo Chriſtus nosi liberavie etiam à pœnis, quas lex prævaricatoribus decenit. Et quotiescunque legitur, paſſus, crucifixus, mortuus, toties pœnam, quæ nobis debebat infiigi in ipſius humeros rejectam cominus intucmut.
72. 3. Quare Chriſtus nos liberavità Dominio Satanæ, Heb. 2. v. 14. Ergo&à pœnaà peccari, quæ eſt dominium Satanæ. Liberavit nosd morte,& inferno Oſeæ. 13. v. 14. Ergo& à pœna peccati, quæ eſt mors. Iiberavit nosab irã ventura, 1. Theſſ.l. v. 10. Ergo& àpœnà pec- cati, quæ eſt ira Dei. Liberavit nos ab inferno,& æternà damnatione, Rom. 8. v. 1. Ergo& ab ipsâ peccati pœna. b
73. 4. Annôn pugnat cum juſtiria Dei idem bis puniri? Fili- um ſuum propter peccata noſtra percu ſſit, Eſa. 33.v. 4. Num Chriſtus eſtdimidius Salvator? Num pars redemptionis à Chriſto adhomi- nes eſt transferenda? Annôn Chriſti ſatisfactio eſt perfecta? Annôn omnia peripſum ſunt conſummata. 4 b 74. 5.Peccatorũ igitur noſtrorũ Deus non recordatur ampliꝰ, Jer. 31.P.3.

——(——
—
5
——————
618 De Papiſme 31.v. 1. Delet eainſtar nubis, Eſa. 44. verſ. 22. Non imputat, ſedtegi, pſal.33. v. i. Projicit poſt tergum Wſa 38.v.=7. Demergit in profun- dum maris, MiCh. 7.. 19. 6. Chriſtus torcular calcavit ſolus, Eſd. 6z. y. 3. Auguſt. ſerm. 141·detemp. Chriſtus, inquit, communitando nobiſcumſ- ne culpã pœnam,& culpam ſalvit,& pænam. Sed hac de re in loco de js-
ſtific.plura.
75. Subjungimus tritam diſtinctionem, qua diſtinguitur in- ter nue æ, Souεμασςαiæννμασνρν e4orν,& Aor. Tiααα eſt paterna caſti. gatio, quam Deus piis infligit propter ipſorum peccata, Pſal.9. Non verò ad peccata expianda, ſed ad veterem Adamum cohibendum.
Jonuaa eſt examen,& probatio fidei, ſpei, invocationis, timoris
Dei,& patientiæ ſanctorum, utin his virtutibus proficiant, Geneſ. 40. Aαουε‿α, ſunt teſtificationes ſan ctorum de do- ctrina. X⁴σεον eſt ſolius Chriſti obe- dientia.
Finis Diſputationis XXXIV.
— e r S. 2
1 ˙ 9 ᷣ 7* J RS
e
im agecamm aelchte Kruupii
1 Nei dwlegla ruuapu
4 1

— * 4 „
„ 2* n — . . 2 — 2 8 8 r —— W aaͤn 4
e 22☛ Ses
93 5 9 46
8 d. 4 8 8 47
Diſputatio XXXV.
DE INDDLGENTIIS ' Fubilæo. b REsP. Johanne Polemanno, Minda-Weſtphalo.
, TBRISIS I. e 0 3 ⸗ ⸗ 4 8 Mpium Dontificiorum dogma de Indulgentiis ori-
SENTENTIA PONTIEICIORuM.
2. Nam ſtatuunt Pontificii hodierni Bellarminum ſequentes pro peccatorum culpaà ſatisfeciſſe Chriſtum,& ad hanc tollendam o- pus eſſe uſtificatione, quam definiunt infuſione novæ gratiæ,& eam inquiunt, fieri, non niſi per Sacramenta, Bellarminus lib.1.C.7.
3. Deinde diſtinguunt Pontificii inter Pœnas æternas&tem- porales: Illarum reatum nõ per indulgentias, ſed languine Chriſti ex-
piari agnoſcunt, Bellarminus lib. i.cC. 7.
4. Peœnæ temporales ſunt vel morbi& mors, ab hiſce liberari nequeunt homines beneficio indulgentiarum, Bellar. lib. 1.c. 7. vel fla- gella divinitus immiſſa, quæ licet per voluntarias afflictiones inter- dum, avertantur, clavibus tamen Eccleſiæ non ſubſunt. Non poſſunt igitur per indulgentias repelli. Bellarminus lib. 2. C.13. vel ſunt pœnæ, quæ in foro externo& contentioſo, ſive Eccleſiaſtico ſive ſeculari in- fliguntur, quas indulgenti ætollere nequeunt, Bellarminus lib. 1I. cap. 7. Siquidem illæ infliguntur, ut facinoroſi deterreantur à peccatis,& probi homines ſecuritate fruantur, Bellarminus ibidem.
z. Tollunt verò indulgentiæ pœnam eam quam debent hos Nunn mine-

—ſſöö———y
eaee—* ———
—
918 b De Papiſins mines in foro ſecreto,&pornitentiali, quam duplicem faciunt, aliam hujus ſeculi,& aliam futuri. Hujus ſeculi pœna eſt, quam homo po- nitens, ad ſua peccata punienda, vel ſponte ſuſcipit; vel quam pœni- tenti prælatus imponit. Futuri ſe culi pœnas, eſſe ajunt cruciatus, quos animæ fideliumà temporariæ pœnæ ſeatu nondum ſatis purgatæ ſu- ſtinent in igne purgatorio. Ab harum pœnarum reatu indulgentiæ liberant non tantum coram Eccleſia, ſed etiam coram Deo, Belarmi Aus lib. z. cap. 13.
6. Clemens VI. in Bullà Jubilai: Papa tantam in purgatorio,& inin- feris habet potæſtatẽ, ut quantu quantũ velit animarum numerum, quain iſi locis cruciantur per ſuas indulgentias liberare, ex confeſtim in Cœllis, ac heata- rum ſede collocare poßit.
. 7. Indulgentia igitur eſt remißio pœænæa temporalis quæ pro pectatis ie- betur, conceſſa vel à Papa, vel ab alio poteſtatem babente. Vel: Indulgentiatſt
remiſßio pæna temporalis pro actualibus debitæ extra Sactauméntumm facta, ex
theſauri Eccleſtaſtici diſpenſatione Toletus lib. 6:. 21. de caſib. conſcient. el: Indulgentia Eccleſiaſtica eſt relaxatiopœænæ temmporalis, Judicio diyinoyet- catis actualibus, poſt remiſſam culpam debitæ per applicationem ſuper abun. dantium Chrifti,& ſanctorum, facta extra Sacrament um ab es, qui legitimam ad hoc authoritatem habet, Gregorius de Valentia Tom. 4. p.1846. Seu: Indulgentia proprie eſt abſolutio judiciaria, maximam habens ſolutionemtx theſauro Bellarminus lib. j. de Indulg. c. 5. b 8. Fundamentum Indulgentiarum eſt theſaurus ſatisfactionum Chriſti,& ſan ctorum, qui applicari poteſt iis, qui rei ſunt pœnæ luen- dæ poſt culpam in Sacramento pœnitentiæ remiſſam, Bellar. libr. 1. c.z. hoc eſt, extat in Eccleſia theſaurus infinitus conſtans 1. Satisfactioni- bus Chriſti. 2. Bonis operibus ſanctorum ex charitate profectis.3. Eo- rundem paſſionibus, quibus vis pro reatu pœnarum temporalium æternæ Dei juſtitiæ ex condigno etiam ſatisfaciendi eſtattribuenda. 9. Authoritas theſaurum diſpenſandi,& per indulgentias concedendi divinitus concefſa eſt Eccleſiæ Paſtoribus, Bellarminus lib. 1.cap. z. Indulgentias coneedere poſſunt Pontiſices, Coheilium gene- rale, Epiſcopus,& Legatus Pontificis, ſed cum triplici diſcrimine. yfi- mum eſt:Pontifex,& generale Concilium, poſſunt indulgentias con cedere etiam plenarias; At verò Epiſcopi, Legati, Archiepiſcopi tan- tum quadraginta dierum,& dedicatione Eccleſiæ, unius anni. Steun-
dumeſt
mtteepole ſopj l aüwats et Fckun.To
lxant
ſed non.
3*
odtex tan aarllson⸗
Gumuli. n Oedoi köräſrif aazzaltn aazllary änmimnl un aena
u Dexic rachum
7
A
rlun

uw n nn 4 d d u lern 5 4AKun ba 1 N Lur Tdeni 8 14us un lteru 2
Aun aru! u
GeweueI 41
baast.
8
4
pben e 6.
cfu ei en
4* 4— 41 A Des finctoerr 5 I
. 11 ibas pen 1
adeno erun
A hetan
encopemf *
Dißbutatio XXXIVY. 621 dum eſt: Pontifex,& concilium poſſunt perpetuas concedere Indul- gentias; At verò reliqui temporales ſolum præter Legatum qui po- ten Indulgentias perpetuas facere. Tertuum eſt: Pontifex in toto mun- do concedere poteſt indulgentias; At verò Epiſcopi in ſua Diæceſi,& Archiepiſcopi in ſuã prov incid: Legatus autem tantum in ſuà legatio- ne. Cardinales etiam habent facultatem à Papa concedendi indul- gentiam certam. Toletus lib.. cap. ⁊5. Valentia Tom. 4.5. 1876.
10. juvantur indulgentiis non tantum vivi, ſed etiam mor- tui: Hi verò non verò non per modum abſolutionis, ſed ſuffragia. Nam Pontifex tanquam ſummus diſpenſator theſauri Eccleſiæ com- municat illis bona opera pœnalia, quæ in theſauro ſunt, Toletus lib. G.c. 26. Bellarminus lib. 1. cap. 14.
11. Ordo igitur, quem in his tradendis obſervant hic eſt: Chri- ſtus& Sancti ſatifactionibus,& bonis operibus pepererut theſaurnm: Pontifex Romanus colligit in ærarium: Inde depromit,& poteſtate clavium ſibi conceſſa- rum applicat viyis,& defunctis, qusrum vitem viventes ſuſtinent, qui operum injunctorum impletione ſuſfragantur defunctis, ut indulgentis non tantum re- frigerium, ſed etiam liberationem ex Purgatorii cruciatibus preſtent.
12. Deniq; Jubilaum, ajunt, eſſe inſtiturum ob plenarias indul-
gentias caſfuum quoque reſervatorum.
SENTENTIA PROTESTANTIuM. . Scriptured Spiritu S. traditæ docent, om nibus vetè pœni- tentibus remitti peccata per& propter Chriſti meritum fide appre- henſuin, Ack. 10.v. 43. Nullam verò faciunt mentionem Indulgentiæ pa- palis, quæ per Bullam, aut Diploma dari ſolet. B. Lutherus ſcribit Tom. I. Jen. Germ. pag. 4⁶. Der Ablas iſt anders nicht /noch mag werden/ deñ nachlaſſung guter Werck/ vnnd heilſamer Pein/ die man btllicher ſolt erweylen/ denn verlaſſen. 14. Satisfactionem Chriſti grato corde agnoſcimus,& prædi- camus inæſtimabilem Eccleſiæ theſaurum, Eccleſiæ concreditum, quæ ex eo verè pœnitentibus,& in Chriſtum credentibus diſpenſat veras,& coram Deo tatas indulgentias, nimirum omnium peccatò- rum remiſſionem. Injuriam facit pontifex Romanus ſatisfactione Chriſti lli actiones fanctorum bonas,& bona ipſorum Opera. Et paſ- Nunnun 2 fiones

—— —-——
————* ———-—ꝛ-—— ᷣ-—————
641 De Papiſme ſiones ſantorum, qui plus finguntur paſſi, quam peccata eotum o. quirerent, id eſt, quam exigeret reatus pœnæ temporalis.
16. Authoritatem peccata remittendi, quæ ſolius Dei eſt blaſphemè ſibi vendicat Papa.& pecuniâ quadam theſaurum eole. ſtem vendens ſimoniam exercet.
17. Defunctis nullæ proſunt papales indulgentiæ: Juſtorum enim animæ rectâ tranſeunt à morte in vitam,& ſunt in ſinu Abra- hæ Incredulorum detruduntur in infernum. Locumalium tertiumi- gnorat Scriptura.
18. Jubilæus pontificius tantùm quæſtus gratia eſtinſtitutus. Eſtigitur omninò improbandus.
STATus ConrROVERNBIE.
19: Legitimus igitur controverſiæ ſtatus eſt de authoritate
Indulgentiarum:de ipſorum fundamento: de earum diſpenſatoribus: Deſubjecto perſonarum, quibus applicari finguntur:Et denique de Jubilæo pontificio. 4 5
20. Quxſtio prima: An dogma pontißciorum de indulgentiis ſit impium& fabuloſum.
21. Reſp. Quanti faciant pontificii indulgentias ſuas ex par- te oſtendimus ipſorum verbis in præcedentibus. In com pendio The- ol. verit. lib..c. 5.dicitur: Papales indulgentia proſunt defunctis in purgato- rio, ut patet, quia crux datur aliquando pro duabus, yel quatuor, veldecem ani- mabus. In Eccleſia enim eſt theſaurus meritorum tam C hrſti, quam perſettu- rum, de quo ſolus Papa, qui claves habet hujus theſauri, pro neceßitatibus Eccle- ſie poteſi accipere,& diſpenſare. Alii autem ſicut Epiſcopi, non babent in hispo⸗
teſtatem generalem, ſed limitatam,& non, niſiper ſum mi Pontificis diſenſa- tionem. Dicendum ergo, quod Papa propriè non abſolvit defunctos Apeni ſed quaſi pro eis ſolyit de communi theſauro Eccleſia. Diſpenſat igitur Papa Ro- manus etiã in iis gradibus, qui expreſsè ſunt in Scripturã prohibiti& indulgentias concedit. Diſpenſat cum homicidà voluntario in ordi- nibus conſtituto, parricidâ, matricidà,& c. Sed hac cum conditione, ut certa pecuniæ ſumma promittatur,& enumeretur. Hæc enim ſola eſt ſuſtentaculum Papatus. Eberhardus Salisburgenſis Epiſcopusco⸗ ramlmperii conventibus de avaritia Pontificum dixit. Fames opum ſi⸗
tis honorum in explebilis eſt. Quo pluræ ayido conceſſeris eò plura appetie Celtes
mund Fanssfun he K'pot i de Mau sKnon cub ori as lyete khuuga
„ 1( HOpbo K. umtec- wamcäni dmnſehär Truin lr Rhigmiu ertädent
bhriun
nune

Diſputatis XXXIII. Celtes conqueritur idem his verſiculis: Quicquid in extremis habuit Germania terris, Et mediis quicquid continet illa plagis Exhauſtum eſt,& totam latias migravit ad arcus, Expleat ut luxus, impia Roma tuos.
12. Impium& fabuloſum illud pontificiorum dogma ſequenti: bus refutamus fundamentis 1I. Nititur dogma illud plurimis falſis hy potheſibus. Ergo tanquam falſum& erroneum improbatur. Hujuſ- modi ſunt de Mariæ virginis operibus ſatisfactoriis, quæ præſtirerit pro aliis,& non pro ſe, cum peccato actuali non fuerit commaculata⸗ & à peccato originali fuerit immunis. De Sanctorum meritis: De operibus ſupererogationis: De ſatisfactionibus pro pœna tem- porali. De Purgatorii flammis.Sed hæc ſuis vide locis.
3z. 2. Omne dogma fidei in Novo Teſtamento traditum eſtà Chriſto& Apoſtolis, Johan. 15. verſ. j. Omnia, quæ audivi à Patre meo nota feci vobis. Actorum 20: verſ. 27. Non ſubterfugi, quòè mi- nus annunciarim omne conſilium Dei. Atqui nuſpiam tradiderunt dogma de Indulgentiis Pontificiis. Unde& illud ignoravit Eccleſia primitiva. Ergo. Autoninus Archiepiſcopus Floren. tit. 10. cap. 3. De Indulgentiis, inquit, Na expreße habemus ex ſacra Scriptura, neque et- jam ex dictis antiquorum Doctorum, ſed modernorum. Johannes Roffen- ſis Epiſcopus in Confut. Aſſert. Mar. Lutheri Art. 18. p. 17 4. Multos, inquit, fortaſſe moyet indulgentiis iſtis non uſque adeo fidere, quod earum u- ſus in Eccleſia videatur fuiſſe recentior, Eadmodum ſerò repertus apud Chri- ſtuanos, quibus ego reſpondeo, non certo conſtare, à quo primum tradi caperunt. Ibidem p. 175. Quis de indulgentiis mirari poteſt, quod in principio naſcentis Eccleſia nullus fuerat earum uſus? Gregorius de Valent. lib. de Indulgen. cap. ⁊. Objicipoßat, inquit, Gratianum,& Lombardum, qui ante annos 400. pixerunt, de Indulgentiis nihil meminiſſe: Reſpondeo tunc cum vixerunt, uſus erat ſeyerioris pœænitentiæ, quà poſt deferveſcente Indulgentiarum uſus in- grebuit.
4. 3. Indulgenriæ ſimul ac ſunt natæ ſunt oppugnatæ. Veſelius teſtatur, Patres, qui ante Albertum& Thomam vixerunt, Indulgentiis Papalibus reſtitiſſe,& affirmaſſe eas eſſe merum dolum
Nunnn z fraudem

—— 4 7 8—— 8 7————᷑—ÿ—;—;——— d— — eee—— ſſſſſſ——= See——,—y 3— ——————— 55— 5“——„ 8*—— 2.— 8 8— ſ . 7 4— 2— 1 2 ͤöo— —.— 4—.“ ————ℳ——————————— 4.————————— 4——„ ————— 8——=— 5—— *———* E 8
——*.————..——— 1 8
——=ꝛ
.—— ————ℳ———
624 De Papiſmo. ftaudem,& errorem,& idem Thomam& Albertum teſtatus eſle, videaturPars 2. Catal. teſt. Verit. p. ⁷ 97. Abb. Urſpergenſis ante annos trecentos ſic cecinit: Gaude mater noſtra Roma, quoniam aperiuntur da- tarracta theſaurorum in terra, ut ad te confluant rivi,& aggeres nummorum in magna copia. Latare ſuper iniquitate filiorum hominum, quoniam inn. compenſationem tantorum malorum datur tibi pretium. Jocundare ſuper adjutrice tuà diſcordia, qua erupit de puteo infernalis abyſi. ut accumulenter tibi multa pecuniarum pramia. Habes quod ſemper ſit iſti, decanta canti- cum, quia per malitiam hominum, non per tuam religionem, orbem friſi Ad te trabit homines non ipſorum deyotio, aut pura conſcientia, ſed ſcelerum multiplicium perpetratio,& licium deciſio precio comparata.
25. 4. Repugnant indulgentis pontificie Miſericordiæ. Hæc enim ſimul,& ſemel citra ullam ſatisfactionem univerſum debitum remittit,& pœnas omnes, quas juſtitia Dei loco ſatisfactionis exi- gebat, propter Chriſtum, in quo nos Pater diligit, condonat idque patet ex parabolà Salvatoris de ſervo, qui Regi, tenebatur obſtti-
Ctus decies mille talentorum: Hujus Dominus miſertus, debitum
omne ei abſque propriâ ſarisfactione remiſit, eumque abſolvit, Matth. 18.
126. z. Idem docent apertiſſima Scripturæ teſtimonia: Rom.j. Ubi exuberavit peccatum ibi magis exuberavit gratia. Mich. 7. Gratia, & Miſericordia Dei ſic remitti peccata, ut ea projiciantur in profun- dum maris. Jerem. 31. Ezech. 18. Et illorum Dcus non recordatur
amplius. Quare eum gratia Dei nos juſtificantis ſupra peccatum ex-
uberet: Et peccata noſtra in profundum maris ſint projecta: atque oblivioni ſempiternæ tradita; ſequitur non eſſe petendas indulgen tias Pontificias, ut iis expientur,& tollantur.
27. F. Repugnat Juſtitie: Hujus enim ratio non fert, ut pro u- no peccato gemina exigatur ſatisfactio. At nos ſatisfacere æternæju- ſtitiæ, quæ non niſi æquivalens auτεs acceptat, non poteramus; Sa-
s̃fecit ei noſtri loco Chriſtus, P/alm. 68. y. 6. Quas non rapui, tunc exolvebam.
28. 6. Adverſatur officio Chriſti, plenariæ redemptioni, pectatorum remißiani, adeo, inſi Juſtiſicationi: Chriſtus enim pro univerſo debito
ſalis-
1'
antt
Hmnch eiden drd qur tornam p t dſemtar
Archels
dnaägen imab ſete
daragut 1„ dhn tilceg mmigzue

Diſßputatio XXXV. 625 ſatisfecit Juſtitiæ Dei: Solus torcular calcavit, ut in præcedent. Diſpu- tation. oſtendimus. Et omnibus verè pœnitentibus remittuntur pec- cata per,& propter Chriſti meritum fide apprehenſum, ct. 10.v. 45. Nonautem per,& propter petitas indulgentias Pontificias. Unus e- nim eſt Deus,& unus eſt Mediator Dei,& hominum, homo Jeſus
Chriſtus, I. Tim. 2. Præter eum igitur non eſt Salvator.
29. 7. Adverſatur promißioni Chriſti: Nam theſaurum ſatisfa- ctionis nulli certo loco alligavit. Imò diſcipulos ſuos in totum or- bem emiſit, ut Evangelium omni creaturæ, quæ ſub cœlo eſt, annun- ciarent, Mar. 16.v. 15. Llic. 2 4.v. 47.
30. 8. Adverſatur abſolutioni peccatis: Qu formaâ abſolutio- nis,& annunciandæ peccatorum remiſſionis uſi ſunt Chriſtus,& Apoſtoli, eddem rectè hodiernt utuntur Eccleſiæ Miniſtri. Atqui ea lunt uſi, quæ erat gratuita,& non includebat mentionem In- dulgentiarum pretit interventu redimendarum, Matth. 9. Confi- de, fili, remittuntur tibi peccata tua. Johan. 8. Vade,& poſthac ne peccaveris. Luc. 7. Fides tua te ſalvam fecit, vade in pace. Ergo.
—
31. Inſurgit ver) Bellarminus,& argumentum proſua petit opinio- ne libr. i. cap. I. ab uſu appellationis Indulgentiæ. Legitur enim ea in verfio- ne vulgata Eſa. 61. v.. Pradicate captivis Indulgentiam,& clauſis aper- tionem. Hoc in Eyangelio Lucæ redditum videmus cap. 4. Prædicate capti- vis remißionem. Apoſtolus Paulus, I. Cor. J. v. 6. Hoc dico, inquit, ſecun-
„ 1 dum indulgentiam, non ſecundum imperium. Eccleſia igitur,& Scholæ Theo- an Deinosſt 12 logorum indulgentias vocant remußiones pænarum, quæ ſæpe remaneni luen- a in gewtt e æ poſt remißionem culparum, Ereconciliationem in Sacramento pænitentiæ en egumt ie adeptam: quas remißiones ummi Pontiſices expaterna lenitate,& condeſcen- nrur, Ktolr ſione in filios ſuos, compatientes eorum infirmitati, certis temporibus,& non ſi- f ba 11 ne uſtä aliquâ& rationabili causà concedere ſolent.
fche„ 32. Reſp. 1. Ab appellationibus, inprimis editionis vulgatæ La- — 1„ tine, infirma petuntur fundamenta. 2. In Scriptura nomine Inaul- 1 gentia ſæpe intelligitur gratia,& miſericordia Dei, ut Eſa. 63. v. 7. 9. Judith. 8. verſ. 1z. Et vaticinium Eſa. 61. v. 1. Chriſtus non refert ad 4 indulgentias papales; ſed ad ſe,& ſuum officium. Ipſe enim.
veras.
4
1 82 „ 4““
h 11

————————
“
626 De Papiſmo veras indulgentias ſanguine ſuo nobis acquiſivit, quas enuncian- das curat. 3. Quis ſit indulgentiarum papalium finis,& rationabilis cauſa, praxis oſtendit pontificia nimirum opes corradere. 4. Ulusap- ellationis illius in primitivà Eccleſià eratin mitigatione comttitio- nis,& Eccleſiaſticæ Htifackonis eorum, qui Eccleſiam publicè of- fenderant, non quaſi hoc ipſo peccata ſua coram Deo expiarent, Sed ur reconci liarentur Eccleſiæ. Caſſander in conſultat. Att. 1z ſub ti- tul. de Indulgentiis: Pœnarum, inquit, canonicarum imminutio& relaxa- tio indulgentia dicebatur, quæ hodie ad priratas quoq ſatisfactiones traducta est,&ab Epiſcopis, ad ſolum Pontificem Romanum, plenum indulgentiarum tribuendarum jus delatum: circa quarum uſum,& praxin optimi quiq; cn- rectionem,& moderationem fieri deſiderarunt: ut qus patum dextrè tractat⸗ hujus dilacerationis Eccleſiæpræcipuam occaſionem dedére. Hic optandum eſ- ſot, ut Pontifices paci publicæ aliquid concedant. Auguſtinus in Enchir. ad Laurentium cap. 65. Rette conſtituuntur ab iis, qui Eccleſiæ praſunt, tempo- rapœnitentiæ, ut fiat etiam ſatis Eccleſiæ in qua remittuntur ipſa peccata.. De indulgentiis papalibus nihil novit Scriptura, ut in præcedentibus o- ſtendimus. Fruſtra igitur ad eam provocant Ponuificii.
33. Quxſtio ſecunda: Quid ſit ſentiendum de theſautro Pontiftis, qui indulgentiarum Papalium eſt fundamentum? Seu: Num extet in Ercle⸗ theſaurus ſatisfactionum,& bonorum operum ſanctorum, qui applicati pop iu, qui rei ſunt pœnæ luendæ?
34. Reſp. Multi ſunt Pontificii in com mendando ſuo the- ſauro. Vident enim hoc ablato ſubſiſtere vix poſſe Papatum. Eckius in Enchirt. tit. 24. Expende catholice, inquit, quia miſeriæ ſanctorum adjungè- dæ ſunt preſſuris Chriſti ad communem Eccleſia utilitat emm. Ei eſt iſte theſauru meritorum, de quo dicit Eccleſia, precibus& meritis Sanctorum. Coſterusin Enchir. cap. 12.. 413. Chriſtus, inquit, theſaurum inexhauſtum Fecleſis te dit, cui ſuas paßiones infiniti meriti commiſit, in quem etiam Santorum ijſs
non neceſſaris ſatisfactiones reponit, ut Eccleſia praſules, preſertim verd ſunm- mus Paſtor,& ſupremus bonorum Eccleſiaſticorum diſpenſator, quotits in nm Eccleſia, velanimarum utilitatem fore putabant, eum aperiant; pro debiti pœnitentium, hoc eſt, pro pœnis„quarum poſt abſolutionem Saterdotalem 4 tenentur, per indulgentiam diſpenſent,& Chriſti, ſanctorumq, paßisnibuu-a-
₰
tufaciant. Ballarminus lib.. cap.⁊. rem eandem aliquot proponit pro-
‿ 4
poſitionibus: Adtheſaurum ſupereffluentium ſatisfactionum, inquitpern
aent
8 M
e
habka
1.
wanla, eenum Gntphr UAntonves üüſmm rracld dentguhn neryöwr Trerm
1
Arnroluin
dbäcüi
fänaen
dnanas gen bokx didm unuli engt 8 ke 0 tm enger
daa

Diſputatio XXXVY. 62) vent etiam paßiones B. Maria virginis,& omnium aliorum ſanclorum, qui plus paßi ſunt quàm eorum peccata requirerent. 33. Quam vera autem eſt purgatorii fabula, tam vera etiam ſunt ea, quæ fabulantur Pontificii de illo theſauro ſuo. Nam. 1. Chriſti ſatistactio pro omnium hominum peccatis eſt ſufficientiſſi- ma, ipſe ſolus ſatisfecit. Ergo nullo ipſi ſanctorum opus eſt adjumen- to, Eſa. 63. verſ.z. 5. Sorus torcular calcavit, nec fuit ei auxiliator. Itaque unus eſt Mediator Dei,& hominum, videlicet Jeſus Chri- ſtus, 1. Timoth. ⁊. yerſ. 3. Qui eſt propitiatio pro totius mundi peccatis J. Johan. z. v.. 34. 2. Sanctorum opera ſunt imperfecta, multis modis contaminata, Ea. 64. verſ. 6. Facti ſumus, ut immundi omnes nos,& quaſi pannus menſtruatæ, univerſæ juſtitiæ noſtræ. Ergo ſancti ope- ra divinitus præcepta plenè non perficiunt. Jacob. 3. verſ. z. In multis labimur omnes. Si quis in ſermone non labitur hic perfectus eſt vir. / 35. Quicunque ſe debent agnoſcere ſervos inutiles,& indies mch remiſſionem peccatorum petere, illi ne quidem pro ſuis, nedum pro TMenn M aliorum delictis ſatisfacere poſſunt. Atqui ſancti agnoſcere ſe de- ean e benr ſervos inutiles, Iuc. 17. verſ. 10. Vos, cum feceritis omnia, quæ
precepta ſunt vobis, dicite: Servi inutiles ſumus. Debent indies pete-
re peccatorum ſuorum remiſſionem: Nam annon indies recitare de- bent orationem Dominicam? Annonigitur dicere debent: Dimitte nobis debita noſtra? Matth. 6. v. 12. Luc. 11. v. 4. Nam coram Deo nemo eſt innocens, Exod.;3 4. y. 7. Si dixerimus nos peccatum non habere, fallimus nos ipſos,& veritas non eſt in nobis, 1. Johan. 1. v. 8. Non eſt, qui faciat bonum, non eſt uſque adunum, Rom. 3. v. 12. Oportet igi- tur ſemper orare,& nunquam deficere. Si enim iniquitates obſerva- veris, Domine, Domine, quis ſuſtinebit, Pſalm. 130. y.z. Dixi confite- bor adverſum me in juſtitiam meam Domino: Et tu remiſiſti impie-
tatem peccati mei Pſal. 31.v. 6. 36. 4. Qui nequidem legem Dei perfectè poteſt imple- Jes Hle opera ſupererogationis nequit præſtare. Atqui nullus San- ctorum legem Dei perfectè poteſt implere. Ergo. Nam omnes ſunt peccatores etiam poſt factam regenerationem: David homo renatus, eſt vir ſecundum cor Dei canit. Pſalin. 19. Delicta quis intelligit. b O000 P/ 2l. 8.

e ——
4 8 ———— L 4eheAn hnaae 8. 8 —— 8 . 28 8—“ *—— 88—— 8— 8 —
22——. ““,— ——
ͤͤͤäͤ 1
—
——
—
——
——
*—„ 3 e- 1—— 1111111 8— *———“ 8“ 4 1 3— — 8—. 3.——.—
.—.———————————“ ————————————— 1——— 4 —————————— —— ͦ———————— 2*—— 2—. 8——*—*
——
—
428 De Papiſie Pſal. 38. Iuiquitates mea fupergreßa Iunt caput meum, ficut onus gravèra- viores fuerunt mihi Pſal. 143. Ne intres cum ſervo tuo injudicium, quonum non juſtificabitur in conſpectu tuo omnis viens. Eſaias vir,& Propheta Dei ſanctus dicit cap. 6. Væ mihi, quia obticui, nam vir polutis labius ſum ego & in medio populipollutis labiis habito. Et cap. 46. Sumus, ut iniqui omnen Proyerb. 20. dicit Salomon: Quis poteſt dicere mundum eſt cor meum mundus ſum à peccato? Quare fuſtificati eriam ſunt legis tranſgreſſo. res,& legem Dei perfectè nequeunt implere, nedum opera ſuperero- gationis præſtare.— 37. Inde Epiſtola ad Hebræos diſcrimen docet eſſe ſum⸗ mum inter Paſſionem Chriſti,& Paſſiones Sanctorum, cap. 13. yerſ. 24. Acceßiſtu ad N. Teſtamenti conciliatorem Jeſum,& ad ſanguinem aſyer- ſionis meliora loquentem, quam loqucbatur ſanguis Abel. Nam fſolus Chriſti immaculatus ſangais veniam peccatorum impetrat, comma- culatus verò ſanctorum languis vindictam exigit. Leo Epiſt. 83, Scri- bit: Acceperunt juſti, non dederunt coronas,& de fortitudine ſidelium nata ſunt exempla patientiæ, non dona juſtitis ſingulares quippe eorum mortes fuere nec alterius quiſquam debitum ſine ſuo perſolvit cum unus extiterit Dominus Chriſtus, in qua omnes cruciſixi, omnes mortui, ſepulti, ſuſcitati: Er-
go ſancti operum ſupererogationis theſaurum non conſtituunt, nee
ſibi, necalliis quisquam paſſione,& morte impetrant. Fraternon- ⸗ 3.. 3 4.
redemit fratrem, nec dat Deo prerium redemptionis. Pſalm. 49.yei.
8. Quinimo cadit juſtus in die ſepties, Prover. 24. verſ. 16. Et ſe peccæ
torem proſiteri neceſſe haber, 1. Joh. I. v. 10. Ergo plus non præſtitit,
nec præſtare potuit, quam lex requirit.
38. z. ldem evincimus argumentis plurimis in loco de Juſtificarione, oſtenſuri opera noſtra non eſſe meritoria,& gratis nos juſtificari: Sicut enim per inobedientiam unius peccatores conſtituti ſumus multi: Sicper obedientiam u N- us juſti conſtituentur mul. ti, Rom. 5. Nemo venit ad Patrem NIS1 per me, Joh. 14. Non eſt in alio quoquam ſalus, neque eſt aliud nomen ſub cœlo, in quo ſalvai oportet, Act. 4.v.1½. Chriſtus unicà oblatione PERFECTO seffecit
INPERPETuuM coOs, qui ſanctificantur. Hehb. 10. Juſtificamur nos gratis perillius gratiam, per redemptionem, quæ eſt in Chriſto Jeſu, quem propoſuit Deus reconciliationem per ldé interveniente jpſius
angui.
w lud et ecsocur
Aaulima räntken nauehat 4R
eelumE
tunlgui miuäeg 44 oj annahns. dulinaaha rannmm enun uilämnn aggt dnmna- ranh mct rrnn duroh durN
wj nunn

. E “ 3.“ 8ͤ 2-
nu adnm eh
—
cecrcenet e
ber 4as. Deo eum in
nde erde, 1
ader, ¹ Lan- 1
akrcen. encimas e 1 4 3 gera Hoſtrasef e 1„ aodedienaun. echentun a*ꝗ N
Pnren XI50
— 2 1 — 2
5
4 4
Diſbutatio XXXVI. 6½
ſanguine, adoſtenſionem juſtitiæ ſuæ propter remiſſionem præteri-
torum peccatorum, Rom. 3.y. 24. 25. Gratia Dei ſalvati eſtis, per fidem, idque non ex vobis? Doxux Dei eſt, NoN EXOPERIBusS, ne quis glorietur, Epheſ. 2. Si per gratiam, non jam ex operibus: quandoqui- dem gratia jam non eſt gratia: Sin ex operibus, non jam eſt gratia, quandoquidem opus jam noneſt opus. Rom. 11. Qui enim operatur, merces Nox imputatur ſecundum 6RATIAM, ſed ſecundum DE- BITuM. 1 39. 6. Quo Deus, veluti per efficaciſſima organa eſt efficax,& peccatorum indulgentiam,& ſpiritualia bona nobis offert, eonfert& largitur, illud eſt verus Eccleſiæ theſaurus. Atqui Deus ſpiritualia bo- na& peccatorum indulgentiam per verbum,& Sacramenta tanquã per efficaciſſima organa nobis offert, confert,& largitur, Rom. i. v. 16. Eyangelium eſt potentia Dei ad ſalutem. Tit. 3. y.. Per layacrum regeneratia nis Deus nos ſalvat. Ergo. 40. 7. Extra verbum& Sacramenta nulli peccatori Deus pro- miſit veniam: Et nullum alium theſaurum pro temporalibus pœnis Eccleſiæ reliquit. Extra verbum igitur& Sacramenta ſatisfactio non confertur. Atque applicatur ea ſolâ fide. 41¹ Obſicit Bellarminus objectinnculas nonnullas, quarum pracipuas examinabimus Prima igitur hac eſto: Conſtat Virginem Mariam nullo peccato attuali maculatam fuiſſe, pium quoque eit exiſtimare, ab originali quoque pec- cata immunem illam fuiſſe. Non igitur eguit virgo Maria ullã ſaticfactione pro ſe,& tamen plurima paſſa eſt propter Deum. Ad theſaurum igitur Bccleſiæ paſ ſiones illa pertinent. 4². Reſp. 1. Falſum eſt Mariam ſine peccato originis fuiſſe: Nam quod ex carne natum eſt, caro eſt, Job.3. Quis dabit mundum de immundo, Joh. 14. Quid eſt homo, ut mundus ſit,& ut juſtus ſit,
qui natus eſt ex muliere? Job. 1z. Perunius enim delictum propaga-
tum eſt malum in omnes homines, Rom. Concipimur igitur omnes in peccatis, Pſal.)1. Et naturà ſumus filii iræ, Eph. 2. 2. Si Maria ab omni peccato fuiſſer immunis, non veniſſer propter eam in mundum Ser- vator: Nam venit, ut quæreret, quod perierat, Matt. 18. Venit non pro- pter juſtos, ſed propter peccarores, Matt. 9.1. Tim. 1. 3. 1 pſa ſola neceſſe non habuiſſet, in Chriſtum credere& per fidem in illũ ſalvari. 4. Ne-
O000 2 ceſſe

illum.
6z 6 De Papiſino ceſſe non habuiſſet precari: Remitte nobis debita noſtra. 5. Neceſſe non habuiſſèt, exacto puerperio, ſe ſubmittere legi,& offerre ſacrifeium pro peccato, Num. 12. At ſe ſubmilit,& pro Chriſto etiam hunc ti. tum ſervavit, Luc.. Cum enim ipſe propria peccata non haberet, Pa- ter in illum rejecit peccata omnium noſtrm, Fſa. /3. 6. Imòô totus cul.
tus Dei reſpectu Mariæ fuiſſet inanis: Non eguiſſet Baptiſmorege- nerationis lavacro: Qui enim omnium peccatorum eſt immunis, à
eccatis non lavatur: Non potuiſſet uti ſacrà Cœnà, ſiquidem diciei
non poruiſſet Manduca, hoe eſt corpus Chriſti, quod pro te in mor- tem eſttraditum: Bibe, hic eſt ſanguis Chriſti, qui pro peccatis tuis eſt effulus. 7. Unde tanta Matiæ fuit puritas? Num& illa, ſicur ejus fi- lius, præter rerum ſeriem concepta eſt de Spiritu S. ſine virili ſemine:
43. 8. Eliſabetha acclamat ei dicens: Beata es, quia credidiſti, Luc. 1. Fide igitur in Filium eſt ſalvata. 9. Prædicatur in canrico, non juſtitia Dei, quà reſpexerit ad Mariæ dignitatem,& perfectionem, e- amque ex condigno in opere nativitatis Filii ſui prætulerit: Sed mi-
ſericordia Dei, quâ reſpexerit ad ancillæ ſuæ humilitatem. 10Cum
Luc. I. Beata prædicaretur, quod talem genuiſſet filium, reſpondet Dominus: imò beati hi, qui ſermonem meum audiunt,& cuſtodiunt
44. I1. Conſtat ex Scriptura de infirmitatibus ipſius, quæ pec- catis annumerantur: Nam cum feſto Hieroſolymæ celebrato in Ga- lilæã reverteretur, nõ ed, qua par erat, cuſtodiebat puerũ Jeſum curâ, Luc.z. cum filio, quem in medio Doctorum ſedentem invenit, expo- ſtulat. In iis, quæ ad maternam curam non pertinent, præſcribere co- natur, Joh.2. Quare dubium licet ſit nullum, Mariam virginem lan⸗ ctè,& coram hominibus inculpatè vixiſſe, electumꝗq́; Sp. S.templum, & habitaculum fuiſſe, tamen figmentum eſt papiſticũ eam omnipec- cato actuali caruiſſe,& peccaro originali contaminatam non fuiſſe. 4. 12. Infinita Deijuſtitia erat læſa. Huic ut ex condigno ſa- tis fieret, non Mariæ virginis, imò non ſanctorum omnium pafſiones, etiamſi in unum collectæ fuiſſent, ſuſficere potuerunt, ne quidem vel quoad unius peccati expiationem, vel quoad pœnam temporariam. Si maximè igitur Maria virgo peccatorum omnium fuiſſet immunis, non tamen ſuis paſſionibus unius pecati expiationem impetrare po- 46.4
hx
4
ucmm.
1 i
7
naunemne edpohuu maEr
maodl
bdxemi mcnda auncgchr 1
ſdelähe 2KActel
enuamne
dbegn dius rnm rl Nällche V tſebegt toc. aagorgn uann rnyer
Gülmd ſ.
lben
artenn haur

Admrea * 4 4 6 4 unekatna 4 1 4 4„ erMKcr opere unmmn! an 8 gm d e .*-»
1 Kcmmeen „ mann Ktetber 4
u ul. M. 8 4
58 rcuo
3
4* tan 1
3 1
„ 3 1t I „“
“
Dißutatio XXXV. 631
46. At inquis,à Patribus nonnullis, Mariam excellentiorem predica- ri iyſis Angelis.
47. Reſp. Excellentior prædicatur non reſpectu puritatis, quaſi dum in his terris viveret angelis ſpiritibus fuerit purior: ſed re- ſpectu partus ſui: Unigeniti enim Filii Dei eſt mater.
48. Ohjectionem Bellarminus ſecundam petit ab exemplo Johannis Baptiſtæ, ſanctorum Prophetarum Heb. 11.& Apoſtolorum, I. Cor. 4. 2. Cor. II. Fuerunt enim omnes viri ſanctißimi, ita ut modicãà omnindò pro ſuis culpis ſatis- factione opus habuerint; Et tamen tot anguſtiis,& afllictionibus oppreßi fus- runt, ut plurima,&maxima peccata expiarepotuerint. Deſe B. ob unus ex ve- tuſtiſimis Prophetis ſic ait c.. tinã apprebenderentur peccata mea, quibus i- ram merui. Ocalamitas, quam patior in ſlaterà, quaſi arena maris hæc grayi- or appareret.
49. Reſp.I. Aliud eſt quærere de ipsa vità æternâ,& aliud de eo, quod obringer piis in vità æternâ; Aliud eſt agere de cauſa,& aliud de norma: Quod Deus opera renatorum fitretributus non ſolum in hac vitâ, ſed etiam in futurà à nobis in controverſiam non vocatur: Le- guntur enim hac de re aperta Scripturæ teſtimonia, Pſal. 41.. 2. Eſ.58. Matt. 2. Luc. 14.16. I. Tim. I. Verùm ipſa vita æretna non eſt merces bo- norum operum, ſed donum gratuitum. Recompenſabit verò Deus benefacta ex promiſſo,& bonitate merè gratuità. 2. Beati Prophe- tæ,& Apoſtoli lætiſſima ſuarum afflictionum jam pridem tulerunt præmia, unmnarceſſibili gloriæ coronãâ decorati, de cunctis adverſita- tibus feliciſſimè ſuperatis triumphos agẽtes. 3. Satisfactionẽ omnem in ſolius Chriſti merito unicè conſtituebant. Non igitur eguerunt ſuarum paſſionum ſatisfactione ad ſuorum peccatorum expiationẽ. 4. Paſſiones ſanctorum fuiſſe ſatisfactorias pro aliorum peecatis, n ul- lo verbo oſtendi poteſt ex Seripturà,& ne quidem cogitarunt illud Sancti. 5. Verſio vulgata apud Jobum c. 6 aberrat d fonte Hebraico, in quo non legitur, peccata mea, quib. iram merui, ſed*νν quod vo- cabulum Ariæmontanus reddidit vòce iræ. 7. Confett Job inter ſe non peccata ſua,& flagellum, ſed infortunium fuum cum arenâà ma- ris.. Imò translatio verus non juvat Pontificios: Ex eo enim, quod Jobus commotus magnitudine dolorum,& tentationum conqueri- tur ſecundum ſenſum carnis, ſe durtùs affligi, quam par ſit, non ſunt ſtabilienda dogmata fidei.
0000 3 0. Pri-

63½ 4 De Papiſmo o. Primarium pontiſicii ſuarum indulgentiatum fundamentume. tunt ex Col. I. v. 24. Gaudeo in paßionubus pro vobis,& adimpleo ea, quade- ſunt paßioni Chriſti in carne meã. Ergo paßionas Pauli,& reliquorum ſanqio- rum proſunt aliis. 51. Reſp.. Paſſiones Chriſti ſunt duplices: Priores ſunt, quas in naturali ſuo corpore pro totius mundi peccatis ſuſtinuit; Poſterio- res ſunt, quas ſuſtinet in corpore ſuo myſtico, quod eſt Eccleſia: Pro- res ſunt abſolutiſſimæ; Poſterioribus tamdiu aliquid deeſt, quamdiu ſuperſunt ſancti affligendi. 2. Aliud eſt pati loco alterius,&aliud cau- sa alterius: Chriſtus loco Coloſſenſium eſt paſſus; Apoſtolus patie- batur causa ipſorum, dum myſtico Chriſti corpori prodeſſe ſtudebat ad ædificationem in fide,& in verbo Evangelii, ut fideles in ſuſcepta Chriſtianâ religione perſecutionibus Apoſtoli cõfirmarentur. Expli- cationem hanc tradit ipſe Apoſtolus, 2. Cor. I.v. 6. Sive tribulamur yn peſtrã exhortatione,& ſalute, qua eſhicitur in tolerantià earundempaßionum, quas E nos ſuſtinemus. Ei Philip. i.y. 1z. Quæ mihi eyenerunt, magis aro- fectum Eyangelii eyenerunt. 52. Queſtio tertia: Num juſté ſibi arroget Pontifex Romanus au- thoritatem peccata,& illorum pænas ſivepræſentes, ſiye futura ſint remittali 53. Reſp. i. Authoritas, quæ ſolius Dei eſt, nequit ſibi Papa ſi- ne maximà impietate arrogare. Atqui magiſterialiter peccata remit- tere ſolius eſt Dei, Ea. 43. v. 25. Ego, ego ſum, qui deleo præyaricationes tuas propter me,& peccatorum tuorum non recordabor. Luc..v. 21. Quuspoteſfre mittere peccata niſi ſolus Deus. Beda ſcribit: Dicunt Phariſæi, quia nemo dimittere peccata poteſt niſi Deus, qui per eos quoque dimittit, qui- bus dimittendi tribuit poteſtarem,& ideò Chriſtus verè Deus eſſ probatur, quia dimittere peccata, quaſi Deus poteſt. Ergo.
54. 2. Quæ claves,& quibus ſunt traditæ, illæ,& ab iiſdem ſunt uſurpandæ. Atqui claves non fictitii Pontificii theſauri, ſed regni cœ- lorum ſunt traditæ,& quidem non ſoli Petro, ſed omnibus Chiilti diſcipulis. Ergo. Orig. tract. i. in Matth. Quod ſi idem loquimur, quod Petrus locutus eſt, efficimur Perrus: Et nobis dicitur: tu es Petrus: Pe- tra enim eſt, quiſquis diſcipulus eſt Chriſti.
5s. 3. Qui poteſtatem habet abſoluram,& liberam animasex
Purgarorii igne liberandi, eum opotter eſſe durum,& avarum, quo cas non ſtatim liberat, ſed torqueri permittit, donec prius certapecu- niain
aäsor lrussc 4 NA 64 nnkenit a Külte abrolta⸗ CEr geagerne 1 geh
atlacie Ma,Kn oitlici wakceru ognune Ir K4r) ensbhiſi as eter
Mdetrntur ümaoli
gtnegcer uUlcher aadone Tidln uh S aurge 4. dähe deem leigg daril

Krermcad e — M. 1 n Imafhd in rin ruu veru 4 „. Kdodt! u an Deus, quoc 2
3* 4 4 1 *
8
r
r, 1 4
4 1
Diſbutatio XXXYI. 633 cunia in jubileo numeretur. Atqui habet eam ex opinione pontificia Papa Romanus. Ergo.
56. 4. Verbi divini Miniſtris eſt quidem theſaurus gratuitæ peccatorum remiſſionis traditus; Sed ita ut illum non magiſterialiter, ſed miniſterialiter diſpenſent,& cauſa indulgentiæ hujus ſit ſumma Dei miſericordia, non Simonia, uα⁵m◻⁵ρ μχέρπρρνρνα.
57. Quxæſtio quarta: Num defunctis indulgentiaper modum ſuffra- gii poßint conferri? b 58. Reſp. Dogma pontificium de purgatorio eſſe fabuloſum
ad quæſtum faciendum,& culinas ipſorum inſtruendas excogitatum Diſputat. 21.& 22. oſtendimus. Frigeant igitur omnia illa aucupia, quibus Pontificii uberes admodum quæſtus ex animarum latrociniis
hucuſque fecerunt. Nam 1. Servator dicit Joh. 5. v. 24. Amen amen dico
vobis, qui ſermonem meũ audit,& credit, ei qui miſit me. Iu Jup cru³ NoN VENIET, ſed rRANSIBITAmorte in vitam. At omues credentes audiunt ſermonem Chriſti,& credunt ei, qui miſit illum, Joh. 10. Ergo omnes cre- dentes ſine interventu judicii, recta tranſeunt de morre in vitam,&
non deferuntur in locum, in quo pœnam luant,& in quo indulgen-
tiis juvari poſſint. 59. Ne dixeris tranſire quoſdam à morte in vitam, ſed mediatè, ni- mirum mediante ſtatu purgatorii, non immediate. Nam refutat ſomnium
hoc phraſis(de morte in vitam)& verbum pręteriti temporis(us& Etenue
tranſivit)præterito,& non futuro Dominus eſt uſus, ut im mediatum doceret tranſitum.—
—
60. 2 Latroniigitur pœnitentiam agenti dicit Salvator Luc..
23. Amen dico tibi: Ho Da E mecum eris in Paradiſo. 3. Nam juſtificati PA- ckM habemus erga Deum Rom.z. ut As au TIMoRs ferviamus ei, Luc. 1. Non enim accepimus Spiritum ſervitutis IT ERBUM AD TIMO-
KEM, Rom. 8. 4. Qui ſemel enim mortuus eſt, liber eſt à peccato, Rom.
6erſ. 7. Beati igitur mortui, qui in Domino moriuntur A M OpDO,
4poc. 14 verſ. 13.
61. 5. Univerſum tempus conſequendæ veniæ,& liberatio- nis à peccatis,& peccatorum pœnis circumſcribitur præſentis hujus
vitæ terminis, z. Cor. 6. Ecce NuNxo tempus acceptum, ecce NuNo PiEs
ſalutis. Gal. 6. Operemur bonum puMu TEMPuS HABEMuS 2. COT.j. Innoviſſimo die quiſque reꝑortabit ea, quæ facta iunt PrR œœRPus: Eccleſ. 2
—
—————
—————

34 ,naißm
— —
Eccleſ.r. Qusmeunque in locum ceeiderit arbor, I 1 fututa eſt. Pof hanc igitur vitam nemoalterius poteſt juvari ſuffragiis.
6². 6. Varias commemorat Scriptura exequias, quas batii- archa, Propheræ, Reges,& alii pii fecerunt defunctis. Nullibi verò vel verbo injicit mentionem Purgatorii,& præſidiorum, atq; ſuffrago- rum, quibus anime defunctorum inPurgatorio juvari poſſint. 7. Num veriſimile eſt, cnm Scriptura narret varia ſacrificiorum genera, quod ſi darentur ejuſmodi ſuffragia, de quibus ingens in regno pontiſicio eſt ſtrepitus, eadem in ipſa alicubi non deſcripta eſſe:
63. Quſtie quinta: Quid ſtatuendum de Jubilao pontifici.
64. Reſp. 1. Indulgentiæ in Deum,& meritum Chriſtilunt contumelioſæ. Ergo& iſte ubilæus. z. Non nititur authoritate divina ſed humanà,& quæſtus graria eſt in ſtitutus. Accommodamus igitur huc illud Petri, Act. 8. v. 20. Pecunia tua tecum pereat, qui donum Dei exiſtimas pecuniis acquiri. Inſtituit,& celebravit Jubilæum primus Bonifacius VIII. anno 1300. teſte Platina invita Bonifacii,& Polydo- ro Vergilio lib. S. c.i. De hoc Pontifice dicit Crantzius lib 4.c. 26. Bo- nifacius VIII. Jubilaum primus inſtituit, utinam ſolius pietatis gratia? lm voluit centeſimo quoq, anno eum celebrari, ſed Clemens VI.(dubium anamum pecunic, an deſiderio ſalutis hominum) ſancivit eum celebrari anno quinqua- geſimo. Sixtus V. ordinavit ut 25.anno celebraretur. Dicit Olorusde Jubilæo hoc Tom. 5. Concion. in pub. jub. Cum Jubilæus jungiturin- dulgentia pleniſſima conceditur: tunc enim procedit ab ea homo tanquam à fonte Baptiſinatis liber ab omni peccato, ut nihil ſit, quod eum tenere poſſit, quin in cœlum evolet, ſi hinc migraret. Sed hæc narraſſe ſufficit.
65. Chriſtianus verò Jubilæus eſt lætiſſimi Evangelii prædi-
catio, in qua gratuita peccatorum liberatio annunciatur omnibus verè pœnitentibus,& in Chriſtum credentibus propter unicum Chriſti meritum.
Finis Diſputationis XxXXV.
8 N 4 witulh
dhpbis rinellbt inu In wie ni nabejab rendan reynmt kndopte nndg eal dünad däng
4 duler mn rüt raon te

1. ruus un
wamem a emam“
T
653 11 DISPpuTATIO XXXVI. DE EKXITREMA VNCTIONE, ET O prdine Reſp. Johanne Chiliani Trapſtadienß Eranco. TIISIS I. Ergimus agere de extrema Vnctione,& Ordine, ex quibus
5 2 9
2 4 5 Satramenta propriè dicta faciunt Pontiſicij,&de quibus 85 ſuperſtitioſa, atq, ineptias varias proponunt. SaNTzNTIA PROTBSTAN- — E 2. Unctio igituralia eſt Apoſtolica,& alia Pontificia. Inctio Apoſtolica temporale quid fuit, quod adhibebatur
ab Apoſtolis ad morbos corporis miragulosè profligandos. Frequens enim in illis regionibus erat uſus olei. Apoſtoli igitur eorumque di-
ſcipuli externo& viſibili ſigno teſtificaturi ex arcanà Dei virtute pro- venire ſanitatem, cujus illi tantum erant Miniſtri, ſed iaudra doni,
PlIæ
pe etiam adhibere ſunt ſoliti unctionem olei. Nam, 1. ſub lege uſu
receptum erat Spiritus S, gratiam oleo ſignificare, ut e externo
ſymbolo homines monerentur, ſanationes illas non conterri, vel hu-
manà vel magicã* aliquâ ratione, ſed eſſe dona cæleſtia ex divinà vit- tute. 2. In illis regionibus oleum erat præſtantiſſimum,& quidemnon tantuͤm ad eibum,& hilaritatem 4. Reg. 4. G Pſal-10 3. Sed etiam ad cu- rationes Eſai. i. Exech. 16. Lug. 0. a
3. Signum veròhocnon fuit Sacramentum propris dictum, ſeu à Deo inſtitutum,& perpetuò Eccleſiæ mandatum dd promiſſio- nem gratiæ Evangelicæ de remiſſione peccatorum afferendam,& conferendam, arque collatam obſignandam; ſed tantum uſtinpa- atum fuit extraordinariè ad corporales morboscurandos.
. Poſtquam autem dona miraculoſa ceſſarunt in Ecgleſia,
ceſſare& hosdebuit ſanationum ſignam.
PPpP 5 5.Super-

1 1 I
4 3 8 1
—— .=—
654 De Paiſmo
z. Superſtitioſa UInctio Pontificia ex ſtulta,& inani nansena uſurpata toto genere differt ab Apoſtolicà: UIn gebant enim Apoktoi ægrotos, ut miraculose revaleſcerent; At Pontificii oleo nonniſi ecs ungunt, de quorum vità,& valetudine penitiſſimè deſperatum elle videtur. 5 b
6. Mihiſtffad Eccleſiæ miniſteriun legitimé vocatſexemplo Apoſtolorum,& Eccleſiæ primitivæ non tantum publicis precibus, ſed etiam ſolemniactione, ac quibuſdam ritibus, ordinis,& decon causa, publicè inaugurantur,& Deo atque Eccleſiæ ſiſtuntur,& qua- fi conſecrantur, ut hac ratione pôpulo Miniſterii Eccleſiaſtici digni-
aas commendetur,& ordinati admoneantur, ſe jam Chriſto ejulque
Eccleſiæ eſſe addictos.
7. Inhacordinatione Miniſtrorum adhibebaturtanquam ti. tus, manuumimpoſitio, qui ritus licer non ſit mandatus, ordinis ta- men,& decori cauſa in Ecclefiis noſtris uſurpatur.
8. Vocatio legitima facta cum conſenſu totius Eccleſiæ facit Eccleſiæ Miniſtrum: cujus ordinatio eſt declaratio, ſeu Ordina- tio eſt legitimæ vocationis publica teſtificatio, in conſpectu Dei,& torius Eccleſiæ. 1048. 3 2
9. Ordines inter Eccleſiæ Miniſtros nequaquam funt ne- gandi. Fecit enim Deus ipſe inter ipſos ordines donotum vatietate, ut ſint Apoſtoli, Prophetæ, Evangeliſtæ&c. Eph. 4.v.x. Et confuſiones ſunt vitandæ, I. Cor. 14. v. ult. Opus igitur eſt ordinem ſervari. Atq́; te- cit ordo ad unitatem ſervandam. b
01. Nulli verò ordines certo,& neceſſario numero præſcripii ſuut in ſcriprura. Ordinum Pontificiorum neque nomina neque Ies ſunt in Scripturâ.
11. Ceremoniæ, quibus in Miniſtrorum ordinatione utuntur Pontificii, quales ſunt Unctio, raſura,&. non ſunt ab Apoſtolis inſti tutæ imò plenæ ſunt ase εꝓνανπα Judaica.
11. Non ſunt igitur Sacramentum propriè ita dictum nec conferunt gratiam juſtiſicantem, neque imprimunt characteremin-
delebilem.
f
SEINTENTIA PONTIEFEI- ciorum. 5 8. 6 4. 4 13. Si quis dixerit extremam unttionem non eſſe verè,& pro
P'
ℳCa. 1§ d mum e 2 uiü ob ar Kau erbacta l lded Mmnen
V 1 4
een K etevt, Wanug.
5
üloavie
agae
ltan. 9
dädͤd nahe dhean
ſäang

err adede 1 er D 1 4 I. Mane! — 1
1 au mullat 4 Lreinmtan gemac ama i cam rn ei
8 ter Pacbii lal 1 2Qu fad d vdnes cerd ar
1 2
* 1 4 varicor 1 7
ubain Mut Me cbo nun t 1
„04 pieci 1
Diputatin XXXVI. 75
„
priè Sacramentum à Chriſto Domino noſtro inſtitutum,& d Beato T e Apoſtolo promulgatum, ſed ritum tantum acceptum à Pa-
tribus aut igmentum humanum, anathema fit, Concil, Triden. de ex- trem. Vnct. Can. 1. 14. Si quis dixerit, ſacram infirmorum unctionem non con- ferre gratiam, nec remittere peccata, nec allevare infirmos, ſed jam ceſſaſſe, quaſi olim tantum fuit gratia curationum, anathema ſit, Conc. Triden. Can.2. b 15. Si quis dixerit, extremæ IInctionis ritum,& uſum, quem obſervat ſancta Romana Eccleſia, repugnaxre ſententiæ beati Jacobi Apoſtoli, ideòque eum mutandum, pofſeque à Chriſtianis abſque peccato contemni, anathema ſit, Concil. Trident. Canon, 3. Belarminus pagin. 16 35. 16. Si quis dixerit, ordinem ſive ſacramordinationem non eſſe verè,& propriè Sacramentum à Chriſto Domino inſtitutum, anathema ſit, Concil. Tridentin. de Sacrament. Ordinat. Canon. 3, Bellarmi- nus pagin. 1659. 17. Si quis dixerit, per ſacram ordinationem non dari Spi- ritum Sanct. ac proinde fruſtra Epiſcopos dicere: Accipite Spiritum Sanct. aut per eam non imprimi ChrarlGterem, veleum, qui Sacer-
dos ſemel fuit, laicum rurſus fieri poſſe, anathema ſit, Concil. Triden. Canon. 4. 21 Ke
18. Si quis dixerit, præter Sacerdotium non eſſe in Eccle-
fſia Catholicà alios ordines,& majores,& miaores, per quos velus
per gradus quoſdam in Sacerdotium tendatur, anathema ſit, Con-
cil. Trident. C. 19. Accipitur verò ordo duobus modis, propriè& commu-
niter, Propriè illi dicuntur ordines, qui certo ritu facro,& ſolemni conteruntur ab Epiſcopo,& ad certum Miniſterium ſacrificio divi-
no exhibendum referuntur. Qua ratione ſeptem duntaxat Ordines numerantur, ut ſunt: Sacerdos, Diaconus, Subdiaconus, Acolutus, Lector, Exorciſta, Oſtiarius. 2 E8 GRS Re z0. Communiter autem dicuntur ordinesilli omnes, quo- modocunque dedicantur divinis obſequiis, etiamſi non refe-
rantur ad ſacrificium,& hocmodo etiam Monacht, Virgines,& viduæ Deo ſacratæ, nec non laborantes in ſepeliendis defunctis,
PPPpP 2 Ordines

1 3— r—— ————— ———
6366s De Papiſme b Ordines aliquando dicunturà Patribus, Bellarminus lib. 1.de Clir. Cn 1 SrArus ConrkovViRsrr.. 20 Contfoverſiæ igitur ſunt variæ, quas ad certas referemus quæſtiones, oſtenſuri extremam unctionem non eſſe Sacramentum ropriè ita dictum conferens gratiam,& remiſſionem peccatomm: Redeam ab Evangelicis intermitti: Ordinationem non eſſe Sacra- menrum propriè ita dictum: Ordines Pontificios oſtendi non poſſe ex Scripturd: Tonſuram& alias ceremonias eſſe ſuperſtitioſas: E. vangelicos non poſſe petere vocationem& ordinationem à Pontiß-. ciis: Miniſtros Eccleſiæ apud Evangelicos legitime vocari,& ordi- na i. 1. Quoltio prima: Num extrema unctio ſit Sachamentum yns- priè ita dictum conferens gratiam& remißionem pectatorum. 22²2. Reſp. Quanti faciant Pontificii extremam UInctionem th. 12.& 13. oſtendimus: Fabulantur enim quod ſit Sacramentum propriè ita dictum conferens remiſſionem peccatorum. Materiem hujus Sacramenti eſſe, ajunt, oleum olivæ ab Epiſcopo benedictum, Bellarminus de Exvtr. Vnct. C. 7, Formam, his contineri verbis Periſtam ſan ctam Unctionem,& ſuam piiſſimam miſericordiam indulgenti- bi Deus, quicquid deliquiſti per viſum, Bellarminus ibidem. Effectusel- ſe duos, unum quod ſanet corpus, ſi ita expedit animæ ſaluti; alterum, quodabſterga teliquias peccatorum, ſubje ctum eſſe cos, qui omni- nò morituri videntur, quorum organa ſenſuum, oculi, autes, nares, labia, manus, pedes,& renes oleo exorcizato debeant hâc farmäun- gi: Iunomine Patris, Filii,& Spiritus S. ungo te oleo ſacrato, ut per hant un. ctionem accipiasplenam remißionem beccatorum⸗. 23. Oleum verò, quo utuntur, exofcizant die Jovis antecedente feſtum Paſchatos his verbis. Exorcizote immundißime Syiritus, omniſp incurſio Sathana, Gomue phantaſmaiin uomine Pa-ftru,& Filu,& Spu- tus ſancti ut recedas ab hoc oleo, ut oßiit efici unctio ſpiritualuad cunrsht- randum templum Dei viyi: ut in eo poßat Spiritus§. habitare per nomen Dei dilectißimi Fili eju Jeſu Chriſti. Exorcizatione peracta,& Diabolo eje- cto fit conſecratio ſequentibus verbis: Emitte Domine Spiritum para- cletum de cælis in hanc pinguedinem olivæ, quam de viridi lignoproducèredt gnatuses, ad refectionem mentis,& sorporis: ut tua ſancta bene † dictione ſ omni hoc
1
zuafteno vnumti hdu u hun ahünn u Doc arit 4 pnin 1r N
rudigtm
käte, diguüch aolcinos ln. m andede rana.„ gaptun laeeh nen tala lter erd

—* „ dan Uenſe 1
uat, dem ane 12 unfiſang d. rcorpa ane
recccam e drnn i dakociod F& He L A ſauν euen t, cund 4
aronrn o„
M.
1*
Inaut1
Dißatatis XXXYI. 657
emni hoc unguento caleſtis medicinæ peruncto, tu tamen mentis,& corporit ad
eyacuandos om nes dolores; omnes infirmitatesʒ omnemqut agritudinem men- tis,& torporis; unde unxiſti Sacerdotes, Reges, Prophetat,& martyres tuos; Su Chriſma tuum perfectum nobis Domineà te benedictum, permanens in vi- ſceribus noſtris in nomine Doiini noſtri Jeſu Chriſti, Amen. 24. Dopcent verò Proteſtantes licet in Unctione illà Pontifi-
cia accedat ad Elementum verbum, quod tamen non ſit Sacramen- tum propriè ita dictum conferens remiſſionem peccatorum.
25. Nam.. Non hominis, ſed Dei eſt Sacramenta inſtituere: Quicquid igitur Deo non eſt inſtitutum, nec ordinatum, nec habet divinam promiſſionem gratiæ,& remiſſionis peccatorum, neque ha- pet externum Elementumà Deo iplo inſtitutum; illud non eſt Sacra- mentum propriè ita dictum. Atqui Unctio illa Pontificia à Deo non eſtinſtituta, nechabet promiſſionem gratiæ,& remifſionis peccato- rum, Ergo.
26. 2. Quicquid rei naturali, nimirum oleo, non dedit Deus, illud ei nequit ſuis conſecrationibus conferte Epiſcopus, cum hac deę re non habeat ullam promiſſionem. Atqui oleo hane virtutem non
dedit Deus, quod poſſit à peccatis mundare. Ergo. Imò non ſine
inſigni idololatrid,& horribili ſuperſtitione oleum per Diabolicos exosciſmos exorcizatur,& conſpurcatur, quaſià Diabolo ſit ob- ſeſſum..- W 27. 3. Virtus& efficacia, quæ ſoli competit ſanguini Chriſti, Ea. 42. v. 8. Gloriam meam non dabo alteri, nec laudem meam ſculptilibus,
non debet adſcribi externo elemento& quidem ex auttforitate hu-
manà. Arqui à peccatis mundare ſoli ſanguini Chriſti adſcribitur in Scriptura, 1. Joh. 1. y.7. Sanguis Jeſu Chriſti, Filii ejus emundat nos ab omni peccato. Eph. l.v.. In quo habemus redemptionem per ſanguinem ejus(remiſ- ſionem peccatorum ſecundum divitias gtatia eus. Erg0. Impingit igitur un- ctio Papiſtarum in ſummum caput Chriſtianæ religionis, quod eſt de uſtificatione,& ſalute perpetna, dum gloria ſua Chriſto adimitur,&
adſcribitur infirmo,& egeno elemento Gal. 4. v. 9. 4 28. 4. Quod in primitivà Eccleſia non fuit in uſu, illo ſalva ſalute carere poſſumus. Atqui Unctio illa Pontificia in primitiva Ee- cleſia non fuit inuſu. Ppp 5 ſeribunt
Certè ſi tanta ejus eſſet virtus, quantam eiad-
——————— Pre 4—— 3““—— ——ꝛͦ——— ͤ S 4

ͤ
ͤͤͤͤͤͤͤ“
ſͤſſſſͤſſſͤſͤſͤſſͤſſͤſſſſſſ“ —
—
—y ¹
ſcribunt Pontificii alicubi id docuiſſent Apoſtoli, quos Spiritus§, in omneim duxit veritatem. At nuſpiam docuerunt. Ergo.
30. z. lmoé Pontificii ipſi certò oſtendere nequeunt quz peccata unctio illa remittat. Quam igitur conſolationem ex ea pe- tere poteſt moribundus?
31. Pontiſicii contra proyocant ad Scripturam, ex qua dus yrofe- runt teſtimonia. Prius legitur Mar. S. T hi dicitur, Apoſtolos oleo unxiſſ, ey curaſſe infirmos. Poſterius Jacob. 5. ubi ita legimus: Inſirmatur qus in nobis? Indicat Presbyteros Ectleſic,& orent ſuper eum ungentes eum oleo in nomine Domini,& oratio ſidei ſalvabit infirmum,& alleyabit eum Dominus,& ſi in peccatis ſit remittentur ei. Hincita inferunt: Datise- mnibus requiſitis Sacramenti, datur ipſum Sacramentum. Atqui in his Scripturæ dittis dantur omnia Sacramentorum requiſita. Ergo. Namſym- bolum externum eſt unctio olei cum oratione ſidei. Promißio eſt alleyatiu infirmi,& remißio peccatorum. Inſtitutio colligitur ex conſtanti promißu- ne Apoſtoli: Neque enim Apoſtolus tam conſtanter,& abſolutè idpromit- teret, niſt Dominus id conſtituiſſet,& mandaſſet. Jacsbus igitur non inſti⸗ tuit Sacramentum, ſed hortatur ad illud ſuſcipiendum, quod à Domino ne- verat inſtitutum. Videatur Bellarminus de extrem. Vntt, C.⁊.
32. Keſp. 1 Unctio illa Apoſtolica, de qua agitur, Mar. 6.fl⸗ it temporale quid,& non perpetuum, quæ durare debuit donect- vangelii doctrina plenè confirmaretur. Hac igitur confirmata ceſſa⸗ vit: Nec unquam legitur Egcleſiæ ab Evangeliſtis mandata, 2. Narratur ab Evangeliſta miraculum aliquod: Corporaliter enim ægros,&infirmos Apoſtoli ſanabant adhibito oles, quemadmo- dum Elaias per miraculum curabat Hiskiam Regem ægrotantem impoſita uleeri ficu: Et quemadmodum Apoſtoli nonnullos ad⸗ hibita manuum impoſitione ſanarunt. 3. Itaque ſi Pontificii reti- nere voluerint Unctionem Apoſtolicam, hoc ipſo obſtricti erunt ad facienda miracula, ad reſuſcitandos mortuos: Unctio enim fu⸗ it ſimul miraculoſum donaum Unde Apoſtolus dicit 1. Corinth. I2. verſicul.o. Alteri datum eſſe donum, leu gratiam ſanitatum ſecundum eundem Spiritum. 4. Nuſpiam narratur in Scriptura Apoſto- Ios unctione olei curaſſe morbhos ſpirituales animarum; ded dene
1s mof.
658 De Papiſino
lle
ar nati
1 eerh wuminle
A
enebo, aſcädo,
vtm piuie laleg e d o hate aouſtem en la.6 rbadla
R lphn
raon ber Aalad Raunr u arrc Wüde Kbonrie uai

nubiu i niu
herrter aui in
xrperun, 1
der Kakeit ¹ nianm. l Ldu M.
3
“
un cnada k an
N apun
2 1
4** 4 r 4* 4
8 1
Piſputatio XXXVI. 655 ſis morbis corporalem ſanitatem conferebant, ut& in aliis ſuis mii- raculis. At Pomificii unctione ſuã, ajunrt, remitti peccata. 5. A- poſtoli hoc fine unxerunt ægrotos, ut revaleſcerent; Pontificii non
niſi eos ungunt de quorum vità,& valetudine penitiſſimè videtur eſ-
fe deſperatum. 6. Marcus dicit quidem, Chriſtum dediſſe Apoſto-
lis virturem,& poteſtatem ſanandi ægros; Atnon dicit Chriſtum
præſcripſiſſe Apoſtolis mandato ſuo materiam olei in omnibus ægro- tantium ſanationibus neceſſariò adhibendam; Sed ipſos adhibuiſſe
externum ſymbolum unctionis olci. 7. Apoſtoli non idem ſemper
ſymbolum in ſanationibus adhibuerunt: Leguntur enim uſi aliquan- do ſolo verbo, aliquando impoſirione manuum, aliquando conta- ctu, umbra, ſudariis, ſemicinctis. 8. Marcus dicit: Multos oleo unge- bant. Ipſius igitur mens,& ſenrentia non eſt, quod neminem in pri-
mailla ſua legatione non ſanarint, niſi quem oleo unxerint. 9. E-
miſſio Apoſtolorum eſt duplex: Particularis,& univerſalis: Inilla, in qua ſutit multa perſonalia,& temporalia mittebantur in ſolam Ju- dæam, Mar. G. Et de ea dicit, quod oleum adhibuerint; De hac dicit Chriſtus Mar. 16. non tantum de Apoſtolis, ſed& de iis, qui credide-
rint: Super infirmes manus ponent. 10. Nec proptered impoſitio ma-
nuum licet habeat verbum Chriſti, eſt proprié dictum Sacramen- tum, quia loquitur Chriſtus de donis miraculorum, quæ temporalia fuerunt. 11. Non narrat Marcus, quod oleum illud debeat prius con- ceptis verbis eſſe exorcizatum& conſecratum. 12. Nulla ſyllaba habe- tur de forma illa, quam Pontificii adhibent, apud Evangeliſtas. Qua- re Pontiſicia illa unctio in capite ſexto Marci, nec inſtitutionem, nec
mandatum, nec promiſſionem, necexemplum habet. 33. Poſterius dictum ex Jacobo allegatum malè itidem,& in- eptè Pontificii referunt ſad ſuam Unctionem. 1. Mittimus, epiſto- lam hanc non eſſe in Canone. 2. Nervum ſui argumenti Pontifi- cii incidunt aſſerentes agere Jacobum de cadem Unctione, de qua Marcus capit. 6. Hæc enim unctio, quæ Mareo eſt deſcri- ta fuit miraculoſa. Ergo& Unctio, quæ ſcripta eſt eſt à Jaco- bo. z. Non dicit Apoſtolus, Unctionem illam eſſe Sacramen- talem ſed potius medicinalem,& miraculoſam. 4. Agit non de ægrotantibus inagone conſtitutis,&c jam morti vicinis; Sed in gencz
X
K8

I b
“
4 ½ 8 4 †
in nere decumbentibus, quia dicit verſic. 14. Inſirmatur quis in vobi: „Agit de eorporali ſanatione, idque arguit vo cabulum iyeieeas verſ.lſ iyeeri*⁵⁴z 1“z eriger eum Dominus. uando decumbentes,& lecto affixi, ita reſtituuntur, ut ſurgere,& jncedere poſſint, Matth. 9. Mar. 1. G9. Joh. 5. Arguit idem vocabulum Aισσα,quod de ſanarionibus ſæpe uſurpatur, notatque donum ſana- tionis, quod in primitivã fuit Eccleſia,. Cor. 12. Finis igitur Uncttionis Jacobeæ fuit corporalis ſanitas. Nrihil juvant Pontificios Apoſtoli verba: Deprecatio ldei ſalvum facierillum Vacabulum enim(⁴ειέαρν(ʒpe uſurpatum legitut libus lanationibus, ut Matth. 9. Mar. 5.& 6. Luc. 8. I. Cor. Il.
Sin de æterna ſalute intelligas, certum eſt non unctioni oleicam ad- ſcribi; Sed deprecationl fidei, quæ pro infirmantibus ad Deum facta,
& fuſa impetrare illis poteft fidem propriam„quà juſtificentur,& ſil-
ventut.
de corpora
34 Nonigitur facit locus Jacobi ad confirmandam unctio- nem Pontificiam, Adsyllogiſmum Pontificium reſpondemus. ¹- Unctionem Apoſtolicam habuiſſe verbum Dei,& promilſionem,
ſymbolum doni ſanationis. 2. Ceſſante hoc
uatonus fuit externum 83 5. 2. dono miraculoſo, meritò etiam ceſſat hoc ſignum, ſeu externum ſym-
bolum, nimirum unctio olei. z. Inalium igirur finem& uſum tuans
ferri non debet. Fieret enim illud abſq; Dei mandato.
35. Qurltio ſecunda: An Vnetio Pontiſicia ab Evangelicisrelttin- termittatur. b
36. Reſp. Undtio aliaeſt Pontiſicia,& alia Chriſtiana: llu rectè ab Evangelicis improbatur(ut in præcedente quæſtione oſten⸗ dimus) Rintermittitur: quia merè eſt idololatrica, magica,& conti- net nominis divin horrendum abuſum.
7. Chriſtiana unctio eſt, quando moribundus admonetut ſui Baptiſini, in quod Deo Patre ex merâ miſericordiâ propter dile- Aum klium eft in gratiam,& hæredem vitæ æternæ receptus& Spi- ritu S. unctus, per quem eſt regeneratus,& renovatus. De hacunctio- ne dicit Apoſtolus, 2. Cor. J.v. 27.22. Qui unxit nos Deus eſt, qui etiam
deditque arrham Spiritus in cordibus noſtris. Kom,5.
—
ob ſignavit n08
15. Nonaccepiſtis ſpiritum ſervitutis iterum ad timorem, ſed acce-
piltis
Dominus. Chriſtusuſurpat illud,
maoket n luut arenab wäkhi-
PSgeri
1 5
umlt — 4
—
memot dergect gemeg am ki aſtne
häun
arſ.a kend

8s rencüau h 8 Mdbam emn 4 1 8
du AL 4
nligu, em
acrlocn j n 4 48rlectunkut
*
*ℳ
Dißutatio XXXVI. 5ar
piſtis Spiritum adoptionis, per quem clamamus Abba Pater. v. 16. Spi- ritus auxiliatur imfirmiratibus noſtris. 4
39. Unguntur igitur apud nos moribundi variis& dulciſſimis promifſionibus, UInctio contra mortem deſumitur ex 2. Tim. l. yer. 20.
Servarer noſter Jeſus Chriſtus mortem abolevit, vitam autem in lu-
cem produxit, acimmortalitatem per Evangelium. Ex Heb. z. verſ. 14. Per mortem abolevit eum, qui mortis habet imperium, hoc eſt, dia-
bolum. Ex Phil. 1.v. 1. Mihi vita Chriſtus eſt,& morslucrum Ex Rom. 14.yv. 8. Sivevivimus, Domino vivimus: Sive morimur, Domino mori- mnr. Ex Joh. 1I. y. 25. Dicit Jeſus: Ego ſum reſurrectio,& vita, qui credit
in me etiamſi mortuus fuerit, vivet. 40. Unctio contra hotrorem inferni petitur ex Oſe. 13. verſ. 14. De manu mortis liberabo eos, de morte redimam eos.: Ero mors tua 5 mots, morlus tuus ero inferne. Ex Joh. 5.ver. 24. Amen dico vobis, ui ſermonem meumaudit,& credit ei, qui miſit me, habet vitam æ ternam, S in condemnationem non veniet, ſed rranſibit à morte in vitam, Scc- 41. Quxfſtio tertia: Quid de aquãâ luſtrali ſeu benedictà ſit ſta-
tuendum?
4². Reſp. In omnibus Pontificiorum templis, in quibus cele- brantur Miſſæ invenitur penes januam vas aqua repletum,& inſtru- mentum aſperſorium. aquaillanominatur ab lis Iuſtralis, ſeu bene- dicta,& permixta eſt ſale. Hæc aqua ſingulis diebus ſolis ante cele-
brationem Mifſæ debet exorcizari- Forma exorcizationis uti legitur in
Pontif. exemp. ven. pag. 107.108.& in aliis Pontificior, ſcriptis hæc
eſt: Exorcizo te, creatura ſalis per Deum viyum, per Deum verum, per Deum ſanctum per Deum, qui te per Eliſæum Prophetam in aquam mitti jußit, ut ſanaretur ſterilitas aquæ: ut efficiaris ſal erorcixatum in ſalutem cre- dentium: Et ſis oiunibus te ſumentibus ſanitas anima,& corporis,& effugi- at, atque diſcedat ab eo loco, in quo aſperſum fueris omnis phantaſia& nequi- tia, ac verſutia diabolica fraudis: omni, ſpiritus immundus adiuratus, pen eum, qui yenturus eſt judicare vivos, G mortuos,& ſeculum per ignem. Im- menſam clementiam tuam, omnipotens aterne Deus, humiliter imploramus, ut panc creaturam ſalis, quam in uſum generis humani tribuiſti, benedicere,& ſanctificare tuà pietate digneris: ut ſit omnibus eam ſumentibus ſalus mentis, G corporis: Ei quicquid ex eo tactum, velreſper ſum fuerit, careat omni immun
Q.—2b ditia,

——
— 3 3 2 3 4— 5—— —— 5 1 —* 1 96 Ieh e ———-—— 8 2 — 4 1* 8— 2
—
—————
———
1 I * 1 3 4
——
—— 4——.———————— nenenntn———. ———————————————— .———* r n————. ———.— 3 1 6 2* 2 3 .—..— 8“ 4— s ——* 4——— 2 ———— 4——————————.—— —— 5————— 9 2— 1 4——————— ———————————————;————— —— ͤͤͤͤͤͤͤͤͤaa ee— öZöoZoZoo“— 1 8- as. 32 8 1 * A—-——.—— 6 ———————————————-——— 2— 8—* 5 —————————————— —————— ———* *
666 Be Pohonoaoao ditia, vmnique impuęnatione ſpiritualis nequitiæ, per yirtutem Domini noſßr Jeſu Chriſti, qui venturus eſt judicare viyos,& mortuos,& ſaculum per ignem Reſp. Amen. Bellarminus ſeribit libr. 2. de Miſſa capit. 15. In Domini ris diebus ante initium ſolennis Miſſe, Sacerdos aquam benedicit, ac deinde uſpergit ſe,& Miniſtros,& altare,& populum: quæ aſperſio eſt nuatan er piatio& præparatio ad juturum ſa criicium. ldem ſeribit libro. de extrem. unct. capit. 6. Multos ſanctos uſos eſſe aqua benecitta ad curandos morhos corporales. Coſterus in libro de ſodalit. B. Mar. virg. pag.333. enumerat aquæ luſtralis plurimas utilitates ſpirituales,& corpo- cales. 43. Auguſtanæ verò confeſſionis Theologi aqud illa luſtes l'in Eccleſiis ſuis non utuntur. 1. Quia quicunque eulrtus teligio- ſus caret fundamento Scripturæ,& originem ſuam habet pattim ab ethnicis, partim ex ceremoniis judaieis ille eſt ſuperſtitioſus, fu. ftraneus& coram Deo abominabilis. Atqui uſus aquæ luſtralis caret fundamento Scripturæ.&c. Erge. Conſe quentia Majotis patet ex Matth. 15. verſicul. 9. Fruſtra me colunt docentes doctrinas Præcepta hominium. Col. 2. verſicul. 16. Ne quis vos judicer in cibo aut potu, aut in parte diei feſti, aut novilunii, aut ſabbatorum. Gali verſic. 1.2. In libertate, qua Chriſtus vos liberavit, ſtate, R nemſus jugo ſervitutis implicemini. Quod ſi circumcidamini, Chriſtusti- hil vobis proderit. 1. Corinth. 7. verſic. 23. Pretio empti fuiſtis nolite fieri ſervi hominum. Eph. 4.v. 17. Hoc dico& teſtor per Deum, ne poſt⸗ hacambuletis, quemadmodum& reliquæ gentesambulant in ſani- tate mentis ſuæ.. 44. Minor ſu radiat luce: Cum enim Pontificii de ſud aqus luſtrali, ut ea exorcizatur, præparatur,& uſurpatur, ne literam invenl- re poſſint in Scriptur, ideò referunt eam ad Traditiones Apoſtoli eas nuſpiam ſeriptas. Quod ejus uſus fuerit apud Ethnicos, teſtatur Macrobius libr. 3. Fatur. C.- conſtat, inquiens, Diis fuperis ſacra factuũ corporis ablutione purgari: cum veròè inferis litandum eſt, ſatisfactum videtur, ſi aſperſio ſola contingit. Sozomenus dicit lib. 6. C. 6. Valentinia- nus cum eſſet limen delubri tranſgreſſurus,& Sacerdos ritu Gentili- tio virides olivæ ramuſculos madefactos manu tenens, introeuntes illos aſpergeret, gutta in ſuam veſtem delapſa, ægrè admodum,&gla- vitertulit. Chriſtianus enim erat,& propterea Sacerdotem nn tüs adon
lnc Hrah
1 1 1n rnr ch üdln ſamab a a enta treh 1

“ nAletenn
4 —
I.
1
per L. 8
„. atamg an
Arwals N.
a h mmürt
(Tirui 5
Rncn d*
Biſputatis XIXVYI. 66;3 tiis adoritur. Idem habet Theodoretus lib. 3. eap. 15. Aventinus ſcribit lib. 3. pag. 187. Perinde ac nos, aqua luſtricà in expiationibus uſi funt. Et Virgilius canit lib. 6. Lneid. 1 Alem ter ſocios pura circumtulit unda Spargens rore levi,& ramo felicis oliyæ. 4. Quod ejuſdem aquæ uſus fuerit apud Judæos teſtan-
tur variæ ipſorum purificationes Leritic. z. Numer. 19. Mar. 7. perſic. z.
Joban... b 46. 2. Non aqua luſtralis, ſed ſolus ſanguis Jeſu Chriſti e mundat nos ab omni peccato. Iſti igitur non abſque inſigni impie-
ate vis& efficacia ea adſcribitur. Certè aqua benedicta Levitarum
non potuit purgare àpeccatis, Heb. o. verſic. 2. G ſeqq. Ergo nec Pon- tiſiciorum.— 47. Inquis, eadem ratione contra aquam Baptiſmi inferri poſſe. Si e-
nim ſolus ſanguis Chriſti emundat nos ab omni peccaro. Ergo non aqua Ba- ptiſmi. Reſp. Aua Baptiſmi non eſt ſimplex, ſicut aqua luſtralis, ſed a- qua oum verbo Deiconjuncta. 2. Aqua Baptiſmi omnem ſuam haber
efficaciam à morte,& merito Chriſti, Rom. 6. v. 3.Eph. 5. v. 25.
48. 3. Ipſi Pontificii fatentur, aquam luſtralem non infalli- biliter operari, ut videre eſt apud Bellarminum De Bccl. Triumph. lib.3. cap. 7. Et de ſacram. in gen. lib. i. cp. 13.
49. At Pontificii provocant ad conſtitutionem Alexandri, quæ legitur in jure Can. Decret:ter. Part. de Conſecrat. Diſt. z. Can. 20. Aquam ſale comſperſam populis benedicimus, ut ea cunctiaſperſi fanctifi- tentur,& purificentur. Quod& omnibus Sacerdotibus faciendum eſſe manda- mus. Nam ſi cinis vitula ſanguine aſperſus populum ſanctiſicabat, atq, munda-
hat multo magis aqua, ſale aſperſa, diyiniſque precibus ſacrata populum ſan-
Ctiicat, atque mundat: Et ſi ſale aſperſo per Heliſæum Prophetam ſterilitas a-
quæ ſanata eſt: quant) magis diyinis precibus ſacratus ſal ſterilitatem rerum
aufert humanarum,&coinquinatos ſanctificat, atq, mundat,& purgat,& catera bona multiplicat,& inſidias diaboli avertit,& àphantaſmatum verſu- tiis homines defendit. S0. Reſp. 1. Veritati conſentaneum eſt epiſtolam illam eo fine adſcribi Alexandro, ut ob antiquitatem major authoritas aquæ luſtrali concilierur, licet aliquot ſeculis poſt ipſum ſit conſcripta. z.
Parũ author iſte de religione Chriſtiana intellexit, quia ſtatutũ ſuum
Qq.a 2 confir-
— 5 3 4 2.—————————;—* ——————— ——————————— 4 3—.— 3 8 WMee 4 4 ———— ÿöõömu 5—.. ³. 3 3 1 1 3. 3 4.. 8.* 4 4 8 . 4 3

664 De vᷣapiſmo confirmar judaic aquã luſtrali,& ſali Eliſæi, cum tamen ceremonis judaicæ per Chriftum ſint impletæ,& abrogatæ,& ſal Eliſeiex4. Keg. 3.v. 29 neptè huc accommodetur: Eſt enim ſingulare, Propheti- cum,& miraculoſum factum, quò Deus Docttinam Prophetæ Eli⸗ (ei confirmavit. Tentet Pontiſex,& aliquot tonnas ſalis proſiciatin mate, velalios amares fontes, eosqus dulces efficiat. Non legitur E- liſeus ſalem exotcizaſſe, neque ed eſt uſus ad diabolos ejiciendos,& ad mundandum homines à peccatis; ſed ad aquam illam divina vir- tute dulcem reddendam. 3. Falſum eſt, cinerem vitulæ populum ſanctificaſſe, ut pater ex Heb. 9.y. 9.& ſegq. 4. Ubi legitur in Scriptu- rà, aquam luſtralem habere ceam virtutem, ut poſſit coercere,& expel- lere Diabolum? Diabolus Spiritus eſt. Coërceri igitur nequit rebus matetialibus,& cõrporalibus: Ridet ejuſinodi ineprias Job. 41.5. Un- de Pontifex eam haber poteſtatem, it mandare poſſit: Apoſtolus Pe- trus ſcribit, 1. Epiſt.5.v. 2.3. Paſcite, qui in vobis eſt, gregem Dei, provi- dentes non coactè, ſed ſpoiitaneè, ſecundum Deum: neq; turpis lu⸗ cri gratia, ſed voluntariè Neque ut dominantes in Cleris. zi. Qultio quätta: An Ordo, ſeu ordinatio Pontiſcia ſit Sacra⸗ mentum proprie ita dictutmm. 52. Reſp. Concilium Tridentinum Seſ.7. Can. 3. Si quisinuin dixerit, ordinem ſive ſacram ordinationem non eſſe verè,& propriè Saeramen- tum à Chriſto Domino inſtitutum, vel eſſe ſigmentum quoddam humanum exe cogitatum à viris rerum Ea⁴ leſiaſticarum imperitis: aut eſe tantum ritum quendam eligendi miniſtros verbi Dei,& Sacramentorum, anathema ſit. Et Can. 5. Si quis dixerit, ſattam unctionem, qua Eccleſia in ſancta ordinatione utitur, on tantüm non requiri, ſed contemnendam, 22 pernitiuſam 7 ſe, ſimiliter& alias oydinis ceremonias anathema ſit. Videatur etiam Bel⸗ larminus lib. de Sacram. ord. cap. 2.& ſeq. Echius in Ench. p.)i. Conſecratio Sacerdotis in Pontif. Rom. fol. 21. his traditur verbis: Pontifex cumoli Catechumenorum ungit unicui,(ordinando) amb as manus ſimul junctäim modum crucis, producendo cum pollice ſuo dextro in dictum oleum intintto, duas lineas, videlicet, à pollice dextræ manus uſa e, ad jndicem ſiniſtrum E ayollice ſiniſtro uſq, ad indicem dextrum,, ungendo mou totaliter palmas, lilens, dum quemlibet in ungit: conſecrare„& ſan ſtiſicare 45 gneris, PDomine manu iſtas per iſtam unctionem,& noſtram benedictionem(Pontifex producit manu de xtra ſignum crucis ſuper manum illius, quem ordinat,& proſequitur) ut qu⸗-
cunqus
gjabam chau pt tu u
daun nilui
auͤlm)
auebdi lh Do-
e
ie tu
4
o ron hace haügaa nend 1 akelran rrraci küngzs ainjern dalb en agaum drordach iplam üapel ukdge tühnd aba d vr dM tüle ian ban en cad

1 ku mnm . Nemxmad la Hbud 1 A
han lülaumt
rirucumm„
u De o A nun autunn, 4
mint à HAlu
—— 8
un lu ut
rri 2 N.
1 1 7,A
0 2₰* 4 dhan Ketene) nlufu- 8
Diſbutatio XXXVI. 665 tunque henedixerint, benedicantur: Et quætund conſeckaverint, tonſecrentur, & ſanctificentur in nomins Domini noitri Jeſu Chriſti. Et quilibet ordinan- dus reſpondet, Amen. Tunc Pontifex claudit, ſeu injungit manus cuilibet ſuc- ceßpiys: quas ſic conſectatas aliquis miniſt⸗orum albo panniculo lineo ſimul, vi- delicet dextram ſuper ſiniſtram alligat: Et mox unuſdu iſque ad ordinem ſuum
redit: Et ſic clauſas,& ælligatas manis tenet. omnium manibus unctis;,&
conſecratis, Pontifex manis lavat,& tergit: tum tradit cuilibet ſucceßive cali- tem cum vino,& aqua,& patinam ſuperyoſitam cum hoſtia,& ipſi illam acci- piunt inter indices,& medios digitos, ac cuppam calicis,& patinam fi- multangunt, Pontifice ſingulis dicente: Accipe poteſtatem offetre ſacriſicium Deo, miſſasque celebrare, tam pro vivis quam pro defunctis in nomine Domini. . Proteſtatitium verò eſt ſententia; ſiordinatio inrelligatur de miniſterio verbi,& Sacramentotum, non gravatim ordinem ſe vocaturos Sactamentum in generali voeabuli hujus ſignificatione ut & Apologia Auguſtanæ confeſſionis ſententiam hanc declaravit; Sed verè notavit Dn. Chemnitius in Concilio Tridentinoſ quod& ex Pontificiorum colligitur verbis) Pontificios non intelligere Sacra- mentum ordinis de miniſterio verbi,& Sacramentorum, ut ſcriptura de iis agit; Sed de ſacrificid pro vivis,& mortuis Fer quodsacerdo- tes impetrent vivis gratiam Dei,& omnia neceſlaria dona, mortuis verò liberationem è purgatorio. Deinde exterioribus fignis& riti- bus gratiam Dei alligant, finguntꝗ; cui omnes ritus Pontificiæ ordi- nationis adlibiti non ſunt, eum non poſſe peccata remittere; Qui ve- rò ipſorum titibus ſit ordinatus, eum propter ritus illos habere perpe- tuò impreſſam ordinis gratiam,& Spiritum S. etiamſi animus ejus non ſit exercere miniſterium verbi,& Sactamentorum, Tertiò Apo- ſtoli ſymbolum inſufflationis uſurpare noluerunt; At ſuffraganeus apud Pontificios inſufflans in ordinatos, inquit, Accipite Spiritum S. Deniq; quid ſtatuant de Unctione ordinandi; oſtenſum eſtex Con- cilio Tridentino. 54: Hanc igitur ordinationé nec fundamentũ habere inõcriptura, necſeſſe Sacramentum propriéita dictum docent proteſtantes. Nami. Omne Sacramentum propriè ita dictum habet divinum mandatum, habet promiſſionem,& S cripturæ exẽpla. Atquiquod miniſtri Ecclſiæ debeant hocnodo ordinari nimirũ ut ipſorũ manus inungantur oleo catechumenorum& hunc in finem, ut idonei reddantur ad ſacrifican-
02444 3 dum pro

—ͤͤͤͤͤ
4 4 ————*—.—.
3 1
— 6
666G De Papiſmo dum pro vivis,& mortuis, hac de re nullum habemus divinum mam- datum, nullam promiſſionem ‚quod nimirum Deus mediante oleo ordinando ſuam volit conferre gratiam, eumq; ad ſacrificanduma- ptum reddere, 5. 2. Omne Sacramentum habet authorem Deum reſteipſo Thoma, Sacramenta inſtituere ad excellentiam divina poteſtatis pertinant, ait. Atqui ordinatio illa Pontificia non habet authorem Deum, ſedin- venta eſt primum trecentis annis poſt natum Chriſtum à Sylveſtto Pontifice, ut innuit, Polyderus P urgilius lib./.cap.ʒ. Ergo. 5. 3. Sactamenta non ſunt alligata ad unum certum otci- nem; ſed ſunt omnium Chriſtianorum, quibus naturalis aliqua inha- bilitas non obſtat: credimus enim ſanctorum communionem. Atqui pauciſſimi ordinantur ad Miniſterium Eceleſiæ, Ergo. 57. 4. PerSacramenta propriè confertur remiſſio peccato- tum,& gratia Dei.Atqui per ritum ordinationis ea non confertur,
nec obſignatur, neq; extat hac de re promiſſio. Ergo. Judas habebat
quidem gratiam ordinationis. Non autem habebat gratiam reconci- liationis, ſeu remiſſionis peccatorum.
58. Oggerunt Pontifisiiex 1. im. 4. Deum mediante manuum impoſltu⸗ ne contuliſſe dona Spiritus§. Reſp. i. Aſcopo recedunt: Oſtendere debe⸗ pant, ubi Chriſtus miniſtrorum conſecrationem iſtis ceremoniis, qua apud Pontificios ſunt receptæ,& quidem eum in finem, quem ipſine⸗ ſpiciunt, inſtituerit, atq: quibus verbis promiſſionem gratiæ.& remit- ſionem peccatorum iſtis ritihus alligavit. 3. Collario donorum Spiti tus§. non perſe tribuitur iꝑſi manuũ impoſitioni, ſed adjunctis preci- b benedictioni, quæ nititur promiſſione divina. Nõ igitut eſtittita
59. Quxſtio quinta. An conſecratie Miniſtrorum imprimat che- racterem indelebilem: 60. Reſp. Fabulantur Pontificii mediante oleo imprimiinde- lebilem characterem. Sed verè dicunt Prore ſtantes, impreſſionemi- lam characteris eſſe merum figmentum& inventum humanũ. Nam oleum ejuſmmodi virtutem non haber à ſeipſo; nec ex benedictione, quia illa eſt ſuperſtitioſa exorcizatio zneq;ex ordinatione divina quia de eà non mandatum, non promiſſionem, nec ullum exemplum ha⸗ bemus in Scriptura. Accedit, quod Gabriel Biel Diſt. 6 quæſt. ⁊. in 4. Sen⸗
tent. ſtatuat opinionis illius de charactere nec in ſeriptura, necin ſcri ptis
gstm äglb
ellm Tnis M
6( moeti 166.(.
1
täwod

ia he Fᷣ Diſßutatio XXXVI. 687 e, ptis vetuſtiſſimorum Pattum mentionem inveniri. Videantur hae de ee plura in Diſput. de Satramentis in generc.
61. Queſtie ſexta: Quid de tonſura Clericali ſit ſtatuendum?
6². Reſp. Satechiſmus Romanuspag zi.Incipiendum eſt, inquit, àprima tonſura, quam docere oportet, preparationem eſſe ad ondines aceipiendes. Pro- eeſſus ipſe deſcribitur in Ppontificali Romano Tit de Cleric. faciendo fol. 5. Incepto àpſalmo, Pontifex sum forſicibus incidit unicuiq, extremitatès capillorum in quatuor locis in fronte, in oceipitio,& ad utram, aurem: Dein- de in medio capitis tres crines capillorum, ſive ſincinos,& in bacile deponit,& quilibet, cum tonderur, disit: Dominus pars hæreditatis meæ,& calicis mei, tu es, qui reſtitues hæreditatem mihi.
63. Proteſtantes docent, aliud eſſe tonſuram ipſam per ſe conſi- derare,& aliud peculiarem ipſi ſanctitatem adſcribere, parum refert, ſive quis tondeatur, ſive crines alat, modò omnia decenter in Eccleſià fiantꝭði quis verò ſanctitatẽ tonſuræ ineſſe opinatur, ſuperſtitioſus eſt.
64. 1. Deus verò non reſpicit nec curat ejuſmodi externa, ſed inte- riorem hominem, I. Cor. 7. v. 19.2. Originem ſuã habet ex ſuperſtitione & idololatria ethnica, Baruch. 6.v.;0. 3. Jehova igitur præcipit Mini- ſtris ſuis, ne caput ſuum tondeant, EZech. 4 4. y. 20. Ler. 19.y. 27.(4p. 21. r.
4
5. 4. Idem injungitur in eoncilio Carthaginenſi 4. Clericus nec comam
nutriat, nec harbam radat. 65. Quæſtio ſeprima: Cur nequeant Miniſtri Fyangelicorum yocatis-
nem,& ordinatio nem ſuam petereà Pontificiis,& eorum ſuffraganeis?
—
66. f. Non agimus hoc loco de ipſa Miniſtroruũ vocatione, de qua diximus Diſputatione 15. Neq́; de variis Pontificiorum ordinibus, de quibus egimus Diſput. 16. Sed breviter oſtendimus, non poſſe, Mini- ſtros Evangelicorum, quos Pontificii ſarcaſticè nommant pPrædicãtes, ſuam petere vocationem& ordinationem à Pontificiis.
67. Vocabuli verd FRæPICANTIuM nequaquam nos pudet 1. Non n. nos pudet officii, quo Chriſtus ipſe eſt functus, nec appellatione, quã ſemetipſum nominavit, Gen. 3. y. 15. Joh. 1. v. 18.Bſai. Gl. v. 1. Matt. 11, v. Mar. 1.. 14.39. Tuc. 2.y. 10. 2. Prædicantium officium à Chriſto ipſo eſt· inſtitutũ, Matt. 28.y. 19. Luc. 24. Joh. 20.3. Non puduit hujus appellatie- nis Johannem Baptiſtam nec Apoſtolum Paulum, I. Tim. 2z.y. 7.2Tim. 1. y. II. Rom. l. y. 15. 1. Cor. I. y. 21.
68. Petere vocationẽ& ordinationem noſtram nequimus à Pontificiis 1.
Diſſentimꝰ ab ipſs in doctrinaà,& in fũdamẽto fidei. E. publicâ cõfeſ

66 one debemusn
Aſummo Sacerdote,
De Pʒpiſmo os ab iis ſeparare, ſecundum mandatum Dei, Matth.
15. v. 14. Rom. 16. Y.17
Johannes Evan geliſta,& reliqui Apoſtoli vocati,& ordinati non ſunt
& toto Synedrio.
3 1mprobamus ex ſcriprurâ Miſſam Pontificiam,& ſacti
is ex Purgatorio liberandis offerenda. Atcis ui apud Pontificios ordinantur, ejuſmmodi peragere injungitur, idq;
ſanctè polliceri tenentur, Nequaquam igitur lalvà conſcientipete-
te poſfumus ordinationemà Pontificiijs. 70. 4. Taceo ineptas Pontificiorum ceremonias de lin-
tione, Tonſfura,&c.) 1 Apoc. 13.y. 16. C.14.P.9 C. 16.v. z. 6. Et num Pontificii admittere Evan-
gelicos poſſent abſque doctrinæ Pontificiæ approbatione,& veritati revocatione?
71. Quos ſæpe Ppontificii admittant, oſtendit praxis, qua de reſt 8 Imperii Komani ſunt conqueſti in comitiis Norinbergenſibus An- no 15²3. Quod Archiepiſcopi, Epiſcopi,&r eorum ſuffecti(quos ſuffraganeosyu- cent)ſæpe numero plurimos indoctgs, diotas, inhabiles, vilesq, ac ludicras paſ- nas ad Sacerdotii functionem ordiuent: quddq, à quibuſdam Fpiſtopuſer cor- ruptis teftibus ad hoc adhibitis, dignuùſne ſit ſacerdotii munete, vel minus, ordinandus, fides adhibeatur.&c.
72. Sic concludimus: Si Pontificii Auguſtanæ confeſſionis Theologos vocaverirt, miſsà ſuà ordinatione, ad purè docendum verbum,& Sacramenta ſecundum ordinationem divinam admi- niſtranda, rem gratam Deo præſtabunt,& rectius faci
ent, quàm ſi miſeros ſuos ſubditos ad idololatriam cogunt.
69. ficia pro vivis,& mortu
Finis Diſputationis XXXVI.
2 Cor. G.v. 14.1.Tim. 5. v. 5. 4pc. 1. y. 4. 2. Chriſtn,
Prætereo ea, quæ de charactere dicit Scriptura,
ſerd a D
angpt
2 im dih ucomat dii og m nd euüfodt rüler
ihn
ſonr apror lanan
5 1 ncg

1 * 4 4 4 A — 1 aa 4 4 Ar 9— err* Arren di⁴ 4— A V Xn 4 1. ram 4. onen kem
4 2 Len nerr lrin. —
— urt cnget uari um, iun 7 — nuuuuni
—
alia de præſenti.
er S DISPUTATIO XXXVII. QVER EST DE MATRIMONIO, PRIMA. Keſpond. Boëtio Petri Dithmarſo. TAMISTS I. 8 UPEREST ex numero Sacramentorum Pontificiorum Conju⸗
gium: De hocigituragemus,& errores Pontificiorum oſtende- mus atque examinabimus.
SENTEMNTIA PROTESSTANTIuM,
2. Conſtituitur matrimonium certis quaſi gradibus: Initium enim fit à ſponſalibus,& nuptiis abſolvitur quibus matrimonii digni-
tas commendatur. Cum enim conjugalis obligatio ſit res magni mo-
menti, opus omninò eſt longiore temporis ſpatio, ad eam abſolven- dam. Imò inter ſponſalia& nuptias tempus aliquot interjicitur, ur ſi quid forſan dari poſſit, quod conjugii conſummationem poſſit im- pedire tem peſtivè ſatis animadvertatur,& indicetur. b
3. Sponſalia ſunt mentio& promißio futurarum nuptiarum. Vel:
Sponſalia ſunt mutua repromißio futurarum nuptiarum, rite inter eos, quibm
jure licet, facta. 4. Dicuntur ſponſaliad ſpondendo, unde& ſponſi ſponſæq́;
eſt appellatio. Spondere verò venit à ſponte, ut ſpondeo ſit, quaſi
ſponte do, vel Promn jtto, Varro de ling. lat. cap. 4. Inde omnis tipulatio & promiſſio dicitur ſponſio. In more enim poſitum fuit veteribus
Romanis, ut ſibi futuram conjugem ſtipularentur, eamq́ue ſponderet
is, in cujus erat poteſtate.— Sponſalia ſunt duplicia: Alia enim dicuntur de futuro,& 3 Sponſalia de futuro ſunt tractatus de futuris in peſterum nuptius, at velutipaftum,& conyentio futuri contractus. V. C. Si parentes aliquid conſtituunt de fuſecuturis liberorum nuptiis: vel inbäberre inter ſe contrahunt, aut arrhæ ſolùm dantur, aut verha in futurum tempus, vel ſub conditione concipiuntur. 1
RrrI 6. Spon-

—————
————
652
De Papiſmo 6. Sponſalia de raſenti ſunt tractatus diſpoſttius de conjugio eræ
ſenti, aui tonjugi vim habet.
7. Sponſalia igitur de præſenti„quia ſunt pactiones conjpvga- les, efficacem inducunt obligationem,& nexum, atq́; vinculum con jugale ‚faciuntque matrimonium initiatum,& ratum quoad propo ſitum,& cohabitationem conjugalem à Deo ipſo conjunguntur,& uniuntur; Commixtio verò ſeu copula carnalis facit conjugium con- ſummatum. Talis igitur deſponſata in Seripturà V.& N. Teſtamenti pro uxore habetur, ut Gen. 19. v. 4. Matth. I. y. 10.
3. In conſideratione diſtinctio nis ſponſalium attendendum eſtnon tam ad verba, quæ vatiè poſſunt accommodari, quàm ad cir- cumſtantias perſonarum rerum.
Sponſalium ſolennitati adhibentur arrhæ tanquam pigno- ra. Sic Eleazar, ſervus Abrahami ſenior Rebeccam lſaaco deſponla- tam exornat muneribus, Gen. 24. v. 53.
10. Sponſalia conſequuntur nuptiæ, quæ legitimorum ſpon- ſalium ſolennis ſunt benedictio&conſummatio.
11. Nupriæ, annotante Vartone dicunturà nuptu, h. e. ab oper⸗- tione& velamento: Nubere enim apud antiquos ſignificat opetite,& tegere. Extat hac de re in ſignis locus, Gen. 24.v. 65. Rebecca enimcon- ſpecto Iſaaco dependit de Camelo,& ait ad puerum: Quis eſt Ne homo, qui venit per agrum in occurſum nobis? Dixitque ci: Ipſect
Dominus meus. Ac illa tollens citè peplum ſunm operuit ſe. 12. Nuptiæ& matrimonium ſepe ut diverſa ponuntut: Nu- tiarum enim nomen potius denotat ſolennitatem, celebritatemqne contractus conjugalis, quàm ipſum conjugium.
13. Nuptiis celebratis, matrimonium dicitur perfectum. H verd conjugium legitima,& indiſplubilis maris,& fæmina conjunltin ad mi= tuum adjutorium,& generis humani propagationem, ut omnes vag⸗ libidines pitentur, Deoq́ in caſtitate ſerviatur.
14. conjugi nomen huic copulationi tribuitur notatione ſum- ptâd communi jugo, quo inter ſe junguntur,& uniuntur matitus& uxor,& in quo per totum vitæ ſpatium labores,& onera domeſtica conjunctim ferre tenentur.
15. Connubium dicitur à ritu ſponſæ velantis faciem ſuam, in
domum ſponſi quando erat ducenda. 16. M4
ho.
/ 6 bll
lur qui meri laeKenl u. Aconiun 3 firmnd fram, rmeke ſägum tumfo mdi

ne bdm r rere un Trm. nle n 1ram cula 1 Ga.4 16 — erei do Kaun aerucr: Iencn Kde Cmeb In⸗ prn nocai Iulen cid rer n. e ocun xr cus deneuebe
fin piman
———
*
delicet conjugium ſit remediũt
Dißatatia XXXVII. 69
ſinem nubere etiam debent virgines, ut matre ehant
17. Generis loco in defimtione ponitur conjunttio, ex Gen. 2.
7.14. Conjungi enim cos oporter; qui ſub uno quaſi jugo vivere de-
creverunt: Neque id tantuùm conſenſu, verum etiam copuld carnali intercedente Inde non immeritò copulatio appellari poteſt.
18. Conjunctio hæc eſt indiſſolubilis, quia homo derelin-
quet patrem&matrem,& adhærebit uxori ſuæ, Gen. z. v. 24.
19.
dit, Gen. 24. Et Saram Raguelis filiam Tobiæ reſetvavit, Tob. 7.
20. Cauſa efpciens propinqua eſt legitimus,& liberrimus tum parentum, tum viri,& mulieris conſenſus. Vnlgò dicitur: Conſenſus Par matrimonium,& non concubitus.
21. Cauſa materialus matrimonii eſtunus mas,& una fœmina: Quia qui fecit ab initio, mafeulum& fœinam fecit eos,& dixit:
Propter hoc dimittet homo patrem& matrem,& adhærebit uxor
ſuæ,& crunt duo in cariiem unam, Matt. 19. v. 4. 22. Cauſa formals eſt ipſa obigatio orta ex libera conſenſione in conjunctionem unius carnis, 23. Fines conjugi potiſſimùm tres ſunt: primus eſt ſociæ ade-
ptio, ut homo habeat in hoc mundo vitæ ſociam,& ſuavem laborum,
precum, curarum,& ærumnarum adjutricem. Deus Adamo conju- vem efformaturus,& adjuncturus, inquit: Non eit bonum hominem, eſſe ſolum, faciamus ei adiutsrium, quod ſit circa ipſum, Gen. z. v.18. Unde etiam fœmina in viri domum deducitur, ut cohabitent, 1. Pet. 3.y. 7. Et non ab invicem diſcedant, 1. Cor. 7. v. 12.
24. Secundus finis eſt generis humani propagatio, multipli- catio& conſervatio,& per miniſterium Evangelii,& Sacramento- rum ampla,& copioſa Eocleſiæ collectio, quæ& in hac vita,& in tota xternitate Deumrecteagnoſcat,& celebret. Qup reſpectu Jehova
dicit: Creſeite& multiplicamini,& replete terram⸗ Gen. 1. v. 28.
16. Tertius ſinis eſt va garum libidinum& uſtionis fuga, ut vi- madverſus promiſc uas commixtiones, & contaminationes corporum. Apoſtolus præcipit, ut vitandæ ſcor- zarionis cauſa quiliber ſuam habeacuxorcin,- qualibetſiumh aheat
TIrr 2 mari-
Efficiens cauſa prima, ſeu author eſt Deus, Gen. 2. Matth. 19.v. G. Et Iſaaci& Rebeccæconjugium Deus ſin gulari modo provi-
4———————— 4 29——— —.—— 2— 6 1————·——

———,
655 De Papiſmo maritum 1. Cor. 7.y. 1. Præclarè dicit Auguſtinus de Gen. ad lit. 45. 7. Unii-
uſq; ſexus infirmitas propendens in ruinam turpitudinis rectè excipi-
tur honeſtate nuptiarum ut quod ſanis poſlit eſſe officium, ſit ægrotis remedium. Et Gregorius! 2. Moral. Qui tentarionum, inquit, procellas cum difficultate tlerant, conjugii portum petant: Melius enimeſt nubere quam uri.
SENTENTI4A PONTIFICIORYM
26. Marrimonium inter fideles contractum eſt ſacramentum propriè ita dictum Bellarminus lib. de Matrim: cap. 2. Echius in Ench. pag 70. Et in Homil.p. 215.
27. Quoſtiones matrimoniales tantum ad Eccleſiaſticum judicium pertinent,& nonà politico Magiſtratu funt tractandæ; Bel- larminus in lib.de Matrim. c.z1. 3 28. Conſenſus parentum requiritur ad matrimonium non de noceſſitate, ſed tantum de honeſtate, Bellarminus lib. de Mat..1h.
29. Polygamia multarum uxorum ſucceſſivè, five ſecundæ nuptiæ non ſunt benedicendæ,& polygamiad officium Eccleſiaſtt. eum non ſunt admittendi, Bellarminus cap. 19.
STATrus coNTROVIERSIEk.
zo. Quare contro verſias in loco de Matrimonio,& quidem in prima hac diſputatione, notamus de Matrimonii efſentia,& natu- ra: De judice controverſiarum matrimonialium: De conlenſu pa- rentum. De Poligamiâ multarum uxorum ſucceſſive: 31. Qucſtio prima: An matrimonium ſit ſacramentum yers, O preprie ita dictum? 32². Reſp. Concilii Tridentini Seßion. S. can. I. decretum hocett: Si quis dixerit, matrimonium non eſſe vetè,& propriè unum exſe ptem legis Evangelicæ ſacramentis, à Chriſto Domino inſtitutum; ſed ab hominibus in Eccleſiam invectum neque gratiam confette, anathema ſit. Bellarminus lib. de Mat. 7ap. 2. Matrimonium inqule veri nominis ſacramentum eſt. Idem habet Eckius in Enchirid. Tit. 1l. pag. 70. Matrimonium, inquiens, ſacramentum eſſe oſtenditur. Et pPag. 74. Matrimonium eſt magnum ſacramentum in Chriſto 4 7 clcll²
eägl: ait n, 8 Wpam le e eene uia eunac e! aG iaſtetin itiexag danos
1h 3 . 8
ndeg Knte
' hiſt. danc ume
Konc
ſyar

3
42* — — — — —
—
—— 4 — k Aen enan rfn namn de unce u numm um d eücrnit, Kant 5 2 KLe a
11. 4 13 corrf! 1
mruriun ba me. aotaraccelul A
xiarun unct M
ukru k
a. rn 8
*
. 8 ——
Biſputatis XXXVII. 655 cleſid. Ee in Homilis, homil. 69. In ultimum ſacramentorum locum ſer- vavimus nobis, hocipſum matrimonii ſacramentum. Idem pluribus proponit Coſterus in Enchir. pag. 137. G ſeqq. Judæorum, inquit,& Gen- tilium matrimonia, tametfi divino mandato diſſolvi non debuerint, non habuerunt tamen ſacramentirationem, quæ in Chriſtianorum matrimonio agnoſcitur 33. Proreſtantes verò profitentur,& docent, matrimonio tri- bui poſſe appellationem facramenti teſpectu dignitatis,& ſanctita- tis conjugii: Ideò in Apologiâ confeſſionis Nirtenbergenſis dici- tuc: Quia conjngium eſt ſanctum vita genus diyinitas inſtuutum,&com- mendatum, libenter ei tribuimus nomen ſacramenti. Sed hoc modo reliqua pia vitæ genera, in quibus pii non ita verſantur, ut Ethnici, poſſent nominari ſacramenta, ut agricultura, pecuaria,&c. 34. Hoc verò quæritur: Num coniugium, prætercivilem contra-
Aum viri,& feemina ad mutuum adjutorium,& ſobolis generationem inſtitu- rum, ſit etiam ſacramentum, ſeu ſignum& ſymbolum externum religionis, cui ſit annexa romißio gratiæ juſtißcantis, idque ex inſtitutione duina: Nos id negamus. Pontificii affirmant. Scribit enim Bellarminus lib. de ſacram. cap.j. Ceitè Lutherani;& Calviniſtæ, cum quibus poriſſimum agi- mus, non negant Sacramenta eſſe novæ Legis proprie dicta, ubi ttia, alla inveniuntur; Symbolum externum, promiſſio gratiæ,& manda- tum ſive inſtiturio divina. Et Paulò poͤſt: Noſtritemporis hærerici non negant, watrimonium eſſe licitum,& à Deo vero inſtitutum, ſed negant eſſe ſymbolum, cui ſir annexa promiſfſio gratiæ juſtificantis. Negationis noſtræ argumentum confirmationis primum
poceſt: Illud fide capimus, quod fidei norma, ſcriptura ſacra tradit;
Et quod ea non habet, illud in fidei Articulis refutat. Atqui conju- gium eſſe ſacramentum habens promiſſionem gratiæ juſtificantis ſeu reconciliationis& remiſſionis peccatorum ex inſtitutione divinà, id ſeriptura fidei norma non tradit. Ergo.
36. Sesundum: Nullum ſacramentum utrique teſtamento eſt communc. Nam V.& N. Teſtamentum diſtinguuntur annexis,& ſuis cuique propriis ſacramenris. Arqui conjugium utrique Teſta- mento cſtcommune. Ergo. vel: Conjugium fuit ab initio mundi, et- iam apud infideles. Ergo non eſtſacramentum N. Teſtamenti,& ſo-
Krrr 37.18.
5——————————— ———=————————————— 3——— 1 — 8—„.——.— 8 5 2 2——*—— 5 2„ 8—*—“——— 8— 4— 9 —“ 1 8“— 8 3 1 8 1.— 8 *——— 3 4 5 4— —C— 1—— 4„ 3 3 1 3 3 4 4“ 8 .— 1

De Papiſino
656 37. Tertium: Ex ipſo conjugio homines nec meliores, nec de- whan teriores per ſe evadunt: Pietas enim& lanctitas non eſt poſita in ſta- tu& conditione, ſed totain fide,& in timore Dei. Ergo conjugium 1 kar erſe non eſt medium applicationis gratiæ Dei,& remiſſionis pecca- fla torum, nec propriè dictum Sacramentum- autuncic 38. Quartum: Sacramenta ſunt ſolius Eccleſiæ propria. Atqui kxcpit conjugium non eſt ſolius Eccle ſiæ proprium: Eſt enim conjugium le- amian gitimum etiam inter gentes infideles. Ergo. lgmn 39. Quintum: Omne Sacramentum habet externum elemen. tnnilj tum& verbum mandati atque promiſſionis. Atqui Conjugium illud aibit non habet. Ergo&c. e rjan 40. Sextum: Nullum Sacramentum proprisè ita dictum eſt irt hu immundicies,& pollutio. Atqui Ponti ficiis conjũgiumeſt immun- unnen dicies,& pollurio. Nam ad conjugium accommodant illud Apoſtoli, antne Rom. 3. v. 8. Qui in carne ſunt Deo placere non poſſunt. Et ſacerdoti. antimn bus conjugium interdicunt ob hæcteſtimonia Scripturæ, Levit. 20.y.z. ſatllſüe Sancti eſtote, quoniam ego ſanctus ſum. Eſa.)2.y. 11. Mundamini, qui iimni fertis vaſa Domini. Ergo&c. vnm 41. Septimum: Nullum Sacramentum cum alio Sacramento hyiniuit ugnat. Atquiſecundum pontificios quoddam Sacramentum utor. a pami do cum conj ugio pugnat: Siquidem cum hoc conſiſtere nequit. Ergo. iyſassiu 42. Odtayum: ASactamento nemo, qui ejus eſt capax, debet mn ſimpliciter arceri. Atqui à conjugio apud Pontificios ſimpliciter ar. liſn centur clerici, quos ſic vocant, licet ejus ſint capaces,& ad illudido- 5 ka nei à Deo creati. Ergo&c. umch 43. Principale quod contra obtendunt Pontificii argumen- ax lr tum, petunt exX Eph. 5. V. 31.3 2. Propter hoc relinquet hoꝛno patrem& ma- rppnn trem ſuam: Etadharebit uxori ſuæ,& erunt duo in carne una Sacramentun ahuyj bos magnum eſt, ego autem dico in Chriſto& in Eocleſtä. Hinc infetunt inn, Conjugium propriè dictum eſſe Sscramentu. 44. Reſp. 1. Apoſtolus uſus eſt appellatione Myſterii. Ap: mau pellatio verò hæc ge neralis eſt,& diffundit ſe ad res omnes, quæ ca- amc tum noſtrumtranſcendunt, vel naturà notæ non ſunt. Atque Apo- n ſtolus in hac eädem Epiſtolã uſus eſt de Gentium vocatione, Deceph auu igitur funt Papiſtæ vel ambiguã nominis ſignificatione, vel linguz 1 Græcæ ignorantid, 1. Subjungit Apo ſtolus corre ctionem, vel limita⸗ a
rionem

bmcd erin 4 mep dum 8 Ar 2 — uun xrrreuau — 2 r. eod coant cic 4 1 MMA mnu, J— mlu 204
1
Diſputario XXXVYII. 65 tionem: Ego autem dico in Chriſto& Eccleſiä. Ergo myſticam intelligit conjunctionem, quæ eſt inter Chriſtum& Eccleſiam,& verè dicitur myſterium. Manifeſtiſſimã igitur determinatione reſtringit ad con- junctionem ſalvatoris,& ſponſæ Eccleſiæ, nequaquam verò adex- ternam conjunctionem maris& fœminæ.
45. Excipit Bellarminus cap.z. tripliciter: I. Cum Apoſtolus ait: gacramentum hoc magnum eſt, illud pronomen, H0C, referri debet neceſſa- nid ad id, quod proximè praceßit: Eit enim demonſtratirum ejus lei, de quà agi- tur. At proxime illud pracepit: Xelinquet homo patrem& matrem,& adhæ- reat uxori,& ſint quo in carne una; magnum eſ quia Chriſti,& Eccleſiæ cou- jugium repræſentat. 2. Praterea; inquit, idem colligitur ex argumento totius is capitis. Apoſtolus enim hortatur tonjuges ad mutuam benevolentiam,& inter alia argumenta hoc, ut potißimum adducit, quod pſorum conjugium non ſit res levis,& contemnenda, ſed myſterium magnum includat, quod ad Chri-
um& Eccleſiam referatur. Quod ſi juxta adverſarios, totum myſterium in
Cbriſto& Eccleſià conſtituatur, ad matrimonium autem nihilpertineat; tota
Pauli argumentatio concidit, nec facile apparebit, quorſum pertineat illa com- memoratio conjunttionis Chriſti& Eccleſiæ, in extremo illo capite poſita.. Pau- lus græcè non dixit, ν+εα⁴ K SKxN(iæ. ſed eis eριιεν eie mu αᷣνᷣuꝑoχ,ε diαν. Quibus verbis apertè indicat, Chriſtum& Eccleſiam eſe terminum, ut ſic loquamur, illius mnſterii, ſeu myſtici ſigni,& proinde myſtetium eſſe in con- jugio, ſed terminari ac referri myſteru bujus ſignificationem ad Chriſtum,& ad Eccleſiam. b b 46. KReſp. 1. Pugnat Bellarminus abſque adverſarig: Nam myſterium eſſe in conjugio, quo adumbratur conjunctio Chriſti& Eccleliæ, docemus& profitemur. Sed non ſequitur conjugium pro- ptered propriè dictum eſſe Sacramentum. Non omne enim myſte- rium eſt propriè Sacramentum, cum illud hoc ſit latius. 2. Cui adimi- tur ſignatum, ei non ſtatim adimitur conditio ſigni: Myſterium, de quo agit A poſtolus eſt quidem in Chrjiſti,& Eccleſiæ conjunctione, ſed ejus adumbratio eſtin conjugio. 3. Ex iiſdem ad tertiam reſpon- dendum eſt exceprionem, cujus etiam propoſitionis connexio labo- rat: Nam ac pro z? ſæpe uſurpatum legitur, ut Mattb. 2. V. 23: Marc.j. y. 9. cap. 2. v, I. 18* 47. Queſtio ſécunda: Num quaſtiones matrimoniales tantum ad Eccleſtaſticum judicium pertineant,& non ſimul àpolitico Magiſtratu fint tradtanda? 43. Reſp.

———y 4
———-—
48. Reſp. Concilium Tridentinum Seſſ.2 4. Can. 12. deßnit, gi quis dixerit, cauſas matrimoniales non ſpectare ad Iudites Eecleſiaſticonia- nathema ſit. Bellarminus lib. de Mat. cap. 32. reſpondet per diſtinctio. nem cauſarum matrimonialium: Quædam, inquit, ſuns omnind politice, ut de dotibus, de ſucceßtionibus, de hæreditatibus&c. Et hæpertinent lim⸗
liciter ad politicum Magiſtratum Quadam ſunt omninò ſpirituales, el de partibus ſacramenti, de henedictioue ſacerdotali,&c. Hæ pertinentad ſo- lam Eccleſiam. Quadam partim ſunt politicapartim ſbirituales,ut de gradi- hus cognatibnis, de divortiis, de impedimentis,& aliis, qua ad ipſum contrali⸗ tum matrimonii pertinent: quatenus enim contractus ille naturalis ii ma. teria eſt politica; quatenus idem contrattus eſt fundamentum ſacramenti,g res conſcientia, ſpiritualis eſt. Hæ ad politicum Magiſtratum pertinere poſſunt, ſed cum ſubordinatione ad Eccleſiaſticum, ſimpliciter au- tem ad Principem Eccleſiaſticum pertinent. 49. Ut verò ordine ad dubia, quæ de hac quæſtione moveti ſolent, reſpondeamus, pro poſitiones duas de ea proponemus. Sitigi tur Propolitio prima: Aliquem controverſiarum matrimonialiũ opertai
Iudicem. Nam 1I. Nemo debet necpoteſt eſſe judex in propria causd.¹ Controverſia igitur matrimonialis deferenda eſt ad competentem judicem, Deut. 22. verſ. 13.14.15. Si duxerit vir uxorem,& poſteaodio habuerit eam, quæſierit que occaſiones, quibus diinittat eam, obji ciens nomen ei peſſimum,& dixerit uxorem hanc accepi,& ingreſius ad cam non inveni virginem. Tollent eam pater,& mater eſus,&fe-
ront ſecum ſigna virginitatis ejus ad ſeniores urbis, quiin porta ſunt.
Ad Chriſtum defertur quæſtio matri monialis decidenda, Matth, 19. G Hanc a ſe non rejicit, ut cauſam dividendæ hæreditatis, I4.12. Sed ex verbo Dei oſtendit: Similiter Apoſtolus, I. Cor. 7.
o. Objicis, Abrabamum, inquiens, ejeciſſe Hagaram privato athi⸗ tris ſiue judice, Gen. 21. v. 14. Keſp. Quicquid hacin re Abrahamusfe- cit, illud fecit juſſu,& voluntate Dei Gen. z1. y.1x.
1. Inſtas, urgesque exemplum Judæorum, qui ſuis uxotibus lib ellum dare repudii po ruerunt, abſque cauſæ apud Judicem cogni. lone Daut. 24.y. I. Ergo multè magis idem poterunt Chriſtiani, qul
minus legum jugo ſunt onerandi, Act. 1.v. 10. Reſp. A Judæis ad Chti-
ſtianos argumentari non licet: Illis enim propter duritiem pecialt indultum, ut quavis de cauſa divorrium facere poſſent, erat conce: ſum;z hw non item. 82.Penr
auümunet a lrum „ lucbannu R1* onam Du r ejbecum
owAmül
. aatukecl aalwarrir
dliddllo
anen¹ uoiyrnner
mMäptiksad deunuaigr debl Anol liſean r4 zunthie,l fanhdünl rnlegtresco 43.4 rügie anrijct Acecaals alorum n nlcen rexqat amrec

—
Dißutatie XXXVII. 659 2. Deuique inquis, conjugium ſolo partium conſenſu lrgitimeè can-
wabi. Earundem igitur mutuo conſenſu idem diſſovi. Reſp. Con-
& ligantur vinculo Dei, Matth. 19. v.16. Diſſol-
53. Propoſitio ſecunda: Iudex cauſarum& controverſiarum ma- trimonialium non eſt ſolum Miniſterium Eccleſiaſticum, nec ſolus Magiſtratus politicus; Sed ex utroque mixtus.
54. Probamus ſententiam hanc 6. Aà norma Matrimonii in Eccleſia, quæ eſt verbum Dei: Cujus eſt agere de norma cauſarum matrimonta-
Lu n N..... A.. 14A 2 lium, ejus etiam eſt judicare ex ipsa norma de ipſis cauſis matrimo- AR. mn 1 1 1.. 8.—
— n nialibus. Atqui Theologi eſt agere de norma cauſarum matrimonia- dtnttaae it u um, quæ in Eccleſid eſt verbum Dei. Ergo ej uſdem etiam eſt judica-
cteluhamxnr
re de cauſis matrimonialibus: Et per conſequens audiendi non ſunc
antneulkan t. Illi polirici, qui vociferantur, Theologos de cauſis matrimonialibus
—
er errbo A,N auindi .„·„.“
Mhnan ef 714 Kep. C —
3
müter
4 6 4 1 8
* 11
dent s cn
.
1—
1. n
7
1
judicantes rem alienamagere,& immiſcere ſe in ea, quæ ad ſuum fo- rum non pertineant. Nec audiendi ſunt eiati Pontificii, qui cauſas matrimoniales ad politici magiſtratus judiciũ nõ pertinere ſcribunt: Quandon. ad proceſsũ pervenitur, quis de iis ad illum pertinentibus judicabit annon politici? Quare quæſtiones illæ ab utriſq; conjun- Kim ſunt judicande, idq; obſervatur in bene conſtitutis conſiſtoriis. 5. a2. A rebus co nſcientiæ. Quæcunque controverſi æ continent
res conſciẽtiæ, illæ non ſoloà Magiſtratu politico; Sed ab animarum
Paſtoribus ſimul ſunt jndica ndæ. Atqui controverſiæ matrimoniales continent res conſcientiæ. Ergo. 56. 3. Ab exemplo Chriſti. Chriſtus enim cauſam dividendæ hæreditatis prerſusd ferejiciens, Luc. 12. quæſtionem de divortiis non fimiliter rejicit, ſed decidit Matt. 19. 4. Ab exemplo Apoſtoli Pauli: Ipſe enim de cauſis matrimonialibus 1. Cor. 7. non remittit conſulentes ad aliud forum, nectotum negotiumrejicit ad Magiſtratum politieum; Sed conſcientias ex verbo Dei informat: Quę ipſo docet, quæſtiones matrimoniales ad Paſtores Eccleſiæ tanquam ad competentes judi- ces ctiam rectè deferri. Ambroſius igitur reſpondet in quæſtione ma- trimoniali de gradibus prohihitis, lib. 8. Epiſt. 66 (7. 4. Ab offcio Magiſtratus politici: Cujus eſt leges ferre, ejuſ- dem eſt de legibus latis judicare. Atqui Magiſtratus politici eſt lenes “ b 2988 erte

ee Be kPapiſis b
ferre, proceſſus,& aliorum quæ negotia matrimonialia concer- nunt curam gerere: Ergo ejuſdem eſt de illis judicare. Theodoſius igi-
tur Imperator, non Epiſcopi, tulit Legem conjugia conſobrinorum
prohibentem, Auguſtinus de ciyit. Dei lib. r5. cap. 16. Ambroſius Epiſt. 66.
Coneilium Milevitanum judicat, ſibi opus eſſe ad ſtatutum de divor-
tiis lege imperiali. Quare cauſæ matrimoniales judicari debent con-
junctim à miniſterio Eccleſiaſtico,& à Magiſtratu politico& utriuſ- que fieri debet conjunctio, non diſtractio. Itaque abominabile eſtfa- ctum Pontificis,& Epiſcoporum, qui excluls etiam Chriſtiano Ma- giſtratu cauſas mattimoniales ſimpliciter ad ſe rapuerunt.
58. Excipit Bellarminus dicens, Magiſtratum politicum, poße qui- dem de impedimentis matrimonii legem ferre, ſed cum ſubordinatione ad Magi- ſtratum Ecsleſiaſticum. Reſp. laborat exceptio hæc petitione principi:
Tantum enim abeſt, ut Eccle qaſticus dominum habeat ſupra Magi-
ſtratum politicum, ut ne qui poteſtas juriſdickio nis ipfi compe- tat, Chriſtus dicit, Matth. 20. verſ. 25. 26. Luc. 22. verſ. 25. 26. Reges Gentium dominantur: Et quidem poteſtatem habent ſuper eos, benfici vocantur. Vos autem non ſic. Apoſtolus Petrus dicit 1..5 verſ. 23. paſcite qui in vobis eſt gregen Dei, non dominantes in Cleris. 59. At Bellarminus cap. 32. cauſas illas matrimoniales ſimyliiie ad Magiſtratum Eccleſiaſticum pertinere trihus eyincere conatur rationilis. Prima hac eſt: De ſacramentis judicare ad Eerleſiam ſpettat: Atqui Matrimonium eit ſacramentum: Et judicare, an aliquis contractu matrimonii ſit legitimus, eſt judicare, an ille contractus jit ſacramentum. Ergo. „ 60. Reſp. Minorem falſam eſſe in prima quæſtione oſten- dimus: Matrimonium enim propriè dictum eſſe ſacramentum, falſum eſt. b 1 61. Ratio ſecunda Bellarmini hæc eſt: Matrimonium ells conſcientia. Ergo de ejus controyenſiis paſtores animarum debentjuditant. 6²⁄. Reſp. Sano ſenſu totum hoc concedi poteſtargumen- tum: Non enim negatur ànobis, quod Paſtores animarum judieare debeant de negotiis matrimonialibus ſed non debent ſibi ſolijudi- cium de ll8is rapere. Quæſtiones enim illæ cum ſunt mixtæ judicaii debent à Magiſtratu politico,& Eecleſiaſtico ſimul
3
da(keg
6 luuiot P ulu, b 6 adcacul rnh
. aur lWuhat
6
-—
6 lh
nin wgul
14 Plenog Selhcdo 3 emleide
ateexauron
aäatsräl aanaüue numm 1 tüäna her Kenemic dan Mhecea ein ehene der detco rannkalten uglem
6 D aäejam mebidar du 4. ſehnnumn h. nconrn dumlaun

N akac rdetat 1 n an or K.
K e dl u
ar. B m nt in as anen wnc hal a
n wdu c. t.
n. n. 4, ia hus wu us
Diſputatis XXXVII. geor 63. Rationem tertiam petit à praxi Eccleſiæ: Nam Chriſtus, Apoftolus Paulus,& Pontifices de negotiis matrimonialabus judicarunt. Reſp. 1. Judicarunt quidem de iis ſed non excluſo magiſtratu politi- co. z. Tyrannnis Pontificum cotrcenda omninò eſt,& non com- mendanda., 6 4. Quaſtio tertia: An conſenſus parentum ad conjugium zneundum requiratur non tantùm de honeßzate, ſed eriam de neceſ- ſitate? b I 65. Reſp. Conſenſum liberorum ad ipſum matrimonium ineundum requiri, hiſce temporibus extra dubium eſt: B. Lutherus Tom. z. Jen. pag. 252. docet, non fruſtra exemplum Reheccæ, quæ Geu. 24. interrogatur, an nubere velit Iſaaco, à Spritu S. annotatum eſſe; Sed hoc doceri liberos ad conjugium non eſſe cogendos. Con- juges enim ſe invicem ament, Col. 3. I. Pet. 3. At qualitatem hanc in- fundere nequeunt parentes liberis, ut hanc, vel illam perſonam con- jugali amore diligant. Ambroſius quidem lib. i. de Abrahamo cap. 9. ſpon- ſalia, inquit judicium, ſpectant parentum. Nôn enim eſt virginalis pudoru, eli- vere maritum. Argumenti tertii loco adducit exemplum Rebeccæ, quæ non tonſulitur de ſponſalibus, ſed jam deſponſata viro de profectionis die. ged errorem iſtum facilimè refutabit, qui cap. Gen. 24. vel inſpicit: Nara Rebecca non abfuit cum Procurator Abrahami itineris ſui eauſam exponerert„& virginem hanc Domino ſuo Iſaaco in uxorem peteret; Sed coramaſtitit, in patris&matris promiſſionem interroga- ta conſenſit eamque munerum acceptione comprobavit, conſen- ſumque ſuum dedit.“.
66. Pontificij contrà ſtatuunt, liberorum conſenſum ad conjugium ineundum ſufficere: Si verò Parentum conſen ſas inrer. dum adhibeatur, id fieri non de neceſſitate, ſed de honeſtate. Bellar- minus lib. de Matr. cap. 19. ſcribit: Filiorum conſenſus etiam ſi ſolus ſit, ad matrimonium firmum, as ratum eſiciendum ſuficit.
67. Proteſtantes verò docent, ut legitimo modo matrimo- nium contrahatur conſenſum requiri parentum,& eorum, qui pa- rentum ſunt loco. 4t.*
588§ 2 68. Aſ.

gr* De Papiſme
68. Allertionem hanc confirmamus, ex quarto pracito: Pa- tentibus enim debitus honor,& obedientia eſt præſtanda,& quidem de nece ſſitate in caſibus quibuſvis legitimis, Apoſtolus dicit Col.3.y 20. Filii, obedite parentibus per omnia: Hocenim placitum eſt Do- mino. Ergo de neceſſitate eadem illis eſt præſtanda in conjugio con- trahendo, ſi modò illud debet eſſe ſalutare,& Deo probarum: Et per conſe quens ſine parentum conſenſu illud non debet contrahi.
69. 2. Ex loco Exod. 24.v. 16. Non accipies uxorem de jiliabus Cana. næorum ſiliis tuis. Et Deut. 7. v. z. Filiam tuam non dabis filio ejus, necſi- liam illius accipies ilio tuo. Si igitur parentes filiis ſuis accipere de bent uxores. Ergo multò magis requiritur, ut in illud conſentiant.
70. 3. Ex Loce ler. 29. v. 6. Accipite uxores,& generate filiss,& ſ-
lias,& date filiis veſtris uxores,& filias veſtras date viru. 1. Cor. 7.y.38. Qus
enatrimonio jungit vitginem ſuam, benefacit. Præcipitur in hiſce locis pa- rentibus, ur filias ſuas elocent,& dent viris. Ergo à filiabus requiritur, ut abſque parentum conſentiu matrimonium non ineant.
71. 4. Exnum. 30. v. 4. 5.6. Mulier ſi quippiam vorerit, aut ſe can. ſtrinxerit juramento, quæ eſt in domo patris ſui,& in atate adbucpuellari, 64 cognoyerit Pater, Cſtatim ut audierit, contradixerit:& vota,& juramemas Iu irtita erunt, nec obnoxia tenebitur ſponſioni, eò quòd contradixerit Pauan Wiigitur poteſtreddere irritum votum factum Deo, ille multèma ꝑis poteſt irritare promiſſionem de conjugio factam homini. Arqui illud poteſt ſiliæ pater. Ergo multò magis hoc.
72. 5. 4bexemplorum inductione. Nam ipſe Deus Patrisoff cio functus Evam Adamo,primo homini imme diatè copulavit. Sub- ſequentibus temporibus Deus virum uxori conjungit non quidem immediatè, ſed mediatè per parentes in quarto præcepto deſignatos. Abrahamus igitur poreſtate patrid uxorem hlio ſuo accepit,& nupti- as procuravit: Hagar filio ſuo Iſmaëli: Parentes Simſonis filio ſuo Simſoni. Quicunque igitur hoc medium negligit, Dei ordinationem violat, necpoteſt ſtatuere conjugium ſuum eſſe divinam,& legiti=
mam copulationem.
73. 6.Ex lege Juſtinianea Juſt. lib. J. Tit. 10. Juſtas nuptias interſe cives Romani contrahunt, qui ſecundum præcepra legum coeunc:
maſculi q nidem puberes, fœminæ autem viripotentes, live patres fa-
miliarum ſint, ſive fllii familiarum, dum tamen, ũ filii familiarum lint,
conſen
0 labeant b Ah u laqle Mndbges b m N tir an aunesye derthusan mulänenn eslc qo
1 C
laruen elon. bee adthanlec
—
„rn oügmdi V rachunn Gezotülur,
8
fenſg at Vunmane ähu dopimum anzemade jaibeic teigtwn tüigge atjcor alden „ aitete alerle 9 aaodid neſle aiget
Kane

Diſputatio XXXVII. 66z eonſenfum habeant parentum, quorum ſunt in poteſtate. Nam hoc feri debere,& ciyilis,& naturalis ratio ſuadet: in tantum ut juſus parentis prate- dere debeat. Itaque nuptiæ citra conſenſum parentum apparatæ nen lervant, quod leges præſcribunt. Ergo ſunt illegitimæ. 74. Ne dixeris cum Bellarmino, leges debere imitari ſacres canones.
Sacres verò canonesper generale concilium Tridenti difiniviſſe, matrimonium in itis parentibus contractum, modd ne ſit clandeſtinum, ratum eſſe. Ergo leges contrarium dehnientespro abrogatis habendas eſſe. Nam. I. Canones alii
ſunt verè ſacri, quos imitari debent legum latores; Alii apparenter
ſunt rales. 2. Quæ ſit canonum eonciliabuli Tridentini ſanctitas ac- curatiſſimè,& eruditiſſimè oſtendit Dn. Chemnitius. 3. B. Lutherus⸗
docet Tom. 5. Jen. p. 257. fubmiſſionem illam Magiſtratus politici eſſe coactivam, ſeu violentam, eſſe contra Deum,& pernicioſam.
75. 7. Ex Jure Canonico: Cauſa 32. quaſt. z. can. 13. legitur illud Ambroſii, quodin præcedentibus allegavimus,& ad quod, ſi ſimpli- citer accipiatur reſpondimus: Honorantur parentes Rebeceæ mune-
ribus; conſulitur puclla non de ſponſalibus( illa enim judicium ex- pectarparentum: Noneſt enim virginalis pudoris eligere maritum) ſed jam defponſata viro de profectionis conſulitur die. Cauſa 30.
quaſt. 5. Can. 4. Qualis debeat uxor eſſe, quæ habenda eſt ſecundum
4 legem, virgo caſta,& deſponſata in virginitate,& dotata legitimè, Ga parentibus tradlita. Cauſa.3 2. quæſtion. 2. Can. 16. Similis conditio
& de viginibus habeatur: necextra voluntatem parentum, vel ſu- am cogantur maritos accipere. Cauſa 36. quaſtion. I. Can, 3. Si, quæ sa- pitur, patrem habere conſtirerit,& puella raptori conſenſerit, pote-
Ktati patris excuſata reddatur,& raptor patri ſuperioris conditio-
nis ſatisfactione teneatur obnoxius. Cauſa 30. quæſt. 5. Can. z. Poſt ſponſalia, quæ futurarum ſunt nuptiarum promiſſa, fœdera quoque
conſenſu eorum, quihæc contrahunt,& corum, in quorum Poteſtate
funm celebrantur.
206. 8. Exllege natura: Lex naturæ eſt, quod tibi non vis fie- Ii alteri ne feceris, Marth. 7. yerſ. 2. Certum verò eſt liberos ægrè latu- ros, ſi exſe procreati ſine luo conſenſu matrimonium contrahant. Er- go quod ſibi fieri,& evenire nolint; parentibus ne faciant. Imò lex naturæ præcipit, ut liberi parentibus obtempetęnt,& nihil ſine ipſo- tum, Aquibas tãto labore, ad illam uſq; ætatem fuùnt educarti, conſenſu faciant. 5885 z 73.

664 De Papiſins
77. 5. Br Ethnicorum hiſtorius,& ſcriptis, cujuſmodi leguntuta- ud Tertullianum libr. 2. Et Ambroſium libr 1. de Abrahamo, cap.
ult. Recitat enim verſus Euripidis, apud quem in Andromacha, cum Oreſtes peterer connubium Hermionis, hæc reſpondet: Nuεμνο⁶σν ruv& uνν νυε ενμι eeras tke, X aby 1e*νe r?de Sponlalo- rum meorum pater meus curam ſubibit: hoc enim dijudicare non el meum. Inde acriter Pamphilus objurgatur in 4nd. Act. j. ſcen. 3. Oingen- tem confidentiam. Num cogitat, quid dicat: Num facti piget? Vi. de, num ejus color pudoris ſignum uſquam indicat Adedò impoten- ti eſſe animo, ut præter civium morem; atque legem,& ſui volunta- tem patris, ramen hanc habere ſtudeat. Catullus in Epithalamin canit. Non æquum eſt pugnare pater cui tradidit ipſe, b Iyſe pater cum matre, quibusparere neceſſe eſt, Vurginitas non tota tua eſt, ex parteparentum eſt.
Et Gen.3 4.v. 4.Sichem̃ filius Hemor Jacobum petiit, ut daretſi- biuxorem filiam Dinam.
78. Pro deciſione quaſtionis notandum eſt. i. Parentum nominein telligi, non tantum qui genuerunt, ſed etiam qui ipſis decedentibus ſuccedunt.z. Conſenſum eſſe duplicem tacitum,& expreſſum, illũgq; ſufficere. 3. Patrem præſumi conſentire favore matrimonii, qui ſciens contrahi, non contradicat. 4. Patria poteſtas in pietate,& non in atoo- citate conſiſtit. 5. Severitas& ruſticitas multorum patentuma Magi- ſtratu eſt punienda,& à concionatoribus arguenda,& convincenda, Virgo enim nubilis eſt elocanda, I. Cor. 7. v. 16. Magnum ſubeſle peri- eulum, ſi ultra tempus detineatur, oſtendit Syracides cap. 26.y. 3. 4,6. Videri debet conſentire pater, ſi nullam probam,& ſuſtam ſive ſuff cientem diſſentiendi cauſam habere declaretur, conferatur B. Luthe- rus Tom.. Ien. p. 253. 7. Quamvis conſenſus parentum neceſſatid ad zonjugium requiratur, nihilominus matrimonia ſunt libera, nimi- rum à metu,& pœna: Et libertas eancellis certis circumſcripta non deſinit libertas.—
79. Inſurgit Bellarminus,& primꝰ propenit exemplum Fſavi, qui invitis parentibus duxit uxores, Geneſ. 26. verſ. 28. Reſpon. i. Non exem- plis, ſed legibus eſt judicandum. 2. Jure id fieri non debuiſſet: Re- prehenditur enim exemplum illud à Spiritu S. Etuxores iſtæ Maaco, & Rebeccæ amarirudo crant, Sed inquis Iſaac non irritais ea conjugis
& Sarts
plunti mavdoinüde arſeiat hdbt,
anſtodtken
nden
o Kamn aerhamah 4 hattlh nu Ienuu
erti ſacu
ſegpzis akehreb ubaletss i cnänd aemhnd miülch i le k düſten lare ande dir tnorn al iren
8 dunzan de Vcn derl anna netar
h riad
6

nm. nuncyiraer 3
xrun—
Diſputatio XXXYIII, 90, & Scriptura uxores eas vocat, qua erant ductæ. Reſp. 1. Aliud eſt quære-
4 re de conjugio initiato,& aliud de conſummato, quando copula car-
nalis intervenit,& res non amplius eſt integra. 2. Parentum indulgen- tia multa tolerat, quæ non probat. 3. Scriptura ſæpe loquitur de re- bus, non proutrevera ſunt, ſed quales vulgo habentur, ut ſcortum di-
citur virgo, Proyerb.30.v. 9. /Satan, Deus hujus ſeculi, z. Cor. 4. y. 4.
80. Feeundò, adducit exemplum Jacobi, Geneſ. 29. verſ. 30. qui du- xit uxorem unam œxtæ conſelium parentum ſuorum, ſed alias tres,& praſer- tun duas ancillas duxit parentibus inſciis. At non fesiſet id ſanttißimus pa- triarcha, ſi sredidiſſet conſenſum parentum eſſe neceſſarium. Reſpon. I. Præſcribit Hlaacus Jacobo ex quà famillà uxorem ſibi adjungete de- beat, ſurge, inquiens, Gen. 28. v. 1z. vade in Meſepotamiam Syriæ in do- mum Bethuelis patris matris tuæ,& accipe tibi inde uxorem de filia- bus Laban fratris matris tuæ. Habuit igitur conſenſum parentis. 2. Plures duxit uxores pro illius temporis& loci conſuetudine, licet ea
de re nullum haberet ſpeciale mandatum à parentibus. 3. Pro Rahele
—
quam fibi deſponderat inſigni errore ſupponebatur Lea. 4. B. Lut herus Tom.. jen. Gèr.. 251. excufat m-o ea Todi partim ex bonitate in-
dolis,& ingenii Jacobi, quia ſecundum æquitatem maluit agere cum
Leà, quà inſcius erat pro uxore uſus, quàm eandem ſecundum ſtrictũ jus expellereʒpartimex cõſuetudine publicèrecepta, quæ haberi ſolet pro lege. /. Tom. 3. commen. in Gen. p. 106. diſtinguit inter factũ morale,& heroicum, factum Jacobi heroicum eſſe dicit, quod non congruat cum legibus,& in quo multa ſint ſingularia. Conferatur Auguſtinus lib. 16. de civit. Deic. 8. Brentius in commentar. Le- vitic. c. 18.
81. Tertid, oſtendit exemplum Tobia, qui capit. ⁷.:uxorem duxit in aliena regione parentibus inſciis. Reſpon. 1. Liber iſte eſt extra Cano- nem. Non legitur igiturad confirmationem fidei. 3. Secutus eſt To- bias conſilium Angeli, qui pro fundamento ſui conſilii conſtituit di- vinum mandatum, xp. 6. y. 11. 12. 3. A facto igitur angelico& ſingulari argumentari fas non eſtad factum merè humanum.
82. Inſtat Bellarminus,& rationem opponit: Nam matrimonium invitis parentibus cotracti, ſi copula carnalis interyenit irritari nequit. Ergo eſt ratum & legitimum, atq, jure conſummatũ. Ergo etiam matrimonium ante copulam contractum irritari non poterat. Copula enim carnalis uon eximit filium àpa- nis ateſae:: Reſp

9
6G De Papiſmo
Sr. Keſp. 1. Ipie Bellarminus diſtinguit eap. 18.& 23. inter es, quæ impediunt tantùm matrimonium contrahendum,& ea qua di- munt contractum: Illa impedimenta hochabent proprium, ut di- rimant, ſi ipſa præcedant, non dirimant, 4 ſequantur. 2. Alii dicunt, poſt copulam carnalem res integra eſſe deſiit. Nuptiæ igitur contræ tæ non diſſolvuntur ob diſſenſſum parentum. Fierer enim injura mulieri deſertæ. 3. Nonnulli diſtiguunt inter juſtum,& utile: Detali- bus quando agitur, non intendendum eſſe, ajunt, quid jure fieri poſ- ſit; Sed quid fieri poſt illegirimum congreſſum expediat ad incom- moda,& pericula majora præcavenda. 4. Addimus, quod Deusma- rem& fœminam conjungat. Matrimonia igitur legitima non ſunt, quæ ſecundum Deiordinationem non contrahuntur. At matrimo- nia ea, quæ inſeiis,& invitis parentib us contrahuntur, ea ſecundum Dei ordinationem non contrahuntur. Ergo.
82. Quxris, num copula carnalis& conſenſus parentum demum ſubſequens ejuſmodi matrimoni reddat legitima? Reſp. Nihil quod perſe eſt peccatum,& illegitimo modo factum, ullius hominis authoritate poteft confirmari,& reddi legitimum. Atqui deſponſationes clande- ſtinæ,& matrimonia citra conſenſum parentum contracta ſunt perſe peccatum,& illegitimo modo facta, cum ſint contra Dei ordinatio- nem,& contra æquitatem naturalem,& civilem. Ergo Valethicte- gula: Quodabinitio firmum non fuit, ſequenti rati habitione con- Rrmari non poteſt. Exerdium igitur fiat in hiſce à voluntate pa- rentum.
83. Nos diſputationem hanc finimus his ipſis, queſtionem de ſecundis nuptiis, illiſque benedicendis ad ſequentem remittentes Diſputationem.
Finis Diſputationis XXXVII.
. S N
8 1 197 3 8
6
4
= —
—
wennger warſwtl
„ Ahe aue. nuüt,
*0 mulrimg
tguutch ulned
n ſw
anguctu Phen aa efän.
61 denn.
1
anig

DiSbuTATIO XXX P IMPEODIMENTIS SPONSALIORVM,
& coujuęii contrahendi. Reſpond. Thomà Wehnero Kochlitid. Miſaico THISIS I. 2
☛☚ EurAVIMus efrrores Pontificiorum, quos alunt de Matrimonio in genere, ejuſq; cauſa efficiente con-
ſentiente. De Diſſentaneis igitur conjugii agemus. Ea—
I reſpiciunt conjugium ineundum vel initum. Ineun-
elgan dum quæ reſpiciunt vocantur impedimenta. Impedi-
— munturenim perſonæ nonnullæ, quò minus matrimonium contrahere rii epun queant. Suntque privata, vel publica- b
ceacadnnfs.. 1. Privatum impedimentum eſt ex jure cognationis, ſeu pro-
ocoh at pinquitatis. Propinquitas eſt duorum generum: Eſt enim vel con-
n umta ſanguinitatis, vel affinitatis. b dimmamin 3. Conſanguinitas eſt vinculum, perſonarum ejuſdem ſanguinis 1., gsærnali propagatione connexum,“
— H hec inter perſonas ab eodem ſtipite deſcendentes,&c
anguinis cöjun ckione proxime junctas, quę quando 0ritur ex maſcu-
rrosen r- Una lincâ, dicitur agnatio; Ex fœminea quando originem ducit, co-
her heacdicae natio: quæ vocabula ſæpe confunduntur,& in genere pro uao, co- demque ſumuntur. i n
1 5. Stirps eſtperſona, à qud aliqas, Ae quorum tognatione quatitas,
ututoti! 2 ariginem ducunt, tanquam àcommuni parente, qui cognationi aliquorum cau-
M 7 ſam præbuit. ö““
6. Diſtinguuntur conſanguinei line,& gradibus. Linea eſt to-
gnatorum, ſeu conſanguineorum ſeries ab eodem ſtipite deducta. Diverſosigitur
entiuet gradus, monſtratq; numerum graduum.
7. Linea eſt duplex: Recta ſive perpendicularis,& obliqua,
ſive tranſverſa, ſeu eoliateralils. 17 b Ittt 8. Line

668 De Papiſms
3. Linea rectaeſt, quando directà ſerie majores, vel poſter
numerantur. Eſtque aſcendentium veldeſcendentium. Aſcenden- tium eſt, quando ab aliquà perlona generata fit progreſſio ad ſuperio- res, unde originem traxit. Deſcendentium eſt, quando parſona ge- nerante fit progreſſio ad illas inferiores, quę inde per gradus originem traxerunt. 7 9. Linca obliqua eſt, quando cognatorum,& agnatorum,
qui ex fratribus, aut ſororibus ramorum inſtar ad latera, effloruerunr,
generationes enumerantuf. Eſtque æqualis, veinæqualis. Linea æqualis eſt, quando utraque perſona collateralium à communi ſii- pite pariintervallo diſtat. Linea inæqualis eſt, quando altera perſo- narum collateralium à communi ſtipite longius abeſt, altera propi- Wadeſt.
10. Gradus eſt mutua agnatorum,& cognatorum ſingulis genetatiu- nibus propagatorum diſtantia. Quemadmodum ordo cognationis dici- tur linea: lta feries cognationis ſeu generationis dicitur gradus: Nam gradus eſtintervallum, quo cognoſcitur perſonarum, de quarum co- gnatione quætitur inter ſe propinquitas,& diſtantia.
11. Supputatio graduum cognationis eſt duplex: Alia uris Canunicie alia juris Civilis. Juris canonici ſententia ſequentibus comptehen- ditur tegulis. Prima, quæ lined rectà aſcendentium,& deſcendentium obſeryatur, hæc eſt: Quot ſunt perſona, tot ſunt gradus computatu her gemè- rationes iis, de quibus quaritur una dempta. Generata enim perſonagra-
dum adjicit. Itaque gradum conſtituit. De eadem linea æc tradi ſo-·
let regula: Nulliaſcendentes,& deſcendentes inter ſepoſſunt conjugium ton rrahere: Habent enim ſe invicem inſtar parentum„& liberorum. Ie- vit. 18.v. 6. Omnis homo ad proximam ſanguinis ſui non accedat, ut
revelet turpitudinem ejus. Turpitucddinem patris tui,& turpitudinem
matris tuæ non diſcooperies. Mater tua eſt, non revelabis turpitudi-
nem ejus lbidem. ver. 18. Turpitudinem filiæ,& filii tui, vel neptisex
Rllio non revelabis, quia turpitudo tua eſt. 12. Secunda regula, quæ obſervatur in lined æquali hæceſt In ſinea æquali quoto gradu diſtat altera perſona à communi ſtipite, toto grali
inter ſe diſtant. v. g. Frater& ſoror collocati in tranſverſali lineã dicun-
tur eſſe inter ſe in primo gradu, ſcil. A communi ſtipite,&c.
13. Tertia regula, quæ traditur de linea inæquali, hæc el
8 .
lint⸗
d
an unrg
9
Indant wmävtette
e rerunna
lu Gigar Eggviguer unconaet.
abeggted
6 ℳf
teineuzgn
un ang
Mutenesde ircohte
mD lnn JPpa Naaneg

rDun n crc. f ge fem aln utr lüria —
n⸗— — n n epreleer er e namlü — 8 ancac rna aus neitecaunt dr urru rir
amcamt. N (00*
en O 1rure euncem intu irf
1 eega, ſ 1 2
————
Dißputzio XXXVIII. 669
unea inaquali, quots gradu remotior perſona diſtat aſtipite, toto gradu inter 7 diftant. Jus enim canonicum ſententiam de permiſſione, vel prohi-
birione graduum ferens non attendit ſimpliciter ad generationes. Itaque nonoſtendit, quot gradibus perſonæ abſolutè,& à ſe invicem, vel inter ſe diſtent, ut jus Civile, ſed attendit diſtantiam ſtipitis ad
perſonam.
14. Supputatio graduum ſecundum jus Civile nonnihil ab e- numerata illa ſupputatione differt. Gradus enim eſtgenus perſonæ. Qut igitur ſunt geuerationes, tor ſuut gradus. b
15 Traduntur de computatione graduum ſecundum Jus Civi- le communiter tres regulæ: Prima eſt de aſcendentibus,& deſcendẽ- tibus: Quot ſunt perſona, de quihus quæritur céputatis intermediis, una dempta, tot ſunt gradus. Secunda eſt de collateralibus in lineã æquali: Quoto
gradu quis diſtat à communi ſtipite, toto daplicato inter ſe diſtant. Tertia:
Qugt ſunt perſan, tot ſunt gradus dempto ſtipite. vel ſimpliciter: Qust
ſunt generationes tot ſunt gradus. Ex his tertia ſufficit ad ceomputandos gradus. Si igitur quæritur. quoto gradu filius diſtet à patre, reſponde-
tur, quod pater genuerit filium, quæ una eſt generatio, unumque gra-
dum conſccit. Diſtat igitur filius primo gradu à patre, nepos ſecundo,
pronepos tertio, abnepos quarto.&c.
16. Affnitaseſt cognatio ex cowjugio orta inter unum conjugem, G&;
alterius conjugis conſanguineos. Eſt igitur affiniras propinquitas perſo- narum, non quatenus in ſeſe,& reſpectu ſtirpis conſiderantur, ſed quatenus hæc perſona ex hac familia oriunda conjugium iniit cum a- li perl“
ond ex alià familid oriunda. 17. De gradibus affinitatis judicatur ex gradibus conſangui-
nitatis. Notari de eã hæc ſolet regula: Quto gradu quiſpiam eſt mihi con-
ſanguineus, toto gradu uxor ejus eſt mihi aſfinisM.
18. Denique de impedimento publico unica hæc tradi ſoler
regula; Non tantum quid liceat, verum etiam quid expediat videndum
eſt. Multa quidem licent, inquit, Apoſtolus, ſed non omnia con-
ducunt. b
STA Tus CoNTrROVEXSIE. 19. In enumeratis iſtis non diſſentiunt quidem Pontificii à
Proteſtantihns; Sed de aliis ſpecialibus diſceptatur, urpote de
Tttr 2 Poniiligis
4———— 3“— 4 3— 3— 4 ““— 8 4 8 8 1. 3 4. 88 3 ———ꝛ—ÿxy—————. 8 4.— 4 4 6 4 4 4 1 8 A*

679 Ne Papiſiuo
Pontificis Komani fodeſtase diſpenſandi in gradibus prohibitis: De iplſis gradibus prohibitis: De legitimis caufis matrimonium prohi-
bentibus.
20. Quxſtio prima: Ftra ratio ſupputandi graduu, Juris Canonia, au verdò ciyilis ſit expeditior?
21. Reſp. Improbant nonnulli in totum ſupputationem gra⸗ duum Canoniſtarum: Ex quorum numero eſt Beza, in tractatu de Repud.& Divort. ſcribens pag. 2. Cui obſecro niſi prorſus mente ca- pto venire in mentẽ potuit, ut exiſtimaret dataduplici ſerie cognaro- tum, unam ad dexteram, alteram ad ſiniſtram, eonſpici quidem exu- naà parte diſcrimen generationum, in altera non item? Quodut veli-
8 plis ccis pateat, conſideremus hanc deſcriptionem:
Thare Abiaham. Nahor. 14. de huch Hah 1.Len. 4 ph.
Manafle.
Ecce in iſta ſerie ſi quæratur quoto gradu Laban à Manaſſe diftat teſpondetur quinto gradu diſtare. QuOto Bethuelzitidem quinto;at- qui res ipſa clamitat etiam ſurdis, cum Nahor, Bethuel, Laban aliquot inter ſe gradibus diſtant, non poſſe ipſos pari gradua Manaſſe diſtate, niſi naturæ ipſius ordine convulſo.
22. Deinde ſi canonica ſupputatio in lineà inæquali, quoto gradu remotior perſona diſtat à ſtipite, toto gradu inter ſe diſtant, et rata habenda; ſequitur fratrem poſſe ducere, fratris proneptem, b· neptem. Atqui hoc eſt abſurdum,& ineeſtus. Ergo.
23. Theologi verò noſtri. i. neutram ſupputandi gradus ratio-
nem fimpliciter imptobant; Sed Canonicam ſupputandi ratiohem
retinent,& præferunt, non propter Pontificis Romani authoritatemi
Sed propter expeditam faailitatem. 2. Non jamagiturde ſucces
8*.
Konibu⸗
aaarhis, unaſ tus di,gals
oralbos
44
a Cnoncc
14 Ee
nerte 1 ionbon acd leeh. d düufe Reiinilel Ahundt maäbann ornuicu zbesrtii angjüteet hmudan nith ntzun perdhn rrephon

„ 1 * karl 1 t -. ¹ Len 4 4 1 Ladce. 1
eur erupi 4 rauu ditbre. aalt a
urfekeha S
Dißutatio XXXVIII. 671 Konibus, hæreditatibus, tutelis,& ſimilibus, in quibus locum habet juris civilis ſupputandiratio,& in quibus quæritur de cognatione perſonarum inter ſe.hoc bine, ut propinquiori cognato pofſeſſio con- cedatur, veluti docetur Numer. 27. veyſic. 8. 9.10. 11. Homo cum mortuus fuerit abſque filio, ad ſiliam eus tranſibit hareditas. Si ſiliam non habu- erit, habebit fucceſores fratres ſuss. Quod ſi& fratres non fuorint, dabitis hareditatem fratribuspatris ejus. Sin autem nec patruos habuerit, dabitur hæreditas his, qui ei proximi ſunt; Sed tantùm agitur de quæſtionibus matrimonialibus, quibus maximè accommodata eſt ſupputandi ra-
tio juris Canonici. 24. Expeditam illam facilitatem hoc modo oſtendimus, pne- ſupponentes diſtinctionem inter ſe diſtare,& à ſtipite diſtare: In uæſtionibus matrimonialibus non quæritur, quantum una perſona
diſtet ab altera; ſed attenditur diſtantia perſonæ à ſtipite, ut ſciatur in
quoto gradu permiſſum ſit conjugium,& in quete prohibitum. Per- ſonæ enim illæ in ſtipite concurrunt,& quodammodo unum ſunt. De harum igitur cum quæratur diſtantia, rectè illa,& facile æſtima- tur ex diſtantia à ſtipite. E. g. Frater& ſoror in patte tanquam in
eommuni causà& ſtipite conjunguntur: Et quotquot liberi ab utro-
q; deſcendũt, in eodẽ communi ſtipite ſua conſiderabunt cognationẽ camq; inde æſtimabunt. Hinc eſt regula: Si remotior gradus prohibetar. Ergo mult) magis prohibitus intelligitur propior. Et ſipropior eſt permiſſus, multd magis remotior permiſſus intelligitur. Itaque ab altero tantum la- tere perſonæ numerantur. At in juris Civilis ſupputatione ab utroq; latere perſonæ ſunt enumerandæ, ut 1 Pater
——
Filias FTilia
ere dere
Pronepos Proneptis Abnepos Sene Atnepos Atneprtis
9
.. Trinepos Tut 3 12
3 d—— 5—— — 3————————— 5————— S— 8 4 1— 8* 4 2 g.——„ 2 —————+—““ ͤͤſ““ 4 1 1 4 3 ———— .———.—. 3 4 . ¹ 3

83..— 4 8 4 4 4. 3—— ͤ———
———
Do Papiſino
In hoc exemplo ſi laiam, nepoti permiflum eſſe conjugium inire cum proneptse, multo magis illi cõceſſum eſt ducere abneptem. Itaque nihil attinet in matrimonialibus reliquas perſonas, ut fitin ſup putandi modo Juris Civilis, enumerare. Sufficit igitur perſonasab altecà enumerare parte.
25. Quate ad argumentum Bezæ primum reſpondemus: Ab-
672
furdum quidem eſſe in quæſtionibus de hæreditate,& ſucceſſioni-
bus, ſi dixeris, Manaſſem diſtare quinto gradu Bethuele& quintois cidem à Labano: Sed non in quæſtionibus de rebus matrimoniali- bus: Nam ſi mihi conſtet permiſſum eſſe conjugium inter Manaſſen, & Bethuelem, ſeu ejus ſororẽ, multò magis permiſſum eſtidem inter Manaſlen,& Labani ſororem juxta regulam dictam: éi proprior graa permittitur, multò magu remotior permiſſus intelligitur. Itaque nihilattinet reliquas perſonas enumerare.
26. De fecunds Argumento antiquitùs quidem fuit diſce-
ptatum; Sed de eo nulla jam eſt controverſia: Perlona enim illa, que in una linea ſtipite eſt proxima, conjugium inire nequit cum reliquis
in altera lineâ deſcendentibus, quia his eſt parentis loco. Cujusjfliam uxorem ducere non licet, neque ejus neptem permiteitur, inquit Iuperatorin Iuſt. tit. de nuptiis.
27. Quxſtio ſeeunda: ytrum omnia illa præcepta ſeu potiuinu- dicta, quæ habentur in Levitico de gradibus cognationis, ſint naturalia& ms-
ralia; An verè quadam ſint tantum forenſia?
28. KRelp. Nos omninò cenſemus interdicta Ala omnia eſſe juris naturalis; Ideò nullum hominem in illis poſſe diſpenſare. 4* ſertionis noſtræ fundamentum primum hoc eſt: Quæcunque præceptao: bligäruntetiam gentes, illa non ſunt forenſia, ſed naturalia,& mots- lia: Forenſia enim populi Judaici præcepta obligarunt ſolos Judæos Atqui præcepta de vitandis quibuſdam gradibus conſanguinitatis,& affinitatis obligarunt etiam gentes, quibus propter earum tranſgrel⸗ flionem infliguntur pœnæ. Lerit 18.v. 24.26.27. Etgo.
29. Obſtrepit Bellarminus dicens, gentes puuitas fuiſſe non oh tranſ greßiones interdictorum de gradibus coguationis; Sedob adulterium, concu- bitum chm mnaſculis,& jumentis,& ob idololatz iam. Deinde punitas aas eſe
99 cel-
*
—
ateipm aa labegh Iabi duſn er ſaann . 6 64 A 8 enin Ranlhu n R 3t ſ nanneteine 1 iila ge. Kch im hocdiur utm Woꝛ hbn
8
—
Pucnöine
d gacyiu eaczoda, umimeh the lä
att.
fl. waamaer 4 h do. ute hii Wweungn, un um gibus, ahtn
. 7

„ 1
urre.
1
—— ua aackamei. t xeun, ane e 2.,usver d
4
s emar um⸗ 1 — 13
mui jxiuci xxr 4 neL 7t” 4 —“ 4 n KA 9
14
4 uædam grayißima, Menormia.
DPißutatie XXXyYIII. 673 ob conjugia in primo gradu cenſanguinitatis,& non ob conjugia in reliquis gradibus. Verba ejus hæc ſunt: Iſt tamen hic obſeryandum, peccaſſe qui- dem Gentes in ejuſmodi conjugiis contrahendis; Sed non ita grayiter, ur
propter illa ejicienda eſſent e terra. Iſta enim pæna propriè repicit crimen
Mololatriæ,& adulteria, ad flagitia illa prodigisſa cum beſtiis,& ma-
kulis. Cum enim ſcriptura dicit: Omnia hæc feberunt,&c. non iutelligit
tantum conjugia in gradib us prshibitis, ſed omuia ſcelera ſupra nomina-
ta. Nec diuit ſcriptura, propter ſingula peccata fuiſſe dignos illos, qur
terrà eyomerentur; Sea proprer omnia, quia nimirum inter illa omnia erant 30. Reſp. i. Diſtinguenda ſunt peccata privata, hoc eſt, priva- torum hominum, à publicis, hoc eſt, quæ publicè vigent,& appro- bantur in toto aliquo populo.2. conferat Bellarminuscap. 20. v. 11.12. 14.17.19.20.Cum cap. 18 perſ. z0. Nam poſt prohibitiones graduum co- gnationis immediatè eædem recenſentur pœnæ. 3. verſ. 22. 23. indefi- nitè præcipitur Judæis, ut cuſtodiant leges, judiciaq́ue Dei, ne ipſos terra evomat, ficut gentes. Peccarunt igitur iſtæ non tantum con- tra primum conſanguinitatis gradum, ſed etiam contra reliqua inter- dicta. Idque idem docet particula univerſalis: Omnia hac fe- terunt. z31. Secundum fundamentum: Præcepta illa Prophetæ morali- bus annumerant. Ergo non ſunt forenſia, ſed juris naturæ. Eæech. 22. verſ. 10. Verenda patris tui diſcooperuerunt in te, immunditiem men-
hruata humiliaverunt in te. Et vir in uxorem proximi ſui operatus eſt abo-
vninationem,& ſocer nurum ſuam polluit nefariè, frater ſerorem ſuam, ſiliam patris ſui oppreßit in te. Arguit Propheta in verſiculis præce- dentibus,& ſequentibus peceata contra legem moralem Me- dia igitur illa ſunt ejuſdem generis- Simile legitur, Amos 2.
verſ. 7. b
32. Tertium fundamentum: Naturale,& morale eſt, quod eſt in- ſctiptum omnium ſanorum hominum cordibus. Atqui interdicta illa omnium ſanorum hominum cordibus funt inſcripta, idque proba-
tur ex jure civili,& Imperatorum legibus. Ergo.
33. QLuartum fundamentum: Quæcunque praæcepta in N. Te- ſtamento

— ——
6 1 ¹ 1
674 De P„ ih ſtumenco repetuntut,& ligant omnes Chriſtianos,& ex qulbus ia N. Teſtamento peocata arguuntut, illa non ſant poſitiva, judiciala, KvVe fofenſia legis Moſaicæ. Atqui præceptailla de gradibus cogna- tionis interdictis in N. Teſtamento repetuntur,&X ad eorum obler- vanttam Chriſtiani obligantur, ut patet ex..ee henduntur enim Corinthii, quod prætextu libertatis Evangelicæ noa ſervabaut de gradibus cognationis legem leviticam: Omvind audi. remabries dicit Aoſtolus,& S&lis fornicatio qualu nec inter gen- tes:ut uvsrem atris ſus aliqus habeat Et Mar. 6.vJ9 dicit Baptiſtaadlie- rodem: Nonlicec tibi habere uxorem fratris tui, Ergo. Ii ervenee Bekarwini bæ ſunt: 1. Prohibitus quidem eſtoti- nus aMNuierd3rea fare naaes Sed uon ded reliqua pracepta de gradibu —— Apsſtolum lequi de alique, qæi vovercamton. gahihæ habhst loco viyente adbuc patre. 3. Non lohaunes, cuius toto tempert piguit lex ili, niſi pradicænd, ſed Chriſtus,& quidem abrsgande fiuem imys- ſuit legi. 4. Criien Herodis aon tantùm adulterium, ſed etiam iNceſtus fuit. 35. Relp. 1. Exceptie Bellarmini prima pugnat cum— generali, Lzyit. 18.y. 6. Et cum concluſone genetali ver. ·4. plssigi tur eſt unius gradus prohibiti ratio, talis eſt etiam reliquorum lpſe gradus reinon mutat eſſentiam. 2. Nullum legitur apud A&poſtolum
verbum ex quo poſſit opinio illa de concubinatu,& patte adhuevi-
veate deduci. Et Apoſtolus ſeverè caſtigaſſet patrem ſuperſtitem ejol⸗ modi flagitium permittentem. 3. Lex,& Propheta ulque ad Johan- nem, Matth. 11. v. 15. Fuit igitur Johannes præco non vcteris,ſed N. Teſtamenti. Et nullas leges ceremoniales urſit: Atque Chriſtum pteę- ſentem digito monſtravit, Iob. 1.y. 19 36. Prophetæ Chriſtum futurum prædixerunt. 4. Alguit Baptiſta Herodem ex Levit. 18. yerſ. 16. Tut di- tudinem uxoris fratris tui non revelabis. Nihil igitur adrem kaeit üfe xofem habuerir ftatis viventis, live defuncti. 36. Denique his adduntur fundameuta à pænk, C4 concluſisnt fiwerali. Nam legum iſtarum tranſgrefloribus pœnæ ubique impo- nuntur gravillinlæ, utpote capitales, Levit. 18. 10. Deat. 17,17 20. Jabentur interfiei deleri de populo, otbari filiis, prohiber aditu Ee- cleſiæ. At tranſgte doribus legu m pofitivarum p œnæ plerumque im⸗ Ponuntur levitioc Et legibus iſtis de cettotum gradunminterdictis labſicitunoneluho hæc generalis: Cafedite leges Weas, atqut juditis:944 [4KnS
aupiſ 7 13
4 ei
een Lnur e4n lll 3. 7
n&! . ei. a 1
8
1 rrle! ecc . 14e c 1
4 71 1a. A 1
3
ehan ſuan

4
1
Pißputatie XIXVIII. 75. fæeiens homo vivet in eis, Eerit. 18. verſ.. Interdicta igitur illa non ſuns ſoo tenſia, quæ obligant ſolos Judæos, ſed moralia, obligan b
37. Obfrepit Belarminus primd: Diſtincta iſtarum transgreſſaribus. Leyit. 20. Erge non eſtidemi bibitorum, Lerit.. 38. RKeſp.. Nonomn Haiiſdem puniuntur pgnis. Na
Decalogum,& legem moral adus pxaaumargu- unt gradus peccatorum,& non diverſitatem juris.
gem latam. Atqui interdict ila Leyit. 18. non ebligarunt ſemnper, ut oſtendit
exemplum Jacobi quas ſorores dugentis, Gen. 29. Juda Patriarchæ ſilio ſuoſe-
cundo genito uxorem primogenuti defuncti dantis, Gen. 38. contra legem Leyit.
158. verſ. 16. cap. z0. yerſ. 21. Moſis ex conjugio nepoti eum amità nati, Exod. s
h h.. 40. Keſp.. Facta& exempla non ſtatim abrogant legem. 2.
urg 8 Mores Patrum revocat Chriſtus ad conjugii inſtitutionem. Matrh. 19.
r.8. z. De facto Jacobi dictum eſt in Præcedente Diſputatione: E-
5. 1 4 2 3—
X 3
Secundo Nafuralia,& Moraliz ohligant ſemper etiam antele-
4 n bn 1 xemplum enim illud non eſt morale, ſed üngular, qusa cum legibus noncongruit. 4. Factum Judæ correſpondet legt, Peut. 25. v. 5. quæ
nnen ſpecialis eſt ſolos concernens Judæos, cuſus rationem ted qit Moe= 3ee. Nervidelice tribuum pofleſſiones,& ipiæ tribus confunderentur,
2 2
ut conſtaret, ex quà tribu Meſfias eſſe oriundus. 5. Amramus non bec- cavit contra legem kLeyit. 18. verſ. 1 43. Nam Amramus Moſis b ater,& Jochabed fuerunt patrueles. ſͤ
41. Textid Moſevin Leyitico quadam conjugia prohibuit,& quædam in eodem gradu permifit: Nam prohibet coujugium nepotis cum amita,& ma- etertera, ſed nonprohibet conjugium patrui, vel ayunculi cum nepte ex fyatre, vel ex ſororetum tamen ſint in eodem gradu nepos,& amita,patruus& nepti,&t.
Prgo prehibitis illa non eſt juris natunæ ſed judicialis,&poſitivi. 4²*Reſp. i. Non ipfe rantum perſonæ, quæ nominatim apud Meſen nominantus ſed ipf gradus prohibentur. 2. Moſes in ſua fup-
5r. putatione loco ſti pitis onit marem,& fœminas d eſcribit, 3 quarum
fnn conjagio mas debeat a ſtinere.S iquis igitur locoſtipitis ponar fcmi- Sukger nam, recte concludet, ſi non liceat nepotem matrimonio jungi ami- 297 VVVY ix, nes

—
tris ſui. At Deat. 25ꝗꝓrecipitur, ut ſi quis ai 9.
De Par ſms 3. Parinm enim psrekratio. Pid ecipt. AAT, He quis Aeaf vropehn fra⸗
laporis moriat ur Kucat fretere- s nxe rem illius.E ſu, aitet ſemen frat 71 ſuo. Quadte ℳ od in Lerntico le. gim A von eſi morale,& naturale quia poc eſt perpetuum) ſed forenſe.
44. Nef 5 Inſtitutio alia eſt perpetua, cujuſmodi eſtilla, quæ
legitur Lerit. 18. Er alia eſt orc inario temporali s, cujuſt modieſtllla legitur Das 1.2 5⸗ qux eſt ſpeciali 18,& ob certam cauſam ſoli populo
676 tæ, nee licere, neptem jungi pattuo.
4* Cvrtò, In Leritico 6ap. 1§. 2
quæ Judaico propfia- 45 8 Qusſtio tertia: Qvuinàm gradus tonſanguinit atis ſint prebibiti:; 46. Keſp. raduum ſupputa atio hoc loco tradittur, ut quæ- nam perlona Sde minitate non pi rohibente poſſint jungi, quænam non conjungi. Conſtee, Extat verò divina Prohibitio e epitic. 18. Gay. 20.4 verſ.1I. u—, ad 12. Qua ſicxpendatur. fa cile pe erci ePia6 lecr noi Inppurationem fanis Canonici procedete quis volu erit, prol ineà æquali primum gradum, ſèd permitti ſecune lum; cha inæquali prohiberi primum& ſecundum gradum ſed etmnititeme um. E. g. Nepoti perm niflum non eſt conjugium inire cum avi fllia, nec hetmittitur ipi pronepti„ ed quod proavi fil lia patenris ſtoca 4 permittitur pronepoti con jugium inite cum nepote. 4 7⸗ Quod! hocloco OppPonl iiolet de pritnis parentidus. in uxores duxerunt f0101 res ad illud te Ete re ſpondet Auen tinus ki7.Ij⸗ de Crrit. Dei cap. 16. Id factum quantò eſt antiquius compell ente ne- ce ſlitate tanto poſtea factum eſt damna biliùus religione prohibe enle, 48. Jus verèm unicipale in matrimonialibus abiers andam efle cenſet regulam Apaſtolicamn- Non tantum eus qued lie t, verum ei- um⸗hued xheditratioo habenda. Hiné jure municip. ali plures gradus, quam jure divino prohibentur.
49. Non convenit verd inter omnes de num ero hotum gta⸗ dunm. Nam Pontificiad ſeptimum uſque gra adum ſecundum fup⸗ putationem jutis Canonici prohibitionem exten dunt: Quonlam, ajunt, licut lex ætatibus finitur mundi duratio,& hominis Katus: lta propinquitas genetis tot gradibus terminatur„Coneilium Lateranem ſe quartum gradum non Toncedendum eſſe decernit: Quua quatuor
funt humotes imn corpete, qui ex quatuor conſtant clementis; quarto
In

4 per 11 lir 4
Tu. Wun ſungs ——ͤͤ brErrd Sunt u
Dißutatio XXXVIII. 77 quatto verò gradu penitus deficit vis illa ejuſdem fanguinis, quæà primo ſtipite trahitur. 2 b 50. Ridiculæ,& ineptæ ſunt rationes iſtæ. Ineptæ igitur pa- riter ſunt opiniones,& ſtatuta iſta. Plærique verò ſtatuunt docti, cum b ob majorem ſanguinis reverentiam, tum ob majus ſtudiuimm in divinis prohibitionibus obſervandis tenendum, rectiſſimè in bene conſtitu- tis Rebuſpub.tertium prohiberi gradum. I 51. Quæſtio quarta: An in gradibus prohibitis poßit diſpenſari. 52. Reip. Pontificis Romani audacia eò pervenit, ut pro ſuâ, uam in omnes leges, tum divinas, tum humanas ſe habere gloriatur, oteſtate in gradibus legę divinà Lerit. 18. G20. expreſsè prohibiris diſpenſet. Ex quâ diſpenſatione Rex Hiſpaniæ ſororis filiam in uxo- rem duxit. Henricus Rex Angliæ cum fratris uxore vidua derelicta matrimonium contraxit. Comes Ritbergenfis cum fratris filiàã con-
jugium iniit. ldque rectè fieri defendere conatut Bellarminus lib. de
4. m gaum, Ruxm K emmg „ mam ran chanu aegd, Gdgtan oc n umm
Matrim. Sacra. cap. 27. argumentum confitmationis inde petens. quod putet, prohibitiones illas graduum eſſe merè Moſaicas ad Levi- iicas, feu politivas leges pertinentes, quæ populum Iſracliticum dun- taxat obligarint tempore V. Teſtamenti: Nunc autem ſint abroga- tæ,& liberæ, non ſecus ac reliquæ Moſis leges judiciales,& poſitivæ. 53. Verum impia,& in leges divinas iniqua eſt Bellarmini hæcopinio, idqueprobatur à natura legis moralis: In hac enim nemo hominum poteſt diſpenſare. Atqui pro hibitionesillas Levit 18.& 20. eſſe non poſitivas, ſed morales evicimus in præcedentibus. In his i- gitur nullus hominum, nedum Pontifex Romanus poteſtdiſpenſare. 54. Quamyis igitur in prohibitionibus humanis poſſit di- ſpenſari,& non tantum in lecundo,& tertio gradu affinitatis, ſedet- iam in terrio gradu conſanguinitatis ſub certis conditionibus matri- monium concedi, non tamen feri id poteſtab homine in prohibi- tionibus divinis. 55. Quaſtio quinta: An cognatio ſpiritualis matrimonium im- pediat?. 56. Reſp. Cognatio ſpiritualis Pontificiis eſt affinitas quæ- dam inter eum, qui adminiſtrat,& qu iaccipit Bapriſmuum, vel confir- mationem,& inter eum, quiteſtis eſt alterius iſtorum Sacramento- rum,& inter ſingulorum cognatos proximos,orta. Bellarminus dicit VVVV 2 cap. 30⸗
—————————— ———————ſſſͤ 3 — 4— ——ñ——

———-O——
oö—öoͤͤoͤöſͤö
773 De Papiſmo gapic. 36. Cognatio Spiritualis,&legalis, publica juſtitia,& affnitas es
fornicatione merito ab Eccleſia inter impedimenta matrimonii referuntuf Decret. ſecund. part. cauſa 30. quæſtion. 1. C.. Scitis quia quomodo ſum
ſeptem dona Baptiſmi à primo pabulo ſacrati lalis,& ingreſſu Ecclè-
ſiæ uſque ad confirmationem ſancti Spiritus pet chriſma. Abhoc ergo primo Spiritus Sanct. dono uſque ad ſeptimum nullus Chriſtia- nus ſuam commatrem in conjugium ſuſcipere debet. Et qui præ- ſumpſerit, tamdiu vinculo anathe matis religetur, donec pœnitenti- am dignè egerit. Et Johannes Paulus Lancelotus ſcribit libr. 2. Inſt. Juris Canon. Tit. 13. Multò magis cognatio matrimonio eſt impedimento. if autem cognatio triplex: Spiritualis legalis,& naturalis. Spiritualis cognati eſtattinentia quædam proyeniens ex Sacramenti collatione. Non ſolum igitur inter baptizantem& illum, qui eum de baptiſmo ſuſcepit, item inter haptiza- tum,& ſuſcipientis filios,& uxorem ante ſuſceptionem a ſuſcipiente tarnali.
ter cognitam: Verum etiam inter ſuſcipientem, paren teſque baptiati, cognatis Hhjiritualis contrahitur, quæ& contrahendum matrimonium impedit,& dui-
mit poſtea contractum. Et qua deſuſcipiente dicta ſunt, eadem etiam deba- ptizante ſunt intelligenda. Videatur etiam Decret. libr. 4. Titul. n. Et ſexti Decret. libr. 4. titul.;. Lombardus libr. 4. Diſtinction. 4uuli- ter. B.
57. Urgemus contra aſſertionem hanc unicum illudargu-
mentum, quodhabet B. Lutherus in lib. de captivit. Babyl. cap. de Matrimonio: Nullum matrimonium inter fratres,& ſorores ſpirituales
Loteſt eſſe legitimum,& ratum ſesundum ſtatutum Pontificium. Atquio- annes homines Chriſtiani ſunt fratres,& ſorores ſpirituales, quia omnes ex tu- dem ſunt regeniti verbo,& Baptiſimo. Ergo nullum inter eos eſſe poteſt maunr monium legitimum& ratum: Et per conſequens Chriſtianos spertet cum ſi- lus Ethnicis conjugium inire. At abſurdum,& ipſi Belarmino contrarium. E'ge.
Fd. Excipit Bellarminus, impedimentum cognationis ſpiri- tualis, inquiens, non ex jure naturæ, ſed ex Eccleſiæ arbitrio pendet:
Eocleſia autem non quamlibet ſpiritualem cognationem im pedi-
mentum eſſe voluit, ſed eam ſolam, quæ ex Baptiſmo,& Confima- oritur. Nam ut hanc cognationem impedimentum facetet,
hal uit Cauſam rati onabilem, quia unus ab alio reci pit eſſe ſpiritualt, ideò deber illi peculiarem reverentiam,&cc. ne que ullum abſur- Adam ex hac impedimenti additione ſequi videbat. At ut cogna- “ tionem,
I inrant⸗
gln onju harudcem rwldepto
tkenamo erwodr
ſou 6( uuunwye naalum um uma uum yin ſeaage Vcgung diſen
6 cqiencam lones,gg ttel at den net 1
4. ¹ mo ſwnge Ulem ä 65 5 aca
Au

Dißutatio XNVIII. 679 donem, quw eft inter omnes Chriſtianos, impedimentum facerer, neque cauſam habuit(non enim quatuor illæ rationes in hac co- gnarione locum habent)& abſurdum maximum ſequi videbat, nimirum ut cogerentur fideles infidelibus copulari.
9o. Keſpond. 1. Meræ ſunt petitiones principii: Quode- nim affirmatur à Pontificiis conjugium eſſe nullum interillos, quos Eecleſia conjungi prohibunt, illud rectè à Proteſtantibus negatur. 2. Pontificem Romanum jus illud ex ſcrinio pectoris ſui ProPeene tem, neque pro Eccleſii, neque pro ipſius capite agnoſcimus, ut ali- bioſtendimus. 3. Num' pro divina veritate acceprandum eſtil- lud, quod Chriſti adverſarius non ex ſcriprura ſacra; ſed ex ſuo cere- bro pro ſuo arbitrio ſtatuiti: b
60. Opponit Bellarminus primò ipſam honeſtatem: Docet, inquit, ipſa natura, parentibus,& conſequenter aliis conſanguineis,& affinibus de- beri peculiarem verecundiam, reyerentiam, ſeu cultum,& obſervantiam. Huic autem reyerentia repugnat maximsè conjugalis actus, qui ſine turpitudine quadam ey irreyerentià exerceri non poteſt,&c. Hac autem ratio ed uſque valet, quouſque habetur notitia cognationis: Solent autem hemines ordina- riè uſque ad quartam generatisnem ſe cognatos agnoſcere, deinceps autem vix ulli ſunt, qui ſe pro cognatis habeant. 61. Reſpond. 1. Scriptura ſacra ſola eſt norma rerum fide capiendarum. Hæc verò non extendit matrimoniorum prohibi- tiones, quouſque extenditur notitia noſtra cognationis, z. Falſum eſt ex actione illa ſacramentali conſanguiniratem ſive affinita- tem inter baptizantem,& baptizatum, atque Baptiſmo aſtantes naſci. 3
62. Secundd à conſuetudine,& familiaritate, quæ inter conſangui- eos,& afhnes eſſe debet, argumentum ducit. Reſpond. 1. Annon id eſt
f
liſdem, vel vicinis vivunt ædibus nulla cognatione, velaffinitate cz. Tertid argumentatur à RNudio charitatis intra exraneos ilatan de: Reſp.Si ratio hæc debet abſolutè ſpectarii ſequitur, quodnon li-
— ceat ducere eam, quæ quoquo modo ob hanc velillam eauſam alicui Kchara.
contingens? 2. Numin matrimonio vivere non poſſunt, quiin
3 Vrrr; 6rLe.
————— 8 3 2“— — ͤͤ—·—·—·—. A.

——
—
—— 2
————————
644 Her
—
1 8
—I
—ʒʒ—
—
—.—
6⁰ De Papiſius
64. Quartum argumentum petit ab aſu moderato ofcu conjugali Cum enim naturaliter conſanguinei diligantur: ſi adderetur etiam amor canju. galis creſceret plus debito carnalu amor. 3
65. Reſp.i. Num conjugalis amor eſt carnalis? Annon ab au- chore Deo nominatur fœdus Dei Pro. 2. v. 17. Malach. z.y. 14. Annon ho- norabile eſt conjugium inter omnes Heh. 13. 2. Certè verus amoradau- ctus efficit amorẽ legitimum,& non catnalem, niſi in homine carnali.
66. uxſtio ſexta: An ſecunda, tertiavè nuptia jnt benedicende.
6 7. Relp. Bellarinus lib. de Matrim. Sacra. sap. 9. verißimum eſſe ait, ſecundas nuptias non benedici.
68. Opponimus affirmationi illi tantum duo. 1. Cuivisle- gitimo matrimonio, eſt benedicendum in Eccleſia. Atqui ſecundeæ tertiævè nuptiæ legitimo modo contractæ ſunt legitimum mattimo- nium. Ergo iplis eſt benedicendum. Minor colligitur ex Roman.7 7.z. Vivente viro vocabitur adultera, ſi fuerit cum alio viro. Siautem
mortuus fuerit vir ejus, liberata eſt alege viri, ut non ſit adultera,ſ
fuorit cum alio viro.- Cae 39. Mulier alligata eſt legi quanto tem pore vir ejus vivit, quo li dormierit vir ejus: liberata eſt à lege, eci autem vult, nubat, tantùm in Domino. Indefinite dicit Apoſtolus. Virejus. Proinde docet, quod viduæ ſemper liceat nubere mortuo
marito, ſive fuerit primus, ſecundus, tertius, quartus,&c,i. Tim. ereſſ.
14. Volo igitur juniores nubere, liberos gignere, domum admini- ſtrare nullam occaſionem dare adverſario ad conviciandum: Adquui igitur hortatur Apoſtolus, ili rectè benedicit Eccleſiæ miniſter. Atqui hortatur ad ſecundas nuptias. Ergo 1. Tim. 4. verſ.z. Prohibitio nubendi vocatur doctrina dæmoniorum. Quare conttaria conce ſio, ejuſque benedi⸗ ctio eſt Dei doctrina. Et ipſe jehova non determinat nuptiarumnu- merum, propterhos, inquiens, Gen 2.y. 24. relinquet homo patrem u⸗ um,& matrem,& adhærebit uxori ſuæ. Ergo nec noſtrum erit earum, ſimodoò fint legitimæ, certum de finire numerum. b b 69. 2. Omnis bona conſtitutio Eecleſiaſtica, piè ſerva que benedictio nuptiarum tàm ſecundarum, quàm primatume ſe bona conſtiturio Eccleſiaſtica. Ergo. 70. Oggerit Bellarminus ſcribens lib. de Mat. Sacram. cap.9. Cauſ⸗
eur ſecunda nuptiæ non benedicantur, eſt, quia benedistio in primis nuptius dat⸗ b 66*
tur. At⸗ ſtpet
nüͤbene eafnd
en 1 raläm.
3 14 1
aem al NCadolac gähinnf 7 nend Che hetusatt buniuim KErhs cinen K Aapoſto une in dopton 1 tmnen zacet gcüide 1 dd vejl olem eien bha

can unta xorem ſcribit. Quare Clericis non eſt prohibitum ſecundas oana. 8 here nuptias. Qui enim poteſtatem habet uxorem circumducere, il- 1 4 am 4 1E. 1 le poteſtatem etiam habet eam ducere. 8 lus de conjugio Epiſcoporum diſſerens non 47. 4. Apoſtolus jugio Epiſcop 49
— Pihwrat XIXVIINIA.„ 44 „ 3. 3 4...7 1,,, ,n, 3 Bas eua* von perit, neque debent iterum benedici, qui ſemel beuediti fuerum, ut docet Nen aee. yrhanusIII. Pontifex Etra de ſecundts nuptiis. Can. vit autem.— uru eina 71. Redp. i. Priore conjuge mortuà plum eonzugiirn 5 pi- Dum ne 1 ravit Rom. 7. v. 2. Quæ ſub viroeſt mulier, vivente vito alligata eſt legi. Mmtteranau. 5 e nt Alege viri. Ergo fimul ex- epama 1 Si autem mortuus fuerit vir ejus, ſoluta eſta lege vi g0 fir — 1 6 aadrhencdietie,Iæ cunn eodem fuit conjuncta. 3. Non decre- em an 7 lucerna ped— r: rer i eſt lucerna pedum no 0 den 1 talia, ſeu Exttavagantia„fed verbum Dei eſt P [17 ſtrorum.—„„ An 11. Iuan euad 7 72. Quæſtio ſeptima: Num digamia ſucceßiva pugnet cum ordini- n.„ 4 2&b 4 cis enterdicta:? —— p. ſacris, lege vere Apoſtolica ſit clericis inteidicta:, d erüäcum 4 75 Reſp Bellarminus lib de Matrim. Sacram. cap. 9. De hac re, 11„ 1„,rs. Hhi Oſtendimus, Paulum unius uxori ama natam. 4 inquit, diſſeruimus in k5. 1. de Cheriee, uhi Rhenen euhe 17, Ce D 1 1 1 vit, Epiſcoporum, Presbyterum, a- et mnlaim yirum,i.e. qui non plures uxorès bahnes Tiſehe, 25„Lete 8 behs S. Booperum ordiunuani volu vner deeu,h Pauliita intell enda eßf dotuit, ut ... 21 114 2*9 dn henmg bir⸗Catholica Eecleſia ſemper verba ila B. Pauliit 3, 179 93 ami fuerint C Kr prohibitum ſit ſacris ordinibus initiare eas, qui quopis modo bigan B1. i 17 Refutari verò poreft opinio illa vel iiſdem funda- da cnenu e menris 8* oppoſuimus Diſputat. 15. opinioni Pontificiorum de cæ- — 8 aru33rerd m Nam 1. Apoſtolus dicit. Tit.1.v. 6. Si quis ſine crimine locet, d runen 1 qſt unius uxoris rir, filios habens, non in eeiſeriens luxuriæ, aut nen fentas “ 2,. 6 amiam plurium uxorum ſimulefle 2— 3 1&c. Ex his verbis colligimns, polygamia blurietn nagaun Mlefle — ubee n crimen,& improbarid Deo, ſed non p 547Salman⸗ ſit unius uxo- mendrrat id Apoſtolus dicens eum Epiſcopum crimine carere, qui Ve „ E C, 9a 101 1 inm uxorum polygamia 4,Sriejerfun 8 b ſſſͤͤ Plurium orum polyg t nonprohibetur lege Apoſtolica.„ 4 ee 2 Donprh he Senrcütia mandati d poſtoliciix.Co, 7, unuſquiſc;, r C 7/ 2. 3 4 6 3„ 1.Lum em ſuam habeat correſßondet ejuſdem Apoſtoli dicto, 1. Ti⸗n. 3. y.⁊. ‧ rreprebenſibilem, unius uxoris virum. At non oportet Epiſcopum eſe nreprehenſibilem⸗ zata d tantum adulteria Saues, GN A 1. rxjn; 2d tantu 4 ritl prohibentur ſecundæ nuptiæ in illo mandato, ed t ronec in hoc babe rgonecn 1 9. 4 1 t t Ca. t. c 1 76. 3, ApoſtolustCo-. 3. ſevdlvis annumet. Araof nbmon 4 ſ ce poteſtatem circu adi u- g dond d 9. ejuſdem Epiſtolæ verſ. 5. ſe habere poteſtate

—-—-—
6² e Papiſs interdixit bigamiam Epiſcopis. Ata ertè monogamiam deßignaſtet, ſejuſmodi monogamum requiſiviſſet.
78.;. Et quænam quæſo prohibitionis illius tatio? certè non moralis: Multò enim magis requireretur in Epiſcopo, ne eſſet adultet, aut concubinarius, quàm ne eſſer bigamus. At vox cujuſdam Cacdi- nalis eſt, quam Colonienſes Papiſtæ defendere ſtudebant, ſatins eſſe ſacrificulum centum habere concubinas, ſucceſſivè tamen, quamu- nam legitimam uxorem. Et in Jure Canonic. Diſtinct34. Can. ⁷. de-
cernitur: Fraternitatis tuea relatione ſuſcepta, ejus laborem ſecundas quien
nuptias expertum non fuiſſe didicimus, caſtitatem tamen eum priori pon ſerraf ſe conjugis deſignaſti. Et quamvis multa ſint, quæ in huiuſmdi taſibus obſera- ri canonucè jubeat ſublimitatis auctoritas: tamen quia defectus noſtrorum tem. porum, quibus non ſolum merita, ſea corpora ipſa hominum defecerunt, diſtn Stioni illius non patitur in omnibus manere cenſuram,& ætas iſtius de qung. azitur, futuræ ingontinentis ſuſpicianem auferre dignoſcitur, utaà dlaconatum poſtit provehi, tempori, ut dictum eſt. endeſcendentes defectu conceßiſſe nos noyeru. Cc, b
Finis Diſputationis XXXVIII.
2 1 * 4 4 1. * 4„
tiilges 017v9, nwniyiren Karünm ſatyerſg
harwenn
dod cor tent; uccdsd tuclum 4 njene dode mar
C Wlam.

68
.
—
Seedese eze e 82
A b
AEE — 5 pispurArlo xxXXxIX DE C4V SIS MATRIMONIVM INITLV M dAdlſolventibus
1 Keſp. Johanne Cothmanno Hervordia Weſphalo TüBIESIS I.
Upereſt ut agamus de conjugii initi diſſolutione,
ejuſque cauſis, atque errores de his Pontificiorum refutemus.
SENTENTIA PRorgssrAanxrrun.
2. Diſſolvitur matrimonium morte, vel di- vortio. Morte diſſolvitur matrimonium, quando
conjuges morte leparantur. De hac diſſolutione dicit Apoſtolus.1. Cor. 7.v. z9. Mulier alligata eſt legi quanto tempore vir ejus viyit„quod ſi dor⸗ mierit vir ejus, liberata eſt à lege, cui autem vult, nuhat: tantum in Domino. 3. Diyortium eſt matrimvnii conſummati propter legitimas cauſas, alterius nimirum conjugus adulterium, aut malitioſam deſertionem diſſolutio, falta per ſantentiam ordinarii judicii, ut innocenti ſalem parti noyum inire marrimonium concedatur.
4. Cicero lib. z. de otat. Divortium, inquit, inuxore necepatas coc git ſumere, cum non eſſetproprium. Dicitur igitur Divortium à divertendo quod conjuges ſoluto matrimonio divertant„inque diverſas partes abeant; vel à diverſitate mentium quod diremtd matrimonio pars nocens mentem mutaſſè convincatur ab cä, quam habuit cum matri- monium contraheret
z. Genus divortii eſt diſplutio Hive ſeparatio, quæ opponitur conjunctioni, idque docetur Matt. 19.v. 6. Qud Deus conjunxit, ho- mo ne ſeparet. Itaque ex vi oppoſicionis quam latè patet conjun ctio, tam latè patet difſolutio. Atqui conjunctio reſ fpicit torum& vin- culum coojagele conjungit perſonas non tantur dnoad torum ſed Xx X etiam

ͤͤͤ²“ *
8 d——
684 De Papiſmo etiam quoad vinculum. Ergo diſſolutio diſſolvit matrimonium cum quoad torum, ſeu cohabitarionem, tum quoad vinculum. . Dicitur diſſolutio matrimonii conſummati, quo diſtinguitur divortium d repudio Hoe enim diſſolvuntur ſponſalia, hoceſt, ma. trimonium inchoatum; Ullo matrimonium conſummatum& legiti- mum. Ubiigitut divortium fieri debet, matrimonium aliquod prius fuiſſe conſtat in legitima ſu forma conſiſtens: Hæc ubinon fuit, ma- trimonium ſimiliter non fuit. Matrimonia igitur quæ jure ipſo ſunt nulla non dicuntur propris diſſolvi.E- g. vir frigidus, ſeu impotens,& mulier inepta reddirur ad cqnjugium ante coalitionem in unam cat- nem: Tales igitur perſonæ nequaquam funt conjuges, quia nonfi- unt conjuges, quia n on fiunt una caro. Obligatio verò in unam cat- nem eſt conjugii forma. UÜbi autem non eſt forma, ibi neceſtforma- rum, nec per conſequens conjugium. Itaque ſi altera perſonarum conticeſcere, Sccollabitare nolit, non fit divortium; Sed explorati frigiditate fit declaratio, alteram perſonam ad conjugium eſſe ine⸗ ptam,& ſocietarem illamnon eſſe conjugaleri„perfonafque liberas, atque proinde alteti feliciorem concedi poſſe copulationem. 7. Cauſæ propter quas diſſolvitur ma trimonium debenteſe legirimæ: unde judicari debent à judicio ordinario, hoc eſt, conſiſtorio ex viris Eccleſiaſticis,& politicis conſtituto. Quemadmodum enim
mattimonia ſecundum præceptum divinum contrahuntur,& publi-
ca authoritate coram Eelleſiã benedicuntur; Sie non privatà, ſed pu- plicä auroritate ſunt diſſolvenda, cauſa in ordinario judieio eſt co- gnoſcenda; ut ju dicis ſententia publicâ feratur voce. b b
8. Tradit Scriptura cauſas divortii duas. Prior eſt adulterium,
de quo luculentiſſimum habemus teſtimonium Chriſti, Matt. 5..34,
gap. 19.v.9. Dico vobis, quod quiſquis repudiaverit uxotem ſuam, Nl cauſa ſtupriefficitut illaſit adultera. 9. Poſterior eſt malitioſa deſertio, de qua dicit Apoſtolus Paulus 1. Cor. 7. v. 15. Quodſi infidelis diſcedit, diſcedat, non eſt ſervi- tuti fubjectus frater, aut ſoror in ejuſmodi: Sed in pace vocavitnos Deus. Quſbus docetur, perſonam injuſté deſertam liberam eſſe, nec eogendam, ut vagabundum deſertorem ſequatur.
10. Dicitur deſerror, qui mutunm convictum denegat,vel
quiſævitià,& proditionc aliam perſonam à ſeabigit. Seu Deſertorel 4 homo
mnbectus 1.
1ndoo
u.
m lie
walant
adam
z. mait meduu dnoai ndi nento 1
in

7 doa ar Mnn., 77 1
— n orre wür, uner dunee angi V xinn rmixt.
4 8 4 1 ne
ari cuiiu eisorad m babenu txtiac 1 ui tuicqus
1ucA
Diſputatm XXXIX. 685
Homo infidelis,&πνϑ*, qui nulla honeſtälcauſa coacqus, ſedvel
levitate, vel injuſtà i mpatientia freni conjugalis, velaliis non nece- ſariiscauſis impulſus vagatur. II. Non igitur deſertor eſt dicendus, qui abeſt officii cauſa, ut
legatus, vel miles autoritate legitimâ ad militandum delectus, vel qui
aliud quoddam honeſtum negotium perficiendum.
12. Dicitur denique in definitione quod parti innocenti, no- vum liceat inire matrimonium: Huic enim propter aliena delicta non ſunt injieiendi laquei. Inde Apoſtolus deſertam adaliud in-
profectus eſt voluntate conjugis ad mercaturam exercendam, aut
eundum conjugium pronunciat liberam, 1. Cor.y.
SNTEINTIA PoONTIEFICIORuM 13. Bellarminus lib. de Matrim. cap. 18. Impedimenta quæ- dam ait, impediunt matrimonium contrahendum,& dirimunt con-
tractum. Dicuntur enim impedire,& dirimere, quæ ipſieſſentiæ ma- trimonii contraria ſunt, adeò, ut neceſlariò aliquid eſſentiale Matri-
24
monio deſit, proinde nec ſit verum matrimonium, ſi cum eo impedi-
mento fuerit eelebratum.ʒ
14. Impedimenta hujus generis numerantur omnino duode-
eim, quæ his verſiculis continentur.
Error, conditio, votum, cognatio, crimen, Cultus diſpazstas, viserdo, ligamen, honeſtas, Si ſis aſi nis ſi fortè coire nequibz, Hac ſocianda vetant connubia, facta retrattannnunt. 15. Si quis dixetit Eccleſiam errare, cum docuit,& docet ju-
xta Evangelicam,& Apoſtolicam doctrinam) propter adulterium al- terius conjugum matrimonii vinculum non poſſe diſſolvi:& utrum- que, vel etiam innocentem, qui cauſam adulterio non dedit, non poſſe, altero conjuge vivente, aliud matrimonium contrahere: mæ-
charique eum, qui dimiſs adulterã aliam duxerit,& cam, quæ dimiſ-
ſo adultreo alii nupſerit, anarhema ſit, Concilium Tridentinum de Ma-
trim. Can. 8..“
16. Matrimonii inter Hdeles contracti,& conſummati vincu-
lum adeò eſt inſolubile, ut neque cauſa fornicationis dirimi poſſit;& e te iu Btieeh A. 15 NXx A. 1des

ſſ
— 8 8
—
he — 1
686
De Papiſmo ideò vivente priore conjuge nunquam eſt licitum ad alias nupths alpirare, Bellar uuhus lib. de Matrim. ap. 16. SrArus CeNTROVERBSIA
17. Que igitur in controverſiam hoc loco veniunt, illa ſunt de cauſis matrimonium diffolventtibus,& de modo, atq; ratione ſo- lutionis, uttum videlicet adulterio,& malitioſa deſertione ſolyanuu & quoad torum,& quoad vinculum. 18. Quxſtio prima: An cultus diſbaritas, ſeu infidelitas impedias
matrimonium contrahendum,& diſſolrat contractum?
19. Reſp. Bellarminus dicit lib. de Matrim. c. 18. Noupoteſt fae- lis cum infideli contrahere matrimonium Et cap. 23. Non licet ſidelibas aum
iußdelibus, aut etiam hæreticis matrimonia jungere. cap. 12. diſputat quo-
modo matrimonium infidelium ſit ſolubile etiam quoad vinculum. Cap. 23. Matrimonium inter fidelem,& infidelem, non bapti xatum ait, irii-
rum eſt ex more populi Chriſtiani, vim legus obtinente. Ibidem: Peteſt ſum-
mus Pontifex, ſi cauſa id poſtulet, cum jidei diſpenſare, ut cum inſidehi mati monium contrahat.
20. Diſputat verò Bellarminus ex falſis hypothefibus, quas
cum alibi refutaverimus, hoc loco miſſas facimus,& ſententiamno-
ſtram de conjugio fidelium,& infidelium ex Scriptura exponimus-
21. Aliam verò dicimus eſſe Qasſäone.s quæratur de ma- trimonio ineundo,& contrahendo,& aliam ſi quæratur de matrimo- nio inito,& conſummato: Deinde diſtinguendum eſt inter hæreti- cos, qui ſunt in Eccleſia, licet non de Eccleſia,& qui ſunt extra Ec- cleſiam, ut Judæi, Turcæ& pagani: Illi errant in quibuſdam doctri-
næ Chriſtianæ partibus; Hi in totâ religione differunt à Chritianis:
Cum his igitur matrimonium Chriſtiani contrahere nequeunt, niſi certiſſima affulgeat ſpes converſionis,& abjiciatur hæreſis. Naimn Iſratlitæ arcentur d connubiis gentium Chananæarum,& quidem propter ſeductionem. Quare L. Ne quis Cod. de judæis,& Celicolis dicitur: Ne quis Chriſtianam mulierem in matrimonium Judaus atciyiat, neque Judaæ Chriſtianus conjugium ſortiatur. Nam ſiquis aliquid hujuſmo- di admiſerit, adulteri commißi hujuſmmnodi vicem crimen obtinehbit, ubertats in accuſandum publicis quoq, vocibus relaxata. 22. Conjugium inter inſidelem, maximè qui maritus üi f⸗ . elem
1 5 ect zo 4] Mhen obie
AfA enolle
Kaind
. dnba lgle auhand
wylei 4Chri dariten
5 daseno hhir. aunuen gfiikad durioi twor dlud

Dißutatio XXXIX. 687 delem admodum eſt periculoſum,& Bræſtat tale evitare, quara inire: Quid enim quæſo eſt gravius quàm in latere habere fervum Diaboli coſtam, caruemc; Diaboli fieri Annon exempla teſtantur, quam
Ahe 1 matrimonia illa plærunq; ſint infelicia,& quem ſortiantur exitum?
1 A Quin imò de terreſtribus bonis homines vehementer ſunt ſoliciti: kamn* Annon igitur mult magis de cœleſtibus? Videndum igitur in his
ſ, non tantum quid liceat, ſed eriam quid expediat.
23. Quamyvis verò conjugia hæc in tantum, non tamen in totum illicita eſſe cenſemus. Nam. 1. Quicquid per ſe cum conju- gio non pugnat, illud ſimpliciter conjugium contrahendum non
impedit, multò minus illud conjugium contractum diſſolvit. At-
qui infidelitas cum matrimonio per ſe non pugnat, licet diſſuadea- tur, cum non faciat ad fidem,& ædificationem Eccleſiæ. Ergo.
24. 2. Inter infideles S& paganos verum fuit matrimoni-
um. Ergo infidelitas per ſe non facit matrimonium irtitum, nec
ſimpliciter illud impedit. Verum igitur de hoc matrimonio eſt il-
lud Chriſti Matth. 19.y 6. Quod Deus conjunxit homo ne ſeparet. At Deus in
matrimonium conjunxit infideles. Ergo.
25. Quare alterius perſonæ infidelitas, modò fdelem mali- tiosè non deſerat, matrimonium ratum,& conſummatum non diſ⸗ ſolvit. 1. Dicitenim Chriſtus Matth. 5. verſ. 32. cap. 19. verſ.9. Qul-
eunque repudiaverit uxorem ſuam, niſi ob ſtuprum,& aliam duxerit, is com- mittit adulterium,& qui repudiatam duxerit, is adulterium committit for- nicatio igitur nõ ſpirirualis, ſed corporalis eſt juſta cauſa ſolvendi ma- trimonii. Atqui infidelitas non eſt ſcortatio corporalis. Ergo z. Apo- Kolus Paulus dicit, 1. Cor. 7. verſ. 2.13. Siquis frater uxorem habet inſide-
lem, C hac aſſentitur, ut habitet cum illo, ne dimittat. Et mulier, quæ habet maritum inſidelem,& is aſſentitur, ut habitèt eum ea, ne dimittat illum. Primò, quia perſona infidelis ſanctificatur per ſdelem, verſ. 4. Se- cundò, quia Deus in pace vocavit eos. Tertiò, quia fieri poteſt, ut perſona infidelis cognoſcens fidelis pietatem convertatur,& ſal- vetur. 6 16. 3. Idem arguunt exempla: Nam in uxorem duxit Moſes ZTiporam Midianitam, Exod. z. B00us Ruth Moabitam, Ruth. 4. Matt. 1.v.5. ut de Davide jam nihil dicamus. Ergo hujuſmodi conjugia non ſunt in totum prohibita,& conſummata non lunt illicò diſſolvenda. XXXX 3 27. Objici-
4
†
4 5
„

ͤ
8——
638 De Papiſino r. Obicitur uobis primò authoritas juris Canomici,& Cuuaki Tridentini.
28. Keſp. authoritates ille non ſunt fundamentum retum credendarum,& faciendarum, ſed ſolum verbum Dei: Seriptume- nim eſt Deut. ⁊2, y. 32. Quod tibipracipio, hoc facito, ne addas, neque aufetas exeo.
29. Secundè provocatur ad V. Teſtamentum: Nam Deus prohibu- it populo ſuo matrimonia jungere cum Gentibus, Deut. 7. v.z. 4. 40⸗ diturq;, cauſa moralis, qua etiam nunc locum habet: Quia ſeducet, inquut je⸗ heya, filium tuum ne ſequatur me,&ut mags ſerviat Diis alienis. Etz Neg.
I1. Ubt idem praceptum repetitur, addit Deus: Certiſſimè avertent corda reſtra
ut ſequamini Deos alienos: Et ibidem additur, Salomonem contra hocpraus. ptum egiſſe,& illi continuò accidiſſe, quod Deus pradixerat: Depravatustum per uxores illas ethnicas, adorapit earum idola. Ei ſane ſi vir ſapientißimu, ò qui multas alias uxores habebat, per noya illa coniutgia cum Gentilibus itaper- vertipotuit, ut ſingularum Deoscoleret, quantum periculum iis imminti, 2ui unam tantum, eamq; ethnicam, vel hæreticam ducunt,& qui nullo modo ſunt dum Salomone in prudentia,& ſapientia comparandè, Bellarminus cap 3. Ergo hon licet fidelibus cum indelibns, aut etiam hæreticis matriuon Jungere.
30. KReſp. 1. Interdictum illud eſt Moſaieum& fotenle& non morale. 2. Dropoſitum ülud erat populo Judaico ob promiſlum mulieris ſemen ex illo populo oriundum, ne videlicet familiæ con- funderentur. 3. In Novo igitur Teſtamento poſtquam diruta eſtma- cetia, quà Judæi,& gentes dirimebantur, Chriſtianos non obligat.4 Interdictum illud non ſine omni exceptione intelligendamelleyi- dere eſt ex Deut. z1. p. 1.& ex allegatis ſuperiùs exemplis.. Ratio ſubjecta moralis non ſtatim reddit præceptum morale, ur videre eſ ex mandato de pſeudoprophetis tollendis, cui ſubjicitur ratio mols-
lis, ſed nos in N. Teſtamento non obligat. 6. Exemplum Salomopis
oſtendit ejuſmodi matrimonia eſſe valde periculoſa, ſed propterei non ſimpliciter poſſunt prohiberi,& contracta diſſolvi.
31. Tersid oppouitur argumentumà Minori: Nam adulterium„fu ſcortatio corporalus diſſolvit matrimoniũ Matt. 5. v. 32. cap. 19.„. 9. Ergo mut magis infidelitas, quæ eſt ſcortatio ſpiritualis,& peccatum longe muæus, quim ſcortatio corporulis. 32 Relp
araun mht gtglel
tuuio
6
— 1 aamat. 0
modlof

ſI
peraden„& diſſolvitur infidelitate;& alia eſt matrimonialis, cujus
Ppißutatio IXNIN. 68 32. Reſp.l. Conjunctio animorum alia eſt ſpiritualis, quæ fir
0
orma eſt obligatio ex mutuo conſenſu otta in arctiſſimam conjun- ctionem in unam carnem,& ſolvitur ſcortatione. 2. Infidelitas igitur abſolutè ſpectata eſt majus peccatum, quàm corporalis ſcortatio, quia eſt peccatum primæ Decalogi tabulæ. Atreſpectivè nimirum reipe- ctu conjugii confiderata, omninò dieendum eſt, quodadulterium
magis pugnet cum conjugii forma, quàm infidelius. 33. Quartè Deus conjunxit homines, inquiunt, non diverſe religions, ſed utrumqᷓ;, juſtum, ſanctum,& pium. Ergo, cum Dei& Chriſti actio ſit no- ſtra inſtitutio, conjugium inter fielem& inſidelem tolerari nequit. 34. Reſp. Non confundendus eſt ſtatus ante lapſum cum ſta- tu poſt lapſum. Ante lapſum enim homo erat ſanctus, integer,& ju- ſtus At abea ſanctitate,& integritate defecit. Poſt lapſum igitur o- mnis homo eſt mendax. Itaque oportet eſſe hæreſes, I. Cor. 11. v. 19. 35. Deniq, argumentantur adverſari ab adjunctis peritulis: Perieu- lum enim eſt, ne perſona inßdelis pertrahat fidelem in ſuam opinionem,& hars- ſin, atq, liberos etiam ad perverſam religionem tenendam inſtituat.
36. Reſp. 1. Periculoſum ejuſmodi eſſe conjugium, omnine largimur. Itaque potius eſt diſſuadendum, quam ſuadendum. 2. Ma- trimonio jam conſummato de remediis potius, quibus illis malis ſue- curri poſſit, quàm de difſolutione eſt cogitandum: Er hberi Deo, qui eos ad ſe venire jubet, ſunt committendi. Eidelis enim ab infideli monente Apoſtolo, I. Cor. 7. v. 13. diſcedere non debet, ſiinfidelis co- habitare conſentiat. b“
37. At, inquis, ſi perſona infidelis nolit habitare cum 5ideli conjuge, ſed malitios diſcedat?:
38. Reſp. Si reconciliatio inſtitui nequeat, perſonæ hæ mane- ant ſeparatæ. Imò in hoc caſu fidelis infideli etiam conjuge vivente, poteſt nubere per ſententiam Apoſtoli, 1. Cor. 7. v. 5. Quod ſi infide- lis aiſcedit, diſcedat: Non enim ſervituti ſubjectus eſt frater, aut ſoror in hu- juſmodi. 8
39. Pergis ſt infidelis, inquiens, voluerit quidem cohabitare fdeli, ſed
non ſine blaſphemiis, E teuter ſidelem ad ſuam cogere religionem, quid fa-
ciendum? 40. Reſp. Adimatur infideli uſus perſonæ fidelis tanriſper dum illa
4æ
———————— 3 —— 2——.————————— 3 —————————————— * 3 1* 8 ‿— Seer ee.. ———— 2 5——— 1 3 8— 1 3 4 G. 3 K ͤ“— 4 8— 3“ .“ 8* 8 5 82 —„ 4. 1..—
——

4—“ 3e e .
—ſ
‧
690 De Papifino
dumilla ad frugem redeat: Seu fiat ſeparatio quoad thorum,& co- ha bitationem, ſed non quoad vinculum con jugale. At inquies ſiperſa⸗ ua hæ non habeant donum continentis. Reſp.Infidelis hoc ſibi ſuiſqueim-
putet moribus. Fi quo- tbit. Nam cruxilla verè deploranda eſt ipſi impoſita permittente
Deo: Et Deus non finit ſuos ſupra vires tentari. 41. Quxſtio ſecunda: An roto implici matrimonium impediatur & ſolenni dirimatur?
4². Reſp. Bellarminus lib. de Matrim. cap. z1. Votum ſimylex,
inquit, impedit matrimonium contrabendum Ibidem. Votum ſolenne dirimit matrimonium poſt ipſum votum celebratum. 43. Contra docent Proteſtantes tantum abeſſe, ut vota papi-
ſtica conjugium impediant,& illud initum dirimant, ut ne quidem
ſint legitima. Quare ita inferimus: Ad quod natura Unpelltaah lllo nemo voto debet arceri. Atqui ad conjugium natura ſæpe impellit. Et non omnes capiunt verbum hoc, Matth. 19.v.it. Ergo. Quodeun- que igitur dogma laqueum injiciit conſcientiis„illud nequit placere Deo,i. Cor. 7. v. z1. Hoc dico ſecundum utilitatem veſtram, nonutla- queum vobis injiciam. Atqui opinio illa papiſtica de votis inſicit conſcientiis laqueos, quia arcentur homines per illa votad conjugio, ad quod Deus& natura hominem formavir,& inſtigat. Ergo. b
44. Dicis, nemini laqueum injicicum nemo temerè,& inritu ouat
ſed lubens,& libens vota nuncupet.
45. Reſp. Apoſtolus facit quidem 1. Cor. 7. mentionem con- ſilit, ſed nullius voti. Et quamvis, qui vota faciunt à principio non cogantur, attamen poſtea animadvertentes ſervari à ſe non polle, quod promiſerunt, laqueum ſibi injectum eſſe perſentiſcunt.
46. 2. Nulla vota obligant Chriſtianos, quæ contrariantut vetbo Dei. Atqui vota illa papiſtica contrariantur verbo Dei, utma- nifeſtum eſt ex hoc Apoſtoli, hes ſecundum indulgentiam,& non ſecux⸗ duùm imperium dico. Ergo.
47. 3. Quod ſemel legitimè Deus conjunxit, nulli homines, ve ipſi quidem contrahentes. ſeparare poſſunt, Matt. 19. v. 6. Atqui De-
us maritum& uxorem in legitimo matrimonio viventes legitimè
conjunxic. Ergo. Quare conjugium ſemel lagitimè contractum,& ratum
delis petat donum à Deo, quod non habet,& impe
1 aue. ptw
ärur 1
aal od tlbel
. y lel
3 whrgy
6
Dradir damk wauu u Enh ſ tA collie tco dute Wach uül dan ane

Diſputatio XXX 1X. g91 ratum diſſolvi nequit per votum, ſive ab alterà ſive ab utraque perſo- nã præſtitum& ne quidem ex utriuſque partis conſenſu.
48. Quxſtio tertia: An nulla calamitas matrimonium diſſolyat?
49. Reſp. Adulterium,& malitioſa deſertio ſunt veræ di- vortii cauſæ. Præter has nullas licet fingere. Iraque nulla calamitas diſſolvit matrimonium conſummatum. Nam. 1, Is conſenſus facit legitimum matrimonium, quieſt legi Dei conformis. Ut igitur non ſunt aliæ confingendæ cauſæ matrimonii contrahendi, quam Deus verbo ſus expoſuit: Ita nec aliæ matrimonii conſummati difſolven- di. 2. Verum enim eſt,& maner illud Chriſti, quod Deus conjunxit, homo ne ſeparet.
50. Fruſtra dixeris mutuo conſenſu matrimonium coutrabi. Erga mutuo diſſenſu diſſolvi. Nam Apoſtolus dicit, I. Cor. 7. v. 4.5. Mulier ſuĩ corporis poteſtatem non habet: Sed vir. Similiter autem& vir ſuiĩ corporis poteſtatem non habet, ſed mulier. Nolite fraudare invicem, niſi forte ex conſenſu ad tempus, ut vacetis orationi: Et iterum rever- timini in idipſum, ne tentet vos Satanas propter incontinentiam ve ſtram. Iraque non habent conjuges eandem libertatem in diſſenſio- ne, quam habent in co nſenſione, quia obligatio jam eſt facta.
Fr. Sed opponuntur de calamitatibus ſpeciales nonnulli ca- ſus. Primus eſt de impotentia, de qua quæritur, annon matrimonium diſſolvat?
52. Reſp. Ad hunc caſum diſtinctè reſpondendum eſſe cenſe- mus: Aut enim vir frigidus, ſeu impotens,& mulier inepta fuit ante coalitionem in unam carnem. Aut redditur altera perſona impotens poſt conjugium conſummatum: Ad priorem caſum in præcedenti- bus reſpondimus. De poſteriori dicimus 1. Ex perſonis illis factaeſt una caro. z. Calamitatem verò illa impotens,& inhabilis perſona pro- prià ſua culpà ſibi non accerſivit. Perſona igitur valens calamitatem illam conſtanter ferre, Deoque rem totam committere, eumq; invo- care debet, ut remedium concedere velit. Quod ipſum, ut pium& honeſtum, piam& honeſtam perſonam omninò decebit. 33. Secundus de morbis contagioſis, utpote de lepra,& ſimilibus de quibus quæritur, num ſint ſuſpcientes diyortii cauſæ? 4 54. Reſp. Difficulter conjugium inter hujuſmodi homines permittitur. Nam ejuſmodi matrimonium conjunctum eſt cumma⸗ gno Reipub incommodo ſiquidem ex leproſis naſcuntur plerunq; b Nyyy liberi

692 Ppe papiſms liberi leprà infecti,& ex epilepticis epileptici. atius igitur eſſet, nt ho⸗
mines iſtis morbis affecti ſuam agnoſcerent calamitatem,& ſibream propter antecedentia peccata immiflam eſſe deplorarent,& proinde de conjugio ſolliciti non eſſent.
55.
4
fimpliciter conjugium, ſi modò fuerint prius moniti, quod nunquam poſhmr ſeparati, ſi ſemel fuerint conjuncti. Nam quod ſemel placuit on poteſt. Admonitioni huie ſilocumnonteli- quetint, nihil obſtat, quò minus conjun gi poſfinr 1. Teſtatur expe- rientia, quam vivis declarare poſſumus exemplis, ex leproſiis ſæpe naſci mundos. z. Leproſi ad libidinem ſunt procliviores propterve- hementiorem pruritumab attà bile. 3. Hucreferunt illudaliiex De- cret. Greg. lib. 4. Tit. 10. cap. 2. Leproſi ſicontinere nolunt,& aliquam qus ſibi nubere velit iuvenerit, liberum eſt eis ad matrimonium convolare.
56. Quare, ut non lepra; ita necalii morbi contagioſi vereè matrimonium conſummatum di folvunt. Nam. 1. Admatimo- nium diflolvendum culpa alterius perſonæ interveniat, neceſſe eſtat morbus incurabilis non ſtatim ob alterutrius perſonæ immittitut cul⸗
amplius diſplicere n
pam. Ergo. 2. Nemo propriam odit carnem, niſi manifeſté impius, & legum violator. Conjuges verò ſunt una caro. Ergo conjunx com
jugem deſerere,& odio habere non debet. Perſona igitur ſana con- doleat,& patienter eam ctucem ferat. 3. Cap. z. Decret. Greg.libr. Tit. 10. dicitur: Qugniam nemini licet(excepta cauſa fornicationis)uxorem dimittere: conſtat quòd ſive mulier lepra pecuſſa fuerit, ſeu alia grari infirmi⸗ tate detenta, non eſt à viropropterea ſeparanda, vel etiam dimittenda. Limi-
X—.. tamus verò canonem hunc dicentes, cum leproſi lege Moſaica, Leyit.
13. verſ. 46. habitare extra caſtra ſint juſſi propter contagionem, ſejum ctionem quoad thorum inſtitui poſſe, licet non quoad vinculum. 57. Queſtio quarta: Num fornicatione,& malitioſa deſertione diſſolwatur matꝛimonium tantùm quoad thorum,& cohabitationem„C nun quoad vinculum: 58. Reſp. Cauſæ aliæ matrimonium perturbant, ut ſunt mot⸗
bi incurabiles, furor, rixæ, ſed non quoad vinculum ſeparant; Aliæ
ſeparanr, ut ſunt adulterium,& malitioſa deſertio.
59. Verum refractarios hoc loco ſe præbent Pontificii diſpn b tantes
Verum ſi dona continentiæ, qu od non omnibus eſt, da-
tum, reſte Chriſto, Matt. 19. nôn fuerint præditi, denegart ipſis nequit ailie
8 1hgh
6h. 3 ſſale
. ” —
dhittae
mame
6 Whäfs uhture
aualn auſſh tht uneaui rins am 66 orar
en

—
—
.
——
—
——
—
———— ☚—„
8
Dipputatio XXXIX. 693½ tantes ob dictas cauſas matrimonium quidem ſolvi quoad thorum. Xcohabitationem, ſed non quoad conj ugale vinculum. Concilium Tridentini de Matrim. Can. 7. decretum hoc eſt: Si quis dixerit Eccle- ſiam errare, sum docuit,& docet(juxta Eyangelicam,& Apoſtolicam doctri- nam) propter adulterium alterius conjugum, matrimonii vinculum non poſſe diſſolvi:& utrumque, veletiam innocentem, qui cauſam adulterio non dedit, non poſſe altero conjuge viente aliud matrimonium contrahere: macharique eum, qui dimſ adultera aliam duxerit,& eam, qua dimiſo adultero alis nupſerit, anathema ſit. Videatur etiam Bellarminus lib. de Matr. c. 15.16.
o. KRefuramus verò opinionem illam Pontificiam primo manifeſtiſſimis Scripturæ teſtimoniis, Prius legitur Matth.. v.32. cap. 19.v. 9. Ego autem dico vobis, quia omnis, qui dumiſerit uxorem ſuam, excepta fornicationis cauſa, fecit eam machari,& qui dimiſſam duxerit, adulterat. Hoc loco Chriſtus de divortio quoad vinculum interrogatus,& a-
gens abjectis reliquis, quæ à Phariſæis prætendebantur cauſis, tradit
veram cauſam, quæ eſt ſcotratio. Ergo ſcortatio eſt divortii cauſa non tantum quoad thorum, ſed etiam quoad vinculum. 61. Exceptio Bellarmini cap. 17. hæc eſt: Ferba illa Matthæi. Niſi ob fornicationem, poſſunt accipi exceptive, vel negativè: Et ſi quidem acci- piantur exceptiye, tum reſpondendum eſt, Chriſtum non loqui de dimißione quoad vinculum, ſed ſolum quoad thorum, quando concedit dimiſßionem in cauſa fornicationis. S1 vero atipiamus illa verba: N iſi ob fornicationem non exceptiyè, ſed negativè: tund admittimus, Chriſtum loqui de dimißione quoad vinculum: Sed negamus, concedi iſtam dimißionem in cauſa fornicationu, quia illud: Niſi ob fornicationem, non eſt exceptio, ſed negatio: Negat enim Do- minus licitam eſſe talem dimißionem ſine cauſa fornicarionis, ſed non diit eſſe
licitam, ſi adſit cauſa fornicationis.
61. KReſp. Diligenter obſervandum eſt quænam fueritPhari- ſæorum quæſtio: De quo enim divortio interrogarunt Phariſæi de eo- dem, reſpondit Chriſtus, Matt. 19. alioqui reſ ponſio ejus non accom- modata fuiſſet ad quæſtionem. Arqui interrogarunt illi de divortio Ergo. Nam. Matt. 9·y. 3. quærunt Phatiſæi: Licet ne ſua, qualibet ex cauſa: Reſpondet
quoad vinculum homini divortium facere cum uxdte Chriſtus verſ. 4.5.6. Etremittit ad primam conjugii inſtitutionem, ex eaque docet, quod conjuges non ſint duo Ked una caro, hoc eſt, ar- Gimè devincti. Iraq; pars una non debet dimittere alteram: Quod Xy 2 enim

694 De Papiſmo. enim Deus copulavit„homo ne ſeparet. Opponunt Phariſcæi ver.) libellum repudii moſaicum, per quem dimiſsâ priore conjuge duce- re licebat aliam, Deut. 14 verſic. 2. Leyit. 21.v. 7. 14. Jer. 3.verſ.. FZech. 44. p.rſ. 2z. Reſpondet verſ. 8. Moſes ad duritiem corcdis veſtripermiſi vobis repudiare uxores veſtras: Cæterum ab initio non fuit ſic. De- mum plene& perſpicuè ad quæſtionem reſpondens Phariſæorum verſic.9. Dicò vobis, inquit, quòd quicunque repudiaverit uxotem ſuam, niſi ob ſtuprum,& aliam duxerit, is commictir adulterium,&c.
63. 3. Diligenter attendendum eſt ad Chriſti reſponſio- nem, ejuſque loquendi formulam: Loquitur enim de unius dimiꝑ ſione,& alterius acceptione, docerque, quo dnon liceat unam dimit- tere,& aliam accipere, niſi ob fornicatione m; Marth. 19. perſic. 9. Ma. 10. verſic. 11. Luc. 16. verſic. 18. 3. Exrefponſtone illaa contrario ſenlu ita argumentamur: Qui dimittit uxvren, excepta cauſa fornicationu,& aliam ducit, mæchatur. Ergo qui propter cauſam fornitationus dinittit uro- rem,& aliam ducit, non mæchatur.
64. 4.Exceptiones igitur Bellarmini, quarurn varias hoc locofin git, falsà nituntur hypotheſi quaſi vinculum conjugale nonrumpa- tur per adulterium. Phariſæi foliciti non erant de diflolutione quoad thorum, ſed quæſtionem movebant de diſſolutione vinculi conjuga- lis. 5. Exceptio Bellarmini poſterior tolllit priorem, quod vagabundi & inconſtantis animi eſt ſignum. 6. Vocabula græca amtnDs,& a un manifeſtiſſimè notant exceptionem, ut&. Sam. 20. verſic. 39. Puer hoc non ſciebat, niß tantum David,& Jonathas: cap. 21. y. 9. Non eſt hic alius gla- dius, præter huns I. Reg. 3.v. 18. Nemo adfuit, niſi duo. All. 26.v. 29- Optarimt- mnnes fieri tales, qualis ego ſum, exceptis his vinculis.
65. Contra Bellarminus, particulas moeulds, G' ei ui etiam alite uſurpari, quan exceptive, probat ex Apoc. 9. verſ. 4. Et preceptum eſt ilinne laderent fœnum terræ, neque omne ritide, neque omnem arborem, niſ kahtum homines, qui non habent ſignum Dei in frontibus ſuu.. Illud niſ græct,&i pum non poteſt accipi exceptivè, ſed adverfativè, niſi quis velithomines inter arbores connumerare. Et ex cap. ꝛ1, y. 27. Non intrabit in eam aliuii comquinatum, niſi qui ſcripti ſunt in libro vitæ. Nec hic particula,nili po- t eſt accipi exceptivè. Nam ſenſus eſſet, aliquos coinquinatos intratu- ros efſe in regnum cœlorum.
66. f. I. Particulas illas aliter alibi accipi p oſſe, non n Peti 4 ua*.

2 uzi
XH9
Dißutatio XXXIN. 695
Quæſtio tantum eſt de locis, Matth..& 19. z. Qud ibi exceptivèu-
ſurpentur, intelligitur ex ipſa quæſtione,& Chriſti reſponſione. z. Re-
mittimus Bellarmin. ad editionem vulgatam, à quà Bellarminum ob
Decretum concilii Tridentini, diſcedere non licet: Hæc enim Matt.5. 7.32. expreſsè habet vocem exceptionis: Ira enim vertit vetus inter- pres: Qui dimiſerit uxorem ſuam, except« fornicationis tat a. 4. Quem- admodum illi tantum, qui ſcripti ſunt in lbro vitæ intrabunt in re- gnum cœlorum: Ita etiam propter adulterium tantum licet dimitte- re uxorem. Vis igitur exceptionis eſt manifeſta.
6 7. Deniq, Bellarminus, quicung, dimiſerit, inquit, uxorem, excepta cauſa fornicationis,& duxerit aliam, machatur bis. Ergo qui dimiſerit propter sauſam illam,& aliam duxerit, non mæchatur his, ſed ſemel.
68. E.. Figmentum illud pugnat cũ expreſſis Chriſti verbis ut pa- tet ex eorum reſolutione. 2. Plus infertur, quam erat in propoſitione convertenda, ex quãà ſequitur, eũ non bis peccare. Si inde interre velis,
eũ ſemel peccare, negamusillationẽ, quia poteſt nullomodo peccare. 69. Poflerius teſtimonium legitur, I. Cor. 7.v. 15. Quòd ſi infidelis diſcedit, daſcedat: Non n. ſervituti ſubjectus eſt frater, aut ſoror in hujuſmodi. Propoſi- tũ eſt Apoſtolo informare Corinthios de diſpari conjugio,& de vir- ginitate. Diſſerit igitur de iis, qui diſceſſionẽ quærebant prôpter ma- lam converſationem conjugis. Itaq; dicit v. 10. Ilis, qui matrimonio jun- cti ſunt, pracipio non ego, ſed Dominus, uxorem à vira non diſcedere. v. 11. Quod ſi diſceſſerit, aut viro ſuo reconcilietur, aut manet innupta. De vito idem eſt judicium. v. docet& pronunciat, ſi infidelis diſcedat, deſeratq; fi- delẽ, atq; ita de facto divortium exiſtat, ut culpa reſideat penes infi- delem, fidelem deſertam perſonam eſſe liberam,& ſervituti non ſub- jectam. IIxor igitur lege alligatur viro viventi; Sed illo mortuo eſtli- bera. Oſtenditur illa vocabuli dεεκινανν ſignificatio ex Rom. 7. v.⁊. Quare ſi infidelis perſona tantùm propter fidem Chriſtianam, ſeu, o- dio religionis Chriſtianæ diſcedit, diſcedat. Innocens verò perſona à lege viri deſertoris eſt libera, nec eſt adultera, ſi alteri nubat viro. Cul-
pam enim perſonæ nocentis luere non deber perſona innocens. Ser-
vituti igitur non eſt ſubjecta. Verẽè dicit Ambroſius in cap. 7. Epiſt.x. ad Corinth. Hoc Apoſtoli conſilium eſt, ut ſi diſceſſerit propter malam conver- ſationem viri, jam innupta maneat, aut viro ſuo reconcilietur, quod ſi continere ſeo inquit, non poteſt, quia pugnare non vult contra tarnem. Ibidẽ: Non debetur
Yyyy 3 eyeren-

II 696 De Papiſnmi reverentia conjugii, ei, qui horret authorem conjugii. Non enim ratum eſt ma- b I V trimonium, quod ſine Dei devotione eſt; ac per boc non eſt peccatum ei, qui di- mittitur propter Deum, ſiali ſe junxerit. Contumelia enim creatoru ſalnin lG jus matrimomi circa eum, qui relinquitur, ne accuſetur alii copulatus. Inſide- bmni lis autem diſcedens,& in Deum,& in matrimonium peccare dinoſcitur, quud a, I noluit ſub Dei deyotione habere conjugium. Itaque non eſt fides ſeryanda con- oolt jugii, qui ide receßit, ne audiret authorem eſſe Chriſtianorum Deum conjugi. ſocd n 0o. Secundò argumentamur ex trita Maxima: Sublataâ formà ger tollitur res ipſa. Atqui per fornicationem tollitur forma conjugii, ’ quia duo noen amplius manent una caro. Ergo. Vel ita: Ex ipfius Dei Ch A conjunctione conjuges ſunt una caro, Gen. 2.v. 24. Erunt duo in came nr und. Matth. 19. v. 6. Jam non ſunt duo, ſed una caro. Quod ergo Deus vr conjunxit, homo ne ſeparet. Jam Verò mulier, quæ ſcortaturfituna ei caro cum ſuo adultero, I. Cor. 6. v. 16. An neſcitis, quod quiadglutinaiur 1 3 ſcorto, unum corpus eſt. Ergo rumpitur vinculum unitatis. Ergo& 1 1 ſublata eſt unitas conjugii. ter 71. Opponunt bontificii contra aſſertionem hancobſectio- nes nonnullas. Prima hæc eſt: Mulier vivente viro eſt ſublege, tautem tiol 1 mortuus fuerit vir ejus, ſoluta eſtà lege viri, viyeute viro pocahitur aluliaa,ſ im nerit cum alio viro, Rom. 7. v. 3. 1. Cor. 7. v. 39. Ergo vinculum ton)ugale di- b ͤͤ ſolvitur non niſiper mortem. 2 Ape 72. Reſp. Agit Apoſtolus in qictisillis de iis, quæregulattiet nem *& ordinarieè fieri debent in conjugio: Exrgo excipiendus eſt caſus, ſcor n qui eſt contra ordinis regulam, cujuſmodi eſt ſcortatio. nret 73. Secunda delumitur ex Mar. 16.v. tI. 2. Luc. 16.v. 18. Omnis de, qui dimittit uxorem ſuam,& alteram ducit, mæchatur,& quidimiſ-. ilt ſam à viro ducit, mæchatur. Exgo matrimonium conſummatum non ſolviturinter viventes quoad vinculum: Et per conſequens nos lie gve ad alias nuptias tranſire.— une 74. Reſp.i. Quod unus Evangeliſta habet alter ſæperreticer.? dem Sctiprura tota eſt una velut copulativa,& ſibi nuſpiam contraria. EI- gir 0 quod uno in loco omitritur, per alia loca plenius,& perfectius ex nd plicatur. Itaque complenda eſt exceptin omifla apud Marcum b Lucam ex Matthæo. Nihil enim diſcriminis eſt, niſi quod alter altero den V diſtinctius proponit. 75. Queſtio quinta: An ſola fornicatio ſi juſta diyorti muad, u 75-KeP' en

— 8 9 . palſe
is
du 1 4
Diſßputatio XXXI. 697
76. Reſp. Docet Servator Matt. 5. v. 32.C4p. 19.v.9. Cum Phari-
læis de cauſis divortii diſputans, diſſolvi matrimonium nonniſi ob fornicationem; Apoſtolus verò 1. Cor. 7.y. 5. dicit: Si incredulus diſce- dit, diſcedat, non eſt ſervituti ſubjectus frater aut ſoror. Quomodo verò A- oſtoli aſſertio ſit reconcilianda cum dicto ſer vatoris, quæritur inter doctes. Quidam reconciliationis fundamentum quælunt inverbis Servatoris; Alit in verbis Apoſtoli.
77. llorum nonnulli vocabulum fornicationi ſynecdochindc d
Chriſto uſurpatum eſſe cenſent, atque illo denotari qu odeunq; aliud
maleficium, aut adulterio gravius, aut æque grave idque more He-
bræorum, quibusomne crimen, quo abalienamus nos ab eo, cui obedi- entiam debemꝰ vocabulo fornicationis ſignificatur ut Deut. 31. v. 16. po- pulos dicitur fornicari poſt Deos alienos hoc eſt vero Deo derelicto ſe- qui,& colere Deos alienos; Sed reſpuit explicationem hanc clara li- tera,& oſtendi nequit in hoc caſu Synecdoche illa ex ſcriptura. 7S. Alit particulam ei oppoſitam eſſe ſtatuunt non mali- tioſæ deſertioni; ſed conſuetudini judæorum propter quaſvis leviſ- ſimas cauſas divortium facientium,& concedentium. Quireconciliationis fundamentum petuntex verbis Apoſtoli, horum quidam cenſent ſubintelligendam eſſe fornicatio- nem: Si enim perſona altera diſcedat,& reconciliari alteri nolit, ſed ſcortetur, debet, inquiunt, manere innupta; Sed aliena ea eſt inter- pretatio d ſcopo Apoſtoli Agit enim ipſe non de eorporalifornicatio ne, ſed de virginitate& de conjugio infidelis,& fidelis, ut in analyſi oſtendimus. 70. Alu, Dominus, inquiunt, per Apoſtolum eſt Iocutus. Ita- que Dominus ipſe addidit alteram divortii cauſam. Quidam opinan- tur ex diverſitate quæſtionum ſolvi poſſe apparentem contradictio- nem: Nam Apoſtolus agit, inquiunt, de infidelitate& fornicatione Spirituali; Chriſtus de fornicatione corporali: Proinde non eſſe e- undem reſpectum. 1 81. Commodiſſimam eorum cenſemus eſſe reconciliatio- nem, qui docent, Chriſtum agere de divortio faciendo; Apoſtolum de divorrio facto. Chriſtum agere de cauſa obquam liceat dimittere uxorem; Apoſtolum proponere factum, ſeu caſum malitioſæ de-
ſertionis. 8 2. Quod
————— 7 ———422e2—————— 4— 5——— —“———————.——— rn* ͤddſſo 3. IZIZIſſſſſſ 8.. 1— 3 8 3 8

IIO 698 De Papiſmo I 82. Quod ſiigitur homo infidelis,& dseyos nulld honeſta, A aut neceſſarid coactus causa, ſed malitia& temeraria levitate liberos l IcK Lconjuges deſerens, odio religionis Chriſtianæ in peregrinis locis V al hinc inde vagetur, malitioſa hæc deſertio eſt legitima divortii cauſi, I. Cor. 7.v. 1z. Nam. 1. propter aliena delicta conſcientiæ laquei per- ſonæ fideli non ſunt injiciendi. a. Pars innocens propter alterius 0* culpam jure ſuo non eſt privanda. 3 Monet verò B. Lutherus Tom. z. Jen.ꝓ. 264. non quamli- bet deſertionem eſſe cauſam divortii, ut in ſententia Proteſtantium h etiam indicavimus. Nam ſi maritus propter commodum aliquod abeſt, communiter ferendum eſt damnum, ſive captivus teneatur,ſi ve morbo impediatur, ſive relegetur. Cum enim conjuges lint u⸗. num corpus,& una caro. Ejuſmodi mala communiter ferant, opor-. tet. Cui enim ſolvendo non erat, jubetur vendere uxorem,&„ I liberos. Matt, 18. v. 25. Tantum de conjugio cuibenedi. cat Dominus, precamur, Amen. · Einis Diſputationis XXXIX. 9 dlr A I hact ktin b b hon 1 an Lum 1 nuan 3 1 b b b lec nio

QUER S&ST Ds IMAGINE DBI,ETIVSTITI4 origin ali primi bomini⸗ prima 4 Reſp. Egidio Spoͤrcken Hundesbu tgenſi Saxone e THESTIS I. b
— Ultis collationibus conſideravimus hactenus que- modo Pontificii oppugnent Chriſti Perſonam,&
——— ———— 4— 8 8 4 1 3— 2 8— 8 ——
—
ratione imaginis Dei inprimo homine. 18 SNTENTIA PROTESTANTIUM 2. Imago igitur Dei, ad quam homo erat conditas conſaſtebat in uſti tia,& ſanctitate veritatis, Eph. 4..2 4. Vel: Imavs Dei in homine erat e. b b ZLzzz len, d
———Idſſ

— P
De Papiſius 700
lens,& becialis quadam tonſormitas hominu eum Deu prototypo. *,. Kon elltier unzgs hec uditanalr,e ühas wha eKejudemeſſentix cum Parrs; Col..x. 1, Sed accidentalis;Inde homo non exqniũits dicitur ipſa Dei imago; Scd ad imaginem&eli- militudinem Dei factus Gen.j. y9Orτ◻. aap-g.ve t. Nyllenus lib. de ho- mine cap. 17. dicit: Scriptura cum adimaginem Deihominem fe Kum tetulir, generali quadam voce yniverſa ſimul complectitut: Idem enim eſt hoc, ac ſi diceret, humanam naturam omnis boni fa ctam eſſe patticipem. Thomas ſatis barbaré dicit par. 1. quæſt. 93. Att.
awaginem dici quaſiimitagnem, qoodproroiypumtepwsſehrr
& imiſtarrdebeat, 4. Caula efficiensimaginis Dei in homine eſt ipſe Deus, qui hominem ad imaginem ſuam creavit, Geu. 1.y. 26. 27.6G..y.. S4.2.rz⸗ Syr.I7. v.l. Col. 3.y. 10. 1 Formale imaginis hujus inquiſituri præſupponimus, con⸗ giricl⸗ illudnomin ſubſtantialibus; Sedin accidentalibus; Neciniis, quæ in homine poſtlapſum manſeruntr reliqua: Eſt enim imago per lapſum penitus amifſa: In locum ſapientiæ, S& Hueis concreatæ ſucceſ ſérunt tenebræ. Inde Chriſtus dicitur lux in tenebris, Job..v. Con- yerti nos dicimusa tenebris, Act. 16. v.. Habemus intellectum tene- bris obſcuratum, Eph. 4.v. S. Naturà ſumus tenebræ Bpb.„7.S.Hapientie carnis eſt inimicitia adverſus Deum, Rom.&. v. 7. Vivimus in temport- bus ignorantiæ, Act, 17. v. 0. Nen ſumusidoneico gitare aliqvid 5 nobis, quaſſex nobis, z. Cor. 3.v. 5. Iraque ⸗aν ina captivandum eſtin obſequium Chriſti, 2. Cor. 10. v. 5. Tanta igitur cæcitas,& ignorantia declarat primævam ſapientiam eſſe dep erditam., Voluntas itidem eſt depravata: Corhominis in primo ſtatu erat rectum, ſanctum,& legt Dei conforme. Sed juſtitia& ſanctitas veritatis eſt amiſſa: Sumus mortui in peccatis, Joh..v. 15. Col. 2.v. 13. Eph. 2².v.. OQmne figmentum cordis tantùm malum eſt omni die, Gen. 6. v.. primã pueritis Gen v.j. In peccatis concipimur, Pſal. 5I. v. 6. Immundi de immundis, d 1 14.v. 4. Caro de carne, Jab. 3.v. 6. Corhabemus lapideum, Eech.36:1 20. Non eſt igitur juſtus quiſquam. Non eſt intelligens noneltre quirens Deum. Omneslimul inutiles facti ſunt, non eſt, qui tacia- bonum, non eſt uſq; ad unum, Pſal. 14. Rom.;.
al Irah 5 ne conſiderati dici- 5. His præmiſſis imaginem Deiinhomine conſiderai de uſſis an Del b musab-
bet tif mer dupi ie
nto banr

Dißputatio XI. For mus abſolutè, velrelatè. Seu in prædicamento Qualitatis,& Rela- tionis, ſicut& ipſum peccatum, quod ſuecceſſit imagini deperditæ.
7. Formale imaginis Dei abſolutæ conſideratæ eſt omnium faculta- tum,& virium integritas, atq́; perfectitudo, utpote in intellectu, ſapi- entia, in voluntate, juſtitia, in appetitu cupiditatum cum recta ratione conſonantia. Vel, Lux divinæ agnitionis in mente, conformitas per- fecta cum lege Dei in voluntare; Rectitudo omnium animæ virium, & affectuum in corde.
8. Imaginis Dei relativè conſideratæ materiale eſt ipſa po- rentiarum integritas; formale eſt gratioſa Dei inhabitatio, S&c gratui- ra perſonæ acceptatio. Nam ne quidem in ſtatu perfectionis homo ſuis operibus gratiam Dei promeruiſſ et, ſed gratuito aà Deo, qui ipſum in juſtitiâ-& ſanctitate veritatis condiderat, obtinuiſſet.
9. Noneſt verò ratio imaginis Dei in una aliqua ſimilitudine hominis cum Deo, ſed in omnibus indaganda,& conſideranda. Non igitur per ſolam ſapientiam, nec per ſolamſanctitatem, neque per ſo- lam immortalitatem eſt deſcribenda.
10. Nam conformitas hominis cum Deo prototypo erat principalis wel minus principalis. Principalis conformitas erat in ani- mæ facultatibus, utpote in intellectu& appetitu Intellectu homo Deum reſque omnes perfects cognoſcebat,& ſic Dei ſapientiam re- præſentabat. 54 11. Appetitus eſt rationalis, vel ſenſitivus. Appetitus rationa- lis eſt voluntas, in hac erat naturalis ad omne bonum propenſio,& rei volitæ libera,& prompta executio. Voluntas hominiis Deiſancti- tatem,& libertatem repræſentabat. In appetitu ſenſitivo erat᷑ mira cupitatum,& affectuum cum re ctà ratione conſenſio, quæ excellen- tie, juſtitiæ velexcellentiæ nomine nominantur.
12½. Minus principalis hominis cum Deo canformitas erat intoto homine,& in conditione corporis, non quidem reſpectu ſub- ſtantiæ,& ſtaturæ; Sed reſpectu nonnullarum qualitatum,& affectio- num, utpote. i. reſpectu conditi onis còrporis, quod Dei immortali- tatem,& impaſſibilitatem refetebat. 2. reſpectu conditionis, externi
dominii, quod Dei poteſtatem re præſentabat.
13.) Subjectum imaginis Dei principale eſtanima, minus prin-
eipale corpus. Quemadmodum enim&totus homo,& totum ho- e Z2zzz 2 minis
8———— 4— 9— **——.— 2—— g 1—— 5 4 öł1—“—“ 3 8“ 2 4 3. 4
———————
—,—

—-—
————— .————- 2——
„ 61 De P apiſm 0 minis eſt ſubje ctum peccati,& reno varionis lita& imaginis Dei. Nam imago Dei in homine erat conformitas intellectus cum Dei ſapientia. Erat conformitas voluntatis cum Deijuſtitia: Erat con- formitas appetitus cum Dei caſtitate,& ſanctitate,& impaſſibi-
144. Finis primi hujus hominis ſtatus principalis fuit ereatoris gloria, Pro verb. 16.p. 4. Pſal. 1I5.v. 1.t. Gor. 10. y. z1⸗ Minus principalis fuit hominis beatitudo,& felicitas.
155. Diſlentanea ſunt ſchiſmara& hiæreſes à variis de imagi- gine Deiin homine motæ. Manichæi totum Vetus Teſtamentum abjicientes imaginem Dei in homine non admiſerunt, videatur Au- guſtinus in Geneſ. contra Manich. e. 17. Epiphanius opinatus eſt, ubi,& quid fuerit imago Dei, ignotum eſſe, videatur. Auguſtinus libr. 3. hæreſ. 70. Alii in reipſa errantes imaginem hane retulerunt vel ad Prædicamentum ſubſtantiæ, vel ad Prædicamentum Acci- dentis, nimis ſtrictè accidens illud explicantes. Origeniani nomi-
ne imaginis intellexerunt humanitatem Chriſti ad eujus imagi-
nem nos creatos eſle dixerunt, videatur Auguſtinus de Geneladlit. capit. 16. Eugubinus opiriatus eſt, Deum, cum ereate vellethomi- nem aſſumpfiſſe formam humanam,& in ea dixiſſe, faciamus homi- nem ad imaginem,& ſimilirudinem noſtram. Flaciani ſicut pecca- tum, quod imagini amiſſæ ſucceſſit, ita&ipſam imaginemtetere- bant ad prædicamentum ſubſtantiæ. Chryſoſtomus nomine imagi- nis Dei intellexit Homil. 7. ad populum, principatum,& domi- minium. Anthromorphitæ in ſtructurâ, figurà, lineamentis cor- poreis imaginem D1 ponebant, videatur Auguſtinus de hæreſib. C.57. Thedoretus quæſtion. 20. in Geneſi. opinatus eſt imagi⸗ nem Dei conſiſtere in animãà ejusque facultatibus. Examinabimus nos errores,& opiniones Pontificiorum. SEINTINTIA PONTIEICIO- RUM 16. Imago in Adamo fuit diverſa à ſimilitudine: Nami mago notabat ſubſtantiam animæ, eju(q́ue facultates; Similitudo dona,& perfectiones facultatum, nempe ſapientiam mentis, juftiti- am voluntatis,&c. Bellarminus ſcribit libr. de:Grat. prim. hom.
capit.z. Noneſt omninò idem imago,& ſimilitudo; Sed nanou SOm lemn ulMe narulam
, lalik⸗
nonl
4 J am memo ande Acid
feit
deh tuum lone rach nult inagi tllim

Diſputatio XL 7⁰3 natutam Emilicudo ad vittures perrinet: Proinde Adamus pece ando nonimaginem Dei, ſed ſimilitudinem perdidit.
17. Thomas Stapletonus in Expl. Cath. Loc. Com. pagii.
4. Fattus eſt engò bomo ad imaginem Dei, inquit,& ſimilitudinem ſecun-
dum mentem, qua irrationabilibus antecellit; Sed ad imaginem ſecundum memoriam,& intelligentiam,& dilectionem; Ad ſimilitudinem autem fe- cundum innocentiam,& juſtitiam, quæ in mente rationali naturaliter ſunt
Ac idcirco ſimilitudo quadam imaginis perfectio videtur2 uoniam gratia per-
licit naturam.
18. Et pagin. 5. Aliud eſt imago,& aliud fimilitudo; Imago nam- que ſubſtantialia,& naturalia reſert; gimilitudo autem qualitatem fiye grati- am, aut donum buic natura datum ſignificat. Amiſit homo non imaginem, fed ſimilitudinem.
SrA ruSs CoNTROVER- 814——
19. Ultiliſima,& maximè neceſſatia eſt doctrina de imagi- ne Deiin primo homine, quippe quæ eſt fundamentum ſubſequen- tium contioverſiarum de peccato, de libero arbitrie, de prædeſtina- tione, de juſtificatione,& bonis operibus. Diligenter igitur erat tractanda; Sed Bellarminus admodum in hac materiâ eſt jejunus, multa cuörioſa,& fabuloſa tradit de Paradiſo,& aliis, doctrinam de imagine Dei in homine digito non attingit juſtitiam originalem po⸗ tiſſimùm in refrenatione carnis conſtituit. Ordine de iftis agemus.
20. Quæſtio prima: Quyt ſint hominis ſtatus?
. Reſpond. Bernhardus ſtatus Hominis probè cognoſcen- dos eſſe monens eleganter dicit libr. de Animã capit. 6z. Diſcite quid ſis, quid fueris, quid eſſe debueris, quid eſſepoteris. Quid fuerisper naturam, quid modd ſis per culpam, quid eſſe debueru pen induſtriam, quid adhus eſſe poßis per gratiam. Status igitur hominis hocloco brevifſimè annota- bimus, prolixiùs de iſdem agemus in ſubſequentibus.
22. IEſ igitur ſtatus natura bumana conditio, diſpoſitio,& mo- dus. De ſftatibus hominis Theologi noſtri agentes in reipſa planè conveniunt, licet eos aliter atque aliter enarrent,& efferant. Nam nonnulli tres, nonnulli quatuor, nonnulli quinque numerant ſta- nus. L222 3 23. Tres
———— ————
—
— 3— 4 3—— ———————.——— ——————. ———————— .————— ———— 7. 2. 3 5— 1 2—“ ——— 6„ 22. „
———— ͤͤͤͤ

2*
———
De Papiſma 23. Tres oc Grdine recenſentur. Primus fuit naturæ in Ada- mo ante laplum inſtitutæ. Secundus naturæ in Adamo,& liberis poſt lapſum deſtitutæ. Tertius naturæ per Chriſtum in renatis reſtitutæ.ll. led quibuſdam nominatut ſtatus confectionis; Iſte defectionis; hic
refectionis. 24. Quatuor hoc ordine numeranturt: Primus ſtatusfuitin⸗
tegritatis ante lapſum. Secundus corruptionis poſt lapſum Tertiug inſtaurationis per Chriſtum. Quartus æternæ durationis poſt hancvi- tam, qui eſt beatorum,& damnatorum. Vel ita: Primus ſtatusagit de gratiæ collatione. Secundus de gratiæ amiſſione. Terrius dea- miſſæ gratiæ reſtauratione. Quartus de reſtauratæ gratiæ contum- matione.
25. Quinque recenſentur hoc modo: Status ptimus fuit in· nocentiæ. Secundus miſeriæ. Tertius gratiæ. Quarrus gloriæ. Quin- tus ignominiæ. Seu: primus fuit naturæ integræ. Secundus cottu⸗ ptæ. Tertius reſtauratæ. Quartus glorificatæ. Quintus damnatæ.
26. Vel: Status hominis eſt in hac vità dum eſtia viaxelin alrera vita, quando pervenit ad metam& eft in pattia. Inhac vitã ſtatus hominis eſt duplex: Unus naturæ; altergratiæ. Status natura itidem eſt duplex:vel naturæ inſtituræ,& integræ; vel naturæ deſtitu- tæ,& corruptæ. Poſt hanc vitam ſtatus alius erit beatorum, nempe gloriæ, alius damnatorum nempe ignominiæ.
27. Rx hss apparet in reipſa ſummam eſſe conſenſionem. Nam tres ſunt ſtatus, ſi hominum gonditiones in hac vitâ tantum conſiderentur. Quatuor, ſi ſtatus poſt mortem annumeretur,&non ſubdividatur. Quinque ſi ommnium hominum conditiones expo- nantur.
28. Quxſtio ſecunda An imago Dei in Adamo futʒit diraſſu⸗ ſimilitudine?
29. Reſp. Similitudo differt ab imagine non tanquam tesa re, ſed tanquam explicansab explicato, arguens,& exegelis abarguto- VGEAbulum enim ſimilitudinis tanquam poſterius explicat vocabi lum imaginis tanquam prius, ut ſit lenſus, Hominem eſſe conditumà maginem ſimilimam. Nam hebræi ſæpe conjungunt quo ſubſtan- tVa, ubi alterum haber ſignificationem adje ctivi, ut Jer. 19. verſel
1. 2 Dabo vobis finem,& expectationem, hoc eſt, finem erpeeratum, Fe riſſumam
407.
1 wilt fochh be inag tesh milt cone
nort
cte⸗ m n

—
2 — —
——— —
—
=* ₰
— — —
—
—
2
Mantt e Sc rrie ech
2
Dihutatio XI. 705 rilkimam hanc eſſe interpretationem indicat litera ↄ quæ eſt nota ſi- militudinis. Quare Geu. 1. v. 26. vocabulum ſimilitudinis ſubjicitur vocabulo imaginis non diſtin ctionis, ſed explicationis,& limitatio- nis ergd. Nam non omnis imago fimilis eſt prototypo&c ipſa ratio imaginis multiplex exoogitari poreſt. Noluit verò Deus vagari merr- tes humanas inveſtigatione veræ ſententiæ; ſed eam addità voce ſi-
militudinis limitavit, ut oſtenderet, ialem fuiſſe hominem primò
conditum ut in ipſo imago per omnia ſimilis creatori cerneretur. Alii notant vocabulum fmmilitudinis ſubjici vocabulo imlaginis, ut finis creati hominis illa plraſi oſterdatur: Conditus enim eſt, non ad Hanc tantùm vitam inſtar cæterorum viventium, fed ut in omni æter- nitate in ipſo veluti ſpeculo divinæ ſapientiæs juſtitiæ,& perfectio- nisradiiemicaren.. 30. Confirmamus ſententiam hanc1. à decretiexecutione: Nam executio decreti ipſi decreto conſonat: Si enim ſimilitudo ſignificat quoddam diverſum ab imagine, ſequitur illud non tantum in dẽcre- to, ſed etiam in ejus executione expreſsè doceri. Atqui non docetur: Nam in decteto utraque vox ponitur, Geni. v. 26. Ii executione vero verſ. ⁊7. Omittitur vox ſimilitudinis,& bis reperitur vox imaginis. Gen.z. verſ.t. omiſsâ voce imaginis legitur Vox ſimilitudinis. Utrobique ni- hilominus ob conſonantiamn decreti,& executionis idem dicitur. Voces igituriſtæ nonres diverſas, ſedrem unam& eandem definiunt. 31. Opinatur Baſilius Hom. 10. Hexam. Tom. 2. ag. 19.ided nullam in executione factam eſe mentionem ſimilitudinis, quèd ipſa natura mentis,& voluntatis a Deo ſolo fieri potuit; Similitudo verd, quæ in virtute,& ptobitate conſiſtit à nobis etiam atquiti queat. Ergs ad imaginem Dei nos creatos eſſea- ctu, ad ſimilitudineau tantuùm potentià, Imaginem nos hbabere natura; Simir utudinem verd poteſtate noſtra. Mihi, inquit, reliquit, ut ſecundum jimilitu- dinem Dei iam. 32. Reſp. Pugnat exceptio& expoſitio hæc cum facto Dei Nam Deus non tantùm potentiâ, ſed ipſo actu fecit hominem adſi- militudinem ſuam, Gen. 5r*. l. Iu die, qua creavit Deus hominem, ad ſimili- tudinem Dei fecit ilum. Ergo Deus homini non præcepit, ut ſemeri- pſum faciat ad ſimilitudinem Dei, ſed ipfe eum llocmo do fecit. De- inde pugnat opinio illa cum textu Paulino: Siquidem quod Deus o- mnipotenti ſuæ operationi vendicat, illudhominis poteſtati den re- Dlc e ee. iquit,

726 b De Papiſma liquit. Decrevit autem hominem adimaginem,& ſimilitudinem ſu- am facere. Ergo. Imò gratia Dei nos ſola convertit,& ad opera bona facienda idoneos reddit: Contraria igitur opinio illa eſt gratiæ Dei,& plane Pelagiana. Denique pugnat cum opinione Jeſuitarum, qui fimilitudinem interpretancur de donis ſupernaturalibus. Ergo jeſui- tas non juvat᷑.
33. 2. Apermutatione vocabulorum: Spiritus§. in Scripturã pro- miſcuè loquitur,& modo utrumque vocabulum in eodem caſu tra- dit, ut Gen.. v. 16. Faciamus hominem ad imaginem,& ſimilitudinem m- ſtram. Moddò in diverſo caſu, ut Sap. 2. v. 23. Quoniam Deuscreavit homi- nem inexter minabilem,& ad imaginem ſimilitudinus ſuæ fecit ilum. Modo omittit vocem ſimilitudinis,& tantùm vocis imaginis mentionem facit, ut Gen. I.y. 27. Et contrà cap. 5. v. 1. Hae igitur permutatione do- cemur imaginem,& ſimilitudinem hoc loco eſſe ſynonyma.
34. 3. 4 Collatione hominum poſt lapſum generatuum, G& aus lapſum creatorum: Nam quemadmodum Deus Gen. 1. v. 16 Hominem ad imaginem,& ſimilitudinem ſuam creavit: ita Adamus Gen..v.z. Sethum ad imaginem& ſimilitudinem ſuam genuit. Atqui Adamus genuit Sethumad imaginem,& ſimilitudinem ſuam, quæ tum ini. pſo erat, nempe peccato, iræ,& maledictioni Dei Obuoxiam. Atqul ſie non ſignificat imago rem à ſimilitudine diverſam. Ergo nectem diverſam ſignificat, ubi Deus dicitur hominem adimaginem& ſumi⸗ litudinem ſuam creaſſe..
35. 4. A renovatione: Qualis eſt imago in homine tenovato, talis etiam fuit ante lapſum in primo hiomine creato. Atquiimago hominis renovati deſcribitur non per animæ eſſentiam, ſed pet novas qualitates, ut Col. 3.v. 9.10. Nolite mentui invicem, expolientes vos veterem hominem cum actibus ſuis,& induentes novum eum, qui renovatut in upnl⸗ tionem Dei ſecundum imaginem ejus, qui creavit illum. Eph. 4.v. 23. 14: Neno- vamini Spiritus mentis veſtra,&induite nsrum hominem, qui ſauundum De⸗ um creatus eſt in juſtitia,& ſanctitate veritatis. Benl
. 5. Dererius igitur Jeſuita lib. 4. in geneſin. pag, 14.115. Ma
nifeſtum eſt, inquit, harum rocum imaginis,& ſinulitudinu, eandem iſevim,
& ſignificationem, ejuſque hoc loco ad idem ſignificantius, expreßius; G ila⸗
ftrius declarandum eſſe poſitas.
37. Verum Bellarminus,& alii Pontificii mpnum Sngie 3 iſcrimer

Flſcrimen inter imaginem,& ſimilitudinem Nam appellatione imagi- nis opinantur notari ſubſtantiam animæ, ejuſque facultates, appella- tione ſimilitudinis dona& perfectiones facultatum, utpote ſapienti- am mentis,& juſtitiam voluntatis.
38. Confirmare Bellarminus opinionem illam conatur aliquot Pa- trum teſtimoniis. Quibis iu medium prolatis concludit, imaginem eſſe diver- ſam à ſimilitudine,& illam ad naturam, hant ad virtutespertinere. Nonil- lam, ſed hanc eße deperditam.
39. Relp. I. Patrum teſtimonia non ſunt præferenda, ſed poſt- ponencda Scripruræ. Senſus enim Scripturæ non debet ædificari ſuper Patres, ſed Patres ſuper Scripruram. Cyprianus lib. 2. Epiſt. 3. ſcribit. Si ſolus Chriſtus audiendus eſt, non debemus attendere, quid aliquis ante nos
Faciendum putaverit, ſed quid ille, qui ante omnes eſt, Chriſtusprior fecerit. Ne-
que enim hominis conſuetudinem ſequi oportet, ſed Dei veritatem. Auguſtinus dicit in proæmio lib. z. de Trinit, Noli meu literis, quaſi ſcripturis canoni- ei inſervire. Sed in ilu, quod noncredebas, cum inveneru, incunctanter cre- de. In iſtis autem, quod certum non habebas, niſi certum intellexeris, noli fir- mè tenere. Er ad Paulinam Epiſt. CXII. Nolo, authoritatem meam ſe- quaris ut ides tibi putes aliquid neceſſe eſſe credere, quoniam à me dicitur, ſed aut ſcripturis canonicis credas, ſi quid nondum quod verum ſit vides, aut interi- aus demonſtranti veritati, ut hoc planè videas. Et ad Hyeronymum Kpiſt. 19. Ego fateor charitati tua, ſolis eis ſcripturarum libris, qui jam Canonici ap- pellantur, didiri hunc timorem honoremg, deferre, ut nullum eorum authorem ſcribendo aliquid erraſſe, firmißimè credam. At ſi in eisoſfendero literis, qnod videatur contrarium yeritati, nibilaliud quam velmendoſum eſſe codicem, vel interpretem non aſſecutum eſſe quod dictum eſt, vel ne minims intellexiſſe non ambigam. Alios autem ita lego, ut quantalibet Hanctitate, doctrinaq, præ- polleant, uon ided verum putem, quia ipſi ita ſenſeruns, ſed quia mihi, pel per il- los authores Canonicos, vel probabili ratunne quod à yero uonabhorrrat, per- ſuadere potueruntu(. b 40. 2. Non omnes Patres iracxpoſuerunt. Pererias Pon- tificius iſtorum Patrum expoſitiones non admittit. Lombardusre- fert lib. 2. diſt. 10. lit. c. Quoſdam nomine imaginis Filium Dei, nomi- ne ſimilitudinis Spiritum§. intellexiſſe,z. Et Patres nonnulli ſæpe PoPulartter atque generaliter hac dere ſunt loeuti; non verò ex qui- ite,& propriè.
Aaaaa 41. Regeru-
— S—— ——.—— 7 ee ——ᷓ— 5—— — 4———.— ——————8E — ſ. 8 1 —————
8 Iſſſſſſſſſͤſͤſͤſſſſ 1

ö
————
““ —j—
—
dit e uwiade eGe
“
72 38 De Papiſms r. BRegerunt yf& imago, inquiunt, Dei in bemine non ſ. 4
jimilltudo eſt amißa. Ergo imago non eſt idem, quod ſimilitudo: Et per tin-
ſequens imago pert inet ad naturam; Similitudo verd al ſupernaturaliaii- na. Maiorem probant ex te imoniis Scriptura, in quibus dicitux homo can. ditus ad imaginem Dei etiam poſt lapſum, ut Geneſ. 9. verſic. 6. Quicunque fuderit ſanguinem humanum, ſanguu illius fundetur, ad imaginem auiye Dei factus et bomo. 1. Corinth. I1. verſic. 7. 8. Vir non debet velare caput ſuum, cum us imago ſit,& gloria Dei: A0 mulier gloria viri eſt. Non enim eſtvirer mnliere, ſed mulier ex viro. Jac. 3. verſt. 9. In ipſa henedicumus Deum,& Pa- trem. Et in ipſa maledicimus homines, qui ad imaginem,& ſimilitudinem Dei facti ſunt. b 42. Reſp. 1. lImaginem Dei in homine per lapſum penirms eſſe amiſſam, licet rudera quædam de magno ædificio,& velut ſcinri- læ de in gentl flamma remanſerint, oſtendit ignorantia mentis& pra- vitas voluntatis, ipſa deſcriptio privationis Pſalm. 14. Romau. Ar- guit ipſa reſtauratio: Ad imaginem enim Dei per Spititum Lanct.re⸗ novamur,& quidem perprioris formæ tranſmutationem: Etpo uti- que eſt amiſſa,& deperdita Non reſtituitur, quod none amiſum, ſed quod eſt retentum. At Apoſtolus 2. Corinth. 3. verſic. à. dicit: Nos omnes retecta facie adgloriam Domini in ſpeculo repreſeutauu, alt- andem imaginem transformamur a gloria in gloriam, tanquam à Demini Spiritu. 43. 2. Rectè igitur ſcribit Baſilins in Pſalm. 48. Homo poſtquam ſupercœleſtis opificis imaginem amiſit, terreni ſimiltu- dinem aſſumpſit. Et Origines Homil. i. in Geneſ. Homo maligni 88 ginem adduxit per peccatum: ideò Chriſtus ventt in ſimilitudine hominum factus, ut nos ad ejus imaginem reformemur. 44. 3. Imago dicitur vel generaliter,& laté, vel Preialter propriè,& ſtrictè: In generali ſignificatione eſt quædam con 1 mitas animæ cum Deo, quatenus eſt ſubſtantia 5 piritualis, immor talis,&c.& hæc imago non eſt deperdita, ſed ſemper mader 3 hincnon ſequitur, manſiſſe etiam imaginem, quæ definitur ju l, & ſanctitate veritatis. 4. Verum cum teſtimonia illa allegata 1 quantur, non de generatione, ſed de ipsa ereatione,cumgie. amplius creemur, ſed generemur, proinde non incommodè de d S

Diputatio XI. 7689 — 7. ⸗...2 gine Ipeciali,& proprié dicta ab aliis exponuntur, nimirum de primaà Adami,& totius humani generis in Adamo conditione, non de quorumvis in individuo ſubſequente generatione. Quemadmo- dum enim omnes in Adamo, ut in capite peccarunt,& inde omnes peccatis ſunt polluti& immundi: Ita etiam in ipſo omnes ad imagi- nem Dei ſunt creati.
35. J. Nec propterea abfurdi funt illi, Ins exponunt ea de ſingulis individuis, ſed quoad rudera poſt lapſum adhuc reliqua, quæ ſunt notitiæ naturales,& xe*τ⅔α, quibus honeſtum à turpi, ju- ſtum ab injuſto diſcernitur. Hæc igitur ratio tàm homicidam, quam interfectum reſpicit: Homicida enim in ſe deſcendat, ipſumque à cæde humanàâ revocate debent notitiæ illæ naturales, quæ unicuique dictitant, homines non eſſe iugulandos. Hoc dictamen, quod eſt conſcientiæ particula, qui negligunt, eos conſcientiæ ſtimuli miſerri- mè exagiraut. Poëtæ nuncupant Furias, de quibus Tullius pro. Roſcio: Sua quemque fraus,& ſuus error maximè yexat, ſuum quemꝗ;, ſce- lus exagitat, amentiaque aficit: ſus mala cogitationes; conſcientiaque ani- nni terrent.
46. 6. Denique intelligi poteſt imagoe per Chriſtum re- ſtituta, quæ velin nobis adeſſe debet, vel adeſt, non ex generatione, ſed exregeneratione: Reparatur enim in nobis in hac vità in- choatè per verbum,& Spiritum Sanctum, in vità futurd conſum- matè.
47. Quare homo Polelepli dicitur creatus ad imaginem
Dei velreſpectu generalis ligni ficationis,& conformitatis; velre- ſpectu capitis Adami; vel reſpectu ruderum,& quarundam par- ticularumreliquiarum: velreſpectu reſtitutionis per Chriſtum. 48. At inquis, cujns adhus ſuperſuut rudera, illud totaliter non eſt deperditum. At imaginus Dei adhuc ſuperfum rudera. Ergo totaliter non eſt deperdita. 50. KReſpond. 1. KRudera illa ad materiale imaginis Dei ſuntreferenda. Formale enim ejus eſt amiſſum: Amiſſa eſt ple- naomnium facultatum integritas: amiſſa eſtgratia Dei: Er periit totum in rebus divinis liberum arbitrium. At ſublato formali aollitur& formarum. Sublatum verò eſt formale imaginis Dei, Aaaaa 2 EgO.z.
—
5—————————— —=—————————————. ——qä——— 2———— ÿÿ⁰¼⅓¼,——— 5. —, 4 4——— 3————— 6* 4 1 3 3“ 7 ————. 3—— 8 4 4.. 1. 1 1

4 3* 1 4 8
eene Sn
ö 4 1 1 8
4
ee
10 De Papiſino Ergo. 2. Quemadmodum totum ædificium dicitur devaſtatum, auando fotmam ſuam amiſit,& ſolo oſt adæquatum, licet lapides&
4
udera quædam materialia manſerint reliqua: Ita tota imaginis for-
mà deperditâ,& ipſa imago tota rectè dicitur amiſſa. 49. Quæſtio tertia: Num imago Dei in primo hemine fuerit iſa primi hominis ſubſtantia?
50. Reſp. Attingemus hoc loco errorem Flacii occaſionem ſumentes ex quæſtione præcedente. Matthias igitur Flacius lllyricus publicè diſputans contra Victorinum Strigelio de libero arbitrio in rebus divinis, in errorem illum graviſſimum de peccato, Subſtantiæ Claſſi annumerando, in Diſputat. Vinarienſi eſt lapſus. Peccatum ve- rè, quoniam ſucceſſit imagini Dei, ideò& eam hominis ſubſtantiam, & in primis animam rationalem fuiſſe contendit. Scribit enim part.z. Clav. Script. Tract. 6.. 482. Loquor de ea nobilißima ſubſtantialifama, ad quam præcipus ipſum cor, aut otius anima tationalis formata erat, iaut ſ ſua eſfentia eſſet Dei imago. Et pag. 489. Deus condidit ipſum hominen ali- maginem ſuam non tantuùm eiu accidentiu
31. Quare non diſquirimus, annoͤn Flacius tamabſutdè ſen- lerit, ut locutus eſt,& ſcripſit: Ne cnegamus Flacii diſcipulosipio Fu⸗ cio longè fuiſſe abſurdiores. Deploramus, quòd tantus vir tamſpit⸗ ſum,& abſurdum errorem palliare conatus fuerit.
52. Eſle enim manifeſtum errotem pancis oſtendimus,& quidem prim ò, àreſtauratione imaginis Dei: Ad quod nos reſtautamuf, illud fuit imago Dei in primo homine. Atqui nos reſtauramut non per ſubſtantialem immutationem ad novam ſubſtantiam, ſed perac- cidentalem renovationem conſtantem vera juſtitia,& ſanctitate, at- que ſic ad novas qualitates, z. Corinth.z perſ.. Pph. 4.9.24. Colz-verflo. Etgo. b 53. Secundò, ab enumeratione rerum ſubſtantialium in primo ho- mine. Si enim imago Dei in primo homine fuit ſubſtantia, conſequens eſt, aut fuiſſe eam peculiarem ſubſtantiam, ab ipsa hominis ſubſtan- tiã diverſam; aut ipſum torum hominem; aut partem hominis, aut partem animæ; aut animæ particulam. Atqui imago Dei nihil iſto- rum fuit in primo homine. Ergo.
54. Non fuit ſubſtantia peculiæris, ab ipſa hominis ſubſtantia duvurſa.
Nam aà contrario ſenſu ſequeretur, peccatum, quod ſucceſſit in l- cum 1ma⸗
ab
b
Td

3
— 3 — 8 5 h 1 8 * 8 * . 4 A
8
1 4 1
ſ 29*
Kantia diverſum fraude Diaboli productum.
Diſputatio XI. 711 eum imaginis Dei, eſſe etiam ſubſtantiam, cùm conttariorum ca- dem ſit ratio. Jam verò ſubſtantiarum ereator non eſt Dabolus, qui ne quidem ſubſtantiam in ſubſtantiam poteſt tranſmutare Exod. 7.. 19. Sed ſolus Deus, qui gloriam ſuam non dabitalteri. Ergo ſi peccatum originis eſt ſubſtantia, erit ejus creator Deus; æeoyhoc. 55. Imago Dei in homine non fuit tota hominu ſubſtantia. I. Ada- mus enim hac ratione poſt laplum ſubſtantialiter eſſet immutatus,&
ſubſtantialiter alius homo factus, cum imago Dei ſit deperdita, cuii-
magd Satanæ ſucce fſit. 1. Peccatum originis, quod ſucceſſit in locum imaginis Dei, eſſèt etiam lubſtanttia, cùm contrariorum eadem ſit ra- tio. Jam vero ſubſtantiarum creator non eſt diabolus, qui ne quidem ſubſtantiam in ſubſtantiam poteſt tranſmutare Ex 7. v. 19. ſed ſolus Deus, qui gloriam ſuam non dabit alteri. Ergo ſi peccatum originis eſt ſubſtantia, erit ejus creator Deus.
5. lImago Deiin homine non fuit tota hocsninis ſubſtantia. r. Quia cum imago Dei ſit deperdita,& imago Dei acquiſita, ſequitur
Adamum poſt lapſum ſubſtantialiter eſſe immutatum,& alium ho-
minem factum. 2. Quia peccatum originis quod ſucceſſit in locum imaginis Dei deperditæ eſſet ipſa hominis ſubſtantia. 3. Quia homo ratione ſubſtantiæ ſuæ fuiſſet Deus: ſubſtantialis enim imago Dei, Deus eſt Heb.i. v.z. Col. 1.v. 15. 4. Quia peccatum originale non commaculaſſet primum Adamum nec miſeria illa pertineret ad pri- mum, quippe cùm poſt lapſum eſſer ſpeeie& ſubſtantia diverſus. 3. Quiâ Chriſtus non redimiſſet initièò d Deo creatum ſed alium ſub-
57. Image Deiin homine non fuit corpus, nec corporis par- ticula. 1. Quia ſequererur Deum eſſe corporeum, cujus imaginem homo gerebat, Deus autem Spiritus eſt, nec carnem nec oſſa habens Luc. 24. verſ.z9. 2. Quia imagine Dei amiſsa, ipſum corpus quoq; fuiſſet amiſſum. 3. Quia Anthropomorphitarum hæreſis eſſet rara
habenda.
58. Imago Deinon fuit anima, nec ejus particula, 1. Quia de- ſtructa imagine Dei, deſtructa eſſet anima, ideoq; anima noſtra cum primi Adami anima non eſſet ejuſdem ſubſtantiæ, nec ipſe ſtirpem to- tius generis humani ſuſtineret, neque Chriſtus animam noſtræani- mæ conſubſtantialem aſſumpſiſſet,& ſic nos non redemiſſet: quod
Aaaaa 3 enim

„—
7¹² Be Papiſmo
enim nou eſt aſſumptum, non oſt euratum. 3. Anima cum ſit gpiti⸗
tus, partem extra partem non habet. Erge imago illa noneratani.
mæ particula. 3. Quia&contrario peccatum particula eſſet ani- mæ, ideoque non totam naturatn hominis perſuaſiſſet,& comma- culafſet, neque tottis homo iræ Dei& æternæ damnationis eſſet reus.
39. Brevius ab abſurdorum collectione hoc medo argumenta. mur:Si imago Dei fuit primi hominis ſubſtantia, ſequitnr.i. Imagi- nem Dei non eſſe amiſſam, quia ſubſtantia hominis noneſtamiſſa. 2. Alium hominem peccaſſe,& alium pœnam luiſſe, 3. Hominem cſſe Deum: Imago enim Dei in homine conſiſtir in juſtitia,& fancti⸗ tate veritatis, Eph. 4. verſ. 2 4. Subſtantialis verò bonitas, fanctitas,& juſtitia ſolius eſt Dei, imò ipſe Deus, Matth. 19. verſ. 1. 4. Nullum el- ſe diſcrimen inter Filium Dei, qui ſolus eſt ſubſtantialis imago Dei Col. ver. 15. Hebr. 1. ver. 3. Et hominem, qui conditus eſtadimaginem Dei; Lombardus libr. 2. Diſt. 16. lit. E. icribit: Homo& imagu dwitun Cad imaginem; Filins autem imago, non ad imaginem: quis natu,& nan
creatus, æqualis,& in nuho dißamilis, homo creatus eſtà Deo, non genitu, nen
partitate aæqualis, ſed quadam ſimilitudine actidens ei. 5. Senſum propo- ſitiones hujus(homo ad imaginem Deieſt conditus) hunc eſſe, ho⸗- mo ad fubſtantiam hominis eſt conditus. Atqui omnia Illafuntab- ſurda. Ergo. u..
6. Excipit Flacius diſtinguendo inter bominem pb ſeum G Then- logicum, contenditque ſe tantum loqul de homine Theologico, in qut image Dei fuerit ipſa ſubſtantia,& non de homine ꝓhſſco.
61. Reſpond. Diſtinctio illa mera eſttergiverfatid,& h ſticum effugium: Diſtinguendum nos cenſemus inter tem conn le. ratam& modum conſiderandi: unus idemque homo, qnoad tem conſideratam eſt, ſive Phyſicè ſive Theologicè hominem con- ſideres. Modus verò conſiderandi eſt diverſus. Nam alitet cont
derat hõminem Phyſicus, nempe ſecundum eſſentiam ſuam prout
ea Kis conſtat partibus eſſentialibus. Aliter conſiderat hominem Theologus, nempe reſpectu diverſorum ſtatuum, quatenus idem homo vel juſtitiâ originali eſt ꝓræditus, vel peccato infectus, ve neficio Chriſti liberatus, juſtificatus, ſalvatus.
6². Contra inſurgit Flaciu, creavit Deu hominem ad Auei
lbe-

Diſputatis. XI. 733 ſuam, inquicus pag. 444. totam ſciliceteſſentiam hominis,& non tantum e- jus accidentia: Inde& homo creatus non tantuùm accidentaliter, ſed etiam ſub- Kantialiter fuit bonus. Ergo imago Dei in homine fuit ipſa hominis ſubſtan- nia: Etpagin. 489. Deus tondidit ipſum hominem ad imaginem ſuam, non tantum ejus atcidentia: Ergs etiam ipſa hominus ſubſtantia eſt imago Dei. 63. Reſpond. 1. Hæreſis anthromorphitatum ex orco re- vocatur, Deuſque corporeus eſſe ſtatuitur, quia aſſeritur, quod cor- porea hominis ſubſtantia Deum repræſentet. z. Homoeft quidem fubſtantialiter bonus, verùm non eò quòd ad imaginem Deieſt erea- tus, ſed eò, quòd eſteffectum Dei, à quo non eſt niſi bonum. Gen.. 3. Diſtinguimus inter ſubje ctum denominationis,& rationem deno- minantem: ſubje ctum denominationis imaginis Dei fuit totus ho- mo ratio denominans fuit concreatum accidens.
64. lIuſtat ipſe, natura, inquiens,recta,& integra fuit ipſius hominis prima ſubſtantia. Atqui imago Dei, ſiye uſtitia originalis fuit natura recta,& integra hominis primi. Engo.
65. Reſp. Non diſtinguitur inter eſſentiale conſtiturivum,& conſecurivum, inter eſſe ablolutum,& modificatum, inter eſſe,& tale eſſe, inter formam ſubſtantialem,& accidentalem: Omne abſtra-
tum dat eſſe concreto, ut fortitudo homini forti, albedo alboz ve- rd non eſſe abſolutum,& ſubſtantiale, ſed modificatum: Sic& i- mago Dei dedit homini eſſe non abſolutum, ſed modificatum, nem- pe accidentale. 8 c
G66. Pergit ipſe. Quod Satan corrupit, inquiens pag. 488. juit ſubſtantia. Atqui imaginem Dei in homine Satan eorrupit. Ergo. Deinde illa Satanæ opera- tio deſtruentis hominem non eſt ſolum quada alteratio, ſed fadißima ipſtus ſub- ſantia inyerſio, pag. 488. Et ſi imago Dei vonfuit ſubſtantia, ſed tantuùm qua-
dam accidentia, ſubſtantia non erit corrupta. At conſequens eſt impium. Ergo. 6 7. B. i. Si ſubſtantia eſt imagine Dei ſpoliata. E. aliud eſt ſubſtã- tia,& aliud imago Dei, quæ eſt deperdita. Prius affirmat Flacius. E.& oſterius affirmet oportet. 2. Subſtantia eſt corrupta nonin ſele,& re- ſpectu ſui, ſed reſpectu fuæ conditionis connaturalis. Naturalia igitur non ſunt amplius integra, nõ quaſi ſubſtantia ipſa ſit amiſſa; ſed quod conditio naturalis ipſius ſubſtantiæ ſit 3eperdita. 3. Corruptionis vo- cabulum quando in hac materià uſurpatur, denotat naturalis condi- tionis perditionem, non ſubſtantiæ, vel annihlauionem, vel in ſe corru-
———.—————— 8 4— 2———————-———————— 2„ 1 8“ 8 ͤͤ e— — 8 ——--ñ. 8 1 —-—444—ÿ— —— 1.

714 De Papiſio tortuptionem. ltaque uſurpatuff contra eos, qui imaginem Deiinke- mine nudum ornamentum nominarunt.
6 7. Deniq, pugnat Flacius authoritate B. Lutheri, quialiquotieii maginem Deinominaverit cennaturalem, imd exprsßè ſcripſerit, fuiſſeeamde eſſentia hominis.
68. Keſp. I. Uſus eſt iſtis vocabulis, ut doceret, imaginem Dei non fuiſſe ſupernaturale ornamentum; Sed connaturalem condiiio- nem, 1. Eſſentiã igitur conſideravit, non in prædicamento lubſtantia; Sed in Prædicamento Qualitatis, denotavitq́; ed conditionem ſub- ſtantiæ. Inde ſcribir in cap. 3. Gen. Sicut natura,& eſſentia oculi eſt vilen, ita natura rationis,& voluntatis in Adamo fuit, noſſe Deumm, confidere Deu,i. mere Deum.
69. Quæſtio quarta: Num juſtitia originalis reule nominetur-
tia primi hominis?
70. Reſp. In tomo ſuo quarto Bellarminus inſignem agt
gratiæ præconem, ſed doloss,& fraudulenter. Nam vires liberi arbi- trii contra gratiam propugnat: Merira humana contta iidem defen- dere annititur: Et quod de gratia prædicare cæperat, meritis humanis finit. Primam controverſiam inſcribit de gratia generi humano in yrim Parente collata, vel, de gratia primi hominis.
71. Titulus iſte ſIpecioſus ſubſequentium conttovetſaum ſemina ecculta ſpargit. Breviter ad eum reſpondemus. 1. Cum ècr· ptara eſt loquendum. At hæc de originali juſtitia in Gen. agens di- cithominem ad imaginem,& ſimilitudinem Dei eſſe creatum. Inde igitur denominari debebat. 2. Scriptura gratiam hominis neſcit Et tantùm gratiam Dei,& Chriſti prædicat, Eph. 2v. 8.2. Cor. 12.v. h.1. Cor.
15.p. 10.. 5.. I. 3. Cauſa cum effecto non eſt confundenda, nec juſtitia inhærens ſtabilienda, neque merita hu- mana prædicanda. Quãâde re . alibi plura.
Finis Diſputationis XL.
3
8
=
ͤ 2

1— 715 DISpUTATIO XIIT. Qy& 85T D 1440INS D1 IN HOMINE, altera Keſp. Petro Schönbergie Tremoniàâ- Weſtphalo SrNTANTIA PKOTESTANTIuM 6TUIESIs I. 38. o OrIS& excellentiæ hominis primi uno nomine nominanturjuſtitia originalis. Erat verò juſtitia ori- 89 A ginali perfectio, integritas,& rettitudo totzus hominis, er omnium viy'ium, ac facultatum eum inter ſe, tum in ordi- Ssmneadattiones ſitas perficiendad. 22. KRecitudo,&integritas animærationa-
4
lis Theologis dicitur-/uſtitia, eo ſenſu, quo integrum,& ſuà natura perfectum dicitur juſtum. eä..
3⸗ Uſurpantur verò vocabulum Juſtitiæ hoc loco non disjun- ſtim pro juſtitia particulari, ſed conjunctim Pro juſtitià univerfali, quæ ſuo complexu omnes virtutes comprehendit, nimirum mentis notitiam, coidis ſanctitatem, appetitus integritatem,& reliquarum virium conformitatem.
4. Nominaturjuſtitia illa originalis I. Ratione ſui quia in homi- ne fuit omnium prima. 3. Ratione primi hominii, quia homo ab origine fuà cam habuit, edque veſtitus fuit. 3. Ratione poſterorum, in quos ab Adamo propagari debujſſet. Erat enim juſtitia non privatæ perſon 2, fed naturæ humanæ. 4. Ratiove differentiæ, ut diſtinguaturaj uſtitia Ethi- ck phariſaica, im putatà,& inchoarl.
5. Subje ckum inhæſionis juſtitiæ originalis fuit anima, cui erat concreata. Subjectüdenominationis totus fuit homoe, quem perficic- bar. Tria enim fuerunt in Protoplaſtis. 1. Efſentia. 2. Fflentiæ facul- tares. 3. Facultatum habituales,& naturales, perfectiones, Poſt e- mum Adamus comedendo de arbore vetira deperdidit. Itaque na-
Bbbbb turalia
—-——-—— ———— 1.—. — 4 8—— ö 1 1 B 1—— ͤͤͤſ—— 1—— —— 4. 4.
— ,,—— —jy 3 4 n—ͤ

—jyyü ͤͤ—
e
—
2 3 AreA—* 9. ““.. 2“ 3 4 1— ———y 1— 3 ———— 9 4. — —————ä 4——— —*
——-
—— “
„
——— .— —** 1 8 3 68
—
—
—— ———— 2———— ——
716 De apiſine
turalia in Adame,& poſteris ipſius non manſerunt integta: Mots, KLexterni defectus ſunt à culpà. Concupiſcentia in renatis reliqua eſt peccatum: Lex nequit à nobis impleri—& bona operanon ſunt cauſæ vitæ ætetnæ meritoriæ. ze
6. Itaque natura primerum parentum cum nollo totpote & virium rebellione fuit condita, ſed ita recta, ut mens fuerit yle- na notitià divinæ voluntatis: voluntas fuerit propenſaad Deiſancti- tatem,& confenſerit legi Dei, omneſque motus extiterint ſaneti,& integri. b 7. Itaque juſtitia originalis fuit non donum ſupernaturale,& extrinſecè naturam tantum circumſtatis; Sed conditio naturalis na- turam intrinſecè perfieiens.
SIINTENTIA PONTIEICIORuM
3. Adami natura in ſe condita fuit cum quodam languote, & virium rebellione, quæ ex contrariis propenfiembus originem trahebat, Bellarminus lib. de Grat. primi homin. 1ap..
9. Itaq; concupiſcentia eſthomini naturalis,& quidem non ut aliquod bonum, ſed ut vitium naturæ: non ex intentione condi- toris; Sed ex conditione materx.
10. Per lapfum, ſeu peccatum igitur ne quicquam de natu- talibus homo amilit; Sed naturalia manſerunt integra-
m1. Itaque languores, externi defectus humani,& mots ſunt per ſeà conditione naruræ,& nona culpa, à qua eſtremotio ſuperna- turalis doni languorem cohibentis.
12. Itaq; concupiſcentia in renatis reliqua non eſt peccatum Lex ab homine poteſt impleri: Et bona opera ſunt vitæ æternæ me ritoria. 13. Ne autem rebellio illa virium in ſtatu innnocentix e⸗ rumperet in actum, Deus addidit ſupernaturale donum juſtitiæ, qua coërceretur: Dono illo per lapſum deperdito natura non eſt cortu- pta, ſed tantùm rebellio virium concreata in actum perducta.
STATuSCoNTRO- vVverſiæ.. 14. Duo igitur potiſſimùm in controverſiam veniunt: Alte- rum eſt de conditione naturæ; Alterum de conditione originalis ſu- ſtitiæ, de qùibus& aliis annexis agemus. 1. Qur

189o —
— ———
—, — —
5—
*
1 s ehn⸗ de man.
1 xlonon
iam rl en tiolrc
4 dn tlem
21 1nch 1 antrigt
1 an pann
41 ctura hl
npel
[Piſputatio XLI., 15. Queſtio prima: Num primi hominis natura cum virjum re- hellione fuerit creata? 16. Factionis Jeſuitieæ Anteſignanus Bellarminus Tom. 4. lib de Grat, primi hominis cap. 5. ſuam,& ſuorum de propoſità quæ-
ſtione exponit ſententiam his verbis: Sciendum eſtrimꝰ hominem na- turaliter conſtare ex carne,& Spiritu,& ided partim cum beſtiis haberepto-
penſionem quandam ad honum corporale,& ſenſibile, in quod ferturper ſen- ſum& appetitum: Ratione Spiritus,& communionis cum Angelis habere propenſionem ad bonum Spirituale,& inteligibile, in quod fertur per intel- ligentiam,& voluntatem. Ex his autem diperſis vel contrariis propenſioni- hus exiſtere in uno„eodemque homint pugnam quandam,& ex ea pugna in- gentem bene agendi difficultatem, dum una propenſio alteram impedit. Sci- endum ſecundò diinam providentiam, initio greationis, ut remedium adhi- heret buic morbo, ſeu languori naturæ humanæ, qui ex conditioue materiæ eriebatur, addidiſſe bomini donum quoddam Winſigne, juſtitiam videlicet ori- ginalem, qua veluti aureo fræno pars inferior parti ſuperiori,& pars ſuperi-
or Deofacile ſubjecta contineretur. Sic autem ſubjectam fuiſſe carnem Spi-
ritui, ut nou poſſet ipſo inyito moveri, neque ei rebellis fieri, niſi ipſe fieret re- helli Deo. In poteſtate tamen Spiritus fuiſſe, rebellem Deo fieri,& non ji- ri. Quare non magus diſfert fatus bominis poſt lapſum Adæ à ſtatu ejuſ⸗ dem in puris naturalibus, quaàm diſferat ſpoliatus à nudo, neque deterior eſt humana natura, ſiculpam originalem detrahas, neque magis ignorantia,& inßrmitate laborat, quam eſſet,& laboraret in puris naturalibus condita. Proinde corruptio naturæ, non ex alicujus doni naturalis carentia, neque ex
alicuus mala qualitatis acceſſu, ſed ex ſola doni ſupernaturalis ob Adæ pecca-
tum amißione profluxit.
17. Eundem errorem porpugnat Pererius libro 5. in Geneſi Diſputrat. de tertiã excellen. pagin. 180. Eodem, inquiens, modo ſe ha- bet nunc homo ſin ſtatn natura lapſæ, acſe habuiſſet, ſiinpuris naturali- hus eſſet creatus. Peccatum enim nihil de his, quæ naturalia ſunt homini,
aut perdidit, aut diminuit. Quemadmodum enim poſt peccatum Adami cor-
pus bumanum nihilo magis factum eſtmortale, aut paßibile, quam ſi fuiſſet, ſi homo eſſet in puris naturalibus conditus: Ita humanus animus per ſe non eſt Adami peccato imbecillior ad bene agendum, quam fuiſſet, ſi eum Deus in puris
naturalibus creaſſet.
—.———* —— 4—————————————-— 8 ———————————.—.——j4¼—— —————————————— 3 5 7 4—. 4 2————. 5— 1 8 8* 1 ———yõ. 8 8 —. 1

———— ÿ
718 De Papiſmo 18. Adverſatur opinio hæc apertæ ſcripturæ, quæ docet, na-
turam primorum parentum fuiſſe integerrimam,& cum nulla virium rebellione conditam. Oſtendemus id Seripturæ teſtimoniis,& le- gicimis conſequentiis. E b
19. Teſtimonium Seripturæ primum legitur Gen. 1. v. z1. Tum inſbexit Deus, quicquid fecerat, ecte a. bonum erat valde. Urgemus particu- lam demonſtrandiinan ecce. Quando enim in ſacris literis aliquid bene notandum, diligenter intuendum,& accuratè conſiderandum proponitur, frequens hujus particulæ eſt uſus, ut Eſai. 7. v. 14. c. I2. y.a. Gen. 1. 29.0.16.y. 2.9. 19.y. 2. Exod. 31.y. G. C. 32. y. 9. Pſal. 40.y. 8. Heb.10.p.. 2. Sam. 1z. v. 15. Mar. 13. v. 1. cap. 16.y. G. Joh. I. v. 36:cap. 19.v. 14. Deindeur. gemus vocabula h io bonum valde, quibus deſcribitutſuper- lativus, hoceſt, omnia erant creata optima,& in ſuo genere perfe- tiſſima, ita ut cum delectatione eſſent conjuncta. Quaxein homine primo non fuit prava concupiſcentia, nec virium rebellio, nequein- ordinata diſpofitio, niſi quis hæc voluerit bonis adſcribere,& illis, quibus delectatur Dominus, annumerare.
20. Secundum legitut Gen.. v. 25. Erat uterq, nulus, Adam ſeili⸗ tet,& uxor ejus,& non erubeſcebant. Hinc ita inferimus: Primiparentes nudi non erubuerunt. Ergorebellio, appetitus inordinatus, concu- piſcentia prava ipſis non fuit concteata. Appetitus enim in ordinasio pudoris eſt cauſa, Gen. 3.y. 6, 7. Beda dicit: Quid eos puderet, quandonul lam legein ſenſerant in menbris ſuis repugnantem legi mentus ſua. Nullm eyat motus in corpore, cui verecundia deberetur. Nihil putabant yelandum, quiam- hil ſenſerant reſranandum.
21. Terrium Eccleſiaſtæ 7. v. z0. ſolummodo hoc inveni, quod fechnit Deus hominem rectum. Intellige rectitudinem, quam Adamus perla- ptum perdidit,& quæ in juſtitia,& ſanctitate veritatis conſiſtit, quam naturalem appellamus, non ratione originis, quaſid naturæ principi- is promanarit, ſed reſpectu ſubjecti, quod naturæ in primã creatione fuerit implantata. Qui igitur creatus eſt rectus ‚ille non creatus e curvus, nec cum virium rebellione, neque cum facultatum pugna- Atqui homo creatus eſtrectus. Ergo.
„. 8 2„ r 21. Legitimarum conſequentiarum primam deſumimus vitisſtant
rebellionis. Nullius vitioſi Deus eſt author, quia abominaturillud. 44 juu-

* üu Wruus
1
4*
P k
Sco
ar 1mann 1 in a lercne d dculn-
3 ntim
1an minudh
b Diſputatio II. 719 jus autem Deus eff oſor, ejns non eſt author. Atqui omnis rebellio eſt vitio- ſa, quia aberrat aArectitudine. Ergo.
23. Seeundam apeœna rebellionis. Ob quod homo à Deopunitur, Diaboli arbitrio,& potentiæ eſt obnoxius,& lubjectus; id beneficiis creationis nec deber, nec poreſt annumerari: Cujus enim Deus eſt ultor, eyus non eſt author, dixit rectè Fulgentius lib. 1. ad Monimum cap. 19. Atqui ob rebellionem homoà Deo punitur atque Diaboliarbitrio, & potentiæ eſt ſubje ctus, arq; obnoxius. Ergo.
24. Tertiam ab exemplo Chriſti, in qus nulla fuit virium rebellio: Si verè virium rebellio dependeretà naturæ con ditione,& proprie- tate, adhæſiſſet& illa Chriſto, adeoque non omni caruiſſet ipſe pec- cato: Inordinata enim apperittis concupiſcentia peccatum eſt, Rom. 7..7.. Joh. 2.v. 16. Atqui conſe quentis affirmatio eſt impia,& abſur- da: Omnis enim labis ipſe fuit expers, nec in ore ejus inventus eſt do- lus. Ergo& antecedens. Conſequentia majoris eſt indubitatæ verxi- tatis: Factus enim per omnia nobis eſt fimilis excepto peccato, aſ⸗ ſumſitque naturam humanam„& omnia cjus eſſentialia propria, Hebr. 2. verſ. 14.
25. QCuartam à felicitatis primæ extenuations: Si primus homo cum virium rebellione eſt conditus vitiumque hoc naturæ firmiter inhæſit, primus certe hominis ſtatus non fuit teliciſſimus. At conſe- quentis affirmatio eſt impia, quippe ſcripruræ adverſa. Ergo. Imd originalis juſtitia hac rarione extenuatur Non enim tam eximium fuiſſet Dei donum, ut commendatur in Scriptura: Siquidem ſe ha- buiſſet inſtar medicinæ palliativæ,& naturam non purgaſſet, ſed morbum tantùm contexiſſet.
26. Quintam àſtatu glorifibationi: Si virium torpor,& rebellio neceſſariò ſequitur ipſam materiam,& naturã, utiq; manebit ipſa in ipſo ſtatu glorificationis: Negato enim actu ſecundo non ſtatim tol- lirur actus primus,& ipſe habitualis torpor. Arqui conſequens eſt impium: In Eccleſia enim triumphante nulla erit macula, nulla ruga, Fph.5.v. 27. Ergo& antecedens. b 1
27. At contrà inſurgit Bellarminus, in quocund, argumentans, na- turaliter ſunt contraria, naturaliter in tontraria fertur. Atqui in homine
naturaliter ſunt contraria, nempe appetitus ſenſitivus,& ratio. Ergo natu- . Bbbbb 3 raliter

————
722 De Papiſime
ruliter in conttaria fertur, nempe per appetitum ſenſitirum in bonum corpona- le, per rationem in bonum ſpirituale, hinc oritur lucta,& virium rebellio.
28. h. Diſcernere debebat Bellarminus naturale,& ordinatum à præternaturali,& inordinato⸗ Seu diſtinguere debebat inter appeti- tum& intei appetitus drxενακle à Deo eſt,& omni caret vitio: âda. mus n. in ſtatu innocentiæ naturæ inſtinctu natutalem ſenſiſſet appe- dtumvacuo ſtomacho; Appetitus verò iiſte naturalis non pugnalles cum ſpiritu rationali, nec hic repugnaſſet appetui naturali: None- nim potuit, nec debuit repugnare ordini creationis divinæ; Hæc nimirum Arαν ex peccato naturam maculante originem traxit, Deinde diſtinguere debehat inter contraria,& ſubordinata: ante la- pſum appertitus rationi non contrariabatur ſed ſubordinabarur lio enim conditus erat homo ur potentia ſuperior præeſſet inferiori& inferior pareret ſuperiori. Itaque quod appetitus rationi ſubjicis. batur, illud erat naturæ, quod ipſi jam repugnet, eſt culpæ: illud eras concreatum, hoc introductum: illud aſcribitur habitui naturæ, hoc habitui malitiæ.
29 Inſtat Bellarminus& proponit, aliam inquiens rationem
c. 6. corruptio quæ nunc eſt,& rebellio carnis ad ſpiritum auteſta Deo aurà pomo vetito, aut à flatu ſerpentis aut à puris naturalibus remoto dono ſupernaturali; at priora tria ſunt abſurda. Ergote linquitur quod corruptionis hujus cauſa efficiens ſit conditio ma- teriæ in primo homine, meritoria ſit peccatum Adami: divina juſti⸗ tia ſpoliãs hominẽ dono ſupernaturali ſit cauſa removẽs impedimẽti actus ſecundi:& in his eſt acquieſcendũ, neç alia quærenda eſt cauſa. 30. Reſpond. quod inſufficiens ſit cauſarum enumeratio; cauſis enim enumeratis addenda eſt harmoniæ in natura divinitus conditæ diſtructio quæ eſt à diabolo ſuggerente à voluntate heminis conſentiente, à Deo permittente. 1 31. Adadunt verò alii exemplum Chriſti dicentes:Si in i⸗ pſo Chriſto, in quo tamen naturalia erant integra, pugnabat appeti. tus cum ratione ergo multo magis in primo homine, at veruùm pli- us: appetitus enim mortem fugiebat ratio mortem eligebat. Inde precatio Chriſti Lucæ 24. Tranſcat à me calix iſte. Ergo. 32. Reſpond. Ineptè nobis aula Chriſti objicitur. Nam
1. IHagone iſto CiRISTI non pugnabat appetitus mortem fugi-
ns

Diſputatio XII 721 ens cum ratione mortem eligente, ſed voluntas humana cum vo- luntate divina quaſi luctabatur, adeoque totus home ceum DE 0, idque ex ipſius CuRISTI colligitur verbis: Non quod ego volo, ſed quod tu vis, fiat. 2. Indaganda eſt cauta efliciens hujus agonis & doloris quæ non eſt inordinatus appetitus, ſed naturalis affe- ctio: Naturale ehnim eſt omni homini mortem fugere, quia ad mortem. 1. natura non eſt facta. z. Quia mors naturam deſtruit, iphique adverſatur. Quodhbet verè ens narufaliter ſui apperit con- ſervattonem. Mortem igitur fugere naturale eſt, immodicè e- am formidare puſillanimitatis,& infidelitatis eſt. Cum vero Chri- ſtus pet ommia ſit factus nobis ſimilis excepto peceatoò, noſtras et- iam affectiones naturales in ſe expertus eſt, præſertim cùm ipfi ſubeunda eſſet mors non ſimpliciter naturalis, ſed ſatisfa ctoria, pro toto genere humano. 3. Conſiderandum eſt, quomodo CHRT- s rus mortem fugere expetiverit? Certè non immodicè. Nam in Paradyſo ſtatim poſt Adæ laplum ſemetipſum patri pro genere humano obtulit, atque ſic honori ſibi duxit, mortem pro genere humano ſubire: deliderio deſideravit Paſcha ultimum cum di- ſcipulis celebrare. Et aliquoties in hac ipſa precatione ingeminat, fiat, inquiens, voluntas tua, non mea. Iraque voluntas humana non directè pugnabat cum divina, ſed nutabat, cùm à volunta- re divina eſſet diverſa, cui tamen ſeſe planè ſubjiciebat. Addunr alii, Chriſtum oraſſe, ut transferreturà ſe calix iſte, primò ur ſe verum ho- minem, cujus eſt mortem fugere, non phantaſticum,& apparentem, prout quidem hæretiei blaſphemarunt, probaret. Secundõut noſtrã imbecillitatem confortans in anguſtiis noſtris ad Deum recurrere do- ceret,& cum Pſalmiſta dicere: 44 Daminum cum tribularerelamavi. Ter- tiò, ut noſtram voluntatem cunctis in rebus divinæ fubjiciendam eſſe voluntati oſtenderet. Precatus verò eſt non ſimpliciter, ſed eum con- ditione. At in ejuſmodi non ſemper eſt exauditus. 3
3z. Queſtio ſecunda. Anprimus homo habuerit excelentem Deĩ rerumque naturalium cognitionem concreatam?
34. De conformitate intellectus cum Dei ſapientià quæ- ritur, an non habuerit Primus homo Dei& aliarum rerum cogni- tionem excellentem;& utrur ea ipſi fuerit innata an aequiſita, ſeu infusa 2 Prius arctè tenemus& defendimus. Primo Scripturæ te-
ſtmoniis. Secundò Adami facti,, Textid legitimis tationibus. W

—--————“ ——— 4 8— —————————————— —i————
—————
De Papiſins 33. Seripturæteſtimonium primum legitur Gen. I. v. 31. Pidt Peus cuncta qua fecerat& etant valdè bona. Hinc colligitur Deum cteat ſe omnia animaliaia ſuo genere perfecta. Itaque corpus primorum parentum erat perfectum ætate, ſtaturæ proceritate ‚Virium firmita- re. Itaque anima ipſorum erat perfe cka. Itaque rerum cognitione x& ſcienti fuit prædita‚ in qua animæ perfectitudo conſiſtit. 36 · Secundum legitur Sj. 17.y.z. diſciplina intellettus replevit illon
7 42
nempe primos patentes, de quibus principaliter eo in lqco eſt ſermo.
Replevit verò ipſos rerum omnium eognitione in ipſa ad imaginem ſuam formatione. Notitia igitur rerum fuit ip ſis implantata. 37. Tertium Eedlefiaſtæ 7.y.3. Fecit Deus hominem rettum, nem⸗ pe corpore, ſtaturd,& rerum cognitione. Kerum igitur cognitio- nem in ipſa creatione ipſiinſevit. Si enim adſcribas intellectui hebe- tudinem,& ignorantiam; non rectum, ſed curvum,& obliquum eum creatum eſſe dicas, oportęt. enSzie n 38. Quartum Coloß.3. vo. Induite noyum hominem, eum, guire. noyatur inagnitionem ſecundum imaginem eus, qui creavit ilum. Hinita inferimus. 1. Si imago Dei conſiſtit in ſcientia, fuit hæc Adamo con creata, quippe qui ad imaginem Dei fuit creatus,& in quo image Dei erat conditio,& integritas concreata. Atverùúm prius. Ergo, 2. Perfectam rerum gognitionem amiſimus. Ergo aliquando eam ha- buimus3. Ad quod debemus renovari, illud aliquando habuimus. Arqui renovari debemusin agnitionem. Ergo. 1 Secunda argumentorum Claßis facta Adami conſideraulaesbi- het, ut ſunt. i. Eyaagnitio, Gen. 2y. z2. Et dixit Adam: Hac nund osde pilus meis,& caro de carne mea, hac vocabitur virago, quia de viro ſumpta h. Altil- ſimus ſomnus Adamum complexus erat. Nihil igitut de formatio- ne Evæ cognoverat. Quam primum verò ipſam aſpexit, carnem eſſe de ſuà carne,& ex ſuâ coſtà formatamagnovit, convenientiſſimum-
que nomen ipſi impoſuit, viraginem, ſeu viram nun cupando, quãap-
4
pellatione caufſam materialem, formalem,& finalem ſexus fœ- minei, oſtendit. Ex viro enim ſœmina eſt facta, virique cauſa& al- rera quaſi viri pars. Excellentis igitur ſapientiæ,& prophetiæ ſimu teſtimonium eſt Evæ agnitio. 5
40.
e
2. Nominum impoſitio: Qui potuit ipſas rerum formas in⸗
troſ picere,& convenientia re bus nomina imponere, ille excellenl
goigtelee eii
u unſdu
Adcuss ple- cheat imagi areun.
ine, qul
unücctd uläxae api Bgod amn domünatur 4 Lg lnaznllime aunchb lat ex dtdoalbs e Thnn thſuamen aa 4 nrin lamelkrir dxeptrant.( nun un te Cimrar ünicgn tiennlcer ararnaha ℳ 4 dhen.( anodii
3 TMleu

— ——
— ——————— ———
—
——
rerum cognitione fuit præditus. Atqui Adanaus ipſas rerum form pPotuit introſpicere,& ipſis convenientia nomina imponete. Ergo. &c. Non acquiſivit verò ſibi Adamus nortitiam illam experientiã,
DPißutatia XLI. 73
2§
cùm inter creationem ejus,& nominum impoſitionem breviſſimum tempus interceſſerit. 41. Tertia claßsiscentinet rationes nonnullas, quarum primaſumi-
turà notitiis nobiſcum natis: Si nobis notitiæ quædam ingenerantur, multò magis ipſe Adamus rerum cognitione eſt creatus, quippe qui perfectè ad imaginem Dei fuir creatus. Arqui nobis quædam nori- tix ingenerantur. Ergo. Rom. ².v. 14. 5. Gentes, quæ legem non habent, naturaliter ea, quæ legis ſunt, faciunt. Oſtendunt enim legis opus ſcriptum in cordibus ſuis. Siigitur Ethnicorum çordibus o pus legis fuit inſcriptum, omnino notitia aliqua ipſis fuit ingenerata. At ve- tum prius. Ergo&c. Inde ob ſcintillas illas notitiarum nobiſcum na- tarum nominarum genus Dei, 441.17.v. 29. b
4 ²½. Arguunt idem conſcientiæ pavores. Indicat enim Cicero in Orat.yro Milone Conſcientiæ magnam vim eſſe in urram que partem, ut timoris ſint expertes, qui nihil mali perpetrarint& pœnam ſem- per ob oculos verſari putent, qui Peccarint. Inde dicit Oyidiu lib. 5. Faſtorum.
Conſcia mens ut cuiq, ſua eſt, ita concipit intra
Péctora, pro fattoſpem ꝗ́; metumq, ſuo.
43. Principia enim nobiſcum ſuntnara, Deum eſſe, eumque ſcelerum eſſe vindicem. Ipſe igitur non dimittet impunitos, qui ma- la perpetrant. Cum igitur homines, qui legem Dei ſcripram non ha- buerunt, ſint tranſgreſſores legis,& propterea avaroxXdu*u, Rem. i.v. 20. Cum naturaliter aliquid legis faciant, Rom. ⁊.v. 14. z. Cum opus legis ſit inſcriptum cordibus ipſorum, Rom. 2. v. 14. 4. Cumque hu- jus rei conſcientia ipſis reddat reſtimonium, Rom. 2. y. 15. Aliquid ex legis natura hauſerint neceſſè eſt.
44. Accedit quod facultatibus inferioribus ſuas affe ctiones aſſignemus. Quidni igitur ſuperioribus: Quinimò ſpecies univerſa- les leu notitiæ quædam bruris ingenerantur: Haud aliâ milyviratione pullus milyum metuit, aut ardcam, quia cognatam habet milvr pe- ciem. Scaliger Exercit. 307. ſect. 22. Multo igitur magis hominibus noti- tiæ quædam ingenerantur. 1 Cccec 45. His

“
ou²“ 2 22
———————
4 De Papiſino A f. HHis additur rectè univerſalis conſenſus, de qus dicit ue ro in lib.de legib. Nulla gens eſt tam fera quæ non, et iamſi ignoret, qualem De. um habere deceat, tamen habendum ſciat. 46. Principia illa nobiſe cum nata ſunt rudera imaginis Deiar- guuntque Adamuorerum cognitionem fuiſſe concreatam. b 47. Secundò àcontrario: poſt lapfum mens humana rerumi. onorantia eft obducta: inde confertur cum caligine& tenebris. Bigo ante lapſum inſigni rerum notitiã fuit ornata. Nam contrariorum contraria ſunt attributa. Et eontraria ſe mutuò expellunt. 48. Tertid à reſtitutione: Cognitio Dei in nobis perregene- rationem nonnihil reſtauratur. Ergo primis parentibus illa in crea- tione fuit inſita· Quod enim in nobis reſtauratur id in Adamoa- miſimus. b 4 14759. Quare improbamus opinionem Photinianorum ſomni- antium ſcientiam Adami non fuiſſe niſi acquiſitam. Rejicimuso-
pionionem Scholaſticorum& Pontificiorum ſtatuentium ſcienti-
am Adamo non fuiſſe innaram, ſed infuſam. Videatur T homaspan. I. quaſt. 4. art. 1. 50. Sctentia verô Adami non fuit infinita, ſed definita. Re- ctè enim diſputat Thomas loc. d. primùm hominem de peman bustantam cognitionem accepiſſe, quanta erat neceſſaria ad gu- bernationem vite humanæ; quædam vero, quæ non ſunt neceſſa- tia ad gubernationem vitæ humanæ, primum hominem non co- gnovifle, ut ſunt cogitationes hominum futura comtingentia,& nonnulla ſingularia, utpote quòd lapilli lateant in flumine. i. Addendum eit ignorantlam eſſe velpura negatisnis velprare iiſpoſitionis non hæc, ſed illa ſtatui integritatis poterat attribui. A. damus enim multarum vicifſitudinum in elementis,& elemen- taris obſervatione in vatiarimm rerum cognitionem introduci po- tetat.
1 htte Mn
1 aserdd
liauut pwſu Vem rarnztonn
4 durtt aueäuit
5 Jelpo
1
chen Deum
auceht guer MDuoecmncoh
eemuliuen Uhensuitw. 6 Cen rnolöloroian zolkeadenduu Macddenuller eaoareͤralem
„. Cuit ütynee e te Nam vor Thaztirna nuägult
Krl. lorgpend) düonrcnät neoditeba henneſene hunem mel licere maäte Ws lls baute Rdaga. h Wuun mjagqu

——
39 5 =—
=
—
—+½
11 -E—
8s
Däpasain ITI. 2u
non plenò&e perfectè fuitreſtituta, Phil- 3..ra. Etex parte quoquei-t
pſicognoverunt. 8 53. Dicitur quidem Salomon omnibus hominibus ſapientior 3, Reg. z. verſ. 2. Verum intelligendum illud eſt, velde hominibus in ſtatu corruptionis, vel de regibus Iſraẽl ipſo prioribus. 54. Queſtio tertia: Au voluntäs hominis primi fuerit conformu Dei ſanctitati,& juſtitie?— 55. KReſpond. Docuerunt hue uſque Theologi unanimiter ex ſcriptura Deum condidiſſe primum hominem ſanctum,& ju-
ſtum, adeò ut ſineulla virium rebellione legem Dei implere potuiſ-
ſet. Duo enim conformitas illa voluntatis humanæ com prehende- bat. I. Impulſionem ad bonum. 2, Facilimam iſtius impulſionis executionem, quælibertas dicitur. A 56. Certiſſimæ huicſententiæ cum ſeſe opponant Neoterici nonnulli ſomniantes bominem creatum eſſe non ſandtum, non juſtum; i- deò oſtendendum eſt hominem non tantùm ſubſtantialiter, ſed et- iam accidentalitet ſanctum, bonum& juſtum eſſe creatum,& proin- de non neutralem. 57. Confirmationis argumentum primum petimus ab authori. tate Scriptura Gen. I. v. 31. quæcunque Deus fecerat, ecce erant bona valde. Nam non dicit Moſes erant non bona, h.e. indiifferentia. Eccle- fiaſtæ igitur 7. v.30. dicitur. Fecit Deus hominem rectum, indifferens v, voluntas, quæ ſit non ſancta, recta dici nequit. 58. 2. Ab efformatione hominis ad imaginem Dei: Primi homines ad imaginem Dei fuerunt creati, Gen. 1.y. 26 Cap. /.v. Ergo ſancti& ju- ſii ſunt conditi. Ratio enim imaginis Dei in ſanctitate& juſtitia er- iam conſiſtebat. Eph. 4. v. 24. Erat conformitas intellectus cum Dei ſapientia zerat conformitas voluntatis cum Dei ſanctitate& juſtitia. Apperitus cum Dei caſtitate& puritate, Itaque impium& abſur- dum eſt dicere, primum hominem ad imaginem Dei fuiſſe creatum, non quaſi fuerit ſanctus, ſed quod talis fieri potuerit. Nam confor- mitates illas cum Dei ſapientia, ſanctitate& caſtitate per lapſum Adamus deperdidit: Erge eas habuit: quod quis non habet, amit- tere nequit. s 59. Eccleſiaſtes itidem talem hominis primi intel! igirrectitudinem c. 7. v.0. quã amiſit. Rectitudinẽ v. illam, inte gritatẽ& ſanctitarTénon Gccec 2 nomina-

— DOD—.—
——————
——— ————
—————
vel re ctius connaturalem, quia primis parentibus fuit innata. 69. 3. Krenenatwne. Ad quod nos renovamur, in illo, pri-
s he⸗piſme nominamus ſimpliciter monalei, ſeu non appellamus eam moralem teſpe ctu acquiſitionis, quia non aſſuefactione ſeu exercitatione, ut jam poſt lapſiun aequirebatur; ſod moralem eeecmn convenientiæ,
mus homo fuit conditus, Col.3. verſ-o. Atqui renovamur ad ſanctita- tem, Eph. 4. v. 24. Ergo. D b
70. 4. Acontrario: Poſt lapfſum homines naſcuntut eum pec- eato,& ſunt injuſti, atquoad omne malum à pueritiã proni. Gen. 8.p. 21. Ergo ante lapſum homines creati ſunt,& fuerunt ſancti& juſti. Contrariorum enim contraria ſunt attributa. Status verò ante la- pſum& poſtlapſum contrariè opponuntur.
71. z. A reliquiis nobiſeum natis: Naſcuntur cum hominibus
oſt lapſum virrutum ſtimuli,& bonitaris ac juftitiæ ſemina ac ſcin- tillulæ: Hujuſmodi ſunt: Honeſté vivere, alterum non lædere, ſuumeuiqus tribuere, Ergo homines ante lapſum creati ſunt cum virtutum eom- plemento,& ipſa juſtitiæ& ſanctirabis flammà,& habitu.
72. 6. His adduntur rectè piorum Patrum teftimonia: Gregoriu lib. ⁊.in lib. 1. Reg. cap: z. imaga, inquit,& ſimilitudo Dei eſt, inchtoodio malum odiſſe,& perfecto amore banum diligere. Dainaſcenus ſcribit in lib.ꝛ. cap. 12². fecit Deus hominem purum, pravitateq carentem, rectum, fortem u⸗ cundum, ſecurum, omni virtute decorum, donis omnibus ornatum, reluti quen- dam ſecundum mundum, in magno quidem mundo paryum, Angelum alte- rum,&c.
734 Quzmobrem fixa& immota fiat ſententia, hominem primum ſanctum& juſtum eſſe creatum.
74. Diſputant Scholaſtiti, uttum Adamus omnes habuerit viru- tes nec ne? Thomaspart. i. quaſt. ↄ1. Art. z. Cenſet quaſdam virtutes in pti- mo homine fuiſſe& ſecundùm habirum,& ſecundùm actum ut ſunt: pietas, chatitas&c. Quaſdam ſecundũm habitum& non ſecundum actum, ut ſunt: Miſericordia, Pœnitentia,&c.
75. Miſsà prolixa diſpuratione reſpondendum eſſe arbitta- mur in primis parentibus fuiſſe omnium virtutum concentum longe pulcherrimum ita ut vitam ante lapſum reverâ duxerint beatam. Quod enim perrenovationem in nobis recuperatur, illud ptimis pa- rentibus concreabatur. Itaque in ſtatu innocentiæ viguit, pietasin
Deum
übimdt
r lun tun nunt
unnues.
in Nnuulnun
iaunil üfamantil zzurabüſe
58 Nvppe atuu Ua guu aur äun yhe 'i lue thrlöminit tbadlea runutger unältraet nidosmryi cprr ſeman ninenerral
doDom t ſeöe: nconketsa.
am n unn
hianne
4 C Allicne eim,d 8 dachin agefubi anrtalbe ur

12
2 4 —+—
—
1 —
—
b Diſputatio XII. 71 Deum, charitas in pioximum: Sancta enim primorum parentum e-
rat voluntas.
76. Quſtio quarta: Vtrusn juſtitia originalu fuerit donum na- turale, ſeu concreata hominis proprietas; An verò donum quoddam ſupernatu- rale,& extrinſecùsadditutnmm
77. Reſp. De propoſirã illà quæſtione ſuam,& ſuorum opi- nioneri his tradit verbis Bellarminus, cap. 5. Nos exiſtimamus rectitudi-
uem illam etlam partu inferioris, fuiſſe donum ſupernaturale,& quidem per
ſe, non per accidens. Ita, ut neque ex naturæ principiis fluxerit, neque potuerit fluere. Et quia donum illud ſupernaturale erat, eo remoto, natura humana fi- bi relicta pugnam illam experiri cæpit partis inferioris cum ſuperiore, quæ na- turalis futura erat, i eſt, ex conditione materiæ ſerutura, niſi Deus juſtitia do- num homini addidiſſet.
78. Propoſitionem igitur hanc proponit pag. Jj. Rectitudo illa, tum qua Adam creatu fuit,& ſine qua poſt ejus layſum homines omnes na-
ſcuntur, donum ſupernaturale fuit.
79. Illuſtrant hane communem ſuam opinionem Pontificii
quibuſdam ſimilitudinibus, comparantes juſtitiam originalem I. cum
peſte, qua oblata, homo quidem nudus relinquitur, ſed naturalia ipſi- us omnia integra relin quuntur. z. Cum Sammſonus fortitadine quæ ſuper- naturaliter accepta, crinibus pfæſciſſis, fuit amiſſa natu ralibus perma- nentibus integtis. 3. Cum virginis ſerto capiti impoſito,& ab coablato, virgine permanente, quod erat antè, 4. Cum antidoto venenum repri- mente, licèt extra hominis naturam exiſtat.
80. Pompossè illaà Bellarmino& aliis Papicolis quidem dicun- tur, ſed probò à proteſtantibus examinata; facilè evaneſcunt, quo- rum conſtans& ex ſcripturæ fontibus derivata eſt ſententia, juſtitiam primam dici connaturalem, non quaſi naturam conſtituerit ſed quia ei arcte inheſerit, eam perfeceri,& ad poſterospropagari naturaliter debuerit.
81. Confirmamus ſententiam illam Primd ab hominis ad ima- ginem Dei creatione: Nullum concreatum eſt rei creatæ advenritium, extrinſecum,& connaturale. Seu: omne concreatum eſt connatu- rale. Arqui imago Dei in homine, animæ virium rectitudo, integri- tas arque juſtitia originalis homini primo erat conereata. E. erat ipſi connaturalis& intrinſeca, non leve quoddam otnamentum extrin-
ſecum. Major ſuà lucet luce. Nam i. quod corporibus& animali- Ceccc 3 bus eſt

—
——
7²³⁸⁸ De Papiſino. Pus eſt concreatum, hocillis connaturale dicitur, idꝗ́ue vel exexem:
plorum inductionc colligitur, 2 De naturà& naturalibus, ptimari- um& fundamentale judicium ex ipsâ naturæ creatione facimus.
3 ½, Minor eſt ipſius ſcriꝑpturæ Gen.. v. 26. faciamus hominem ad ima. ginem&y ſimilitudinem nsſtram. Facere hoc loco greare ſigniſicat, ut&in hiſce: omne quòd fecit erat valde honum: Et ceſſavit die ſeptimo ab omni opere ſuo, quod fecerat. Fecit igitur Deus hominem ad imagi- nem& ſimilitudinem ſuam i e, creavit eum cum ſummaà integritate, perfectione& complemento. Itaq; formatio corporis,& inſpiratioa- nimæ ſine humanæ naturæ integritate& originali juſtitia non abſol- vunt naturæ humanæ creationem, quia çaycręt perfectione ſu ulti- ma. Colligitur igem ex gollatione hominum& animalium brutorum, Quemadmodum enim animalia bruta ad genus ſuum ſunt cteataa ita homo ad imaginem& ſimilitudinem Dei eſt creatus. Conformitas
verò cum genere ſuo animalibus brutis eſt connaturalis. Ergo con formitas cum Deo ſeu juſtitia originalig homini fuit connaturalis, Et quemadmodum animalium brutoxum natura ſine confermitate cum genere ſuo non fuiſſet integra: ita nec integra fuiſſet primi ho-
minis natura ſine conformitate cum Dęo,& originali juſtitia. In-
de Eccleſiaſt⸗ c. J. verſicul.0. dicitur: Dezs hominem fecit rectum. lta- que Deus hominem non primum creavit,& deinde aliquod oma- mentum leve extrinſeum ipſi adjecit, quia regtum ipſum fecit, hog eſt ereavit.
83. Secundè à naturali imaginis Dei propagatione. Quæcunq; na- turaliter propagantur, illa ſunt hæręditaria,& naturalia. Atqui ima- go Dei, ſi perſtitiſſer homo primus in integritate, in qua conditus e⸗ rat, in homines poſteros per naturalem generationem fuiſſet propa- gata. Ergo., Propoſitio ſatis eſt manifeſta. Nam dona ſupernatura- lia non ſunt hæreditaria. Unde a baptizatis generatur non baptiza- tus. Aſſumptionem propugnant nobiſcum Pontificii. Dicit enim Pe- rerius diſpur.3.de excell. Quæſt. 4. pag. 186. nullam poſſe afferri aliama- tionem, cur peccatum omnibus poſteris nocuerit, tniſi juſtitia originalis donum fuiſſet„Non perſonæ Adami, ſed totius naturæ. Et cum naſcamur naturâf- lii iræ. Eph. 2. v. 3. adeoque peccatores ſimus, non tantüm imitatione, ſed etiam Peccati propagatione, omninò ſequitur, ſi Adamus non fu- iſſet lapſus, imaginem Dei inpoſteros faiſſe propagatam.
84. Ter-
8 Conſe mauiugütal Jreigcodtfalt gbehs nn anuyſtam⸗ tm. oten nenag mtertiugudu nü Phetect hdusDeon. mavininiD vögtimcie 6 Cund nCcond dionb tetiam mmüüſrttbp. Rpüt hom Kepat aod hbKoatur r tetlg a luſij aanciedte rlgunsi Imd wie rlaconte
F. dnmane aaanon, dumdule
4
Kennar

Diputatio XLI. 7129 84. Tertid à contrariis, ſeu collatione natur bumans ante lapſum, &poſt lapſum conſiderata: Vr ſeſe habet malum ad humanam naturam poſt lapſum, ita ſeſe habebat bonum ad eam ante lapſum. Atqui ma- lum poſt lapſum non eſt humanæ naturæ extrinſecum, ſed intrinſe- cum, connaturale,& ipſi altiſſimè infixum. Ergò bonum ipſi naturæ ante lapſum erat intrinſecum& connaturale. b 85. Conſequentia Majoris eſt firmiſſima: Cantrariorum e- hRim unum arguit alterum. Ex unius igitur contrarii naturd judicium de alterius contrarii naturã fieri poteſt. Vnde Ariſtoteles dicit 6. Top. eap. 9. ſect. 4. Contraria habent ſeſe ſimiliter. Trita eft maxima: Contra- ria juxta ſspoſita magis eluceſsunt. Et, ex privatione de habitu fieri poteſt ju- dicium. Minorem proponit ipſa ſcriprura Eph. 2. verſ. 3z. Natura ſumus Rli iræ. Pſal. 451. In peccatis consepit me mater mea. Idem eftecta hominis non reriati arguunt: Univerlam enim doctrinam de Chriſto pro ſtultitid habet corrupta ratio. Sapientia igitur carhis eſt inimicitia adverſus Deum. Quare homo ante lapſum ex connarurali atq; con- creata animi vi D E y M diligebat: in ejusque voluntate promptiſſi- mo Spiritu acquieſcebat. 3 86. Quartò: Aprincipius nobistum natis tanquam à reliquais Dei ima- givis: Cujus conditionis ſunt rudera& reliquiæ alicujus rei, ejus con- ditionis eſt etiam id, cujus ſunt reliquiæ. Atqui reliquiæ imaginis Dei homini poſt lapſum ſunt connaturales. Ergo& ipſaimago, originalis- que juſtitia homini ante lapſum fuit connaturalis. Majoris veritas inde patet, quod totum& partes in homogeneis ejuſdem ſint con- ditionis& naturæ. Homogenea enim judicantur ex ſubje cto,& fi- ne. Minor legitur Rom. 2. verſis. 14. Gentes narurà faciunt eâ, quæ ſunt legis. Et verſ. 1. opus legis eſt inſcriptum cordibus ipſorum, adeõut ipſa conſcientia reddat teſtimonium de bene vel male factis. Et ſi quis reliquias iſtas donis ſupernaturalibus annumerabit; concedat oportet, Ethnicis etiamante regenerationem dona Spiritus S. ſuper- naturalia conferri.
87. Quintò à fine incarnationis plii Dei: Filius Dei afſumpſit na- turam humanam, ut cam In integrum reſtitueret. Ergo per lapſum naturalia non manſerunt integra. Ergo& illud, quod per lapſum eſt amiſſum fuit connaturale. Amiſſa aurem eſt juſtitia originalis. Hæc igitur erat homini connaturalis.
88. Sex-

——.
De Papiſmo
730„. A 88. Sextd aſtatu gloriſicationis: Dotes conferendæ nobis in te-
ſurreqione non erunt extrinſecæ& intrinſecæ, non ſupernaturales
ſed connaturales. Eigo& dotes in creatione, Adamo,& nobis in A- damo collatæ, fuêrunt intrinſecæ,& connaturalęs. Anrecedens colli- itur ex 1. Cor. 15. v. 45. Seminatur corpus animale, reſurget ſpirituale. Animalitas verò eſt naturalis corporis animalis affectio, ipſiq́; intrin- ſeca. Intiinſeca igitur erit& corpori glorificato ſpititualitas. Rario conſequentis eſt, quòd ea recipiamus planè& plenè in ſtatu glori, quæ per tran ſgreſſionem de perdidit Adamus in ſtatu innocentiæ. 89. His denique ſubjici poſſunt piorum Patrum teſtimonia: Bernhardus ſerm. i. ſuper feſtum annunc. Mariæ. Ego⸗inquit, divmmam ar- bitror eſſe imaginem, qus nimirum uon aſumpta; ſed iuſita atq, ipſi imprele natura dividi, ſcindiq, non poteſt. Anguſtinus in Enchir. cap. uI. dicit: Amt. morum quacung, ſunt vitia, Naturalium ſunt privationes bonorum. Quætum ſauantur non aliquo transferuntur, ſed etiam quæ ibi erant, nuſquam erun, quando in illa ſanctitate uon erunt.
90. Manifeſtiſſimam& certiſſimam illam ſententiam ſcii. pturæ calumniis, mendaciis& depravationibus obſcurare& ſuſpe- ctam aliis reddere ſtudet Bellarminus. Calumniatorem agit c.l. Col.1. Lit. C. dum Lutheranos, negare dona ſupernaturalia in primo homi- ne fuiſſe affirmare non erubuit. Nam negamus quidem juſtitiam oli-
ginalem donum ſupernaturale in primo homine fuiſſe; ſed propte-
rea non reliqua excludimus, cujuſmodi donum naturale in primo homine fuit totins adorandæ Trinitatis inhabitatio, quæ illuſtravit & confirmavit concreatam illam virium omnium perfectionem& integriratem. Tota enim Trinitas gratiosè inhabitat homines renatos Joh. 14. v. 13. Ergo multò magis gratiosè habitavit in hominibus innocentibus.
Finis Diſputationis XLI.
nc 5 AA
AETHO Jyen

0 — 8 0 45 — 0 X 6*
— — lſ Inn V Dnn IIl A'-” u' 4 10 III I ſll
5 b 11 12 13 16 7
8 9
V Thalrkralhele al M d 1 11 M ö““