——yõö——]—
—
—-——

3.]2
25
4 „
9½ ⅜☛
Sss
. 8
46
——
Seesssessszsehe
38IOMHANMNIS. ICXERI Dreiſani, Catti, Mediici Oſatien-
ſiv in Miſnia ordinarii,
HERMES KEDIVIVuS,
Declarans
HroIEINAA DE S54 NITATE VEL BOMA.
valetudine hominis conſervanda,
In qua OMNIA EX ANTIQOHMf 5 A- pientiæ fontibus, Hippocrate, Galeno zaliis q; Græcis& Arabibus arque Larinis dedueuntur, cum Chymiatrorum principiis& Paracelſi dogmaribus veris conj unguntur& methodicè deſc. libuntur,
84 Le. 6GRAEN ℳ 3 ℳæ₰ E. Impevſis Casſparis Chemlini& Anto-
nr Humm.
BegAgsgae
A.A4
V ANNS M. DeXII
SagegskEEEEEEEER
—
8

1t Pot 1
b—
—2*
5AGLold³ NI clar! Kom. Iwphe; leddoli,Laen chioot Alilig gico, Comal
—
——

ILLuSTRISSIMO IT POTINTISSIMO DPRINCIPI
ac Domino,
C,F, EORSGTIO
SAXONIE, IULIE, CL. E-
VE AC BERGEÆ Ducl, SAcCRI Rom. Imperii Archimarſcha llo& E- lectori, Landgravio Thuringiæ, Mar- chioni Miſniæ, Burgravio Magdebur- gico, Comiti Marchiæ& Kavenſpur- gi, Domino in Kavenſtein, Do- mino ſuo clewen. tiſſimo.
Vitam longam, pacem& victoriam.
J N KRrEA medicam, Sere nti, ſime ac Potentiſſime Prin- ceps, Domine clementiſſime, R S pace es beloo ſummopere eſſe neceſſäriã, nõcit ut pluribus ar umen-
Al 2 15

————— ———
—
eJ E£ 187 0 1 1 ꝛu&o rationibus perſuadere contendams. cum res ipſa, ut ajunt, loquatur. Ea quip- pe unicum hujus vitæ ſolatium, paclii opor- tunitatem(quæ profeë⁸ ſine corporis vale tudine miſera aut certè nulla eit) exims ornat es florere facit, Rempublicam à ſæ- viſſtmu morborum coniagiss tuerur ac de- fendit, robur imperii per ſingwulas civitates & oppida auget& multiplicat. Bellorum verò calamitatibus graſſantibus omnbs gener commoditates praſcribit, milites xontra cæli, acrà, caloru, frigors, vento- rum ac pluviarum injurias munit, lan- guentes erigit& tandem copias ſape ho- ſtium wi profligatas reſtaurat, plarimoso d crudeli morte& infli Ctu plags laberat ac ſanat. Hinc ob inſtguem, quam praſtat, 1a- tilitatem, perfect ionu cujuſdam& ſummi quaſi boni imaginem adepta non immer ito olim à Regibus ac fortiſfimus belli ducibus
exculta, ampliſſimooh dignitatt muuere
affecta fuit, quod ipſum ſatis declar at Iao- mæi apud Homerum fudicium, dum de pulnerato Machabne hæc verba facit:
Eig
b
ae IaRan
kittrebs tnnin, uhip
mn leauie? qyib tenſ ie Suiu ſang iſem de U a imu tutungh cantatiniun tunemeſt, 1 tmaletumnie Luun m 1 miius Han e ereelentſßang ni. hemm un qhianch enfgs 'mumiſe a tinaijal ſWainian 1 ſun dchenmn 1 ehent. 68 Reauf V utun d

12
—
44 eye dantane a ata, dg
empullla,g. Srgis tunn. Süängun tii cat Dahn ſautiu 1 I Krui, u
d ntporu, un
3
aias mun Tcn
Mih
at, Nlunni V
A Yugi lunau ruam yau
da uouam
8 du beliut
autata mun. N rdeclatal 1 am, Amt lafuit:
Fe
*
11 9“
DEDICATONIA.
4 8 8— 4 1 2 4 Eio 1n e3s An WNSN A,! Ae..
Et Ariſtotels I. de Repub. celebrà eft hen.
tentia, ubi principem& patremfamillir
maguis Medicinæ deditum, quam divitis ac
opibus comparanduis aptum. deſiderat.
Quibne ſan egregis teſtimonis multas
poſem de Medicinæ lꝛudibus 2 præſtantiſe ſimu totius orbu herdòibus ac philoſoph de?
cantat adicere, niftex talium ctumulos
tione moleſtiam me potius, quam volupta.
tem allaturum vererer.
Quantum enim profuerit arti Medicæ notilia Haunibali, Carthaginenſtum duct
elhnehee, Remene ieaee byn rie. Ireum noëtu Elaminium,& Romano- um cqpia invadere deerevuiſer, eſe
hen, S ee etenſiinund, hveis
cum militibus per lacus& paluder tranſc
cundum eſſet ne frigore læderentur, for. tioreso; ad præliandum redaerentur JFuſſit fingulos inungęi oleo ad ionem, poſtea ut ci- bum eaperent mandadit, ne defatigati deficerent: atq itadeincepy Elamimum ineautum cum omni ferè exercitu oppreſ-
3
ſzt.

——————n—
EPTISTOLA ſiĩt. Nee tam feliciter Carolus Quintus Im- perator Tunetum urbem, obſidione ab Ot- thomannicæ familiæ Tyranno cinct am eri- puiſſet„Kartus Medicæ notitid deſtitutus hoſtem aggreſſus eſſet. Cum enim Cæſar,
Vvacatus in auxilium, potentiſimum exer- citum ex Hisſpania in Africam trajiceret,
Sole tum tempors verſante in Loeone, ubi propter vehementes ardorar& aquarum enuriam milites ardentiuùs ſitiente, faci- ſ defeciſſent&ò ad præliandum insptiores facti fuiſſent, niſi Caſar ſalem diſtribuere juſliſſet, ut ſinguli granum unum al; al- terum linguæ ſuppoſuiſſent. Hoc enim cum fattum eſſet, ſitim& famem ais iſto re- preſſerunt,& animoſiores facti, ingentem hoſtium multitudinem percuſſérunt, at, ſic ovantes urbem ingreſſi eandem ab obſi- dione liberarunt. Eodem planè modo mili- tibus profuerunt Machaon& Podalyrius, 2Æſculapii filii, quorum etiam alter in ex- peditione periit. Nec minores commodo
Theſſalus, filius Hippocrati natu majot,
claſſem Athenienſem proprii& paternt
1 viiuu tuis
ſuh Aheind u fuent.—
Quewmiie b
nuuſſuma vant- eam ti! fendene ſene teſmeſtlan 3 centulnate i ceſſtatmilam: eS mn M cuunt Meut
akat etifti an bue
Nnelis eain
tillma u an
lumuun un
tun. Lumn 9
E malvi an
neunſim
erznaue

1ʃ4 1e G.
da8 ſiaune 408
asno unaman s iti eſtnn enin ae, ißmmam. am trait Ain Leueui A ahuum i t ea, fan aiam intjtun maſſrhun unumaun a Toc enimam
li,bgeun un ſerunt u adudemalii
41
dan mdh nnl
nn Dolahru,
amualter mer-
mm dis ſin
12 commuiui akatu mui 396 halennb
Em.
DEDICATONIA. ſamptibuns ſecutus eſt, ut non immeritò po-
ſtea ab Athenienfebus auren corona dona-
tus fuerit. aæ omnia artu Medicæ dignitaten, neceſſttatem& excelentiam common- rant, eamq; non à vnlgari hominum ſorte pendere, ſed divino munere hominibm con- ceſſam eſſe teſtatur oraculum Hracidu, di- centw. Honora Medicum, quia propter ne- ceſſitatem illum creavit Dominus, à DE et omnu Medicina,& Reges honore affi- ciunt Medicum. OAr Medica caput ex- altat artifici eumq reddit magnum apud Principer. Altiſſimu: è terra creavit re- media, eaq; vir ſapiens non aſpernatur. Al- tiſſimus hanc artem communica vit cum hominibus, ut opera Dei miranda celebren- tur. Quibus ſanè ſanklißimi viri elogiu eo praclars de arte Medica teſtimonis præſtantiſßimi Ethniconum ſabſeripſerunt, dum Medicum cum Deo conferre(cum u. terq juvet) non erubuerunt. Imonihiltam divinum, quàm hominuũ ſanationes eiſti- 4 4 marint.

———————
EPIST DEDICAT. marint., unde quanti Medicinam fecerinte facilè percipi ac in télligi poteff. Que cum ita fint, operæ precium exiſtimavi, ſi loue * gam ac difficilem artem omnilbuso DLEI b maxg nalibus& miraculus refertam, præce. pts met hodice conſcxipti candecera rem. eq ea, quæ ante quaſt tenebru tedtalatue. riut, Avuno Prometli umine illaſtrarem. xerim, nonpotui, quin pro more ac conſue. ccaeſcn tudine, quæ à multus lec ulu invaluit, Sere. uagdapei aufe Tuæ Celſtt, eanden conſecrarem,oſt enäleit ciosè petens, ut Sereniſſ. I. G baſce meas tüs artenda 1 primitias quo animo e ſereno vultu acc doas potnme b cipere,& hocce meum levidenſe munuſcu. Auxmala ö lum ex*. donanti animg ponderare velit. V cepiz gun 11 Qupd ſi fiet faciam aliquando, ut ipſe Aoolr anercen l& Hermes S. T. C. ambroſiam magt ihinse ſapwiam oferat& nectar jucunduu in. Afai fundat. Oſſatui primo die ſeptembru„Aan deäagi ſſͤͤͤ aR S. T. Ge b ale Gil 4
4. 4 2 4
Subsitiſſimus ccllowagat Fohannes Bickerus Medicus V V Hippocu) 1 ibidem ordinarius. V

menr
fernuus
. Lanm
w imaui 6 8 bes De Wrtam„Mhace b edemam na tellaltn. Fe ll mnnn ii fuemyen Pn. 2 danſ ualui Cn. amecrarem-.
abale nan
enouiua⸗ e ſ emunla. Aaenat un 3 u aut iſeh Gthnl m oſiam 1gs Meundiu i nn.
Pehaee 1 b
4
n bAdriu.
Airus Maliu V
4.
„ croxr C4NDID0 1
Salutem. 1 UM inem nibus meis* 6— diis& laboribns Medicis is mihi ſemper fuerit præ. ürus ſcopus, tempori& dccsſonlita inſervire, ut tandem ali- quando pro viribus Reipublicæ pro- deſſe poſſem, ideoq́; acriùs& diligen- tius artem Medicam gontemplatus, duas porilimum, incommoditates, quæm me vehementiuùs cruciarent, per- cepi! quarum prima erat obſcuritas artis ex confuſione nata, quod diſtin- Ktis prægeptis, artificioſa methodo collogatis, tanquam divino Prome- theilumige deſtitucrgtur Altera erat diverſitas ingeniorum, cujus gratia alter Galeno, alter Hermeti& Para- celſo magis addictus eſſet, Futerque Hippocratem Coum ſibi vendicaret. A 5 Cumq;

RAEFATIO
Cúmque has duas hujus ſeculi ſectas
nobiliſſimas de palma artis concerta- re viderem, induxi in animum utriuſ- que ſectæ fundamenta, ſepoſito o- mni præjudicio, vero& genuino ſen-
ſu perpendere, ubi collatione facta
majorem interdum de verbis, quàm rebus concertationem eſſe depre- hendi.
Utigitur Ructum quendam hujus mei laboris, ſudoris,& lucubrationis captarem, omnia majori ſtudio, quantum potui notavi„heterogenca ſegregando, homogenea conjungen- do, à generalibus ad ſpecialia femper progreſſus ſum, atq; ita artem Medi- cam ea, qua ſpectas, facie depinxi. In
cujus deſeriptione quamvis non ubi-
que mihi ſatisfecerim, nec omnibus me ſatisfeciſſe ſciam, attamen hujus fragilitatis memor nolui id, quod à me elaboratum eſt, aliis invidere, me- mor illius Horatiani:
Eſt aliquid prodire tenus, 5 ſuon datur ultra. Gum
4D 2 Camigt
gt chag 2 micja e
168, don pi movits*
rem: Qun
tswelum
cenſutbnh
tj DOl f 2 cmmſaunge: qpeluilin Nün V Azuuna V Inberlein arbitno un byliit 12
lm uihian eotum emn NHodo ga.
nodd anie lii codd. tam dar
nend h
d n

N
aull dcas n oncettz. mümattaſ. Doſito 0. Svidolen. allone f R 1is, dum
2 le depte.
msam huſtt aübrationb airi fudic, ad:rogena mnjungen. aira ſempa
mm Medi. „ab pinxi. l unron ubi.
mmnibus
anrahujus mu quod?
unere,me⸗
um hrähna Cum
AD LECTORE M. Cum igitur hujus copiam toties à me efflagitarent amici& familiares,
meiqz in ſtudiis Medicis collaborato-
res, non potui, quin ta ndem ipſorum monitis& petitionibus locum da- rem: Quamvis non me fugiat, quan- tis me Zoilorum calumniis& iniquis cenſuris ſubjecerim, quos tamen tan- ti non facio, ut eorum gratia publi- cam ſalutem poſtponam, cùm pleri- que ſuis larvis tam ſint addicti, ut Nil rectum, niſi quod plac uit ſibi, dueant: Et quia turpe putant parere minoribus,& qua mberbesdidicére, ſenes perdenda fateri, arbitrio tantum luo delectantur,& ſimplicioribus pro Vero vendunt,
cùm nihil minus ſit. Plurimi namq; eorum circum vocabula occupati, modò græzizant, modò latinizant,
modò adhibitis diſtinctiunculis cum aliis contendunt,& interim accura. tam naturæ cognitionem, ſine qua nemo Medicus aut Sapiens eſſe
poteſt, poſtliminiò habent- Alii
dum
—-—V——

— 1
RAEFATIO
Aum ſuis qualitatibus contenti mo-
do calfacere, modo humectare au-
dent, calfaGoribus& balncatoribus.
multùm derogare v identur. Alii dum ſtudent, xægro ur placcant, adulatores potiùs, quàm Medicos ſe præbent. O- mnium miſerrimi ſ untiilli, qui, dum per ſe nihilpræſtare poſſunt, alios præ ſeitonicè contemnunt,& abſentium
famam medaciis.& calumniis pro-
ſcindunt, garriunt aliquid rancidu- lum, apudafſidentes, quinon incelli-
Sunt, faciuntque mon tes parturire,
ut homines eos tanquam eximiè do.
ſtos mirentur. Hividentar mihi tan-
tum Thraſones agere comicos„ in quos Satyrici illius Poëtæ carmina eximie torquere poſſum, dum canit—
— Eyvce iuter pocula qucærunt, Wmulida ſatari, uid dia poemata narrent, fie aliquis cui circum bumeros h yacinthiua le- Rancidulum quiqdam balba de nare locutus, Pͦ yllidas Eypſipilas, varum& plorabile, ſ quid Enquat,& ienero fupplantat Verba palato-
A Mſen-
10
Uleahen, Rtr nunt i Iaudant ceht
Dawaud
populila ſrpe esi namſutht; Qui: funt, don! bolaporete duxetit ahe! enpetiel ce feconnam precipuse K mene an im neg Sophih dumae dot al a
V

ie on iarelt t parnair neximidch. anrwinirn.
79 nicos,i Dee catmin aumcemit.
aeſa zuunt Minaxrent, rainthusl
eleuuj
& ahileſ ful
N dalat 9,
ie
A15 LEOTONEM.
Aſſeuſere viri: nunc non cints elle poetæ
Fellx nunc levior Capyues Aon vmn imat oſſa? Laudant convivaæ: e'c. Dum autem hiſet& ſimilibus auram populi& vahum aue dpiumquerunt, ſæpe experiuntur has fraudes domi- num ſuum inani ſpe lactare. Qui igitur veræ Medicinæ Studioſi ſunt, non tantùm quid Græca voca- bula portendant, aut quid hic velille
dixerit attendant, ſed ad rationem&, experientiam& verum naturę lumen
ſe converrant, Deum& veritatem precipue colant, nec illis ſe calumniis & mendaciis addicant. Veriratis e- nim lumen tam illuſtre eſt, ut nullis Sophiſtarum tenebris offuſcari, ne- dum aboleri poſſit. Hiſce, candite le-
or, vale,&
h quid noviſti restius i/tis, Candidus imperti, ſinon, hus utere mecum.
80)8E
— —
———— LäLäqLäéLéqéqqqnn

ss,J39. 1I N*eurleo CL ARTISSTNMI Viri Dn. IOHANNIS BICKER, MEDICI OSSATIENSIS ordinar. meritiſl.
DRiuwdserasinter Medi- cos, onadit honore
3 Quos dudum merito non ſi- ne. Gieſſa, uo.
3 Primus inter eos ſis, queis
Res publica gaudet,,
Quod Nedicum præſens approbet iſtud opus/
Gregor. Horſtius D. Med. Pro- feſs. Illuſtriſs. Haſs. Principis Ludovici Archiater,& p.t. A- cad. Rector.
BAL-
——— 4
e
Wn: 1 Herwetrn!
Praupoxe:
Rtch i Degnneeban: Nonudiſenn: Draceptate dalye, madhg kydeen
A

eeees S BALTHASAR MENTZERUS,
Dn. IO HA NNI B L CXERO S. P. P. UANpo ſeneſcenti redivivum redde- re mundo Hermetem,& vitæ tempora ſana, paras, Exauro geminam texet tibi Muſa corollam, Et facier famam, Jane, virere tuam. De genere humano meritus benè diciturille, Qui vitam worbis liberat arte ſua. Non tibi ſcire tuum ſatis: innoteſcere ſanæ Præceptum vitæ pluribus ipſe cupis. Salve, macdte tuæ claro virtutis honore,
di gaukl, V Et prodeſſe diu pe rge, valeq́; benè.
RMo 7 ch V Tiærdes xaενʃεν
da qu
1a)Med Dto 1 as. Pinciy
A eer&pa. 88 b b ALlub.
Al.

ALIAp. 4 Ic mihi cur Medica& Melica ays tradu- gitur omn
2ℳAl vulgo„G furvam baud raròo damnutur ad
umbram, BieoksRE 26 verum ſi fas mibi dicere ſæd fas 1 Huius& illius neutros inte ligit uſus: Quin e tot Sectæ partunt faſtidia multis, In quas hnduntur Mocliciuæa dogmata ſautla: Ex bis uon vivit peior ſub Solis adortu, Luam quam ſuffiavit ſtolidakxperientia, nulla Cum mmen inflarit ſolida Experientia,& iſt⸗ Adſcribo pleros Chirurgos, invida munſtra, Iuquio, jactabunda,& dura& dirima monſtra; Heu quòd me docuii ſic Experientia morbo Oppreſſum, in lecto vix languida memlbra tra- beutem! Tu penio Meliore malis, BIckERE, mederis, Ollarioꝗq. fugas, praluſtri a Miſnidos urbe
Scyrros,& Spaſmor,& tetra Acherontis alu-
muos,
S&t(referens ſtupeo) reliqua ocia agmina turbæ:
Nempe Valetudo quà ſit ratione iuenda„
Eoc lubro ratione probas ſolidag probag, SKi felix, Phæbique juva redolentibus herbis
Quos potes,& ſidei, juramentiqut tidelis
815
“
V
I
b
uenn, M
autor Nhuhu S4s V
Qufacu ende V
8———ÿÿÿ—ÿ—ÿV—
NepuuuN artem. 1
—— 1 Cceinr e Jeclates ne Itifeu en Dernagranb e Frooteſedent den Uiclaperirie Jit calonagderitae Atq;combs ccnhe Larat Chlo tag Nalcumuſe ane Votafofent, 8 Khanu ue NacieThamagr ba Conyenetslli, ſte. Nonczai un re dcopuseltin ⸗ Kddoridesfid e jelerala a Sühaungyt. bielurmn Cum ndisk, Ar d nl n Rroolucrund
Dalceſonatte b2
V ded guic des

44
lca enrals.
e damua
dacere lſeafa
4 g: Namulu, d vmata ſaug lona,
A erienta un r ientia,/ da manſ Dirmamui Ia tia mn ua Wemhah
aERE, mekng ⁸ uidasunt de cherounu th
iagniuuan. V e Uuendh prbih leutuu tn dut gauu ℳG
Sis memor, Hippocrates quod veſtris ordinat- autor
Ordimibus. Sed quid moneo memorem, piumq;,
Qui facit officium pietatis& artis anhelus‧,
Noæ patitur M edicam aut Melicam traducier artem
Caſparus Finckius, S. Theollin Acad.
Gieſſena Profeſſ.Publ.& Eccleſiaſtes.
A LIDU D.
— Cce iterum Brumæ poſt torpida frigora veris Sccla renaſcũtur, Zephyrus viridi advolat alà, Lærificum niveo præcinctus lumine vultum.
Dextra gravis foliis, manus altera gramina geſtat, Fronte fedent flores, ſtillant ainicimina rores; Utq; ſuper terræ poſuit veſtigia campos,
Fit calor, ardentes oriuntur in æthere Soles, Atq; comes conjux varios induta colores Luſtrat Chloris agros, aliméntaq; floribus affert. Naſcuntut ſegeres atq; exoprata coloni
Vota fovent, ſpectanda venit ſors torius anni.
Silvanus quoq; ei venit auxiliaris& omnes(ni Excit Hamadryadas, quæ poſtquã ante ora Tyran- Convenère ſui, non eſt hortamine longo Nunc, ait, utendum, virtutem oſtendite veſtram, Sic opus eſt, intrate ſolum& rorante liquore Arboribus viduis ſocios reparate virores.
Juſſerat. Illæ abeunt, radicibus ora relaxant, Silvarumq; petunt vegetante cacumina curſu. Inde hilarata ruunt per apertos germina ramos, Cumq; rubis lauri& platani& querceta vireſcunt, Atq; ſuum paſſim redolent pomaria florem, 3 Etvolucrum nupturus am or ſub pubere ſilya Dulce ſonat tenui deductum gutture carmen.
sed quid deliciæ rantæ, quid tanta bonorum B Sum-

Summa juvet? ſi quis leeto deßxus Ahheld Febre laboraret, jamnum fervoribus uſtus,
Jam modd frigoribus coucuffus,& omne dolorum Expertus genus, aut aliis marcoribus ægrens.
O lgitur nôſtri felicia tenpora veris, Cui ſeBrcRKER o, facilem, Duce, jungit amicam IpſaVALETupos terris Regina beatis Uſq; profecta zpotens noſtram curare ſalubri Tempetie vitam, præſens lapienter avari Ludere præcipites ſpes& mala vota Charontis.
Salve,(ſi princeps poteris ſalvere ſaluris) Sed ſalve, ò quàm tu noſttis pars optima voris Expectata venis, te molli umbrata juventus Veſtè genas vocat,& ſeRii te dulce levamen EÆxgri quos tacità tenuavit mõle ſenectus. Te ibi tèq; ſuis gens omnis amicat amicis, Qudſe oriens moriênsq́; movet Titanius orbis, Nemortale lue ſeclum tabelcat,& orci Lictor atrox vaſtet populos& lumine privet. AlmaVAIETuDO, telæta Lubentia mater Ambit,& ingenuà ſecum cantusq; Chorosq; Adducit Charitésq; manu, neq́; verò Voluptas Candida abeſt validòq; inſignes robore vires, Te ſocius comitatur Hymen, ubicuugq; SaZalis Humanis commiſta locis. Aſt Frigida T uſſis Er cruciæ Febres,& Morbi& Morta citatis Diffugiunt pedibus, penitq; abdùntur Avernd.
Quxæ te digna autem polian tur carmina, ranti. Productor, BIckERrä, boni? Tua gloria perſtet.
Glotia perpetuum celebris manſura per ævum, Et tua creſcentes revireſcat vita per annos. Honoris ergo f. Giſæ
M. Salomon Codomaànnus
Byrhurinus, XVI. Martl clo Io c XII.
RE-
ſetde
2
AEM 1 Anems
du omama in: Oſon Aawut u ie ju ſena, un C ſeoo. an ae NAatura,an ſaume iſ ꝛen mun an anomalu. Mim uemih 8 iilmu uaude m. Vieru dfſeium. b 3 ma Ae auhun 1 Ver muuna. 3 ai dh Vcniyareſt,
V

A „jungtim ig dears us ⸗uraredglhi ueruui lmrota Channad terelalunh Soptimawoii dmatajureuu h ace leranen om lenectu. us eic damich tt Titatüudti 2te Kotci 8 uminepiiet aa Ludentamn as 6 Cdrg der, verd lolhan is köbotefileh dturau Nigialn G D ottaclaub duutatäfecn0. ut cumäaraht- inr rungaiajet. m: ſura pet enul N pet anuot
1 0h Cobomumd;
tinus, II dem
89, 8 8,8,8,9,8,39,3,2838
2 A M. S:FHcVechehrhnn RERUM AC VERBORUM NO- TATU DIGNORUM INDEXx, COM- plectens omnia ordine alphabetico, quæ- cungq; in præſenti opere tradunturt.
Blactntio infantis. 20 Ablaclatts uerü pro po- lu vinum conveniat. 216 **. Accuratè ſanus quis. 179 ejuu ſigna.:¹S0. diara. 151 & ſe†. utrum detur iu natura. 14 4. num etiam- ſtatura juſt am proportio- nem requirat., 191. ejus auomalia. 192 Adanms protoplaſtas& ſoler. tiſſimus natara indaga- tor. 9 eAeris officium in microco- ſmo. 41 Aer ſalubris quiſnam. 12 Mer mutat temperamenta. ibid.& ſeq. facilè inqui-
udri potesſt. 12 5.à ventors
A
cõmotione purgatur. 129 Aer humidus, n ſenibus aptior quam 5 ccus? 224
& ſe⸗?. Aeris detrimenta utrit ma- jora ſint quùm aua. 444
& ſeq.
Aeru gravitas quomodo corrigenda. 597 Aade⸗ Tuomoda exſtruen- dæ. 16 g yptl omnes Medici. 14 ſculapiiss medicinæ autor 72. fulmine interiir. 73 Aſtatis prophjlaxis. 205 Etaz quanam ad concubi- tum apea. 90 Alimenta quænam ſint con- venientia. 130. non ſunt ſumenda tepida. 135 2 e/Tlvus

—————
— 3
1NDE X. lvus aſtricta,& ejus diata. Articulorum cuſtodia,& 376.& ſeq. nimis fluens arthritidis præſer vatio. & ejuſdem diæta. 335. G 29 9. ES· ſeq· faqjf. Aſtri per verſi corre ctio. 395 Amore capti, quibus ſinis Aurium cuſtodia. 25* noſcantur. 311 Auſtri cur abortire faciant Amoris effetus in Autiocho 371-& ſe7. Stratonico. r Autumni prophylaxxis. 405. Animi cum corpore conſor-& ſeq. cur non ſit tempe- tium. 2) rTatus ul yer. 442·Gſegg.
Animi mores an ſequantur corporis alimentum. 23
ſe Auomalia temperamento-
Balſamica eucraſia. 32 Balſamicus liquor quid. 35 e juis parietas. ibid. 45. Se.
rum. 2 59.& ſeq diata ge-& ſeq. neralis. 171.& ſeq. Balſamus eſl lux etherea ho- Autidotus adverſus venena. mini“. 46. E ſeq. 74 Balſamus deflectens. 26 Aper ægrotaus cancris veſci- eiuſdem veſtututio. ibid. tur. 7 Balſamus cordis declinaus. Apollo primus apud Gracos 270. hepatis; pulmonis, Medicinam coluit. 12 ſplenis. ibid, renum decli- Aqua pluvialis leviſſima. naus. ibid. fellis, ventricu- 154.& ſe]. l, uteri. ibid.& ſeq. teſti-
culorum. 271
Aquæa correctio. 432.& ſeq. Balſamus deflectens; an&
Aquila quomodo exoludat
ova.§
Artium origo. y u. 314·S4a · Artes cum Marte creverunt.— 173.63 /*3. ſanis gramine ſibi mede-
fitr.
quomodo réſtaurari poſ⸗
utis zuum 8 b. (vehrum 19 deſellent u a.J2. e Se un aum ſon 7 a a. 7 Nenui at 1hu, p. ſemman n 1 unmenn u b ſe. imm cali 1 yljfuudt un eur (crehn fuuhe gluauuch han5 Crhum ann a Menta an 1M O ſe (oruſ Gaus„ umuuuch a „bg lena mmyls lon Conden, (umn, Aas V vna

9. duftuun, 5 in heeman. n
1 Correcgu. 96 ad rodia. 21 W horun fran. 2. V nphylan a aepr nan ſi tnye.
Me F4tae V
1 1
duucraſa 3 r laquor quil— aetas ihid. 4, llux uhnuak- 1 44cl. aeflelten, ul eſtaauu. U avordu decluun, A atir pummit u, reuum duu- M. falinaenniu un bud. G ſaneh um 171 e ſfedlen,, m 6 uan nſtaunnn I znoht
anit ſ mi⸗ 1 fhlre
kuT.
(anities qu omodo emendan-
da. 377 ſrebrum Luna hominis. S1
b deflectentis ad calidum ſi-
gua. 272. eius diæta. ibid. c ſe. ad ſiccum& cali-
3 dum ſigna. 273. G ſod.
Aiæta. 274. frigidi defle- Ctentis ſigna. 275. diæta.
ibid. frigidi& ſicci 2789
(erebrum cur facilèa frigore
detrimentum capiat. 240 6H]. ſtrebro calido præditi non- profunde dormiunt& cux. 279 (erebro frigido præditi pro- greſſu ætatis citò fiunt he- beteés, 2o (erebrum quomodo excre- menta ſua deponat.. 319 x ſeq.
(ereviſa ſalubris quæ. 112
quomodo conficiatur. 155 & ſeq.
(æna utrum prandio libera-
lior con veuiat. 154 0. biron, Medicus quãdo vi- verit. 73
1 ND EX.
7 Cubi ſimilimi una menſe ſu-
mendi. 147. alternatim cum potu miſcendi. 179 corrupti&ætetri odores fu- giendi.; 32.· medicati qui- nam. 26 ſuſpecti prophj- laxis. 473. G. ſeo. Cibus potum præcedere de- bet. 14147 Ciborum ordo. 143.& ſeq. Cibum quærit omne animal. 343— d eibo quieſcendum. 140 Civitatum ſitus quid confe- rat. 16 4.& ſeqa. Civitatis exſtructio, in quâ incola perpetuum ver vi- vere poſſint. ibid. Colorum cum luce affinitas. 4⁶ Confirmatio flectens. 250 Conſer vare quid ſit. 23 Conceptionis figna. 93. Sſeq. Coucubitus quando ſuſcipi alus. Conſtructio membrorũ, quæ & quotuplex. 63& ſeJ. Conſuetudo quid poſſit. 1721
Gſez) Cor Solhominis. o 3 Cor-⸗

—
——ÿ—
1NDEX.
C. ordis flectentis ad calidum
ſigna. 297. calidi& ſicci, calidi& humidi,& diæ
ea. ibid. Cor parvum an audacian comitetur. 321
Correctio elementorum infe- rioris globi. 42.&ſe-a.
Corpus humanii nou eſt me- dicinæ ſubjectum. 19.i- perpetuo est fluwxu. 41 reſtauratioue indiget. ibid. mundificandum ſeduld. 6§.& /e*.
Gorpora noſtra quomodo ex mulatioue acris muten- kur. 441
D
Damaæ diclamo ſe reſtituitt. s
Decubitus in latus ſiniſtrum, at& ſupenus im probatur. 123
Dantes magni& numeroſi vitam longam indicant 27.2g
Dentitionis in infantibus ſi- gua. 2⁰
Dentium euſtodia. 293
Denſa corpora quæ. 231. G
722.
Deſtruere commune est—†= rannis cum malis genius.
449
Diagora⸗ hodlius præ leti-
tia mortuus. 24 Diaplaſis corporis quid& quotuplex. 60
Diaplaſis corpsris magica. 5 4 Diata quid& quotuplex. 6S Drackenæ radix alexiphar- macum folia verò vene- num. 4 E Electio conjugis aptiſſimæ.&⁶ Elementaris in homine re-
1o. /s Elementu ignis& aeris. 37 aquæ&terræ. 38
Elementa hominis deflecten- tia. 2 71. eorundem laſſitu- 4o. 347.& ſeqa.
Elementorum cagaſtrum quomodo corrigendum. 432. GſeqJ.
Embrjulciæ adminiſt ratio.
3743
Errores diætæ quomodo cor-
rigendæ 535 Eu
lraſe endni I
quil
Halſemica 88
hunaſuchen te tle. 4 Lxcretuna ein venli Ereroitia nde qualgeu*⁴ ſe Exerciud en unyuiu de Frrratii aaunm Genat. uulmuelen 7 lixuxaid achr zunnli Phuraur ann n utn) g iſſalm za9 vereta C Nuninajen ae 9, ſh lTamum uu Umaum V vemia Ariiu ſu 1 lnmumn—

Wmuun N. n uüan 8 zus
buda pe eri. nu. 4 Kjen hni 1 r.
AlG zunnes radix tajie an folia umn en.
2
E V 38 ug dhüſßra Muus in hemu n.
6
rgnus G ui,y Sterrs. J Avommnudhhin⸗ eurunien ſu zub vem aunghm 8 an geuum
„. enn
taamunſti Rur unu Ar.
V br
Eucraſia corporis duplex. 32. balſamica& chærionia quid. ibidd. G34.
Eucraſis charionia diſtribu- tio. zbid.
Excretioues caxporis promo- venda. 6
Exercitia corporis& anima qualia couveniant. 70. G ſeq.
Exercitia otia utrum vi- tam producãt. 75.& ſeq.
Exvercitii auimi quale con- veniat. 798.& ſe.
F.
Felin homine ſtella Martis. „2
Figuratio corporis quid& quotupler. 63
fFiguratio analoga infantim in utero partum reddit difĩcilem. 3 74. eiuſdem, Varietas& eura. ibid.
Fumina paradyſi in homine. 59. E& feq.
Fomenta quid. 124
Fomentorum errores quomo- do corrigendi. 396.&s ſeq.
Fontium ſitus ratio. 16
Frumentorum putridorum
uſus peſtis cauſa. 416. G ſe⸗.— G Globuh odoriferi tempore peſtis geſtandi. 429 H
Hepar ſtella ſovis in bomi-
Neé. 4 71 Hermetis Triſmegiſti opera. 11
Hippocrate medicina in-
ſtaurator. 12 Hippopommus vena ſactio- nem monſtravit. 5. 9 Hircus olidus peſtem arcet.
431 Hominis ſtatus ante lapſum,
& poſt lapſum. 2 Homa neceſſitate compulſiss medicinam,& omnes ar-
tes in venit. 3 Homo microcoſmus E& ejuſ- dem regiones. 319 Homo aſtralis quidçG. 42
Hyemis prophylaxi. 399. G 2q. Hjemns ſerena ſaluberrima. ibid. b Hyeme cur ventricnlus plus cibi conficiat. 101 4† Hem⸗

1ND EX.
Hyems auſtralis& ver A- quilonium cur prægnanti- bus abortum minentur. 5373
Hydromelitis confeclio& Vires. 25§
Hgieina prima medicinaæ pars. 7
Ibis avis clyſmatis uſum ape- ruit. 9
fetoris calidi ſiguna& ejus diæta. 290. frigidi& dia- ta. 291
Zecur frigidum, an febribus obnoxium. 32 9.& ſe⸗.
Feſus Chriſtus, Dei& Ma- riæ filius, perfectus animæ & corporis Medicus. 10
Imaginatio malorum corpo- ris habitum immutat. ũõ
lufantium diata. 19s.& ſeqq.
Infantes an meliuts materno, an alieno lacte nutrian- tur. 213. G ſe. cur cibus uberrimus. 219. una atate interdum plus creſtumt, quam alia. ibid. 8 220
Træ medela, 13. eius effestus. 356
Inſectæ quomodo fugandeæ. 4777 Invidia remedium. 373.&
fe. L Lastis defectus. 202. abun-
danutia. 20 ½. vutzoſi cor- rectio. 20„ Laſſitudinits ab exercitius medela. 341. à vocifera- tione. ibid.& ſeq. à labori- bus domeſticis, Vvigiliis. 34 2. E& ſeq. ab ambulatio- nibus, itineribus. 3 454. a5 equitatione, E& na viga- tione. 24 E ſeqJ. Laßitudinis diſtributio. 347 ſimplex qurid ſit. ibid. cum inanitione quid. 349 ejuſdem diſtributio eν radus. ibid.& ſeq. Laßitudo hominis ætherei. 370. G ſed.
Leo ægrotaus ſimiam de vo- rat. Libidiuis medela. 572
Lienis calidi diæta. 292. fri-
gidi. ihid. Lieni d bepati cur dulcia inimica. 350
Lignum
lnan uhti und ſerje 2*
(urat.
Lungeuihom lLapus locaſt ie
zetur.
Ilachannae aëfem Olalamade ta. Maumea mui d an tnusdu an Uheduma aun laaueins A4 j Glembn drinn fhsa Ulenſhuun dr
Dlnſi
muid a i

s
8. nä
⁰ 8 unu
diem 6 1
8 eſtieu, unlt D abata lunn.
nenbu z340
Mne, 6 ituma d4c
A Airh 7h 1 39 2 vnd ſe.u Aam
ee zuit 39
A d nhu 5
hu G0 adominu ale
7
Du ſmim Au
3 eueh n dn ichenn ee
Mu.
DVui ay uiu
1 dum
4 0 Mande.
IN DEX.
Lignum apud olucenſes, quod ſerpentum morſus curat. 44
Laers homines ubi⸗ 12
Lupus locuſtus tritici ſibi me- detur. 7 M
Maäachaon Medicus quan- do foruerit. 13
Mala bonis ubigq, ſuut mix- ta. 749
Medic inæ primi Profeſſores multa ab animalibus 69 brutis didicerunt. 6
Medicina an ſit ars. 1
Medricina vera diſtributio. 77
Membra ad calidum, quæ declinent. ο.& ſeq. ad frigidu quæ deflectut. 7
M enſtrua purgatio quando contingat. 90
Menſtruoruũ ſuppreſiio. 36 4 &ſe.
Menſtrua ſuppurata. 366. ni- mium fluentia. 367
Miniſtri Eceleſiæ dum pe- ſte correptos viſitant, quo- modo praſervanai. 131
G ſeq.
Maærores corpus deformant. 54
Mundus in ſo⸗z- a— regitur.
Aexſs ica Inuu⸗ 224 da
MNece ſlitas artium inventrix. J.174
Mihil agit ultra vires ſuu. 34
MNimbrot primùum Kempu. blicam conſtituit. 74
Nutricis electio&sdiata. 202
O*
Oceani diviſiones in homi- ne. 40 Oculorum cuſtadig. 252 Otioſorum diæta. 360
Pandoræa fabula enua 7 2es. cet..5 Eauis variæ ſpecies. 149. 27 ſeq. quomodo conficaatur. 150. portio ejuſdem ad cæ- teros cibos qubg. m Parturientium ſigna& dia- ꝛd. 705.G ſed—. Partus tempora in ſolohomi- ne eſſe incerta. 129
ahahosie& Prognaſtica
ſum

ſummis Medicims parti- bus ſubordinantur. 21 Pharmaca quævis ſignatx- ras gerunt. F Pbhilippus Theophraſtus Pa- racelſus Hermeticam me- dicinam in Germania re- ſtauravit. 15 Penracula in peſte qualia cs- veniaut. Peſtis prophylavis. 4⁹. E ſa2. eius cauſe& higua. 410.& ſa· Peſtem fugientium qiæta. 41. domi manentiu dia- ta. 4¹⁵ Piülale putredinem peſtiferã evacuantes. 42. Pioratus cauſa in infantibus ecens natis. 111.& ſeq. Podagra praſervatio. 295. 2 12z. Potus cou uenientiſſimus. 77ſ32 Porcus napis ſibi medetur. 4⁷7 CDregnantium urina qualis.
97 Prægnautes an purgandaæ.
—
INPDEX.
371. cur primis& ulti- TProphylaxis parturien-
mus menſibus purgdtio⸗ nes dafficulter ferant 375
Prægnantibus an amara
ſins noxia. 379 Prægnantium tormina& dolores genitalium quo- modo curanda. 2⁰§ Prægnantium flatus. thid Praſer vatio ſauitatis ex en⸗- te Pagoii. 9o. ex ente Dei. 65 Principits obſtandunz. 261 Prophjlaxis ſecunda bygiei- na pars. 266. eiuſdem di- Viſio. ihid. Prophylavis univerſalis 10- tius corporus flectentis ad calidum. 302. ad cali- dum bumidunò. ibid. ad calidum ò ſiccums. 504. ad frigidum& hu- midum. 305. ad frigidum & ſiccum. 2⁰7 Prophlaxis corparis decli- nantis ſecundum confor- mationem. 3⁰6 Trophlaxis corporis rari. 309. deuſi. 312
un.. UAmnistak in u. 29. fun diua.
Duhmo ntie
Luil ſm lit talun hal Aetenam kenrun'maa mald tinaae Lemuunnj 3 Umuihu i tmyunej a deaum iſl ae 2 lelin euln ihan. n jucamn . anünlg, d 4 V auns„ nati... dnan

. Shu iatn.
Dle frant.
Ai„ ah —,
Am„s -
am tormin 6
nitalun Ju.
ud.,
Au ſlau dul
ſanitatuz exa.
8 o. ereme hi
aRandm. z6 ſecunlilſna '6. euſcen Äd. uuiver dbl ruu flitenuu . 302. 40cur mmiduuu ili¹ m E ſcum. igaaum èi Jraliguun ., II a eunuri at X udm ranir. an. M an ennni an.
*½ 3 1t
an o. in tum.
1 ND EX.
tium. 351 Fuimonis talidi ſigna& diæ-
ta. 289. frigidi ſigna& diata. ibid.
TPulmo cur citò ſeneſcat. 327
Quail ſen Quirpile animal-
culun Inſula Zeilam. 7
R
Rara corpora quæanam. 230 Reno vatio medicamina quo- modo componenda. 403 Renovatio non aqus, in- omnibus corporibus, omni tem pore procedit. 40 Renum defle cteutium duata. 292 Kepletio quid. 4 12 ejus pro- pbylaxis. ibidem& ſeq. ejus comitet. 4 54. ſeg. particularis quid ſit. 2206 Reæpleti capitis ſigna. ibidem. thoracis. ibidem. ventris, hepatis, veſicæ, corporis habitus. 4/4. ſeq. Repletio elementorum ho- minis. 41S. asérei globs. ibid. inferiorir. 460
Kepletio uni verſalis quid. 46. enſdem diviſio. ibid.& ſæq. doloris laſſi particeps quanam ſu a6
Regurgitant. 469.& ſea.
Regurgitan: 20 rætepta. 4 ⁶
8
Sanitas eſt corporis&s animi concordia. 21 Sanitatis membra. ,i. figna 64 tutela quot modis per- ficiatur. 6. ſtitentis- Qua. 266. diata. 1 5id.
Saturnus an vitam foveat. 126
Seuum diæta. 225
Senibus quis aur aptior. 22.
Seyſuum exteriorum deja f?atzo. 353
Serpens quorannis ſenectam abjicꝛr. 404
Semans quando& quomo- do ſuſcipiendug. ,1 /. vira reſtaurat. 177. debet eſſe nocturmuts. 214
Somnia terribilia quonodo abigenda. 262
Spe-

1 ND
Spelunca in itinere Neapo- litano, quad omnia ani- mautia interfuit. 4
Splen Saturnus in homine.
„o*
Stertor in ſomno cur fiat.36¹-
T
Temperies balſamica. 193 Saturnina. ibid. Martia- lis. 194. Kenerea. 194 Mercurialis. 195. chærio- nia. ibid. chærionia defle- Rens. 196. calida defte-
cteus. 196. calida& hu-
mida. 19 7. calida& ſicca. 221. frigida. 223. frigida &s ſicca. 225. diæta. ibid. Temperies inaqualit. 233 7 emperiei varietas juxt cli- mata orbis terrarum. 23 4 Temperies populorum in eoruü, qui ab Oriente ver- — ſus Boreambabitant. 2 42. Scytharum. 2 44. Moſco- vitaruũ, Lapponum, Suè- carum. 249 Temperies Europæorum. 252 Americanorum. 275 Terminus vita finitus eſt. 26
Oriente habitantiu. 237
E. X. quantus nobis ſit conceſ= ſus. ibi Ar Sſ jete prolongari p⁰ε*
17. 1. 2
Thebani Sacerdotes medici- nam ab A& pttis didi- cerunt. 71
Teſticulorum deflectentium diæta. 29
Thraaes hominis natalitium deplorarunt. 3
Terror quid mali attulerit. 315S5
Triſtitia vemedium 1 V
Valetudo eſt medicinæ ſub-
jectum. 2⁰
Veneris abuſus quomodo*e-
parandus. 362
Ventriculi flectentis ſigna: ad
calidum. 2 944. diæta. ibid. calidi& humidi, calidi & ſicci. ibid. frigid fle- ctentis ſigna& d'æta. 295 frigidi& aquoſi. 286. fri- gidi G ſicci. ibid. diæta. bid. Ventriculo num detergentia inimica. 327
Ventriculus temperatus du
trum perfeitißim opera-
354
tionis.
onis, ſm temport dd
42. Ver utrum riln tmorun e mum. Vaimenmt e nniignß iie dirve ciſenm gtrnaun Väjusfalem i Vunn zuuie 1l Viu micmeun in
8

2—
ehi heene, * humaini⸗ 2 erdnamellez. Egynuaa = aeſetanun uus naualuuun ð8. mal attubr
eaum 7 mediiuu/ 4 — 4¹ qunnuunr. elleniikſguia 254 Ata lu. 1 humud, adlä- u fuuſ na S Autaz! ahuuſalt.hr ar üu Aa 1 un deunans
— Ä)
n 11h
faontz
INDEX.
rionis. 531
Verni temporis prophylaxis. 4⁰².
Ver utrum reliquorum anni temporum ſit tem peratij ſimum. 24⁰
Veſtimentorum ratio. ibi. an in iis conficiendis induen- disve cõſtellationi aliquid ſit tribuendum. 161.16 6
Veſicæ flectentis diæca. 292
Vinum quodnam ſalubrius.
15 Vita microcoſmi à macro-
coſmo pendet. 44 Vrina ſuppreſſa. 339.·& ſeq. nimis fluens. 341
Tueri declinantis ad cali- dum ſigna& diata. 29 4 ad frigidi declinantis& diata. 291
Dteriflectentisad humidum ſigna& diata. 296. ud frigidum& ſiccum. 297
Z
Zenechton Paracelſi. 224
F INI.

Anah
4
N8 6500 Dlantm
a
19 Dercendade
1 7„,K
W ſant. tſgen N. 3 1 leng lnkare eſa de 4. anta

Jo HANNIS BICkE RI., M DICI OSSATIENSIS ordinarii, Hermets redivivi ſeuMe- 5 dicinæ methodicè deſcriptæ Tomi primi,
SECTIO PRIMA: De ſanitate conſtanti conſer-
vanda
b 1 1 e ees
V
b
CAPIUITI. De tuenda ſanitate generatim⸗. AX EDICIWA eft ars bene H curandi valerudineé cor. Poris humani. 1 2. Eius partes duæ hunt— herapeuric æ. b 5. Hgieina est prima medicina par⸗ 3 ſanitate conſer vanda. 4. Janitas eit entium corpori barmo. 2 nia

2 De anitate nia ad ationes ſalubriter obeundas. Cujus conſequens vita longa eft.
F. U ita longaeſt, quæ naturæ termino, nulla inter veniente violent ia, clauditur.
FcROLIOM.
Origo ca- 1 Omo ad imaginem Dei creatus, omni- lamiratis I Ibus tam corporis, quàm animi ornamen- humanæ.
tis perfectiſſimè inſtructus, toti mundanæ ma- chinæ, ut omnibus creatis frueretur, præfectus, ſi mandatis eſus obtemperaſſet, hoc munus ſumma cum laude obiiſſet,& tandem ſine ani- me& corporis periculis cum gloria in eternam patriam receptus eſſet: ver˙m quia Satanæ mendaciis deceptus, in mandata creatoris tur- piter impegit, juſto Dei judicio vehementem riſtinæ dignitatis jacturam paſſus eſt, qua non ſolùm clariſſimi intellectus radii obnubilati, ne veſtigium quidem divini luminis conſpi- ciendum præbent, ted& corpus inſuper tam tetris morboſisq́ue calamitatibus inquinatum eſt, ut cùm antè vitæ alacris dona comprehen- deret, jam nil niſi mortis rellolacia fundat. Creaturæ præterea cœli& terræ maledictio- nem propter hominem paſſæ undiq; in ipſum conſpirant, ut cùm antea Balſarita& ſaluta- ria producerent, jam peſtifera& exitialia in 8 2 hominis uſum proferant. Unde ille variis infi- nitisq; contagiis expoſitus, nihil cettius, niſi vi- G 1&
(mſtadn Maloluuone ſonem exped d rios clami lidandomet 1 ſeod drom midamelleb u pinde porauc mnes clawtan kogit krwenn recoperadm ih
inftacun ien de korbewlälelſih tau lyihlusu büroninenee eauau un Vnt aum m nuigent Alnae miſeralubs, an aciuch Hnc ar thore Faleioh n conzocn in e ebtanſenndu z2 cumtlatnt bendbds, ho
porwit gan nem qugd ſerunein drom igſada
ſ caga 4. b ltia

8b
„A nula. lie
ure knin Xn, clauain V V cteabus, um. am uimiornang. — muncdenen. am etut, prateh = t, hoc mmm — mdemüuea lotia in gen ü= em quu bad ta creatolüne — lo vehemen Kuseſtqun = adü obnad aluminis eun dus inſcpan ü= dus inquihmn = na compair — ellolacia ine rræ malediè = undiqh inis Alawitabi a& exiu = de ille uut ullcedlibl
3
mniſſam eſſe Pandoram, omnia mala ſecum in
Conſtanti conſer vandas. 3
iæ diſſolutionem,& Balſami Iliaſtriei corru-
ptionem expectare poteſt. Quem ſtatum ho- Oui dper
minis calamitoſum vetuſtiſſimus ille Aſcræus pandoræ
ſub Pandoræ fabula eleganter depinxit, ubi re- pixidem
fert, ob Promethei furtum ſeu Adami lapſum intelli- gendum.
pixide portantem, quam cùm’illa aperuit, o-
mnes calamitatis ſpecies in mundum irrepſiſſe
fingit. Et ne ſpes homini ad priſtinum ſtatum
recuperandum relicta eſſet, addit Poëta, eam
infractam intus manſiſſe ſub dolii labris, nec
forãs evolaſſe. Quod ipſum Divinus Hipposra- Miſeria
tes in Epiſtola ad Damageium ſequentibus ver- humana.
bis non ineptè deploravit: Hoano, inquit, dum
educatur, inutulis eſt,&s alienum auxilium im-
plorat, dum creſcit, inſipiens, protervus, pædagogo
indigens, dũ in vigore eft, audax, dum decreſcit,
miſerabilis, ubi labores ſuos imprudenter recolit
ac jactat. Hinc Thraces& finitimi populi, au-
thore Valerio Maximo, in infantium natalitiis
convocatis ſanguineis, quantum miſeriarum
eis tranſeundum eſſet, flebant, exequias verèà
cum hilaritate celebrabant. Quibus ita ſe ha- Miſeriam
bentibus, homo melius ſibi proſpicere non humanam
potuit, quaàm ut hanc miſerrimam conditio- ars medi-
nem, quaquà poſſet arte, ſublevaret. Id autem aäbls.
aſſecutus eſt arte medica, qua cœli& elemen-
torum injurias, ipſum concutientes, deelina-
vit, cagaſtrica alimentorum correxit,& cætera
C 2 ad
——

4 DSDe Janitate
Quomo- ad vitam facilius tranſigendã adhibuit: Quam-
do medi- cina ſuc- currat im- becillita- ti huma- næ, c˙ùm tamen to- ta creatu- ra maledi- tionem
ſubierit.
vis dubitare quiſpiam poſſet: unde homo ſibi allevationẽ delumere potuiſſet, ii omnes crea- turæ,& que ex his proveniunt, maledictionem ſubuſſent. Cui facilè ſatisfiet, ſi perpenderir Deum omnis bonitatis fontem non omne bo- num, quod antea rebus incluſerat, maledictio-
ne deleviſſe: led cuivis terræ, quæ ſub ceœlo eſt,
vernaculum pharmacũ vernaculis morbis op- poſitum reliquiſſe: cujus rei exempla plurima
jiber naturæ nobis exhibet. Sic ſcabies Indica ex India petiro ligno curatur, quamvis preſtan- tiora apud nos inventa fuerint remedia, cùm
moibus ad nos migravit. Sic Drackenæ folia præſens venenum, radicem verò foliorum ve-
neni alexipharmacum apud Peruvianos inve-
niri, Cluſius recenſet. Eodem pacto Molucen-
ſes lerpente quodam regulo infeſtantur, cujus
morlus præſentem mortem interr, cui tamen medentur incolæ ligno, eadem inſula creſcen- te, quod ſolummodò geſtatum, aut decem gra-
norum pondere ex aqua conveniente aſſum- ptum ejuſmodi plagam perfectè ſanar. Qui Romaà Neapolim proficiſcuntur, iis antrum occutrit, quod omnia animantia venenato ha-
litu exanimat, cui tamen lacus vicinus eſt, qui
2
ſuffocata animalia, ſi injiciantur, cevocat. Lon-
gum nimis foret, ſi omnia iſta minutius per-
ſtringere velim, cùm omnibus ſub cœlo pro- vin-
4
Cunſ 3n leisralapha K
micens inlee
nhclion vn dn dacd peliyic d xem nonrald in eotumelhcun fellicuid hie te nalcenrblan dam alilmg oe velaren unene 1 deten, Kinbe eir tamennonfnus nosadocoma tem& värutera racküngnüe Kiiollbos e dendazprore e Oceuyan ſen a elan lann ea, e denpmie Pndairsjlot,. 8 nomo t„ lopem doma, 1 reibararie. hnn 4 M
„ 1u ueian„

lunr miich. ke uxldheaah r culämohnn. =xempla-lum iie ſcadie len A uamüpra = i temedacn — Drackenſah ero follormy- = deruciandihr.
Pacto Mou.
Meſtantu’h ntect, olium — miinlclachten — aaat deangr — iegientralor — ecte lamn C = ar, is um = atia venenilt „s vicinubehg Aur cerocnlr ka mihunäe
d i 1 s lüd erhn 8
Conſtanti conſer vandas./
vinciis talia pharmaca non ſoluùm conceſſa, ſed pharmaca concreatis interdum ſignis donata ſint. Nam ſignaturas ur faciliori via homo eadem inveſtigaret, id- fuas ha-
circò perſpicuum& vivum A Deo characte- rem non rarò impreſſum geſtant, qui omnem eorum efficaciam accuxratiſſime depingi, ut in
perſicaria. hyperico, plantagine, cæteriś; ter-
ræ naſcentibus videtis. Nam quamvis inter- dum altiſſimus has notas variis impedimentis velaverit, ut non niſrrejectis obſtaculis ſe pro- derent,& in hominis uſum venire poſſent; id tamen non fruſtrà, aut ſine cauſa fecit, ſed ut nos ab ocio, malorum omnium fonte, ad labo- rem& virtutem excitaret, ut in talibus inqui- rendis ingenii,& judicii noſtri vires à terrenis & viſibilibus ad cœleſtia inviſibilia apprehen- denda aptiores redderet. Quo ſtudio multum occupati fuerunt ſapientes antiquiſſimi, qui eriam varia, eaq́; ſecreta ex Dei magnalibus in
bent.
Curmul- torũ me- dicaminũ abſtruſæ vires.
lucem protulerunt. Simili labore variæ artes Artium
infinitæq́; ſcientiæ innotuerunt, atque hac ra-
tione homo labore& ſudore panem come-
dit. Quod ipſum Poëta innuere videtur, dum Jovem homines ad laborem acuiſſe 1. Georg. teſtatur, hiſce verſibus: b =Mellaq, decuſſit foliis, ignemꝗ, removit,
Et paſſim rrvis currentia vina repreſſit.
At quid ita?: b
Dt varias uſus meditando extunderet arte⸗
6 3 DPau-
origo.

5 Dae Jamitate
Paulatim,& falcis frumenti quæreretherbã. Ert paulò poôſt: Tum laqueis captare feras& fallere viſco Inventun. Quomo- Arq; ſi altius in humanæ vitæ ſtatum pene- domulta tramus, remq́; iplam ab ovo repetimus, omnia ad uſus hæc veriſſima eſſe uſu comperimus: Homo
humanos— accömo. namque cùm omnium animantinm eſſet præ- dautur. ſtantiſſimus,& intellectus radiis cætera ſupe-
raret, ſolus ille pro ſagacitate ſua, non tam ani- mantium, quàm cæterarum creaturarum in- ſtinctus omnes& ſingulos obſervare,& ad u- ſum transferre potuit. Sic ad galli cantum in- tentus, horologiũ compoſuit. Sciurum aquas tranancem, cùm videret, navigandi peritiam adeptus eſt: ab hirundine nidum componen- te, domicilium ædificare didicit. Ab apibus ve- rò& formicis monitus futuræ hyemis memor, omnis generis victualia collegit,& in horreis recondidit. Ardea hominem piſces capere, ara- nea pannos contexere docuit. Camelus ephip- pia equo imponenda monſtravit. Hæc& ſex- centa alia enumerare poſſem, niſi brevitatis ſtudio præterire mallem. Origome- Haud aliam ſanè viam ingreſſi medicinæ dicinæ, primi profeſſores, cùm naturam ſemper appe- quoad in. tere ſui conſervationem intelligerent, animo ventlone.... wemedio. attento animantium morbos& medelas ac- um. curatè explorarunt, id quod exemplo unatd altero
Cnſi
dtero decara u deäsanimabott ie od vle n. coripiot gonn Fo ſeesacual Foracitate? in communigin wiris üerer dn diem lgeliet tnegaegkint vior Hneu a dareretomir he oſcuwom ccia t obnoxub a- cosquert chan herat anirnt a dosparagtiea ermnälicgt tl hempe fe 2 dundſigit 11 knkcpenr e iamel 2 V Lüum m nciceneu ketionbesſl uce u
ken aggrein ungle lio ne dfal,den

Conſzanti conſer vanda. 7
altero deelarare poſſum. Canem namque vi- à cane.
decis animal homini domeſticum, ſialvi duri-
tie ob validam retentricis inteſtinorum vim
corripitur, gramine comeſto tanquam aperiti-
vo ſe evacuat. Eadem ratione lupus ex nimia à lupo.
voracitate ægrotans tenellis tritici locuſtis&
communi gramine ſe purgat: unde radices gra-
minis inter aperitiva connumerata, ad hunc
diem uique in uſu habentur. Pogcus, ſi exſatie- à porcs.
tate gravem ſe ſenſerit, napis veſcitur, ut flarkkeeʒ
vior: Hinc napos appetitũ excitare,& urinam
ducere homines didicerunt. Aper, ſi forſan hy- Ab apro.
oſciamum comederit, facilè convulſionibus
it obnoxius, ideò accurrit ad rivulos,& can-
cros quærit, quibus devoratis, priſtinam recu-
perat ſanitatẽ: unde naturæ exploratores can-
cros paralyticis& convulſis opitulari cogno-
verunt illudq́; ex ſignatura nõ ingonveniente,
tot nempe pedibus incurvatis, quibus ince-
dunt, ſignificari animadverterunt. Infula Zei- Ab exoti-
lam ſerpentem coronatum alit, cui inimiciſſi cis animar
mũ animalculum eadem inſula habitat, quod libus.
Quil vocant: id cum ſerpente pugnaturum,
radicem quandam præmordet, pedibusq́; an-
terioribus ſaltva conſperſis, caput primum, de-
inde reliquum corpus demulcet, poſtea ho-
ſtem aggreditur, nec dimittit, donec occiderit,
arque ſi iſto congreſſu ſerpentem non ſupera-
re valeat, denuò ad radicem confugit, ad quam C 4 ſe

àdamis.
Aleone.
Acervo. Aciconia.
Ab aquila.
Ab urſo.
AbHippo-
Potamo.
C De Sanitate ſe fricat,& in prælium redit, quo ſpectaculo e- docti Teilam incolæ hanc radicem venenis eſ- ſe adverſiſſimam. Pari pacto muſtela apud nos rutævires manifeſtavit, quà frequenter utitur, ſi cum ſerpente quopiam dimicatura eſt. Non di- cam, quomodo ſylveſtres damæ, ſi fortè ſpicu- lis à venatore inſequente ledantur, ubi reliquie ramentaq́; cuſpidis adhuc inhærent, dictamo comeſto ſibi medeantur, quoniam elegantiſſi- mis deſcripſit Poẽta verſibus Ii. Tneid.
Dictamum genetrix Cretæa carpit ab lda
Puberibus caulem foliis,& fiore comantem
Purpureo; non illa feris incognita capris 9 ramina, cum tergo volucres haſere ſagittæ. ic leo febricitans ſimiam capit, qua devo-
rata morbo liberatur: unde ſingulatem vim cor roborandi,& à febribus defendendi in corde ſimiæ latere, ſagaciſſimi phyſici invene- runt, ut etiam, ſi manu teneatur, pulſus motum cohibeat. Corvus devorato chameleonte foliis
lauri ſibi medetur,& ciconia, ſi carne ſerpen- tum repleta, derrimentum inde percipit, origa-
no comeſto ſe reſtituit. Hinc laurum& origa- num antidotis annumerarunt. Aquila, dum æthite lapide ova excludi, partum hominis fa- ciliorem reddere docuit. UIrſus, dum plethora gravatur, apes irritat, quarum punctionibus dum ſauciatur,& ſanguinis molẽ deponit, ſca- rificationes indicavit. Hippopotamus verò, ſi
fan-
(md
ngüti pleni a lu gedibos ae
liesprod
reh ploundae
ſwüü gtoltitt müßaogidene aquamemt latrodorit in Kioa clufeie oſtenck Hi a chelilonum ratt obkermiondetl. medtez unsane mum olerullahe ſtuville aara. Kad allae iidasheibilane dilperrilm ae Hnahut 1cl de ucmiſern n quiingeng enectad. mnisaide V vau an 5₰ lamgaan df V lmaciins ge RDollaiu. 13 merala kattaachas 4

A
Aſgscaalos.
emeneni. e.
f altenalna
2uenmuim
— unaecNon.
* e likon
am ekeganlt e II. Tneiq. uitab lu DSre tamauem nita dayuj
boſer⸗ ſagm
dit, quack
ingllaten i 2 defendenän Aphyliciinrn. pullimonm ü weleon bü ü= iſi carpeſegen percipiodir „ aurum Rorir A. Aquil, n um howibäi nn„dumplete — pandionis — le cepouiu- — otama
uur
delpic. 8 daririer V renn, dian
Conſtanti conſervandaA.
ſanguinis plenitudine ſe gravom ſenſerit, tam-
diu pedibus arundinum recenter præciſarum
ſtipites proculcat, donec vulneretur,& ſangui-
nemn profundat, quo exemplo monitus homo
ſimili prorſus modo in plenitudine phleboto-
miãà ſanguinem è venis emittit. Ibis avis, dum Ab Ibide. aqua marina inteſtina proluit, clyſmatis ulum introduxit. Serpens, dum oculos fœniculi af- àſerpente. ftictu clarificat, oculis caliginoſis medicinam oſtendit. Hirundo verò ad eoſdem affectus Ab hirun- chelidoniam monſtravit. Ex his& ſimilibus ¹'ne obſervatiombus è libro naturæ petitis, jacta
medicæ artis fundamenta primum fuëre, quo- rum ſolerriſſimus indagator extitit protopla- Primus
ſtus ille Adamus, qui cùm ex horto Eden eje inventor Ct s,& ab atbore vitæ ſemotus, è terræ naſcep- Medicinæ tibus herbis ſibi victum comparare cogetetur, diligentiſſimè pro ingenii viribus his ſtudiis incubuit, à quo poſtea hæc nobiliſſima ſcien- tia quaſi per manus tradita mauavit ad poſte⸗ ros, qui inventis ſemper aliquid addiderunt, donec eam perfectionem adepta eſt, ut colu- mnis lapideis exciperetur, ut author eſt ſoſe-* phus!.de autiquitat. judaic.& Zonaras I. anna- lium, què etiam ad diluvium, in quo tota mun- di machina everla eſt, durarunt. b
Poſt diluvium à Noacho eſusq́ue filiis ite- Propaga- rum excoli cœpit,& ad fummos Principes& tio Msdi- Patriarchas Abrahamum& hujus poſteros de- u Porr
C z lata, LUVun.
Adamus.

do De§anitate lata, ad Joſephum, Jacobi Patriarchæ filium, pervenit, quẽ plures medicos in Ægypto aluiſ-
ſe, Geneſ. ro- legimus, à quo tempore de ſuceeſ-
ſione hujus artis à§.S. nulla fit mentio, donec populus ex Ægypto eductus, Keges creare in- ciperet, tunc integram hanc artem Deus Salo- moni concredidit: quem incredibili ac profun- da ſapientia inſtructum, de omnibus Dei ma- gnalibus ſupra humanam fidem diſſeèruiſſe ſa- cræ teſtantur hiſtoriæ. A Salomone poſtea ars medica per Reges& Prophetas ad tertiam uſ- que mundi ætatem propagata eſt, in qua è vir- gine natus eſt Salvator noſter Jeſus Chriſtus, Dei& Mariæ filius, qui t verus animæ& cor- potis medicus, hanc artem planè perfecit, A- poſtolisq;; ſuis commendavit, qui per univer- ſum terrarum orbem Evangelium annuncian- tes, languentes omnes divinitùs curarunt, di- ſcipulisq́; ſuis idem, ut facerent, præceperunt. Eo enim tempore eum Theologia medicinam conjungebant Apoſtolorum diſcipuli, ut pa- 8 tet ex Luca Evangeliſta, quem Medicum ex profeſſo fuiſſe conſtat, à quibus ad ſanctos Pa- tres,& denique ad nos manavit, ubi eò perve- nit, ut peculiari profeſſionis titulo à Theolo- gia ſejuncta peculiares profeſſores aeceperit, qui ſtudio indefeſſo, ſingulariq́ue induſtria tot doctiſſimis commentariis eandem tam illu- ſtrem& planam fecerunt, ut facile præ reliquis Philo-
Cuhid
Uiolorbe 8 2 ſakrlcde ſin a
nicirum paci deesterbrder 3. crlom qoos rum monom i miswundinnih dos pie eg e dedocer eltun qux geich ui ſeimmſt, quige Gills:pudlan Maemſuil an ſemalimhm Licoli teltt a Bu qgem O bonem nyere urium inſenl er 1nQuodge 1 mo apene chrae woSeröont onndcglon en id lünegl ut ſanluh e nilekkaun ar, quamid. 1es, Kol, 8
ueleni 7 V marem,

— = Kegg armnn — em Deuiil.
— dibiianin nnidw dam.
Im diſenulta.
= mone olean 2 us achunuml. eſt inqla n ſelus(hitd, aniwexc. ane pelken, ui perwier umannmnanr mm us curarunt,43 7—t, ptaceyennt aiamednum liſcipuli u 2 Medieum e ad ſandosh it ubiedpene ulo Thech Aötes zerxy am e indutu — dem umil-. aleenii
Tulo-
Conſtanti conſer vanda. 11 Philoſophiæ ſcientiis palmam obtinere pol- ſet. Et ſic de primis medicinæ incunabulis, quo propaga- nimirum pacto in populo Dei progreſſa ſit, tio Medi- breviter haberis. Quem verò apud Ethnicos cinæ apud curlum, quõsve ſucceſſus habuerit, exhiſtoria- Ethnicos. rum monumentis patet. Si namque eam à pri-
mis mundi incolis, qui ſolenni imperio& arti-
bus præ reliquis populis fuerunt illuſtriores, deducere velimus, nulla nobis occurrit nario,
quæ medicinæ ſtudium majori induſtria per-
ſecuta ſit, quàm populus Ægyptiacus, ut&
Grillus apud Plutarchũ teſtetur, ros ⁶μενm⁴νμν
Miss nias a]gso&a, id eſt, ᷣ‿yptios omues
eſſe medicos. Horum excellenriſſimus, Diodo-
ri Siculi teſtimonio, extitit Hermes Triſmegi- Hlennes 4 ſtus quem Oſiris, Saturni&KRheæ fhlius, ob in- A meg ſignem ingenii præſtantiam, abſtruſarumque artium inventionem ſummis affecit honori-
bus. Quod& Strabo libro ſuæ Geograpbiæ ulti-
mo apertè confirmare videtur, dum Theba-
nos Sacerdotes Aſtronomiæ, Philoſophiæque
omnis cultores, artium inventionem Mercu-
rio Triſmegiſto inprimis ttibuere ſcribit, nam
ut jamblichus ex Seleuco recitat, eum viginti
mille& quinquaginta volumina ſcri püſſe fate-
tur, quamvis à Menetæo tricies ſexies mille li-
bros,& quingenta volumina exaraſſe dicatur- Quxæres, ſi vera eſſet, utique eum Poẽ᷑ta excla-
marem:
— ,,—
Sar.

„
T12 De Januitate
Barbara pjramidi ſileat miracula Mempbir.
Verùm cùm ab is profluxerit, à quibus tot fa- bulæ narrantur, non poſſum, quin æquo lecto- ri liberum relinquam judicium. Hoc quidem ſcio, veriſſimũ eſſe, omnes ferè, quorquot fue-
rint, periiſſe, ſine dubio cum bibliotheca illa
Magi Æ- gyptiorũ.
Pofrt Ægy- ptiòs inter Græcos Apollo o- ritur.
ſcula- pius.
inſigni, quam Cæſar Diocletianus ignibus de- vaſtavit. Poſt Mercurium Ægyptus artiam ſe- cretiſſimarũ paradiſus ingentes bibliothecas, virosq́; omnium artium cognitione excellen- tes aluit, qui hanc Hermetis medicinam ſub magiæ titulo excoluerunt, cujus inventis eam tam locupletatam& miraculoſam reddide- runt, ut batbari populi divinitatis quidpiam ſubeſſe rati, idcircò primos hujus artis profeſ- ſotes in Deorum numero collocarint. Ab his progreſſa ars medica ad Græcos derivata eſt, quorũ primus clacuit Apollo, Jovis& Latonæ filius, quem ideitcò Græci medicinæ invento- rem,& Deum prædicarunt: unde de ſeipſo a- pud Ovid.:¹. Metam. gloriatut: 1
In ventu medicina mei eſt, opiferq, per orbem
Dicor,& herbarum ſubjecta potentia nobis. Hujus filius Eſculapius paternis veſtigiis inſi- ſtens, mia felicitate eandem exercuit, qui cùm plurimis inventis eam ditiorem redderer, inter
primos quoque medicæ artis Deos& invento- res relatus eſt. Unde ille:
&r
Conße 2
3 Deuexun d
keſtitut han dosbü NMachn e Achäls prahe delirempoiten gno exetcuuce Plotü monuce tent,Deotund Dis conſern an in kpheliume veroò,aothou Kodebant,Nua habedenue ineha doincrattama olim lonban aee tim columai nte virorum umn. codralolſen,ae quogulterme 1smechodd 1nn cim ceul, bis üniet ekaata nostlqlead, m Dotadtlnt bumus meat tauraike kusshemd ter anin

=— ptus anan. s bidlole itioneezall =wediciuan ans in yeniheen — oſam aäül.
tnus gnhat.
—itatis qucen
jusanane — ocarint. bi — os derimnt = ſovis&luu icinæicfenu- nde deltias —— uferg vrein — hHoatentiunu —xz2s veltiyun etcunsquiu i feddetai 2eos Rinfer
bellitemporibus floruerunt,& hanc artẽ ma- gno exercitus commodo profeſſi ſunt. Et ne
Conſtanti conſer vanda. 13
St Deuu extintum Creſſis Epidaurius herbus, Reſtituit patriis Androgeona focis.
Cujus Blii Machaon& Podalyrius,& celebris Machaon
Hle Achillis præceptor Chiron, ſub Trojani
ipſorũ monumenta tam egregis inventa peri-
rent, Deorum templis iſta, tanquã donaria iplis
Diis conſecrata reconderunt. Egyptii quidem in Epheſtii Vulcani templo ſervabant: Græci verò, ut author eſt Pauſanias, in Epidauro cu- ſtodiebant, ubi docus olim EÆſculapio ſacer
habebatur, in quo ædificium marmore candi-
do ineruſtatum erat, quod Tholum vocabant, olim pluribus, Pauſaniæ verò temporę ſex tan- tum columnis ſuffultum, quibus nomina tum virorum, tum mulierum, qui Æ£ſculapii opera convaluiſſent, inſculpta erant, cum additione, quo quilibet morbo laboraſſer, quaq́; curatio-
nis methodo reſtitutus eſſet. Hæ columnæ Medicina cùm ob vetuſtatem concidiſſent,& ſcula- aliquando
pius fulmine tactus interiiſſer, rum medicina duce& authore deſtituta, quingentos ferè an- nos uſque ad Artaxerxis, Perſarum Regis tem-
pora delituit, ubi natus Hippocrates Cous, qui Hippocra- primus medicinam, tum quaſi amiſſam, re- tes Cous.
ſtauravit& planè perfecit, idque partim edo- ctus à Democrito, qui eam ab EÆgyptiis didi- cerat, partim quòd ea, quæ Deorum templis à
con-
rius.

Origo A- rabuù Me- dicorum.
14
De Sanitate convaleſcentibus conſecrata eſſent, deſcripſ ſ=
ſet. Ab eo tempore Græcia ſemper excellentes
medicos genuit, Aſclepiadem, Archigenem, Herophylum, Dioclem, Eraſiſtratum& cæte- ros, qui etiam hanc artem ad certa principia re- vocare conabantur, poſterisq́; ſuis cuſtodien- dam relinquebant, donec Scythæ è Caſpiis montibus erumpentes Aſiam& Perſidem oc- cuparent,& devicta Turca, civitate opulenta, Turcas ſe appellare, qui deinde Saracenis con- fœderati, cùm magnam partem Aſiæ& Euro- pæ Orientalis debellaſſent, tune medicine pro- feſſores bellorum calamitatibus acti, primo è Grecia in Arabiam ſeceſſerunt, plenamꝗ́;; Hip- pocratis— preſtantiſſimorũ librorum ſarcinam lecum detulerunt, quos Arabes ſua linguà donarunt,& non ſolùm exoticis medi- camentis è felice Arabia, India,& vicinis regio- nibus petitis locupletatos fecerunt, ſed etiam propriis obſervationibus non parum illuſtra-
runt. Horum numero clariſſimi fuerunt Avi- cenna, Avenzoar, Khazes, Haly Abbas, Albu-
caſis& Averroẽs, quorum opera philoſophica
& medica adhuc extant,& inomnium mani-
bus habentur.
Ab Arabibus poſtea ad Latinos profecta
medicina, ab hiſce ad omnes Europæ populos, Gallos Hiſpanos& Germauos delata eſt, apud
quos Patrum noſtrorum memoria emicuit ſe-
dulus
Cinſtes Au Naratein'T. ABSTNS* im decemamie bos Wwiet ie
Anostevet a0
eomalelpag he na quætotanih tuerat nluctan Ar; hadena. pregllucre areem pl ensn ubi zigo bec qucliollitumite elte elndece a Vie homane an
harum ernect a
ineingentiorahe dänatgperen a tewilketnn le vi ga angun g I Nioguun, e denrhancch me lutrau,d e empe nin n ligareräean b enl non wide
ſupentian a.
aulm negig a in dut dele, d.

58
² een. blanſe — peranlenre Lmu e Acede
¹ aptncyan. luscnldoaen. b Nhe dCi Xherlitna. tatepalen am Sauacenigch ₰ᷣAſieekon. — imecleirege 1 u achpumo.
inorülbroru- — 10s Audes(a
exoticbnej.
— vicinäta a ant, ſederan * Oarum illlea⸗ EHu tueruräii Abbas Abr A aphlobybia
imoium manl
L inos padken M opepopuls = elara ekanah A liacmigtk- 318
Conſtanti conſervanda. I
/
dulus Naturæ indagator PRILIPPuS THuEO-Paracelſus
pPHRAS TuS PARACELSus Eremita, qui cùm decem annosin Arabia,& vieinis regio- nibus vixiſſet, tandem ſpoliis orientis onuſtus,
ad nos reverſus eſt, occultamꝗq́; illam Magiam
eum arte ſpagyrica,& vera Hermetis medici- na, quæ tot annis quali fepulta& conſopita ja- cuerat, in lucem revocavit.
Atq; hactenus de medieæ artis ortu& pro- greſſu ſufficienter diſputavimus, ſupereſt, ut ad
artem ipſam explanandam, nos conferamus,
ubi primo loco diſcutienda nobis occurrit
queſtio Ütrum Medicina ſit ars Artem autem à
Germa-
n Medi-
eſſe, vel inde conſtat, quòd præcepta catholica cina ũit vitæ humanæ utilia comprehendat: id quod ²⁸s.
partim ex neceſſitate, quæ hominem ad medi-
cinæ inventionem compulit, partim ex quoti-
diana experientia probari poteſt. UItilitas au- tem iſta eſt curatio valetudinis corporis hu ma- ni, qua tanquam proprio fine ab aliis artibus
diſtinguitur, quamvis plurimi impugnare au-
deant hanc ob cauſam, quòd tali fine ſæpiſſi- mè fruſtretur, dum nec integram valetudinem ſemper conſervare, aut adverſam omninò pro-
Hligare valeat. At illi dupliciter peccant. Primò An Medi-
enim non vident, quorundam medicaſtrorum
cus fine ſuo fru-
imperitiam, qui atte perperã utuntur, aut ho- arctur.
minum negligentiam, qui ob avaritiam, ino-
piam aut defectum boni aeëris, alimentorum &

75 & ſimilium ſibi malè proſpiciunt, nihil artie-
De Janitate
juisve præceptis derogate poſſe. Secundò non advertant, quo ſenſu finis artis à nobis aceipia-
tur. Noſtti enim non eſt propo ſiti præſcribere
canones, qui naturæ limites& poteſtatem ex- cedant, quibus quaſi inevitabili decreto natu- ram definitam& determinatam ad inſinita- tem adigere velimus. Hoc enim eſlet legi crea- tionis bellum indicere, ſed rum demum nos hunc finem aſſecutos eſſe exiſtimamus, ſi o- mnia, quæ ad juvandam naturam faciunt, citò, tutò& jucundè contulerimus, ſicut id ipſum Hippocrates& omnes veri Medici uno ore
confitentur.
An experi- rmentum Medici Hallax ſit.
An Medici opera etiã
circa plan-
tas& be- ſtias ſit.
Qui verò inter hos graviotes videri volunt, Hippocratis authoritatẽ nobis objiciunt, qui lib. ꝛ. aphor. I. experimentum medicorũ fallax, & judicium difficile aſſerit: quod(inquiunt) ſi ita eſt, fieri nõ poteſt, quin unãâ precepta quoq; fallacia in arte contineantur, quæ de artis certi- tudine multum derogare videbuntur.
At ridiculi ſunt, ſiquidem ile non de inven-
tæ artis certitudine, ſed de inveniendæ difficul- taribus ibidem diſſerir.
Porto fiuis Medicinæ, in corpore humano, ut valetudinis ſubjecto, occupatur, ad hoc enim conſervandum omnia præcepta eolli- mant. Er quamvis præſervationes& curatio- nes latius ſe extendant, ita ut plantæ, wenalla
ſub⸗
5 8
Cnßun
heraneaden
odtodant 5 ſoptis expeu de . is Medieum 39 danosdecin n qehomnunfat
rerediorbuun
De Ulad A
Conquiun dicwünuqano i vuean e ditemm holee. eipi:moecug dietainlgriee dot, goecouche deld he-gaag Kernf Wmtamtanig, c labegpodſde telledlene i ’(unizc a ſichamend kotumdhiio, atholijan, f kl apeunie—
ullecieinne

5à R dhi we. 4 1 Randdnon 8 ldodnra 1 ſigeade. b Poreltättn. V i decterh mn. m ad iiviz. nelletleon b m demunm ctimamo, he r am kaciunt aih Hiert iplu ledici uno or
2 c ridetirolont, cobjiciunt gui edicoru blau e inquiun) ecepta quog up deautis ceuti- alurat. k aon deinven.
a ende diffcn!
„— oore human atur, adhor recepte al J es R cllan-
ante, neul ſh
Conſtanti conſervanda. I fubterranea,& animantia omnia ſuis præſerva- tivis euſtodiantur,& morbolſa ſi ſint, curas proprias expetant, non tamen hocad noſtræ artis Medicum, ſed partim ad chymiſtas, hor- rulanos& olitores ſpectat, ut artem Medicam, quæ hominum& Reipublicæ ſalutem promo- vet, à vilioribus ſcientiis ſecernamus.
Dę MeSDICINA DISTRI=
butione.
Conſe quitur idcircð hunc artis finem Me-
dicus, ſi naturam, cui operam ſuam præſtat: ju- vabit. Juvat autem dupliciter, aut enim cuſto- dit eam ab hoſtibus, aut hoſtium vi ſtiparam eripit: unde duabus potiſſimùm partibus Me-
icina inſiguis eſt, quarum prima Hgieina di- citur, quæ corporis ſanitatem defendit, altera verò Therapeutica, quæ amiſſam reſtituit: Te- ſtatur quippè Gal.lub. ⁊. de Sanit.tuend. Medici- nam tam ianis, quàm infirmis certas leges præ-
Partes Me- dicinæ.
ſcribere: quod ſi ita eſtnec plures, nec paucio-
res Medièinæ partes ipſe Galenus approbabit. Cumq; corpus noſtrum pluribus non ſub jiciatur conditionibus, quis approbare poterit eorum diviſionẽ, qui eam in Phyſiologicam, Pathologicam, Prognoſticam, Hygieinam,& Therapeurticam partiti ſunt?
Phyſiologicam quod attinet, eam appel- lant Medicinæ partem, quæ corporis humani D
fabri⸗
Aliorum diſtribu- tio rejici- tur.
Phyſiolo- gica Me-
“„, 8

75 De Janitate dicine fabricam& naruram explicar, cujus farine ſunt pars non jibri de temperamentis ac humoribus Galeni- eſt. 1 3 Anatome, Hippocratis de natura humana li- Pri,& ſimiles. At revera Phyſici ſunt, utpote re- rum naruralium explicationibus pleni, quo- rum præcepta ad Medicinam nequaquam col- limant, ſed ulu conjuncta ipſi famulantur& inſerviunt, quod ſequenti ſyllogiſmo ſum de- monſtraturus:
Quicquid naturæ alicuius eſſentiam, cauſas, effestn, ſubjecta& adjundt explidat, il in reyum naturalium ſcientia tanquam in- proprio domicilio ſecundum legem αν &ν˙% reponitur. 2
eAtqui Anatome oorporis bumani est rei na- ruralis ex cauſis, effellis, ſubjettis, adjun- Ctis,&o. explicatio.
Ergo Anatome in rerum naturalium ſc ientia reponenda eſt. 8
Sedtegerit meus mihi in Medicina 5⁸10,
ſubjectum debere in qualibet atte eſſe cogni-
tum: At Medicum in corpore humano; ut in ſubjecto occupari, idcircò Anaromes cogni- tionem è Medicinæ parribus exterminandam
Objectio.
non eſſe: utpore, ſine qua non benè de aCtione
læsà, habitu corporis, colore, Egura& mole jti- dicium ferri poſſit. Inſuper nec chirurgũ com- modã venæ ſectionẽ, luxatorũ re ſtirutionem⸗ frctotum curationẽ perficere, line hujus no- titia polle contendit. Cui
Cuſan
h Kai doplicite e ſccimos An E
etdnxcelud Chege. Nou d
niſser gegder de geym vang⸗ b penti awme gices pattes A Medico Recsih piam antim. dmarnuwKcd porente undn atb lecjeeg n dd erpöbum ctum ars e lecepta i tani Kingalästaneie wdomalignod ne plelkcbeant a Iäen'am Ga n nmob gereie copes dumn nem dit dos GuatenesEn ua Mediene
derupanan 65 forpusſanig fimeamm
ſan.

——
caſa keinin ute dlei,
. norddug ton donan V 4 landunner = bos llenan. * Anequaquand, 1l kanulunra t logiſtnoln.
ſentum zat 8 81 exlen a” ttua tanquumi daum legen u
ummiellm
— Ghſellus, un turalium ſin
ledicina zum eRlt atte elſe c e humano,l Saunatomes cy exterwinant bene deadr aaign mol
A cchieutgüc ü reſtirntic Wie, ſdxecjuw
cõcedimus, Anatomes notitiam Medico ſum- ſi. mopere neceſſariam, idcircò medicinæ partem
non eſſe. Non enim ornne id, cujus notitia ab Nõ quig- artificc deſiderarur, idcircò artis pars eſt: Lo- quid arti-
Conſtanti conſerwanda. 19
— 3.„.... 8*⁴ Cui dupliciter ſatisfacimus: Primò enim Reſpon-
gicum namque diſſerentem Grammatices lieinecef. ſarium eſt,
peritia ſammopersè juvat, quæ tamen imer Lo- pars artis gices pattes non connumeratur. Sic Phyſica eſt. Medico necefſaria eſt, cognitio nempe ſtir- piam,] lantarum, metallorum, gemmatum, a- nimantium& ormmü, quæ ad pharmaca com- ponenda ſumuntur, quorum tamen cognitio attis Medicæ patrem non conſtituit. Sccun Corpus dòè, corpus humanum non propriè dici ſubje- humanum um arris Medicæ, vel inde conſtar, quòd Piobe n præcepta in eo explicando non occupentur. ſubj ecdmn Singulis namque artibus commune eſſe ſoler, non eſt. unum aliquod habere, in quo intente munia ipſæ ſua obeant, ut Aoctiſſ. Valleriola teſtatur li.- 7. locor. com. c. z2. ſeu, ut vulgò loquuntur, quod primo ð& perſe in conſiderationem veniat. At corpus humanum non venir in conſiderario- nem per ſe, quatenus corpus humanum, ſed quatenus ſanum aut ægrum eſt, atq; ita præce- pta Medicinæ in explicandà corporis naturà occupantur per accidens, quatenus nimirum corpus ſanitati aut ægritudini ſubjicitur; quod optimè animadvertens&alen. lib. de part. Me- dicina, ſub ſin. in hæc verba erumpit: Corpus
2 2 bomi⸗

2⁰ De Sanitate hominis medicativæ artis eſt materia ſecunda, &&, uti dicat quis, ſecundum accidens, eo quod hujus dis poſitiones ſunt ſauitas& agritudo. Con ſtat autem, id nequaquam ſubjecti nomẽ me- reri, quod non primò& per ſe in eadem arte conſideratur. Verùm ſi penitius in penerralia Medicinæ nos recipiamus, pauloq; altiùs ani- mi noſtri diſcurſum intendamus, proprium ſubjectum facilè deprehende mus, naturam ni- mirum valetudinis, in qua explicanda omnia Medicinæ præcepta uno quaſi impetu colli- Medicinæ mant. Valerudo igitur corporis humani adjun- ſubjectum ctum quidem eſt, artis verò Medicæ ſubje- eſt valetu- ctum: ¶Medicina verò finis in corpore humano e dr 1 9 completur, nõ qua artis ſed Valetudini ſubjicitur. ni Hiac doctiſſimus V. alleriola lib. ilocor. commu. cap. 2. diſtinguit inter lubjectum conſideratio- nis& operis, ubi corpus humanum ſubjectum Medicinæ, non confiderationis, ſed operis eſſe diſputat: Id igitur Medicinæ ſubjectum eit, in quò ex plicando ejus præcepta exer centur. Atqui in valetudine conſer vanda& recu- peranda(ſi abſit) præcepta Aedicinæ ex- ercentur. Ergo valetudo Medicina ſubiectum eſt. Pathdlo- Pathologicam verò& Prognoſticam quod gica, Pro- ſpectat, quibus alii adhuc non contenti Diæte- gnoſtica ticam adjecerunt, perinde ſe res habet, ac ſ
quis
(mſtan 16 logicawidan umos Girider. iem wüdhle: eu daricce 1 dotdrnate,ne Ir dchotomnn donſtitaunt. De tommunisnm ACtas raronemps comdewgroc quametedacune crronesdelumas vetam Mecicnet exirelation, lant, unias& e tient: unde nen wont poogyoſt Geiperu ol 1 led eum aw bg ocmonezlant aentinn call, fet mdemih 1 lügem, ga Cuodlten 1 1 faitz ſga ben gNl epeonnn Ritlone, nan
V diergude u, Reiplhu

V * nateria ſecn
B 1 egrutuch 2 Jeccinonin * ce in ealee Sus in peyan — uloq́; aa Emus, hroyi — mas naxuran = plicande om al impeuch iis humaclac = Medice lu —u coryort hum etuduni uhju 1.ocor cim im conliden anumſuübſci ais, ſcdopen:
„Aum eſl, in aun xercentun
ſeruundabn eota Aladius
ubieltamdh † oonoliicasenl ognolira am n contevidc — ſe tes bada
4 4 d— ulem ei
N
Conſtanti conſervanda. 212
quis Logicam in argumenta, axiomata& ſyl-& Diæte- logifmos divideret,& Arithmeticam in addi- tica pecu- tionem, multiplicationem& diviſionem. Hæ liares Me-
emm particulæ ſummis Medicinæ partibus
dicinæ artes n6
ſubordmatæ, nequaquam eſſentialem Medici- funt, ſed næ dichotomiam, qualem hic deſideramus, partibus conſtituunt. Diætetica namque utrique parti ejus ſub-
communis, tàm firinis, quaàm infirmis, certam ordi
victus rationem præſcribit. Idem eſto judi- cium de Prognoſtica; nam quia lignaturæ tan- quam effecta cauſarum, ex quibus prognoſti- cationes deſumuntur, à cauſis pendent, nõ di- verlam Medicinæ particulam conſtituent, ſed ex vi relationis, qua ſe mutuò ponunt& tol- lunt, unius& ejuſdem particulæ incolas ſe fa- cient: unde non ſolùm frequentiſſimæ eve-
niunt prognoſticationes in morbis, ut etiam
deiperari ſolis prædictionibus relmquantur, ſed eriam taàm ſanis, quàm convaleſcentibus communes ſunt, quoniam ſanorum& bene- valentium conſtitutio ſuis ſignaturis non ca- tet, unde vaticiniis per totam artem fuſis, tam in Hygieina, quàm in Therapeutica utimur. Quod idem Hippocrates in Prognoſticis obſer- vavit; ſigna benevalentium conferendo cum ſignis ægrotantium, tam in corporis confor- watione, quàm colore, excrementis, pulſibus, & aliis, ex quibus ejuſmodi vaticinia deſumun- tur, ut ex ipſius libris liquidò conſtat,& in ſe-
D z quen-
2£Q
nata.

De Janitate
quentibus manifeſtum fiet. Atque ſic de Pa- thologica& Prognoſtica habetis quid, ſen- tiam: Reſtar, ut ad aliorum opinionẽ me con-
Non deſunt, qui medicinã in ſpeculativam
& practicam diſtribuerunt„anilibus ſcholaſti-
Confuta- corum nugis decepti. Speculatio ſiquidem&
praxis nõ folùm ommibus artibus communes,
ſed etiam perrotam artem æquabiliter fuſe, ne- quaquam eſſentiales Medicinæ partes conſti- tuunt. Ipſo fiquidem praxeos exercitio ſpecu- lamur,& in ipia ſpeculatione mente quaſi age- re videmur ea, quæ contemplamur. ldeoq́; in Logicis quæſtionibus ſpeculationem& pra- xin unum quidpiam eſſe, differre tamen ut po- tentiam& actum, latiùs à nobis diſputatum eſt. Quj verò ſubtiliores haberi volunt, no- ſtram quidem concedunt dichotomiam, hac tamen addita animadverſione, quòd, cùm me- dium corpus inter ſanum& ægr ſtatuatur, non commodè à nobis fub his dua- hendi pollit. Quibus re- ſpondemus ſanitatem prioris partis lubjectum nſiderari, velut firmam, vel ut vacillantem. Vacillans autem ſanitas, cum in ea actiones non manifeſtè lædanrur, ſed tantum remiſſiores appareant, commo- dè illam naturalem conſtitutionem recom- ne dichotomiæ periculo
um à Galeno
Reſpon- bus partibus compre
dupliciter à nobis co
penlabit. Atque ita ſi
(unßtn drentiar vofl9
anſevite eulh dolwwoconc 4
1
b Uliſerjend luemun Auqui per artusu Plkba ulaut
nouiin fonpio ieden vrpole cimu d ma conſerrenm reloteſttan KAque haah Secqotdr pimin fanirtepcolp n krati pet donlegrimgn, peadiniiog toſticnennt Rerllereao. l genennoe Fretur lacp præltanror
En 11 nelis ennt,, ke, Undeoh b
knthin

V b
de lccth.
bets quit 4
— dinichi een. — lin he. niliduslcung. — ario liqubal = bus couurs = uabiltterute pante can B erxe rciio pe mente quul„ =ramor. leoh, — lrtionem d am erte tawen uh — obis dipum nVheri volunt, hotomiam! . quddcine * egrum iGin obsslub lud à)llit. Qubbs partss(äbſet — 3 velut br iw autem du alfeſté lelm greänt, Cochd- urionem(au⸗ otomix peli K
Conſtauticonſer vanda. 23
ſententiam noſtram conſtare,& cum Galeno Conſtitm- conſentire exiſtimamus, unde tandem tali ſyl- tio neurra
ſub qua
gilſmo ludimus: logiſmo cone 1 Dartl con.
Illa ſunt partes medicinæ eſſentiales, per quds tineatur. jiem artu aſſequimuk. 4 eAtqui per Hgieinam& Therapeuticam, artis finem aſſequimur. Exgo Hygieina& Therapeutica ſunt partes
medicinæ eſſentiales. T. 4—* 0 De propoſitione nemo eſt qui dubitat. Af
fumptio verò ex præcedentibus manifeſta eſt, urpote cùm his duabus partibus valerudo fir- ma conſerverur, vacillans erigatur, morboſa verò reſtituatur. Atque hactenus de diſtributione egimus. Sequitur primæ partis definitio: ea eſt, quòd fanitatem corporis conſervet. Fit autem con- Conſerva- ſervatio per eſſendi continuationem, quam tio quo- conſequimur, dum corpus iiſdem recreamus, modo fiat. quæ ab initio Uud conſtituerunt: unde Philo- ſophi dixerunt, iis conſtamus, quibus alimur, & conſervatio rerum earundem perpetua qua- ſi generatio eſt, ut idipfum Scal. exerc. 31. con- Hterur. Hæc prima Medicinæ pars olim tantò præſtantior habebatur Therapeutic, quantò melius erat,& facilius præſervare, quàm cura- re, unde ob ſecuritatẽ diligentiſſimè excolen- da cenſebitur, ut ſanitatẽ corporis, theſaurũ in-
D 4 com-

24 De Sanitate
ganitas in comparabilem ſartam tectam retineat. Ea au- quo conſi- tem conſiſtir in corporis entium harmonia, ſeu
ſtat. in corporis& animi conſpiratione& amicitia. Unde voculam corporis non ita ſtrictim acci- piendam velim, quin unâ quoque aſtralis ho-
mo ſenſuum pathemats ſubjectus includatur.
Medici o- Summoperè namque Medico neceſſarium
perain a- eſt, in curanda valetudme tales animi coumo- At affe- tiones oblervare, quod Ximolxen Getarum a olene Regem& Magum(ualſiſſe ferunt, ut Plaro in- patur. Tumao refert, ubi& ipſe ex corporis& animi Tuεα concordia ſanitatem definivic. Teſtatur quip- Saa inter pèexperientia, animum à corporis perturba- corpus& tione aliquo modo affici, ut nõ ſit prorſus ãrꝶ— animum. fH,& viciſſim corpus animi affectionibus flu- ctuare, commoveri ac corrumpi, quod facilè comprobabunt exempla phreneticorum, me- lancholicorum, nec non eorum, qui amoris
igne quaſi contabeſcunt, qui curis& invidia emacerantur, qui nimio denique gaudio ani-
mam efflarunt. Diagoras enim Khodius(ut
ex Gellio habetur) cùm tres filios omnes vi-
ctores eodem Olympiæ die coronari videret,
eumq́; adoleſcentes amplexati eſſent, in mani-
bus filiorum præ lætitia animam exhalavit. Ta-
ceo Romanas matronas, quas Livius adventu
filiorum præ gaudio extinctas commemorat;
eas quoque, qui triſtiſſimo animi dolore ſæ-
piùs oecubuerunt,& adhuc occumbunt. Tan-
ta ll-
Cuſs
d6 udem col I
. ſbelt, Gjc uiKvrtunesi09
riwom dimt wyediut 90s aaplicrellnet ruptiim nann num dumuun ienſom nunis acdeyanubes as nrintiolacoei quam colpod Geis, qaomns meam coels rittbusevim a ſele oſtendt.n Gäod Äumn a pe ſiamingae lpoleropo 3 Ainents K ein Naum odale enmindt abe letgnntun dellegned. krenacdider kaadalbe
V dlt auteacn
— 7 4
ddentia,,

E netien un — m harwon gu
endäte „AKnn 2 animi copm. . olxen Getun „ Anht, ut Plun — nporis Kann — Leſtanu qui ppotsspenun = lit protlibin —ffecdtionibust npi, quodtn a neticotum,i am, qui ama un ſcuris& inn qpue gaudion amen Khodisi¹ lios ompsſ ronaui wider a ellentin o m nexhalastlt mn ivius adfen comwmema- Dumi dobrl- cumbunelü alr
Conſtanti conſer vandas. 25
ta ſiquidem conſortii lex inter animam& cor- pus eſt, ut ſympathià quadam quædam vitia, uti& virtutes animi in corpus,& corporis in animum dimanent, ut vitiatis inſtrumentis impẽditisve nequeat pro dignitate vim ſuam explicare. Inde Salomon- Corpus, inquit, cor- ruptioni obnoxium aggravat animam,& terre- num domigilium mentem deprimit, obruitque ſenſum multa meditantem. Et certè haud aliter ac denſa nubes ſolares radios excipit& oblcu- rat, ita vitioſa corporis diſpoſitio animum tan- quam corporis lumen obnubilat. Noônne vi- detis, quàm repentè oblato triſti objecto ani- ma cum corpore in aliã mutetur faciem: Cum triſtibus enim triſtem, cum hilaribus hilarem ſeſe oſtendit. Jure igitur meritò obſervandum, Humana ꝗuod divino Platoni placuit„humanam nem- vita æqua- pe vitam in quadam æquali animæ ipſius cum li corporis corpore proportione ſervari,& utrumque ſuis& Wmhe alimentis& exercitiis ali augeriq́;, ut l quis Horleſcr-. alterum robuſtius altero efficiat, non medio- vatur. erem inde valetudinis jacturam ſentiat. Lauda- bile igitur fuerit, ingenio ſimul& corpori pro- deſſe,& ne alterum excedat alterum, utriuſque frena cohibere. Quod ſi fiet, ſanitatis præmio haud dubis afficietur, quo nihil deſiderabilius eſſe, aut excogitari poteſt. Conſequitur namꝗ; Sauiratem ſanitatem, corporis& animi bona diſpoſivio, quæ ſe- prudentia, ingenium, robur viriũ, habitus de- quantur. D z cens,

25
De Sauitate
vita longa cens,& inprimis vita longa, quam Philoſophi
quid ſit. delcribunt eam eſſe, quæ medio curriculo non
interrumpatur, ſed pro robore& menſura bal- Hmi, adextremam uſq; lineam naturali curſu
revolutiones ſuas abſolvar, non tamen perpe-
Terminus vitæ no- ſtræ quan- tus ſit.
Aliorum
ſentenrtia.
Sententia KEgyptio-
tua aut æterna eſt, quontam potentia vivendi Hnita,& roboris menfura nobis determinata efe, ulrra quam nemo ſuas alas expandere po- teſt-
Quantus verò ſit ille terminus d DE o vitæ noſtræ præſcriptus, non omnium una eſt ſen- tentia; ante diluvium latius ſe extendebat, poſt diluvium brevior d D E o factus eſt, quem alii
centum annis, alii centum& viginti comple-
ri,nec ulterius extendi poſfe contendunt: id- que exemplo eotum probant, qui poſt dilu- vim vitam finiverunt: Moſen fiquidem DE't ſervum centum& viginti quinque annos vi⸗ xifle,& eundem in cantico ſuo octuaginta ad ſummum annotum viræ periodum deſcri- pliſſe. Ægyptii verò Alexandrini, qui pro centum annis luctantur, corporum defuncto- rum liquore cedrino imbutorum exemplo utuntur, quorum cor, cùm à putredine li- berum& incorruptum cuſtodiatur, ſingulis annts uſque ad quinquaginta binas drachmas ereſcere, à quinquagefimo verò totidem de- creſcere ulque in centeſimmuum obſervarunt, ar- que ſic propter defectum cordis hominem
cente-
Cu
niclwom els ole,ühom tedldem cuen dos odler ella. Ego Nominis viu i wum anounn ſoperet ckn vt in knbo an ji corrbelce: donr. Cudam wanet, anan feu ballamun nibs, beg onuper pam rorbdb, unr it H muche inos, uh ſcdl, füc. mo predhus n dul d due balam eſalcen g. cationem n. mamünnt. dum moln conſeckaten,
— dqaibasd, 4

lam Dh k⸗ V Manf;.
D eannolan X wenlirn. =— nanrralen Rn tanannan. Renra fſne is detewaa
rexpandan
— usd Diomn — um unaekl. tendewug — telt, qhena — iiimi con rtenduneit „z qui pott = kquidemb nque annoh 1— octuagua iodum ceüo- rini, duüc AMuum deie yrum exen d puttedin =atur, uw inas drach „— dd totidem: blervarun — ddis hom- 2
Conſtanti conſer vondæ. 27 centeſiwum excedere naturaliter non facilè poſſe, diſputant. Verùm utrum vita cadave- ris caſdem cum integro adhuec corpore pe- riodos obſervet, in magna verlatur contro-
verſia. Ego, ut meam lententiam aperiam, Propria
hominis vitam cum Pſalmiſta ad ſeptuageſi- mum annum peryenire ſtatuo, quod verò ſupereſt, eſſe non vitam, ſed umbram vitæ, ut in ſenibus apparet, qui maraſmo natura- li contabeſcere,& quaſi ſenſim mori inci- piunt.
variet, cauſa eſt, quod humidum radicale, ſeu ballamus ipſis minus purus, ae denſus ſit triburus, ſed diſſipabilis, isque vel à primo ortu per parentes ita ingenitus, aut diætæ er- roribus, inprimis nimid Venere talis evaſe- rit. Hac ratione menſuram termini vitæ col- ligimus, ut ſi quis multo balſamo imputre- ſcibili, viſcido,& proportionato& tempe- rato præditus, ſalubri victus rarione utatur, nec multis excrementis abundet, nullam- que balſami Qμασeαν diſſipationem, aut ejuſdem σ◻ρεασν oppreſſionem, aut ſuffo- cationem patiatur; vitam ille vivat longiſſi-
ſententia.
Quòd autem in quibuſdam terminus ille Unde di- verſitas
termini vitæ.
mam, ün winus contra. Hinc plurimi ex den Judiciũ d tium multitudine& forma, vitæ tempora longiore
conjectare voluerunt,& cos longævos dixe- rũt, quibus dentes magni, numeroſi& robuſti
eſſent,
& brevio- re vita à dentibus

Cnſ 1
2§ De Sanitate eſſent, quibus verò rari& parvi eſſent, eos bre- Mpra Jat hrat viore vita fiui exiſtimarunt. Quamvis incer- edäͤmiasch tum videatur indicium, dum multi exiguis& am medlcam parvis dentibus prædiri ſenectam ſatis proli- ocant,Sed-,9 xam attigerint. Auguſtum namque Cælarem,., dew nuwerden dentibus parvis, raris& ſcabris inſtructum, an- tem delgrate nos ſeptuaginta ſex vixiſſe ſeribunt. Id autem kaumelle Nin non ſine cauſa evenit nam quæ dentibus natu- pam aernu ra negaverat, Auguſto alio loco reddiderat. O- ruwJub m culi enim eſus ballamo pleniore referti, vi- eundemunm. brantes& ſplendidi erant, ſi Adamantio S50- prou pl rilan phiſtæ fidem adhibemus. Nec ratione caret, royun nei s quod de denribus ſcripſeru nt. Deſignant enim mumuumecn robur vegetatricis,& copioſum naturæ balla- Baldwus en mum, plurimumque conferunt ad bene man- ceudom aud; dendum, hoc verò ad promovendam coctio- cpietem,Giea nem,& vitæ integritatem. Ir gubdulna Vitæ ter- Verùm, ut redeamus, unde digreſſi ſumus, Cteuninonegi a minus an quæltio nobis diſcutienda proponitur, utrum Gun,ſona fin ita fatalis, terminus ille à Deo nobię præfixus, ſit adeò fa- Rſcißtanel h 3 Pelsn talis, ut per eſus gratiam prolongari non poſſit, un uhan Sobcrſarf aut corruptà diætà abbreviari? li, qui Stoico- Frun umnema nequeat.) rum opinione ducuntur, hominem fatali& nenm ünnd V Stoicorũ inevitabili neceſſitate ad iplam mortis horam proui D b Pnteuele, deſtinatum eſſe affirmant, ipſumdue tempore dDecanon. b Heunlan alio mori ſimpliciter& ablolutè impoſſibile annajannn ſtatuunt; quam ſuam opinionem confirmant leuuſin ex dicto Jobis dicentis: Breves dies hominis, G aazi ali i, numerus menſium apud te eſt; conſtituiſti termi- dhino 1 eit n05: b

12 A ellenr e — nhen. db tam lu dual V ncneCaun — intracdena. V 1 unt. lbwen — dent bä = reddidernd, Aue telelti, 31damantiohe — c ratione cat Dellgnantuin a naturx bal- an rac hene ha. endam coah
n.
digreſliſans onituf, utru- e us,ſit adedt- aui non poll li, quiStolo inem fatal mortis hou mne temge — té impollhe m conkem — Aes homuul aſtituiſlinm p
Conſtauti conſer vanda. 29
. 4..— ib— ſ 8 nos eis, qui præteriri non poterunt. Quibus lanẽ verbis minus dextrè intellectis,& artem Medi- cam medicamentorumque uſum in dubium
vocant. Sed nos reſpondemus, menſium qui- Refutatio.
dem numerum apud Deum lbetrimè agen-
tem deſignarum,& terminum vitæ nobis præ- Quomo-
lixum eff: Non tamen abſolutè aut fatali quo do cujuſq; vitæ ter-
piam decrero, ſed reſpectu caulatum ſecunda⸗
rum, quibus Deus curſum ſuum relinquit, aut Deo ſit c6- eundem mutat, promovet, impedit, ſuſpendit, ſtitutus.
prour ipſi viſum fuerit: ſic hominibus vitæ tempora mediante Balſamo radicali determi- navit, ut tam diu vita prorogaretur, quàm diu Balſamus redintegrari poſſet, ad quod perfi- ciendum alimenta& elementa, laborem& quietem, diem acnoctem condidit& deſtina- vit, quibus ſi homo, adjunctis piis precibus re- e uti noverit, vitæ ſuæ curriculum& termi- num, juxta promiſſiones Deicomplebit, lio- ut ſcriptum eſt Exod. 23. Ser vietis Domino Deo veſtro, ut henedicà panibus tuis& aquis,& au- feram omnem infirmitatens de medio tui,& uu- merum dierum tuorum complebo. Ildem etiam promittit DEus parentum veneraroribus in Decalogo, ut Exod. 20. ſcriptum legimus: Ho- nora patrem tuum,& matrem tuam, ut ſis lan- gævus ſuper terram, quam Dominus Deus tuus dabit tibi. Si verò quis relictis mediis culruq́ue divino neglecto Stoicorum delirio delecte- tur,
ũĩc„—, ,·—

Inſtantia.
Reſponſio 1.
29
De Sauitate
rur, ille temeritatis ſuæ aliquando Pœnas ferat, juxta illud Pſalmi 5z. iri ſanguinum& doloſt non dimidiabunt dies ſuos,& Deuter. 30. legitur: Si averterit ſe cor tuum,& audirè nolueris, atq, errore deceptus, adoraveris Deos alienos,&s ſer- vieris eis: pradico vobis hodis, quòd pereundo peribitis,& non prolongabitis dies ſuper terram= Atque hanc noſtram ſententiam evèentus Ab- ſolonis& Hiskiæ Regis, cæteræd; hiſtoriæ in S. Scripturis paſſim obviæ confirwant, de qui- bus qui plemorem cognitionẽ deſiderat, con- ſulat Theologorum librog. Cæterùm ulterius inſtant Stoici: ſi omnis morbus neceſſariò, aut in vitam, aut in mor- tem deſinit, dabitur neceſſarius& fatalis ter- minus. Atqui prias eſt verum, teſte expetientia. Ergo& poſterius,& ſicpet conſequens medi⸗ cina nullius erit uſus: Nam ſi in vitam ultrò de- ſinit morbus, ſupervacaneum eſt uti remediis, cùm natura non faciat per plura, quæ poſſunt fieri per pauciora. Si vero in mottem deſinit, rurſus ſupervacuum erit, quoniam natura lu- berata& extincta reſtitui non poteſt. Sed reſpondeo negando id, quod pro con- feſſo ponitur in cõnexo, omnem nempe mor- bum neceſſariò ira finiri, ut ſine medicinæ o-
1 pera u
ltré& ſemper in quavis sonſtitutione
remittat, quoniam ſæpè uno& eodem morbo
laborantes, is qui debilior eſt
„medicamentis adbit-
Onſ 2 lübitsleriard 11 ictelea.(u fe nlitorisene Citewhe fe tew eglle, d dosle keplen Herodicum
ſi tempotb
zenraansJon ge, omner timoscanpore i unrogzleſe habete. Ktim ne nam aollast an Houbäsnann pereuut idum moletu l qpileceleas cullas dert, a Nenlm inde n dcn, am n Rbunus,un ⸗ eleaupolte pueglaadan. ektilluddore Auunma u)
V b
4 1

Vre nolen
4 alem g V — qudd verauna
de lupernan, =Am evenuu =rach litun irwant, den a delidert
= itoici: ſtomn t m aut i un 1s R& ftali ſte erpetlemn — lequetsed itam ultidtz t ſt uti temedh la, quæpoſlu wottem deba Aam natunlb ooteſt. quodproa mm nempem
— ie mediciu — S eonſtitohy
eodem mol
—, medicam
76 7
.
Conſtanti conſervunda. 34
adhibitis lervatur, cùm qui robuſtior videba- rur intereat. Gujus reiexempla plurima paſſim in hiſtoriis medicis occurrunt. Conſtar quoq; eos, qui temperanter vixerunt, vitam firmio-
rem egiſſe, quàm qui neglecta diæta cruditati-
Herodicum quendam medicinæ ſtudioſum, ſui temporis omnium infirmiſſimum, provi- dentiâ artis Medicæ centeſunum annum atri- giſſe, co mmemorant. Plutarchus inſuper plu- rimos corpore parum firmo, ſola diligentia vi- tam prorogaſſe ſcribit. Verùm demus rem ſic habere: At inde non inferri poterit„medici- nam nullius eſſe uſus, quoniam quamvis in a- liquibus naturæ benef cio tandem morbus ſu- pererur, id ramen multo cum ægri diſcrimine, moleſtia, labore,& virium jactura, evenisr, ut is, qui ſemel tantis tem peſtarum Huctibus con- cuſſus fuerit, per omnem fere ætatem detri- mencum inde lentiat, ur poſtea levi inpulſu deficiat, cùm alias medicamentorum vi citis reſtitutus, rantam virium jacturam non paiſus eſſet, ut poſtea faeilius fatum differre,& deni- que placida morte vicam Hinire poſſet, de quo eſtillud Poetæ:— AMors hominu felix, quæ ſe non dulcibus anus Invehit,& moſtas ſæpe voram vent,
8 4 8 5 4 3 3 *
11

Me Fanitate
CäApun II. De Eucraſia Balſamica. ( Eucraſia,
Sanitatis membra duo ſunt: KR Q Salubeis diaplaſis.
Sucraſia eſt, quã iliaſter partes corpori, ad adlione⸗ ſalubriter obeundas, habiles redait. 1 (Balfamica.
Eucraſia eſt aut?à? 8 D Cherionia Balſamica Eucraſia eſt, quã vitali li. qubre corpus temperatur. 1n Liquor vitalus eſt opifex, in noblts omnes operationes perficiens. Liquor ille aut eit ſexus unius, aut utri- uſque. Sexwus uniu eſt, qui ſimplici uni aſtro attribuitur. SOtriuſq; ſexus Balſamus eſt variu a- ſtrorum viribus tinctus, ut in ſequenti Ta- Liula apparet:
Liquor
Uruan Haur
eKaut voytt 92 (nun H
otiss
69
DeCar (haronuan nent nitmag
lumenn⸗
V I

Conſtanticonſervanda. 35
Cordis. Arteriarü. ene] Pulmonis. — alinus⸗ 5 Miez. eedl“ſcälin) Fellis. ceralu V 1.„ jecoris. 8 K& ſ gexus unius 2 LSplenis. P1SIlS. u LFœmininus Medulla auor+ ſpinalis. artex enmi Ball⸗ 3 Renum aAlla-.
— ndus, hin micus Utriuſq; ſexus eſt Ventriculi. eſt aut Balſamicus Her- Inteſtindrum. mophroditicus,& Teſticulorum. multorum aſtro-) Uteri. ſtrorũ particeps, Membrorum extra- neorum. CApur III. De Chæreonia Bucraſia. Charionia Eucraſia eſt; qud corpus ele- mentari temperie perfunditur. r. Aoér, qui eſtvi chaé'os, membrorum ſitum, conſer Vans.
itis uniafh SElementa ſunt Aqua quæ eſt ſanguls
4ui Aitalil 1421 — in nobu omm
waius aut utn
2 omne fluidum,⸗. er 9 4 Terra, quæ eſt mem- iſequemil L bram quoalibet ſoli-
. Horumtemperie culu exterior tempe- rata eſt, a qua deflectunt
Liac
E Ad

Ad calidum Hler ctunt.
ctunt ſequenti⸗ ſerie
Ad humid um flectun:
De Sanitate ſr. 1. Renes.
2. Lien. 5 Jecur. 4. Caro ſimplex. Palino. Cor calidiſſimum.
1. Cerebrum. i Spinæ medulla. 3. Nervi ſentientes. 4. Nervi motionis.
3 5. Venæ.
Ad frigidum ge-
6. Arteriæ.
3 7. Membranæ. 13. Tendo. 19. Ligamentum 4
10. Chondroſyndeſmus.
I1. Cartilago.
12. Os frigidiſſimum.
fr Nervi ſenſus. 2. Cor.
13. Kenes.
4. Jecur.
5. Lien. 6. Caro ſimplex- „. Pulmo.
Spinæ medulla.
50
mum.
0s
9. Cerebrum humidiſſi-
1 3ſs abcemm 1 egedont.
lu imali
ceammi Whas nhatene K.Cuelaleimt na celi& termn ne bierner conßpitnene lodptonmäa nnain qlonnci nedinm git ten denchena. kletweiennm, ferurrgeclla, omoktäneh lleulazt t. Kemelkenran 1 llimum duid i hattbu

— lidicimum
= tum. amedull. — entientes. — votionis —!
3 —.
rane. p. entum
=rohyndelchws
m po. dilſimum.
vVnlus.
Sauplex.
rnecdula.
um bumill
I.
Conſtanti conſer vanda. ii. Nervi motionis.
1. Venæ.
33 Artetiæ.
Ad gecum 1 1 Membranæ. deflectunt. Tendo.
5 Ligamentum.
1 C hondrofyndeſmus. , E Os ſicciſſimum.
FeHozkzloxw. eAd Cap. 11. G 117.
Udivimus hominem adimaginem Dsr—
creatum in principio,& omnibus mune- Ius tali cteatura digniſſimis inſtructum fuiſ- fe. Quę ſanè imago, in tam vaſta mundi machi- na cœli& terræ latiſſimè diffula in mmo homi- ne breviter& compendiosè contracta nobis conſpicienda præbetur; unde vetuſtiſſimi Phi- loſophorum hominem Microcoſmam appella- I2omo runt, in quo tanquam in ſpeculo toram mundi microco- machinam, ſpixitualem, aſtralem& elementa- mus. rem deprehendi poſſe, profefſi lunt. Unde De limo Hermeticorum quorundam non inanes exti- 10T,s terunt ſpeculationes, qui limum tertæ, ex quo aatus homo factus eſt,(ur ſacra pagina docet) nihil Hermeti- fuiſſe aliud arbitrati ſunt, qudàm quintam quan corũ quo- dam eſſentiam(ur ipſorum verbis uiar) ſeu pu- rundã ſen- riſimum quid, ex ommbus totius mundani tentia. theatri pattibus eductum,& à Moyſe, proptet
E 2 ſoli-

8s De Sanitate ſolidam conſiſtentiam, terræ titulo nomina- tum, quam tamen ſententiam otioſis relinqua- mus cogitationibus,& interiin breviter ma- crocoſmum cum microcoſmo conferre inci- piemus.
Triplex Scitote igitur, tri pliciter hominis lubſtan-
hominis tiam à Philolophis conſiderari, divinam ſcili-
ſubſtantia cet, aſtralem& elementarem. De divina alibi ſe regio⸗ dicemus: jam de duabus, àſtrali& elementari verba tacturi ſumus. Plemen. Elementaris igirur hominis regio eſt, quæ taris regio corpori materiam lublternit, in qna elementa hominis& eorum viciſſirudines deprehendimus, cali- quid. dum, frigidum, humidum, ſiccum,& quidem propriè ga, quæ aut ſolida; aut fluida fubſtan- ti conſpiciuntur. Nam ætherea hominis re- gio, haud alitet ac in macrocoſmo, elernenta magis formalia& inviſibilia, abrem nimirum Numerus& ignem ſeu aſtrum occupat. Unde ſi cum elemento- Hermeticis ætheream regionem ab elementa- rum ſecũ- ti diſtingnete velimus, tantùm duo elementa dum Her- conſtituemus, terram ſcilicet& aquam. Hæc meticos. 12 Ie Lednn e. enim duo, liquidum& ſolidum, corpori ve- ram materiam communicanr,& intferiorer
elementorum globum faciunt, reliqua vero duo, ignis& aëc æthereum globum, ſeu ſupe-
riorem occupant,& quaſi quoddam formale
Plura ele- principium corporis fiunt. Liberum tamen, menta, ſe- eſto aliis cum Hippocrate acrem, aquam& ter
ranmn
4
Cunſte welemenua eté woddig Ahocinis cot urt. Qwamtt vewiniodlemne nunaem ln ahn nhusinſcnimn Nam regioren feriorewayyel wumfeifpit nounns feye Roc cldome zeion vorn er it nteniote callcimume. acuevocamih. hm eleneann. tomnbayud receopomam, ubgrüni ns üigltan mentotnm ric 1 natamondem
dlRer a,
ſim qm 1 dlepencnen 1
h flppoan dnellennr.
lrtan 5

Airlo nond
uuhnnnen ¹ St dreittan. —+„ —o corkenein. V * ominsslüln = i diinandi — De dum li& cleuen
iis ſegoeh im qna ckenr Jhendimo, a cum,& quiba = uida libla rea hominb — mo, elemen — nerem nimiuu Unde ſlau an ab elemen 1 duo elemes 4 X acvam. H w, corpont „X oterlon nt, reliqua i bum, leul oddam fom iberum um 4 n, aquam S
9
Conſtanti conſer vanda. 37
awelementa appellate, cœleſte verò calidum cundum erlerẽ, modò in ed conveniant, ut hæc omnia Hippo- ad hominis conſtirutionem pertinere conce
dant. Quam rem urclariorem vobis reddam, nemini obſcurum eſſe arbitror, divinum Hip- pocratem in lbro de principiu, quem faliò de car- nibus inſcribunt, has hominis partes agnoſcere. Nam regionem elementarem, terrenam& in- feriorem appellat, in quà tria conſiderat: Pri- mum facit frigidum& ſiccum,& in eo multas motiones perpendit, propter contentum ad- huc calidum: In ſecundo, quod medium& aerium vocat, etiam calidi quid contineri aſſe- rit: In tertio terræ proximo humidiſſimum& craffiſſimum collocat, quod nos elementum aque vocamus.Innui autem eodem loco nul- lum elementum ſeorſim ſeparatimq; exiſtere, ſed omnia copulata eſſe,& in unam conſpira- re œ;conomiam, dum omnia in orbem turba- ta& quaſi miſta profitetur, ut non niſi ratio- nis ductu diſcernipoſſint. Hanc obſcuram ele- mentorum microcoſmi tractationẽ cum ante natam omnem Philoſophiã Vir divinus ſub- olfecerit,& aliquo modo depinxerit, non poſ- ſam quin planiorem& commodiorem de iis diſceptationem inſtituam, ut eò meliùs ſenten- tia Hippocratis inclareſcat,& cum Hermeticis concilietur. n 2122
Terram igitur appelloò omne ſolidum, ut Qnid ter-
3 carnes,
cratem.

35 De Sanitate
re nomine carnes, oſſa& quicquid proprio tetmino con- denotetur tinetur: Et ut terræ varia climata, ita hujus ma- in micro- gna datur differentia. IIt enim differt terra Ita- coſmo. ſica à Gallica, Gallicaà Germanica,& hæc ab aliis: ita caro faciei à carne cordis, thoracis& cæterorum, de quibus alio loco ſufficienter di- cturi ſumus. 4
Aquam verè appello omne fluidum, quod alieno termino circumſcribitur, vaſisq́; cõtine- tur: cujus itidem magna ineſt in toto corpore
Quid per aquam in- telli gatur.
varietas. Nam ex primo ejus abyſſo magis vi- Compara- talia elabuntur flumina, quàm è reliquis. E cor- tiones va- de enim quæ progreditur, quatuor vaſis inſi- gnibus„in reliquos corporis artus promanat,
ſorũ cor-
dis cũ pa-
radyſi flu-
minibus V
generales. ſi fumina, quæ à Moyſe miris laudibus cele- 1
II.& paradyſum cou terræ dicere poſſis. Et ſicut
eosque vitali quapiam aura recreat, torumꝗue
omnia flumina è mari ſumunt initium,& in
id remeant: ira ſanguis è ſuis abyſſis capiens
principium, ſui motus viciſſitudine, ad ea- dem remeat, quod facilè ex pulſu arteriarum,
venarumque commotione percipi poteſt. Qux quidem reciprocatio profectò nihil eſt
aliud, quàm perpetuata quædam irrigatio III. terræ in magno mundo. Et veluti flumina terræ exiguis rivulis ducta ſucceſſione au-
gentur, donec, unde orta erant, in mare recur-
corpus haud aliter, acterram quatuor parady-
brantur, irrigat, ut meritò cor animi paradſun,
1
C
attant: iu 1 les emadunt„. cadgiwum Lcet hecul lanirdan un gicrocol- riscompopel nesingenibaet drofundunan cellun gria quam igin iln, ungle poxehuwanoen qpeaareom ter membracu Apam d, Nilom miarci nimiunſenei 3 penur— qui 1 ſtCnſos tantan noriendiſin,„ ban ſägenl 4 tdurcymden Nun an wiemlllun di anenim ltrimconen, kupheies anteriola e b

2
tetwinom. rditahujwu. V Alitkentemn. nica, Khact V * ls, thonan — lulficiedeaa. V
luidum a — vNFalisch cim 2n toto corpat d)llo ma A'reliqubeen Otuor valsul- us promann * eat,torumqr puaruot panad a a kaudibus cel iniperaſin Sollis. kt licl aninitiom, i an byſiis capies rudine, ade lluarteriatun ercipi pon becto nibli „dam irii veluti lumi Aucceſliotti tant, in m tear
Aquam alteram, quæ Gihon appellatut, Nilum microcoſmi eſſe exiſtimo. Sanguinem nimirum venæ cavæ ſaccharino nutritionis ſa- le plenum, quà de cauſa optimè Nilo reſpon- det, cujus tantam ferunt eſſe dulcedinem& nutriendi vim, ut non modò accolæ eum bi- bant, ſed& militibus Romanis vinum peten- tibus reſponderit Peſcenius Niger Imperator: Nium habetis, es vinum petitis. Hic microco- ſmicus Nilus magnum Mediterraneum homi- nis lata cavitate efficit. Reſtat ut Euphratem& Tigrim contemplemur. 2.8
Euphrates, quem& Phrat nominant, ve- na arterioſa eſt,& dextro cordis ſinu orta, Vena are
E 4&
flumini Piſon. Vena cava flumini Gihon ſeu Nilo.

40 De Sanitate rioſa Eu-& in uterum muliebrem delara 3 ibidem verèe phrari. Phrat ſeu fertilis fir. Arteria verò venoſa è ſini- Arteria vs- ſtro cordis ſinu producta Tigris eſt, quiin eun- noſs Ii. dem uteri ſinum delabens eum Euphrate- con- Fen ca ma- Venit. Ceterùm veſica urinaria mate Oeciden-
ri Occi- tis reptæſentat, abyſſus ſplenis Oceanum Se- dent. ptentrionalem, abyſſus tenum Peruvianum,& Splen O- hauic oppoſitum compenſat. Atq; ut in Ocea- prent. Se- no ſal dominatur& abundat, zut etiam intloeis
Renes Pe- quibuſdã accolæ miro Solis benefieio ex aqua ruvianio Oceani ſal conficiant: ita languis in homine & huic op- omnium ſalium ſpecies recopit: quaàs quotidie poſiro. reſolvi& deponi videmius per ſifdotes uleera ſcabiem, pruritum, puſtulas& moibos tarta-
reos, de quibus ſuo looo latiſſimè diſſeremus
Et hactenus de globo inferiore terra& aqua
diximus: luperelt ut de Slobo luperiore, aére
KXL igne etiam aliquid addamus. 3 Quamvis autem hæc elementa oculorum
acie, tactu reliquori mve ſenſuum teſtimonio deprehendi non poſſint interim tamen ratio
ea ipſa adeſſe commonſtrat, ut& illud egregiè ab Hippocrate lib. de flatibus&' alibi declara- Afris ad tum eſt. Cùm enim corpus noltrum in perpe- vitam ne- tuo ſit Huxu, ut, ſicut continuam reſolutionem ceſſitas. geat, ea autem ex macrocoſmo petenda ve-
niat, neceſſärid aëte& æchere non carebit. Aer enim vitæ ſeu xtheris vehiculum elt, ut, ſieo etiam
patitur, ita quoq; per betua reſtauratione indi- quoq. P
———OZOCO=j˖—˖—:
Cufe
impoton ſintetelé ſeis Alodantd ugum i Keemſanee teor torume fabtihwot haadtorelhar ſeggenthült heeum k füm! balanieuek: kndtit, Kohe ſtiaer Kckkenen wine wnle ſtinctat: Kaan buſtentdn nsbliypocan ehünny tbetherei in s jaaätzjidgnen 1 linſtelin, bune ute 1 at d, onea tetzeſlſhde, H- de intälne, (ngul ue 1 vn lötis mita arpotts han

1 4
a ſdiden “ bel auind kuphra 1 mare 5 m cide — Oceaum 4 = betuyiann ltq; utin0a mtetiamil 2 nelteiceren 8 zuis in hom 7*; quss quot 2 dotes uier X moibostan ünè diſſetem e terta Kaa ylüperiote nn sS. enta oculom N—um teſtiman u im tamen n 21 Killudegt aubi dech- Attram inpen a mrrelolutom aurationell — mo petencit = non carbt lumet, uh 1
Conſtantl eonſer wanda. Ar
eriam peibhoræ quadrantem deſtituatur- pror-
fus intersat. Nam cum cæteræ actiones qtlie- ſcere aliquantulum poſſint fola te ſpiratio nunquam ſine vitæ perieulo quieſcir, quodinm: dicium ſanè eſt, hæc elewenta unò globo con-
tenta, totum corpus penetrare, unde quociex öͤͤͤ
fubriliſſime ſanguinis ſpitiu& aete puriote
hauſto reſtaurantut& nutriuntur am boratin
fequentibus elaris patebit. Sic namq́; aotis Ofe Agris ofi⸗ fieium& vis manifeſtè le prédit, dumu ſtar ium Prxe⸗
balſati ſeu ætheris noſtririn roruncerpüs d
El mum eſt 5At Ee dtnn daeene nfe en Phee a21m ontinc. fuũnditur,&, ne partes u ſe collabamttit cas ſu- ee partes ſtinet. Sicut enim terrapilæ ſimlis nullo fulci: ne colla-
2
wine nisa in ſubject pendetaete,&abeolu- bantur.
ſtinetur: ita àmictocolmaete omnia mem- bra ſuſtiientur& portantur. Hoôoc innuit divi-
nis El'ppecrates ib de flatibus ubi derem terre
ve hitulum ap Bellar. NMe enim beneßcio ae- ris ærherei interni ſentit membrorum ſuorum pondus, id quod exemplo vobis redditurillu- ſtrius. Vitellum ovi videtis in medio hærere al- bumine, dd; propter vim asriam. Nam ſial- buminis lubſtantia eſſeraquea, decideret: ita in omni naruta vis chaẽos eſt ur in eodem na- tet, ac ſuſtineatur tor fyſtema homogeninw. Hine inteſtina quamvis perplexa& ſinuofa, ſingula tamen ſuo retinentur loco. Nec pol- lum ſatis mirari eorum ſtultitiam, qui quatuor corpotris humores cum elementis conferunr,
E ubi
Sanguis
X
an recke aeri com-
paretur.

42 De Sanitate ubi ſanguinem aëri comparant.& reliquos hu⸗ mores cæteris elementis. Nam ſi aer magni mundi in tam vaſta machina oculis non de- prehendirur, quomodo in tam ſubtili micro- Secun- dum aë.„officium eſt, ut ballamus ſeu aſtrum in eo vi- no.„ vat. Sicut enim ſtellæ in expanſo: ita homo urin eo 2 aſtralis vivit in aere. Et ſicut ignis plurimo aere balſamus afflatus, liberius ardet: ita clarificato aere mi- virat.„ crocoſmis balſamus eſt fortior,& magis viget. FEt cùm in natura vacuum nõ detur, quis cavi: tatem internam, in qua viſcera pendent ſine aere eſſe, pronunciabitt:: Aſtralis Tempus jam eſtut hominem propriè dictũ hominis aſtralem contemplemur, qui totus eſt in balla- fubſtantia. mo radicali,& ſonſuum præſtantiã totum cor- Balſamus Pusgubernat. Hic balſamus corporis vita& aſtrum eſt, quo corporis membra vitalibus ra- diis illuminantur, perinde acSolis lumine tota magni mundi machiaa illuſtrari ſolet. Unde ve nerandus Senex libro de principiis pradicto: Quod, inquit, calidum vocamus, id mihn immor- tale videturcunctdq, intelligere, videre& audi- re, ſentireq, omnia, tum praſentia, tum futura, cujus pars maxima, cum omnià eſſent pertubata, in ſupremum ambitum ſeceſſit, quod mihi vets- ras videntur atbera appellaſſe. Videbat namque Vu divinus omnia hujus calidi beneficio agi- uari, Vivere ac moveri, eo verò extincto omnia interi-
Vitæ.
„colmi artificio conſpicietur? Secundum aeris
Cmſtan
hele: qda ral
ditizaihec imkegolech watralis, ter Kr Mitabli mnocolwic tum vvcpent: ordus wont dant Quod. pendie nhie. rececene Sna rummagnimun ſtips wwaodn domiclib ten Bomotritzten lretiora ilcen donkchKllg td dolexaponn rrüeln neeu diesquedun ddlaiſandes ſeoterir impari m taltehennn magaomandei damgoca 1 or mackocoin, bi homini
behi⸗ Ka 2

mluͤdtil 5 a zecundun a — attum ico, anlo: itaan nis plutimae iſcatoaen 2&magüig Srctur, quis- pendentſi
amptopriddl mtuseſtinball ntiatotomcot orpotis ſia ra vitalibohn olis lumineu Auiſolet. Un o cipiis grau id mihinm — videre é' u — u, tum fun vſeut eertuit uod mili n debat nam-
e benelici
— ⸗xiinctoor
1
Conſtanti conſervanda. 13 nrerite; qua ratione motus immottale dice- bat, idq́; ætherium exiſtimabat: quam ſenten- tiam& ego ſecutus, ballami, hominis ætberei ſeu aſtralis, terminis ac vocabulis promiſcue utor. Mirabili namque ſym
macrocolſmi conſpirat ballammus 8 aſtrum no- thia aſtri 1,n 9 ſeu balſa-
ſtrum ucpene eadem viciſſirudine ſtatis tem-
pendite vobiſcum, quæ hyeme„Sole à nobis fmi. tecedente, fiaat mutario: Vita nempe elemento- rum magni muudi lan gueſcit, herbæ, plantæ& ſtirpes comas dejiciunt; ſemina& radices ſuis domiciliis ſe abdunt,& quaſi emoriuntur. Homo triſtatur& languer, ballamusque ejus interiora viſcera petens majorem cibi copiam conficit& elaborat, quàm aliäs. Kevertente ve- rò Sole tempore verno, omnia revivlſeunt& revirſcunt inſecta quoq;-, mulcæ, ranæ, hirun- dines, què brumali frigore ſemimortua in rimis cabularũ, lambuci medullis,littorũ cavernis ſe- ſe recõdiderãt, reviviſcunt. Homo etiã abjectis impuritatib. mineralibus, quæ tota hyeme cõ- trahebantur, renovatur,& vitã quaſi novã cum magno mundo induit Sſtate appropinquãte, dum Sol, canctũ, leonẽé& virginè peragrar, ca- lor macrocoſmi fit ardentior,& omniatorret, ubi& hominis balſamꝰ ad huj inſtar mutatio- nẽ recipit,& actior evadit, donec ad autũnalia 2. ſigna
bathia cum aſtris Sympa-
—. mi noſtri poribus woveantur,& ſe ultrò citroque affi- um aſtris ciant. Quod ur exemplis magis inclarelcat, pet macroco-

————
Vita mi-
——õ———ixxxEE
ſig ſen4 liſtranda go1 ſeaccingat. Taceo qudm mirifice balfammus ſolaris lucts claritate berfi- lus, ſereno te mpore gaudeat, nubila verò tem= Vhenreensses. ac deficiat. Sic Sole oriente ho- mo lætiot& balfamo renovato plenior, quàm à Mefridie cùm ad Occafum lux diei inelinar, ah ægroti magno ſuo incõmodo facilè per⸗- eipiunit de quibus alibi dicemus. Quæ omimia vitam microcofmi d macrocoſmo pendete, lu- ſtentari& augeri indicio eſſe poſſunt.
Unde plurimiw extiterunt Philoſophi, qui vi-
crocoſmi tam microcoſmi cum macrocoſmo eandem & macro- eſſe,& utramꝗ; non ene luce eſſe diſputarunt.
coſmi an rectè una dicatuũr.
Quod ut exactius vobis innoteſcat, extra con- troverſiam puto eſſe poſitum, hominem à pa- rentibus ex ſemine gigni, ſemen ex ſanguine& balſamo confici, ſanguinem exX Alméntis re-
ſtaurari, alimenta ex vegetabilibus& animan- tibus in nos cõportari, ut ante diximus, quem
ordinem pulchrè nobis cecinit Lucret. l.2. Sac tempeſtivis ex imbribus humida tellus Vertit ſe primum in frondes,& pabula lem In pecudes, vertunt pecudes in corpora noſtra Naturam:& noſtro de corpore ſæpe ferarum Augeſcunt vires,&. corpora pennipotentum.
Ude neminem eſſe puto, qui vitæ diverſita-
tem inde concludart. Imò ſimilia tantùm à ſi⸗
milibus juvantut; augentur& ſuſtentantur. Do enim pacto terræ naſcentia,& reliqua
qu*
b Conſta uigobis inal optodege po
- dunh 4
ueiordaß⸗ ¹
nipbs s bal Uode nôbe
nangdina! ina
nue mendaci nfenuuzelſet upenu hia les,, Maun 2, u nurmtlt üahn omntusuntun Dlaoricssnolin unrinud 1n ſalu Calurden rom idcun hec loblunin Cjaleian dle tone maxeram 5 urſenalgi Ielo hendeng, 7 rna lelel a awon 1 8 ellulle, accinunt,u do ſeLennnuune mauuriuqu ſanis auna 4
4

— . Taceogi AM Clartatt dei⸗ * ubiaſese ole orennet. —0 blerictgin lux dieiteita — nodo kahn. =. Quenn 1—vo pendere ₰ llunt.
4 lolophi qui marolmo eandten lledäiſputamm „ fſcat, extracon- hominem dpe nexkanxünei x aliments G⁴ bus& animau rlkimus, quer enLucrat.. a umidatelu 87 pabli len carporanußh veſc ef 5 = penntpotenn P vix dinet 2 lia tanruͤm luſtentm tia,& n p
Conſtanti cenſer vanda. 343
ſamo parricipant: Quomodo item hæc eadem
à ſuperioribus aliquid capient, ſi ſuperioia ſi- milem ipüs ballamum affundere nequeunt?
Unde nõ ſine cauſa Hermes noſter in tabula
Imaragdina in hæc verba erumpit: Verum eſt ſine mendacio, certum& veriſſimum: Quod eſt
inferius, eſt ſicut quod esi ſuperius,& quod eſt
ſuperius, est ſicut quodl 641 iuferius. Er A ſote.
Ies 7. Meteor. 2. teſtatut: Mundum hunc iufe—
riorem eſſe ſubditum ſuperiori bus lationibus, u
omnis ejus virtus inde regatur. Hinc ſcitiſſime .. 4 8η. 3.8 4 Plaronicus noſter; Iuferꝛora A ſuperioribus, non
ſuperiora ab in ferioribus aliquid capiunt. Unde
Julius Caſar Scaliger exers: ſed. 2. pro lupeiio- rum viribus, concurſu, miſtione& alienatione hæc ſublunaria tum fieri, tum perire probat. Cujus rei rationem ex ſimilis ſpiritus propor- tione materiam inferiotem diſponentis petit: ut, ſicut ad cytharæ pullæ ſonum altera ex ad- verlo pendens reboat: ita inferiorum balla- musab ætheteis ſtimuletur. Atque hic locum haber harmonicus ille concentus& ſuavis Py- thagoræ Muſica, qua omnes creaturæ invicem accinunt. Quod longè plamus ab ariſtoteles: de generatione animalium proponitur, dum, ge- nerauatur, inquit, in terra humorèq animalia, plautæ, quoniam humor in terra, ſpiritus in hu- more,

46 De Janitate more⸗ calor animalus in aniverſo ineſt, ita ut quo- dam modo anima plenaſint omnia. Hincè lignis ormnis generis vermes,&o ſſos, tabanos, ex ſter- core equi ſcarabæos, ex limo Nili mures pro- dire ſcimus:hinc carnes foſſiles, olea inſuper& pretiolas pinguedines ex terra eductas novi- mus. Ex quibus omnibus liquidò conſtat, bal- ſamum microcoſini à macrocoſmo pendere, & mira analogiæ ſympathia conſpirare. An uterq Utrum aucem uterque lumini ſit cognatus, balſamus, reſtar ut diſſeramus. Lux igitur, ut videtis, in macrgeo. quibuſdam corporibus evidens eſt, in quibuſ-
Imni Si. dam occulto velamine tectum latet. Evidens luci ſir co- eſt in Sole, Luna& alttis omnibus, in carbun- gnatus. culo, cicindelis& ſimilibus: in reliquis verò
creaturis, lapidibus, plantis, animalibus tegi-
tur, ira ramen ut cerra cujuſdam igniculi ſi- Colotes gnaſe prodant. Non enim obſcurum eſſe pu- unde. to, colores omnes in quocunque corpore ex
lacis& opaci miſtione provenire: id quod variis raionibus confirmare poſſem, nili res ipſa loqueretur: Tanta ſiquidem lucis cum cbloribus eſt affinitas, ut ſiper medium colo- ratum tranfierit, magis magisque coloretur. Indeenim ambulantes per prata viridia, viri- des habere facies videntur. Taceo, quod omniũ rerum colores opaciores ſucceſſu tem- poris à lucis actione dealbentur,& in ſi⸗ milem naruram quaſi trahantur, idque non tam
Uußus vinaufcb? dubos cobuid 8 wiaime polln gle. 8 colo
üeredt. Im
Pbplanr b nscolotes c- deldis Kirpbe miwdantbur a
Cund rdas tem enumd3 inhmemundanns plemübitoren
vaui Kordem
—jaʃg zWehn⸗-—
caukanollaalan
Mhuilngularia
dma klominen anus et, ob Porotum ersan deleinipenue danescdſorint, dicobiseleée, 18 Keuncognn anclualnn lamas ocllben 1 Katrumält Aegneteg, tam& lucit luce ui

— —
5 — ineſt im — inia. Hine, tabanoga
— Niu murg — ss,olea itin Bra eduday
udd conta — colmo pent = onſpirate. = dini ſitcognn Dur, utfücenn, us eſt, ingubt An latet. Pudk — ibus, incubw e in reldui ſen
lanimaldute
am igaieuli ſcumum ellepr rſde cofpote t Foufe: id quc Sollem, nilin 8ui em lucis cun 2 medium cob adue colottuj a vitidia, dil Taceo; quu s lucceſſi er clut; Kin! a ur, idcue e dal
8
Conſtauti conſer vanda. 2
xatn in arrificialibus, quàm in naturalibus cre-
ſcentibus contingere manifeſtum eſt, quod fie-
ri minimè poſſet, niſi cum opaco lux mitceri poſſet,& colores ex lucis& opaci miſtione exiſterent. Jam verè in omnibus herbis, ſtir- pibus, planris, lapidibus, gemmis& animanti- bus colores conſpiciuntur. Ergo in omnibus herbis, ſtirpibus, plantis Aapidibus, gemmis& animantib. lux& lucis facuſtas ceõprehenditur. Quod ut clarius vobis ob oculos ponam. Cold tempus vernum attendite, quàdo è ſeminibus in hanc mundani theatri ſcenam plantæ ſe ex
„
ruim
diverſitas in viventi-
bus depẽ-
plicant, ubi totam terrã viridi colore veſtitam, jet a d
herbas inſuper recenter natas vireſcere, marce-
ſcentes colorẽ perdere animadvertitis, quę in- dicio ſatis eſſe pofſunt, balſamũ à luce pende- re,& luei cognatum eſſe, nec dubitarem, quin
hanc luculam innobis larentem aliquando eſ⸗=
ſemus oculis excepturi, ſi liceret ſalva natura
centrum& ſedem balſami introſpicere. Atque hactenus ballamum ſeu vitam no- ſtram& lucidam lacique cognatam eſſe,
& à luce ſuſtineri diſpuravimus: Sequitur
ut
variisq́; floribus ſplendere videbitis: cujus rei verſa bal- cauſa nulla alia eſt, quàm balſamus renovatus, ſami con- qui ſingulati lucis fœcũditate fœtus novos ex ſtitutione. ornat. Hominem preterea dum adhucvivus& ſanus eſt, roſeo colore& amabili ſluffundi, ægrotum verò& mortuum palleſcere videtis;

28 nrDe Sanitate
3 ur diverſitatem ejus, ſecundum vaſa, in quæ di⸗ Pe bales, ſtributa eſt, declaremus. Hominem verò mi- 53 ärerg. crocoſinum ante diximus; in eo haud aliterac Septem in toto univerſo balſamus ſeu vita variat. Se- planetis ptem igitur cœli Planetæ, vitæ cœleſtis vehicu- macroco- la, uti eandem cum inferioribus communi- ſmi reſpõ- cant: ita ſemptem membra hominis principa- dent ſepré ia, hiſce Planetis reſi pondentia, ballamũ luum rineip 14.4.. J n per univerſum corpus diſtribuunt. Et ſicut uni brain mi. verſus caloris& lucis fons unico Solis corpo- crocoſmo. res tanquam in centro, collectus toti univerto communicatur: ita in corde collectus balſa- Unde bal. mus in cætera mẽbra diſtunditur. Et ut mem- ſami hu- bra à balſamo vitam accipium: ita vieiſſim bal- manidi. ſamusà membris peculiarem quandam facul- taté, pro diverſitate vaſis ſeu inſtrumenti, hoc vel illo modo operandi adipiſcitur. Nã quam- vis in vitalibus actionibus microcoſmi aſtta
conſpirent, peculiati tamen proprietate diſſen V tiunr, ut Sol, Venus, Luna, Mercurius,& c. Hinc in ballamo diſcretionem eſſe diſpuant Philo-
ſophi, quoniam diverlas actiones à diverſis for-
Actie ani- mis proficiſci ſtatuerunt. Hanc autem actio- ms non eſt num diverſitatem alii fecernnt duplicem, alii zriplex, ſed triplicem, animalem ſcilicet, naturalem& vita- lem, quæ communis fuit lententia, cui ferè ſeptuplex. omnes lubleripsêce. Ego verò ſeptuplicem ſta- tuo, ſecundum ſeptem mundi gubernatorum
ſeu Planetarum numerum, quorum actionum-
Pro-
V
71 Couſtanti
wo tiemte lli,r
u nonartende
dumidsecim nſcdem a K lokepriman mwermumen! Venus magname nem(öbi vendi homineporora, ralis&nanmlb- rewokalanuue ertpyliachonesco rie, qleattald p Scfeliofemno m ofſca pen maito atto ſn (cantar. Nodeni cpali, coh er letun keean Tpde eiam Gabn aljct letenin, Cte dimirum& Fenaainnm len. Ulstenan o0. eulmmpu lana, um augato ge umnaſenenir Mla, teget,
— — —
nanpei duipgt
——

—*
mrakan Amlnemfe. Reo haudal u vita ara coleſtis eibus comm = ominispiie * ia, ballamün unt. Etſicn ico Sols cen Kustotiuhie collectus bi- iur. Et utmar — z ita vicillohl —n quandamach maltrumeuisſ⸗ 1n eituc. Näqmn auicrocoſmi a A8 ptietate dill urius,&c.Hin iſpuant bhilc aes ddiverſsfo Kc autem acii aaat duplicem,i aeturalem&ii entia, cuikt 51 eptaplicee a ai gabernalcl — ocum actiom
Conſlanti conſer vanda. 49
proprietatem illi, non ſine harmoniæ mundi injuria, non attenderunt.
Quamvis enim, ſi poriores naturę operatio-
nes ſpectemus, in machina mundià Sole, Lu-
na& Jove primariæ& inſigniores promanét; interim tamnen Mars, Mercurius, Saturnus& Venus magnam quoq; gubernationis portio- nem ſibi vendicant. Eodem planè modo in homine poriores ſunt facultates ‚animalis, vi- talis& naturalis, quæ à cerebro, corde& hepa- te proficiſcuntut.Verùm præter has facultares, corpori actiones competunt maximè neceſſa- riæ, quæ aſtrales proprietates eximiè referunt. Sic fellis operationes, pulmonis, lienis ac re- num officia verè aſtralia ſunt, quæ à proprio& inſito aſtro, propria ac inſita forma proſici-
ſcuntur. Non enim triatantùm membra prin: Quor ſint cipalia, cor, cerebrum& jecur individuũ con- principa- ſervant, ſed etiam ſplen, renes, fel& alia omnia. lia corpo- Unde etiam Galen. cap. 9. art. med. teſtes illis ris mem- adjicit, licet enim ab aliis vires acquirant, à je- ta.
core nimirum& corde, necellariò tamen ad generationem ſeminis requiruntur quod ſine illis fieri aur procreari nullo modo poteſt. Nõ enim pia illa mater natura fruſtra aliquic fecit in tam auguſto opere, ſed omnia propter cer- tum aliquem hinem addidit, ut ablara una par- ticula, integer curſus vitæ non abſolvatur. Exemptis quippe teſticulis, quamvis animal
8 diutus

fs6 De Janitale
diutiùs vivat, imbecillius tamen evadit, quàm fuit ante: exemptis renibus tota machinacor- ruet& deſtruetur: idem de ſplene, felle,& re- liquis futurum exiſtimo, ſi vel temerè irruen- tibus offendantur, aut quovis modo morbo- rum injuriis lædantur.
Quod autem ballamum fecerim maſculi- do accipi- num, fœmininum& hermaphroditieum, non enda bal- ac ſi maſculinustantm viris, fœmininus verò Hamhiein mulieribus attribuatur, accipietis, ſed ut har- num, iœ. moniæ lex, quà macrocoſimus micro coſmo re- mininum ſpondet, rata conſtet. Sicut enim in cœlo ma- & herma- gni mundi balſamus omnis generis ſexus re- phroditi- peritur; ita quoq; in homine, ut microcoſmo vn diſtri- e uldem, eadem eſt diverſiras. Ideoque mulier
urio..... equè maſculino balſamo, fœminino& herma- phroditico eſtprædita, atque vir,& vnf viciſſim æqusè ac mulier omnis generis ballamum pol- ſidet, ut in ſequentibus percipietur.
Balſamus iraque cordis mhil aliud videtun niſi ſolatis quidam radius in homme, qui cæte- ros Planetâs ſen memdra publica in homine illuminat& gubernat. Und Hippocratas: Meus hominis in ſinsſtro ventriculo poftea reliquæ ani⸗ ma imperat, in ubro de corde. Et ſicut Sol fons lucis,in medio Planetarum velut Rex colloca- tus, cor fit magni mundi: ita cor in medio ho- minis poſitum Sol fit parvim undi, radiosque
ſuos emittit per arterias in univerſum corpus. Hic
Quomo- b
Cor balſa⸗ mo ſuo So- li reſpon-
det.
Unſkan Khalamostun bſetunähtl waalter pr uscpodmis Ko rarxcoticon newbratotpenn Kercbaibal at,& witabli n wiconſiagnn tum édkregern ſcar Kunmnwa resgherundit debalami doa— aücotdeobrne upremäinhonde Lonamacroco a etit, Keiceſten mesinfmülrh
Balinus-ona ehederadcez tämaäunerin V lſetgaiwech fareſutzdalan, ckebtoc, umlönganda, b Hauntidal dleri acn ummacru
5
Whürenein

—?
1jeneratn
Ota mach lene, felt -— teweldin = is modomh
— kecerim ua
hroditiema
—, fœmininw — pietis ſeäm microcolm = nim in ccon an generss kmn , ut microcon ldeoquecnt inino Ritm rir& vir iih = ballamumy ceuf.
1 aliad viden d wme quica
2 lica in homi
1 ypvcrats: I AMoyßta religutu icut Sol 7 utRexcola a orin wedio a andi, radoh
iretlum 1
Conſtauti conſor vanda. p2 Hicbalſamus tam ſanitatis, quàm morborum ſubjectum à Philoſophis cenletur, quo affecto non aliter patitur homo, ac affecta luce mun- dus, quod in iis manifeſtũ fit, quibus ex aſſum- pto narcotico cor alget, in quibus ſimul cætera membra torpent ac frigent.
Cerebri ballamus alterũ luminare repreſen- Cerebrum tat,& mirabili harmonia cum Luna macroco- Lunæ.
ſmi conſpirat, ur etiã lecundũ hujus incremen- tum& decrementũ cerebrum creſcat ac decre- ſcat:& ut minus luminare vim vivificã humo- res gubernandi à Sole accipit: ita cerebrũ d cor- de balſami dona recipiens actiones cõmunes cũ corde obtimet. Hoc verò peculiare habet, ꝙ ſupremã in homine ſedẽ occuparit cům tamen Luna macrocoſmica inſimã inter aſtra ſedẽ ele- gerit,& vice verſa Planeta macrocoſmi ſupre- mus infimũ in homine locũ conſecutus fuerit.
Balſamus Jovis hepati incluſus medio mo- do ſe habet, ad cerebri& cordis ballamũ. Quẽ- vi. admodum enim inter Solem& Lunam Jup- piter quaſi medius& temperatus exiſtit, ita he- par ejusq́; balſamus corde quidem frigidior, at cerebro calidior exiſtit, gratioſoq́; humore to- tam ſanguinis maſſam temperat.
Saturni balſamus ſplene contentus, cæteris Splen Sa- obſcurior, è directo quaſi Jovi oppoſitus eſt, turno.
hic in macrocoſmo ſupremo ccœlo locatus, in
homine penè infimum locum ſubiict.
F 2 Mar-

72 De Janitate
Martis ballamus in fellis veſiculam recon- ditus, aliquandò furore excitatus verè Martia- les proprietates declarat, unde vulgò cecinere:
Fel commo vet iram.
Mercuru ballamus pulmone continetur, ſanè aèrio, cujus proprium eſt cor munire,& ejus operationes juvarè. Sicut itaq; macrocoſmicus Mercurius ſemper ſub radiis Solis laters ira pulmo cor ab ommibus cingit Jateribus. Et veluti aurum, quod Soli& cordi reſponder„ſingularem cum Chymicorũ Mer- curio, argento vivo amicitiam colit: ita pulmo
Fel Marti.
Pulmo Mercurio. membro
3 eum corde propter balſami vicinitatem mire conſpirat.
Veneris ballamus renum regione recepcus
Ren Vene-
eſt, inſtar Jovialis gratiſſimus, niſi quod ſexus
ri. ratione dilcernatur,& ideò paulò debilior vi- deatur balſamus Veneris quàm Jovis.. Cur quæ- Keliqua viſcera principalia, ut ſunt ſtoma-
dã mem- chus, inteſtina, uterus& bra balſa- hermophroditicum po
mum her-... neralia coquinæ microcoſmicæ inſtrumenta,
mophro-... daricum dux ſicut omnibus membris comm oditates habere di- plurimas,& ballamica dona æqualiter ſubmi- cantur. niſtrant; ita ab omnibus viciſſim fiunt partici-·
es. Sic ſtomachus& inteſtina, quia omnibus alimenta præparant, omnium balſamum par- ticipant. Uterus verò, quia eſt peculiaris mun-
qus, in quo microcoſmus concipitur perfici- tur,
teſticuli balſamum ſident. Suntenim ge-
I b cuſun
Kcderiqhei I domaium den muuice aweb nlarebadet et düsſed obävat quod accipit, N confetat. Sil ſemen,&po n orniabalamn Argelec rkräditnurl umiieindoro creiomdodie texian onld ceat, qux autin mechanicos,en micem K cnten diciencicrdaln inkanroinorene nnrKinö,nge nabioalinent) dasabalam; pronaam 4. due mmät pbonml dohett
.
9

— —
eliculamo — atusverehla evuledcn — one conane. proptiunthu — vate. dind Alemper lhi omabuch — uod Soliben 2hymicoii n colit iann ʒ vicinituemu
A regione tan 2, viſiqolh = panlo debiie ☛ JLovis a, or ſomti
— ſticuli balm 20 at. Suntenin icæ inftcume Aiis commodj — equalitet c lm fiuntye — na, quiaom aballamam kpecularb — ncipirit
Conſtanti conſer vanda. 53
eur,&c deniq; exillo in lucem prodit, neceſſa- rid omnium balſamorum donis refeitus eſt: maximè ramen Venereo abundat,& hoc pe- culiare habet, quod accipiat quidem à mem- pris, ſed nihil viciſſim communicer, ſed omne quod accipit, in novæ ſobolis propagationem conferat. Simili planè ratione teſticuli, quia ſemen, è quo microcoſmus naſcitur, præpauãt, omnia balſami dona vehunt.
Atque ſic breviter de ballamo ſeu homine aſtrali differuimus. Ubi ſanè videmus, nihil tam vile in homine contineri, quin balſami& cœleſtium donorum ſic particeps, cujus virtu- te vivat, conſervetur,& operationes ſuas exer- ccat, quæ aut communes ſunt,& per ſpiritus mechanicos, expultricem, retentricem, altera- tricem& cæteros perficiuntur, aut propriæ, ut eliciendi urinam facultas in renibus, conceptio infantis in utero, chylificatio in ventriculo& inteſtinis, ſanguificatio in hepate& venis, at- tractio alimenti in œſophago,&c. quæ imme- diatè à balſami ejusq́; inſtrumenti ſubſtantia promanant. Atq; ita breviter de balſamo ejus- que natura dietum eſt, quod ſupereſt ex Philo-
ſophorum libris deſumi poteſt, quoniam
non eſt noſtri propoſiti minutifſi- ma quæq; examinare.
F 3 DE

De Janitate Chærioniam membrorũ temperiem quod attinet, ea eſt, quæ ab elementis profecta diffe- rentiam calidi, frigidi, humidi:& ſieci in mem- Cutis mẽ- bris efficit: unde collatione inſtitutà, omnium
4
brorum temperatiſſima in homine cutis exiſtit. Gigni- tempera-. 3
tiſſimum. tur enim ex ſemine& ſanguine ſimul miſtis,&
idcircò inter ſanguinem& exangue medium
quoddam cenſetur: Carne ſiccior& denſior
eſt, Hippocratis teſtimonio, ab externo aëre,&
interno calore ſimulafficitur,& ab utriſq; ſæpè
alreratur. b
Objectio. Sed dicat quiſpiã, ſi cutis eſſet maximè tem-
perata inter membra, eſſet robuſtiſſima. Atqui non hoc. Ergo nec illud. Robuſtiora enim vi- ſcera ſemper ad debilius excrementa ſua de- ponunt. Jam verò ad cutim ferè omnia excre- menta tendunt,& à cute recipiuntur: unde omnium debiliſſima,& per confequens maxi- Keſpon- me intemperata cenſebitur. Cui tamen ſatisfa- fio. ciemus dicendo, id cuti non temperiei ratio- ne, ſed propter ſitus conditionem evenire, cùm nimirum extrema ſit& cætera viſcera ve- ſtiat ac muniat, primaque ſit, quæ externas in- jurias excipiat, unde ſæpe fit, ut lædatur præ cæ- teris.. Reliquæ partes ad calidum magis⸗ aut ad fri- gidum inclinant, eo videlicet ordine, quo à no- Cor cali- bis ſunt poſitæ, ut cor tandem omnium ſit ca- diſimum. lidiſſimum. Ibi namque Solis exaltationem in
Cu k
fuscon muv nicrocoli p ationäl Calteatiohe
ſiicoid ten
rbiörzioni pandoseh das que pant Il. guodeam diott habesc Hafixtalman eicenaxyolbd ceneara. liimem ne in omabasſen bereraamina dicem mmenſt um denominit rarem aclolliimm pereicalciordn feu lenng. Coe ſeminarure molir,godin oqaünnNam n aleruneull 4 molicpa nd Wlieroaun e Eslibantmilſe more torit dt. .4.

iisptofech. 1& lieciinne V = ktituromd seriltt 69 eſtmalnig
=nguenin
iccior&teu externodn
9
— Kab orüſhs
— ſet mauimer Auſtifima h — duſtioraenn — remenna lul — erè omnan — cipiuntut u — onlſequenin uitamenüi 1— temperiein tionem end crtexa tilca cuxextem n ledaturm
Ah magsan 8— Ofdine,quo- em omnmiu = iserulniu-
Conſtanti cenſer vandæs. 2 toptia domo collocamus, cujus vi ardenttiſfi- mum microcoſmi clima eſficiat.
Gaſtigationẽ ergo meretur error Avenrois, Avenroes qui cordis temperiem frigidã exiſtimavit, fre- dixir cor tus his rationibus: I. quod videlicetex frigidis h Mo A. parribus, fbris plurimis, vaſis quatuor inſigni- arlo Sſus bus, quæ partes ſunt Ipermaticæ, componarur-
II. quod carnem denſiorem, graviorẽ& ſoli- II. diorẽ habear, cum omma gtavia, ſolida acden-
ſa frigida ſint, ut lapides, tetra,&c. III. quod III. cidem copioſus adnaſcatur adeps, qui ftigidus cenſeatur.
Ad primam reſpondemus: denominationẽ Reſponſie in omnibus fieri à parte potiore, cùm itaque fi ad ratione bræ& vaſa minimã cordis portionem ſibiven- 3n. dicent, immeritò ab ipſis cordis temperamen- tum denominari. Ad ſecundam dicimus, denſi- Ad ſeeun- tatem ac ſoliditatẽ carnis argumento eſſe tem- arn. periei calidioris, non frigidioris, quoniarn caro Deuſitas trigida plærunq; laxa& mollis exiſtit. Sic nam- ulrur
ue fœminarum caro maſculorum laxior& non fri- mollior, quodin reliquis creaturis evenire res 8us. loquitur: Nam& aurum gravius& denſius eiſ cæteris metallis, plus lucis, coloris& balſami participat, unde aureum membrum microco- Imi vero auro reſpondet. Ideoq́; carnem cor- dis ſub ardentiſſimo climate politã reſponde- re zonæ torridæ affirmamus, de quo eſtillud Poëtæ:— Non eſt habitabilis æſtu.
F 4 uod

56 De Sanitate
Quod autem adeps adnaſcatur cordi, id temperamentũ ejus non arguit frigidum: imò talis eſt adeps, quale temperamentum carnis, cui adhæret, quod ipſum divinus Hippocrate⸗ lde caribus monuit, dum calidum pinguedinis ſedem pronunciavit.
Pulmo ca- Sequitur pulmo, qui ut ſitu ardenti climati lore cordi vicinus, ita calore cordi proximus eſt, idq́; non Prorlmus, tam rara carnis ſubſtantia, quàm ſpumoſum ejus alimentum è dextro cordis ſinu delatum arguit: unde efficacem obtiner alterandi vim, quâ aerem, qui in vitalis ſpiritus portionem ce-
Ad tertia.
dit, præparat& habilem reddit. Dicar autem
quis, quomodo ſubſtanriæ calidæ poterit eſſe
pulmo, cùm indies videamus cor pulmonis
motu, tanquam ventilabro, refrigerari. Deinde pulmonem plærunque frigidis morbis corripi animadvertimus, diſpnœa nimirum, aſthmate,
tuſſi, catarrhis& ſimilibus: ut meritò à natura Pulmo frigidum, non calidum factum dixeris. Quibus quomodo occurrimus, dicendo, pulmonemnon per ſe cor refri- cor refrigerare„ſed per accidens, ſi enim pro-
getet. pria carnis ſubſtanriam ſpectes, nequaquam refrigerabit, ſed quatenus frigidum haurit ae- Ppulmo rem. Frigidis verò corripi affectibus exiſtima-
quomodo mus quoad vaſa, nõ quoad carnis ſubſtantiam, TOrerha⸗ quæ ſæpè phlegmone tentatur. Pulmoni ſucce- tur frigi- j.. .. 3 1—
dis aftcki. dit cato ſimplex utpore quæ ex ſanguine pro bus. ximẽè gignitur, eoq́; alitur: Sequitur caro jeco- ris,
Cinß ilenis ed em tanld⸗ dümmollor 8 ꝛdondent
KAgu. ſangues gen ſewmis, dect tut,ateome ris. laterhe bigilllmn 2 temablumpten relttert.
Hoc loco n nem âwolesis
atigorelach uu G Hiyyd hacktetus 1 u donalmn maecacalidits figorealen
Inquo dc miens ieagis Jobene llp aGſchcuhtan noltniertf fele, le an,
kääpatramn 1 ſ cncecam adioma„ouo

E ſcauu Gan 4 Ritkigjau 8 = meutune
” lnus Kyyne
idun uunul
darderiin musekhithn — uam(oum e cdis ſind täh Mer altetanäii s portiohene B dit. Dicranr =alide pornt us cor palmn — kiigetan.a — iss molbistn 2n nirum alter ꝛtmerito aun An dixers(i ionemnohg. ü ens, ſienmm, kes, neqpan gidum bans ectibaseilr Arnäsſübiamn r Pulmoüll n fex lapguli- qquiuu enf
Conſtanti conſer vanda. † ris lienis& renum, quorum temperiem Gal 2.
de temp. tantò aſſern humidiorem cute, quan-
tè ſint molliores, calidiores verò, quantò ma- gis abundent ſanguine. Ad frigidum flectunt partes ſpermaticæ ex- ſangues, genitæ ex craſſiore& frigidiore parte ſeminis, ideoq́; à cæteris calidioribus veſtiun- tur, ut eò meliùs defendantur ab externis inju- riis. Inter hæc oſſatunt omnium aridiſſima& Ofſa frigi- frigidiſſima, elaborata dum, per intèſum calo- difſfima. rem abſumpto humido, portio ſicca& frigida reſtiterit.
Hoc loco præterire non poſſum quæſtio- Quaſtio: nem à multis agitatã: Utrum membra feigida An mem- à frigore facilè lædantur. Affirmant hoc Gale- bra frigida nus& Hippocrates. Negativam tuetur jobertus 2iigidi
hac ftetus ratione, quod alteratio fiat à contra- kantot rus, non à ſimilibus. Hinc infert membra ſper- Affirmant matica calid ffima eſſe, quòd facilè abadverſo Galenus frigore aſficiantur.& Hippo- In quo nodo ſolvendo Laurentius anato- ae
micus ineaſſum laboravit. Opponit quidem Nenu] O. Joberto Hippocratis& Galeni authoritatem, at difficultarem argumenti nontollit. Idcircò noſtri erit officii, eundem nodum exactè ſol- vere, ne amafium noſtrum, divinum nempe Hippocratem, aliquid ſine ratione pronunciaſ- ſe concedamus. Dicendum itaq;, verum eſſe axioma, quo alteratio à contrariis fieri ſtatui-
FE z tur,

59 De Sanitate tur, rationemq́; Joberti procedere, ſi offa eſſent Aενε frigida, quod non eſt. Habent enum ſuas operationes balſamicas,& dona nutritionis, quæ abſq́; calore perfici nõ poſſunt. UInde ma- nifeſtum fit, oſſa tantùm collatione ad cætera membra frigida exiſtimari. Hinc nodũ ſic ſol- Reſponſio vo: Quia minorem balſami& caloris portio- ad rationé nem oſſa vehunt, quàm caro& reliqua, quæ
Joberri. 2. 1. ſanguinẽè parricipant, membra, faciliùs ab ho- ſte adverſo, feigore nimirum, ſuperantur;& exiguus ille calor, quia reſiſtere non poteſt, dat manus hoſti,& extinguitur. Cartilago. Ofſibus ſuccedunt cartilagines, quæ oſfibus
quidem molliores, poſt oſſa verò duriſſime to- tius corporis partes cẽſentur. Atq; his ſimul at- 4 aue illis univerſum corpus ſuſtinetur, omniaq; Diffeken. ipſis adnaſcuntur ſtabiliunturq. Differunt ta- Rcartila. men in hoc, quod cartilagines ſint politiores gines. levioresq́;, offa verò robuſtiota,& magis aſpe- — ra. Deinde, quod nullas habeant cavitates aut cavernulas oſſium inſtar. b
Ligamen- Sequuntur ligamenta, quæ mediã quafi na- tum. turam inter cartilagines& nervos obtinent, duriora quippe nervis, ne in vehementibus
motibus diſrumpãtur, molliora verò cartilagi-
nibus, ut muſculis oſſa moventibus facilè ob- ſequantur. Ex oſſibus initium ducunt, ſed mi-
nðùs frigida, quàm oſſa& cartilagines: unde& alimẽtum paulò calidius poſtulant, ſanguinem
nempe
0a
epeexveni latem ocolotu Hs(qccedu ndculiquede osctacafd motum comp Imuſculopte gim letimna ſawit)link panxm woltu imaiemolan duo voniadi ſaliin tendin, tim, wodobe ſwant. Membuana doneploctenn waniacdilen, mentipauem dllienru. kxwil den lagene nen
lere alier
Mhemndeſpii,
Cebrun. lixite um, clementade 1 becanid 3 mc

—
teſiolatn benr enunag — ua narrin an ldem. —— one d rer cnodülil, calots mn = X rellomn , facilidsadd. 1= luperanan, ö= non porchen
les, qweofh — ⁸ dutiſicen .. his ümua a neturomai mn. Differunn i ſint poltin .S& magölt A=nt cavitateu
= nedi quiu 1 2„Vos obtife 1 vchewenche verd canulh aübus faclee 1— ucunt, ſiin (u nes:oodh
Mant äpguie uen
Cunſtanti conſer vanda. 19 nempe ex venis capillaribus, qui tamen ob exi- litatem oculorum aciem fugit.
His ſuccedunt tendines: Eſt autem tendo Tendo.
mulculi quædam enetvatio, ac veluti fRbrarum illius citra carnem coalitus, non limpliciter ad motum comparatus, quippe qui tum demum à muſculo producitur, quando ille adeò lon- gam ſeriem ab exortu(quem ab oſſe aut carne fumit) ad inſertionem(quam in movendam partem molitur, obtinet, ut ipſius fibræ carnis primariæ muſculorum partis impexu univerſo ductu non indigeant ‚adeò, ut longiores mu- ſculi in tendinem modo teretem, modo la- tum, modo breviorem, modo longiorem de- finant.
Membrana ex ſeminis lenta& ductili por- Membra- tione procreata, citra noxã meliùs poteſtcon- na. trahi ac diſtendi, lata& denſa, ut inſtar indu- menti partem veſtiat, validiùs carnes firmet, ne diſſipentur.
Ex ſimili ſeminis portione genitæ ſunt arte- Arteriæ, riæ, venæ& nervi, per ſe& naturà luã frigide& venæ, ner- ſiccæ, calidæ tamen per accidens, quia ſangui- VI. nem& ſpiritus continent.
Cerebrum& ſpinalis medulla humidæ& Ccrebr frigidæ ſunt,& idcircò humida& frigida ex- Segehralts crementa deponunt: unde venerandus Senex meckalla. lib. de carnibus frigidi& glutinoſi ſedem, cere- brum eſſe diſputat,& id eſt, quod maximè
exopta-

Ao De Janitaten exoptamus. Ea enim ſubſtantia Mercurio exa- ctè reſponder, cujus ſubſtanria corporea frigi- da& glutinoſa quidem deprehenditur, in qua tamen ſpiritus igneus intus habitat: ita quoq; cerebri ſubſtantia ftigida& glutinoſa ignem ethereum circulatum& ſublimatum poſſidet ac fovet.
CAbur IV.
De quantitate analoga mem- brorum.
Hactenus de Eucraſia corporu diximus.
ſequitur diaplaſis. 7. Dia plaſis ſalubris eſt altera ſanita- tu pars, qud corporis partes in organa actis- nihus idonea finguntur. 2. SAtd Mat hematica aut Magicæo. 3. Mathematica in dimenſvonibus con- ſiſtit, ubi ſhectatur partium Hmmetria& earum conſtruatia. 3. Hmmetria conſtat aut quantitate analoga, aut figuratione partium. F. Okant itas analoga eit aut in ma- gnitudine, aut in numero. 5. Magnitudo analoga eſt, quù partes nec majores, nec minore: juſto ſunt.
7. MS⸗
l4
7. Numtii
4. erpentiorest
nnſtiutumn 4
NMuibus: Pperluale zoadelt an poreecyuhm; tn cen id aonun Kor m dqam: dodesglohen rceegulennte peragumnn anima qponin in trnaun an & plomm lunenquceme btopli delite dom conäno In opiis dom tblaz mütaapenge ttruwenn dn neminmune fuſus nonen, ſamentum.] läboraroone b

— .
1 Conſtanti conſer vandas. 81 Mercnian..—„ 5, — corpore 7. Numeri analogia eſt, quà uec plures
Ne 2..„. — wenännn nec pauc iores adſunt, qudm ad corpus bene aikat:ia ge conſtitutum requirunt ur.
uiar ScnozroW. marumpallg..
unalt. Mnibus tam Philoſophis, quàm Medicis Corpus — perſualum eſt, corpus vivum, de quo hic animæor- — agimus, eſſe animæ organum, atꝗ; ita cum cor- 2
pore copulatum; ut ad obeundasactiones mu- tua opera indigeant. Quamvis enim prima ctionum& functionum cauſa videatur ani- — porü dnm ma, à qua tanquam à primo mobili omnes actiones proficiſcantur, toti tamen compoſito accepra feruntur illam unera, quæd viventibus = nnzuuuah kerapamduru teſtatur Si, heaea 12 83. 46 quoniam corpus idoneis inſtrumentis inſtructum, ad ſuſcipienda illamunera habile ut. Mägi& promptum eſt. Haud aliter enim ac Luna unſuanlbun lumen quidem a Sole mutuatur, nec interim — gymetie proprio deſtituitur: ita corpus meliotũ actio- num conditionem ab anima capit; nec inte- b rim propriis viribus caret; ſed eaſdem exerit, t quantu dum habilia animæ inſtrumenta, ad officia ʒ'tiun. mutua peragenda, ſuppeditat. Talia autem in-
„— aut inn —
— ga mem.
—
—laltera ſann
ſtrumenta ſunt membra omnia& ſingula ut ne minimum quid in toto corpore reperiatur, —„ cujus nonexter inſignis aliqua utilitas& emo- e F. qupſ juamentum. ldeoq; i membrofum corportis =io fumt. claboratione tantam natura collocavit indu-
z ſtriam,

——
— 3 —————— ———————y—ͤͤͤͤ
62 De Janitateo ſtriam, ut non minùs exactam menſurarum in iis formandis proportionem, quàm in Eucraſia
conſtituenda harmoniam obſervaverit; unde
etiamſi forſan aliquo modo impedita confor-
mationis munus aliquantulùm neglexerit, nõ hominem, ſed monſtrum produxiſſe dicatur.
Conformationis autẽ lex eſt, ut partes cor-
poris eleganti ſymmetria& conſtructione ſibi
Origo ar- invicem reſporideant, ex qua lege pingendi&
ris pingẽ ſculpendi ſcientiæ magna ex parte ꝓfectæ ſunt,
di& ſcul- dum aptam& concinnam membrorum pro-
Peudi. portionem picturis repræſentare,& quaſi vi- vos de marmore vultus ſculptura ducere arti- fices contenderunt.
Et quamvis variæ proportionis membrorũ collationes extent, eas tamen ſolùm enumera- bimus, quæ ad propoſitũ noſtrum ſpectare vi- paftes hu- debuntur. Si itaq; hominis corpus in quadia- mani cor- ginta tres partes æquales dividimus, tunc facies Joie dua a vertice ad mentũ habebit partes quinq;, col- draginta lam partes duas cum dimidia, Pectus parces
ſexà furcula pectoris ad umbilicũ ſimiliter ſex
erunt, ab umbilico ad pudẽda partes quatuor,
Aà principio pudendi ad genua partes octo, à genuibus ad talos partes tredecim, d talis ad
plantã pedis partes duæ. Hæc autem proportio membrorũ nõ tam in longitudine, quàm in la-
tirudine ſibi invicẽ relpondet, cuſus dimenſio-
nem, quia parùm Medico neceſſaria, conſultè Prætermittimus.
CA-
1
Lunßte 6 dDeſg
71. uuna
uam utlle
turalem ſeti ramtavltaten 2. Meru plitun „ lilütk onuuarauſut ( de . Huck, din 2. Uunhan dteiuenſ 3. Cunſhu ahg nexuinte 4 Jiaeg ohua. 7. Neru⸗
V 9 0 Oponh
gjugg; con

1
— menlunmi mamin ung rwmim pecdit ca veßjent „ Aunllle dien. , ut pandr — augiin eege pidgrat ne pree 1 ambronumyi 1 rte, Rquuüſt
Alun dacerean.
rynis mendeoi 1lumenohrer um peckurſ wusnq wnu mn nuaunie es guuhe 1 ℳ, pettus ha
1. icd lmni u pattes quun anes oen cim, dubt — nem prohr 72 ine,gulmi — upusdma
3 Ael ſlaci, cool
Conſtanti conſer vanda. g Capur V. De figuratione analoga.
7. Figuratis analoga eit, ſecundum quam quælibet pars corpora fgguam na- turalem ſortitaeſt, id; ſecundum ongano- rum cavitatem aut ſoliaitatem.
2. In cavus requiritur libertas& am- plitudo.
3. In ſolidas apenitas, Evitas, vel alis pronataræ uſa& conditisne figuratio.
CApuxr VI. De conſteuctione.
1. Hæcde ſmmetria, ſequitur cvnſtru-
Söio. b
2. Couſtraulio est pars diaplaſis, qud or-
Qana inter ſeſa habriter aptantur.
3. Couſtrurlio conèinetur partium ſitu, atg nexu inter ſe ſalubri. 4. Situs eit, quo quælibet locum ſsum obtinet. Ff. Mexus est, quo concinnèꝰ copulantur. ScHozroW. C Orporis humani figurationem analogam
ejusq́; conſtructionẽ quod attinet, quo- niam

De Janitatet niam ex anatomes cognitione, aut ipſius cot⸗ poris inſpectione meliùs innoteſcit& enuclea- tur, ſupervacaneum duxi, quàm quæ his repe- tatur. Sic cavitatem habent omnia vaſa, ductus & canales, qui deferendis& continendis li- quoribus& ſpiritibus ſunt deſtinari. Situs ex configuratione& arti cularione pendet, qua- rum pleniorem noritiam qui deſiderat, evol- vat hiſtorias anatomicas. CXpur VII. De diaplaſi Magica. Hadenus diaplaſis fuit Mat hematican ſaquitur Magica. b
I. Magica diaplaſis eſt, quà corpori humani dimenſzones& termini ſuu certi aſtru aſſignantur.
2. Solu terminus complectitur, præten umbilicum, collun, petus, hypoc hondria 6J quicquid inter inguina claviculas con- tinetur.
4. Luna prater ſpinam, coſtas, ſcapulas & lumbos obtinet.
F. Mars cum facie omnes reliquas par- tes carnoſas faciei reſpondentes, ut interio-
ra manuu at pedum plantas und cum vul-
pa muliebri.
6. Ja-
Cußa Jatunnus
Itaerun)
2 habet.
7. Iniaccj
umcavita
Fant uljiiu 4
M
Had ſui ſa.
üune ſuuün falbrianqus iquntitat
,
SOpwanin Udumanime beamuneng zehtanpomin Naauen cumae qcadtmennne nadimu uſil ſamasganun ſtad ladorng lume nmln
tam toburdes

edlitur, yi = hachoncit claviculan
alftaſbh ☚2 relinus
utes, utun uunzam!
Conſtanti conſervanda. 61
6. Saturnus artus, omnes canales, liga- menta, ner vos, juncturas, oculorum cavi- tates habet.
7. Iovi occiput, cranium, frons, oculo- rum ca vitas ſuperior, cum ſuperiore naſe parte ſubjiciuntur,& c.
CApur VIII.
De ſignis ſanitatis.
Hac de ſanitate ejuq; membrs ditta ſunt. b
Signa ſanitatu ſunt actionum operum; ſalubritas, quæ& tempeſti va ſunt,& por-
rò quantitae, qualitate&; moderata.
FHNoOLIOW. C Orpus animæ organũ ante diximus; hoc dum animæ eſt copulatum, plurima eaq́: diverſa munera perficit, quæ niſi excedant, aut deficiant, hominem perfectè ſanum arguunt: Ea autem cum varia ſint in toto corpore, pau- cis eadem contrahere cum Hippocr. 6. Epid. co-
nabimur, ut ſcilicet hunc perfecte lanũ agno- Quis ſit ſcamus, qui nunquam cibis ſatietur,& impiger ꝑerfectè ſit ad labores& motum, quorum prius natu- ſanus.
ralium& vitalium, poſterius animalium facul- tatum robur declarat. G GA-

ͤuran
—. 2 Ente Pez-
d 9
B?
publicæ
2
T7
kexcretiones fexctement. rivatæ vacuationes 7 blutiones 7 Lpurgationes L de
2.
De diæta& rebus ad diætam neceſſariis.
terfiones ſTuipfius) Exercitia
2 ℳ
Aiſtinctæ tales ſu
rt finterni lenſus Jexterni cupediæ cupiditates: 1... Alibidines N amor; triſtitia, thymo ſes ſutrique ſexui communis
iter utendi rebus ad v
ribuss
animo
netur diata.
„ „
A perturbationes
Lira, gaudium
irdtis Coααt
Naturæ Prolis gratla
ſan
5 (ante concept. ut mẽſtrua Purgatio
mulieri ꝓprius
. geſtatio Qulss poſt concept partus
— 2 54 0⁹ ₰—2 A 2 2 0 L 83 — 8 8 2 E —2 „ ür 8 A
— S . .S 8 B 8 B A 8
S 8 82 2 8 8 8 S = B Qη S
1. Tutela

65 G4-
1 ſ undig; 1 ſumenda XCœlum. 32 Cibus Lore tantum Fomenta 4 Potus. EÆdes. 1[foris ambientia — eſtimenta. 9n incarnationis
Upreter naturam
DEnte Dei.
4 4
o,.,—— — LIVat
——— ₰½ Jasuationes J†oblutiones ——=.. 4 ——= dPurgationes —₰„ ſ8 Xdeterflones .„—„ 2— 1 (Ae
11 111 p' 4 UI!—

De Janitate CApPur X.
De purgando corpore. 1. Diæræ partes ſunt Diateretica 27 Prophylactica. 2. Diateretica eft Diætæ pars, qusſa. nitas firmatur.
66
3. Hujus partes duæ funt, communu 9
ſbecials.
4. Communb eft, quæ omnium ſanita-
tis ſpecierum eſt.
·. Diatereticæ communis fundamen.
tum eſt, geſta fomenti, pro corpors viri. bus, quantitate exæquare, qualitate corpo.
ri craſireſpondere,& primò eſt in geſtu&
fomentb.
5. Excretiones publicæ primo irrita- mento excernantur,& à ſomno nocëturno exporreto ſine mora expediantur.
7. Privata excrementa, ut moleſta ſunt, egerantur, è cerebro anterioribus na-
ribus emundtu, etiam interdum ſtudio pro-
licienada. g. Ablutiones aqua dulci fiant, tempe- rato calore, pro ſordium rativne,& ſi qptin
datur,
Cnſa
A mienſe
Aunaatiete 9. Tarticu nanuum, aqh
jeßt yrius
Meatum unſi ateygendi
1 Dexie
ones& me quieineligem lecteatlones u Halusprimian petmots&e rzcreationes e fetuo kom et relialerumexc nucopoti&a Maunaſaau tirRdtduonté inteteuns&edil Reſtcio an heitur. laqui ſitnerunt, und dund eedem feti ner
1 ſeudi cöti
aarperdit

—
e 8
orpore
=— Ditenaui
—
— 1 4 Dar n
at tomma
eomniunſi
unit fuuln = oro cuyrin — qualiutin = noeſtugt Acc yrim n =i ſomm 1- ediantu.
enta, U 1 auteriri rdun fus
ul fian 1 atuunt, 1
Conſtanti conſer vanda. 67
datur, uni verſa jelavaern tentabs, quan-
do Luna arietem ſubit. 9. Particularu ablutio ors, pultus&⁵
manuum, a qua frigida peragitur, alv veſica prius ſolutu, curâ, ne quid in aurs meatum inſtillet, adhibita, ac demum den- tes tergendi.
FKe HROLION.
P Er geſta, hoc loco, omnis generis exercita- Quid per tiones& motus, eorumq́;ÿ intermiſſio ſeu geſta& fo- quies intelliguntur, per fomenta verò omnes menta in- recreationes tam animi, quaàm corporis. Unde telligatur. ſenlus primi axiomatis eſt, ut quantum eorpus per motus& exercitia dejiciatur, tantùm per recreationes re ſtituatur, ut corpus, ꝙ in per- petuo fluxu eſt, in mediocritate conſervetur, ne ſi alterum excedat, alterum deficiat, harmo- nia corporis& animæ ſolvatur, quia nihil agit ultra vires ſuas. Ea enim, quæ perpetuò atterun- tur& defluunt, niſi maturè reficiantur, tandem intereunt& diſſipantur.
Refectio autẽ illa pergeſta& fomenta per- ficitur. Ea quippe corpus noſtrũ ab intio con- ſtiruerunt, unde conſervationem ejuſdem per eadem fieri neceſſe eſt, quoniam conſervario eſt eſſendi cõtinuatio, hæc verò perpetua quæ- dam deperditi regeneratio: unde vulgò dicunt:
G 3 Iis

69 De Janitate
Mediocri Iis conſtamus, quibus alimur. Cæterùm illa re-
tate cor- Pus cOR-
ſervatur.
ſtitutio& recreatio mediocritatem ſibi comi- tem elegit, unde non omnem fomentorum& geſtorũ uſum pro vera reſtitutione accipimus,
ſed eum, qui prædictis conditionibus compre- henditur, ut nimirũ geſta fomentis exæquen-
tur,& corpori pro viribus ſuis conveniant. Id
voluit antiquiſſimus Pythagoras, dum hreviter
totius hygieinæ ſummam ſuis temperantiis in- cluſit, quarum prima affectus, ſecunda victum, tertia cœlum& aërem nos ambientem mode- retur, quibus reſpondent tres Parcæ Marſilii
Ficini, quarum prima parſimoniam victus, al. tera curarum, tertia cœli maligni abſtinentiam
proponit:quam rem paulò Iuculentiùs exprel- ſit Hippocrates l. 6. Epid. parte. 6. aphor. r. dum: Labores, inquit, cibi, ſomnus, Venus, omnia me- diocria.
Cur de ex Quod a. primò de excretionibus agamus,
cretioni- ratio ordinis poſtulat. A vigiliis n. vita noſtra
bus primo capit initium, ac primũ vigilantium munus eſt,
loco aga-
tur.
corpus mundare, quippe quod impuritaribus liberatum ſanguinem puriorem, ſpiritusq; ala- criores, ad quodvis peragendũ, obtinet, quam quod ſtercoribus adhuc gravatum exiſtit. Purgandum autem& mundificandum eſt corpus, partim per excretiones interiorum vi-
ſcerum, partim exteriorũ membrorum ablu-
tionibus. Excrementa interiorũ viſcerum pri-
me
luſt
ataimitrlan
le egocun! ahengelci iodem wolt Noiwanen! Ganrut qooh Fctemenu t ruraror Seüt nmeleſpcico keit ekgir 1 (araſe0t adeuinlope corünpunt;s luanaot; qpa rurctiltas,e- reditisdicn
dics corpon
ealidior äfen erilbus weat bereapiutoe dorpos wadct nen quod mn manoom zoh aencane
mltat
—

—
* ACaretünkh — datem(di rn kowenn tioneacin — ionibas on mentusen conper. ras, dunha m.s tempemnd F* ſecundaidh =ndbientena ces Darcz lu „M nimii miigniedbline 4 5= culenuiben 4,— e. 5. apbn z4
1u VWenus, om
Gr tionibibi gllis n. rimn d intium m 1R= od impuin atem ſpitidt 6☛ 2disobtina h1 ☛ vatumeuit
m undificaol’
Snesintendl in nemdron,
8 dolü Filcell
ram eſſe judi
Conſtanti conſervanda. 49
mentò excernantut, ne, ſi na-
editum fuerit, ea poſtea
faſſa langueicat, aud, dum per alias vias evacua-
rionem molitur, hanc uſualem intermittat.
Nolim autem ſuadere, ut ſemper ſtudio proli- Quando ciantur, quoniam facultas attrahendi copioſa natura ad
excrementa membro conciliatur, dum nimis cxetlon 4 9 d ſtimulan- irritatur. Sed tum de-
mo ſtatim irtita turæ negocium imp
muͤm ſtimulandam natu- co, cùm expulſor mechanicus de- ficit& ſegnior ad officium deprehenditur. 8 Cætera verò excrementa, quæ cum ſudore ad curim properant, eamq; fœdam reddunt& corrumpunt, aqua dulci temperate calida ab- luantur: quam ablutionem duplex comita- tur utilitas, emollitio ſcilicet partium,& pu- tredinis diſcuſſio. Loquor enim deuniverſali Ablutio totius corporis ablutione, in qua ſi aqua eſſet Henerale calidiot& ferventior corpus, contraheretur, plrätden. exilibus meatibus clauſis„unde nulla poſſet lida pera- fieri expiratio crementorum latentium, nec genda eſt, corpus madefieri. Particularem verò ablutio I0- fervi- nem quod attinet, cùm ea ſir extremitatum, manuum, vultus, oris,&c. frigida lymphaper- age nda venit, ea enim calorem ad extre- mitates diſperſum ad interiora pellit& coctionem promovet.

70 De Kanitate
CAPur J. De exercitio cotporis.
1. Exercitationes& corporu& animi- Omnu motus vehementior ſuſcipiatur len- 2 brimùm, tum invaleſcat, alvi 8 ve ſicæ excrementis prius depoſiti, manè ventre
jejuno, capite retrorſum bensè pexvo.
2. Sin exercitatis ea corporb ſit, ante ipſam leniter corpus fricandum,& ungen- dum oleo dulci, vel ambulatiuncula præpa- randum. Sa autem univerſali eſto cum vo- cũs contentione, ac pariter animaã delectet. quo in genere pilæ ludus excellit.
3. Si veroò particularuer corpori mem. braexercere vels ſalubr iter oculos exer- cebu ſi ſpecter in asre libero prata, flumina, montes, lvas, noctu ſydera, interdiu gem- mas.
4. Pulmo cantu Muſäcæ& ſcreatu commode e vercetur.
r. Hina renes deambulatione& equitat ione.
6. Manus Brachia omni artificio, rotas vertendo, aquam hauriendo, aut tor-
sular tzporum trahendo. 7. Cſ-
Cunße
„.(alat Twia ne emotuse alante.
. Poffen anbulanlun nayeiuut
9. Dmni
(quul ſäu uht/ aut urilri 49 fala atn
Jo. Hul
lunrerm II. Tꝗf unam, zum aut ulbng 7.. Antee mhulane
5
Adenus duomoc zdiete elalan us Keltan,
benehen

,
1 2— poris. — Poruca ſuſtyum —, alrigr — S, manu epexs —— poru ſta lam, 5 un tiuncuun ali eſtoem⸗ — animuä kaul „celit. rcayyenun 1,— ter oculun ='rata fim
, interuun
iſice 6 0
a= umhulaiin
S'omii ri
„avriendi,u-
—
fudante.
Conſtanti conſer vanda. 71 7. Ceßatio ſit ante defatigatiouem, ad-
huc tumeſcente corpore, colore flor ente, c5. ainnd motus edente,& cum vapore calido
9. Poft exercitationem, vel moliter in- ambulandum, ſpiritu contento, vel apot he- rapæia utendum.
9. Omnu autem exercitatio ſub dio ſit (quod ſaluberrimum) in umbra parieti, aut viridarii. Sin ſub tecto, eſto illud longuũ 49. pedes, latum I8. altum 22.
10. Ouibus vita laborioſa agitur, in is labor exercitii vices ſupplet.
11. Toſt cibum quieſcendum horam unam, tùm mollibus paſſibus incedendum, aut apotherapæja utendum.
12. Ante cænam ſat erit celeriter de-
amhbulare.
KcHROLIOM.
Actenus de primo vigilantium munere,
quomodo videlicet corpus à nocturna quiete reſuſcitatum mundificandum ſit, dixi- mus. Reſtat, ut, quo pacto ad exercitia& fun- ctiones obeundas ſit comparandum, explice- cemus. Quiete enim nocturna, dum ballamus
G 5 quaſi
1

7 De Janitate
quaſi ſopitus ad perficiendas digeſtiones in- tus latuit, perfectâ, corporeque ab excremen- broGDanos, tis digeſtionum liberato, meritò ad exerci-· tia, quibus tanquam ventilabris ballamus
reſuſcitatur, nos conferimus. Neque enim
fas erit, intermiſſis lordium& ſtercorum eva- Eracua- cuationbus exercitio ſe committere, ne ſeili tionis ante cet excrementa à natura jam per digeſtione: zercitia ſeparata, humoribus puris& alimentoſis de- neceffitas. 1. ,6 nud commiſceantur,& labor naturæ fruſtta neus fiat.
Exercitiorum autem plura genera apud an-
Exercitio-
tum varia eiquos fueruar, curſus, ſaltationes, jactus lapi-
genera. dum, bigarum 8c trigarum directiones, ut in certaminibus Olympicis, luctæ athletarum, equitationes& ſimilia, quorum veſtigia apud Curſus nos adhue dum extant. Sic curſus inferioris
eſt, quorum certus numerus à meta praſcri-
conditionis hominibus admodum familiaris
V
pta, quam communi ſuffragio elegerunt, in-
cipiunt,& un ad conſtitutum terminum per: unt, ubi præmium deſtinatum exhibeturil- li, qui cæteros curſu ſuperavit, primusque
metam attigit. Hoc exercitii genere com-
mendat Julius Caſar libro primo de bello Gali-
co Arioviſti milites, quod nimirum jubis
equorum ſublevati, curſum eorundem adæ-
quaverint.
Alia
Cing
zlacurteo
tentrionales
dihosferreon
näe in gach na kumali, pergaht, vaDombier t Saxoniei nenns apple ſcoineintdl, ſeticllol e ant plontet Nam quame lpe cutlore Carloi ne detn fels m Nn. Iie0, ſcon valent ui.pro ſa etegtraun clun gpi ſinaniereter tar un,plgi denſant. Derelqu vein cognito ſe pmnaltie

digellion — io deueln
geritd aden r abrss balun 2s. Neduen tercotuns = mittele, n. U per üg = alimentuli = or narqtefit
Ir= Ageneraan miones jadtut Alirectionen,l 4. actæ allerr aAtum fekgu A curſws inh 1 odum ln 0 a3 A menfe zio elegerun m terminuli dim enhder u ravit, pin . iti genelt ino debeb pd mimiiun ar Ja corpnder
Conſtanti conſervanda. 23
Alia curtendi rario eſt apud Saxones, Cim- Currendi bros, Danos; Suecos& reliquos pöpulos Se- ratio apuò ptentrionales. Hyberno namquetemporè pe- Heroue. dibus ferreum inſtrumentum alligant,& de- Lenh e, inde in glacie beneficio baculi, cuſpide fer- tem S9 rea firmati, und ad præſctiptum terminum hyberno pergant, ſummaque celeritate ingens inter- vallum brevi temporis ſpacio ſuperant. Pue- ri Saxonici loco ferri lignea pedibus inſtru- menta applicant, quibus eadem celeritate, ſagittæ inſtar, de loco ad locum feruntur: ſed periculoſa eſt ea currendi ratio: glacies enim periculs- aut propter tempeſtatis inconſtantiam, aut ſa. aliam quamcunque occaſionem fracta, plures fæpè curfores luſtulit.
Curſui reſpondent ſaltationes quibus eo- Satratio. dem ferè modo corpus agitatur& commo-
. ¹ 3. †... vetur. Ideò quitalem concuſſionem luſtine- Equitario. re non valent, equtando curlum æmulan- tur. Pro jactu lapidum frequentior apnd nos Jactus la- eſt ſagittarum& globulorum è tormentis eja- Pidum, ſa- culatio, quâ tyrones& veterani ad bellum de- Enrarum,
globulo- ſtinati, exerceri ſolent. Luctas veterum athle- vum tarum, pugilum noſtrorum certamina com- Lucta pu- penſant. gilatio.
De reliquis exercitii generibus, qui plenio- rem cognicionemn deſiderat, legat libros de ar- te gymnaſtica ſcriptos. Sufficit enim nobis, ea, e qua-

24 De Sanitate
quatenus vel ſanitatem corporis ſpectant, aut commoditatem quandam publicam lapiunt: leviter tantùm deguſtaſſe, ne in re nota diu- tius, quàm par eſt, commoremur.
Omne autem exercitium ſuſcipiendum eſt motu primum lento, à quo pedetentim inva- ſine de. leſcat, donec ad ſummum pervenerit, ac tum heat eſſe ſenſim remittat. Si namque corpus, quod antè lentum. quiete placatũ eſt,repentino motu ſubitò con-
curiatur, graviſſimè inde lædetur, cùm conſtert, omnem repentinam mutationẽ efſe noxiam, ut id ipſum Hippocratesſ. 2. aphaor. fl. G alibi confſitetur. Conſultum itaq; fuerit, corpus an- te exercitium leniter fricare, aut deambulando ad validiores motus ſuſcipiendum præparare, & in ceſſatione poſtea non omnia intermitte- re, ſed lenta ambulatione motum finire, donec corpus confederit. Conditio- Conditiones præterea exercitii gratiſſimæ nes exerci- ſunt: 1. Ut agitatio iſta animum pariter dele- rn. et, ſecus enim ſi fit, non exetcitium, ſed im- probus labor eſt. 2. Ut tàm diu duret ‚quàm Laltudi. diu corpus non defatigetur: Id autem ſignis nis ſigna. appoſitis cognoſcimus; quæ ſi mutationẽ ſub- eunt, protinus ceſſandum; ſi nimirum cor- Ppus detumeſcat, pulchritudo recedat, ſudoris quantitas aut qualitas mutetur. Quæſtio: Præterire hoc loco nõ poſſum quæſtionem
Utrum cx. graviſſimam, quæ præſtantiſſimos Medicos ac Philo-
Curexer- citium in initio&
V(ul
Mloſopbosd npß anzet Ftarnd pro züäesetcitio, Qdexes due coryor werunt,hö nere voluen mat calolem id tobur con cit Fleteita taralem, Ke rodurconpot Probanm gie calidics ed vi ectobnon tdvideamm. expungenrur que concoctio fant K obron mdunrt, mal buxnchei Uindäsdere eunr febrezae troducnnt. Nereiti eyn lem caloten. Kcitatus elcn Upar.

is Hecan A blicam la in tenont ur. V ſcipienäm „ detentmi. =venert, an * rpms Juont Mdotu lübüät — ur, cumconl 1 nd elle voli 1N— phor. 1,90 ¹. pertt conpu 2, At deambla 3 idum peyur 1mniaigtermd m um aicin
rciti grui num pariai 9= citium, 8 — dia duterg n ld autem h n mutatichi- 1 ſt vimirm 12 receduul nSanst. 8r dum qurb
ur amos Me b
ÜConſtanti conſer vanda„é. 71 Philoſophos diu detinuit: Uerum exercitium ercitium, magis, an verò otium ad ſanitatem conducat, an verò vitamq; prolongare valeat? In qua quæſtione vr 8 5 alii exercitio, aln orio palmam attribuerunt. vlecun
Quiexercitium valerudini conferre, robur- ferat? que corporis augere,& vitam prorogare ſta. Prima ſen- tuerunt, his potiſſimùm fulti rationib. id obti tentia pro nere voluerunt. 1. Quicquid auget& confir- rne⸗ mat calorem naturalem,& excrementa tollit, ndeus id robur corporis conſervat,& vitam produ- primum.
cit. Exercitia augent& cõfirmant calorem na-
turalem,& excrementa tollunt. Ergo exercitia
robur corporis conſervant,& vitam producũt. Probatur propoſitio: 1. Animal namꝗq; quò calidius, eò vivacius eſt. z. quò minùs excremẽ- tis eſt obnoxium, eò diutiùs vivit. 3. quod ra- rò videamus homines exctemẽtis repletos, niſi expurgenur. diu vivere. 4. excrementa nam- Excremè- que concoctionem impediunt, virtutem gra- torum re- vant& obruunt, membra malignis tincturis rentorum imbuunt, malos& tetros vapores ad mem- Weoe bra principalia mittunt, excrementa denique diutiùs hærentia reſolutiones ſubeunt, putre- ſeunt, febres accendunt,& omnis generis mala introducunt. Probatur aſſumptio: Quoniam exercitia corpus commovent. Commotio au- tem calorem ſeu balſamum ſuſcitat. Balſamus ſuſcitatus excrementa promovet: excernit& diſſi pat. 3
Secun-

—————yõ—
—
. 4 “—“— 8 ———— 7*. n————
.—
75 De Fanilat e Aroumeh. Secundò ab exemplo argumentantur: Ili, tum ſecun- inquiunt, qun exercentur, quemadm odi athle- dum. ea, fortiores&.* robuſtiores degunt, otioſi verò ca- neſcunt. Id exemplo ducum& fortiſſimorum Heroum ac pugilum probant, qui à primis cu- nabulis laboribus& exercitiis diligenter incu- puetunt. Idem confirmare videtur Slato hib. 3 de Repubi, ubi durari vult defenſorum Reipu- blicæ corpora adlabotem, ut ſi tempus bella gerendi adveniat, faciliùs incommoda& la- pores perferre poſſint. Sic Liv.lib. 1ichiſtoriari „arum de Antibale& ejus educatione refert, nallo labore corpus ejus defarigari, aut anmmũ vinci potuiſſe, parem in ipſo faiſſe& frigoris& caloris tolerantiam. Taceo Aſdrubalem, Ko- mulum, Remum, Theſeum, antiquos Teuto- nes, qui ſub Arioviſto quatordecim annos te- tũ non ſubierunt, de quibus dubium non eſt, cùm armis fuerint exercitatiſſimi, eos corporis uoque robore& valetudine cæteros excel- ſluie. Huic ſententia ſuffragari videtur illud Poëtæ: Cernis ut igna vum corrumpant oria corpus: Dr capiant vitium, ni moveantur aqu. Secunda Qui verò otium porius ad vitam produ- ſentenria cendam, ſanitatemque conſervandam aliquid pro otio. facere diſputant, i ſequentibus potiſſimùm ra- tionibus id docere contendunt: Argumen- 1. Per exetcitium ballamus noſter diſſipa- 4
tut⸗
nuupuihed umentuch. Ouiaden ores 10 oii
e wire Auch
oductt eonl . Qü pdu Cowedoht,3 dlario am- replenurtam Rinmobdosp. Tloschcpann Tunpadesqun cleumintunde ellxchnium ac lentläsardent elychnio tenn qrxcrallore copam coylim kergennas ae bopit eliguse t MCotpus, mento telranra rejlemn K Aoam quodte Vt. 4.Quiermn uanfer ie ſadd

— —
= nenrauru Anadmut. — it, oruſue ac fontilima ¹„qui dpumin i diligentain — letur Llanl „ Pnſorumi ſi tempa ommodg AX ib.1I ihaa — ducationecit tigati ana ulſſe Klugui Aſdrubaen antiquola aArdecim ahh- — dubiumm a imi, coschn Ae cetetote
[Azuii videul
8 put okus an 1 moveantu .sk» ad vitam 7 rrandamd- uosporilim
int: us noſtel’
C onſtanti conſer vandas. 27 tur, corpusq́; exſiccatur; unde vitæ ſequitur de enm ejus crementum. primum. 2. Quiad extremam pervenerunt ſenectutẽ, Secũüdum. omnes in otio& tranquillitate vixerunt, ut eremitæ aliiq; complures: unde otium viram producere conſtat, exercitiũ verò abbreviare. 3. Qui plurimum exercentur„plurimum Terrium. comedunt, ad reſtaurandam reſolutioné: qui Multum pluriwum comedunt, pluribus excrementis dihuſe reple ntur, naturam gravant; detetius coquunt, mitantur & in morbos proni hunt. Declaro hocexem- excremen- plo à comparatis petito: Nam ſi accipias duas ta. lampades æqualis magnitudinis,& in utramq; oleum infundas, in alteram plurimum quod ellychnium accenſum in ea craſſius ſit,&lucu- lentiùs ardeat, in alteram verò parum, quod ellychnio tenuiori luceat, videbis lampadem, quæ craſſiori ellychnio luxit, majotemꝗ́; olei copiam conſumpſit, plures longè coacervare fæculentias, quam eam, quæ minus olei con- ſumpſit exiguisq́; filis arſit. Simili prorſus ra- tione corpus, quod plurimo ac frequenti all- mento reſtauratum eſt, pluribus excrementis repletur,& ad ſenium præcocius diſponitur, quàm quodtenuiter cum abſtinentia in ctio Vixit. 4. Qui exercentur, iis arteriæ plus quàm na- Quartum.
tura fert, diſtenduntur.(Ob ballamum enim Petcna
77, 1—.„ 1105 10( ſuſcitatum pullus magnnse fadit& frequens.); cOm 8 7 in arteriis.
Unde

79 De Sanitate
Unde deinde arteriarum ſequitur diſtentio: At membra, quæ diſtenduntur, debiliora evadũt. Hinc enim quadam quaſi rortura& ſolatione continuitatis cruciantur. Reliqua etiam mem- bra ob commotiones non minus ſuas patiun- tur incommoditates. Sic renum agitatio& commotio lapillos, dolores diuturnos, urinæ impedimentum&c profluvium procreat. Pe- In pecto- ctoris exercitatio rupturas vaſorum gignitun- re. de tabes& herniæ facilè exiſtunt, quæ omnia
eriam in curſu, ſaltatione, equitatione,& alii
motibus contingere poſſunt. Uade meritèé
In reni- bus.
Cunſta Huoswra cunn Fmuatbitach ge
n ant,quagt-
dchcur,dc prckadir
Pocipteu
Koqpvidem pio
ti conjungnni
11. te zerum, deb’
tranquillitas motu,& otium exercitio præfer-
ri, judicari poteſt. Sententia In hac controverſia, ne ſim douνμ⁵εα˙ν, di- ſeu conci- cam liberè quid ſenriam: Exercitium quidem liatio au- adexcrementorum depulſionem̃ nec poſſum thoris. damnare, nec otium planè approbare. Non
enim conſultum eſſe exiſtimo, ſi homo ſempert
jmmotus, coloſſi in morem, lecto decumbat
aut ſedeat: ſed exceſſum in utroque reprehen- Quietis& do. Sicut enim exercitium, ſi modum excedat, exercirii palſamum diſſipat, corpus exiccat, vires pro- numndae. ſternit,& cætera incommoda introducit: ita incömo- ocium nimium corpori affert gravitatem, pi- da. gritiam, tollit appetitum,& excrementa colli⸗
git. Com menluranda itaque tam exercitium,
uàm quies veniunt, juxta illud: Oh modus in rebus ſunt certi deniq, fines,
Quos
——
Hemum:Flelc nentacorus gnate eapng borev ſedoitan abltneouacor medllipare. G De T. Aum, lechalit.ſ Slü ynu hau dun unt: una uutan audetuniſe 2. Datuj nuuun unn b V
4
( Lliann lun ſtud
b

—
=ittur diten, Alebilionti r. ccuxaxeſdla, — iqua etumn aninusluam anam aguu adiuturnoh unm procnt ſorumgg tunt, qpen 4. aitatione,i
„Mu. Uadem
4
(u execcitio 1
m aaueag c. cercitum qut
2. onem rechl apptobur. 1l) 0,ſthomolh 1=, lecto dem Ir introqueteyt m modumen dumn cxiccat, ui8 dr dda jntrodud dett graviane dee exctemelu- 1u ſe tam ekeii de elud:
rii deniê n
Conſtanti conſervandan. 279
Quos ultra citrägq; nequit conſiſtere relum. Sanitatis itaq; ſtudioſi tantò ſe exercitio com- mittant, quantum ad ſordes corporis diſſipan- das ſufficiar, id quod levis& exigua exercitatio
præſtabir.
Hoc interim negare non velim, ocium poſ- ſe quidem producere vitam, ſi cum abſtinen- tia conjungatur, corpus tamen inde redderur tenerum, debile& ad labores perferendos in- firmum: Exercitium verò validum ſine abſti- nentia corpus(ſi benè cedat) incraſſare& ſa- ginare, ſeu pinguius& robuſtius efficere ad la- Pores, ſed vitam abbreviare, idem autem cum abltinentia corpus deformare, vitamq́; citiſſi- mè diſſipare.
CAbpbux XlI. De exercitio animi.
T. Animi ſtudium ſit jucundum& de- lectabile ſi vehementu ſit contentions, à Solu ortu haud ultram horam ante pran- dium duret- Manſuetioribus vers ſtudiu hora una tantùm pomeridiana impenden- da, detumeſcente jam ventriculo.
2. Perturbationes ne vehementer ad- modum corpus agitent, curandum.
KFe HoOLIOV.
Uicunque operam dant literis, aut muſis Tempus
ſua ſtudia dicarunt commodius diſcen- matutinã
H

8⁰ De Janitate ſtudiis ac- di tempus eligere vix poſſunt, quàm id, in quo
commo- Phœbus Muſarum dux potens exiſtit: id au-
datiſſimũ. tem matutinis horis fieri omnium eſt opinio,
Ratio. tunc quippe exporrectiâ ſomno, pacato mags animo, omnia faciliùs apprehendunrt, ut mer
tò dixeris ſauroram Muſis amicam.
Cur ſeve Cumq; in his animi exercitiis& agitationi- riora ani.- bus balſamus noſter à membris nutritioni di- mi exerci-.. 4
tiaultra catis avocetur, non immeritò aie cibum bo- horam an- ram integram à cogitationibus& ſpecularo- te prandiũ nibus illis, ſi intricatæ fuerint, abſtinere jube- nõ ſint ꝓ- mur, quò facilius idem balſamus ad narurales ducenda. functiones obeundas revertatur. Prandio verd A prandio.. 4 ſtuqiis mã jam peracto, cùm Sol in medio cœli quoq; po ſuctiorib. tens exiſtat, ut& in nona domo, quæ ob id ſa-
vacandum pientiæ vocatur, manſuetioribus ſtudiis horam non niſi unam aut alteram impendere Iolemus, idq́; ſi
Jam ven- ventriculus detumuerit, ne cruditates inde, de-
triculus. derumue- ftructa coctione, naſcantur. rit. Ubiq; igitur obſervanda regula in principio
à.. 1. à nobis allata: Na plus corporis quam animi cu. ris, laboribus& quieti goncedamus. Nam ſi ani-
mi ſtudium tantæ ſit contentionis, ut corpori V
perturbationes afferat(quernadmodum viris
literatis,& iis, qui in Reipublicæ negociis ver-
antur, ſæpiſſimè evenit) multa inde incom- Incõmoda moda& calamitatum lernæ derivantur: Hinc immode- enim cruditates cumulantur, fiunt vigiliæ, im- ratorum di ſ&. d i sexic- animi ſtu⸗ Peditur ſomnus,& inde coctio, corpu diorumn,
Ccatur,
Cuſß at. d vallat pica,
ovunquam Erietè dictum lun elleyeſore Uautem boniaut mal placuit dipat wotionibosq diſcipulimeb 2 7 juultemn urend
Aupormm Iiautt ncul
(ruuleg⸗
Jinhiceſei Haxmuma 1. Ulndegr Ojexcellemtesl dannm,Kju pothabit opir lchem lilepi
—

1Me
dens euii wnnah ‿ mc pacan 1 Chenduna micam. citibs& amt podbrs uurn 4 air amech. ibus K hen 4e int, abcer lamosaimn — tatur Panch. tdio ccliqas omo⸗qhed ribusſtudüt ieee lolenui ruditatsi 44
( regulain rn quamm 44 damus. Naul ( ntionis, lich 1 emadmodh 3 i blicxvegui d ults nlei⸗ 12 deriranull Ju, fuot ig 1 nGtio conh
Conſtanti conſer vanda. 91 catur,& balſamus exhauritur. Nam, ut ait Poëta,
Si nunquam ceſſes tendere, lentuss eris. Et verè dictum eſt: Defatigationẽ corporis ma- lam eſſe,pejorem animi, peſſimam utriuſq, ſemul. Ut autem meliùs intelligamus, quantum boni aut mali conferant animi commotiones, placuit diſputationẽ annectere de animi com- motionibus, quam olim inter privatos parietes diſcipulis meis propolui. QUERSTIO EST. VTREUV M jucundæ contemplatwones ad vitam pro- ducendam,& ſanitatem con- ſer vandam confe- rant? TRBSIS I. Anglorum Regi ſcribit Schola tota Salerni: Si vi te incolumem, ſi vis te reddere ſanum, (urai tolle graves, iraſci crede profanum., Et alio loco: 8 Si tibi deficiant Medici, Medici tibi fiant., Hac tria, mẽés hilaris, requies moderata, diæta. 2. Unde gravis extitit cõtroverſia inter du- os excellentes Philoſophos, Hieronymũ Gar- danum,& Julium Cætarem Scaligerum: Nos, poſthabità opinione Scaligeri, Cardani defen- ſionem ſuſcepimus.
H 2, 3. Hu-
Sententia authoris affirmari-
V.

92 De Janitate
3 Enße
Tundamé. 3. Hujus autẽ ſententiæ noſtræ fundamen- Virename
ta ejus. ta præſupponimus hæc:
1.(outrariorum contrariæ ſunt facultates.
2. Quicquid corpus exiccat vità abbre viat,
5. Quicquid extinguit calorem naturalem,
vinam decurtat.
4. Quicquid ſenium accelerat, ad vita fiuen
contendit. Hinc fiunt fyllogiſmi: syllogi- 4. Contrariorum contrariæ ſunt facultates ſmus pri- Triſtiria& jncunda contemplatio ſuut con- mus. traria. Ergo contrariarum ſunr facultarum.
5. Propoſitionem probare nobis pofſum ignis& aqua, calor& trigus,& c. Nullus enim gradus frigiditatis oum ullo calidi ſocietatem in- ire vult, Scal. ex.: 2.5†4.
Triſtitia 6. Aſſumptionem probat ipſa natura& ta- cor& ſpi- tio. Siquidem in triſtitia cor conſtringitur, in Rengi, jucunda co ntemplatione dilatatur. Iu triſtuuu jucunda contrahuntur ſpiritus à re non con venientea contem- ſua principia, Scal. exer. 372. In laætitia verò extr Plario di- feruntur cum impetu, Scal. ex. 310.ſ. 2. At quid atat.
chorem. Sloni-⸗ 7. His ita poſitis ſic progredior: Si ttiſtitia dus. 3 Scu- vitam abbreviat, jucunda contemplatio ean-
dem producit. Atqui triſtitia vitam abbreviat. Ergo jucunda contemplatio eandẽ producit. 8. Vitæ
ℳ.
ita? Quia ſimilia maximè appetunt unionem. Idcircò ſpiritus exeunt, quippe ad lætitiæ au-
hrralio ſurte bpololcerui Uancact matari mos exiccat, itame cr Ergo iii 1o. Quac Rrntuſqyadm miciteſta vi- ſuriuun nerj b 77 zzllude! montmdlpod I. Quicqh leus viramabb mum nataraler bropolt ballamusrhel vetomaniceltae ftipat, unde n orne figdum fpyocnatm. delegr vitamabbtena Sofitamadbten 914. Alunni urim erſeqlen un, bitesſg b rttna Lb.

= ate Conſtanti conſer vanda. 93
8. Vitæ namq; productio,& ejuſdem ab- wieſſuuſn breviatio funt effecta cõtraria, à con.trariis cau- ccat una⸗ ſis proficiſcentia. = calbrem 9. Hanc autem illationem pluribus confir- — maturi ſumus rationibus. Quicquid cotpus Tertius. veelerat aun exiccat, vitam abbreviat. Triſtitia corpus exic- 4 cat. Ergo triſticia vitam abbreviat. Aogilni 10. Quxcunque enim ſeneſcunt; ſicciora rariuntn fiunt uſq; ad mortem, ubi mhil humidibalſa- — emplato l mici reſtat, nili violenta morte perimantur. At d rfacchan ſiritus triſtis exiccat ſa ut habetur Proverb. — bate noh 17. v. 22. Unde meritò ſenium accelerare,& ad s Kc. us ortem diſtoneic poteſt.„
ec. Aim r. Quicquid extinguit balſamum natura- Quartus. caliſſne lem, vitam abbreviat. Triſtiria extinguit balſe
2 t. guit balſa-
mum naturalem. Ergo triſtitia vitã abbreviat. dat puamme 12. Propoſitio probatione non eget, quia
V —
e noſtte fu
or coaltm Palſamus viræ fundamentum eſt. Aſſumptio Triſtitia
allaratm 1 erò manifeſta eſt, quia triſtiria balſamum re- balſamum
on conun frigerat, unde minuitur& extinguitur: quia refrigerat.
llaium omne frigidum balſamo inimicum eſt, juxta
er. 3102 3 Hippocraten.
apperum 13. Sed pergo: Quicquid ſenium aceelerat, Syllogi-
uippe au vitam abbreviat. Triſtitia accelerat ſenium. Er- ſmus quin go vitam abbreviat. tus⸗
ogredio, 14. Aſſuimptio partim ex prædictis pendet,
contemyi partim ex ſequentibus innoteſcit. Nam ubi ſi-
tia vinmä gnum, ibires ſignata. Atquiex triſtitia ſigna
io eandio emergunt ſenectutis. Ergo& ipſa conſtitutio,
ſenilis. H 3 15. Hu-
1

Triſtitia & animi angor ca-
aitiem af-
fert.
94 De Sauitate
15. Hujus autem rei exemplum memora-
bile edidiſſe juvenem quendam nobilem, in
aula Cæſaris, Levinus Lemnius l. 2. c. 2. de com-
plexion. recenſet, quem ob commiſſum in gy-
næceo ſtuprum carceri injectum, cadem nocte
4 2 aucoli Catay adeò mœrore& mentis angore confectũ me- duucdlüdonle,
minit, ut ob canitiem& corporis deformitatẽ à nemine, cùm pro tribunali conſtitiſſet, uetit agnitus.
16. Et Jul. Ceſar Scal. ex. 312. hiſtoriam lub Franciſco Gonzaga, Mantuæ Principe, actam recenſet, cui, cùm affinem ſuum conurationis ſuſpectum in carcere ad ſupplicium ſervari juſ- ſiſſet, nunciatum eſt manè, captivum repente
canum factum. Quod quaſi prodigium flexit
Principis animum, qui ei ideircò& vitæ& ve-
nixæ gratiam fecit..
17. Huc pertinent Pſalmiſtæ Pſal. 30. verba: Quoniam de fecit in dolore vita mea,& anni mai in gemitibuu. Et Pſal. 6. Contabuit præmærore fa- cies mea,& inveteravit, dum omnes tribulaãt me.
de detnenu mautiwisie xe 9.Wecic
nen cunctaue
18. Quemadmodum enim arborũ folia&
vitis pampini, auſtri grãdine, pluviis, nive, aqui- lone,& borealibus flatibus, cęterisq́; aſtralibus impreſſionibus langueſcunt& mutantur: Ita corporis genuinus vigor& color& cõſtitutio ex ingruentibus aſtri noſtri tempeſtatibus de- floreſcit& immutatur, ut intempeſtiva inde
contrahatur canities, deſpicatus eorporis habi- tus,
9ss) demon mälieres iah moſosſcuspe
10, Keduul certumelt: om tionibasariwu melotem d
àu. Animus coipors mach
docit, omnes
delet, aded,-t octier a, hamonuacoſto lisübllkere an dteſtari lo oplügu operä manarunt nagelimomii detes Nippom Sed mi- mouit, paulo arnebriulcu V

½ te
= mplum m ndam rob uuu l2.aa4 ecommillm. um eaden, = zore conk porscein liconſtiile
= F12. Nikoin rn Aæ Drincye ir auum conſmn 4 pliciumſem rm., captrnunn il prodaun 4 circò& iial
uiſta Paan im mea,o'en dbuitgrenn ADomnu tnuii um abotilt tpluviisnie
ccrerszalt 1t& maramn- — color&cil
1A tempekknd 1 inrempet
(⁵ᷣ⁸ν colpob
ptivi detinentur, aur in periculis
Conſtanti conſervandaæ⸗. 31
tus, horridus aſpectus,& cadaveroſa facies,
quod ferè omnibus contingere lolet, qni ca-
mulitaribus
maritimisve verſantur.
19. Illa enim profunda malorũ imaginatio, diu cõtinuata, in ſibi reſpondentẽ conſtitutio-!
.... In permu- nem cuncta trahit, quod multis argumentis(ſi a His no. opus) demonſtrare poſſem. Hujus namq; vi ſtris cor- mulieres prægnantes ſæpè monſtra, ſæpè for- poribus. moſos fœtus pepererunt.
20. Sedurt redeamus, unde digreſſi ſumus, certum eſt: omnes, qui jucundis contempla- tionibus animum exhilararunt, vitam egiſſe& meliorem& diuturniorem.
21. Animus quippe pacatus corporis machinã in perfectiorem ſtatum diſ⸗
onit, omnes ejus perturbationes adimit& delet, adeò, ut nulla adverſis tempeſtatibus& fluctibus anſa præbeatur, unde diuriùs eius harmonia cuſtodiri,& ſtructura eius durabi- liùs fubſiſtere poteſt.
22. Id teſtatũ nobis fecerũt omnes ferè Phi- loſophi, qui talibus ſpeculationibus frequentẽ operã navarunt, quorũ alii centeſimũ, alii no- nageſimum vitæ annum attigerunt, ut Demo- crates, Hippocrates, Cato, Varro,& alii.
23. Sed militat adverſus nos Scaliger: Si, inquit, paulò acriis ammum intenderis, aut crebriuſcula ponatur opera: exhauriuntur
H 4 ſpiri⸗
lmagina- tionis vis
& hilaris, totã Hilarita- tis fructus
Objectio.

Reſponſio
Fœmina matrimo- nio cõjun- Pea qua- is eſſe de- bear.
g6 De Janitate ſpiritus, quibus aſſumptis, quod reliquum eſt, quaſi cinis fit. Diſtracti profectò ſpiritus mem- bra deſtituunr inania, atq; hæc illorum attritio fit inſtrumentum quaſi quoddam acceleratæ abolitionis. Recenſet præterea incommoda ſua ex vigiliis& laboribus ſuis triplicatis, quod ſibi ſurreplerit inde invictus motbus.
24. Cui nos ſatisfacimus, diſtinguendo in- ter moleſtiam illam, quæ in apprehenſionere-
rum difficilium acquiritur, ea enim ballamum
noſtrum facilè diſſipat& atterit, nec jucunda
eſt contemplatio, ſed laborioſa in veſtigatio,& inter contemplationem eorum, quæ ſcimus,&
que facilè apprehendendo miramur, in talibus
quantum in iis contem plandis delectatur. CAbPbux XlIlI.
De concubitu.
1I. Hadtenus de motu, qui ſui ipſius gra- tia ſuſcipitur, divimus: ſupereft, ut de mo- tu, qui prolis gratia fit, etiam aliquid aica- mus.
2. Quicunq autem prolur erit ſtudio- ſas, eligat ſibi fæcundam, minimè ſterilem, aut ſenio confectam fæminam.
3. Mptiſſima erit, cujus atas ei Mts
*
quippe balſamus noſter tantum non laborat,
—
deci-
(m mntvu an Am, Mel tmyoribu laaferund riens7obug dtore, rot predita ſt
4.(n pne ernndi nutrinento yimiudi
IOmo ruma morral, o propterma
pollttiu,
niatem
petanplenun cit Qumo bet iimamo Gnematg lne raiole nun elle N llætereatho npcklteuen

— —d
.= uodtelin,
pirim,
— keillorumt
V Dpddam aaa
an erea inam is triplicn, Amotba. (☚, üicingn ſ apptehenin drr za enim balk 3 terit, nec in ola inreltzu pf um,qpelm niramarinul Urr uum porla n== dis deledauu
IIII. IrAitu.
2— 7ui ſaiiyan 1— yereit uim
4
6 am aligul
7 yrolb erit ſ
.. 7 ninimſai 1 3m.
hi ia aiudh, b
1
Conſianti conſer vanda⸗. 97
mus octavus, uſcq; ad trigeſimum quintum annum, menſer convenientts ſtats haben⸗ temporibus, corpore non ſit admodum exi- li, à fæcundu pa rentibus nata, laborum pa- tiens, robuſts muſoulu, Bono colore, lato pe- Sore, rotundo ventre præſertim inferius prædita ſit,&& uterò incolumi. 3. Concumbat nocturno tempore, cor. Quando
pore exercitato die heſterno,& moderato concum- ..„ bendum. nutrimento eoo con ſueto refeto à ſomno primo, coctione jam peractaã. FcHROLIOV.
Homa ad imaginem Dei creatus, divino- Home per rum ac caducorum particeps, anima im- ſe morta- mortali, corpore verò mortali donatus, cùm lis ber 4 8 propter materiæ fragilitatẽ im mortalitate non pag E aus poſſit frui, ſpeciei ſuæ propagatione hancper- Imenorta- petuitatem quali recompenſare nititur: Idque lis reddi. per amplexum Venereum ſemine effuſo perfi- tur. cit. Quam ob cauſam à creatore inditam ha- bet vim amoris,& procreandæ ſobolis avidi- tatem atq; organa ad id idonea recepit, ut non ſine ratione dixerit Philolophus: naturaliſſi- mum elſe ſibi ſimile procreare. Concellus ipſi præterea thorus genialis, ne, ſi continentiæ do- no deſtitueretur, vago concubitu ſe contami-
2 H 5 natet.

98 De Janitate naret. Quicunq; igitur Veneris illecebris agita- tur, eligat ſibi ſociam elegantem& fœcundam, qualem deſcripſi, non annis confectam, cùm iſta ætas, non Veneri, ſed potiùs Saturno dicata videatur. Et quia amor ex ſimilibus nafcitur, optimè Ovidius, hujus rei peritiſſimus magiſter ceciit: Si qua voles aptè nubere, nube pari. Unde planè execrandam exiſtimo tyranni-
dem illã Mezentianæ ſimilé, quà parentes vir-
gines juvenculas ſilicerniis, aut adoleſcẽtes ve- tulis, ob gulæ indulgentiã aut avaritiã, copulãt. Haud enim aliter ac olim Mezentius corpora viva mortuis applicabat, ut tetro defunctorum
Inesmods odore infecta interirent; ita illi iuvenculas in- ſequentia culpata adhuc ſanitate fruentes cum morboſis 3 U.. 1 X
nuprias ju& ſilicerniis eomponunt, ut facilè ea labe quaſt
venculæ cum ſene
initas.
inquinatæ pereant, atque hac ratione non ſo- lùm homicidæ propriæ ſobolis, ſed etiam Kei- publicæ devaſtatores evadunt, cùm talibus nu-
tiis robur& numerũ civium minuant, mor- Pola ſobole præterea& infirmis corporibus civitatem compleant,& denique iuventutem hacratione ad ocium& ignaviam traducant, ut iure merito de talibus connubiis enunciate
poſſim, quod vulgò canum: Quam malè decrepito conjnncta juvencula caſeo,
Falcigero Venus eſt tam male juncta ſeni. Quicunqʒ igitur matrimonium felix duce- re ex-
Cyj
eropuutſo anorisvinc dob glios cac wædio ma conle quimatror rlles lpero cum(epe Alis coog Cuod 1 fccucath tistus,& mvorincll rea, Kivi ptopottion malterum, R cuius tit nt&in fen Klckau combendunr Doelatsſent ekerumebe nus. Vener Vante cokpo etimm teſ concn
b

illecebriow. — fcann mfectam, 12 Saturnod ilibus win nllimumat
ube yen. 4, äſtimopen 1e= däparedt i adolelcäts 1 ariti conni M entius cumm 1o defundvmn . Aiiapepcals-
8
la cum wadai Aile eakbenu 1 rationenoll- G ſedetum! 1 ram talbun Uninuant, u Aais cofpott en le iufentün F iam tradueu . bis enanär
u— wvernuui n unbaſu
1 ium felxdo 3
Conſtanti conſervanda. 59
te exoptat, fœcundam eligat. Solidiore quippe amoris vinculo copulabitur cum ſocia fœcun- da ob filios in lucem editos, quàm ſi lterilem cum tædio vitam agat. Laude equidem di- Mos Ro- gna conſuetudo Romanorum& Judæorum, manorum qui matronas fertiles honore afficiebant, ſte-& Judæo- riles ſpernebant,& improbitatis arguebant, zum. cùm ſæpè libidinis aut concipiendi gratia cum aliis congreſſas eſſe, compertum fit. Quod ſi verò, ut ſæpè ſit, contingat, ut quæ fœcunda tibi viſa fueru, minus reſpondeat vo- tis tuis,& ſcire deſideres, utrum tu, an verò uxor in culpa ſit, ſicagito: Accipe duo vaſa vi- Experimé. trea,& iniice triricum, in quodlibet vas ſuam tum, quo, proportionem,& minge tu in unum,& mulier num ma- in alterum, obſigna,& ſepone in loco ſecuro, 1tus, an & cuius triticum intra decem dies computrue- derofun dr rit,& in vermes abierit, ſterilem pronunciato. perſpici- 3 Electa iam fœcunda coniuge, nocu con- tur. cumbendum eſt, id namq́; ex Galeni& Hip- pocratis ſententia ordo naturæ poſtulat, ut ex- ercirium cibum præcedat, cibum ſequatur Ve- nus. Venerem verò ſomnus excipiat, quo iu- vante corpus turbatum non modo ſedetur, ſed etiam reſolutio ſpirituum laſſitudoq́ ex concubitu contracta per faculta tes naturales reſtitua- cur. CA-
*

90 De Sanitate Capur XIV. Deapta ad concubitum ætate.
1. Suſcipiatur autem concubitus in ma- ribus non ante expletum tertium ſepten- nium.
2. Mulieribus eſto à purgatione men.
ſtrua mox finita.
3. Menſtrua purgatio à decimo quarto ad quadrageſmum quintum annum plus minus juvenibus noväâ Lunã, provedliori- buu plend,pro mulieri natura, ſatus copiose
fluat, pragnantibus& lactantibus exce-
b ptb.
Cur pri-
mum æta-
Kc HoLTIOV.
Uemadmodum omnes motus& muta- tiones rerum omnium, inprimis verò generationis& corruprionis, tempori
& definitis prædeſtinationibus ſubjiciuntur: ita quoq; motus, qui prolis gratia ſuſcipitur, ut generationi dicatus, certum maturitatis termi-
num obrtinet, qui non niſi tertio demum ſe-
ptennio completur. Primum ſiquidem ſepten- nium pueritiæ dicatum, venas exiles frigido
tis ſepten- muco refertas habet, quem propter voracita-
niũ gene- rationi in- eptum.
tem pueri facilè congerunt. Unde non modò
propter iſtius humoris collectionem viæ ob- ſtruun-
(0
ruumnotſec
prutigo ſcrimoniae zundum Ne
eoctelca coiposad exlltit quc eversatut à Veneluh tobaret leſcentu ft Tim üqui winas detui quidemme proptam nem, eam musadand dle, qlam ria, inam ernund b ruptal
Keataune niscitag an potis marar kmo pahe tans lngni Aicotum to iti calotec toblcenns
V

Am etate, ſe cubitu 1n
4
rrtium e = 2atinen
1 qecim aun n anunſi A, yrwuein ni— a, ſatuͦchun antihuenn
—
*—*
Ir Aotus R& ni- 1 inptimi d 1 rionis, temhe M.(übſicune 1n ſaſcpim 1 amn turitatsten leadio demum cuidem eor a Sexlls fi e pier volle 1*+ce nonmo- ,onem c
Rrou
in eo creſcat, puberesque efficiat, tamen in eo corpus adhuc tenerum, minusque firmatum eptum.
Conſtanti conſervanda. 91
ſtruuntur, ſeminisq́; proventus impeditur, ſed
& prurigo Venerea, quæ à caloris ballamici acrimonia excitati ſolet, omninò languet. Se- Cur ſecũ-
cundum verò leprennium, quamvis balſamus dũ ſepten- nium ge-
rationl in-
exiſtit, quod facilè amiſſo ballamo per coitum enervatur. Conſultum igitur magis eſt, diutis à Veneris blanditiis ſibi cavere, donec corpus robur perfectius acquiſiverit. Id autem in ado Mares cõ- leſcentia fit tertio leptennio jam completo. pleto vi- Tmn nt e hr 42 geſimo pri Tuům ſiquidem corpus firmum ac floridum, o aunb minus detrimenti à coitu patitur. In coitum ſi. qemũ cõ. quidem membra tum demum prona fiunr, ſi cumbant. propriam deprehendunt pluſquam perfectio- nem, eam ſoilicet, ubi in maxima copia balſa- mus abundat: Id autem fit in florida illa juven- tute, quamvis non omnibus ex æquo conve- niat, ii namꝗ; qui ſe à coitu leviores lætioresq; ſentiunt, cibumq; magis appetunt, ut aptiores cæteris præferuntur. Sicut autem in maribus, ita quoq; in fœmi-
nis circa annos pubertatis ingens accidit cor- poris mutatio. Eo enim tempore creſcente bal- Menſtru⸗ ſamo pubes erumpit, ubera tumeſcunt, exube- purgatio- rans ſanguis, cùm ob imbecillitatem mecha- nis pul- nicorum totus non poſſit in alimentum mu- c ra de- tari, calore quaſi attenuatus diffunditur ad par- Crr0. tes obſcenas per venas uteri, ubi colligitur, do-
neG

92 De Janitate
nec in eam excreſcat molem, quæ à natura ſu- ſtineri nequeat,& propterea ad expulſionem jrritetur: Unde effluit&imminuta copia, quod reliquum eſt, corpori neceſſarium venæ reti- nent: dumꝗ⅞; nihil ampliùs erumpit, venarum orificia ſua[ponte occludũtur,& fluor finitur, donec elapſo menſis unius ſpacio materia de-
nuò congeſta accreſcat, iterumque à natura,
quæ omnia certis ſtatisque periodis exequitur, evacuetur. Menſtrua Quod ſanè naturæ negocium egregiè à mo- purgatio tu Lunæ juvatur, quæ utt luminis vatietate cre- Lunæ im- ſcens& decreſcens menſem dimetitur; ita ho- 2e ſub- minis aliorumque omnium humores rata or- dinis conſtantia regit ac moderatur: Idque in ſexu fœmineo adeò corſpicuum eſt(cujus na- turam Luna exprimit) ut eam ob cauſam Pla- ueta fæmineus à Magis appellata fuerit. Menſibus itaque ſtato temporis intervallo procedentibus, ſifœmina eam ætatem adepta t, ut jam virago evalerit, nuptiasq́ue honeſtas Cur fami- celebraverit nõ prius concumbat, quàm ejul- zumbere modi evacuatio finita ſit. Erumpente ſiqui- debeat, ni- dem menſtruo vana conceptionis ſpe lactabi⸗ ſfinira tur, quoniam injectum ſemen non ſolùm à na- Purgatio- tura, expulſionem meditante, in vulva retineri henae. nequit, ſed etiam Aconfluentis ſanguinis copia ſtrua. eluetur.
Solent autem hujuſmodi purgationes iu-
ven-
(o
meuli inn V Iqwxrud Wmio, euu hagra wic voniinte ctelcens, o eslumit ali verben Lunau
Nig, 4b bacp R hdanbes ſaogudäpe tenexcoce commutan
D kubſa venluſ I. Kioh
2. dim czhert. 3. Lim retu, F, A ejitam Gy dim

⸗ =e dum (= dd expalla un copan =xium exr A= umpitzen um.,& Huort di acio mateit emque un
1M iodiseng
—= megeegſän tnnis vatietutd Haimetiuut ul umortes hu C Herarur lähe Hmeft(cjr dr Aob caufml- 9 eta tuett. r porls ntera 9= euatemat tes iiasduehone dr bat quime ſ umpente n pp:onis peb 1* cvon lolümi- aia vulealet Je zbngunsc
artiobe ? pulg
C onſtanti conſervanda. 93
venculis in novilunio contingere, adultioribus Juveneulæ & quæ ætatem maturam adeptæ ſunt, in pleni- novilunio lunio, vetulis verò deficiente iam Luna: ubi dültiohes magna microcoſmo cum macrocofſmo har- F lnn rulg monia intervenit, quia ætate creſcentes Luna qeßciente
cteſcens, conſiſtentes Luna plena, decreſcen- purgãtur.
tes Luna itidem decreſcens afficit, quod vulgò
tali verſiculo exprimunt: Luna vetus vetulas, juvenes nova Luna re- pur ga. Ab hac purgatione excipiuntur prægnantes prægnan- & lactantes, quoniam in hiſce abundans ille tes& la- ſanguis à provida natura, per vim balſami exci- ctãtes im- tata excoquitur,& in ſalubre fœtus alimentum muncsa commurtatur. menſipes⸗ CApur XV. De ſignis conceptionis. Poft factum concubitum concepiſſe m. Signa zo- lierem hus ſignis cognoſcetur. Ecpreals. 1. Si viri ſemen non eſfunditur. 2. Simulier in jpſo coitu horrorem per- ceperit. 3. Si moderato dolore circi pudenda ve- vetur,& pudẽ di ſꝛnus atq; os aridiora ſint, ateritamẽ oſculo nec duro, nec inflammato. 4. Si eners appetentia languet. f. Si menſes non apparent. 6. Ss

Signa c6. ceptionis.
De Saniltate
6. Si venæ pectors virent. 7. Keavitates oculori ſuppalidæ fiunt. §. Si collipars anterior calidior, cer vix frięidior apparet. 9. Sicirca menſém ſecundum ſalſa aut acida appetunt. V 10. Si urina ſubalbida, clara, nubbiloſs rore ſupernatante, ac ſtellati lapidis colorem præ ſ ferente, atomig aſcendentibu⸗ de- ſeendentibuso fuerit, initii conceptionu argumentum eft. Paſtea à conceptu primo menſe, ima ſuu parte candica ntia corpuſcu- la ad farinæ craſſiors ſpeciem ſubſident, quæ mota carminati †hi efigiem referunt, atq; tempore acc edẽte flava, deinde rubra, unicea, poſtremo atra(nubecula rubore
fujffuſa) evadunt.
KcNRNOLION.
H Aud aliter ac ſemina terræ naſcentium, in L Icertile ſolum injecta, fructuum ſuorum ſpeciem proferunt: ita quoq; in utero, ut pro- pria officina, proprio agro ‚ab inſecto ſemine omnes animantis partes procreantur. Effuſo igitur ſemine, ſi matrix id attrahit& in ſe re-
condit, nullo modo poterit effundi, ſed clau- ſo ute-
94
9
Cuß⸗ Kioſcalot ün.
ociac 3 o cegu
ccocRlele,
dopad ca cnqaem moꝛ
animadyene
utero inſtar cpun⸗ Hnpepoſt lor crcaumdb Ktitotiode,&. rit,gt ante a morseminte
V blusdidol-
inclicc aridius, nech dans ſähnlior momarum. fewoalwen ce tempolei plewitudiaer
Curaute
b arplis Ve
moctt,g cuſſsgate ubt, led 1
V quüſe 0

=. axt.
4— appaluu
G=aluaun an
1— maun ſi
G= clua, 1 *X lapidi h 4— endentuhu. rtit cuncgin = concertufn 4η‿h ntiacan A= iem ſhſ 4 Wiemahm =, deintem d nubecuam
82
RV.
nir renaſceruin , mctuum l 11 in utero, 1 binſectoe 1 creanui S 1 2 trahit&li —6 efuudiu-
Conſtanti conſer vanda. 91
ſouteri oſculo retinebitur, fierq́; conceptionis initium. 2
Quoniam autẽ ipſe conceptionis momen- II. to contingit uterũ moveri,& quali in ſe ipſum Forror in concurrere, fit, ut ſentiant mulieres, inde cor- cõceprio- pus quaſi concuti& levi quodam hortore affi- ne unde. ci, quem motum etiam interdum mas ſed rarò animadvertere poreſt, ſi ſcilicet membrum ab utero inſtar cucurbitulæ attrahi& exugi per- cipiat.
Hinc poſtea naſcirur moderatus quidã do- III. lor circa umbilicum, ex illa inſuera uteri con- Dolorpoſt ſtitutione,& cùm concluſus retractusque fue- noeh 1 3. rit, ut ante audivimus, nihil excrementitii hu- 3 moris emittere, nec in Venereas lachrymas am- plius diſſolvxporeſt..
Hinc ſiccior fit uteri ſinus,& orificium ejus aridius, nec menſtrua erumpunt, ſed regurgi- tans ſubtilior pars eorum, ad ſpongioſa& laxa mammarum loca per venas relegatur, ur ibi in fœtus alimentum excoquatur: unde mammæ eo tempore intumeſcunt,& venæ pectoris ob plenitudinem ſanguinis virent.
Cur autem uterus, quando concepit, non ampliũs Veneris pruritu vexetur& irritetur, ratio eſt, quod finem ſuum jam ſit aſſecutus, cujus gratia ad concubitum movebat& ſtimu- labat, ſed in concepto fœtu occupatus, ab eo quieſcit. Cujus rei ratio ur plurimum inde Venerei
pendet,

95 HDe Fanitate b
pendet quod vacuus uterus multis ſenſilibus tum irrita- nervis præditus ſit, quorum impuliu vehemen- tio, tum ter ad Venerem ſtimulatur:, qui completo jam quies un- utero remiſſiores facti, novo labore, propter 4* ballami ad novã ſobolem pfo creandam con-
verſionem, cui magis intenti ſunt, reliquosap-
peritus languidos exhibent.
VII. Erquoniam unanimiconſenlu omnem na-
Pallor in tura vim in novæ ſobolis propagationem in- cavitatib. tendit, ballamum& ſanguinem copioſamad
oculorum uterum mittit, fit ut cæteræ partes deſtituantut
apperitus
poſt con-, 3 ceptionẽ& minus vivaces appareant, præſertim qus unde cum utero conſentiunt in ſuperiors corpos
Parte. Hinc oculi cava ſuppallida redduntut, color in facie mutatur, quæ interdum propter
ſanguinis inquinationem maculas ſolares adi-
pileitur. V
vIII. Utero itaque hacratione vecupato, cuͤmin
Cur poſt anteriore corporis parte conſtitutus ſit, vapo- cõceptio- res& exhalationes ad collum uſq; tranſmittit nnnenr efficitq ut pars colli anterior calidior, poſte. parscali- ior ver ftigidior appareat, b dior ſit,cer His vaporibus ſi impuræ exhalationes, qus vix frigi ab excrementitiis humoribus diu retentis& dior. corruptis aſcendunt, ſucceſſu temporis miſcen- IX. tur, non tam ad os ventriculi, quàm ad jecut
Cur poſt
eoceprio- modi
aſcendunt, appetitum aut omninò deſtruunt aut magna ex parte depravatum reddunt: un- de eduliorum appetentia; ſimilitudine ejuſ
Uenſ hirbeccor rpole allad gaöwerſtrnn ſe:corhin celau Vinet oſeirrionde bäs dentiun
Uriuam euidem cin dirins mecl roles wins urelo exclemm galt em cana appase zum loco, becala lerio vſero eyacn Ga ob mech ealt&elpe di cam man rinarbilo relea Odſan gnanthäse dußmagnat etaw lie u,zomon noſtamenh üinieſe e

ih
— maltiöta
n impullaſeh
4.— quicomge
1=o lbor
rryoocteandu
r=iſant,ulhe
1
il nſenlu on d⁵ dropagun inem cojit chr epartes dein pſr ant„ptzceti u= ſuperiots o
pallich tellt 1 n interdung
Sunacolas oia
cn e dccupalo alt enſtirutusſt ad im ulqz un li mn iiot calidon 9: h
ne veexhalarior
dm atumfe dcd; ſlimilitudl
Conſtanti conſervanda. 9⸗
modi infectioni reſpondens, excitatur, ut eo némulie. rempore ſalſa& acida appetant: idq; dum ſan res ſalſa guis menſtruus adhuc in motu eſt, contingere aur acida ſolet: confirmato namque fertu appetitus ille apPetang ceſſat. Hinc etiam eſt, quod morſibus circa cor, oſcitatrionibus,& membrorum diſtenrioni-
bus, dentiumꝗ; ſtridore afficiantur.
Urinam prægnantium quod attiner; ea X, quidem citrina eſt, ied ſubalbicans, quoniam prina pre⸗ ſpiritus mechanici, ad novum fœtum inten- gnantium tiores minus eam elaborant,& quia clauſo in primo urero excremema non ita acervatim præ an mente cus guſtia cum urina excerni poſſunt interdum cans. clara apparet. Interim tamen exeremento- Cur intet- rum loco, ſupernatat nubilolus ros, ſeu nu dum clara.
becula levior, quæ nihil eſt aliud, quàm ab Cur inter-
utero evacnata impuritas, quæ lubtilior fa- dun 3u es cta ob mechanicorum in utero robur levior r bi Olus evaſit& Iupernatat. Et quia magna bilis co.
pia cum materno ſanguine und advehitur,
tinctura bilioſa infectus cernitur. Nemini præ Cur ato- rerea obſcurum eſle puto, plurimas in præ- main ea
gnantibus conringere oppilationes, ex qui. ſurſum
bus wagna fHlatuum copia acervatur, quæ poſt Leortim ea cum aliis excrementis per vias urinæ depul- Ern he ſa, atomorum aſcendentiũ& deſcendentium ſiguram exhibet. Atque ita in principio conce-
ptionis ſe res habet.
1 2 8

99 De Sanitate
Poſt pri- Si verò primus à conceptione men ſis abie-
mum mé- rit, ima ſui patte candicãtia corpuſcula obtiner,
ſem cur uæ ex eadem conflata ſunt materia, ex qua
candican- nebula procreata erat, nec tanta levitate ſunt
tia in uri- nà corpu- ſcula.
prædita, ac nubecula in primo men lis lpacio. Hoc interim obſervatione dignum, quoniam obſtructiones& flatus indies augentur,& na- tura per varios ductus eadem quotidie ad vias urinæ depellit, fit, ut eorum figura non coag mentata, ſed diviſa videatur,& xyli carminati effigiem repræſentet. Temporis deinde fuccei. ſu, fœtu nimirum jam robuſttore, dum natuu Curilla ad expulſionem ſe præparat, corpuſcula excte- corpuſcu- menritia, ſanguine& bile tincta ejicit, unde lamedo modo flava, modo rubra apparent. V Kanaſno. Atq; ſic breviter ſ gna conceptionem indi b apparcät. cantia, quæ communiter à Phyſicis& Medici enumerari ſolent, propoſui, quibus cum pluri- mi decipiantur, quoniam it menſium obſtru- ctionibus hujuſmodi ſigna quoque oecurrete ſolent, non immeritò ad certiora Prognoſtica
nos conferemus, ut nimirum per obſtetrices exploremus, num uterus ſit clautus, quem lita-
lem deprehenderint, ad cætera ſigna attenda-
mus, quæ fœtum indicant, inter quæ ab Hup- An poſt aſ pocrate recenſetur: ſi poſt aſſumptam mullam V ſumpram tormina in ventre ſentiat: quæ tamen indica- mulſam tormina
in ventre propter clauſos meatus, ubi exirus non patet,
evenire
emnte olert, olbosobo ec lalertim lune. Quc voeintelduct 1weilisponi eſnat. Certicse non conduc ciia(quod necpe lote a nagpaven vebitur nm
De 1. Preg ten fuxu„ ꝛiniait Lrfaiunite ni iſineas ſucu. 2. Pey. vitu nituu ijximum
tio nec ſecura, nec cerra eſt, quoniam tormina 7 uwhalun
ſm aſa

1
ate
1t ioce wenl Morpuſcuadh e u mareia, = anu leit imomeali * dignun m Ur nes augenm. 1:m quoült tamn m üganamn Uer, K&xylien
1 In da 3 4. 1 otss eide nempe lintea vino frigido madefacta, aut et
(onſtanti conſervanda. 99
evenire lolent, quod ſimiliter iis, qui obſtru- ventre cer. tionibus obnoxiæ ſunt, facilè contingere po- tum ſit cõ- teſt, præſertim ſi mel ſit crudum, nec aquæ ſint ceptionis aſſueræ. Quod autem in obſtructis wenſibus 1enum. hoc interdum non accidat, fit inde, quod ute- rus illis non intumeſcat,& faciliùs flatus tranſ- ire ſinat.
Certius ego addo experimentum, quamvis Signum non conducat, niſi fœtus moveri& vivere in- cõceptio-
cipiat(quod in ſᷣne menſis tertii contingit) ſi nis certi- us.
8— iltuote 4m iam aqua ventri imponatur, ſi foœtus adeſt, mo- it cotpua vebitur, ſin minus, unullus percipietur motus.
8 tincha eſa⸗ 11= pparen.
t ronceptiaben
CApur XVI.
De prægnantium Diæta.
n an PhyſichÄl J. Prægnans omnem motum vehemen- - e ubat tem fugiat, nec mammas conſiringat, nec „ 343— 3 nenmn nimu aratè cingatur. Et quidem hoc tots di= quoqre oc... 1*„„ S eſtationb tempore. Aprincipis conceptio-
cteruotabm
t nan um pet o de uclaufisqhe
&47 nis abſtineat à Venere, decem dierum
ſ'acio.
Marnlgun 2. Ter integram ſéptimanam utatur
2d n, intet qus
i victu ratione tenui, deinde uſque ad diem⸗
dn cllumpums rigeſmum, moderato victu ex pane, car- „ 1 2 2. 2 3 G 1 qux tamelt nibus palumbæ,& marinu illi, quæ alvum
de„quonn 21 di exitus’ol
m iſtunt, aſcu potiùs quam elivi, deambulet 1 7
3 in

I90 De Janitate
in loco plano ac levi- deſideat ſuper molia,
nuec caput madefaciat.
3. A proprietate prægnantib. convenin: carnes leporũ, damæ, capreoli, cer ui, apri, erici teſtudinã& ova bene colta,&. Ab.
flineat ab oleribus, a cæpb, A crapula& ui.
no. Olera quippe iſta partum debilitant,&;
tam,& capiti infirmitatem introducit.
4. Iuvat ætitè Brachio ſiniſtro alligare, (Prohibet enim abortü) appropinquãte ve. ro téẽpore partus eundè removere, alid- par. tus impe dire dicitur, de quo poſtea dicemus.
ĩ. Menſeé octavo tranquilla ſit, cibos ſi.
lito parcioret accipiat,&, ſi cum pondere pendet, ventrem faſctu diligenter ſuſſpen.
dat conſtrictum, ceroto etiam ex oleo myr. Aafmedt tino, aut alio conſtringente cutem ventru V oblinat, us ſöliaior evadat, ne in partus co.
mpatur: præterea ſanguinalem
natibius ru herham decoetam bibat.
5. Menſé nono inferiores parter latins
ob volvat, ſuperiores perſtringat. Loci item V unguentu& mucilaginibus laxanat,& balnea frequenti emolliendi.
4
7. Die
R „Dehn dſunant ya
—
Otüs tac
ettit quär mieotemp Vini can vulſionibus obzoxium redait fe. c Auurhub nau
quoyi mot
perklunge nüpeleub
Cuodiam poteloleme renem kci reutut, natu pedinetat,n fotusnurrim dyio concrp
inedit Kl raem prare meataaffen.
Poltyiim jaseſtpeticu oroum deſt porſt redir duentihg me
näpfetum.
*

e, ſipen
antih amn eol Lerd, ecadag, , crapa 4num debiul 4 A) xium nn nE dem inmnui — hniſtn 4 Vyrmpinnux 6wovenh „„oſten n * juila i d 1= h cam 1 auligenta
A dr riamen en nte cutemn 1,E. inun erea ſanzuu 941 Sue nnal 44— ringat lui A dlu lra „ au.
Conſtanti eonſervandas. 101
7. Diebus partui propinqus A viri ab- ſtineant prægnantes.
Kc OZISOLXy.
Otus vehemens in prægnantibus„non Prægnans VItam ordmatam naturæ diſpoſitionè in- avehemẽ- vertit, quàm torum opus deſtruit, quoniã fo. tlon motd 8 abſtineat. tus eo tempore novellus adhuc& tenerrimus, quovis motu facilè abſcedit. Inde Hippocrates lbro de natura pueri, die ſexta à conceptione per ſaltum genituram, albuminis ovi inſtar, te- nui pellicuſa incluſi, dejectã fuiſſe author eſt.
Quoniam autem mammarũ vala hoc tem- pore ſolent attolli à natura, ut ad fœtus nutti- tionem lac ibidem proereetur, ſi conſtringe- rentur, naturæ negocium quaſi retrò actũ im- pediretur, nec poſtea proclivia fierent ad editi fœtus nutrimentum attrahendum. Ideò à prin- Dies fer- cipio conceptions à Venere abſtinere debet mè decem dies fermè decem, quia conceptionem coitus aprine impedit,& ſuperfatationis cauſa eſt, difficul- Prionisà tatem præterea in partu& multa alia detri- Venere menta affert. abſtinear
Poſt primam quadragenariam(in qua ma- Poſt pri- jus eſt periculum abortus, quoniam Saturnus mam qua- fœtuum deſtructor eo tempore dominatur) dragena- poteſt redire ad conſueta opera. Nam in ſe- namn ad quentibus menſibus Planetæ magis vitales ſuis
coſueta o- 17.. 3 era redire radiis fœtum roborant, donec octavus intret Poreft 1 4 menſis,
Mammas ne cõſtrin-
gat.

5— 4 Ke ———— *— 4——
Signa par- tus inſtan- tlsS. 3
702 De Kanitate
menſis, quo Saturnus denuò regnare incipit, qua de cauſa etiam plæriq; octavo menſe nati moriuntur. Unde eo tempore cibanda præ- gnans cibis tenuibus, ut in principio factũ eſt, nec commovenda validiùs, ne uterus ad er- pulſionem irritetur.
Et quia hoc tempore fœtus gravi pondere ſolet eſſe moleſtus, ut etiam diu ſtantibus va-
rios cruciatus& dolores inferat, faſciis vemet
obvolvendus, ne nimis fiat penſilis. Menſera.
men nono faſciæ inferiores magis laxandæ, u. periores verò conſtringendæ, ut expulſorme.
chanicus, qui fœtum jam extrudere conatut,
adjuvetur. 4 er. CApPuT XVI.
Departurientibus, ubi etiam de offi.
cio obſtetricis agitur.
I. Fbi vero ipſum pariendi tempus in-
ſtat, hæc ſignaſe produnt. Acrior eit ſul
umbilico dolor,& ad inguina premit,& inde ſe flectit ad lumborum vertebras, ge-
nitalia cum dolsre tument, febrilis horror
corpus in vadit, ex naturæ ad excretionem conatu fac ies rubet, venter incaleſcit:
cumꝗ; magi inſtat„urinæ adeſt inconti. nentia, uterus ſolvi ac laxari ſentitur, tor- b mina
0o
iina vexan Ant, J ext 6 inzuina inle ze ind 3. Kihe eajertan faciitat virvr het⸗ 2 hyn tttemven mdebit. tu, necre ſeum rei removena ni cjiten huu 4. Dau
n fuluſis ſiuufuert, J. Oſ priu mul aun ſgn aumuteyt tyun eyi

4e
tegnaten . pctaxo ne aore odanah Arincipobii
—
ll— ne urense
21 Aus grayi 1 at an diuſtanrh e um exat, falcibe n pen lls lla ri= nagäslaxna N*:, ut expal AMtudeiequ
a KVI. 18 r etiam deu ett agitur.
a ind tenn Ariu A iuina yneni m u vertehne t felril h „Atadexcnin enter inai aue adbſtin i, Aanſſutin,
Conſtanti conſer vanda. 103
mina vexant, partes fuperiores graciles fi- unt,& extenduntur loca ſuper pectinem & inguina, os nteri directum apparet per- inde ac in conceptu. 4 2. Si hæc ſigna ſe offerant, obſtetricems expertam adhibeat, quæ omnia ad partus facilitatẽ commods adhibere poſcit.(Vam
Viros hæc ars dedecet.)
3. In promptu habeat obſtetrix lapidẽ Obſtetti-
cis officia.
ætitem verum, quem parturientb caxeæ ad- movebit. Nam ſibrachio fortè eſſet alliga- tus, nec remsveretur, partum prohiberet fatum retinendo, poft partum verdò Acoxa remowendus, alläs& uterum cum ſecundi- nus ejiceret. Pari ratione plant pedum po- hpodium quernum aliigant. 4. Peculiare ſedile parturientibus aptã in quibuſdam regionibus ſecu ferunt, quod ſt adfuerit, non incommodum erit adhibere. J. Obſtetricv præterea officium erit, nõ priu mulierem in partus laborer conjicere, quam ſigna præcedentia apparuerint, nes admittere, ut prægnans eo tempore alimen- torum copiagravetur, ne balſamus, dum=⸗ J coquen-

794 De Janitate coquendus cibi eſt accupatus, in expellendo debilior fiat.
6. Siparturire jam cæperit, in lecti de- eumbat, ſtrato duro, pedibus duplicatu, ae fæmoribus expanſis: aiq tum digito per. undto orificiũ matricꝶ leniter ac ſine quuſ- ſatione aperiat obſtetrix, cum adovi ma.
nitudinem corium perceperit, ad ſellam= eam levet.&u verõ laſſa&s imbecills fuerit, in lecto pariat, aliaàs in ſella, velin mulieris fæmaribus parere poteft.
7. Toto partus tempore calidum aërem
ſuſtineat,& ſemper obſtetricem adjuvet conatibus.
g. Siin lecto pariat, babebit obſtetrix
ſedile modicè inferius, ut ibi ſeden, facile manus immittere poſſit. Sin in ſela partu- ra ſit, oliſtetriv ſella ſublimiore ſedeat, ut ex
fuperioribus partibus infantem poſſit aqdu- cere, pedibus intereaexpanſis.
9. Ne patiens præ veresundia ſe conclu-
Aat, obſtetrix faciem avertat.
10. Parturienti omnia ligamenta au-
ferantur, obſtetrix digito ſiniſtro oleo cali-
do perundlo erificiã matricà circumagen- 4 ape-
I(oj dheriut, 1. Por lhibeat,n n. Kic mguihen nechult 18 tyeriu⸗ 12. M tur, ę üſetrirn laulnas llacleui ulh In vum du 3.(a Umuenu⸗ etunſteu dehani utalane weantyn 14. K aOhacai ruan ſtacalul 4 Wittain,

△
4 A in exdelal eo dit inlegit e—½ aupliu 4 um üginn g vr ac he ri= nqj alnil deiit, alſa (2. SWecilsſe a elinmun re!
m— alidum in
JAn Vicen uhn,
iu Sehit ohlen i ſeden ſa ſt in ſela jn al feſeaearun uem zoſſtu eX=l.
4 9— ual⸗ ſams „ t.
04 d aligamen 1 i Suſhnuus
m i S eircung 40
Conſtanti couſer vanda. 15 oh aperiat, ut corium iliic cadere poſit.
10. Pariens, cùm dolor occurrit, ſpiritã cohibeat, nec quicquam clamet.
11. Si corium non rumpatur, obſtetriæx unguib. rumpat, vel cautè diſſecet, ſi rumpi nequit,& immiſſis paulatim daigiti plus aperlat. 1
12. Matrice ſe aperiente pariens cone- tur,& dum concludit ſe, conari abſtineats abſtetrix verdò, cum aperuerit ſe matriax ſe- cundinas prehendat,& in qiver 1u huc at; lluc leviter adducat lateribus verò mi- nuſtræ ſine quaſſätione manibus aperts de- orſum ducant. b
Z. Cumq fætus exire cœperit, manibus lino tenui ae molliſſimo, moderatè calefacto, extenſo eum ſuſcipiat obſtetrix, obſer vet
ne ſubitò fimul cadat, ne quaſſetur eaput, aut alia pars ledatur,& ut unà ſeeundinæ exweant, provideat.
14. Secundæ ſi reſtiterint, atq os uteri De ſecun- adhuc diductum fuerit,& relitta ſecunda dis extia-
alicui parti cõvoluta adbæſerit, manus ſini- ſtra calida,& oleo iliita, in fundum uteri di- mittatur,& ſecundaextrabatur-
7F. h

J06 De Janitate
Ir. Si verb fundo fuerit annexa, levi- ter atq placidè primùm in obliquum duca- tur, huc atq; llluc circumagendo, deinde paulatim validius attrahatur.
16. Sios vulvæ fuerit clauſum, utendu perfuſionibus,& ſiniſtræ manus digiti ſe- viter aperiendum,& paulatim Ailatandu.
17. QOuod ſi non ſucceſſerit, pergendum perfufionibus foments hyſterieu,& un-
uentui mollientibus laxantibusq́; 3&, nuſt
imbecillitas obſtet, ſternutatorium ex ca-
ſtorio, pipere, ſinapi,& c. naribus admoven- dum erit.
1§. Potiones præterea aſßumi poterunt, ex roſis pallidiͦ recentibus. allio, ſabina, ar- temiſta, althæa, pulegio, rubia tinctorum,
pribus cheiri,& cæteru hyſterici decocti, ex quibus& ſuffitus& fomenta parari poſ- ſu't, die und aut altero exadt w. Ea enim- ſecundinas movent. Veletiam hic pulvv. . cancrum circa diem Jobannb Baptiſiæ,
uando Sol intrat cancriſydus, torre in cli- bano, t inpulverem redige. De hoc exhibe
mulieri in retentione ſecundinæ, e tuto mo ve⸗
4(
mmelit.ü b twinſtan alhuc lu ſau. rre c V ba Er Ppto ſhye Abulum jaucinuu tu. 20. 8 ulateran joff die teexcil
tur tyu Vnuln
em fan (oin un Ba hlleins 21. ſperin⸗ mni ſ i che

1 4=
mnexs, h 2 liquunan
4— end n r.
er uſum uta t amuch
4 2 4 „iim allata .
ue it pengen 3 erics, 1 d ibuq g dei torium eau
7.= ihus aumna
ten umifotmn til. Hli,ſabin iu Aatinllom ert rericu Ani ntapun er ns Tu. Eaem HA mhityui m u euni Bc 7c,u tunrind re S=b ehor eall
7 lne, 66 mn
1 1 1
Cpuſtanti conſervandas. 107 movebit. Habet enim ſuos menſtruors mo- tus, inſtar uteri, hoc animal, quemadmodi adhuc plura ſunt in natura, qua idem præ- ſta nt. 19. Commendatur etiam ſecundina ca- Præ& ovs arefacta,& ex vino tenui hau- ſta. Extrinſecus aſypus cum butyroc meli- loto ſuperponatur, fufitus quog per infun- dibulum immittitur ex caſſia, nardo, flore junci odorati, artemiſia& dictamno para- tus. 2⁰. Si nec huͦ ſecundinæ ſucceſſerint, dilacerandæ non ſunt. Nam haud multi poft diebus putrefactaæ,& inſaniem reſolu- tæ excident per ſe, atg ut citius promovea- tur ſuppuratio, hoc decocti infundi poteſt⸗ ee.rad. malvæ, violar. ana Zij⸗ ariſtoloch. 3). ſem. lini, fanugrac.: ana 35. flor. chamomill. ceutaur. minor. ana p. j. Coq.in aqua&ᷓ oleonn cujus 3ij. diſſolve unguent. Baſiliconis Zůiij. eAꝑ ptiaci 3j. 21. Si infantes plures uno deferantur, à ſuperiore infernaq; parte ſic referes, ut omnia ſenſim fiant&& citra confuſionemò, locu oleo perunclu.
KaRo-

10† De Sanitate FcRoziow.
T Empus partus ubi jam inſtat, infans fa⸗ ctus grandior& loci& ſpiritus alimenti- que penuri preſſus validiuùs moveri incipit, ac proinde ſeſe primùm convolvit, caputque deglinans, pudendo offert, crura ac reliquos arrus in ſublime diſtendens, calcitrando tu- nicas ſeu velamenta diſrumpit. Quod appo- ſitè exemplo mali granati Hippocrates probatꝭ in quo ut ob increſcentem intus nucleum cor- tex rumpitur& dehiſcit: ira quoque ob fœ
Polores tum grandiorem coopertoria ſolvuntur. Hint
in utero& dolores procreantur in utero,& vicinis par-
vicinia ap- tibus, qui retentricem debilitant, ut retine-
P Seb re id, quod moleſtat, ampliùs non poſſit: unde
d un ck⸗ inſurgit expultrix tanto interdum impetu, ut& uterus ſimul foras excidat.
Cur dolo- Hi dolores, qui præcedunt, vehementitls res partus hominem, quàm cætera animalia affligunt& in homi- exagitant. Dzus namque hunc ſexum, pec- nibus gra- cati authorem, hujuſcemodi calamitaribus
viores,.. 5) quam in voluit ſubjicere, ut Geneſ 3. legimus. Mul- prutis. tiplicabo ærunnas tuas& conceptus tuos, in
dolore paries filios. Ad quam maledictionem
naturam quoque conſpirare videmus. In ge⸗
nere namque humano fœminæ debiliores ſunt maribus, cùm in brutorum genere ro-
buſtiotes maribus cenſeantur. Cum Jei. ut
authot
(o
b auhot ck ufe er
caamitoſos inde druta Oo e,de (aunr, ed ſitis mag de namqt hatäm, 3 dapiui umaugen ebruman da dlixene egtelum: let. . menle ad mine jace qgabs a Keepe tint, las eeehas an Cando, a pimamg daptur, ii menſe tufs aunn veso moc ndo qui

u ¹.
mnntat, inn
— bititus dn
Dim moferim oluit, can of n crura ac rwi , caleitnnt lin üt. Cood 1 m A ppocrans 1 c e us nucleona ſch qnoqceh dei ſolvuntuech 1n,& richd n r itant, at en unan non polru oi= um impeug id aerd ent, vehenen et um maliaaflopt mn uncſexun, ull eer i calaniut es egind. 3” 1( ctu tun, d== malediims aſt m videms 1 m ninz däühe in en axxum ger 6. Cinm⸗ 1
Conſtanti conſer vanda. 1
author eſt Hippocrates, partus vigorem par-
turientis exigat, neceſſarié humanus magis calamitoſus, quàm brutorum dicetur. De-
inde bruta ſunt laborioſa, mulieres verò
otiolæ, ideò etiam quò magis laboribus aſſue-
ſeunt, eò faciliùs pariunt. Tertia cauſa eſt ca-
pitis magnitudo in fætu humano. Prægran Cut caput de namque eaput habet in utero, extra quem Aunenu parùm, aut etiam nihil creſcit, brutorum ve perfe. rò capita in utero minora ſunt,& extra ute- gam fer rum augentur. Cujus rei cauſa eſt, quòd ce- magnitu- rebrum animæ primaria ſedes inhomine tan- nem ela- ra diligentia à natura elaboretur, ut ante boretur. egreſſum à plenaria perfectione paruùm di-
ſtet.
Quo verò tempore à conceptionis primo Tempus menſe ad partum fœrtus feſtinet, m ſolo ho- Peneri. mine incertum eſt. Cætera verò animantia nns rdnd ſingula certis& ſtatis periodis fœtus edunt. incerrum Sic capta& oves quimo menſe ſemper pa-&varium, riunt, ſus quarto, aſina& equa undecimo, in brutis elephas anno fecundo. A dis vigeſimo ſe- Sum g cundo, aut ad minimum vigeſimo, quo Lnilnltn. primum gallina ovis incubuit, pulli exclu- duntur, canes ſemper quarto, feles verò ter- tio menſe pariunt, quod eAriſtoreles de na- tura animalium abundè explicat: Homo verò modò ſerius, modò citiũs provenit: modò quintò, modè ſexto& ſeptimo menſe
naſci⸗

770 De Janitate
naſcitur, ut ex hiſtoriarum monumentis facilè
Cauſæ cur tam varil pariendi in homine termini.
I.
colligitur. Veſtilia ſiquidem, ut narrat limius ex Herdicio Pomponio& Orſito, diverſis mari- tis, fœtum alium octavo, alium ſeptimo, alium
undecimo menlè peperit.
Cuſus rei cauta in leminis diverſitate latere videtur, cum una& eadem fœmina ex diverſis maritis diverſo tempore pepererit. Pro ſeminis namq; conditione ſi modò validiores, modo imbecilliores naſcuntur fœtus, cur non item tempeſtiviores producentur: Qreinadmo- dum enim inter creſcentia datur certa ſpecies tritici tribus menlibus proveniens,& ob id tri- meſtris vocatur, altera quæ novem menſibus matureſcit: ita& in ſemine humano aliud eſt quod citius, aliud quod tardiuùs perficitur. Huc etiam cæteræ conditiones ſpectare videmur: 1. Uteri nimirum conſtitutiò, cujus vi mulie- res, quæ plures ediderunt partus, ob majorem
uteri capacitatem Xoneris geſtandi conſuetu-
dinem, diutiùs fœtum retinent. z. Quod ho- mini definitum eoncumbendi rempus non ſit, ut cæteris beſtiis, ſed toto anno inordinatos ad Venerem motus habeat: unde ſit, ut ſicut con- ceptionis tempora ſunt incerta, ita quoque ge- ſtationis terminus inconſtans eveniat. 3. Ac- cedit varia victus ratio in homine, imaginatio- nes præterea, variæq́; animi paſſiones, quibus mulieres toto geſtationis tempore aſticiuntur,
b cum
r
anumec auuibaliod vooconcu bauut,urin.
Kaos vibdel
Kiachi noel,, ute doloribus Solent eni prræ, ltle ialqjob ime um unden inis,quli enpatigden
Cæterul nultiag mintantibe altiqubS⸗ Vgtuſdol munt, in Cla msptoiect ptelhretüc Tünduu) Nruna u Pitah aum Naaibmer
Eipuis 5 Cutautun lldencra V

·z
„onumenin =, ut narra
— t, dnelign
RM mlepanad b
et r diyetütan d rminmaenih 9 uß ererit. broſe alidiotes, 1l us, cut un a1 r i.? Quem de iiatat cetut 8 niens,&0t t un novem vell (u humanodll 00 e ids perhchu id pectan ficm ul, cujos n erip antus, obmg
0i Seſtandicoltt
m aent. 2 cu ditemplse It! ho laotana der deßbrutlch un ditasita quugr ad aas evenine 10 † mine imagſ
9,0 3 pallione
ad e mporä
Conſtanti conſer vanda„. 111
cùm tamen bruta victu ſimplici utantur, nec petturbationibus ita crucientur. 4. In beſtiis novo concubitu tempus generationis non tur- batur, utin homine, unde ht, ut ratum& con- ſtans vindemiæ inſtar permanere pofſit.
Si iraq; iam parere ceperit, curandum omni- nõ eſt, ut cirius levetur, ne diuturnis& longis doloribus emaceretur; viribusq́; ſuis privetur. Solent enim maximè in partu laborare primi- primi para paræ, ut teſtatur Hippocrates de natura pueri, partũ ha- idq́; ob inexperientiam laborum,& timidita- bent labo- tem; unde maior in hiſce cura adhibẽda, quàm rioſiorem. in iis, qui iam talibus labotibus aliquoties oc- cupati fuerunt.
Cæterùm præterire non poſſum quæſtionẽè à muletis agitatam: Quænam ſit ploratus cauſa
in infantibus dum exeunt? Multi quidem ex aia Flo- antiquis Sapientibus, infantem recens natum fantiü er vagitu ſuo huius vitę miſerias præſagire, ſtatue utero ma- runt, in qua ſit querulus, eiulans& ad lachiy- tris exeun⸗ mas proie ctus, quod Lucretius elegantibus ex- lumm. preſſit verficulis: Ti(inquit)porroò puer, ut ſævis projeclus ab undis Navita, nudus humi jacet infuns, indigus omus Fitali auxilio, cum primiêm in luminuus oras Nexibus ex alvo matris natura profuudit, Fagituq, locum lugubri complet, ut equum eſt, Cui tantum in vita reſtet trauſire malorum. Uade notabili ſententia dixerunt veteres: Na-
K ſcimur
Queſtio: Qua ſit

712 b ſcemur in lutu, vivimus in labore,& tandem,
De Janitale
morimur ci dolore. Ali aſtris aſſignarunt, quod ſcilicet ab eorum influxu corpus adhuc tenel- lum mirè agitetur& commoveatur. Soranus Epheſius cauſam eſſe dicir, quòd inſueram tan-
Authoris ſententia.
gat terram, inſueta enim injucunda ſunt, quod- que tenellus ſpiritus à lucis radiis concutiatur. Quibus ego addo ambientis aëris frigiditatô, ac deinde moleſtiã, quam ex vehementi com- motione naturæ& compreſſione illa,dumpet anguſtos meatus exit, percipit. V CAPbur XVII. Quæ poſt partum agenda ſint. 1. Apartu decumbat in ledto, cubicub obſcuro, pedibus modicè patẽtibvu, ne quol
foras effluere promptum eſt, impediatun & ne mallore& corroſcone bumoru fiuen. tium lædatur, ſpongia prius, deinde lintes ſuppoſiti loca extergantur& cuſtodian.
tur, ne fatorem contrabant.
2 Loci ipſi panns contegantur calefa- b ctis,& frequenter mutentur, venter verd & pecten lanus mundi tegantur. Oportet
& opfam partem oleo communi modico vinꝰ admiſto irrorare, aut ſecundinas ipſas ad-
huc calidas véẽtri& regioni renu app
licart. 3. Bi-
ſ iuunas ſrlu, O Fütvire yuum lij nmeuhe ni inyal glalurun Rheuau eur. qunn Tlcoum- 4. Ter inundtn bendaſm bu, jnte eum cice J. PH alunthum nhjdia har auſe 5. Leti tchiteuij iniun Mlhan Aleruryr ahmuſ

-Ae laboye,d 1 rn ts aſligram orpus aüu mnoveaxu = quddiinlten i ucanqdaſin, a udis conn niss aetsdi ua ex pehemeu 1= elſioneilat ipn. 4 XVII
1,2 agendalt Ain lech, a 1 hatétihuyn urAneft imxi cne buni riu, deink 1 tur 9 Kuß 1ant.
anteganlud entur, ven a kegantur 1 l= vmunim 1 ecundins ienireuusj
Conſtanti conſervanda. 78
purum Hippoeraticum, aut ſäccharum pu- rum cü hacinthi& ſmaragai paucis gra- nuü, in pollinẽ redattu, ſumat ci ſucco am- gdalarum, vel vitelli ovorum, cum vino Khenano,/ faccharo& cinamomo codti den- tur: quoniam à conferta purgatione ad plenum victum non eſt properandũ.
4. Terkio die encant hifmate calido,& znundtione curata, aqua calida fõvenda, ci- banda ſimplici cibo, pultibus&s ovu ſorbili- bus, juſculu,& carne gallinæ aut capons cum ciceribus& croco parats.
J. Potus eſto cereviſta tenus, in qua adiantbun, cortices citri,&& cinammomi macerata ſint, pane toſio correuta,& ſaäc- charo dulcorata.
6. Seprimo die, ubi nihil obsſtirerit, Dalueo tepẽte utipoterit,& variss cibu paulò vali- diorib. veſcatur,& ad cõſueta opera pergat.
7. A partu ſats purgatur, ſi ſanguu fluxit uberior primò, ſecundò fæculentior& par- cuu, noviſimè purulentuau.
X 2 7. Nõ
4 ——
5. Biduoa carne abſtineat,& 4 vs craſe uehen- Fioribus, o liquidiſßimi aſſumat juſculum, rum diæ- E& ut vires recreentur, illiob exhiberi poteſt ve
————

Puerperæ, que infan- tem non lactat lac reprimen- dum.
114 De Sanitate
gendum ei lac ac reprimendum: principio modicè repellentibus, linteo poſca madefadin & mammus appoſito. L ltimoò digerentia
cum modica aſtrictione uſurpent, ut apium tritum cum aceto roſaceo, vel petroſch.
num aut cuminum aceto tritum- iac ſieri
debet hori ad ſummum ſex à partu. Pote.
rus etiam uti his unguentu.
E. olei roſac. myrtill. ana 31S. aceti Siij. miſtt ey calidé inunge mammas, primo die, altero poft inunctionem aspergâs pulverem myrtillorum, G ſuperponas ſequenò emplaſtrum:
E. maſtichis 2 ij. nucis moſchat. 2 j. nucis qu. preſſ. iiij. boli armenæ, terræ ſigiliata ana dij ſaug. dracon. 8 iiij. myrtill. balauſt. ana 3] S. pulv. ireos florent. ij. olei myrtill 3 ij. olei amygd. duli 3 Hoterebinth. 3 j.ceræ nove q.s fiat emplaſtrum quod utriq, mamma pro magnitudine earum a- ponatur. b
CApur XVIII. De quiete.
1. Quies eſio dum vires recreentur.
2. Somnus eſto nocturnus hora una aul altera à cana, ineatur lecto conſueto, du-
reto donec prima& ſecunda collio ab ſölu- Hae ee. 5
9. Niſi mater ipſa infantè ladlet, ſtrin-
0
eſtnit un ur,rulun
3. Dorn etho, b trade m jurlmal Hhumerſi aißtunſ
4. Umn Siralſrui qulb, G
aul uuf
fomnum in Ovidiuw. phof MyyeCim NMauscauu, V Lounnnua b Phaubusadir Erbalanturh Non vigilala Cureat aunn⸗ Salluiwen b Wiſersnn unanuſ
b

1— te 4. utẽ lalet 1* aꝛnaum;mi
Conſtanti conſervanda. TIy
taſint: qusd ex urinæ colore fiavo percipi- e 4„ oy ſtenu tur, ructibus ac ventre contraclio:.. amh 3. Dormiturus incumbat lateri primi 1 Ain inn dewtro, brachiis& cruribus modicè con- uhentzut„‿ magu byeme, quàm æſtate capite Gceo„un parùm elevato, ut caput altitudine par ſit mr Btrituni Humero ſummo: ad finem vero ſomni inſi- Mix Apan„ ſtrum ſe convertat. b 9: 2. Plurimuùm ad ſöomnum conducet cu- ae a 3.aant„zculiſtructura, ſi ſit in loco paco, tran- rimo de„&acl amoribus&⁵ pulſantium ſöni 1 8 1en A hi pacuo, ad frondoſa nemora 2 viridariaper wſeha zun Auæ murmur aquæ leniter decurrentvs ad A= me ſeilun fomnum invitat. Quale eſt, quod apud alaußtausſ Ovidium deſcribitur lib. 11I. Metamor- 4 b-A z joleiam pho ſ. u uflaen& prope Cimmerios longo ſpelunca receſſu, –2*☛ gnuudim 2ns avus, ignavi domus& penetralia ſomni, Quo nunquam radiis oriens mediusve cadéusve
—
u KVII Ppæœbus adire poteſt, nebulæ caligine miſta Sxhalantur humo, dubiæq, crepuſcula laci. — NVon vigil ales ibi criſtati cantibus oris d! eihe Evocat auroram nec voee ſilentia rumpunt 10 durhus Id Solicitt ve canes, canibusve ſagacior anſer. e. elto Kuu Non fera, non pecudes, non moti flamine rami 1 Nunds a RHumanave ſonum reddunt con vitia linguc. X 5 Muta
t.

T16 De Janinte 0
Muta quias hasitat ſaxo tamen exit ab imo 7 Sir Rivus aquæ Lethes: per quem eum murmure ls umm euj beus 4 lin
Invitat ſomnos crepitantibus unda lapillis.
Ants pores antri fœcunda papavera florent- anvend Innumerægq; herbæ, quarum de lacle ſoporem, l Jun Nox legit& ſpargit ger opacas humida terraa. ptous 6Ä Janua, ne verſo ſtridorem cardine reddat auri
Nulla domo tota eſt᷑, cuſtos in liminẽ nullus:
At medio thorus eſt hebeno ſublimis in antro, 1
Qus cubat ipſe Deus membris langudòre ſolutis.( duai p
F. Cum autem ſomnus non tam ad cor. poru recreationéẽ, quàm ad animæ liberta lHolquan
temà Deo factus ſit, ut ſcitè Scal. ex. 289. Eaen) diſputat 10n insonſultum for et fam ant. aqdhead
mo, quam corpori per ſomnum proſpicere ſauxinm Ut igitur in ſomno æquò delectemur, ac in ma uliu vigiliu, conducet A cæna meliſſa viridi ve. ueeuale et. Eam enim ſomuia jucunda ſuper vè lanquds nient. Abſtinendum præterea ab aliio, ca. Lurlh — 4„ pellt, pu, lentibus, ervis, fabũ& caters, quæ ſi. in 4 mnia turbulenta proceant. launee g. Particulari quiete(ſi ſenſus ge⸗- Opim Nhu*m ſit) mutandum objectum, aut ceſſan- Thun maoin
Thdlennm,
dam prorſau. b 7. Sin

Sre
2— 4 ꝛun exiahm 1 A eum mum
. una lyü
1i haverann „u de lacke tym 2* ☚ò☚ humilah in nudine relan ,0 dn An iimmenl 1 ſablmunt u& ris langun
nſus unn unt
m ad aumt liteScala- am furtttn ri ömnum y 70 B deledlenn a mwelſſem A hurunusſ Ayetthtadi ᷣ F cetmn 11 int.
a ite Fh d hjeckumu
)
6
Conſtanti conſervanda. 117
7. Sin motus, reponendum efl mem- brum ea figurâ, qud maximè ſoluti ſunt muſc uli motionv authores, at que brachiu convenit obtuſangula, cruribus paulo mi- nus porrecta, reliquorum membrorume
prout ſoſe quieſcens ſänſerit maxims le- Vari. SKc oOzION.
Vodcaret alternd requie durabile non eſt. Hac re vocat vires fe ſuque membra le- Val. Poſtquam igitur de motu egimus, cujus vi fanguis liqueſcit, balſamus conſumitur& totum cotpus laſſitudine debilitatur; recto ordine ad quietem progredimur, qud iſtæ col- liquariones virium, corporisque reſolutio- nes reſtituuntur. Et profectè nemo natura duce tam leviter inſtitutus eſt, qui non agno- ſcat, quod ab exercitatione quieſcendum ſit.
Quare labor tantus erit, qui quiete reſtaura- Quantus
. 3 8..„ ri poſfit, quies verò diuturnior non conceda- depeat eſſe tur, quam quæ motu diſſipatum corpus te labor,
ſtauret.
Optima autem commodatiſſimaq́; reſtau- tatio tam animalium, quàm hominũ fit, dum ſomno indulgene: cujus Encomium ſcitè Ovid. 11. Meramor pb. expreſſit. b
K 4 Somue

119 De Janitate
Somne quies reri, placidiſſime ſomne Deorir,
Pax animi, quem cura fugit, qui corpara duris
Feſſa miniſteriis mulces repards, labori.
Balſamus Cuùm enim in vigiliis ex actionum frequentia
labore diſ- balſami ſiat diſſipatio, ſtomachus& reliqua
ſipatus ſo- operationum membra debilitentur, cerebrum
Mnd exiccetur,& mens perturbetur; unde animal,
Fauratut.......
5 niſi reſtauretur, in diſcrimen incidit, ſummo- perè neceſſarium eſt, ut exhauſtus ballamus re- colligatur, quod fit, ſi ſomno à reliquis actioni- bus avocatus, in centrum ſe abdit,& coctiones iuvat. Unitus quippe& compactus ibidem fortior evadit,& integrè reſtituitur,& nurri- tut, dum alimenti balſamicam portionem al- ſumit,& in ſui naturam convertit.
Cuùm verò tres contingant in corpore co- ctiones, quarum prima fit in ſtomacho, ſecun- da in hepate, tertia in habitu corporis, tùm de-
Somnus, mum perfectum ſomni tempus completum
tamdiu du eſſe dicimus, ſi priores duæ coctiones fuerint
erſloe abſolutæ: Illicò enim ac digeſtum diſtribui- ſit prima tur, aperiuntur occluſi meatus, unde ſenſus
& ſecunda conſopiti fuerant,& evigilat homo leu animal.
cõcoctio. Cextum autem eſt, duas illas coctiones in quibuſdam citiùs, in aliis tardiùs abſolvi: unde ſomni determinatum tempus non omnibus ex æquo præſcribi poteſt. Quicunq; enim cru- ditatibus& ventriculi imbecillitate laborant, ĩis diutiùs dormiendum eſt ex Hippacratis pre-
ſcripto,
(
liout ſed ventli adhuclunt bee Mh ſccocum. etſivent tir actu
Hioc ſciot,qun ualatione oaattoto llirer etiamuutt laneulr ucundio eſe ptaſt voterme conſeryet
C de emanted dMomand leumidc teſtarhe ſclota,au culk&h nitati dan tertiam al vitlöbrey nmotb

42 1 8 21 fnhn Pluum 8 onum ben * A aachos Ki ds litentut en en I t; unlen o inccdi u ul Sultusbalim 1r areliqubtt un abdit,& c pe=mpactw reg: Kituitur, Ku dalrexam ponnüra an rentt. don a nt in colpat ſtomachoſ ali ccotpotisin =mn npus com tes m coctionesi im geltum Gdih clu Audds, unden er EÆ homo leum eit A Ilss cottir al ealiäsadlie m Sn us DO oml n iicunghemn ali t cillitas li
lr R X Mhhu 1
Conſtanti conſervanda. 119
ſcripto, ut corpus ſtraguli tepore foveatur. Qui
verò ventriculum obtinent temperatum,&
adhuc ſunt ſani,juvenes& robuſti, iis ſex, ſe-
tem aut novem ad ſummũ horæ ad ſomnum
ſufficiunt. Signum autem ablolutæ digeſtionis Signũ ab- eſt, ſi venter, qui à cibis Hatulentis diſtendeba- ſolutæ di-
tur, factus fuetit contractior,& conſederit.
geſtionis.
Hinc duas ſomni partes colligimus, quarũ Duæ ſom- prior, quæ ſeptem fermè horas durat, fit ab ex- ni partes:
halatione cibi aut crudi humoris in ventricu-
Prior.
lo aut toto corpore contenti: poſterior à ſan- Poſterior.
guine per jecur ſecreto& ad cerebrum(quod etiam nutrit) delaro contingir. Unde conſtat, hanc ultimam ſomni parrem longè utiliorem, jucundiorem,& magis ad vitam neceſſariam eſſe, præſertim in ſenibus& ſtudioſis, cùm ro- boret membra principalia ‚viſum& auditum conſervet,& ab apoplexia præſervet.
Quade cauſa, quamvis auroram Muſis ami- cam ante dixerimus, minimè tamen probare poſſum antelucanum ſtudium, quod nonnul li eximiè commendant, quoniam vix fieri po- teſt, ut hæc coctio ſaluberrima, perfecta& ab- ſoluta, aut ambientis aëris cruditas AàSole diſ- cuſſa& purgata ſit. uaderem igitur iis, qui ſa- nitati dant operam, ut ad ſecundam aut etiam tertiam ab ortu Solis horam dormiant, quam- vis, ſi brevi cœna contenti fuerint,& præ ani- mi motibus ſecurè dormitarint, etiam ante So-
K z
lis
De ſtudio anteluga- no quic ſentiendũ.
Quando ſurgendũ
Stüdioſis.

726 De Jauitate
gomnus, lis ortum ſurgere poſſint. Somnum autem no-
qui inrer-&turnum eſſè debere diximus, nam qui alio at-
diu ſit, im- Pabacde reprobatur. I. Repugnat namque legi crea- pugnar le- tionis, qua nox quieti ies verò laboribus ès gi creatie- operationib us à creatore dicatus eſt, ut ex ſal. nis. 10 ½. palam apparet, ubi in hæe verba Prophe- ta erumpit: Poſuiſti tenebras,& favla ert noa,
in ipſa trauſibunt omues beſtia ſylvæ, catuli leo-
num rugientes, ut rapiant,& quarant à DEO
eſcann ſihi. Ortus est Sol,& congregaui ſunt,&
in cubilibus ſuis collocabuntur, exibit homo ad
opus ſuum,& ad operatsouem ſuam uſquè ad
*Quia re- vefferum,. II. Per harmoniam mundi ita
Pgnnmie comparatum eſſè in toto univerſo videmus, u interma. Ofto Sole aër, qui nocturno tempore coat-
crocoſmũ ctatus craſſior evaſit,& è ſua circumferentia Kmicro- in centrum quaſi migravit ‚rurlus attenuetut, imum. clareſcat,& à centro ad circumferenriam rur- ſus moveri incipiat, idque non in aëte tan-
rum, ſed in omnibus totius univerſrelemen-
tis accidit, unde& in cæteris creaturis ad ma-
crocoſmi ordinem ſimilis affectio contingit,
quæ magis adhuc in homine conſpicua, quàm
in cæteris cernitur, cujus ſpiritus& ſanguis,
ad magni mundi harmoniam, ad interiora ranquam ad centrum feruntur, unde coctio-
nes membrorum perficiuntur,& cruditates concoquuntur,&, ut ante explicatũ eſt, quod
in
que alio fit tempore, niſiex conſuetudine fiat,
Fglis deeld 50 Acrcom ſcpanhi nam af tentam monidus rut, Klc dam ſi keghale, pan me mm. dorwia inodu antobt überion culi, aut telleiu tem 2d m g pigite prer e kem ue ralion guntu hee tellern ſe her
4

4
1nunn Conſtanti conſervanda. 121
una n vigilüs conſumptum fuit, reſtauratur: Or- donluer 5 to verò Sole ſe explicant,& ad exteriora, ut 1/ amn. i ad circumfereutam ſe movent, quoniam lux 1 erh lhn ſympathia quadam occulta ſpirnum leu balſa- mum afficit, ipſumque à centro ad circumfe- umeihur
dAe eida rentiam allicit, cum ſanguine& cæteris hu⸗ ,—, G moribus. unde facilẽ pori corporis aperiun- 1 H ur,& lomnus inhibetur. Hinc eſt, quod qni- Mwa) ni dam ſcripsère, ſangninem in aurora moveri& 4 qusrantel regnare, noctu verò frigidam pituiram& pi- 38 Sougrtzuu gram melancholiam ad actiones ineptifſi- a1=', exi in mam. m ſuam zſ Quicunq; igitur noctu vigilant,& interdiu tIrniam an dormiunt it contra naturam moventur, velu- 0t us vetloiiſen ti noctuæ: quamvis interdum ſomnus diurnus Somnus 0o tempett aut ob nimiam laſſitudinem, cibum& potum diurnus
„Su cituni uberiorem, dolotes,& imbecillitates ventri- iurerdum 9 conceden-
am urls nemn culi, aut ob longam counſuezudinem ſæpè ne- Jus
ad* Aumferenuun ceſſarius ſit, allãs formam& coloris venuſta- Somni di-
Nu non in ze trem, aVvocato balſamo, corrumpit, nervos la- urni incö-
Si unirelfe xat, ſplenem auget, apperitum dejicit,& ad moda.
21„ Sscreamu pigritiam corpus diſponit. Qui verò vel pro-
d e iffecio om pter conſuetudinem, aut propter peculia-
rem naturæ defectum, morbosamve conſti- tutionem, ſomnum diurnum admittere co- guntur, ii in ſella erecto capite dormiant, ad horam unam aut alteram, nam ſi modum ex- ceſſerint, ſine dubio in prædicta vitia procli ves hent. b
d conſpicuag al aititus& un l em, 20 i ☛ᷣl;, ande d 5 ut,& crac
— plicatüeh 1 Modum

122 De Janitate Dormitu- Modum cubandi quod attiner, dormiturus re latus lateri primùm dexcro incumbat, elatà cervice,
dextrum brachiis& tibiis modicè contractis. Latere P 84 ma namque dextro ſtomachus orificium obtinet, ſtrum, ber quod chylusà ventriculo ad intaſtina rele-
gatur, quo ſitu facilius coquetur,& promptius deſcendet cibus, expelleturq́; exactius, poſtea converſio ſiat in latus ſiniſtrum, ut hepar ſto- machum aà cii coctione debilitatum comple- ctatur& foveat.
Sed obiicitur, ante deſcenſum cibi, neceſſa- riam eſſè eius coctionem, quæ debili exiſtente ſtomacho nõ perficitur. Quod ſi igitur ſtoma. chus converſione in latus ſiniſtrum ab hepate foverur, neceſſariò primus decubitus eo late- re peragitur.
Quxæ ſanè difficultas procederet, ſi ob he- patis fomentum chylus conficeretur, ſed quo- niam ab inſito& proprio ſtomachi balſamo
coficiſcitur, minimè neceſſariũ ad chyli con- fectionem hepatis fomentum iudicamus: ſto- machus namq; paulò ante proprio calore fer- vens cibum arripuit, ad quem digerendum ſibi jiam eſt ſufficiens. Poſt cõfectionem verò chy- li, dum ob laborem defatigatus, fervorem de- poſuit, eundem denuò accendere fotu hepatis
poteſt. Sed inſtas: Si balſamus hepatis diverſus à ſtomachi balſamo nihil ad chyli cõfectionem poteſt,
Objectio.
Reſponſio
Inſtantia.
nein d he candelam gernos.( cindeler irvicem: rs&ſton ciſeclac euoonſe Macc kt eunm ebSopie mulia in euien lor noncant VIA&a dur, ance ſecunte rrdbtat aztubo Jodul cocdio, wodoin bi nö lm,at attus pro 8 1 1
c

3—
qa ider dorne
b 1 ¹ an ar gatnn odn;
ntracti la ach uihcium hn atch adineſnh 1G mn lur K prom del lexactiis, Stin, ut heru ont— litatum Gn
ted um cibiet nen e debiliei tur e lliigitarth Lsj A itttamadt din tcubituscht
es etet, lch lus ererut tt opt omachi bal dn R iü adchjlc
6
me iudicamo 61 coptio cibri dq um èigetencun, tch=onem feiod efi= s, fervoteni daa eete fonlhe
an apats djeh rlicöfector
be
72²³
ÜConſtanti conſervanda.
poteft, quomodo balſamum ſtomachi fove-
bit aut reſtaurabit?
Cui ſatisfacimus, dicendo, ſtomachi calo- Reſponſio
rem ab heparis calore foveri, haud ahter ac candelam ceream à tæda ſulphurea accendi vi- demus. Quamvis enim Hamma ſulphuris& candelæ non ſint ejuſdem naturæ,& ramen ſe invicem accendunt: ita quoq; ballamus hepa- tis& ſtomachi, quamvis in aliquo diſcrepent, diverſasq́; operationes peragant, tamen in ali- quo convenire,& le invicem afficere poſſunt.
Hinc decubitum, qui alio atque alio modo Incõmoda
fit parùm ad ſanitatem conferre, manifeſtum eſt. Supinus namq;, qui fit oculis ſurſum verſis, multa infert detrimenta& incommoda. Eo enim lumbi calefiunt, qui tamen ad calorem non ſunt aſſueti, eſt quippe ſub medulla ſpinali vena& arteria magna, quæ facilè inflamma- aut, unde totum corpus,& maximè renes in- caleſcunt, incaleſcit& ipſa medulla, omniaq́ue membra mollia& exanguia quaſi liqueſcunt, atq; ita rotum corpus laxum redditur. Accedit quod tali decubitu pulmo comprimatur,& coctio, quæ in ſomno fieri debebat, quodam-
decubitü
ſupinum
conſequẽ- tia.
modo infringatur; excrementa præterea cere- bri nõ poſſunt deſcendere ad ſuum emundo-
rium, ut ibidem evacuentur, ſed ad nervos& artus procumbunt, interdum etiam ad guttur, gulam, os& pulmonem, magno valetudinis
incom-

724 De Janitalen
incommodo feſtinant, unde repletionibus ca-
pitis, apoplexiis, catarrhis ſuffocativis anſa pre-
berur: Quæ incommoditares ut evitentur, à
tali decubitu abſtinendum erit/, CApPuTr XIX. De fomentis. b
1. Hadtenus de geſtis egimun, ſequuntur fomenta. b
2. Fomenta ſunt res in natura poſitæ,
quarum beneficio corpus néſtrum ſuſtenta-
tur. b Cælum, Sumenda? Aeèr, Suntq̃.) Almenta. b JVcſimemta, Ambientia tantum A.&Ædes, DPlateæ.
Coœlo urare felice& clemente, cum natur⸗
tua conſpirante: ubi ſub dio verſabere diuuis,
& ſic undiq; te cinget vita ætherea, complebit-
que ſpiritũ tuum, ut meliùs purgetur,& in na-
Aer qua- tura ſua corroboretur: aër quippe cœleſtiũ& cũq; qua inferiorum donorum capax nos undiq; cingit litate affe- penetrat,& in naturam eam, quà infectuseſt, ctus eſt, redigere tentat, præſertim ſpirirum noſtrum, nos amſcit. in quem eriam influit, unde quantum boni in cœli fauſta conſtitutione affert, tantum de-
trimen⸗
p b 0
mimevänt E
Tapka tepenien naltor, ot megb lai Atſtotce Mexidiem lipatoet gonidos ditrno te AlheRam mentame vogrleho oümice andomws id erum, obse a dic Achr menrotat Alitterti

4
9 jeisin
1 M focatiizang
3 Wesm eſim ri,
u Klx. ot=iz.
2imunfa
nt natura dn eſrumfhh
L, — 4 unn. Vaſtimn 416 A, Adg, Tuues
e Ren lente, cunu it., verdbenttt etſ hetea comni rm dargermi tur Sü ſoippe coli n nod undigc ur quüinken cle apititum doh
Juit un ie duannn.
itu affet mn 1”
Conſtanti conſe rvanda. 125
trimenti in maleficaejuſdẽ diſpoſitione creat
Quare
Solis Sole. 1 Jovis 1[jove. Veneris 1 exponan tſe Venexre. Filii Saturni F felice exi- 4 Saturno. Martris ſtente Marte. Mercurii Mercurio. LLunæ— Luna
Tanta namq; cœli vis eſt, ut tſecundum ejus Regiond temperiem regiones& climata terræ ita diſpo- diverſa té- nantur, ut incolæ in una regione feliciores,& Berieshe⸗ wagis ſani ſæpè degant, quam in altera. Hinc vſe 8. Ariſtoteles eligit habitationem altam, quæ i lo, cui fub- Meridiem& Oriemem ſpectat, ſub aeère ſubti- jacent.
li Plato etiam in æditiſſimis& temperatis re- gionibus longævos homines reperit. Sicho- dierno tempore in Sumatra& Arabiæ felicis urbe Ramea, itemque in Inſula Onor ob cle- mentiam eceli,& atris temperiem, tam longæ- vos eſſe homines teſtantur hiſtorict, ut etiam Ludevie. plurimi centeſiwum ſupra vigeſimũ quintum Roman.l. annum, vegera adhuc ſenecta, attingant. Alios. ayigat id ævum ſuperantes, quos ſuopte merito π ecεiss appellant, in monte Athoſin cujus ver- tice Achrotum oppidum) fuiſſe Solinus com- memorat, in quo dimidio longior, quàm in aliis terris incolarum ætas prorogabatur.
Hoc

De Sanitate
Néomni. Hocpræterea obſervatione dignum, nen bus idem omnibus idem cœlum convenire. Id enim vel cœlũ con- inde conſtat, quod in maximis expeditioni- venit. pus, dum varii populi ſub uno eœlo concur- runt, variis morbis& epidemiis conſſitutioni- bus corripiantur, ut ſæpè major exercitus pats extinguatur, quemadmodũ hactenus in Hun- garia, Gallia,& Italia obſervatum fuit. Curan- dum igitur ſanitatis ſtudioſo, ut penes popu- los ſanos habitet, cum quibus temperamenti proportionem aliquam& ſimilitudinem ob- tineat.
De Saturno verò dubium eſt, quomodo vi- tam fovere poſſit, cùm poriùs deſtructor,&
126
Quüomo-
do Satur- nus vitam foveat, cũ
ie ideini- cer maleficè conſtitutum. Hic enim devaſtare, buſdam ſit inimicus, propriis tamen filiis eſt amicus, eorumꝗq́ue vitam ſæpè in plura ſecula
Albuma- differt: unde tractum quendam apud Indos
ſar in lihro refetunt Saturno ſubjectum eſſe, cujus incolæ
Sadar. vitam degant tanta longitudine, ut à viciniori- bus ascolis pro Diis habeantur.
CApur XX. Deacre.
Acr ſalu- 1. ALr Purls eſto, qui Nec ſtaęnoru„ Ne palu-
naturæ inimicus quibuſdam videatur? Seddi- ſtinguendum inter Saturnum benignè,& in-
ille fovere poteſt: deinde quamvis naturis qui-
6
Uuumb niuum vie Haratbro, corcarun bu undi
2. F6 deferent
3. N. natutuul nilaſen v'nual
1' Ki alpe cud ye brlm, ee te ladet poloui ktriüde rehhodde tinctutz: ipſum, 7 erum 4 Aig herde p guur,
von mmnes

4 Ae 66r onc digam mr cenile. ldeun in riwis expett ul en ino eclmm Xbe miis conlim ſa: aajor exetem d ihactenoint 40*☚ atumfut(. 3- 1o, dt pens un dus tempeu ud, dmilitudin
Sd meſ;,quem c auüs dettat iib KAn videax rS=Aum benige eut dic enimäkt ſeit= damvis ur
13 n ciis tument
eur„ſepein 1 dut endam nu ſab=m eſee eis aladinc,Miſ islamtut.
41 1 XX.
11
ISte.
nec ſtagu
Conſtanti conſer vanda. 127 paludum(excipe EÆgyptü paluder)nec flu. lubris qua minum vicinorum halitu perturbatur, net lis ſit. barathro, nec metallis, nec ſterquilini aut cloacarum vicinitate inficitur, nec monti- bus undiq ventis occluditur. 2. Ventos habeat balſamicas virtutes deferentes. b 3. Venti qui Solem præcedunt, hori matutinsi, Sole benignè conſtituto, maxi- me balſamici ſunt, præſertim ſi à Sole& lo- ve procedunt. ScSOEIION. T Ripliciter à nobis hauritur aèr, primò per Aeré hau- aſperam arteriam ad pulmones& cor, ſe- rimus tri- cundò per palati foramina ad nares& cere- plici mo- brum, tertiò per oſcula cutis in ambitu corpo- do. ris. Unde facilè paret, quantum conferat aëre puro uti. Cùęm enim tot modis ſe in corpus no- Aar quaſ- ſtrũ inſinuet, facilè poteſt idipſum in ſibi cor- vis ſuas reſpondentem diſpoſitionem trahere, ſiuisque qualitates tincturis aut recreare aut corrumpere, quod nobis im⸗ ipſum tius& ægineta his verbis docent: Perdin Verum ambiens nos aur temperamenta mutat. atg, pervertit, dum aut immodicè calidior; aut frigidior, aut ſiccior evadit. Nam reliquis cauſis non omnes ſimul obnoxi ſumus, neg, per e iem

124 Me Kanitate
diem octurſamus. Aer autem nos ambiens forin- ſecus, omnibus nobis cirkum fuſus ett,& per in- ſpirationè trahitur. MNeceſſe igitur eſt, ut ad mu- nmtionem ejus, juxta temperam entum ipſius coaf- Cur aër tã ficiautur etiam auimalium corpora. Cuͤmenim facilè zlie. ſubſtantiæ ratione ſit levis& mobilis, facilè nueichus 24 alienas impreſſiones tecipere aptus eſt, quibus ficiatut, deinde corpus noſtrũ quovis modo inquivare vaa iiſdẽ poteſt. Hinc facilè à vicinis lacubus, Oceano, viciſſim fodinis metallicis, cloacis, ſterquiliniis& fiimi- aſ ciat. libus rebus corruptis alteratur& corrumpitur, rælertim in locis, ubi à montium circuitu oc-
cluſus detinerur. Tum namque haud probèi ventorum commotione purgari poteſt(liber
enim ventorum unpetus aëtem purgat, remil-
ſiores verò venti eundem vaporibus implent.) Eligendus itaq; ſanitatis ſtudioſo aér purus,
clarus& lucidus, craſſus verò& impurus aliè-
nisq́; impreſſionibus inquinatus vitandus eſt
Videmus namq; animantia omnia, quæcunq;
in tenuiore elemento vivunt, vivaciora eſſe, quaàm quæ in craſſo& impuro commorantut: Sic piſces vivaciores vermibus, animalia pilci- bus, volucres quadrupedibus. Hoc voluit Ari- ſtoteles, cum homines in locis calidis& per- fHlatis diu vivere contenderet, quod etiam æta- te noſtra experimento compertum eſt. In Goa namque Indiæ civitate ad Oceanum poſita ſub Zona torrida, ſenes centum& viginti, centum
0 lmieu ſe
rent Kuecut
eterpol
dosballach
nüspolo nnt. Pu calelta⸗ tenpera nator;! re noltaa föballa ratenli raenm ek
4 virbu, Vher 1 miß gentia
2. velat
5! 3 dobij g

Innie e A. N nan anli 1 fuſutit p Litur eſt, au en kn tſ al ypora.(im it K& mobi, ire aphisc G nün iis modomn 11 lacubu,0. do terquilina Wan ur& comn ud ram lumcin ut que haudé dic rgaripoti
pe= tem purat
Meapate an ſtudiobä
ralr d Kimpm
2s ,datus imt nic omnia qu ntd m nt, vivacit & co common- 8 us) allim ub-
uuß I1H Tocchi iinit ocis caldss u1 t, quodetn otc pertumet 40 att ceanump 1 08 ₰& vigndic
Conſtanti wonſer vanda. 129
& triginta ſex annorum ad lytam ſaltantes in- ventifuerunt, quoniam illa regio ſemper ven- Venri, niſi tis eſt expoſita, ut liquidò inde conſtet, ven- malè con- ros ballamum noſtrum non exiccare, led po- ſtituti, bal tius purgare& augere, nili malè con ſtituti fue. Aldenn na rint. Primordia namque cùm à cœlo capiant; ſed pur- 3 cœleſtia dona& vitam ad nos deferunt, ſi à gant, au- tewperatis ballamicis& vitalibus radiis exci- gunt. tantur; ſi verò valigioribus tinctusis, quæ vi- res noſtras ſaperare valent acrem replent, tunc Pr ballamo venena largiuntur, pro fœcundi-
ate ſterilitatem inducunt, ut alibi latius diſpu- tatum eſt. b
CApur XNXI. b. De Alimentis.
7. AAlimentum reſpondeat fumenté viribus, temperamenro conſé entiat. E per ſe Vires uperat,, ſumendam parcius, 7 ſuppar ſet majore quanlitate, Tuantum aal indi- Semian explendam ſat erit.
Alimentum tindturs ſa ſa pidum ſto, pej. ³ tale Vat.
3. N unquam tepidum ſumendum, uec pPotio qutdemn.
K. 2 A. Slg⸗

De Sanitate 4. Sumatur ſuadente appetitu. F. UL eſperi plus ſumendum, ata potu parcior& meracior eſto. b 5. Tempora cibi& potus eadem ſint, ſa- manturo poft turbationem corporu abex. ercitio ſedatam. 7. I bi aſſumptum eit alimentum ſta-
1395
(
ntubele aturem fu lwiclem (08 nocele
G. S defed
tim laborandum non eſi ſed paulò quieſcen·
dumo. b I ScHOLIOW.
Limentũ hoc loco generali& lata ſigniti
Xcatione accipimus, ut ejus nomine cibum
Alimentü, nomen æ-
quivocũ: quoq;& potum ſubintelligamus, quamvisali-
Quid ſit mentum propriè dictum ſit liquor eſculento⸗ ſtrictè ac- rum& poculentorum balſamicus, qui ex inge-
cePtum. ſtis cibis per variasidigeſtiones, ſublimationes
& circulationes ab archæo noſtro præparatus,
tandem in ſubſtantiam corporis noſtri tranſ- plantatur, illudq; actu nutrit& inſtaurat, de quo alibi latiùs dicturi ſumus; jam verò brevi- ter, quo pacto alimenta ad conſervationem ſa- nitatis adhibenda declaraturi. Alimentü Convenientis igitur alimenti conditio eſt, viribus& ut viribus noſtris temperamẽtoq́; reſpondeat. tempera- Quo verò pacto hoc accipiendum ſit, facilè ex meο ο‿ EHippocratus aphoriſi. 4.. 2. rimari poſſumus, ſtro reſpõ-. dear. cùm dicit: Neq, ſatieras, neq, nimia cibi abhn nentid,
tuetach
ſiautproj gialet, a micm Dol prierale t verututl odertfeb aliconüti aaktdeim ric, we maationd gaia:die generolo, duoio ma duennamg rt,ftut Hanwent tanen,g
ſent, ret
diczumel qu modc
Deiby lo zarnes, maſote op

2de
Aaphetin 1 dum ath oy— 1
bi kus ealenn rh em chyyan
alimeum
0 edpaub ne
FENOY. lo E zerali&elag
im ejus nomm bit. Zamus qem lich nt liquot eis run micusadia li nes, lüblnt dat noſtropean ntit: rpotis no ad mn arit& inlun dul er ius; ſäm ſend den E= ouſerzadch dei ati. it er venti conüt em a enétoctepir ocn Dendumlbi- „.L rimai fu na 9 eimudh 1
Conſtanti conſer vanda. 131
nentia, neq, alind quicquam ſalutare, quod ſupra
naturam fuerit. Quod libro de alimentis textu 13.luculentius expreſſit, ubi ſuccos alimento- Quod fit, ſos nocere contendit,& multitudine,& exceſ- ür me-
. 1. iogre ſu.& defectu. Unde facilè colligimus, alimen: Quanti- tum tum demum reſpondere viribus noſtris, tate. ſi aut propter ſucci altilis copiam eaſldem non gravet, aut propter defectum& penuriam ge- nium non defraudet, aut quacunque alia pro- prietate temperamentum naturamq́; nõ per- vertat, ut ſi tincturis gratis, jucundis, ſapidis& 2. Quali- odoriferis ſit remperatum. Validiores quippe tate: alimonii tincturæ temperamenta corporis tin- gunt& immutant, unde habitus& actio ven- triculi, membrorumque nutritioni dicatorum mutationẽ ſubeunt& corrumpuntur. Exempli gratia: Si quis cibis nimiùm piperatis, vel vino
generoſo, aut hujuſmodi aliis ſe repleverit, ſine
dubio maximum inde detrimentum ſentiet: dum namqꝗ; ab archæo noſtro ſupetari neque- unt, fit ut ſuperent illi archæum,& idcircè in- flamment& exiccent balſamum noſtrũ, quem tamen, ſi moderata quantitate aſſumpti fuiſ-
ſent, reſtaurare& fovere potuiſſent: idem ju-
dicium eſto de cibis frigidis, craſſis,& quocun-
que modo vinoſis.
De iis verò, qui multum nutriunt, alia eſt ra- Cibi enia tio, carnes quippe, ova& omnes cibi euchymi, euchymi, majore copia aſſumpti detrimentum inferunt, majori ee⸗
1 3&

132 De Janitate
pia aſſum-& quidem majus, quàm ſi eädem quantitate Pti, nocet. cibi minus nutrientes aſſumpti fuiſſenr. Eu- chymi enim cibi copioſiðs ingeſti, ſucco ali- menroſo corpus replent, lentorẽ& crafſitiem
generant,& hinc obſtructiones& plenitudi.
nes procreant. Parcs itaq; iis utendum,& qui-
dem tanta quantitate, quanta ad indigentam
naturæ explendam ſufficiens& requiritur.
Ut autem delectabilius& gratius nobis pr
Sapores& retur alimentum, magni interern, ſ gratis e- Tdoree ci. poribus& odoribus ſit imbutum, ita enim orũ grati K.— 2 quid Sa. non tantum appetitui arridebit, ſed etiam Modent, membra principalia pro odoris& ſaporis na-
turà mirabihter recreabit& enutriet. A cibis ma liodoris
abſtinẽdũ..1 ter quos cæpenallium, porrum, carnes item pu-
tridas„pinguedines rancidas, ova corrupta& ſimilia connumeramus. Ea namque tetris ex commo- halationibus caput petentibus ingenium& da memoriam depravant, catarthos gignunt,& Cibi fœti- fœdum ſlanguinem procreant. Ildeoque ſi ma-
di ſi c—* 11...— di ſi come ximè(necellitate urgente) talia comedenda dendi, pri-
us arte cor W. rigendi grinantibus ſæpè contingere ſolet, optimè ſunt. Prius cortigantur aceto, aromatibus, melle, ſolerti coctione, permutatis aquis pro condi- tione cibi. Sicenim melior& mitior evadet, falſus minus ſalſus, amarus minus amarus, dul-
Fœtidorũ ciborũ in-
Unde non minimum ſanitatis præceptum X 4..... 2„ eſt, à fœridis& mali odoris cibis abſtinere, in-
forent, ut obſidione cinctis, rerrà marive Pete.
cis
65 winus
en min leretente Adſi dam pel anethon roallan grood q cathe pongi nipobi Cal almente pisevin qubosc ſcco.U dete cal dam)te ftgidum mirur. lagnot ſeganr perelh lii&eſ hamidi daleg feſtingu Kimlle uiten

du Notè K eai 50 nes K et amtendum die u adindi . 1 ☛& roumn dab Cgratibsnn a R etein,ig dus utum n di debit, ſel-
lia 1 oLis& byr
Ce enutner.
m cateiit des as, Ora comj umn Anamqen ut mibus ihgen ava e Arthos öm mprat leog eut m) ula com 206 N uis reträmmn dxte lolet, 1ad Siromatben, pei tati aqpuisn, zim n k& micoi 8,à F minusan
Conſtanti conſer vandas. 1733 eis minus dulcis, fœtidus minus fotidus, aſtrin- gens minus aſtringens,&c. quàm ſi eodem ju- re retento diuturnior facta fuiſter coctio. Adjiciuntur porrò ad gratiam concilian- dam petroſelinum„ cuminum Kihiopicum, anethum, caruum& cætera aromata, atd; ſi ea⸗ ro aſſanda veniat, poterit fieri in verubus è li- gno odorato contectis, quale eſt jumperinum, ꝙ carnes ſapore delicatiores efficit, cujus loco pro regionis conditione etiam alia ligna ſubſti- tui poſsũt, uti cuiq; ſagax natura ſuppeditabit.
Cæterm, nunquam tepida ſumenda eſſe Alim enta alimenta, diximus, idq́; ratione nõ caret. Cor eur nun- quam te- pida ſu-
us enim noſttum iis alitur& reſtauratur, ex quibus conſtat, frigido& humido, calido& ſicco. UInde videtut omne alimentum eſſe de- bere calidum,& ſiccum,& frigidum,& humi- dum; tepidum verò cùm neq; calidum, neq; frigidum ſit, planè præter naturam eſſe exiſti- matur. Id confirmant beſtiæ& cætera anima- lia, quorum uulium naturæ inſtinctu potum ſequitur tepidum ſeu calidum, ſed frigidũ ſem- per. Unde etiam Ariſtoteles famem Fehmi ca- lidi& ſicci apperitum, potum verò frigidi&
humidi. Et quamvis interdum vinum calidum Vinum ca- lidum quà
ratione à
2Me dicis
& ſimiles morbos curandos adhibetur, ut vinũ propine-
ibidẽ nõ potus, ſed medicamẽti locũ obtineat.
à Galeno& aliis Medicis propinetur, id non ad reſtinguendũ ſitim, ſed ad ſyncopen, ſingultũ
I 4 Sed
menda.
tnt.
f—.“

134 De Sanitate Objectio. Sed objicitur, veteres in conviviis aquam calidam vino miſcuiſſe, potumꝗᷓ; tepidum ebi⸗ biſſe, ut ex Martiale colligitur, cùm canit: Alget adhuc madico clauſa culina foco. Frigida non deſit, non Aeerit calaa petenti. Raſponſio. Reſpondeo id factum fuiſſe, quoniam pri⸗ corũ vina erant generoſiſſima, vetuſtate con- fecta, inſolatione craſſa facta, adeò, ut niſi cali- da diſſolverentur, bibi non poſſent. UInde Se- eca ſcribit, ſervum tardiùs aquam calidam af ferentem trecentis verberibus afflictũ fuiſſe. Potus eſto Potus igitur noſter ſit frigidus,& hoc qui- frigidus dem ſecundum naturam, nov gelidus, autane narura, ge- refrigeratus, ut paſſim accidit, æſtivis tempori⸗ cds ans bus, in quibuſdam regionibus, ubi glacies cum geratus vino aut aqua miſcetur, ut in Auſtria, Styria, multü in- Carinthia& Hungaria. Tale namque vinum ommo- capiti& cerebro noxium eſt, nervos, pectus, dat. pulmones& hepar debilitat. Non poſſum hoc loco præterire gravem,& Queſtio: diu inter Medicos agitatam controverſiam: An cœna Utrum videlicet cœnam liberalioré randio, Frandte an veròè prandium eœna copioſius e expe- eſſe debeat diat? In qua cùm alii prandium, alii cœnam lautiorem commendarint,& utriq; ſuis nitan- tur fundamentis, operæ precium cenſui, utran- que ſententiam in præſentia conferre, ut quæ verior ſit, clarior evadat, magisq́; eluceſcat.
Sententia Qui itaque cœnam copioſiorem& lautio-
tem
(
mnpuandi
ecerehui
———
ple
bnrliet jem oplel
rendole wetent; püdium vi-ocot cu we calamcc noincu
lonbosc
nentanc itusden . la & diara hactiora Gonem Eigonoc lutione dotelun fäian dis änd cefepol dam pe
ncn lat
erabiſe dotem

toß eit calag n
aau A 8 dein
¹ voni er 1 aut dah aded,ni di mn ollent. U mtar a quam clli zver m saflldüh ſter FAidus, Ka uura r ogeliduha lim⸗ n eltiürn nregi H ubigacn lcetu un in Aultia,- Suia Memamqrei noxit rt, neryoi i adel a. oclo ctetite gan s ag d controhe cœna enliotö peu d e e Hiolich cſes lü M ium, alc enda as Kuriiqluin operi eum cenluin
ptæ a confeule,!
vada E rüöqy elucta am R ſiotem di-
Conſtanti conſervanda. 135
tem prandio deſideratunr, primò ab exemplo affirmati-
veterum Athletarum& Trojanotum d pro- va. bant. llli enim, ſi Philemoni credendum eſt, ta- Probatur lem obſervabant victus rationem, ut nimirum exemplis. tempore matutino exporrecti jentaculum lu-
merent, à jentaculo verò tribus horis elapſis prãdium inſtituebant, in quo pane& modice vino contenti vivebant, ut& circa veſperam,
cùm merendam caperent. Poſt Solis verò oo-
caſum cœnabant, quo tempore liberalius ge-
nio indulgebant,& lautioribus ferculis copio-
oribusd; utebantur. Atq; hanc conſuetudi-
nem tanquam naturæ conlentientem ſequen- tibus demonſtrarunt rarionibus. 1. Id tempus, quod coctionem vegetiorem probatur & diuturniorem haber, fercula copioſiora& rationi- lautiora expetit. Atqui nocturnum tempus co- bus. ctionem vegetiorem& diuturniorem habet. Ergo nocturnum tempus fercula copioſiora& lautiora expetit. Aſſumptionẽ probant àſplen- Luna ha- dore Lunæ, cujus vis cum humida ſit& putre- bet vim factiva, noctuq́; dominetur, nec à ſolaribus ra- putrefa- diis impediatur, vires ſuas impunè noctu exer- ciendi. cere poterit. Putre factio verò coctionis quæ- dam ſpecies eſt, coctionemq́; adjuvat, quod non latuit eos, qui carnes victimarum ad Lu- næ ſplendorem mactatarum digeſtibiliores evaſiſſe memoriæ prodiderunt. Ligna quoque eo tempore cæſa citiùs putrefiunt, quàm quæ b 5 alio

136 De Sanitate⸗
alio ternpore ſecantur. Fructus deniq;, qui bu-
na ſplendente optimè matureſcunt& perki⸗ ciuntut, non minimam coquendi facuſtatem ejus arguunt.
2. Quo tempore auctior evadit ballamos, operationum opifex, eo quoq; lautiora& co- pioſiora fercula aſſumenda ſunt. At nocturno tempore auctior evadit ballamus, operationã opifex. Ergò nocturno tempore copiobota fercula aſſumenda ſunt. Probatur afſumptum
Quatuor Dies quippe naturalis quatuor diſcretis anni
diei bartes temporibus teſpondet, ur aurora quidem ver-
Aunrmon. net, meridies æſtatem repræſentet, crepulcu-
pora refe- lum autumni vices teneat, nox verò hyemis
runt. ffrigore torpeat, quo pori corporis conſttin-
guntur,& balſamus, qui ante adcircum feren-
tiam corporis erat diffuſus, in centrum ſe reci-
pit,& coctiones promovet. Si namque hyeme,
juxta magni Hippocratis ſ. i. aphor. 25. ſenten-
tiam, ventres ſunt calidiores,& ob id plus cibi
poſtulant, tum certè nocturno tempore idem
eveniet, quoniã præ cæteris diei partibus hye- mireſpondet.
Mora tem 3. Huc accedit diuturna temporis mora, qua
poris diu- perfectior fit elaboratio. IInde& Galenus cô-
kurInOp 3d valeſcentibus valentius alimontum veſperi ex-
Ceont hibet, q uod non ſolùm quies& ſomnus, ſed&
longiortempotis mora coctionem& cxteras
operationes excipiat. 8
Aui
(duien peudant,
C(otem
COtio,e. diolor ſ S Cotpo pitio. tio.) qaieſcer lus(c⸗ emqlee niyet nöpland carthe Jherali bict:( mnose Faponl cemen tntin ce deſedler nidue, unn: tun bo ſotens ones contar icem noret

3
el=de,
atu as denigg dat arureſcunt, um)quendiun
ors ior eradibt ter— ocy ſauton Hut aſunt. Atu- evz Allamus,ohe 5 tempote coj lad— Sobatoraſim
rurd, atuor dilae 0nd.= aufota quis ſtatht dralentet,c
ſces lt t, nox fe-h-
qc i cotpori at
mus tinte adcirom dil- u, in centuunt pro t i namcuen poc A1 apbar. necii fes,Kodh cert en rarno techpes iprs“ deei panit
tdid an tempotöle bof Inde& Cda en eimontumh olt ies& omml 5 m Gtionem t
—
4
apu
4
C ouſtanti conſervanda.„7
Qui verò cœnã prandio frugaliorem com. Rationes mendant, lequentibus nituntur ratiombus: 1. ſententiæ prandium cœndlar- gius appro bantis.
Quo tempore major fit corporis& vitium te- ſolutioexctementorumd; diſſipatio, in eo co p'oſior requiritur reſtauratio. In vigiliis maſon fit corporis reſolutio, excre mentorumq; diffi- patio. Ergò in vigiliis major requiritur e ſtau- ratio. Jam verò prandium vigilantes, cœna quieſcentes reſtaurat. Ergò prandium libera- lius, cœna verò pareior elle debet. 2. Quod- cunque cerebrum debilitat,& catarrhis caput replet, id valetudini noxium eſt. Atqui cœ- na prandio liberalior cerebrum debilitat,&c catarrhis caput complet. Ergò cœna prandio liberaliot valetudini noxia eſt. Aſſumptũ pro- bant: Quoniam in cœna beraliore, dum ſo- mnus eam excipit, eerebrum co pioſs repletus vaporibus, qui cum conſumi non pofſint, ex- ctementoraum inſtar colliguntut& coagulan- tur in cerebro,& inde ad membra inte riora deſtulant,& ita catarrhos gigaunt, qui deinde mẽbra, ad quæ feruntur, debilitant& corrum- punt: Quod periculum interdiu tutiſſimè evi- tari poſſe contendunt, dum Solm ſemiſphærio potens exiſtit, in quo ſBcut omnes aetis reple- tiones, pluvias, nebulas& vapores diſſipat& conſumit: ita quoque archæum noſtrum ad idem offlicium peragendum ſtimulat& pro- movet. Verùm

84 De Janitate
X.1⸗.... 2 Prior ſen. Veruùm ſi diligentiori inquiſitione poſte- tentia ap- rioris hujus ſententiæ rationes perpendo, veri- probatur, tati minus accommodæ videntur. Idcirca pri-
Klatisfit mi ſyllogiſmi propoſitionẽ infirmam& man- rationibus
poſterio- ris.
liis reſolvitur de corporis viribus, ſtatim in vi- giliis reſtauratur. Quinimò ſomnus eſt, qui corpora duris Eeſſa miniſterits mulcet reparãtq labori, ut ante audivimus. Si enim in vigiliis corpusa laboribus non qujeſcit, quomodo reſtauratio- nem admittere poterit? Unde tantas virium reſolutiones corpus ſuſtinere poſſe interdiu, contendo, quantas ex nocturna recreatione Antique- collegit. Unde etiã plurimi ex antiquis omni- num on⸗ nô non prandebant, ut ex Martiale& Homero
fuetudo, 4* 4 G quinon colligitur, quamvis hanc conſuetudinem non
bãr, repro- pori reſtaurationem non largiatur; juvat ta-
batur. men, ne corpus nimis exiccetur,& alvum aper- tam retinet, ut ex Hippocrate 2. acutor. depre- hendimus.
Ad ſecundum, quod proferebatur, argu- mentum reſpondeo: 1. Me quidem cœnam prandio copioſiorem probare, non tamen ita
copioſam, quæ ex nimià alimentorum inge-
ſtione cerebrum debilitet,& multitudinem catarrhorum procreet, ſed eam, quæ naturæ in-
digenti ſatisfacere poſſit. 2. Et ſi maxime 35 tarthi
cam pronuncio. Non enim quicquid in vigi-
prande probem: Nam etſi prandium perfectam cor-
5 urhiinde uminfer ſosgati ſes eladu Gon Ro nodon Duam ir ner, Col nenem D lpar ſinpomu tenlpole, tegkesin aGecdier nalſt. zedte ternhad Aebotü cozgenc poedu dedg Gdjenus taalarbl ctiones ſed etial partibu nectum londion
ſugat

71 en m tix a
1 guitinde, mr e kahat 7f kentur lcn, olt nkäum. lor Agai d quicowin Ape nbu ſtam Aun Tomuusehh Durd durütglunn . i n rigllicn ſetcit nodo teleu oreri dde tantu (U an e polle inn 2s el rturna tecreui üpli nmer antiqlüc ntut arnale& a b ha Aſuetudiem. lptz An perkeämne m zistur; jun nise m ur Kalrum Hni na. Auu
quq ee ferebatue 0: qaidem cr emg ede, non uim nim er nentoruml- cbil S malttut ect, un N⸗quæ bännt
poll: ki ſimauin 1
9
jus gratia digeruntur,& ad expulſionem habi-
Conſtanti conſer danlas. 139 zarrhi inde oriantur, minus tamen detrimen- Catarrhi tum inferunt, ob longam coctionis motã, cu- noctu orri diurnis mi
les evadunt, quam qui cudi interdiu collecti 5 norrn ſunt,& ob balſamidiſperſionem maturitatem nondum lunt aſſecuti. 3. Solis verò potentiã, Sol quate- quam in diſcuriendis nebulis& pluvis obti- nès catar- net, concedo aliquid ad catarthorum diſſipa- rhos diſſi- tionem facere, ſi catarrhi ſint digeſti& cocti. Pęt: Diſſipatio namq;& diſcuſſio coctionem præ- ſupponunt, coctio verò, c˙ùm ſit motus, fit in tempore. Non igitur ſtatim ac bibis& potu te reples in prandio, Sol tibi nebulas& pluvias dilcutiet,& à catarrhis cerebrum tuum libe- rabit. Sed reſtat adhuc ſerupulus, qui difficulta- Objectio. tem habere videtur. Metuunt enim ballamum Aciborũ claboratione in ſomno retrahi, dum coquendis cruditatibus intentus ſit. Fieri enim poſſe dubitant. ut ſimul& ſemel duo faciat.
Sed quam elumdbis ſit hæcillatio, non tam Reſponſio Galenus& Hippocrates, quam ipſa experien- tia ſatis ſuperq́; teſtatur. Non ſolùm enim co- ctiones in lomno perficiuntur in ventriculo, ſed etiam in hepate, venis& cæteris corporis partibus,& ſi balſamus nunquam eſt otioſus, nec tum erit, quando in penetralia ſe recepit,& longiori temporis mora in iis commoratur, cu- jus gratia non ſolùm cibos, ſed eriam humotes conco-

Limitatio recepte & appro- batæ ſen- tentic.
140 De Janitate,
concoquere,& ſuperfluitates expurgare ſuſſ- ciens eſſe potelſt.
Cæterùm controverſiam hanc ur facilius componamus, attendendum eſt, non omni- bus naturis ex æquo cœnam& prandium de- rerminari poſſe. Invenies enim quoldam, qui
non tantum propter cõſuerudinem, ſed etiam
proprer peculiarem naturæ& vaſorum diſpo- ſitionem modò prandium, modò cœnamf-
cilius ferre poſſunt, nec refragatur ſententie
noſtræ, quæ quid maxime naturæ conveniat, eique ſit naturaliſſimum aſſerit, non verò quid huc& illi, qui naruræ anomaliam patiuntur, conferat, quod etiam fuſiuis, quando de ſpecia- li ſanitate agemus, declarabitur. Sic quibus fa-
eilior eſt diltributio, quam coctio, ii plus eœ-
Queſtio:
nabunt, quibus vero difficilis diſtributio&-
cilior coctio, ii plus prandio indulgebunt. Porrò quæritur, utrum poſt ſumptum jam
Num Aci- alimentum laborandum, an vero quieſcendũ bo laborã- ſit, quod poſterius tanquam ſanitarti conveni-
dum, an
ver ò quie-
ſcendum. Affirma- tur poſte rius. Ratio.
entius magis probatur. Sicut enim ſalutare eſt
ante cibos exercitium, ita pernicioſa res eſt poſt cibum commotio. Labefactat namq́ue reten- tricem,& coctionem interrumpit, dum id quod digeritur non maner, donec perfectio-
nem acquiſiverit, unde crudum in totum cor-
pus diſtribuitur& multis infirmitatibus anſam præbet. Qua de cauſa paulò à cibo ſumpto quie-
netendu Cpend nas loin8 busn ſap Wilamc dordit,N ſtemag imrodo & eſtua au uled commlte tielt, G corüngel
erngedat
numlp
legetepe
40 Aunen 2 auſimi ueſe Enlim)j Hmin naſi
V
V

K,
det tes erpor
* Lm hanc n en nmek man do an&pnut Wet eum qpuoliu er d adinem,ſ D evalorm (an 1. modd ccn n. daaguur en im murecn Um t erit, nonfen acuc n maliamprmn am 2 qpuaadoceg ded tur. Sicqii 10,, coctio,I
ero iis diſtribunt
uspt= indolgeda r, u poſtlumym andd, a veto quxi ustal e. aſanitaticun dacut ltenimſal aum rnicioſateds 5.L k=ktamaler onet airumpt, 4 ondt 2 donec ſeli jund x alumintom emd eitmüundun
cboſ
cul 151
quteſcendum aut ſenſim deambulandum.
Conſtanticonſer vunda. 141
Cavendum tamen, ne dum à cibo quieſci
à Balfamo, qurper ſomnum fe in interiora re- condit, vehementiùs commovetur, unde po- ſtea magna exhalationum copia caput mitum in modum replet, reliquum corpus fluctuare & æſtuare facit,& ad graviſſimos morbos pro- nuu reddit. Unde etiam cœnatiſomno ſe non committant, niſi cibus ventriculi fundum pe- tierit, quod ferme duarum horarum ſpacio contingere lolet, quo etiam tempore claulum erir ventticuli orficium, nec tantam exhalatio- num luperfluitatem ſublimare,& ad caput re- legare poterit. CaArur XXII. De cibo. 1. Cibus potum præcedat, liquidus ſoli. dum, concoëtu facilis difpicilem. Initium fiat(ſi qua ſunt) à ſalſamentas, oleribss ac ſimilibus,& tunm caro. Cibi omnes und menſa ſumpti fut, quoad fieri poreit, ſi- milimi virtute, temperamento materiæc firmitudine„ ſint ex benè habits omnibut, nec ſenio confeæt. 2. Pa-
Somnus 33 14 ſtarim poſt mus, ſomno capiamur. Eo enim tempoteci- cibũper busin ſupetiori ventriculi orificio conſtitutus, nicioſus.

ſ *
142 De Sanitate 2. Paus eſto fermentatus, ſale aiperſau, nec mucoſus, aut nimium ex mora ſiccun.
2. Cibus eſto duplus ferè ad potum, panu carnes, quadruplus ad piſces, adipem,&*
fruitus hHumidiores.
Qeſtio: Anvita ho minis ſine cibo& po- tu produci
poſſit?
4. Quibus ventriculus capacior, is ali- menti moles melior, quam facultas,&& con. trao.
ScozIeN. [lItigant inter ſe Medici ac Philoſophi, utrũ Lhominis vita ſine cibo& potu produci poſſit? Ex quo ut brevibus me expediam, pla- nè negandum exiſtimo. Ratio meæ ſententiæ eſt, quod corpus, quod perpetuo in fluxu eſt, reſtauratione egeat, quæ præſtari integra non poteſt, niſi per cibum& portum recreetur, & per omnes dimenſiones de novo exten-
1
datur.
Quamvis à Plinio I. 2. hiſtoriar. natural. po- puli Aſtomi, odoribus tantùm viventes ja- Ctentur,&c plurimæ hiſtoriæ in promptu ſint, quæ quoſdam toto vitæ decurſu nihil come- diſſe Leltentot, Juoſcan verò aliquot annos
Inediæ diu jejunium roleraſſe probent; Fiunt tamen hæc
turnæ prę- ter natura ſunr.
non in corporibus illæſa ſanitate fruentibus, ſed in morhoſis,& præter naturam conſtitutis in
enbttoti lo pool
Thei-
duplus,& ſeſquialter ad ova, triplus al lbillo
douci, 4
Inlie da pivexli caloten mmidll non tac 1„ nunt Uac
imal
—
poom.
lach dan, de tegla! re imd unates taalenm resgvie n b conlaer ob ery⸗ nauure nanaran
Dex9 ener lun po
8

2J nte“ 2 u(enſtanti conſer vanda-. 3 135 iie exmm conſtitutis, in quibus vita non eſt integra, ut 3ang woocofſüdhenur. e Anind lae * Domn Pliniiverd Aſtomos ꝙ attinet, eos omninò plinii Aſto ias— n fabuloſos eſle exiſtimo. Er quamvis alii ſint hi- mi fabulo- dlas iſce, uhn ſtorici, qui commemorent, populos elle, in ea ſi. ra Indiæ parte, quà Ganges fluviu 8 ſcaturire inci- tae. Maceih pivexili corpore, debili ſlomacho propter loci qpauu, calorem, ut cibum vix appetant, vivantd; aro- len—— facukai maribus corroboramibus, ur vitamn ſu ſtentent, non tawen quod omninò nilcomedant; ſolo- ÄSd„ que odore conteuri vivant, unquam memine- Tunt. Unde meritò cum Scalig æxer. 257¶οmne ſeMt kacphüchh animal ante omnia cibum quværere, affirmare a lin& poug poſlam. tbieſm meepetm In cibo igitur ſumendo ordo homini ſervaã- Ordo in im artioomerm dus, nec laudandi ſunt ii, qui nulla obſervata cibis omni 6, Gd rpetuoinie regula ſine diſcrimine vivunt, beſtiarum mo no abler. ar, celhing re, imèò beſtiis deteriores, urpote quæ non niſi A cbi! potum ta ſitientes bibunr,& eſurientes comedunt, cùm umet ds de now tamen multos invenias tantæ ingluviei homi- nes, qui cibos ſine fame degluriant, potumq́ue ſine ſiti ingurgitent: Ordinis verò capur eſt, conſueram horam cœnando, prandendoque obſervare, niſi magno ſaniratis incommodo naturæ conſuetudinem turbare,& hinc iplam 1e lm naturam deſtruere velis. uott Melo Præſente! h“.. 1 Fiuntume ræltentée ſtaq; ora conſueta, cibum potui Cibus po- Hep ſemper præmirtas, ſi nainq́; ante ſi üedu tuil præmit d0s 1 aoitate fun 1 b 45: iq; ante ſumptuũedu K- en aturanch lium potute repleas, coctionem cibiimpedies, Kpl M ua quæ
Jrio Trria. nunl dorl utüm lüſa ime? dæinptomt oto v curſu dühle
tendus.

144 De Hanitate
ſequeris; ſi potum cibo preæmiſeris, tuùm namq;
tamenin omni digeſtionerequiritur. Alia ordinis rario eſtin vartetate ciborum. Non ſolùm enim cibus potum præcedete de- ber, ſed etiam cibus unus alteri præmittendus Cibus li- eſt: ſic liquidus ſolido, coctu facilis difficili pre- Uuidus* fettur, in principio menſæ Liquidus enim cm 3
mitten 1. 1. 5, 1 4 . 7 tactliori tlonils, cItiusd, exctudartur, ach d 10lido. ſit facilioris coctionis, citiusq; excludatur, ac
juvetd, cocti jam cibi expulſionem, naturæ cô veniens merirò judicatur, primumq́; in menla meretur locam. Sicut enim ſumpto jam cibo neceſſaria eſt orifich inferioris ventriculi rela- xario, ita ſuperioris ad coctionem prodeſt conſtrictio, quæ cibo ſolidiore perficitur, quo ſtomachus optimè clauditur, vaporum- que ad caputaſcendentium exhalatio prohi- betur. Objectio. Sed dicat quiſpiam, in fundo ventriculi ca- leris ſeu ballami ejus vim majorem eſſe repo- ſitam, quæ cùm ad ſolidioris cibi confectio- nem magis ſit neceſſaria, non immerita loli- diorem Kquido præmittendum eſſe.
8 8 7 3 7r—. d 2 Reſponſio. At verò cùm non ſolùm prælens inde ob- — Kructionis periculu mimmincat led etiam el-
bus tenuior, dum in ſuperiore parte ventricu- lidiutius retinetur, corrumpatur, non ꝑoſſum
3 4 4*
quæ tum demuùm optimè perficicur, ſi cibus fundũ ventriculi tetigerit, quod minimè con-
natabit in ventriculones adhærebiti pſi, quod I
llbcienn buncra ouciot
ded warin Kpor err. P duch Churi dame Irteloi uoga utlons el.O mne egent vrSo
d b

— n
1* dep dethein V
1 vdnin 1
Erm. ain
2. adharche
ſ 4
Lcculedn
U nans—
1 ahe 8 —. ruf. ciin 45
„ 8. exclac
lae — llsc 1ODena — p Peinrumi awla dploce otis vernui coctionen wolliliore i alaudtut, ae um exkakann
undo 0Vve I ma Orem e 6 0! 7¹5 eie tr ſla dumel Kn 19, nprelersät 7 peat, ſedee re parteſer 1 4 9 nall 4 ODM d 1oh
1
F 2ſ antz cunſe vade T,†
ſufficientem huſus rei rationem videre, ut ci- bum craſſiorem& ſolidiorem tenuiori& li- quidioripreminend um credam.
Sed urgent alii ſententiæ hujus diſcrepan Inanig⸗ tiam inde eluceſcere„quod iildern rationibus J. & potum cibo præmierendum elſe convinca- tur. Porus namq; tenuior eſt lolidis eſcis, co- Auchs Reilior, ut ex Hippecrut⸗ con ſtat, qui; fa- cilnus, inquit, eTt im: pleri pceu, qaam oibis,& tan- Kemnde yllogilmo concludunc.*.Quodeung; Inſantia Inreſlationce corporis prins diſſipatur, idpri- II. mo quoq; loco reſtituendum eſt. Arqui lub- ſtäria humida& fluida prius diſſipatucin: reſo- lutione corpotis. Ergo primo loco reſtituenda eſt. O Mod idem H'ppocz. l. de alimentus texe. 99. innugte videtur, dum iis, ui cita appoſitione egent, humidum medicamen ad reficiendas VITSS oprimum eſſe, Prælcii it.
Ego verò rei Hondeo primò, non eandem Reſponſis eſſe rationem cibi liqa idi& porus. Cibus nam. adI. Aue liquidus calefacit,& Ppattes corporis fame laborantes recreat& inſtaurat. Potus verò Cibi liqui- humectat& re frigerat. ſitimque reſtinguit. di& Potus Unde non neceſſariò intertur, ſi liquidus non cade natura& cibus ſolidum Prrer dere debeb, etiam po- ijres. tus præmiti tendus eſt, quoniam potus iildem viribaus non eit præditus, quibus cibus! liqui- dionSecunde acommoditates, quæ ex potu Incömoda M 2 cibis

146 De Sanitate
potum ci- cibis præmiſſo evenire ſolent hanc diverlita- bo præmiſ tem luculentiùs exprimunt. Vacuo namque ſum cõſe- ventriculo, ſi potus confertim ingurgitetur, no uentia. ſolum balſamicus,& jam quaſi fervens ventn- culi ignis reſtinguetur, cibum; poſtea aſſum. pptum fluctuare faciet, fed etiam inferius ven- triculi os importunè relaxabit,& intempeſii-
vam cibi dejectionem procreabit.
Reſponſio Ad ſyllogiſmum quod attinet, quo humi. ad II. dam ſubſtantiam prius eſſe reſtituendam con-
cluditur, reſpondeo, id commodeè fieri poſſe
per ſorbiriones, jurulenta, cibos liquidos, oya
ſorbilia& ſimilia. Atꝗ; hac ratione dectetum
quoque Hippocratis accipiendum eſt, habica
„tamen ratione eorum, quorum neceſſiras pro
„varia corporis reſolutione reſtauranda, potiſſi- Aliquã-, muùm requiratur; ut ſi corpus propter potus 48 Potum inopiam deficiat,& reſolutionẽ patiatur, po- awo one culentis recreetur, ſin propter cibi defectum ceſſitas fame emacietur, ſorbilibus cibis, juſculis& ſi- cogit. milibus reſtituatur. Et quam vis pro tali corpo- ris varietate modò cibus, modò potus præwit- ticonveniat, non tamen prior allata ſententia evertitur, quà ſecundum naturam conſtitutis
ratie victus prælcribitur. Id namꝗ; ſecundum
artem præcedere debet, cujus ſecundum natu-
ram habentibus prior contingit neceſſitas. At-
qui homines bene valẽtes prius ſolent eſarire, quuam ſirire. Ergò prius cibo, quaàm potu en aum,
. dur cl onibg Diær
eſle did & Uge vem tes mni
1.
dene
untu
dickh
numc.
echal
pd
M
oßr men chil ndi dus Apn dige vall palt pün jinle diſe bie

San A☛
iie d n hunc ü kin* Nacuo m Cont iveufojen, Xhan Bſen u, 1p poltena ere m inferm te a, K inen nem ot Sbit. 1 qud t nrt, qpoh priuse: ütnend lo, id a Lnodoè fe unlen an dsliqude . Atq ationeder ats ad ddumethu um,qt Kn necllin dloriot aunnin 3utl2s propre „Kcl Anépedan, , EnX chi deis ordilit aisjulcnd urErq Spto tlich dcbus 1d potusp drunct Alaubm
cundul A NIA coolh rbut unc ſeu deder ur ſecund
wioc ce. ge valc 5 ſolento9
d
5 pis poll
umc —. ſ an dit necellls
„
1
1
contingat.
Conſtanti conſervanda. 147 aum, cùm cibi neceſſitas prior, quèm Potus atim bibendum Pibendum
ceatut alterna- tim:
præmiſſo itaq; cibo altern eſſe dixi, ut facilius cibus cum potu wil & digeratur, cuùm cettum ſit, bonam digeſtio- nem fieri minimẽ poſſe, niſi exacta cibi& po- tus miſlio præceſſerit. Qua de cauſa etiam au- gicni non lunt, qui ingeſto toto cibo ſeme tantum potare præcipiunt. Nam præter præ- dicta mala, omnis generis obſtructiones:valo- rumd; conſtipationes accerſit, capuiq́:; multis exhaſauionibus replet,& catarrhorum lernam producit. Unde rectè Scholaalernnana piæ- cipit, quod Inter prandendum ſit ſapè parum, bibendu. Caterùm cibiomnes una wenla ſumen- Cibus, quã di ſint, quoad fieri poteſt ſimilimi, tempera- mauitne mentod; noſtro conſentientes. Diverſi namg; deſt ha cibi ſeditionem excitant, dum alii citius, alii ſimplex- tardiùs coquuntur. Non enim natura omni- pus ſeſe ia accommodare poteſt, ur omnmibus ſimul exæ quo latisfaciat, unde ex diverſis cibis diverlus procreatur chylus,&quo deinde di= verſus naſcitur ſanguis, unde diwverſa ſolidarum attium ſubſtantia gignirur. Quam enim in cima coctione diverſitatẽ cibus obtinet, eam in ſecunda& tertia vix deponet. Ouæ autem diverſa ſunt& heterogenea, ea diſiicuker con- ſpirare,& unum Rieri poſſunt, quapropter ci⸗ M 3z dus

Cibus eſto ex benè ha bus ſit ex bene habir:s. Carnes ſint ex juvencu-
Piris.
Enumera- prionis nota deprehenditur. Quædam enim
749 De Sanitate
tius diſſolvuntur,& ad corruptionem feſtinat, Plurimorumd; morborũ caufæ exiſtunt. Sim⸗-
plex ergò cibus hominiutiliſſimus, inde enim nutrimentũ homogenium& durabilius pro- manat. b
Maximopetè tandem obſervandum, ut ci.
lis, pullis& ſimilibus, in quibus nulla corru-
rio alimé- alimenrta cirius, quædam tardiuùs labem con-
sorũ, quæ citiùs cor-. zumpun- xTr.
erahunr: ſic piſces& fructus horarii brevifſi- mo temporis intervallo deficiunt, lac ſimiler intra diee unum corru mpitur& aceſcit, jugu- latorum quoque animalium carnes facilè pu- treſcunt, oa teſtis fuis excluſa pereunt, fi din ſteterint: Kc pla utæ, olera, fructus& ſimilia, ſ decerpa:nur, brevi warceſcunt, aporemque cum colore& vita vegeta, nili pecnliari arte
ſerventur, amittunt.(a de cauſa omni ſtu⸗
4 4* 4. 1 3 dio eligenda iunt,& tce apparanda, qnærin ali-
2₰
mentum cranßte debent, ne pre bona& inte-
gta carne, ovis reccentibus, oleribus viridibts. putridas carno“, corrupta ova, marcida olera,
& ſimilia aſſumamus. Arqui hæc de ciborum
conditione ac parura dixifle fuiciar.
Ciborum& omnium eſculentorum funda- mentum&c quaſi baſis PaANTS eſt, queum ex variis rebus conficiatur, exiam de eo aliquid dicendum eſt. Omne autem legumen, quod
edi
( diſor. arbanlt gili vori pochat 1 Soedop vodause cozant minen raudihe
Aciunt can no mun( vethler votici San derten farban mepdh ninb nis ie odäre famen tund
oiee
ploda
ka erferi merte

2d pe. 1 ptioneng
50%... 2— Keriten 4 lwur, i,
8
1.
1.— Süntexſun 8. bnus nalke d n Quedan daa eem ius lden, e39— hotarür l iunt, he dut rKaceſeng inar icameste 6f— pereun e Gdus& ot vats Nat, pore reg Kill pecuiui (1 czaf orn. e eandawqnen ent r ro bonagit mbas ritdh —, marcidach
1 .4 G rnccde cbon
9 d
1 n Klcin.
.„ m norum an tIE Scſt, qus
ru a Sm decoalgs
eal un egucel 1 1
an 8
Conſzanticonfervande. edi poteſt, dum pisſitur X coquisur; in pa-
nem tranſire poteſt; unde e & multis allis rebus com.
os&optimo legumine ft ubitriticeus 8 li- lgineus excellunr, præcipuè ſi ex Hore farinæ coctantur. In Occidentali India ex Maizo e- mine non ſolum panem, ſed etiam vinum pa- rant ncolæ In£Æ
749
chiopia ex taplo panem con-
x tritieo, filigine, Materia, ex qua pa- nis fit, va-
milio, oriza, avena pontur,& in aſum paratur. Optimus apud 4
Hiciunt. Indis præterea radix eſt, quam hyu-
cam nominant, è quâ fuccum prius expri- munt(ſuccus enim venenutn eſt) reliquum verò ſiccant, molaque frangunt,& in panem homini ſalutarem redigum: Sic ubiq; Suni bona mixta malis, ſunt mala mixta bo- nus. 1 Septentrionales populi è piſcibus are liccatis fanmam,& inde panem conficiunt; qui ra- men deteriotis ſucci eſt, quam is, qui ex legu- minibus præparatuf. Eſt lanè tam præiens pa-
nis ritè præparatus alimentum; ur ſolo eſus
odore Demetrius Sydonius multorũ dierum
famem toleraverit,& Democritus jam mori-
turus ſolo panis& cocti mellis odore vitam, donec Theimophoria Cereris lacra finirentur, propagarit. Ratio autem ritè panem conficiendieſt, ut
ex farina facta maza, manibusq́; ſubacta fer⸗
mento& ſale cõdiatur, ut ſiat friabilis,& facilis
M 4 4 dige-

vF De Janitate Panis avy- digeſtionis, niſt enim fermentet
ur, fiet)anis
mi uſus im azymus, diflicilis digeſtionis, qui craſſos ggnit
Probarur. humores,& viſcera obitruit, quamvis ſi qui
eundem ad Venerem torpidam commeada- rint; ſi perfectè fuerit digeſtus in ſtomache,iq. circò robuſtis naturis& athletis tantumton- veniet. Panis pro- Multum deinde ad panis bonitatemcon- be ouer ducit, ſi probè in clibano elaboretut, F igne moderato, moderato excoquatur. Profuſiore quiphe ca- non pro- lore primo ſtatim occurſu torreßt& adwiitut, fuſo. ubi ſuperior cruſta inſtar teſtæ indu ratur, inte- riore medulla adhuc cruda exiſtente. ldcitc ignis in coquendo pane deber eſſe lentus, non tamen debilis, ut eò meliùs calor ad intima quæq; permeet, totusq́; panis ritè coquatut.
Poſt coctionem panis loco aperto priusre-
Panis aali- frigeretur, quam in uſum veniat. Sienim cali- dns de. qlis panis comedatur, inflationes venttis,& ſi- s. tim excitabit. Eſto igitur reftigeratus, qui nec Vanis adül mucoſus, nec nimium ex mora ſiccus evaltt. aut ſiccus Reſoluto namꝗ, aqueo humido, dum ſicceſſit, nimium e-& ſitum contrahir, ingrati fit ſaporis,& difſi- vaſit, no- culter manditur, unde non tantuùm parùm nu- . trit, ſed etiam dentibus nocet„R& ventriculum Premit. Partes pa. Differt Potrò panis ritè paratus ſuis patti- eruſta ex- bus. Cruſta namqꝗ; exterior parùm alit,& den- terior. tibus noxia eſt. Nitroſo enim ſale rcfelta caͤm Ilt,
——õy———
ules mezin, gaszel— basau pin doet, deqac Dr 940 (ehuh ihu dhaben tettee ait(t b5, qdäm wodi N dim Chb Gade Nam tt v pacj tan cool nilst me nunc

exiſtente.
ban* Karelelern
ed clorat Criscogm pat E oapenuſ auldr aiat. Sieon uu, hnes fenni igia digetann lun rnora ſiccbe ucc aido, dumlt ing tathpotb de ar antumpane du ot, Kedle
ni a juratus li- p 7 uümalb ol a aafle e hahn
Conſtanti conſcr vandas. I11 ſit, tale etiam alimentum præbet. Cruſta verò Cruſta me media, quæ exteriori ſubjacet, optima panis dia.
Parseſt, bonum præbet nutrimentũ, nec den-
ibus aut ventriculo noxia. Medulla denich;, ſi Medulla. panis non ſit rirè confec tus, peſſima panis por- tio eſt, facilè obtruit,& lentum ſuccum gignit, de quo alio loco plura dicturi ſumus. Proportio nem panis ad cibosaſſumendos
quod attinet, ea maximè lecundum naturam
ſe habere videtur, ex cujus miſtione tempera-
tiſſimum eriſtit alimenram. quod nec humi-
ditate aut ſiccirate, nec cali lidirate aut fii gidita-
te 3 Uat. Ideò qui pileibus veſcuntur, adipe 2, Cibis hu. aut fuctibus muſt h humiditate abundanti- midiorib. bus, majore panis quantitate opus habenr, plus panis quàm Teütſcelor ibus utuntur ceruiPlus,de eiuſ addendü- modi aliis cibis.
Vidertur deniq; proportio cibi totius ſecun-
dum ventijculi conſinutionem æitimanda:
Qaibus enim ſton nachus major, is cibi copia Quibus quidem major„at minus nutriens convenit. ſomachus Nam ſi parùm comederent non conſtuingere- chajor plus tut ventriculus ſuper cibum ſed remaneret Löbiina⸗ ſpacium vacuum„quod deinde flaribus reple- qui tamen retur, coctionemꝗ́; infiingerer: idcirc i mita minus nu- conſtiruti ſunt melhdsh 13 Henr, ſi pluri cibo wi- txiat. nus tamen nutrienti reficiantur, nec ex pluri- mo cibo benòè nuttienti ad plethoram& ple-
nitudines diſponantur. Quibus verò ſtoma- Quib mi-
M 5 ckuus
—————
6 Ae

II2 De Jauitates aor ſoma chus non ita capax eſt, iis cibi qnidem minor chus, mi copia prodeſt, ſed quæ multam nutriart, ne nus cibi ex majore cibi quantitate ventriculus diſtenta- requiri« tur,& debilis reddatur, corporique ex minus
tur, qutta-.. 1 4 mémapis nutriente debitum alimentum denegetur. Et
hoc eſt, quod voluit Hippocrates lib. de altwuen- tis text. ũ&. ubi: Fasultas, inquit, alzmenti melu quàâm moles,& auoles alimenti melioe qauàm fa- cultas.
nutriat.
Carur XXIII. Depotu.
1. Potus, ſi ex aqua ſit, eſio pura, limhi-
aa, omnd ſaporis expers, tenuis olevu, aut plauialis, quc in fine eſtatis, aut inprinci. pio autumni deſcendit, aut fontana, cuijus fFons ad Solem orientem erumpit, curritaq; ſuper arenas& terram params.
2. Sicere viſia, fiat ex frumento benè maturo&o puro,& ex materia ura, nec fwliginoſa, nec putrida; igne ſus cenſo qpti. meè elixetur.
3. Si vinum, eſts defecatum& tenue; ficartaro acri redundat, corrigatur aſſum- ptas aliquot gęranss maſtichus. Id enim-
Hermer 7 riſmegiſtu obſer vabat„ ue vi-
3 b 3 num
eded
Mana 9
—
(
Iinſtu⸗ umuuaye 8 ratur e noliem
.] alterna hendu denin 7,4 cioine longaun
4 alau let.
2
nu k 1] FlLnls
lonl

4 e, 4 3b gken Conflamti conferzandas. 152 4 käm at hm ſus tartareus fæculentiu conpus cas. ¹ntriculasalt tuminaret. poräeen 4, Srr hydramel pro potu Aaed pe * denegn retur ex melle optimo, cum aqua prius per 1 raueli 44 notem la apulo in praęnata.
— F. Inter eibaudum bitiſſando der, v vicer at lu as moderata⸗ ſumpt prias cibo, bi- bendum menſura prociborum ſ œcitate, uet
u XllII heritis-:Alnentu.
Do. 7. Si verôdcibo argeat ſi ſaru, costo j⸗„/ 4 Ihua cibo in ventre, apfatim bibi poteſt, etiamn⸗ 1t enusan longiori temponas inter dallo interpoſito,& 4 K⸗ Aoua dura extiterit, paulo qiher aiiis 63. —ub, autun br.
4 ttfantmug 7. Cadendum maxime, ne tempus en runjinm Zendo vel potando protrahatur, quin bens mham., za,/ues cibeu nec feſtinanter nimu, nec ni- d ar framan ee mis len itè ſumendus; Potis item ſe enſim han- 5 uieruu rienda. A cibo, 5, fiquid dentibis inbæreat, 1 gne ſurtnſ lentiſco Jut ſabee purgand ſunt,* 0⸗
( Eelutinoſa ea ſint) vino pro. 1=t aatandèn laendum vel detergen. A n or'igatuns 1 te aliqud.
4 urhr. Ma 1

4 De Janitate
SeHOELIOM.
Cauſa, cur 1T Riplici de caula utimur poru, aut enim bibamus, propter frigidi& humidi defe Ctũ reſtau. triplex randum& compeſcendum ſitim, aut aliacn. torum commodam miſtionem, aut cocto.
rum diſtributionem. Quacunq; autem caui
ad litim compellimur, neceſſariò requirituou
potus ſemper ſit purus& incorruptus,& ſ propter loci aut aliarum rerum importunita.
Aquabi- tem, aqua bibenda eſt, eligenda eſt ea, quælim- benda eſto pida, pura& inſipida eſt. Nam quæ ſapidael, 1. limpida ca multas impuritates& ſordes lecum vehit Kinſipida Contrahit enim omnis aqua ſapores; colote
& odores à terris, per quas fluit. Unde quæpet
ſcrupuloſa loca provenit, cùmab iis non facie
₰N
iaquinetur, magis probari ſolet, præſertimſit
viva petra proru mpi t.
Levis,nö Sirpræterea aqua levis, non gravis aut pon- pondero- deroſa, id quod ſequenti ſigno cognoſci po-
1a. teſt: Si paria lintea diverſis aquis immerna, ad Experimẽ-.. wurid 12. Solem ſuſpendas, quaodcunq; prius ſiccatutid
d calore radiorum ſolarium mota& conſum-
pta eſt. Alii æquis vaſibus ex libra ponderant,
alii coctionis examine utuntur. Ego cuilibet
ſuam relinquo experientiam,& priori proba
ſum contentus. 8 9 8 Aqua leviſ Inter omnes aquas autem leviſſima cenſe⸗-
üimaelt rur pluvialis, propter elevationem, quæ aſcen- pluyvialis. dit
leviort aquæ immerſum fuit, utpote quæ citus
* glevicnl
diant atd cabet Ceruali Kkot etelat K quocd citdint ita quoc ſchat onæco mMlo qnotic atan mous. Daà 3dd. le a, Ph edume pallet ce duſanr keades ane conge deso netial

D. x*he CN caut Sdi M laidj defti peſc I itim and an ronem, u de acunq; aumn lin ta ellariönm Rpd r inconumn alt aerum ine dis= eldaehan Jpid A Nan qurg niea? Kordes lecn
10
Lode iqmäyar, dr
—
6pe p Hait.llha drot cümadün aag Ailolen per me
qur= non grün ſeg r= ligno com ead= Sagus inm 9; Baq priub det ult Utpolecgh n* am moudc S ex lbapas n: euntur. kpc ,am, K üd
8
—
—
ad e eem Lil r e lionem e
1 amnr ponn, a
Couſtanti conſer vunda. Im1
dirlevi calore, ut in prin ipio autumni,s aut que media æſtate ſilente cœlo provenit. Ea namq; citò calefic& refrigerarur, facilimeq; movetur & extollitur. Radi enim puriores, ſubtiliores
& leviores vapores calote luo movent,& aſcẽ-
dere faciunr, ubi quali à maꝑni mundi archæo
& ſpagyro deſtillatur& defœcatur. Bonitatis
quoque argumentum eſſe poteſt, ſi legumina
citò in ea coquantur, ut enim facilè movetur,
ita quoq; facilẽ movet& excoquit. Aqua verò pluvialis, quæ cum tonitruis de- Aqua plu-
ſcendir, im purior eſt& magis turb ulẽta, qudm vialis cum
aæ cœlo ſilente cadit, quoniam cumaqua ſal Sre
nitroſum& ſulphureus halitus miſcentut, ex oLg ſte
quorum inflammarione tonitrua fiunt, corre- 1
cta tamen cenſetur à cruditate, propter ignis&
motus vim,& idcircò melior tenuior& fonta-
na aqua putatur, utpote quæ non elevata eſt. Interim tamen& fontana melior eſt, quàm Rqua foy-
ea, quæ ex nive& grandine reſolvnut. Hac tana mel
enim cum vi frigoris coagulationem palla ſit, oreſteâ,
partem meliorem amiſit, quod enim leve, dul 428. vn.
ce 8 ſplendidum inerat, in illa concrerione ex- z 8l
cluſum eſt& evanun, quod hac ratione depre- vitur, quæ
hendes: Si hyemis tempore vaſculum certa valdè no-
aquæ menſura impletum lub dio exponas, ut ³a.
congeler, deinde in locum calidum in quo gla-
cies lolvitur& liqueſcit, detuleris, iterumque
metiatis, tum multò pauciorem, magisꝗ; tur-
bidam,

Ir5 De Janitate bidam conſpicies, quàm ante fuit. Eam ob cau⸗ Feuice ſam bibentibus multa parit incommoda, cal- Abeit.
culum generat, ker tniasxcnũ morbos ac ſtüüt I1m
cidia urinæ procreat. Er quoniam multis inlo. notcei.
cis aqua viva haberi non poteſt, quæ è fonta ſaemßr
2 erumpat, neceſſe eſt, ut incolæ ejasloci aqham dose pluvialem colligant, aut ſi è ciſternis hauriunt, d
Aqua ci- eandem prius corrigant. Ciſternarum enim e er Kernarumn aqua eruda& putredini obnoxia eſt, qua ursq qalis. facilè morbos frig igidos, ur appella ant, ineroa tur, e alr, hys dropem„febres, rumores lieis 5& he- de eml
patis. Qucæ verò fervidæ ſunt, craſſæ ac ter- ealiul
reæ, morbu am regia ium, bilem& calculum gi. onloc gnunkd. V 7 Atque ſic deaquarum eleckione brevitet PMüm dictum eſt. Qui verò meliori potu fruuntur tiieh bericulum quod abaq ua cruda imminet, qui- V eti dem fagiunt non tamen omnis mali c exper- Mau
tes degunt„niſi prudenti diæia fibi pr oſpi- eng ciant. Sic in plagis Se brentrionalibus, in qui⸗ hann bus propter vitium defectum vini copia non nl - atur, varil generis porus reperiuntur, in- kanat Seriee cr quos c ere viſia pr eſtantiſſima,& vini æmu- 6 Palc urer ja cenletur, ut quæ non tam nutriat, quim dedut
ſos popu. 4 los diveria inebriet. Ea autem fit ex lupuli lalictario& ali.
narura. ltumento, coq; vel hordeo veltritico, quam- auunit vis C oaita ntinus Herlar uoſaanler avena G fpraasl olyto olim paraſie auchor ſit: Sicut Sc hodie Nelig Lichaanix, Moſchovic& Sarmatiæ populiex lug avena V

d
A nefun d n A kincomn ler g Knü motbag der— woniam wak deg dotel„I elh t olee ooldan
= ale
ant ieciſternä
dr E Ciſterann
puß obnoxu
ih appellar,
k, amores leh 5 82 à ſuat, cal ge kem K clat
3 n elechorelt r dji poutu b zx rudaimmin omansal 91 ki dieu ſdi S1 nionalba n t=tum viiica 1 zus tepetiun d1 rlllima&n d4 ue tam notrit, In lrpol aldh eo relricin 7 zuoſdamess 1 411 ſie:„Sic 1 Sarmatieg.
1—
Conſta anti couſer vanda. IIr7 areua confectam cerevifiami in freqquenti ulſu
habent.
Tarrati vetè&x Tur cęex diverſis ſeminibus hordei, milii, avenæ& ſimilibus miſtis cercvi- fiam Puans nitr lonnitunsneldanrülitna extri- tico&. hord deoc dqunHr.
Modus verò conficiendi cerer iſiam eſt, ut MoJus ex ſeminibus-frumentorum vis ignea fuuleide⸗ conficien- tur quod ſit, ſi ſemina aqua frigda maceran dicerevi. tur,& ad: germinandum eimmulantar, dein- ſiamm. de emiſſo germme ſiccentur,& in farinam eraſſuſculam redacta, Leetalupuls additamẽ- 5 to, coquanturi eneluuu Nenro.
Cereviha ſc cpara wmgles arum eſt vitem, Cercvife plurimum præbeta den meęnti, lac copioſum nu. vires.
reicibus gignit, ca pu S terys ntlar vunnan tat, craſſiotis tamen& hau Amnidioris ſi eciquam vinum; unde etiam rardius ejus ebrieras dil-— cutitur, cùm zlia sejas uſus moderatus ſit ſa- Eberrimus, qud de cauſa etiam Sepreutr nales populi v vi ivaceg, robuſti, beuè celorat fiunc.
Oporter autem ut oprimè ſit defæcata& Ccreviſia depurata. Nam quæ turbida bil bitur, ventri- né ſit tur-
euli Hatus„colicos dolores, calculos,& re. bida, ſed defæcata.
rio-
num cruciatus excirat. Pari rarione ea„Oue Præ gta tate acida facta eſt, dettimentumn inſerc. Vellicarenim ventricuhun„ 1e frigera at& tuſ Non ſit
ſim procreat: Oprima eſt, quæ de ecata jam acida. 45. et,

VF De Sanitate b b eſt, donecaceſcere incipiat. Quicunqueà vini u ſ .12 3. 4 potu cereviſię ſe aſſueſcunt, melancholico ſuc. ¹⁰⸗c- co fiunt pleni, præſertim ſi cercviſia lupulo nõ nii 3 ſatis ſit correcta, aut ex purrido inveteratoqꝗane um in
frumento fuerit cocta. wontt fiydro- Eſt& alia potus ſpecies populis Septenttio. wuih meli. nalibus familiaris, arque ea apud Polonos, Li. anò
thuanos, Poruſſos, Kuſſos& Samogerasſe- zcres quenriſſima, fitq́ue ex una parte mellis,& odGo qes partibus aquæ, lupulo aliisve ſpeciebus arom aunſl
ticis(ſi placer) prius per noctem imprægnatæ, lunn Ejus vires. Medonem vocant. Siadhuc recens eſt, latus Dbud procreat, ſucceſſu verò teinporis, dum majo- oelt
rem fervorem recipit, hane malitiam deponit, hacki
& tam grati fit ſaporis, ut ſæpè pro Malvatico
bibarur. tiliſſimus eſt potus iis, quorum ven- nact triculus, nervi& cerebtumtenaci Tartaroim- duma
plentur, quam incidit, urinam& ſudores pro-. ub-
movet. b eni
vini gene- Populi autem, qui vino abundant, eoqqie dund toſiſſimi pro potu utuntur, eligant vinum defæcarum Mum proprie-·& tenue. Generoſiſſimũ putatur, quod omnes luwſt ates ſenſus delectat, viſum nimitum colore nobili duam
& perſpicuitate, perſpicuitas quippe puritatis bena
& tenuitatis comes, vinum defæcatum& de- unſ puratum eſſe indicat: niſt enim tale fuerit, tat- taro acuto& coagulativo ſanguinem replebit, un — l,
unde poſtea variæ ægritudines orientur. Olfa- 9 Kum præterea fragrantia ſua recreabit. Andi- lleri tum V
4
eeeeeeee ͤͤͤ⁄

Dedue Conſtanti conſfer vanda. I
ni Quemg zum verè&c fama celebritate,&e ſtridulo quo-
alle eluncht dam, quem, dum infundi tur; edu, ſono. Guſtũ
elet cereyilah miti quadam ſuavitate recteabit. Eanamque
Daur aidoinen tum maturitarem, tuͤm perfectionem ej le
och monſtrat, qud ab acribus aut aeidis ſalium tin-
ueſg bopelubin cturis liberatur, quibus aliès ventriculum velli-
= zapudlon cat& ſubvertit, gingivas& dentes corrodit,&
8,& Sam acres fluxiones capiti conciliat. Tactum deni-
ues attemelll que naturali ſua frigidirate, nonea, quæ nive b
ol veſpecihu aur glaeie introducta eſt, afliciet. Talia vina Vina Rhe-
dr octewinye ſunt KRhenana; ptæſertim ea, quæ in convalli- nana.
nt.= Aucrecemt bus ex ſcrupuloſis locis proveniunt incolæ
lunt cupotis du vocant; die Thaͤler Wein/ inter quæ excellit e 4
Crt Tmalimt Bachrachianum,& quæ in vicinaproveniunt. 3014
b0.ſcpe ſob Ceterum bibendi conſuerudo naturaliſſi- Bibendum
„ ma eſt, ut ber vices alternas bibamus& come-& come-
cet mtemcln damus„du mellius cibus miſcearur& coqua- Ben duun
dn am Kllh tur, expeditiusq́; per memdbra nuttitioni infer- alterna-
ni mam um entia pervehatur. Nam qui ſemel affarim bi- Haghus Sn bunt, ventriculum nimis refrigerant& appe- magnus
, 0 andm kitum ejus proſternunt, nuſi per intervallum noxius,
5t zaam 4 ſumpro jam cibo ſitis urgeat,& alius duriort lit, non tamẽ
litrpataculchuh quàm alias conſaevit, tunc enim copioſius bi- ſemper.
ilhr mimum ccle bendum, ut eò meliuùs cibus adexitum feſti-
oo ütas quiphe net, ventriculusq́; eluetur.
t im dektem Poſtremò vituperanda conſuetudo, quã Tempus
dr enim tlt⸗ tempus edendo& potando longius protrahi- edendi&
1' fanguinen tur, quoniam valetudini, tùm ob metum re- bibendi
dines an plerionis, tuùm ob coctionis remorationem,& nide ene
9 lua kecleil alia Batur.

Acibo os proluen- dum.
160 De Fanitate alia incomm 4d wc infert⸗Et quoniam ſem per medio tutiſſimum carpitur iter, cibum&
potum nec lenrè, nec teſtinanter nimium ca. Piemus. Lentè namq; fumptus clbus inciviß tatis argumentum eſt. Feſtinanter verò ingr
ſtus, cum non ſufficienter à dentibus commi.
nuatur, diffculter à calore ſtomachi K reli-
quosram viſcerum ſubigitur, unde cruditates
parit, Idem de potu ſehrienelum„dum enm decenter hauritur, inſtar cibi præparationem adipiſcitur dum per os& œſophagum delabi tur, quò minus ſtomachum lædat.
Acibo tumpto os proluendum aqua pun aut vino, ne ſordes dentibus hærentes pute-
ſcant,& ingratum ori anhelitum concilient, 46 ihuie
dentesq; corrumpant.
Cætera quæ de cibo& potu reſtant, Partim
in ſequentibus ſpecialius deſcribentut„partim
in Oblonaxiic ice ſeu Galknani lano ſtto iulisd wpl oiParrenren C A PUT XX⁴ v
De foris ambientibus.
7. nu Ae ꝛntro ſame ndis adtum
1 25 reltat ut eoran quoque, us no- cir.
— tumſaut 5 ambiuar. n Aeclare-
Nus 1⁸ 4 „
Su
24 Prala 3.4 Ponas
pani
Suntq;
4, mi ſil reiha
me. .] terin 2 ſuiir i nſ 5. uinuu Kenpn 1. 10,

d e Goſtanti couſer vanda. 12 das kAmcktqun Civitas. umd piuurten( 21ns Kinanter nin 8 1
A ul unt 45* mam t nptus od 45 P lateæ.: b Veſtimenta.
mme E dinanter i
ulig rcà deunbus ö“ de hu. Ea munda fint omnia eo natura
ütet ote ſtomaci 2. Ea mun R4 91 8 1IeS
am H. ur, undeg Traka.
Ar
poi endum,? 3. Edesex mareria ſicca 89 fir ma com. uu debi piepm ponantur, quæ cariei non facile ſentiat, apet t xlophag Parietibus benè craſio. 3 tom Anlæda 4.(Witarls vie& plateæ Faluberri- wSf euendumn„ ſint orienti ²ccidenti; Splipatentas,& ues n„ ſi recli at᷑ que inter ſe xhux: er urbir par- amſt ähelima„ 2 dun ribas æalt imæ unt omnium ſaluberri. heci qomtetm; ner.. L ccit u cfonbenm) F. EZoſtimenta ata corpori fent ex ma. ucu anollaläbi teria Pura, nec nimis pondere 4 ravanten, fatis ramen ad amb'ientir aurir injur ias nrcmtibus 5. Iu peſte couficienda, aur primam, 5E, induenda, aliquid referre volunt Jt radu d ſimeniis benigniore V eneri⸗ aucupentur, ut qua-
2³
⸗)ius Jil enerea facta veſlis corpus& Ah
m tum! ritum pro ſpera& felwi ore qua- 2 1 auha.
N 2. Fcro.

762 BDe§anitate 3 S HOLION. FOris ambienria ſunt ea, quæ nos circum- ſtant,& in quibus habitamus& degimus ter ambiẽ- ejus tamen mentio in fomenris facta eſt, quia tia non re- cenſeatur.
nutrit& fovet.
Ambien- Ambientia munda ſint omnia. Immunda ria ſint enim non ſolum tædium, moleſtiam& nau- munda. feam creant, ſed etiam impuris tincturis corps noſtrum inquinant ac defœdãt. Pura veròani- mum delectant, corpus fovent,& vitam pto-
mur; ſi nitidiſſima ædificia, templa ac civitates
contemplamur: quantò magis, ſi inillis deg-
mus, voluptate afficiemut?
EÆdificia Utigitur ritè conſtruantur ædes& habita- exlignis tiones, omnis adhibenda eſt induſtria, urſiet conftru- lignis ædificandæ ſint, fiant ex durabilioribus,
cta...—.—. W certo anni tempore cæſis, ne carie, puttedine,
vermibus aut alia labe corripiantur; quod, it feliciùs procedar; oleo ſulphuris trabes& co-
lumnas potiores cuſtodimus: inde enim nec cariem ſentiunt, nec ulla alia labe contaminan- Ex lapidi- tur. Ex lapidibus verò ſi extruuntur, durabilio- bus. res& meliores ſunt, parietibus benè craſſis, ne
facilè a?rem tranſmittant. Atqʒ; ut in adificiis erigendis diligentia ad-
hiben- V
ducunt. Quàam vehementer, quælo, deleda
trè ſumitur per relpirationem, unde etiam no
Pdend deeitete . du. ſueris, Cur aër in inter quæ etſi atr quoque connumerari poſſit,
uber
m omenlls racta cht, qula ballan non ſolům nos ambit, verùm etiam à nobii.
dona: Dung cit eds
8
ti cen nella
rorebe ſabule Anes ab 3- fant Kroc les a
rad
les 3 diad
colde
wont narß

249, 8,
650 L N.
atla lut quænosc duidus I ns N ſudes dmu kin 8rJuo nnumerai ois ti ka andit mnetiaman relpicg. mundei
mund a mnia. le
nted wmcjellimt letiun ristincun. anta ediät. puu col rent, Knn nieht et,qbeht
dazd i= temphag qus—ags Uil aticit A conl attt elal dhib ſtindului elin texauubi ote Joe calie all iipunau t, Dphurstu cd Eils: dks nec ee alhbe cor 1et euune
nd Maibüsberes
19 cndb di
(buſtanti couſer uandas. 1063 hibenda eſt, ita hand minor habenda eſt ratio
civitatis exſtruendæ: nam ſi plateas ita diſpo Plateæx ei- ſueris, ut Soli& ventis Orientalibus pateant, viratis So-
ſaluberrimos habebit incolas, quia Sol oriens li& ventis
baliamicos ſpirat radios,& cœleſtia Orientis Orient. pa dona ad nos defert, quibus aerem fœcundat& teꝝnt. purgat, qua de cauſa fœcundos& habiles efſ-- cit eos, quosilluſtrat& perflat.
Quæ autem cauſa ſit, quod Orientales ven. Quare ven ti cæteris præſtent, è Philoſophorum com- 51 Qrichta mentariis patet. Nam Orientales ſunt roſcidia ſalub Ei. s rore nocturno, per Solem excitati,& idcircò cs. ſubtiles& leviſſimi: unde ſpiritibus noſtris af- fines& ſimilimi exiſtunt: Occidentales verò ab aquis jam calefactis procreantur, graviores ſunt& impuriares,& idcircò balſamum no- ſtrum ſegnem& immobilem reddunt. Auſtra- les etiam, quamvis calidi& humidi fint, ſunt ta mèn turbidi,& inſpiſſant ballamum. Borea- les vetè quamvis aerem purgent, non tamen din durant. Idcircò non inconveniens fuerit contemplari, quo pacta ædificanda ſit civitas, cujus incolæ ſaluberrimi perpetuum ver dege- re poſſint. 55
Sit igitur civitas, cujus plateæ omnes ſunt Civitas expoſitæ Soli orienti, à lateribus verò& parte qualis ſa- Occidentali tecta ſit. aut natura, ut ſylvarum& luberri- montium magnitudine, aut arte, convallibus, ³* muris, hortis, arboribus& ſimilibus, ne venti Nz rceli-

165 4 De Fanitate⸗
reliqui plurimùm nocere poſſint. Ea autẽ pat-
te, qua ſpectat in Orientẽ, libera erit planities,
ut, ſi Sol agat ventos, eam Purgate poſſit. Dieo
d. incolas talis civitatis perpetue vere frui. Nam
Ineolæ ci- quamvis accedat Sol æſtivo tem pore,& cale-
vitartis Soli faciat eam, incaleſcet quidem, ſed tantùm per
orientiex- dimidium diem, ut ſi dies ſit horarum ſedecim
Nofe do octo tantum horis erit calida,& propter no-
perpetuo ctem& dimidium dier erit rempetata ſedecim
vereftai horis. Similis igitur Ber conſtitutioni vernæ,
dicantur. aur ultimæ ejus parti. Ergò multos alet Sola-
res, Joviales, alacres, lanos& vegetos ho- mines.
Quæ verò civitas Orienti non patet, ea alii
ſubjecta ventis, quos aut calidos aut ftigidos
excipit; à quibus incoiæ mutationé recipiunt,
&ab optimo temperamento declinant. Sic:
Civitas au- Viæcunq; civitas ſita eſt ad ventos calidos,&
ſtro parens à Septentrionalibustecta eſt, ea ex Hi ppocra-
muluir, tis teſtimonio multas habet aquas, easq́; ſub-
Laten. lallas& non luolimes, quæ hyeme frigidæ,
æſtate verò calidæ ſunt. IInde cum aquæ faci-
léex variis mutationibus corrumpantur, ne-
ceſſe eſt,& incolas multis ægritudinibus fesi
obnoxios, præſertim morbis acutis, inſamma-
rionibus ſpirituum, febribus epidemiis& ejuf-
modi aliis. Cùm enim diuturno calore per-
Petuò terra torreatur per æſtatem,& quaſi cal-
cinerur, fit ut quodammodo in ſalis narurã ab-
.. eat:
aruns dAuris ſo isaſiim Kadul edi teckucl ces„h
ſum ſo demt namch
tht, cl inferid coalt ſe, inſ
perya: pirand ſtilare biltan mmpt dos 8 ciam⸗ lol qer landg dinnt, (a weſant mateti

eJ, b
Conſtanti conſer vanda. 16 2 no— Dſli Pan R ſe
cat ꝛunde aquæ, dum eluunt ear ſalium tin-
it=3 iderz en 4 era erir 4 4 R0) Aur Auris iw prægnantur, quæ poſtea cum alimen-—
8s de ni tis aſſumpte ſanguinem acutis lalibus im plent, t8ol t Ahtem eiu g ad tales morbos recipiendos diſponuntt. elcet; Sen A Quæ verò civitas ex oppoſito ſita eſt, ad Civitas ad — dun ventos frigidos,& ab Auſtro& calidis ventis Septentrio des Atatumt tecta eſt, ea aquas habet duras, frigidas& dul nem ütae, 3 er a, K pro 331 e Veres feriores d qualis ipſa mdh eA Ces, hominibus ibi ventres inferiores duri gt,& qua- 0 1 2—— 9 4 eempeuuh ſunt ſuperiotes fluidi,, capita ſana ac dura ha- jes eſus in- * o bent,& plærumque illis va arumpunt. Dum colæ. ln ³ maltosd namque ab Aquilone pori undiq; occladun- dot ng tur⸗calorque ſupprimitur, neceſſe eſt ventres inferiores,& ob ſiccitatem Aquilonis,& ob tss inon un conſtipationem meatuum non ita fluidos eſ QuOna aldos ah ſe, in ſuperiotibus verò, pectore& capite ſu- inch eutationin Pervacuos humores propter prohibita tranſ- npd no dechu Pirationem colligi. Unde pectus multis de- ü † Jlrentoscl ſtillationibus fubjectum eſt, quibus vaſa de- Hust ſſt, exerl bilitantur& atte runtur, unde poſtea facilè diſ rumpunt: Et ſic de eivitatibus ad ventos cali- dos& frigides ſitis, dictum eſt. Idem judi- cium eſto de ædibus, fontibus,& aliis rebus. Inter ædificia verò ea ſalubriora putantur,
quæ æditiſſimis& ſublimibus locis collõcata ſunt, quoniam præ reliquis radios ſolares exci-
... 7 8. 8. n sen denn Piunt, diutiusq́;, qudàm inferiora, retinent.
Cætera quod attinet, quæ nos circumſtant, det nntutno cll.
uem ig u ſunt veſtimenta, de iis ſic habet: 1. Ut ex nut eeent materia pura conficiantur, ne corpus impura dat wrloinſlba N A de
ultat 1es tacvas e um= E hyemei elut! dde cumam non offumypan 31 M egrtrnt um KDtsacht3l

/
76G De Sanitate
& maligna quapiam labe contaminent, us ſe- 3. Non ni. pè factum eſt, de quo ſuo loco. 2. Ut eadem mus rara. materia non nimis tara ſit, aliãs facilè externas 3. Non ni- injurias admittet. 3. Ut neq; nimis pondero-
la. datur.
Anin veſte Potrè in veſte conficienda, aut primamir conficien- duenda nonnullibenignos Veneris radiosex-
derof
da vel in- ſpectant exiſtimantes veſtem iis rtanquam ſa-
duenda lubri balſamo petfundi, majaremque corpoi Pierpe ta gratiam inde parari, hac ratione ducti, ut, ſicut Kandt. veſtem malignis qualitatibus imbutam cotpus
commaculate poſſe videmus, præſertim in pe-
ſte, lepra, ſcabie& ejuſmodi aliis morbis: in
quoque benignis radiis&c tin Curis tempera- tam; corpori prodeſle, concedamus. Quibus ſuftragatur Z hamas de Aquino libro de fato⸗ubi veſtimentum à ſidere certam adipiſci qualita-
mis pon. ſa ſit, ne corpus inde aggravetur,& dcbile ted-
——
tem diſputat, Et Marſflius Ficinius libro ã. di
vita cœlitus comparanda, eandem ſententiam approbat. Ego quamvis non tam magni tefer· re exiſtimem, ſive Venus, ſive alius Planeta be⸗ ne conſtitutus, in yeſte induenda exſi pectetur, ſitamen quis minutiſſima quæque ita ſtti- Aiimattendere velit, per me licebit.
CGaArut

ch nim A V 1etur, K
8 u 1
—— — mibs unn ectute izjoremen falh, tione dudh Gud. simbun olle us, pralem e& odi Alümn B tincaunän ade— ncedann na= uin llndi de Dam adyili 141 s Feinul d Weandem em uaf 25 on tam dag dV umge alicsb awc eduenda ei nic Mna gu arg a. Prellt, per HMr 5'it.
Onſtanti conſer vanda,,. 167 CArur XNV. De tutela fanitatis ex ente in. cantationis.
1. Hactenuus de cõſer vanda valetahe. quatenus curſus naturæ generals attendi- tur, diximus: Jequitur ut de valetudine, quatenus ex ente præter naturam aut ladi aut canſer vari poteft,. etiam aliquida dica- 2. Ex ente prater naturam dapliciter Jjacturam pati potesi noſtra Ianitas. Aut enim per incantamenta faſcinari, DE permittente, aut abſolutè&5 ſi npleiue, d Deei interrumpi petest.
3. Eng incautationss ex vi malignæ ima maginatrica progrediens, i imagiuationem éoſtram affectat,& inde vitæ noſtræ har-
moniam corrumpere nititur.
SERNOEION.
E autem hoc accidat, multùm conducert, imaginationem noſtram ita dirigere, ut in priſtioa perfectione& vuttute integra conſer-
vetur, in quem finẽ antiqui Egypt& Orien Egytiorä tales Philoſophi plurimas, easq́; diverſas ima- Philoſo-
bines; quæ propter æthereas, quas injunxerant,! 5 vVires,

165 De anitate adrobe. Vires, vim imaginationis& ienſunm ita robo- randam Tare nt, compouere docuerunt: ut fortior facta
imagina- imaginatio eſufmodi i incantamenta ſuperare
RNonem. poſſet. Fingebant namq; figuram ætheream exat-
genrto hora † I una angulos obtinente, acVe⸗ neré feliciter intuente, dum modò dominas ſextæ domus Venerem aſpiceret, aut Jovem trino quodam intuitu, nec Mercurius infelix eſſet,& dominus horæ decimam domum ob- tmeret. Plura quoq;, alia in eundem uſum con- ficiebant. q quæ recenſere ſupeyſedeo, cuùm hæc & ſimilia tantùm ad robur ſenſuum conferre, 8 faſcinationem, quæ ex maleficis Aſtrorum rincturis infertur, delere poſſint.
— Artſtex olympo infernali(ut illi vocant jin- Linnche cantamentum procedart, nihil juvabit: Qua de Liaem Cauſa ii, qui nigromanrticis præſtigiis operam 83 avanc, homunculã componere docuerunt, quer vi magnetica præditum omnia venefi- cia allicere,& ab eo avertere, cujus nomini ſit dica atus, prætenderunt.
Quid ſen- Verùm cùm iſti homunculi non dne! Dia- riendum bolicis ceremoniis& ſacroſancti B Baptilmatis de us. abulu comparentur, omninò deteſtandos,&
ſummo ſtudio fugiendos efſe judico. Et ſi ma- ximèé ſanitati noſte proſpiciendum ſit, ne à talibus Satanicis præſtigiis deludatur, tum ſa- ſauè figuræ etheriæ, ligilla, characteres, mur- . mura
mar⸗ 908- mwenre I gol tana mo tiar in! T ran
adl

248— t*
do=m: unn
4 0dl umenn 6
n m ethetean,
naa A Lobtinenge Rad=u modddh 6 cctet, au titl ein Mercuriun doct nam donm Daen andemulmn enls e egſedeo,ci adt an cenſuumeni dad— aleſicb üh dele lint.
in A(utilliwoeu ced un iiſovadi,d mat præſtigib or lä onere docn ott Im omgi 30 Ae&le, cajusof nt.
e un culipon i- &,ancti Bapus dim 0 Sderetane 7 3„ eejudico. ki
fluanmk e eeludatut, W 3¹ charactele
Canſtanti Tn ſbonde⸗ 769
muta& hujuſmdi ludicra non luſhicient, ut la-
n08 poſſint rerinere ſenſus, aut averſos reſti-
tnere, ſed remedium eſt impetrandum nab eo, qui captivam duxir iliam captivitatem,& Sa- tanam lubjecit ſub pedibus noſtris. Hocenim modo rerinentes fidem& bonam conſeien- riam, tutò Diaboli& omnium præſtigiarum in Hde vickores evademus. Verùm cùm hæc Theologum potiùs, quàm Medicum requi- rant, idcircò noſtri oflicii erit„obiter ſaallem admonuiſle.
CApur XXVI. De præſervatione ſanitatis ex ente Dei. Cam immediatè à DE Oſanitus noftra abrumpi& deſtrui poſt, on erit hoc loco inconvenicus, aliquid monere, ut hac in- parte etiã Inobi⸗ pro ſpici iamuts. Sæpius enim Deus ob peccata noſtra terminum ſanita- tus abbreiat. Cujus rei evempla plurima in V eteri Ie ha ento occurrunt, ut in Re- ge Ezechia 65 multtr alits videre eit. Qua de cavſa ſammo ſtudio& maximus conati- bus eblab orandum eit, ut Dei fa vorẽ nobis conciliemus, quod fiet obſer vando manda. fa,
8

70 De Sanitate
ta,& ambulando in Vits ejuss. Jale quippe 8
helocauſtum D E Ogratius, qudm fumus elibani. Nec alia ratione aſſumptus fuerit Enoch vi vus in cælum, aut Noap ſervatus
in dilu vio. N.or A.
Numerus P Hilippus Theophraſtus Paracelſus omnes autätum 1& ſingulos morbos quintupliciter oriri ſta- mor 9 er tuit. Aut enim ex cauſis hiſce ſublunaribus Paracelſi Proveniunt,& eos vocat morbos ex ente natu- ſententia. Iæ: aut ex influentia quadam etherea pendent, & eos ex ente aſtri promanare indicat: autà
veneno quodam inferuntur,& eos ex ente ve-
neni progredi aſſerit, aut à maleficis, ſagis, aut
aliis Satanæ organis per incantamenta procre-
antur,& tales ex ente incantationis oriri affic-
mat: aut ſimpliciter& immediatè d Deo im- mittuntur,& hoſce morbos ex ente Dei vocat. Verum hunc quinarium numerum cam-
modè reduxi ad ternarium. Cauſas enim ſub-
lunares& æthereas, uti& venenatas, conve-
nienter inter naturales connumerare poffu- mus; cum ſint naturæ in univerlo exiſtentes,& corporibus certis alligate, è quibus depromun-
tur, de quo latiùs in Therapeutica dicturi ſu-
mus. Quemadmodum autem tot modis mor-
bi inferuntur, lanitatem noſtrã infringentes:ita
quoq; neceſſariò tor modos exhibemus ſanita-
tem

eor M abanacä
drd Datvplicin d N alſce ſähim 3,10, ¼ aMbosergn und Anechelenm g raaare inn ut nn Keoheg leit,* male8c n h antamennar ente D raationä an- aner wedute 1l. cen zexentebe quit n numenm ernt. Cautis enr 3, 15 venenaaahe ura: mnuwerre, urg erdoerite l Jubosdeme in a peqtidi dut mtotmol- ate tri inttux
rl e erhibemot
Conſtanti conſervando. 151 rem noſtram defendendi ne quidpiam„‚quod ad artem pertinere videatur intermittatur. CXPuT XXVII. De anomalia diætæ generalis. eAnbmalia diætæ generald duplex est. Prima dependet ex csnſuetudine. Secun- da, ex ratione vitæ. Suut enim non cuiuu homini contingit adire Corinthum, net ex quo vr lign 0 fit Merrurius„ſed alter hanc, alter ilam condiitionem inire cogitur: Itæ non unu& iiſdem ſanitati præceptuã uti poterunt, fed quiſq; pro ſaaconditione ea ob- ſer vabit, quæ ad tutelam ſus ſanitat com- modiſſima videbuntur, ut in ſéquentibus Hec ialiu explicabitur. b SenotrioV.
Onſuerudo eſt acquilititia quædam na- Conluetn- tura, quæ ingenitæ noſtrè naturæ per con do altera tinunm uſum perinde fit familiaris, ut ea ipſa natura.
putetur: ut enim natura ſine ullo labore aut moleſtia ſua munia obit& adminiſttat, imò magna porièis cum facilitate ac levitate peragit omniar ita quoq́; quæ à conſuetudine manant ablq; difficultate peraguntur. Quare, quamvis aliquis haſce diæræ regulas non obſervet,& ni- hilominus optata fruatur ſanitate, is conſueta
rerine-

Ey½æ De ſanitate conſtanti conſerv. retinere poteſt, quibus per valerudinẽ ſecundã aſſuevit, ne in periculu incidat. Hinc Hippocr. ſ.æ aphor. fo. Qua, inquit, ex longo tempore con-
ſueta ſunt, etſi dereriora ſint, inſuetis namt᷑ minus moleſtare ſolent. Quodeunq; enim in conſuc- ridinẽ abit, ab anima æquo affe tu ſuſcipitut, cujus vi deinde ſanguis& ſpirirus cõforme ad id peragendum temperamentũ, introducun Qua de caula tanta conſuertudinis eſt potenta, ut non ſolùm ciborũ& victus rationẽ ſupetet, ſed& venenorũ pernitiem vincat, unde puel- lam napello nutritã legimus apud Cantiliato- rem tratt. de venęuts 6. 3. qu cùm primuna mo- dicè& ſenlim id venenũ devoraſſet, eo in po- ſterum abſq́; ulla noxa ob ſumendi conſuetu- dinem uia eſt. Hacratione fit, ur alius fungos, tubera, ffuctus crudos, legumina, carnes luil- las, ovilias& cærteras faciliinè, alius difficilime ferat. UInde longè tutids eſt, vitioſam victus ra- tionem jam dudum introductã& familiarem retinere, quam eandem ſubitò immutare, urid
— pium D. frippoerates l. 2. de ratione vittus in-
acutis faliſſimè declarat, quò etiam lecto- rem, ne diuriùs derineamus,
5 temittimus. FINIS SECTIIONIS PEIMA DrATRTIOEZ.
380) 58 b ILLUI-

Reäui ugit Sran rödm
upel E rtü,inrogn dcn M= inisedhn tiK. anntionähn gemidh ncar„Unten ri leg n apud as 330,51&☛ umuimm e hrall. eon a zendi c nio A utalwi Id dos, teenna Gand 2 an 1r aliasditrn duris. diolam mih m int aX amk dem i cimmdtite ca! H= tiunt uda declat jetiamlt utius r ⸗am) mitti. TIU PKIAM 1r5E! AE.
Pnerut Ae DoNIN 9,
hier ed ggee
dDuc SAXONIE. JIULlk, CLIVIT ac Montium,&c. Poſtulato Adminiſtratori Epiſcopatus Na umburgent 15 Landgraviò Thuringiæ, Marchioni Milniæ,&c. Comti Marchiæ s& Kavenpurgi, necnon Po-— mino m Ravenſtein, Homino ſuo clementiſſino
Üt 1oONGA t.
S ltriſtime dpraneepe⸗ Do. mine clementiſſime, ex. perientià Kmperra eſt, artes undà eum Marte& virtute bellica creviſſe, ita ut ſimul& ſemel ad ſumma faſti- gia pervenerüt. Näcuðum à primo wun-
4 exortu homines li berè& beſtiarumh
more hinc inde vagarentur, nullisq́- ſubditi

Vy74 Epiſtol⸗ b ſubditi leribodu une viverent, nec ufe diſciplinæ ulli aur virtutioperam na.(reæs varent, factum eſt, ut malitia cum in. emi ſcitia& contemptu Heiita creverit, pin ut univerſum genus hominum à Deo Nex per diluvium juſto judicio extinctum ner fuerit. Poſt diluvium verò eadè apud re
poſteros Noë conſuetudo& licenma yh invaluiſſet, niſ ſtrenuus& fortiſſimus ſtu coram Deo venator, Nimsot eandem N coërcuiſlet. an Iſte poſtquam homines beſtiarum b mote vagantes,& ſuo arbitrio impu. ne vivcntes, in unum coëẽgiſſet, civi. iin tatem&Rempublicam conſtituiſter, ch tùm ſimul& leges& artes creſcere
V ceperunt. Lauſe eunq enim neceſſi Ttas ad V 88
V
V
= —
civili vitæ communitatem convocaverat, eoſdem eadem quoq; ad inſtituendas artes humanæ ſocierati utiles excita vit. Arque ex hoc maximè conſpicuum fuit Iuccef- eu ſutemporis, cum Monarchiæ& ma. in gna lmperia ſurgerent, in Syria& Æ. a gypto; ubi Horente regni ſtatu artes be
auog ſummo honore fioruerunt. Et ut

eR ir dvjxetcn 2 olioern deen malitacn am nu)eiitz ce det= ominunn ſdae iicio eniih lluſ um verdead 6co Rudogä c s K foni⸗ dcaa a dimtott
uam a ainesbei 8, E Narbiticn inu a coegkia wpae im conli Kleg! attes cii L Seninmuni mma m cunin aua A ftitunt tia Matten cot k cumfüüt cun natchil afurg t, in Öfu gotc cgni fan noh efofuels
Deadicatoria 1775 ut vetuſiiſſima illa prætermittam, Græcorum ſaltem Monarchiam con- remplandam propono in qua, Philip- pi inprimis& Alexandri, Macedonũ Regum xtate, id præclarè contigiſſe nemo eſt, qui neſciat. Eo enim tempo- re ſimul ferè floruerunt in Philoſo- phia Plato, Ariſtoteles& Theophra- ſtus, in pingendi& fingendi facultate Apelles, Prothogenes& Lyſippus, elo- quentiæ verò laude excelluit Demo- ſthenes.
Quid de Republica Romana& ul- tima Monarchia dicam, cum Sole clariùs ſit, in ea artes cum Marte de- palma concertaſſe? Nam C. Julii Cæ- ſaris& Auguſti temporibus, ubi in, ſummo flore Reſpub. Romana viguit, ſimul etiam omnis generis artifices excellentiſſimos tulit: In dicendi fa- cultate Marcum Tulliũ Ciceronem⸗, in Poëſi Virgilium, Horatium, Ovi- dium& cæteros, in Geographia Stra- bonem, in Medicina Dioſcoridem, in hiſtoricis Livium, Diodorum Sicu-
0 lum

776 Epiſtola
lum. Sub Antonino verò Philofopho b alia eruditiſſimorum virorũ inomni
genere ſcientiarũ emicuit frequentia:
Ptolomæus in Matheſi, Alexander
Aphrodiſæus in Philoſophia,& Gale. nus in Medicina. Taceo Plutarchum, Atheneũ, Ulpianũ& cęteros artifices
quorũ mirifica artificia& monumèu
per hiſtorias memoriæ mandata ſunt: & inter plurima hoc unũ maximè mi- randũ, quod Tyberii Cæſaris tempore innotuit. ubi inventũ fuit vitrũ emol. liẽdi artificiũ, ut inſtar metalli malleo duci potuerit. Nil dicã de ingenioſiffi- mo Archimedis iavento mechanico,
quo ſolus ille triremes Romanorũ in obſidione urbis Syracuſanæ infregit.
Hæc autem& ſimilia artificia, ſicut
Rempublicam benè conſtitutã& flho-
rentem comitantut: ita quoq; caden- te Republ. ſimul quoq; cadunt& pet-
eunt. Bellorum n. calamirtates in re-
gnorũ translationibus Profeſſores ar- tium,& artifices hinc inde diſperſos
oporim unt, unde dinceps barbarie&
ſu m-
fuma. oc odtig quill doar adn recc

NA e uütt dit 9 — Utkeghen . 1, Nea ul„ pnia a dae dloran duni 2 Nerozari- aut awonan dem e iaandaui nabe es imalin Idet— larötm aret Mit ritlia zuutig r netaliras Nild E eingsiil dsia omeckuit tritet omaroni 1* laneinth dſtt Tunticule nben Wilittutilt
atu a ijuoqßcit
ulqt Padubtä- mn D. rüitatesll- ioni a fofelole- esl Sde dihes aded 5 atun
ſ
”
QDedicatoria I ſummis tenebris artes obnubilantur. Quod ſanè ſi ulli arti, certe Medicinæ
obtigit. Qua de cauſa eriam de anti- quiſſima Medicina& Philoſophia, quam EÆgyptii coluerunt, vix veſtigia
ad nos permanarunt, que adhuc reſta- reconſpicimus, tanquam, relliquias Danaum atq immitis Achilli, quibus quamvis multi ſuccurrere vo- luerinr, ut redintegrate prioribus paſ- ſibus incedere poſſent, nondum ta- men potuerunt, ut artem integram à principio ad finem perduxiſſent. Ego quamvis viribus meis impar opus aggreſſus fuerim, id tamen me præſtare confido, ut aliis, ſi non ĩpſe complevero, anſam idem abſolvendi præbeam, ut tandem anriquiſſima& nobiliſſima ſcientia priſtinæ ſuæ di- gnitati reflituatur. Et quia hanc ſe- cundam Diæteticæ Sectionẽ feliciter ad finè pefduxi, nolui eandẽ aliis in- videre, ſed typis imprimi paſſus ſum, quam V. III. Celſ. ca qua decet animi 0 ſub-
₰ Hl

1722 Epiſtola Dedicatoria. b ſubmiſſione offero, etiam atq; etiam b K peteus, ut Illuſtriſſ. V. Celſ. tenues hoſce ingenioli mei conatus ſereno vultu excipere,& clementer promo. Vere velit. Quod ſiobtinuero, majora etiam ſub Illuſt. V. Celſ. auſpicio pet. ficiendi mihi addetur animus. Valea: Illuſtr. V. Celſ. 8 Iluſtr. V. Cel. Subditiſ. JIoHANNEA BreExIRuR,
Medicus Oſſatienſs ocdi. V narius. V 1

179
R„ 1 Se ee
W X:
ioll. cona 8 4A
e ementen 70 HANNIS BI CKERI
4 Pnan V. A. LICENTIATI eelcauhie 3,
e Diatereticæ methodice deſcriptæ
1 raumg Seieneebue mes ſ 4
d SECTIO SECUNDA:
nc De Diæta ſPeciali b
ecnur eun In De Diæta accuratè ſani. b vuudl 7. D0BH zdεið fuit diæta generalis omnibus Lſauitatis ſheciebus conveniens; ſequitur
ſbecialis. b
2. Diata ſßecialis eſt, qua corpori ſecundums temperamenta varianti peculiaria ſanitatis ob- ſervanda pracepta eræſcribit.
3. Efiq, ſanitatis aceurata aut fieclentis.
4. Accurata ſanitas eſt cujus barmonia tem- Sanitas peratiſſima,& ad opera ſummè diſpoſita eſt: I= ac curata. hac enim nec corpus nec auimus aliquid patitur,
ſed omnes fanctiones perfettas obtinet, quæ hisſſ- gnis deprehenduntur. 5. Ac primum acliones animales motibus Validæ ſunt& concinna, ſenſus integri‚inſomnia 0 3 levia
ol
Signa ſa- nitatis ac- curatæ.
2

ſſſ——— —
————— — ᷣ————
—
———————
790 De Fanitate⸗
levia,& interdum de aſtris ailibuu ac ſplenden tibus, divis aliquid boni dautabus,&; mortuus 4. ris veſtibus& albis indutis, nec ipſi ſomnolent, nec per vigiles. 4 5.(upiditates intra modum& th moſer vir.
tutibus conſentientes. 7. Pulſaus ac respiratio ad cæteros moderai
. ALtioner naturales tempeſtivæ, operayns. pris dicta: tam humorer, quam excrementanis
quautitate, uec qualitate admodum moleſta. 9 · Maſſa ſanguinis ita temperatur, ut exſa-
lum tincturis dulcedo ſuperet, post acetoſitasul.
timò amaritudiuis minima portio ſit.
1o. Deyectio inter durum ac daffluens conß-
Reatiâ mediocri, colore paululi bile tinci, quan-
titate reſpondens eſculentis. 1 7ꝛ. VPrina couſiſtentia e iſtit mediocri, clara,
pellucida, pura, colore ſubaureoshpoſtaſi albalt-
vi& euali in acutum faſtigiata, quantitatera-
ſpondens poculentis. 72. Cherionium in corpore alienum nulun
aut grave, color cutis fnoridus,& tanquamex al-
bo ẽs rubro pariter miſtis.
13.(ines capitis flavi in vigore atatis, in⸗ pueritia fulviores, inter denſos ac teuues mode- rati, inter cris pos ac rectos medii.
14. Corpore habiliſſimo ao dignitate ſun- ma.
7
1-. Dijſcile foris occurrentibus hep e

1
. 96 e nteijſſn
ing am oha iene
reh AAcuerum nus meſtunn ha wruam exom Jual moduma ungui i emyerana iutel ⁸ renoſten taun a hentuſt
oints m ar dfn
mcels uli hiena
eneſch. emſl& vaiitnan 1eeh A vrer hnſi Rdcns aiun jun rtis
dutun yrtum vrcutt wa uhC’tennl vrtert O evin N in igmin erer,I aAſkat zuar neli
4 54 n 4 Iinur
eil fn„ rrenilh 6
Conſtanti couſer vanda. 131 & aquabiliter ſæ babet ad exceſſus omnes, ſve
ex annit=mpeſtatibus, ſive ea erroribus diæiæ.
DI4TA. 2. Accuratè ſanus exercitationibus ae fu- diis moderetur. 2. Somno ſufficiant horæſeptem, velotto. 3. Stratum eſto inter durum ac molle mode- ratum. 2. Circa res Venereas gerat ſe moderate. . Aura temperata eſio, vel arte iompere- tur. b
6. Si calidaſit, refrigerantibus, ut roſis, vio Quæ tem- lis, vitis foliis& cupreolis, ſalicis frondibus ſtra- perent as- tit, ac appenſis: vel alteruis frigida aqua de vaſe rem cali- in vas eſſuſionibus, aut aeris ventilations. dum,
7. Sin frigida:luculento foco, ex materia ſio- Prigidum, ca& pura, ſufſitu aromatum,& ſtirpium odora- tarum, ut juniperi, roſmarini, lauri, ſampſu- chi,&c. b
g. Si ficcior fuerit: aquæ vaporibus ſalubri- Siccum, bus, aſperſione aqua roſacea, nymphaæa, viola- rum.
9. Si humidior: ſuffitibus ac igne luculento. Humidũ.
10. Si duabus qualitatibus excedat, totidem gradibus contrariis temperabitur.
12. DPanis eſto heſternusex tritico trimeſtri, Panis quis maturo, puro, deuſo, colore cum nitore rubeſcen-& qualis ſit te, cujuſmodi eſt: 1. Siculum, 2. Aphricum, maue 5. Thracinm., 4. Arium, J. Ag Hptium, ſalubris
0 4 6. Ita-

182 De Janitzte
6. Imlicuns. Catera vulgaria, uæc ex farind ni- mis recens molitæ, nec præter modum piſta, aqua
ſaluberrima rite ſubacta,& ſale ac fermento ad
Luſtum condita: quæ maſſa in paues moderatos
di viſa elihano, uec vaſto, neq; anguſto, 20¾ dt-
preſſo coquatur. Enumfra- 12. Cibus reliquus eſto pro alendi viribus mo- tio reli- Aeratus& temperatun, aſſus vel elixus, dum nn· orum ppio ſuo humore turget. ciborum. ſalubrio- 15. Ex carnibus quadrupedum: hæadina, u- rum. tulina maximè ladtens, tum non lactens, deiude agnina non lactens ju venis caſtrati ex ægnis, ſuil- la juvenis, capreolus: cuniculi juvenes, quadtu- pedum linguæ& glaadulæ. 14.U Ex volucribus: Gallinc caſtratæ, auſe- rum ale s ventriculus, galliuacei item juvene: Gallinaram Indicarum, phafanori, gallinarum agreſtium, attagenarum: oua cum cortice elira atq, tremula, nec tamen ſorlulia, ſuffocata, mul- lia,&s horum vitelli, mavximsè recentia omauia. 15. Lac receus nec partui proximum, bubu- lum, cum ſalt pauco, melle vel ſaccharo ſolum⸗, longè ab aliis edulis, Veutre jtjuno, poſt quodos vino proluendum,& dentes tergendi. b 16. Caſeus ovillus recens ac mollis, uec admo- dum ſalſus, nec nimus coagulo fervens; omnialh- ctus ſalubribus& temperatus nata. 17. Tiſces puræ aqua indigenæ rapideg,& nutrimento puro utentes, wnee nT aHaeu, carn
AMr. Adr. Kſ ſer, ſan
da
a⸗

deu A un lalla enud rain eula:& Aijanem Jus Ah
ucibd ius agt ericula Z ruruinn ucuòs— jauni jiu gensrs= a tum an eruum. ü ſtfuu telhn recenim eni vec xiiyraxinm aucn, NSdlſccun aais, ue jlun hi m,C Anhjenk ewilus darmaluun 5 um Ands.
ur44 nni nel a Knge
C onſtanticonfervanda. 79 G½
tarnis albæ, friabilis, pinguedinis modicæ: ata ex marinis ſaxatiles, ut ſcaræ, werulæ„turdi, juli
fuſæ, percæbom bus, ſparus mullus,bugloſſ a, paſ=
ſer, denigq, ex cæterus marinis cynedin, acus, he- patus, catharus, ſcorpius, erithrinui, corac uus, pagruss reus, torpedo,&c. 19. Ex fluviatilibus: Salauo, trurta, pertu. lampreta: ſturio dracus, rubecula, gobioncs, Gc. 19. Ex oleribus: malv ac latt uca parun, ficus receutes,& uva, maximè paſſulæ: pyra dut cia ex fructibus. G 20. Potus, vinum vixibus moderatum, Vel cere viſia atate& viribus moderata. 21. Domus eſto ad Orientem& Meridiem loca nec edito, nec nimus humili.
SFcROzTOYV.
8 Orpus humanũ, ſi cum cæteris animan- Tempera- tibus,& totius mundanæ machinæ cle- menrum wentis,& inde natis corponbus confelatur, hominis
omnium temperariſſimum eſt, utpote, quod denfutra, 3
ſummi opificis providentia tanquam amui- Turn. u
ſim& regulam quandam poſuit, ſecundum
quam omnium rerum exceſſus ſpectari,& di-
verſarũ rerum facultates notari poſſent. Hinc
reſpectu corporis humani elementa omnia aut
calida, aut frigida, aut humida, aut ſicca nomi-
nantur. Hinc piſcium caro humidior& frigi-
dior cenſetur, volatilium verò ſiccior& cali-
b 0O 5 dior.

An derur
194 De Janitate dior. Hine deniq; omnium tàm alimentorum, qudin medicamentorũ diverſæ facultates ex- plorantur,& proprietatibus ſuis deſctibuntur. Atq hæc cùm ſic ſe habeant, non omne ra- men corpus idcircò accuratè ſanũ appellamus. Nam quamvis generaliter acceptũ, in medio mundanacum rerum poſitum ſit,& tempera- tiſſimas vices ſubeat, interim tamen ſpecieiſiæ medium eſſe nequit, niſi tales d natura dotes acceperit, ut non ſoluùm æqua principiorum, unde initio conftatum eſt, mixtione conſtet,
veruùm etiã æquabili ſervata proportione con-
fotm atum ſit,& menſuræ teſpondeat. Ac fortaſſe in votis tantùm habemus, urta-
corpus ab- e corpus conſpiciendum nobis contingat, cu-
ſolutè tem
peratum in natura.
jus in hoc noſtro ſeculo vix veſtigia apparent. Sicut enim nunquam Platonis vidimus Rem- publ. quam ſibi de ſuo finxit, optimã quidem illam, ſed nuſquam ſubliſtentem, nec Homeii Achillem tam omnibus ſuis numeris abſolu-
tum& heroicum: ita hominẽ quoqueà natu-
ra ad unguem formatum, ut nihil omninoò ipſi
deſit,& punctum omne auferat, fingere qui-
regioni, quæ qualitatum exceflu peccat, cot-
dem nobis poſſumus, demonſtrare verò mini- mè,& ſine dubio in aureo tantùm ſeculo ejuſ- modi corpora extiterunt, atq; ſi viſa ſint, non temerè ubiq; viſa eſſe, nec in quavis ætate talia ſubſtitiſſe, rationi cõgruum eſt. Cuilibet enim
pora
— ,———

d..
Hom an dlinm erle kelln plie 3 lai der 1 uch dot, nonom uncda kanünpo Frner* Z cceptü nn nem Am lt,Em deni e etamen ſen dgur 12 Lsd naln d7 lol n u piichi nann vixtionens udii ſEvpropocia Kmem ſpondea
aroti wram habepar iciend x biscoyägg loſccu veſtiunn aqvam ins idimat ideluſ t, oprigt am(u † Nitem neck omnih d 3 nüneis m:itaſ ea déquoglei Rmati e T nibilomaht mon: Scelt fcgn umus anltrage ſcl ional nudmfech xtitent chlrült lelle* eqprxbe aicog aelt. Cülbe altat ccſiüfcu,
dento
1
4
Couſtanticonſer vanda. 185
2* 3 G„ ¹ 1. pora ibidem nata temnperie reſpondere ſolent. Tale eſt
Sic i calidis tegionibus coipora calidiora, in tempera- frigidis frigidiora reperies. Neq; enim Ethio- mentum
H 2. corporü 88 app calidos ullos repe- oboru, pes frigidos, aut Lappones calido Pe⸗ qualete.
ries: quoniam, ut Falen. lib.]. de ſantuenddo. gion um,
cet, tegiones naturalia temperamenta homi- ubi nata num ſibi propria decernunt. Cujus rei ratio: ſunt. nem Ariſtateles innuit, dum, nunquam natu-
ram contrarię rationis corpus loco conſervan-
dum oppoſito cõmiſiſſe, teſtatur. Qua de cau-
ſa etiã Gal. 2. de ſan. tucn c. 7. corpus te wperatũ,
nõ nili in temperata regione inveniri, duꝑutat.
Er quamvis alicubi inveniatur non tamen Nullũ tem in ornui ætate tale permanere, certum e ſtcuͤm beramen. in juventute lemper humidius ſit, donec æta- voriſn 1 22, tum curriculo æquam temperamenti propor conſtans tionem in conſiſtenti ætatis ſuæ vigore adipi- eſt, ſed va- ſcaiur, ad quem cum tanquã ad apicẽ perveue: tiatur pro rit, tunc in acie quaſi novacula conſtitutũ, nec lalietate habens, quò ulterius progrediatur in m elnis, tants. neceſſariò deficiet,& in peſus labetur, juxtail- lud Hippocr. Habitus athletaru, qui ad ſummi bonitati? attingunt, peyiculoſi, ſi in extrerno cõ,/ terint: ne q, n. poſſunt in eode permanere aut quie- ſcere. Cum v. non quie ſcant, nec poſſint proficere in melius, reliquu tgitur eſt, ut decidant in dete- rius. Atq; hacratione nulla prorſus eſſet incnl- pata temperies, ſed fortaſſe futura eſſet, que de-
mum momento tantùm temporis ſubſiſtens, citò interiret& deſtrueretur. Verum

784 De Sanitate
Temperies Verum quamvis accuratiſſima hujus tem- accurata peramenti natura ita ſe habeat, nos tamento-
nõ momẽ- tum ztatis conſiſtentis vigorem, donec notæ
totermi- deflectentis temperamenti apertè ſe non pro- natur, ſed
toto conſi. dant, ſub hoc temperamenti nomine compre.
Keentis eta- hendemus. Cùm enim in Hlectente etiam ſani-
tis vigore. tate totus ille conſiſtentis æratis decurſus pi
teraperatiſſimo habeatur nec in momentanea
collocetur fluxu: cur non igitur in accurarèſa:
no totus conſiſtentiæ vigor pro temperatiſſ-
ma ſanitate reputetur? Certum enim eſt, in fie-
Gerte temperamento pro temporis& ætatum
curſu, temperariſſimam quandam ſui geners
naturam dari, quæ toro conſiſtentiæ decuuu
talis eſtimatur, quam tamen idcircò non accu-
ratè ſanam dicimus, uti nec incolæ temperatæ
regionis temperaſſimi naturara àrνν tem-
peratam appellamus, ſed quemadmodumill
ꝑro ſua ætate, ſic haæc in ſua tantum natione temperatiſſima cenſetur.
Abfolute, Hinc opinor intelligitis, quémnam accuta-
ſanus quiſ tè ſinum appellemus, non eum, qui in ceraa
vam dica- quadam natione reliquos ejuſdem nationis
tut. iacolas temperaturãà fuperat, neceum, qui cùm
in juventute,& aliis ætatibus flectemem ſasi-
tatem participet, in medio ſuæ cõſiſtentiæ tem
peratam naturam ſortitur, quæ tantùm colla-
tione inſtituta ad præcedentem& ſubſequen-
tem ætatem temperata cenſetur, cùm per ſe&
6
zlolutt 3 aaratè ſem
corpofum?
gateravut ramerto,9 don uey ſtetezomm ſimas? l ne tie.
Qülch resplect turtundam kaataen. nocuateè l mackEip tiones. N wrisgon tulad cj dnr, ukdim tünchodese dn Kdicin doyrareic eelenia corchelt lin perke exemihe lillinöge
bona ah
fetſece ablo- ü
ronden

den K
Ni zcc— ma hiian Anae no una ſiensen, nen Nderamt Petteſegon, mpeng mmiiecun wenimt 1 jente eeun onliten E tis decut hadend dr amomen u: crn T iuinacm ſente 7 T Coo teme atetu( neuimti mento M. opotiom riſimam& am lg qur tou Gn ciſtentet quam td tkeikötun mas,uch Scole rna enaliwi am anin amos, wadgoci lc hac an Bntune aœenſceidf tintellit ilemdane lemus e um gu de reli W ſalden w anräld waKcela Kliss 14 hedge 1 ern weſ cklſend 1 raruoe
amſocti ad ptec Aü
„„, clpe mpea e
Conſtanti conſervanda. 79
abſolutè talis non ſit: ſed hunc abſolutè& ac-
curatè temperatũ puramus, dstjus corpus omuil
corporum medium ſtatui poteſt,& eujus reſpettu catera omuia declinare videntur, tam in tempe- ramento, quàm in conformatione. Qua de cauſa Qurclio: non ineptè quæritur: IItrum tale corpus, ſixi. n corpvs ſteret, omnes poſſit habere actiones perfectiſ⸗ tempera- ſimas? In qua quæſtione alii affirmativæ, alii tiſſimum
negativæ ſententiæ ſubleribunt.
Qui corpus accuratè ſanum omnes actio
nes pertectiſſimas obtinere ſtaruũt, hoc utun: perfecdiſſi- tur tundamento: Talis eſt operatio, qualis ſub mas.
ſtantia& natura, i qua prodit. Atqui corporis accuratè ſani ſubſtantia& natura perfectiſii-
ma eſt Exgò& perfectiſſimæ erunt ejus opera-
riones. De propoſitione dubium non eſt, niſi
latiùs, quàm decer, extendatur. Cùm enim na- tura& ejus operatio ſeſe invieẽ ita conſequan- tur, ut diminutã aut depravatà etiam ſubſtan- tiã actiones quoque& operariones depraven- tur& diminuantur, ur Galenus& omnes veri dogmatici confitentur, neceſſariò à perfectio- re eſſentia perfectiores operationes proficiſci concludere poſſumus. Naturam verò aecuratè ſani perfectiſſimam eſſe, vel inde cõſtat, quod ex lemine& ſanguine integerrimis& perfe- ctiſſimis procreetut& conſtituatur. Unde ſic- ut bona arbor bonos fert fiuctus: ita quoque perfecta eſſentia perfectas ciet actiones& ope-
rationes. Qu

155 De Janilate⸗ Sententia negativæ actiones habere perfectiſſimas negant, ſicar⸗ tum. rationes habet perfectiſſimas, neceſſariò& operationes ad nutrientem facultatem perti- nentes, perfectas& meliores habebit. Nõ hoc Ergò nec illud. Conſtat enim, ipſius Galenite- ſtimonio, eos, qui humido& calido ſunt ten- peramento, nutrientis facultatis actiones opii- mas obtinere, quod erxiam in pueris liquidè
humido aut alio quopiam abundanrt, ut ſenes
ratones exercere perfectiſſimas. Reſponſio Sed reſpondeo: Elenchum committi hoc ad dunda- loco, dum unum individuum, cùm per ætates damétum variat, confertur cum ſemet ipſo. Etat enim Lenrentie conferendum cum aliis. Sic accuratèe lanus, 8 dum puer eſt, cæteros pueros non accuratè ſanos actionum integtitate,& nutriendi facul⸗ tate ſuperabit, ſic ſenex reliquos ſenes, atq; ſic
ccteris actiones obtinebit. Inſtantial.
3.. 1 1 tiohes, ideo Reui noun polle„ut accuratè ſanus
Qui verò corpus accuratè ſanum omnes
fundamẽ. gumentantur: Si accuratè ſanus omnes ope⸗
apparet. Deinde dicunt, eos, qui ſicco tempe- raméto excedant, prudentiores eſſe, quaàm qui
ſunt juvembus prudentiores,& ſunt frigidiac
ſicei. UInde accuratè ſanus, cùm in nulla pror- ſus excedar qualitae, non poterit omnes ope-
ſemper accuratè ſanus homo perfectiores præ
Sed urgent: Multa eſſe animalia, quorum actiones cùm longè ſuperent hominis opera-
C.
ohnes lcie nleur odot dablunt: etiam eeien gatesehtan Nvn Vul Varum u, quohi alits omin bbsetprope lalttntul poris cnlo mein trum
nes moders
Gioneactic Denleogi rolen mech nasatzcdior
jevat: mnde fermalonen
inactioeibas
marar Veumre
matio uter
bus teſga belemball
inme imbe 5 4 un ſerh qac

D
deu M Stelanmnm deite ſotem lacc Sau owdes, delted s, decelln dune eAcolrarg t Kus n ndedirNi wnlt plusCln uhud E calidolun cors e tbacdtiones bod Man puetbin dicu aqulliccore nprng a rssellegun uop erundan dt raden«Klurch arelt=uminmuin tne, Atetttontedt epeit N ans.
04 E Em commn rndi ua lo cinxer cu E ipb. ban w al:accucate- rret Nejos donn nregn.-lunld rſcoe I lod twan (unos fetecun ben
alta Suma
u
54 81
la,pes
Conſtanti conſer vanda. y omnes actiones habeat perfectiſſimas. Nam vulcur odoraru ſentit, que longiſſimo interval- lo ablunt:& aper non modò hominem, ſed eriam cæœtera bruta auditu excedit: unde vul- gares extant verſiculi: Noruper auditu, hynæ viſu, ſimia Luiſlu, Vultur odoratu præcellit aranea tadtu..
Verùm hæc difficultas nullius eſt momen- Keſponſio. ti, quoniam hominem accuratè ſanum cum aliis hominibus, non cum beſfiis conferre no- bis eſt propoſitum.„.
Inſtanrt ulteris argumẽto deſum ptodcor InſfatialJ. poris conformatione, quæ cùm æquè In for=- me inſtrumentum at; temperies& opetatio- nes moderetur ca tamen, que media eſt, perfe- ione actionumnon teſpondet denſæ& rare. Denſa quippe externis injuriis reſiſtit,& reten- torem mechanicum roborat: Kara verò inter- nas affectiones facile abigit,& expuliorem ad- juvat: unde ſequitur& denſam& raram con- formationem meliorem& perfectiorem eſle
g inactionibus, qudm quæ inter has media æſti-
matur. b Verum relpondeo: Rara corporis comor Reſponſio. matio, ut expulſorem mover,& internis aſte- ctibus reſiſtit, ita in ipſo expulſionis munere facilem baliami dilſoluti onem admirit, unde lumme imbecillitates& viriurn defectus. Den- lam verò quod axtinet, ca ſicut retentorem.
1050⸗
.

790 De Janitaten
Objectio.
Reſpenſio:
optima, quomodo in natura reperiatur.
roborat, ita expulſorem debilitat, unde colle-
ctio excrementorum,& lerna omnium malo-
rum in corpore procreatur. Jam verò confot- matio inter raram ac denſam media, cumtan- tam humorum evacuationem& retentionem promoveat, quantam natura corporis pollu⸗ lat, immoderatam balſami diſſoluxionem& virium jacturam prohiber, unde meriò petfe- ctior& laudabilior cæteris judicatur.
Sed dices: Siillatemperies dari non potei
vnde ſigna& notas de operationibus ejuldem deßami poterunt, cùm non entis nullæ poſſint
eſſe atfectiones& accidentia.
Reſpondeo: Quamris temperies accutatè Temperies ſani non derur totaliter in noſtra hac ætate, da- tur tamen adhuc ſecundum quid, ut quoſdam invenias temperatiſſimo cerebro, aliostempe- ratiſſimo hepare donatos, in quibus actiones
ejuſmodi membrorum perfectiſſimæ conſpi- ciuntur, in aliis aliud animadvertimus, cuſus gratia ſigna illa ſeparatim in natura esiltemtia
collectione quadam ad unitatem reducimus,
—
ut id optimum, quod per varia corpora diſper-
ſum videmus, inductione facta, ad unũ quod-
piam centrum colligamus. Cujus rei exemplar,
cùm in multis rebus natura nobis ſuppeditet,
nihil hercule obſtabit, quin& artem, quæ na- turæ eſt æmula, præceptis de tali temperie ad-
orne mus. Neo eſt dubium primos noſtros pa- tentes
nes du fuetdn
dominun rentia on
geron:olt (ampuch
Sedel dimenſe ratichen enimte
9 ddu dinenlo pulchnun mcec jore rimi conifieie gentiasp dantin alteramll
ceanigri telgoſde-
der ſepno
ſoodint.
poncelel modab perkece compager
catselnc Rconcuti 4

d mte M e bln ne dium emorrim epioc hnſcha mmac gn umeta atad M rem K nren hunct an an coymi aum1Aliiſolorr mnpr lundemen bilor ſüdicann Sillt cia duin D0Otas lanonddaha an m zennönuh 8KA 2n.
0:Qu ftewpelen trotal nnoltladrer nucſes be cnquidu ernil? ferebloab
Cnſtanil conſervanda. 191 rentes quid Deo perfectiſſimis omnibus do- nis fuerunt ornati,& tanquam centrũ naturæ hominum extiterunt, à quibus tota eircumfe- rentiaommes nempe populinationesq́;, deflu- xerunt, mtalitemperamemo punctumomne ſumma cum dignitare tuliſſe.
Sedeſt quæſtio: Num etiam ſtaturæ juſta dimenſio& proportio ad accuratè ſani conſti- tutionem requiratur? Dico quod ſic: Cùm enim; ut ait Plato: TIceꝝνμι αQ⁹νιννQαeʃuϑ εν a- Aby 2 dxαον„quomodo in hoc pucherrimo dimenſio& ſtatura præteriri poterit? Si enim Adaccura- pulchrum elſe oportet hoctemperamentum, tèſani cö- nullo exceſſu immoderatũ erir, unde nec ma- ſtitutionẽ jore nimis mole, neque minore, ſed mediocri ſt“turæ me
„ 1 diocritas conſpicietur, arq; in ipſa mediocritate, ſi dili- requiritur.
uedo* in qabot nbcos dfectlllen S alid a.M adfeciind a ſeoi. in naruraei adan ERitaem 5 quo dm opn undus* cactaadm ollt rCijncle chd 4 nods f „ n&aneng
bſtat mn , de ulteces * mosgo
clid K Prn,
1
gentius partes corporis mter ſe libraræ perpen- dantur, nullo prorſus defectu, exceſſuvea here alteram ſuperabit, aut ab alrera luperabiturſed dextra primum ſiniſtris, æquilibrio quodam reſpondebunt, tum demiq; lingulæ raram in- rer ſe proportionem Geometrica ratione cu- ſtodient. Major ſiquidemn corporis moles, cum Pondere luo aggravet ſpiritus, non latis com- modsè ab anima gubernari, aut functiones ſuas Perfectè obire poreſt. Minor verò corporit compages, dum clauſtris quaſi animam coar- ctat& includit, nimium 4 ipla commovetur & concutitur, unde ignea quaſi vi efferveſcens 2.

292 De Sanitates
attenuatur,& macilentũ redditur,& quiapo. tior ibidem animæ operatio, ideõò ad rerũ con.
ſiderationem& inveſtigarionem hominè a- tentum eflicit, qui fervida ſuperandi cupiqi tate quavis de cauſa diſputat, lires& ſurgia ſe- minat, quod freri minimè debet ineo, quem
nos deſideramus, qui omnes actiones perte-
ctiſſimas, cupiditates intra modum,& thymo-
les virtutibus conſentieutes obtinere debeuu
ante diximus.
Carur II.
De anomalia aceuratè ſani ex vitæ inſtituto.
7. Si accurate ſauus his præcęptis vacare ne- Jueat,& ſhonits ſuæſit, nullis diære legibun ſe ob.
ligabit, ſed varinm vitæ geuus ſequetur, mad ruri, modo domi eru, modoò navigabit, mod we- Hnabitur iuterdum quusſcet, ſcd t euentiuns ſe tx . lateraum haluso, inter dum frigidis aui uti debet inodê ungi mod aegbgere. 3. Nudus cah, gruns fagers, Suo Popalu umtur: interdum in cou vi vio eſſe, interqum ſe retrahere: modo plus juſto,niodo non amplizuſu- ee,. 4 7. Bis Aie potiu,¹ gudaim ſemel cibum cape- re,& ummodo coquat, ſemper qudm pluri-
munm.. .* F.(os-
riem au 3 ℳ0 fuuim 4. 4 varituuue exiß J. I. Naum quelihete tali, lur 6. Hat muuyrn ugri ern runaatmy 7. A unt uixn
u ſrau⸗
theli G blnan

e,
= edaitun 1m o, deöa (tionenta lupetan Ad lah S adeh betus IEn nes aahn * moduna 1r obeinente
fnlIl.
dnuéſarit
lr o.
1 pre ecrtum
A Aaehn bhu 2n ſazun
4 edffezumn
5 raum en fii 1 plgen. ere; ſuſ u ſe unn 1 adu nuunp
— 4
.
1
/
Conſtanti conſer vanda«. 193
y. Cncubuum vec nimus concupiſcere, uec vim pertimeéſcere.
CAcur III. De deflectente temperie Balſa- mica.
1. aSera ders accurat ſani: ſequitur fle- Fentus ſani.
2. Fleclit awtems ſanus aut ſecundum emye⸗ riem, aut couformationem.
3. Secuudum temperie dupliciter: Aut enim ſecundum balſamucam, aut heriomramn..
4. Balſamica declinans eft, quæ fecundunz varietaté Palſami aut aſtri microcoſmici diverſa
exiſtat,&reſtondet naturæ tellarum errancium.
F. Estg, quintuplex: Saturuina, fovialis, Martualis,¹ enerea& Mercuriulis, quarum- qualibet Ausplci variat differétia;ut fit aut Orien- rdles, dut ccidentalis.
6. Satornina: Si Suturnauas eft Draem,ulisaho Tili Satan mines proereat favos: commodé habentescapillis ni qualos nigris, cr gpo capite, oculis magnis, ſtatura mode ſint. ratatemperatura humida& frigidoe.
7. Si Saturnus eft Occidentalis, filii ejus 2 unt nigri, maciltnti, par vis capillo ſi ſimili, modern- ta ſtatura, oculis nigris.
F. Aptiſſimi ſunt ad res divinas, abſtruſas 8 intricatas coutemplandus, ad Teolpgiam, Ma- chehin& Aſtronomiam perdiſcendam, in iug, dAelectantur plurimum& perficiuntur.
2 9. Jo-

De Janitate 9. Jovialis: Si Jupiter eft Orientalis, homi- & amabiles, capillitid me- diocri, nigris oculis,& benè magnis, temperata- ra chærionia, ad calidum& humidum mck-
ſint filii Jo⸗· Mes profert colore albos
70. Si ſupiter e Octidentallis, albi quiden, eoloris, ſed non tam decentis& florentus ſunt, tapillis rigidis, aut cal vitie, atura medurri temperatura humidivre. 1. Apti ſunt ad foreuſia negotia pertrattan da,& ad Philsſophiam naturalem, ai, in ambi tioſis negotius civilibus valdè deleclauur,& na- turæ ſuæ ſutisfaciunt. 3 12. Si Japiter cum Sole junèt us fuerit, coryu bonum ſpꝛrat odorem, quale fuit Alexandrita. gui,& ad regia officia& utgotia fiunt habil ſed mles noſtru atas vix aut rariſimeè fert. 13. Marrialis: Si Mars est Orientalis, fli beſcentes fiunt,& bonæ ſtaturæas valenis culls caſtis, hirſuti, capillameuto mediocri, tem- 3 peratura calidiore& ·ficciore. 14. Si Mars fuerit Oceidentalis, rubente omninò, ſtatura mediori, exiguo capite; ſubte nues, flavi, capillis fiavis& rigidis conſtitutione corporu ſiccau. 77. Aptiſſimi ſunt ad negotia bellica, in qui- bus uatura horum deleclatur& perficitur. 1 15. Venerei Jovialibus ſimule ſuut, niji quo li Veneris. elegantiores ſiat plaufbihere& mulibri
4i Marris. ejus ru
(
dureſac vier vñn V. MA Mat inn ſu erufas 5 uslu i Gnß cri tam vergate 9 ℳ nut run dauuu, 3 ſccuun. 29, 6 Nauinal cmna g 44. 99. um di ruuramj aa la conn niacd eamiſt
De
1ℳ

de Kte Cenſtanti conſer vands. 151 9 9 9 ſtfiani aptiones,ſ⸗ uceulentiores, ac denig teneriot ès,pecu
ma uchinmi Aariter verd oculis ſublucidis decentes.
kale, ed mamm 77. Ad Muſcam& luſus Venereos incli-
Ad C ſuna naut, in quibus maximé dele ctuntur,& naturæ ſuæ ſatisfaciunt.
niterei ten(deutalbah, 18⸗ Mercurialis: Si Mercurius eft Orienta- Aales fi⸗ 11 ercu-
s tin euu e lis, filui ejus ſunt fiaveſcentes, ſtatura temperata tlales 1 un ſamn S. confõrmi, oculis exiguis, capillamènto medio- 15an4 cri, temperatura chærionia magis ad calidunt⸗
vergsnte. 19. Sin Mercurius fuerit Qceidentalis, Naue ens edelch erknt; rara G tenui corporis contextura, oculis ſrin rardi is pedibus rubeſcentes, temperatura ½ an hcciare. Sn E uiaſ 2. AMercaturis& peregrinationibus genio tadnd Lfutſn ſua indulgent,& er eloqueutia ſtudiũ ipſi Mer- mru*rnegnüſti 2e6,2,e n; Der etoeos 9 iyß u Iſa currio ſukjiciuntur,& perfecti fiunt. hans Süra Iß 21. Haſce conſtitutiones aduuvant So& Lus- dals: uch hus na: Sol quidem ad decentiorem corporis habi- uaun= wme ſanl„ Gr gratiam: Luna verò ad robur es tempe- nſann menvmi raturam vividiorem. b mé. 22. Anomalia hujus eſt ſtemperatura aſtra- Ned Orrumtäi i2 commiſeeutur, ubi pro vdristate miſtionis va- unA M B evhg it riæ ac diverſa naſcuntur temperatur us etiam cnulli* nguluin ex miſtura ſiguorum dignoſcuentur.
4. u ſeiſ 4 awnnishel, b C 4 r u T 1Il
Stur G e Detemperie deflectente calida. a eriſe Se hmlaſta 2. Temperias chæriouia et, qua flestii ſecuv- iut pu Ino mün P 3 Auns
ſantd is negatu dusehi t uraema,

796 De Jauitat⸗ dum tincturas, à naturà ultra primam ema- santes.
2. Dita tot gradibus deflectat. Si vita rai, impediorit, error in coutrario potius, quam m 6. muali committatur.
5. Tincturis deflettit vel ad salidum, vel u
Figidum: idq;, aqualiter, aut iuæqualiter. 4†. Signa deflectentis calidi ſunt: fracuuldu-
Quales
fint᷑, quo- res ſunt temperatis, puſſus maiores, fiequentins,
rumtem-& res piratio frequsntiar, dum infantes ſunt, ler⸗ Sues ca- zzunt, augeſcunt,& caæteris articulats citss lo- a. quuntur: Coctio duriorum e valiaiorun cibo- rum ipſis con venit: urina& deje tio coloratiora Junt: maturi jam ſi ſunt, Veneris fiunt appeten- tiores ſemen his craſſiuſculum& fervenrius:ma- ſculorum generatores ſunt, tevaperatis percipiun- tur calidiores, colare rubido ſun t, pilis nigris, hiſha- dis, citò natis, Venis latus graciles Sadipis exper. tes, niſi vita inſtitutum& conſuetudo in pedierit, calefiunt prompte. 1 F. Diata: toridem gradibuu calida omnia.
Fce HROITIOV.
.„—o. 3 Temperies Ungvis ſlectentes ſani, ſi cum accuratè deflectens ſano eonferantur, quodam modo in- nonommls tempotati dici poffint, non tamen illa morboſa
t intemperies morbola eſt, de qua in declinante ſanitate agemus, ſed cuique eſt naturalis& sonveniens. Idcircò etiam ſui conſervationem
pet
upofa
fn
5
fim mpelte
aͤm elht
neicca Kocen temper qpadal ſim lic lHogrli nin 2 co techp bu ald restem Fallat.
16 denst
lnſenna
7 ener men 1

de„ Conſtanti conſer vanda. 197
per ſimilia appetit; cùm alias, ſi deflecteret à temperie genuina, reſtitutionem per conitra-
pradl,*...
na 3 m ria poſtulatet. Divertitas autem iſta provent, Canie di Dotius, aan„ ua alter VETHltatls
eu.. Doniug an tùm ex primigenia corporis natuta, qua alter temperiei.
1 r Uuthhn akeero calidior, Kigicior. Hamidon& berie 5 10 procteatur,rum ex vandiſ di hee 8— 4 x 4 Tie r. un temperiei comes efta idua& individua, ubi bſen:a quædam comparate duntaxat, quædam verò, uu amaſen ſimpliciter talis dici ſolet. Idcircè omnes& Irſuen n infann ſinguli infantes calidi& humidi cẽſentur, quo- 9, aniuue niam propter humoris copiam& ubertatem la dd ́ udddn eo tempore corpus plurim m adolelcit. Co- gerit t, e wdeſectua pia verò humoris major aut minor complu- nt knenuſu res temperamenti ordines ſecernit,& diætam aa möfmun varitt. b erud emzeräuſn 1 CaApux IV. een unpug Detemperie calida& humi- veas 4 reils&saiy 42.
afiratat vueruuun t. Signaà temperiei calidæ& humida ſunt Quales
Senſus hebetiores, ae motus temperatis tardiores ſint, quo inſomuia viſi plena, ad iram proni, nec tamen= rum enn Sca dov Fri, pulſus molles, ſanguine redundant facile Peüeses 27 12, a. ni, bem Venerem ferunt, ætate ad eam maturi cito ſe, l1ddW. ſsef n en eſfundunt: ſemen his multum,&onſiſtentia oeon* nu Pauld humidius, ſpumoſum, excrementa copio- petxic 1 u,n ſa G moderaté cocia, color ſanguineus, corpus 30bc= dequni molins& carnoſius temperato, capilli ſubflavi,
que chun rotti,planiscraſſb molles, alveſcenies tandem.
1 4 emus, 1 3 .. 1 AlMcicl t aaflicoh P 4 DI⸗
pte. etutuder lhu ralun

198 Dae Sanitate
DIIrA uantd
r. Calida& humida pariter eſto. arſezu
2. Exercitatio his con venit madica„E ſen- riem. ſim adhibita, læuiter calefaciens, balnea cahda, 3, nuntliones exx oleo, fratkiones. Somnus temperau fauul
prolixior. Stratum mollius, umbra tepens,otiun, mora in lecto pluſcula, venus teꝛperato rariar.
. eAlimenta mollia& cocu facilia.
4. Domeſtica, nec crudivora, nec Voracia. herbivora, non frugivora, multibiba, tenella,mi- aas nus exercitata, loces depreſſis nec editi⸗ procreats. jau f. Diſces cartilaginoſt, anſerum carnes lalle uad zutritarum, anatis& volucrum paluſt rium pi-
—— —2 — —8
— —2
RAleili ſcium capita ac ventres, alimentum ſapè ſum bayjts ptum ac multum, ſi vire⸗ ferunt, ova aſſa velelr n Xa, gec tamen dura. 4
6. Las aſininum, bubulum, caprinum cum, aun
melle. un 7. Ex oleribus rapum, ex fructibus ficus ui lan3
nides, hotri uvarum, Pyra matura, vinum rubel- jmu lum vel fulvum, paulo calidius Smeracin um- i
perato. ter De infantium Diæta.—
1. Si ætate increſcente Nectat, eaq, tenellaſt, ins iira deincep⸗ ad vigorem curanda. Infans ſa- 2. Signa aute ſanæ infautiæ heoſunt: Sima. 1 nus qualis. ter tot ogeſtatianis tempore ſana fuerit, maguq, du Aex ſano&; incolumi viro conceperit,& infent aſa
pſemet eiulatum recens in lugem editus 16 129 m, 1ee ace Reen a.
„*

de A d 1 85 Wurreh.. 1u tmäuug * u hahet. hr ⏑η omnue 1 2* hratmn leulat A wmpenaon anl rafui 4)nes Dura nen 1 uns ae. khhaln euan Nrreuu ruligi dſerumea uuCAm hauſ uend eutun, „ ui u. nus n..
1 Am ayim
unin K vfmuauui um, uurs, uun
pauld du Cenu
infin r)jen. nonſcs Dltt,1ahn ir-re ula ſans is hulſiu uttens ma fuertg lamit W uttyei, man anten eüut
Conſtanti conſer vanda. 199
idum ediderit, colore ſubruuro per totum corgus Harfo, Vvarianti tamen ſecundum cuiuſq, tempe- riems. 3. Itag, quam primum recens nauzu eſt in- Quæags- fans, ubi modicè requie vit, ab eius uentre digitos da ſint cir- quatuor ſcalpello vel cultro acutiſſimo praciden- Sa infanté dus eſt um bilicus: eog, præciſo ſanguis inibi re- recens na- ſtansexiccandus, inſpᷣerſé extremitati ejns pul- m. vere ex holo armeno ſanguine dracouis, myrrbaà, ſarcocolla,&c. Et lana torta, vel lycio wn bilicuus ligandus, tribus digitis à ventre menſuratis, de- inde duplicatus um bilicus,& lana in volutus le- viter in medio componatur,&s ſupra umbilicum hapſus lana madefattus impanatur, ad um bilici ůguram formatus. b 4. Deinde toti puelli corpuu olso glandium, aut muria ſalſa perungi non eris inutile: Inde quippe cutis tenella firmatur,& munitur contra ea, qua foris teneram leædere poſſent, qualia ſunt, fumus, frigora&reliqua, quæ, dum ſtatim à par- tu infuntem attingunt, ipſum coucutere& offen- dere ſolent. r. Atq, deinceps bis in die, horarum aliquo: interſtitio, poſt cibum ablucs, loco obſcuro,&tom- peratè calido. 6 6. Lavatrix autem manu dextra levi bra- chio ejus pectori adacto) infantem prebendat,& æſtate aqua tepida, hjeme calida, aut generoſo vi- no, ovorum vitellis duobus adie ctis, à colluvie omni

2as De Janitates
omn exqwiſitò pelluat, atque, uuguibuu pracijis, fordes è&narihus digitis exprimat, atque aures& anum minimo digito purget, anumq, dicpoſcat, orus omuem ſativam immiſſo digito tollat, levi. ter giugi vas& liuguam confricet,& priſans
ſucso detergsar,& leniter oculoxum palpebru
diducas.*
7. Cumq; corpus ejus fwerit aliquantulum cale fatiuum, i um in tepidam eum deponat, ao ma- diduns jaus in fanté molli linte olo ſiccet,& mem- Sra ſingula le vibus preſſuris efformet, atque er- eulteuts effingat, manuum denig, placidiore com- preſſu veſicd locus deprimendius inferuiss, ut qua- ſi doceatur natura, in hauo partem emittere lo- tium, cauòm antea in urachum ſoleret. Mollibus linteulis ac panais, levibus brachiis ad coſtas por-
rectis, oνolvatur demum, inſtitisq,, capite oper- to, peraisciatur& ipſius naribus oleui iniicia- kur. Deiude, capite ſuper latus elevato, cunabu- o fita viter ſemscirculari motu quaſſo ſuccentan-
tequapiam obdormiat: loco temperato, nec valae
uuscido, nec ſtrato aut capitis pulvino valdè moll.
9, Quarto die à partu ut plurimim ſolet de- eidere um lulici pars promineus, ideoq†ue eotem- pore locus iſte illinendus cineribis teſtarum- cochleæ, vino nigro&d auftero exceptis, vel plum
9 uſto aut cinere ex ungula vituli, tali ſuilli&
Iimelibas: atq; fuſtum plumbi denarii magnitu- dine cavum umbilidi eſtugat,, 9. Dum
9 fiund na corp. amolt ftmn ale Comh faſcia lac* Tpcatz
0. largi telach
1 Ie ntl ter nl ube T
Comt. 419, 4 im cfen quci 45. kuytt legn
ſcun
men

De, * SD„bagaihun 4 Iua agutt Lug auunaiß nmd An 4ud ule ane thuen 6 „O, 4& walnan 1
ut, diu alruna uurn R☛um lepeut en eoh ſeeng. us fum, nuas vnn yliih d A. auinfenu, 4 A ua herremen mun& ſalerr. I u, Eu achurauth raen ſittig, an s aribuu alesun teſ*j A zelevath, ncus“ Jugſiſta mist αumyercthun uut aiulvintuuli 4A Krnimß er3 A un, ümzuet ac venla tis ℳ ☛G erunnün der r ninb ch 2 m idencun ua r,
4 4
Conſtanti confervanda. 201 9. Dum ſatis ſolida fuerint membra fa-
ſciandus, tumq, ſenſim faſciæ auferendæ, atqus
ita corpus tenelum traclaudum, ne membra il- la mollia in conformationis vitia incurrant,& ſĩ fartè à naturali conformatsoue alrquid defle- xiſſe videbitur, id ad naturalem ſirudturam commoda deltgatione revocandum; dumque faſciatus reponitur, cura adbibenda, ne auſtor- ta cervice, aut ulla alia parte minns dextrè ſis locatuss. 0. Si zufans jam tres vel quatuor menſos exegit, in ulnis geſtari poteſt à nutrice ſemper an- te lactnionem, nec unquam pofſt.
m. Uhue dum matris temperatura priſti- uæ natura reſiituatur, infantem alia at que ma- ter nutrix lactet(anie diem quartuen matris ubera ne atiiugat) vel decem horas os orauem commotionem umat modicum reetil:r decoοε alꝙ, deißuwati⸗ quo autrix oseins:nar wul-
ſam tepidlam pot inſtillet: ium die ſecunda lac offeratur.
12. Nutricem elige his ſignts decoratanz. quæ iu cleci ioue cou jugis diximus: à partu eſis 4. vel 59. foles, quæ marem pepererit, nec abor- turt canſuevεris. Porrò ſana ſtoο,& moribus in- tegris, cottu abſtineat,& gonceptum ſugiat- quæ ſiĩconc epe, it, alia eligenda. Optimis ntatur ali-
meutts, ad ſatis largiter ſe in vitet.
Optimte nutricis notæ.
15. Iu

officia.
lac nutri- cis&lacta-
fervanda.
Nutrieis.
Qus circa
rionẽ ob-
292 De Janilnte
33. Iaprimis diebus, quibus laclare i weizit
ſimplicen cibum ac levem accipiat,& potum di
lutum bibat: poſtea prout robuſtior infans eda dit, cibas ſolidiores non recuſet: Omnia, pacsr Luam dulcia, fugiat ſaporibus inſignia.
74. Ante quam applicetur mamma, ſima ter ea ſit, craſſum ex uberibus emulgeat,& aqus cauda moveat ubera.
1F. Nutrixninambulet primum, poft mam. mans fricet,& modioe poft lavacrum tem yort. infantis ors appiicet,& prius fingulis vicibu mellis nau villum ex pauco vino lingendum mi- buat: item lactis aliquid emulgeat,& maumil- læ preſione infantis ſuctionem adju vet: ſii ingulu laltationibus coprã parcam adhibeat, modò des trâ, modò mamma liniſtra.
16. Lactandi verò tempus oportunum el,
ciena labia frequentius maverit, eag. aperxuerit
ar ſæpiuzs.
2 27. S&i lac uutrici defecerit, uberius dlatur,&
quidem cibis melioris ſucci reſiciatur, ſi penuria
cauſaſi ſit: ſin alvus minus ſoluta,&s hæc ſiſtenda: exercendæ partes ſuperiores, ubera fricands,&
heuu ex aqua teente fovenda,&s oleo violt,
in quo muſcumsthus& landanum Fölara fint,in
ungenda. 1g. eAA proprietate lae augent lumbrici terræ quing, vel ſeptem ſiccati& triti, cum paſſis ex ce- revila coctu,& jejunè ſumpti ad dies decems ane-
neila V ſmats gen uſts cancfi magij ſru

lacos a igau 441 29*m bee
bera.
aunbN um, 30 nucien Tugun a cet,(, ſaxule exas 1Lngeua 4i 5 id er, On
nu ſad: adu
dpern d vieu,na uußſ
un An pertun 1
muaut M utt, rag h
ici de berute aru- 4 xiunn ſ uid A 0. Glur
ayes vnufiuu ene Su, Gua as d än fauns ln 1
4½* 5 3
Conſtanti conſervanda. 20 aneilum item viride, ſemen unethi aniſi, pa⸗
Riace, marrubium, carddamomum, caſeui re=
cens jus ex caſeo veteri, ova perdict⸗ ſorptui Aata, cancri item cum lapatho& apio ex jure cocti,
2n ae ſtemn perlar emun Ralli,& c. Seouens jre- Jonlum optime conducit at dactts: Hopia⸗ Ne jts⸗
KFauu. capbnis aut gallinæ, candiatur cum cinam or
mi nace,t ‚ehiea quuntitate, clisjetto Fimul in eo ovi luteo,& ſorbendum præbeatur.
19. Lacſininmis craſſetm fuerit, nutrici pitui- ra tartarea vomitu lcaxtar,dal eis& laboribus cibum præcedentibius exteni: eruyr, cibig, ſucci te-
nnioris Ihiuniu„cum cozRe nrntis acrimoni
expertibus, ſumat, in juſculis origanum, 2 Ens
pum ſatareiam, ih mumn, Se. 20. e⁴oſtinent à cibis craſſiorꝛbus& viſco⸗ ſis, à coagulis& animalium exetremitxsbus. 2. Lac ſi ninis tenue fuerit, nutrix a libori- bus abſtincbit,& pro veltu uttenuunte cibbs craſe fiorix ſuoci ſumar, ubi commoddus erit uſus alic, orize,& extremitatum quadrupedum': ut ſumt pedes vrus agni, haxli, ſuir,&c. Panis imila- gineus eſto,& vinum dulue abſtineata d bibis c- hais Suaromatizatis, à vinò acri, apis Ghad Deu 2. Quod ſi cum tenuitate acrimonia quog; couiun fueritia ſalitis& piperatis, aut quovis modo nimuinn tinttis cibis iemperabit: Lavet iꝝ aqua duli& temper aeiſins cibetur eduliir: nun-

nunquam jejuna infantem lactet, ſed ſemper an- te cteᷣum aſſumat.
25. Lac vitioſum omne aute emulgendum, quam puer mamma admoveatur.
24. Si lac coagulatuen fuerit& concretum, menta contuſa, vel pultgium cum farina ſemiui lini vel fænugræci, pauco aceto admiſts, amnu applicanduna, vel ſuccus apꝛi cum cicerum fan- na ẽs aceto miſtuus applicatusq, comcretionem la- ttis dißolvet.
25. Lacſi abundaverit, cibus ſubtrabendu &x pstus, extrinſecus mammill 29 intéegantur ln- tes acero acri perſuſa, aut abluatur ascoctomyr- ri& roſarum, cum pauxillo camphoræ.
26. Iufaus bis aut ter in die mammillus ſu- gere permittatur,& quidem ſemper ad juſtam, ſatietaten,
27. Sæpè accide, ut infauter ex faucium ſub- limitate lac, quod fugunt, deglutire non poſſint, fed idlud per nares reddant cuau ſuffcatianis ye- riculo. Aitrabit uaag, ſublimis faucimiu con. Aututio inſtar cucurbitulæ bumorem, Jui pra- terflait, nvc facilem deglutitiouem permiitit. Mor u vat, ſi, Aum lactantur, altius capite tollo- rentur. Quod idem eveuire ſolet omnibus, qui- Hus copiofius lac è mammillis affatim aflluit IZum namque etiam exundat in fauces, gulam Ey uni ver itan infantis os, ac ſi velit lalientem- eppria,,e: Ar gue in hiſce ſeuper dt fatli
2b
1
Muc Net 28 umr yrove Nui cun) er 3 cenn run nunſt haui 34 dua te eal 4 fael Limi arle humm
mubo Gaa 34 Eatuu V kem 4 Suupu Aend luy

det
unfan e hen 29. 4)ean
unt mhe enuan 1u 4& vatur. 4ꝗ eri Geun dapd cun famn an 4üniſen rel ac icum ritenn 2 9 ☚ Jeungun
land cihm ſaum Jeru A au 2* faa ama m,8 rampkun u 44 t drdie maun 1,0 d—n ſemyru
ilt1 A taer funn 4* epgl lunm 27 5 afirau it ud △* Uumn ſuu url umoren, 5 cien uituuen zn d Ar, alut ahu n vſwruandh 1An fn 1 u aru fauuui fan c ſerl it/ uün a4 Jun 1 e ſen, N de
Conſtanti conſervanda. 20 Artlis emulgendum aasenasn os mammila ap- picetur..
2. Porrd 5f hianfantem jamm Iactatum cubs. Iafantes tum repanimiiuts,& cuuarum agitatzone ſomuuis i incunisus provoumuts,a vrolenta& dura commuti one ab f0 nter, ſtineam us ue lac paulo aute ſumptum es mocu in r fendlas corpore infantus corrumpatur, iꝑſum ꝙlædat, aut h.dan per Se,ien reuciatur.
29. Ladlare autem iufantem quans Vis 4 vr- cenna per totum hien nium iubent noſtra tamen runſuetuao obtiuuit, ut raro ulira annum G ſex menſes prabeatur,& in quibuſdam Germanic locus tantum per anunms latant. J0. Sölo autem lattis uſu iufuns conſervau dus aut alimento iterulemto, doneo inferiorcs den- tes ediderit. 51. Deutire aktem incipiuat iufruts Meuſe Signa den-
fer ſeptimo: qwibus tum multa oris jaliva, tiomis.
gingivarum dolar r, ac venter ſolutuse K. giugi Vis arals papilia ſtringunt, ora illorum rlutt in- Nammantur, Sdum gmoivæ;icanteer, qndjſi de mulcentur,& contanguut iꝑſis eo tempore febre⸗ G& Sanur ius
2.(ura huius aſfedtionis, poſita eit iu miti. Quecura euuun doloras,& ernuptionis, mormotiene Eaau- in dentitio tem aſſequmur, dum inc endiun ſedamus,& neadhi- gingivaslaxamus„undle Maxxillas lanus ſuocidis, benda. aleo chamæmelino iutinstis Hvernus, gingivas bLuuryro& melle parits: muaſtts ieniter fricamus,
—

20⁰⁶ De Janitale s aquâ dulcisalida abluimus, vel aud malva deſtillatä, aut, ſi magnaà adſit inflammatio, aqus faai minoris cum aquàâ malve mixta. 53. Mutrix eo tempore abſtineat u ciborum ealidorum uſu, à vinv& fimulibus: utatur refri gerautibus ex lactuca, endi via, pultibus ex hi-
G- Adurorum maſticatione caveat. Dentitio- 54½. A proprierate dentitionem promoum ned hacd dicunt cerebrum leporis aſfutum: Verum in bu
a. jus Aefetu,gerebrum hadi gallinarum, vitul, ò ovas in uſum recipiendum. Itag, multi feliciſuo-
dentes apri& lupi, quss mnlieres ubſtrater und cum coraliis infantibus appenduut, quibus eg præſero dentes viperæ marir,& ias pidem vi-
dem cllo adligatuen, ut ſtomachum tangat. La- pider vero gammaridum eodem modo appenſ, certo txperimo dentitionem promo vent,& dob-
res mit: gant. Attrabunt enim vi magneritaſal aeutum, quod eo tempore in ſanguine ebulit, cu-
iui vi etiam corroduntur& calcinantur, ut qua-
P cemminuta& pulverixata poſtea æxcidant Alii qui coloquintidis radicem aunulo aureo, gut ærgenrteoaut canali aureo incluſam probave- runs, facilé quog, dentitionẽ eſicere confeſi un 36. Si
deogæerero vituli,&c. papilla ſemper frigidaßß,
ceſſa⸗ cerebrum o vVis melle mivtum ginivs he
r. Sunt praterea amuleta quædam, uærohe lo appenſa, à proprietate conferre creduntura
em menta 5 luguu afarl 9 male
medl fiat⸗ k 5 n f T 1 Am
.. „ 1104 1
N8
— — — —

de e 2 an zue 1 Maen d inß funa 4 emuxta. du iſlmeu ah un, uhuaan 404 is, hali 1 be Maſem aſenpe 1 er 1 n4& Larect. 4 Niuuen In; um. ve rn ilarm, Iun Waq mul 1 era* Kum in
unti tautu uuius dyrien 1 fren uhi, Aler hhe faun 4 niun, 5 upers Giſs ran, humunt , lem wa ienci&d remelen derd ain untm nten cupuui 1 „adus takinant) 6ℳ d yun uunti tem anu 41c3ℳo ☛ riulſun g e.: femnaz
Conſtauti conſer vanda. 2
36. Si deutes primores ediderit, tum bens Quæcura pram anſum cubum exbibemus: non tamen pul- poſt denti- mentauta, quc vuigd ex fritici farind cum lacle t tionem&
coquuntur, n bus ſapiſſimè infaatem ad plenum infarciunt ſrd ta, us æx me- 4. alla panis infuſa
medullam Panis trititei, matera ex a jua; ut fiat ννν‧d primo, deinde,&x eſiu acqud, edabe
ex ju e capi‚gallna„aut carns Vilultn« edenr in furmar pulmeént: cum momenta ſalir. Atque tum tempois interdun lac deneg andum,& po- rus Autus: us præbendus, donec prorſur abla acl etur. Atq, prout atate ac rotore crs verit, altmentt re- fit atnr ſeuſjm, ſrmioribusr, qudm in ipſa prima in fantia, omnibus tamen liquidis& calidis. Per Sarn tempus magna cura ¹ Habenda educendoru excrementorum, ne diutius, quùm par eſt, alvus Heceeur dotium ve ſupprimatur, aut eran ptratio cohitb'eatur.
57. Ne infantes in dehementes animi motus inuids, us, warnapere ca encluu,&A inprimis 40- lato eo, quod moleſtum habet(quod interdum ex Aiut uruæ quietis tadio oritur) vel papilla in ditd, vel votit modulatioue, del motu mediocri, idque velin cunis, vel ulnis, vel pendentibus lecli lais, ſe- dulò placandi.
35. Syvderit mulo ſiab initio impetuaſas Morosi in-
auimi c commotiones frangere, opſung uufantem ¹ ad obedientiam, manſuetos animi affectus,
nem Cit infantes audLcerata zu lacte jacc harato parantux. Vel. h. eſſe debeat
& ſtatim fin- lau- gendi.

2909 Doe Janitate laudabiles mores traducere ſtadeamuu. Tuut euim haud aliter ac catellus, qui primum corusi . 5. 3.1 vinẽtus poſtea couſuetudine lubens duceutisma- num ſequitur, ad nutus noſtros ultrò ſe compone-
ferius infantes perimat, Malac hitena collo appen⸗
4
39. Sieerroribus corripiuntur, cinn nihilm.
Aunt cuns coralius Noribus Hiperici conſiela
G& ſimilibus. Exbibent verò per os couſer vamſp.
rum pæoni, Vol ſucoui ejius infpiſſatum, Gn- liqua cordlialia.
4⁰. Per ſe mo veri queuut, cum ceperinire-
pere: ac tum veliementes motus cavendi.
Tl. Poftquam ſadte nutriri infantes deſe-
rint, Uiberaliore modo& ſuo ingenio hiliriter vi.
Vere ipſis permittenduns, evercitiis utantur&
alimentis leioribus, vittu tamen uberiori, G 6-
piuſcule Aato.
42. Cum puer à ſomno expergiſcitur, bane
8 F vendus: deinde dimitterndi⁵ luslere, Hora poſt
edere dandum aliquid.: deiude ludat diutiut,
post baluea fo ven dus, tuna, iterun cibandu. 3. Tertium aut quartum auvum agenttz, navigio aut vebiculo aodice agimri ſuſtinent 44. Septennes equitare po²ſunt,
1 84
15. A2b auno ſexto aut ſeptimo tum pueni, tum puella literatoribus Ulandui⸗ bumanisd, tra-
dendi, atq, tum non erit nectſſe balueis aſſiduis
2 ati ſed hora cibi inſtaute, mecliocriter exerceri, atq

1
2 ur am
herm d hiten ca
Mn. 8 liherii en
rhben erogemſe
uerud= 19
aacld liigiſan 4
4.
emeden uu, guman
tclemes a. uus calen ſuan 4 rin nfur ewaan Xreu hn nittend, weercitisi ru, wen un
nuer;— vyergähin adedn wululst Aust vie unti adus&1erun auu 8 434 m aunm unb einrih max ess oſit.
nun ſe. ſeptumo h rerbt dal kuma g o6 K eſe Halkeui biu aawvcrtu'd
*
Cnſtanti conſervandas. 209 atq ſi æſtivus urit calor, à cibo frigidam potare
poſunt⸗ 46. Duodecimum annum egreſſiaad Gram-
maticos tꝰ Geometras mitteudi,& corpora ma- eis exercenda, à decimo quarto verò ad viceſi- mum Mathematicis diſciplinis& ſapientiæ ſtu- dio incumbant,& pluribus exer citits ad corporis robur credantur. b 77. Etate florentibus labor& exercitatio validior convenit, cibus item plenior& va- leratior.
cROLIOV. AIverſitas temperamenti corporis noſtri L raͤm à primigenia natura„tum ab ætate, quæ illi comes eſt individua, oritur. Quæcunq; temperamenti diverſitas à naturãâ originẽè tra- xit, illa compaxatè duntaxat, quæ verò ab ætate
naſcitur, ſimpliciter dici conſuevit. Sic ſinguli
inkantes per le conſiderati ſunt calidi& humi- Infantes omnes ca-⸗ lidi& hu·
di ſimpliciter, quoniam in ea æxate propter hu- midi& calidi ubertatẽ corpora iplorum pluri- mum adoleſcunt: In ſubſequentibus verò æta- tibus, ſicciores evadunt, donec nullũ amplius admittant incrementum. Si verò infancem al- teri infanti,& adoleſcentem adoleſcenti com- paramus, quatenus natura hunc& illum tulit,
tunc non fimpliciter, ſed comparatè hunc ca-
lidum, illum frigidum, hunc humidum, illum ſiccum pronunciamus: Quamvis enim infans
Q hic
8

2*⁰ De Jauitate b
hic pro ſuæ ætatis conditione humidus& cali.
dus meritò dici poſſit, reſpectu tamen alterus, qui humidior& calidior natura procreauus
fuerit, frigidior& ſiccior cenſeri poteſt. Inte- rim damen omnes& ſinguli calidam& h umi⸗ dam naturam participare judic ancur. Qunte
& omnibus& ſingulis, quia ſimilia limilibus
8 conlervantur, humida& calida victus tauio
Infantibus preſcribenda eſt. Ideoq́; humidis alimentis, alimenta cte&c liquoribus alimentoſis optimè numiu humida tur,& baineis frequentiorib- juvantur, donec conveniẽ ætatũ curriculo pedetẽtim ad ſolidiores cibos ricim. traducantur,& tandem prorſus ablactentur. Tempus Hoc autèé in ablactarione oblervandum, eam quodnam eſſe commodiſſimam, quæ ſub principio hyt- ablactatio mis fit, cùm corpus jam eſt refectum ab autu- ni cõmo- mno& ſomni ſuccedunt longiores, meliorum diſſimum. coctionum authores. Quæ cura Cum jam ambulare caœperint, diligenter crrca pue- cuſtodiantur ab animalibus, quæ periculum ros eſſe de- ipſis inferre polſunt; ut ſunt: Sues, capræ, ca- beat, ut ä nes; volucres magnæ, ut, ciconiæ, grues, pavo- ambulaxe 3— cæperint. nes. Plures naunq; infantes ab hujul ſmodi ani- malibus læſi, dilcer pti, aut altero interdũ ocu- lo privati fuerunt. Equos quoq; calcitroſos& loca altiora, ne decidant, evitabunt, nec citca flumina aut riwulos ambulabunt, acus item& numulos ne deglutiant, videndum eſt. Acci- dit etiam aliquando infantibus, ut ex intento b felium
Bl
———
————————
uma 1 beſt 5 wece Whcian ſls el,
furm wec laun rot
gel
— —,—

A
So 12 ehuwii foli erunen 5 darunagne 1 4 A cPhſer per ds calidang Dng djeanmn. 1 2 fndba 1 durſ rcalchya Rldet nidialut Wralit Mr oplmen dequs iyjuranau o pedz mand ſolida K und Mrotcs hl dactul arblerantr liman lübptin dnſ 8 rickeäune ccedh a Ingooleh ndotes
„dumf;
d 8 6 n 419
ambul=erin,
ad unid In S, qpe ea Hunt,):Sdes,ch daen e Ollik ar mi M abbhopuhm lcerpt S ktero lteli mr. k uog; cdch n
— indont k ulosat d2 vunt,ch Jlard ndum 1 5 edu,ua
4 4 an 1 40
Conſtanti conſervanddn. 2741
felium aſpectu, tetrore afficiantur& intereant. Habent enim teles peculiare quid in oculis il-
4 8 —
lis lucentibus, quibus intantes tenellos malè
afticiunt. Quare etiam ab hiſce ne lædantur,
5 118 proſpiciendum. Idem etiam contingere
llet, dum infuetis ſerm onibus excipiuntut. Inveuias enim homines, quorum ſermo fin-
gulariter infenſus eſt infantibus, quo tam gra- viter læduntur, ut ſæpè ægrotent& moriantut. Germani dicunt: Das Kind iſt beſchrien. Hosjuvat, ſi balneo ex herbis quibuſdam Sa- turninis foveantur,& Jovialibus Solaribusq́;:; medicamentis corroborentur, de qua re alibi latius dicewus.
Borrò illuſtre exemplum educationis pue- rorum nobis à Platone proponitur in Alcibia- de his verbis: Siquidem apud eos( Perſas intelli- git) qui Regus filuus in regno ſuccedit, eſus primò natalem, quicunq, in regno unt, celeb'rant ſimul- que in poſterum quotaunis eandem lucem ſacris ac feſtis unerſa Aſid proſequitur. Mox verò nutriri puer iucipit, neq, id à quavis nutrice per- agitur, ſed ab ipſis tantum Eunuchis, qui in Re- gis aula omnium optimi cenſeantur. Nanmi illis iſdem reliqua omuia demandant, quæ ad pueri
curam æducationemgq, pertinent. Præcipus verò diligentiam adhibent maximã, ut natum ipſum decora& egregia forma habeant, ex quo mem- bra& artus ejus accuratè ac diligenter dirigun-
23 tur

2712 De Kanuitale tur ac componuntur. Ubi verò ſeptimum elaii⸗ annum comple vit, ad equeſtris aiſciplina ma- Ntros, atg, in ipſas venationcs mittitur. Annd au. tem decimo quarto curam ejuſdem ſuſcipiunt, gui maguiſtri regii nominantur. Hi quidem er univerſa Perſia delats, quatuor ſuat, qui tatehu omnibus virtute præſtaut, videlicet ſapientia, j- ſtitia,temperantia& fortitudine. Ex his primu Magicam docet, illam, quæ à Zoroaſtre, Oe maſi filio, profsca,& quæ nihil eõt aliud, quam, Deorum cultus idan regia inſcituta tradit. Se- cundus commounet, ut en tota vita veritatem ere- cipue colat. Tertius, ne quo affè cu aut libidue Luperetur, ſed libers vitam agere aſſueſcat, ſilig pꝓſi primum imperare, uec alteri ſer vire. Quar- tus domum intrepidum illum& impavidun reddit, ne metuendo ſervus efficiatur. Hæc ille. Hoc puerilis inſtitutionis exemplum ad Chriſtianorum noſtrorum educationem ap-
plicare poſſumus, ut à primis cunabulis eosin
vera Dei agnitione& cultu educamus,& polt-
ea ſucceſſu ætatis ad alias virtutes Chriſtiano
homie dignas traducamus. Cæterùm ut neceſſaria hæc de diæta infan-
tium materia plenius cognoſcatur, placet pro-
blematum quorundam determina- tionem inſtitue-
re.
PRo-

24: Conſtanti conſer uands. 283 97. 7
.IW 4 1 M4M. am ſeyiima PROBLEMA P dedee. f pau ſit alimentu fat vus aſtyin lar ac optiuum infantibuus ſ ae ai, nat t nutm 4 adultis vero nequauamnes 1 1 r„. 4 tlcu 2 1 nſtem ſt Reſpondeo l. Wia infantes vent Mn ur. R Ml e. gumptum melis comprehendunt 1 1 arvo lac aſſumptum.. 2 4=⸗ dalarr Wor Ert Au P². jib 8 ntriculus am: ftahn K. Jigerunr quãm ii, quibus ve 1 net„Klcetmn SLdigerunt, uctuat& facilè corrumpi- nait lelletſtgm lior eſt, in quo fluctuat a le Int. u0 üue krhf Ear 11 Propter ſimilitudinem naturæ. fane ,ut eaoh S enim ſunt natura humidiores, juvenes ven 8,6 18 adletalul& adulti ſicciores: ideò lac infantibus onge uad rſlitaan nientius eſt alimentum, quàm juveni us 36 ner, ut 4& D ita vernn adultis. III. Propter motum, 8 cum 6 au8 ... ⸗ 4) n, feua ultis ſit validior,& magis intempeſtivus, em Uer: ereaſun digeſtionem deſtruit,& lactis Tndftt 3 mnwe rienſemn admittit. 1V. Quod Lefaun ineeta r mds au dims ad nauſeam aſſumptum tueriti W eld doder 00 6 n ftietun h i conſneverit in ventriculo: Id quod eꝝ lesdo e&n ſilittuni rumpi con K irmodicè& ſxpids quàm is nt ususs ex ommibus ferè cibis immodicé P' di Aiana e a ſt, aſſumptis, contingere poſle, quo noltt da ecueun par eſt, affumptis, Sic qui vinum ad nauſeam . p perientia. Sic qui vinum 1Sam 1. UnN u probat experientia. Sic qui Vi 49, ut cscunah Ple am ſentiunt, ut fa- one& Tieducamst bibunt, ventriculi inde noxam ſ3 one& Mi⸗ 6 lè poſthacà vino lædantur,& abſtemii fiant. en d mittotes CU cile.4. 1 ille injectum ns:d ſertim ſi quid de carne anguillæ injectum 8md. Plale de bibonibus faſtidium vini creatur. nneceſ ur ec decan fuerit, unde
—
plenunt a dlenn ſ PROB 12 MA 1 1. 2„e
mqud ndetmÜ Dirum infans melius eueriarur 4
done u be- ternoquàm alieno? 1 * V Infantes cùm è ſemine& ſanguine matris
Q 4 pro-

214 De Kauitate
Procreentur,& toto geſtartionis tempots in utero ab iplo materno languine nutriantur& creſcant, convenientius& fiwilus haberevi poſſunt alimentum, quam lac propriæ matuu.
dummodò mater pene diſpoſita& ſanafic- Cauſæ pro rit, nec alia difficultas diverſum ſuadeat: utpo⸗ p ke cl sas. te ſi non ſit Prægnans, aut cacoch ymica, unde Thus alien 6 actis imminet corruptio, aut ele phanriali, ſer quam ma- bie aut ſimili infectioni corripiatur, aut animi terno lage aliqua affectione, meru, terrore& cætetis pel⸗ nutrirur.
Veneri indulgeat, aut deniq; lac lufficiens non gignat, ut inde ſatiari poſſit infaus. Nam ſtho-
rum aliquid in matre reperiatur, tum melius
nutrierur infans alieno lacte, quàm mattis pro· prio. Et id voluit magnus Hippocrates, cùm ait libro de aliment. texr. 72. Conſänans diſſonans. diſſonans conſonaas. Lac alienum bonum, lo broprium nocuum: Lac alienum nocuum, luc Propriu juvans. Quando enim harmonia tem- Peramentorum matris& infantis mutatur, ita ut mater à priore tem perie deffectat, tunc er conſonantia fir diſſonantia,& non amplius convenit lac maternum infanti, imò lac alie- nam, quod ante diſſonans erat,& malum, fit conſonans& bonum, utpote quod adhuc purum&ſa- num exiſtit.
cellatur, aut nifi forſan quotidie ebrietati&

den
Klotd e nor . donis de
dun unt nn weni„— wüate delh um laaden e zacoCyyci 1 n degben tectie. npiatur, dneme arole Ken ah kot Mnotidie ch Fual p lcloh cltuni t cutams. N. mmarn tiatur, un waliet e le,qoima. luit 24 Tppocrt
an bxrt. Zouſouann nau. lUienun za um: enum nu „On Sum hamna m mat E afintüöma ote tet e deftecht Rt dil u,& vodt nnrern i rfanti, imbt ated tnSerar Kn ſorunt Snum, dtpc odadg& um Ch ad lit.
Conſtanti conſer vanda. 2ʃ PROBLEMA 111. Dxrum in de fettu materni iaclis, infant alendus Iatte beſtꝛarum potruts, quum alter itus
homiuu5 Kelolurio hujus Prohlematis pender? pre- cedente. Sicut enim propter propinquitatem & Rmilirudinem lac maternum reliqais præ- feitur: ita quoq; lac hominis alterius præſtan- tius putatut lacte beſtiarum. Langiès enim à narura infantis recedit beſtiarum lac, quàm lac hominis. Et certè cum alimenta, ſi aſſiduè quis jis utatur, temperatnentum corporis mutatc ſoleant,& ſuam quodammodò naturam in- troducere, periculum inde eſſet, ur infans, qui 3 6.
* Beſtiarum beſtiarum lacte nutritur, in agreſtem magis lacce in in- diſponeretur naturam. Cujus etiam reiexem: fantia nu- plam promptu ſunt. Meminit enim Cardanus triri ad fe- 1i. deabimeut. ſe infantes vidiſſe animalium la- rinam na- e, præſertim caprarum nutritos:in quibus mi- nnril guf. b hil, quoad habitum corporis, fuerit deſidera- aAl Lare tum at ingenii vigorem amiſiſſe,& dum ado-
leverint, quaſi ſtupidos& ſtolidos evaſiſſe. Ita quoq; puellæ napello nutritæ priorem corpo- ris naturam exuunt,& aliam venenatam aſſu- munt, ut sriam alios inquinare& interficere poſſint. Quare lac humanum cxterts la- Kis ſpeciebus longè præferen- dum exiſtito.
Q. z pRe-
ponuntur.

Sententia negativa.
Ve Jauitate PROBLEMA IV.
DVtrum ablaciails pro potu vinum con-
veniat,?
Qui negant vinum infantibus convenite his potiſſimùm utuntur rationibus: L. Quod hnic ærati potus humidiſſimus aptus& con- veniens, Judicetur: Vinum verò, cùm calef-
ciat& eniccet, nullo modo congruere polſe
arbitramur, imô ne dilutum quidem. Nam
quamvis ſicciratem dilutione deponat,& hu-
Senrentia affirm.
1. 1„.
mectandi facultatem acquirat, majoribus ta- ajen ſemper calefaciendi viribus, quàm hu- mectandi, idem præſtat. II. Quùm exuſu vi-
ni ſemnper caput multis repleatur vaporibus,
unde mentis perturbatio, convulſiones inin- fantibus, catarrhi& hujufmodi affectiones procreari ſolent, non immeritò omninò inter- dicendum huic ætati videtur, utpote quæ ex talibus perturbationibus læſa, pet totam poſt- ea ætatem detrimentum inde ſentiat. III. A decreto Platonis, qui juventuri, uſq; adannum 18.omnem vini uſum interdicebat, idem pro- bant.
Qui vetò vinum infantibus concedunt, in-
de fententiam ſuam confirmant: I. Quodvi-
num facili calore vertarur in languinem,& co- piosè nutriat. II. Ab experientia, quà mulros intantes vini uſi fervatos,& nutritos affirmãt.
Intet

I.
der
ut nda od ſer
urnd a)dibas.1 8 bum ious nuul 1 1A vetd, cim. l congruen
döceSan gaidem,
nem di me deponu aems Pu maci aekac KKitdus,ou npeh! Quma ot walr leatut ian erucba Sneulfone nhi& A εodi d n,ron td omant cni u,Mfpore arionil 1 d; petto, meon Ke ſegtih. us guij at uſchaln daum ceba iten mumilt ue usconccäm umd Amnt: 1G. dFe en ungriren 1 T ieruqur Gl rntlidbih
1
(unſianti conſervandao. 217
8 Inter alios Horat. Augenius lib. 9. Epiſtolar. me- 5 1½. 6 u Lu Unumen dicin. 17
„m. 2. inhæc verba erumpit: Bis ha- enus ebſervavi, puerulosex ſolius vini uſu Con-
2 alter vers
vates: Unus erat ſexto menſe nalus to; Pedemontanus hio: ille verò Cinguldanus,
quin um mortua uutrie carerent latle, ut fieri ſolet
in ejuſcemod: angu iis, at aliam ton inveirent nutricem: Ovorum vitelli ceperkn exhiberi, ſed in felici fueceſſu, quia uteri borum Adtim vomelhat, uos ſumpſéræt vitellos. L.ac capræ de- dimus, ſea ſine frustu. Tandesn nibel poterat ex= cogitari alumenti pro æs ætate accoꝝ moddati. Opi nabamur nerllam eſſe ſpem. I andem exrpertrs placuit vuni n tgri dulcts& craſi uſum, cepimus ius dare uncꝛam, quod cum Vidiſſerrus reti- nuiſſe, dedimus iterum duas poſtea duas cum di- midia, ac poſtremo uſq́; ad tres uuctas per veni- mus. Mirum ditlu, conſer vavimuts viwes. Nam t quam hanc ratiouem ciband: ius? decem ditrum ſpacio ſolo vino geν erofo ati, Nirs- bus recreatis, ceperunt poſtea veſci paue, eodem yino macerato, se altis alina entis eraſſioritus, pro atatis mutatione neceſſdriis. Dterg vtoit adbi? optimè ſanus. Conſinziles hiſcortas obſervaciit eAuguſtines Butius aurinenſis. Obſervarun alhi,&c. Hæc ille. Ego, ſi mihi in cernere! ſ
i 12&27 12 5. 1 e*
„. 2*
hac controverſia aliquid de- Aurhoris determi⸗
icear, ſtatuo ptimò: Non omne vir det natio.
num infantibus convenire. Multa enim vino- rum

ærs
De Lauitate
rum genera, cùm ex proptietate terræ tin turas validiores adepta ſint, infantibus non condu- cunt, ſed valdè nocent, ut ſunt vina actia, an- ſtera, exiccantia,&c.& ultra modum caleh- cientia. Ideò vina nigra& dulcia, cùm ob ſb. ſtantiæ denſitatẽ& craſſitiem plurimum n- triant,& propter ſaporis gratiã faciliuùs à mem- bris attrahãtur, cõvenientiora eſſe poſſunt vi. ſi adſit ſu ſpicio obſtructionis, præſertim in he- pate& liene, aut niſi ſcirthus, phlegmone aut ſimilis affectus im pediat. Secundo dico: Non omnibus etiam inf atibus vinum conqducete, præſertim in hilce noſtris regionibus, ubi pa- rentes, è quorum ſanguine intantes procrean- tur, vino non utuntur pro potu, ſod cerevila, ubi ſtultum eſſet in defectu alimonii, infanti- bus vinum exhibere, ſi uterque parens eo non aſſueverit. Quare in hiſce locis infantes cerevi- ſia ſaccharata interdum felici lucceſſu nutriua- tur, ſi lac deficit maternum. Faciliũs namque uniuntur, quæ naturæ quadam propinquitate conſpirant, quàm quæ remotsè diſſident. Ideò noſtris infantib. cereviſia familiariot eſt, quàm vinum, præcipusè ea cereviſia, quam Boëmi
albam appellant, cujus uſu non Pparùm pueri pingueſce-
re ſolent.
PRo-
R ſak eud U

de 7 1 en aekn trete.
un ie dudasgane 6 dce un unt ia 5* u mogaae dleis me n glume rrd 1 ½ Aünalisr ncör 0 fr utleji dodkg a prrenn
1½
drni tas pddege ſinpet ae condoce dnid ae inumch
icce a ⁵.— al. Knkantesmn Iruntd O0Otd ſün
inch r almoni in
dere hepäkha reinh cinfantäe nerdu„Jiluccelm
tmatt Kn. Faclilbon mtun g Tunpure
m9n 1= téduiden.
cre vihuu 4 bpel 4—
u pu 1 guelc r ₰.
Conſtanti conſervanda. PROBLEMA V.
bur victuri in Fantium debeat eſſe uber= rimus?
Ratio eſt: Quia jejunium difficulter ferunt᷑,
219
juxta illud Hippocr. 7s. naphor. 14. ubi ait: Se-
ves facilimè je junium ferunt, Jecundo loco, qui ætatem conſi ſtentem habent: minus adoleſcentes, ommum miuim? pueri, praſertim; qui inter ipſos
ſund vi Wwicliores. Cujus rei: ratio ex ſequenti pen⸗
de etaphoriſino:ubiait: Qe Qui creſcunt, pu erimum habent ralidi innati, plurimo igitur egent alimè- to. Calor enim innatus, dum plurima wunera obic,& omnes corporis motus spromoset,plu- rimas quoq; efficir relolutiones, ut alibi dixi- 3 us. Unde cùm intantes ob calidi ſeu ballami abundantiam plurimùm creſcant,& ad illud incrementum calor, tanquã opifex, materiam requirat, neceſſe eſt, ut lufficiens pabulum ipſi adminiſtreruc, a aliÄs corpus conſumeret pro- priũ. Qua de cauſa ſæpiuùs infantibus per diem cibus offerendus eſt, ad promovendum incre- mentum& relolutionem;, quæ comes eſſè ſo- let, reſtaurandam.
PROBAIEMA VI. (ur aliqui una atate minus creſcant, alià plurimùum? Exempli gratia: Aliquis parùm creſcit uſq; adannum decimum quintum, ſequentibus ta- men

226 De Janitate
men plurimum adoleſcit. Dico, quod balſa.
mus hujus habitet in elemento nimis aquoſo & frigido: à quo cum quaſi fuftocetur, eſus ctio tetardatur& impeditur, donec, devico quaſi luperfluo humido, progetminer, atque tum celeriter aſſurgit.
CApur V.
De deflectente calida& ſicca. Signa huius funt: Motus perfeetus, mobilta in opnismibus, celeritas motus, ſomni leves bre- Vaq inſomnia(Fahue ſant) neæ, ingenucele- ritas, audacia, temeritas, ad enerem proclivio- res ſunt prædeCtis, citò ſatiati, vox clara& auhe-
ra, cottio vauidior, oxcrementa ipſis pauca, ſemen
paucum, denſiſimum, craſſiſſimum, globoſam, fer vens, tarde excretum, valdè hirſati corpore, calveſcant t andem facilé firmuna, articulatum, miſculatum,&rpinguedinis evors totum coryur, &ustis dura ac nigela.
DI f rT A. 7. Matutinæ deambulationes& labores plu- res temperatis. 2. Balueum calidius, frittio ex oleo calefa- ciente. 7. Deambulationes acuta ab exercitationt,6 cœna tarda in tepore. 4. Sol,tuis coatus, frequrentior temperatis. 4. 00⸗

Dn mn d ½. Dicd au
Adner— Dento dir d 17hoſ gal ſodor
1 rulun
6141 y
edt aalida gln
aur unt ze fthun fele n atus ſonn 84, R*) gnes. 1 4 femc AVaum ci ed, voxchn msyjſthn ilas 1 lmun; exen Dulas3 Ijun
aden] Xarmam an 2 eweum
7 ad 6
Dm 4.
34 404 tiens Fln
u l viilierike
lri& ateleunus 9 4
Sunirrnu *
A aua Ae pbu U luo huu btogernin
28
Conſtanti conſervanda=.
y. Soꝛn longiorcs, jejuni, vigilia jeisnar ſtra-
rum durum, cœna contenti eſſe eerea„.
6. Moles alimenti hiſee melior, qudm fabul-
tas,& idcircò nutrimenti eſe dalidaum C mul- rum, nife vires recuſent,&tiam ex carnibus ani-
maliuen rabahnun. ad caterss um, vinoò condits- rum&- ſalesut ſuis] lveſträs, cer viileporis, omnia volucrum genera(e: rceptis paluſtribtus)maxime autem illis conveneunt palumbi, solutnba, perdi- ces, ga 2lli, turturers, ſemintlage ereomnéer.
7. Cicurium animalium ſ Weſt riaih ylveſtria omnia, crudivora, ſ;l νarum matorie paſta non- voracia, fœni vora frugi vora ſangui 7ea a, rcibi- ba,vigentia maſculann gra, hirta, aſſa omnia, es
focis ſiccis aſtu, ffs petita omuia.
F. Ex piſcius: Prace ſcorpitzs, ca lionymaus,
cuculus, glaucuus, perca, tr)ſſa, con,* lid onanid,
piſcium partes ſuernæ Faſau, enta mariud.
9. Panis ex tota farina clibano coltus, G& ſubcinericius, maaa recens ſubadt„ pole; furinæ recentes, panes calidi, me!, orbutones nul- læ, potiones parcæ.
10. Olera acrea: allium, cæpe, porruns, Ia phanuts, naſturtium,&c. Viuuan utgrm ſene, calfasiens, cere viſia Valida ac generofa.
ScRoOzIOW. AX△ Nte audivimus, temperamenti diverſita- tem, aut naturàâ nobis ingenerari, aut ſuc- ceſſi u temporis per ætates contraht. S Sic triam,
qui
,3 1 2ł A

* — 5
6 ——
———
In ætate
222 Dhe Jauitate qui calidi& ſicci temperiẽ naturã ſortiti ſunt, i eciam reliquos celetitate ingenii, corpon agilitate& cæteris, qua ſam dicta ſunt, iigns excellunt.— b
Quliber autem, dum foridam atringitiu. ventutem,& in ætate eſt conſiſtentiæ, protua naturà ſiccior& calidior evadit,& ideò dig. tam quoq; calidiorem& licciorem ad couſe:
vationem præſentis ſtatus ſibi vendicat, itata. men, ut etiam vires ferant, quod in ſingulisa- rendendum. EÆtas autem conliſtentiæ nonin
côfrſtentiæ omumibus eodem tempore completur, in qui-
qualia ali- puſdam ad trigeſimum qumtum annum ſeex-
menta eö- veniant.
calidi copiam eſſe tributã d naturà; unde cum
ſæ ætatis collationem, quæ humidior fuit. Et
. 5 2. 4„ 4 A. cendit, in alſis ad qadrage ſimum& ulcra. Dre citur autem calida& ſicca illa ætas, ob prægtet
quia hujus ætatis proprium eſt venuſtas, ſero- cia,& robur, ideoq́;; exercitia validiora lulti- ner& alimenta ſimilia requirit. Sed objicis, intantibus& pueris, quos in- dies incre mentũ accipere videmmus, maximam
minimè omnium famem ferre poſſint,& ſint voraciffimi, non immeritò illis talis diæta ptæ-
ſcribenda foret.
cus& durior, ſed humidus, ut anre dmxi- 4 Imus,
Sed nulla eſt hec difficultas. Quamvis enim pueris ob caloris copiam cibus copioſior con- veniat, non tamen iſdem convenis cibus lie-

NM 22
di erj nauiln Jlos nee ingegi⸗ u uenme er. aun dialu
Weng ee Uoricann
Lme e donlſten AR lexad
†. F. R,R K
82
Mdot licciotema ent a lbi genla Mnes, quodinlh 4 Ka aconllten Memtt 1: compled meeuc Err unromam 8249f 11 eliwuwa cllda llla ersa hrion nehumäb. erans meſtfenu r, ded dcitia flti nernt lirt.
8, n⸗h Ar& puen emtüac idemu nellet u dartu wam 4— feene polln vonin'llbrübdr
tet. Ahes KAts Cua⸗, 4. aſi Jocicd.& blbS copch 3 kK convenxcl ame
1 4,s, UW 1 1
„ 41I*
Conſtanti cenſervanda. mus, niſi temperamentum mutare& deſtrue- ge velis.
223
CAeuxr VVI. De deflectente frigida& humida. 7. Signa flectentis frigidi ſunt: Pulſus tempe-
ratis minorss,& reſpiratio huic analoga; timi-
duus eit, ad actiones ſegnas, adl irã tardus, Veueris minus appetens, nec ſenſibus adm odum valens. Crpus tactu frigidius temperato habet; refrige- ratio prompta, cutis rufa,& ſimultum exceſſe- vit,levida, glabra, capallus rufus, adeps per carnes ſparſus, capilli multo poſt natalem orti tenues,& malè nutriti, ſtabiles, caneſcentes tandem, nec omninò calveſcentes.
2. Plettens frigidus dupliciter flectit aut adl humidum, autſiccum.
3. Signafledtentis frigidi& humidi ſunt-: Senſus obtuſiores, motus tardiores, ſomnolentia, ac ſomnus gravis& profundus, molles ac parvi, iræ minus tenaces, penus tarda erettio, emiſſio ſe- minis Velox, evxcrementa multa, ſemen tenue, aquoſum, rarum, candicans, ſpumoſum, frigisliu. ſculum, fæmellarum prolificum, corpus molle, laxum, rarum, pili(ſi qui ſunt) per corpus albi- cantes, molliſſimi ac planiſſimi.
DIETA. 7. Vehementibus abſtinedt täm auimi, quam cvrporis moribus, hilariter tamen degant, atque K umbra-

224 De Janikate umbrutilem vitam ſectentur,& leutis molibu gaudeant, parcè ſe exercsant
2. Balueum aquæ tepentis jejunum, E an. te id ambulatio matutina multa exercitationi loco eſſe poterunt; Balneum tepentis aqua ſſ.
cundum cibum, ſomnur ſecundum cibum,ai
ſecundum prandium bre vis.
I 3. Sedendo, caldeis exutis, fricenturi inten-
dum ex aqua& oleo.
4. eAcœxna ſurgant tantum, ſomno indi- geant überaui ſtrato: molliuſculo. V, enus hir eun V
Peuit rard. y. Alimenta m ollia ſint quoad eiß heuinm,
facilia coctu,& ex his piſces, 8s ex piſcium pari-
bus capita ac ventres: ex carnibus domeſtieu,
herbivora, multibiba, tenella, exxſnguia: fæmel- ta, caſtrata, alba, nuda, minur exercitata, exli- cir humidis, nec æſtuoſis, juſcula crebra, cibi pau- ci& frequentes ſuccorum acidorum intinllun pingui aliquo admiſto; ſuum redunculi, articubi roſera, alæ.
6. Panir hordeaceus vel avenaceus, aut er vetuſtis farinis Hude oxygala, fructus cum ali cibis.
7. Lac tenue; olera inſipida, acida.
F. Potio Aata& ſatir larga.
9. Aᷣder ad Salmen.& Ocaidentem Solem, loco humili atq, depreſo⸗ ſitæ.
——:::———:—⸗ZZ—BC—O—O⸗O⸗O⸗O—:˖——:—
CAPul

eun„ 1n41 dnusſunn
du ng mukg eng
nerant, W nn Aunm tepenue dun in unlundh Nadas i. ₰ r. g
eud,, ci, zun, hiem au& nle
euuſel ntim, ſm 4 es icah. Va
u
nerus n t 7uald Ger! 8 Jerxn & tern— tamuul muluhi ⁵ lu erlan 4 AbAnt Dnkrere e. uli cun eute*⁴ᷣ Kunmn radn:1 getan
ar herdd el Atenua numi o u, fuhnn
vrät, a jilz uu „ durs D lul. 21,4 Avn G Chu
Dumu d uuſ 2
Conftanti conſer vanda. 225
Caruxr VII. De frigida& ſicca deflectente.
Signa: Corpus duriuſeulum tenue, ſenſus in- juventute tantum vigentes, respiratio& pulſus tardiores ac rariores: iraſci coacli difficile pla- cantur. Sanguirs his parcus& ſemen paucum=.
D T 4. 1. Laboriburs hisincumbendu pradittis plu- ribus, motus veloces, ſomni jejuni,& à matutinis
Aeambulationibus calida balnea, cϾna contenti
ſint, vigiliæ ſtratum durum
2. Nutrimenta: Carnes animalium robu- ſorum, aceto maceratorum& conditorum;& eodem modo condita; cicurui ſylveſtria& agre- ſtia omnia, crudivora, ſylvarum materie paſta, nec voracia, fænivora, frugivora, ſanguinea, par- cibiba, vigentia, maſcula, nigra omnta, intincti- bus frigidis ſiccis, vel condimentis ſimilibus fri= gida& ſicca arte reddita, ex locis inaquoſis& æſtuoſi petita. 1
3. Volucrum genus: Palumbi, columbæ, per- dices, galli, turtur, volucrer ſeminileges omnes.
4. Ex piſcibus: Draco ſcorpius callionymur, cuculus, glaucus, perca, thrſſſa, aſſa omnias Con- chyliorum omne genus, falſamentamaxime ma- rina; moax fluviatilia, tum paluſtria.
9. Ex ſalſamentir: Percæ ſiccilſima, pauis eν
7 2 0a

— 4“—— ——
Senum Diæta.
226 De Janitate tota farina clibano csclus& ſubcinericint, hp dei, polentæ&c farina vetuſte. 6. Olera frigida ſicca, vel wayaraiune ala . Viuum auſterum tenue,& ceere viſia j. milis. 9. Eic ex ſenili ætute anomalia oritur.
9. Hiſce namq aër calefiat& g humetleiun
balnea quotidiana ſi nt aquarum dulcium, tah-
da,& exercitationes leves, parcæ,& quies mul ta ſtnibus conveniunt.
Vo. Somuur longior,& fractiones ex oleoma. tutinæ moderatæ, ac tum geſtatio, vel deambula- tio. Vitam laætam tranſi gant,& Venerem fu⸗ LOian.
Ir. Cuburs modicus, bumeè ctaur Er calefacienn
in tria iempora Vel plura partitus: Pauus purum
Ebene fermentatur oum melle des pumato. In-
praudio alvum ſubdacentin ſumantur, exoleri-
bur beta& malva hiſcer ſaxattles& pelaginnun genur optimum, uts ſcoxpius, citharus, hepatus
um bra laccia,&c. Primoò poſt prandium inlecin
quieſcant, deinde moderato motu utantur.
12. eAd vesperam canautes piſcibus abſli⸗ neant, fed curues ſumant, ex fimplici jurs Arru. Aas. Quin etiam ante cibum juvat ficos dulciſſ- mos, virides& maturor eſſe,& hyeme caricas
3. Seutbus ſi quando alvus aſtricha eft ſc⸗
bendum est oleum dulce ante cibor, aut manti 20 à clurificaäta Janeane vel ſucous beiæ&
malve
ullu d8 md 4 radichh V acend ae.
14. Bvann cia.P lie⸗ hu L huu um Ndſertn qus in yoven ktatui termiſ
7. guidà
jeram chan, 4 V mili. lunt. V 7117. aͦGa

De Ae Luan 664 2 htun rus e. at 6 18* Jrcynran uſe a d, G
4 4 ¹ Pnla. walamn
ami 1ang ae d an
acaan in rum.h ⸗ 1n um ula
adrut,, oce, Iſ mensnt
uun lmri ⅛ illuyenn nas n A₰ uis da luan 7 at, G ſa
nadicnt& nurG ra rel l runu:j kentatu eleleim m lad mun ad⸗ SX urO ,u 1 AA rtbam „r. n o iyraum aiemid okKattnn vjerad euter ſi nn un de rfußlaim nu 8Amwuuffans narr hemam ⁴ſ ½8 11 Ilha aun 44 8. abnn—
34 tebnd 1 H
IM 4
Conſtanti conſer vanda. 227
muluuæ purificatus hauriendus, aut jus pulli cum thymo,& mel violaceum comedendum. Qudd ſi
prædicta non ſuficiant, clyſtere tepido infuſo ſub-
ducenda eit alvus, ex borragine, bugloſſa, mal- va, Ec. 143. eAcriuſcula conveniunt: ex fruttibus nva matura paſſule, am ygdala, nuclei pini, piſta- cia. Potio: Vinum calidum& tenuiſſimum, co- lore flavo vel pallido, ut Falernum, Ar viſium=, Leſbium, Myſium,&c. Iuter omnia vero noſtris carporibus familiariſſima ſunt Rhenanaudſtra. praſertim Bachrachianum Klingenbergenſe, C6 qua in convallibus ad Rhenum G Moſellam proveniunt. Cere viſia ſit ſatis generoſa& mediæ atatis, quibus borrago, bugloſſa&citrago ſalubri- ter miſceri poſſunt. 4 S. edA cibo(ſiopus) poſſunt aſumere alis quid de hoc pulvere. R. folior. meliſſrſiccator. Sij.
maceris 3 s. ſhicæ Indica for. raſmarin. ana iiij. ſacchari Taberz. 3 iij.
terantur omnia,& ſubtiliß. miſceantur cum ſac- charo,& fiat pulvis..
16. ᷣ.des goſita ſint ad Meridiem loco hu-
mili, vel Orientem matutinum Solem ſpecta-
bunt. 17. Habitent in aere fimili veruo, inter juvue- nes& adoleſcentes, quoniam frequens adoleſcen- K 35 tum

Sententia Cardani. Sententia
Scaligeri.
Kationes Scaligeri.
228 De Kanitate⸗ tum conſuetudo parumper ſenium retardat, u Socrates voluit.
18. Caeant ab aſtu, gelu,& poft caborem pr. gore,nocturnis nebulis ac ventis ex palude fann- bus, aut ex locis anguſtis, è quibus adr aut naulu modo, aut vvolentius erumpit.
PROBLEMA. Dtrum atr bumidus, an verò fccus ſenibus aptior?
(ardanus libro 12. ſubtilitat. ſenibus aëtem purum, perflarumac humidum, qui ventise Oriente agitur, commendat, Julius Cæſur Seal. exerc. 29s. eundem reprobat,& Cardanumte-
prehendit, quod candidum appellarit& pu.
rum, cùm candidus videatur,& idcircò pumms
eſſe minimè poffit, ſed nebuloſus.
Verùm aërem candidum Cardanus eum vVocat, qui ſit mundiſfimus, non eum, quico- loribus talibus tingatur. Vocula enim candi- dus pro ſincero ſæpiſſimè ab authoribus uſur-
patur, unde candorem pro ſimpliciſſimaani-
mi integritate accipimus. Poſtea humidum aëtem ſenibus noxium
eſſe, diſputat his argumentis: I. Quod ſit ma- ter putredinis, gravedinis, hebetudinis,& gad
ſenii blennam aeceſſerit, facit oblivioſos, ſe-
gnes ſutdos, edentulos, lippos, cæcos,& tuſſi- culoſos ſpuratores, 2. Quod humidum ha — cale
denon
————
gon Dab ktexeid archis eaadar Gor, ſcuupd Ne reſpot ballam domg alibus concec hm yi dumn diput chum tiidis Carda tit.Exe widis im pi ad lec ch ſic eos te
ftu

1
229
Conſtanti conſer vanda.
h nrn 2 1 niam ur. um m cale non augeat aut conſervet, ſed humidum
tuta4*— 19 1ehu Duuerjun
des enuſ uunt
wer x.
marrhu unvenin ſuui e or;
u lern 1 ltat,(eni Fma s dum, 1 ru;, od ar ulul condem at&(Il qnod ct im aypek cdidus mr, Kii poltſt llols
etem Salum(ab
maxt Dtmundi Tai, Boned dGs ng aocul m xcero cg ra ab aothot dcndoh ro lmplei rnezcig r
ahumidt& em ſeridb n hünn M: rLu an ihedetnln aum acch ea-fici ohhi srdenl Pocin Soted. bdhumi
——
reſpondemus, diſtinguendo ballamicum& aqueum corruptibile. dum quippe balſamicũ; quod à ventis talibus aſportatur, ſenibus eſſe noxium non lar concedimus, ideoq́; ſecundam tationem fal⸗- 5
non natutale ſeu excrementitium. 3. Recen- Gpyſan ſet exempla, ubi ſenes in locis humidis ſint ca- tarrhis& podagræ obnoxii. Exempla præter-
3
ea adducit ſenum agilium ‚vegetorum, viri- dium, vivacium, qui in locis ſiccis, montanis, ſcrupulolis& Alpinis habitanc.
Verùm ad omnia hæc Scaligeri argumen
am pronunciamus, quãà tales ventos humi- dum non naturale& excrementitium augere diſputat, aut dicimus, ipſum committere elen- chum quæſtionis alienæ, dum ille de ventis pu- tridis ab Oceani aquoſo humore excitatis, Cardanus verò de Orientalibus roſcidis diſſe- rit Exempla quodattinet, quibus ſenes in hu- midis locis degentes podagricos adducit, par- eim priore reſponſione tolluntur, partim fides ad lectorem relegatur. Agiles verò ſenes in lo- cis ſiccis inveniri, quamvis facilè conceſſero, eos tamen Orientalibus ventis aut ſimilibus fiui, quibus ipſorum humidum balſami- cum conſervetur& clarificetur,
facilè quoq; proba- vero. R 4 CaA-
inter humidum“ Humis Humidum Orien- aliud bal- n ſfamicum, ud aque
ta confutan-
9

De Janitate⸗ CApur VIII. De raris corporep.
7. Hactenus de eucraſia flectenis; ſaquiu conformatio fiectens, quæ eſi corporis au: denß. aut rari. 1
2. Rari corpore maximam partem caliduo res, bumudioresg, exiſtunt, tactu m olles, faculeac
citò exercitatione ſudautes, laboribus cuò exſolu-
ts, exteruis facile o ffenduntur. DITA:
5. Exercitatio moderata, balneum tempera- tum,& frictio ex oleo molliuſcula, moderatahi- ſaritas& Venus.
4. Nutrimentum ooctu facilè ac lentoris er- hers, ex quadrupedibus animalium ſiccorum li- Ctentium, caro hædina, vitulina, agnina non l- Fens,&c. Ex volucribus gallinacei, capont, phaſiani,&c. Ex piſcibus ſaxatiles& omnti molli carue&ꝰ friabili præditi.
F. Panis autopyrus, bene ſubastus, fermen- tatus,& ſale conditus, ac furno probè cottus.
5. Ova tremula, caſeus oxygalatlinus G te- cens.
7. Ades ad Meridiem.
F. Veſtimenta ſatis craſſa,& ex panno denſe textura, Vel ex pellibus confecla.
CAPuT
coyy tritni IAhlb. bnit/ quan Kd dd Aleli 6 3 gue, 1

Nem ct zvu en ter
1 4, e 3, S i fellen 1 1AMt ennus
½= wan)om 5 ullu mala luneſs e uhnnzun Lab 7 yr. UA 4. urun u lahen hner 4 Duuſcul, ma eru. menn a Arfiikb ryedi& nalun ſn pr hadh 2 nlus, Em Erudh △ Lalinun tr. Er ſcxank Ifnan wii aarrp ae ſuhiiun mäta m griend muun P unun
64.,ℳ Mo. nertaſe 2560 trun erjxlih.
0
ria.
Conſtanti conſervanda. 233 CAPuT IX. De denſis corpore. 1. Denß corpore ſigua habent raris contra-
DIATA:
2. Nutrimenta ſubſtantiæ tenuioris, quam- corpore raro: Panis hordeaceus& clibanitis ex trit ico, piſces ſaxatiles ex cartilagineis torpedo& urtur aviculæ montoſæ, turricolæ, ac vincas co- ntes, turtures ac perdices die uno mortua aute- quam edantur: fruttus, mora, ceraſa, ficus, pru- na, caricæ, nuces, piſtacea, amygdalæ amaræ piſces aceto& muria conditi, nec non Carnes ſuillæ ſal- ſaæ& exſuceæ.
3. Potus: Vinum flavum, dulce ſplendidum. que, cere viſia diluta, vel mulſa tenuii.ʒ
4. eAdes ad Orientem.
NIoOT E.
Enſum definitur ab Authore prædica- Denſitas&
mẽtorum, cujus pattes ſint propinquio- rariras 198 inter ſe; ratum verò, cujus diſtantiores. quid. Idem Julius Cæſar Scaliger vult exerc. 293. ubi denſitatis caulam uniformitatem ſtatuit, dum ſcilicet pattes ita inter ſe aptentur, ut nihil in- tercedat, aut aliquid vacuum detur, fiantque 4 magis compactæ& ſolidæ.
Corpora, quæ hac naturali denſitate prædi- Corpor⸗
R 5 ta

De Jauitate
232
denſa an& ta ſunt, robuſtiora ſemper exiſtunt, tum obſa-
quando raris præ- ſtantiora.
Raritas& denſitas
duplex.
liditatem membrorum, tum quia minusla- duntur à cauſis externis, utpote frigore, Sole, vaporibus, ventis& cæteris. Rara verò corpo- ra, cùm partes habeant diſtantiores, mollion ſunt& imbecilliora, non ſolum, quia externs injuriis facilè᷑ affligi ſolent, ſed etiam, quiaplu- rima& copiota in illis fit reſolutio: In hiſce ta. men præſtant denſioribus, quod, ut facilis leduutur, ita quoq; faciliùs convaleſcant. Pro- pter facilem enim tranſpirationem plus aufer- tur de exctementis,& ideò citiùs ametria,quæ aderat, finitur. In denſis verò corporibusoh partium conſtipationem non ſolùm difficul. ter excrementa diſſipantur, ſed etiam facilimè accumulantur, unde poſtea obſtructiones,fe- bres, inflammationes& hujuſmodi affectio- nes oriri ſolent. Ideò dicebat Hippocrates lib. de aliment. text.. Raritas corporis ad tranſira- tionem, quibus plus aufertur, ſalubrius. Denſiia corporis ad trancpirationem, quibus minus au- fertur, inſalubrius. Et textu ſequenti: Qui robe per pirant, imbecilliores& ſaniores& facils couvaleſcunt, qui male periᷣpirant, aute quam ægrotent, robuſtiores, ægrotantes autem aiicul- ter con valeſcunt.
Atq; hic obſervandum, duplicem eſſe rati.
tatem& denſitatẽ, aliam quidem naturalem,
& corpori ſalubrem, de qua hic agimus, aliam veld
d 3c denbie tafilas
dilatu
1 tibu bun 4 bens cout eum alun cant

des
u* itmn Benen ndum wenrcg g leli. dc e NKaud 3nder Srriora llc, n am qlie ergig r deimng wamll t alro h d Genld K2 god,nh 1uoch h S onxalia caim ta It conem h meni, e übama ur.ln ds Eind comn atipanot E nſolt andſig aa Kdeim u unde N odlmät manons Sjaſmolt ent. ldedh äat Hhyme er..d dd perudin arlua aS ſtlunal uifjri auüuunn ruuktt u dgeru9, nlerilii: ſuuu „uꝗ& un, u aenu,ꝗ utiaumg
Jleendh
pſerran Ta lpllen
ütaté, emüdem dum
obceme B licg
1
Cauftanti conſer vanda. 233
verò adventitiam, quæ aliunde contrahitur; denſitas quidem ob conſtipationes tartareas, raritas verò ob diſſolutiones. Atq; de hilce ali- bi latiùs dicemus. b. CaAaPrur xX. De defiectentibus inæqualiter.
1. Hactenus de corporibus æqualiter ſelen- tibus egimus: ſe quitur de inaqualiter fiectenti- bur. 2. Inæqualiter flectentes dicuntur, cum di- verſic inter ſe temperaturis affectæ partes non- cou cordant. Exem pli gratiâ Si frigidum E fic- cum totum corpus exiſtat,& caput ſeu cerebrum ſolummodoò inweuiatur humidum& calidum, continub inaqualitas inde irvebitur, eag, longe maior, ſ dua aut tres plurerve partestinaturis in- vice na oppoſitis puguen.
5. ic aute omnia atteudendum eſt ut, cu- jus partis vitio inaqualitas temperaturæ cauſe-
tur ſciamus: deinde, quõnam à natura tempera- mento prædiita eſſe debeat, ut temperametum ejus uſtum atq, equum quæramus, lapſumq; ed- dem reducamus, nog, citra ſubſiſtere, neg ultrà progredipermittamus Exem plo declaro rem me- kus: Si fortè occurrat membrum aliquod pius ad ſiccum calidum dechinans, quàm par fi, tunc frigidis& humidis ad propriam naturam idem revocare ſtudemus, uon tamen nimium
frigi

24 De Janitate
frigidus& bumidis ue ex eorum uſu membaum de natura ſua pulſum in peius feratur. Idem de
cæteris inæqualibus temperatur is eſto judicium: De qua re in prophjylattica noſtra fuſius agetur, CApux XI.
20.*„ 46 De iis, quæ oprimam regionum,
temperiem declarant.
:. Temperamentum non tantum diſcerauns quatuor ſauguinis ſalia, ſou(ut vulgus loquiur) quatuor humores, ſed etiam varietas regionisti
SDutatis, ratio ve zus,& ſpecialiſſimè parentum- coꝛſtitutio.
2. Diſcretionem populorum terxæ deſumis
Unde Te-.. 8. gionum Hippocrates potiſſimum ex tribus: ex conſdera-
siſcretio- eiane nimirum plautarum, animalium eõ homi. nes peren- num, dum videlicet terræ naſcentia, animalia& da. bomines in hac regione degentes coôfert cum alui in alia provenientibus. 3. Kegionis praſtantiam declarant hac ſigna. Si homines ibidem ſint procera ſtaturæ, pulchr forma, Honi coloris& robuſti, ſi multi ibidem in- venzautur ſenes, qui quidem lo ngaà ſenecta,& ta- mè integräâ valetudine fruantur, ſi mulieres par- tum incolumem& manimè monſtroſum profe- rant, ſi boni mores& exquiſita juſtitia ibidem, vigseant, cum reliquis ad ſlatum Reipublica uo-
ceſſariis conditiouibus. 4. Si animalia catera ſint inguia, magnas
cum viſceribis integris.
4. 4
b
8
8
K
9.§ oven alius
4 duren:
ſint ve Lnn. 4 „ ratur Nerm,
mod⸗
temy aum⸗ h tet eunt ilui etſi
ke ee
woe corg caul men
erte
ltemn
A

d Aatt 4„ 4 11— Numaſtn
1 üu fmun. dua ewuthui rpb vaeßhafeſu AEr Xl Anre Wper nckarant erananl rtutum kunuſ nunai nara, ſed a variaum
1
venaxen Arum tem nanſim a vnu an In lan vuxmalun. debcett ‿ iſenitu ucrefis na effn iens
— 2 A* dzcluru hamn i u neſuui ¶, ſmubin 6uiſ AM Hnfi Hni aruid uun ſnun in F An nanßhin , g e spus „ nuss uum laub duni malua hunttu 5 a ne, w
Cpnſtanti conſer vandas. 23
J. Si ſata& quæ terra mandantur in copia proveniaut& abundent, antq majora quan in aliis locis, fiutq, praterea boni ſaporis,& diu durent, ſi herbæ ibidem plures, boni odoris,& ab- fint venenatæ&tétri odoris planta, ſi fruotus ma- gni, ſuaves,& minims corruptioni obn oxti.
7. Hujus rei cauſa eſt aquabilis cuxli tempe- ratura, quæ propter temporum anni Vioiſitudi-
nem, tandem regionem clementinus dfflcit unde
moderara oritur terra temperies, quæ creſcentia temperatiſſima producit,& quibrus deniq, cum⸗
auimalia& bominesnutriantur,&qualens quoc
& temperatam dorports conſtitutionem adipi⸗ ſcuntur, quæ denid, corporis conſtetutio animuem inhabitautem ad moderatas attiones invitat- un- Ade fit, ut populi:ſti cæteris manſuetiores& cultio- res cenſeautur. PNOBLEMA. Dtrum animi mores ſequantur corporis alimentumò? Sectione prima diſſerui, animam quodain modo dcorpore affici&, vice verla, animam corpus luis aſfectionibus commovere. Quade cauſa, non immeritò cõtrovetrieuc, utrum ali- menta quoqne ad animi commotionem con- ferre poſſint, cùm certum ſit, eadem corporis temperamentum planè immutate poſſe⸗ Afhrmanduam autem eſſèe, non ex preceden- tihus

236 b Sanitate ribus ſolum apparet, ſed etiam ſequentia pa- lam oſtendunt. Videmus namq; plures, dum vino, aut potu quopiam generoſo ſe replese- runt, confeſtim animum mutare,& audacio- res magisque temerarios ſe præbere in ſubeun. dis periculis. Alios verò, cùm ante præ mœros contabeſcerent, vino ſumpto, à moleſtiis leya. ri,& hilaritate affici ſpectamus. Unde Onba- ſius lib. 3. Medic. collect. c. 7. vinum quodam- modo animum afficere,& mœroris medica- men eſſe, ſcribit. Et hæc cauſa eſt, quod Dho aſſerit in Timæo, vinum animam limul cum corpore ealefacere. Hanc verò efficaciam non ſolùm vinum, ſed& cætera potus genera præ- ſtant, ut hydromel& generoſa cereviſia. Ve- rùm ſunt etiam cibi, qui animum velad hilari- tatem componunt, vel ad mœrorem& alios nffectus præparant. Ut ſi quis cibis croco ni- miùm tinctis uſus fuerit, is ætiorem ſe ſentiet Unde Raſes, crocum inebriare,&, ſi cum vino miſcearur, inſaniam cum excellenti læritia ex- citaresommemorat. Contra, ſi quis leporina carne quotidie veſcatur, timidior evadet: Ita
qui populi carnem bubulam& bovinam in
frequenti uſu habent, ſunt magis iracundi& intrepidi, ut Germani& vicinæ nationes. lia Corſicæ Inſulæ accolas, cùm catulis tam cieu- ribus, quàm ſylveſtribus veſcanrur, canum na- ruram initari Cardanus. ſubtilit. ſcribit, pu-
tatq;,
helipo ddö.I noftfo Ka id unde
aricc
geit nes tas! inb o ſe kame quit ceru
De

wernenad N eerin
älasne S anrgen renrno en amoli
tate 8 a Un Mlacdic cali e rinun 1
mumahce d ncrotn
dit. Ebd Ko ch,f
ma Vn e mm lctacene. H Dͤchen um,ſcd&=wauge dwomel& Ka üceen duncdi um ml onuut, 7 u Wroken epatmt. 1 Vchäm sufssuc I lotente Scrocumt ucke,Kelcr mänamd a Keleniln memorat. Waalcquk dle veſcih. diorene anem d En Llon ſo hudent a 1g lul nGerman 22 mmon Glacool cinüi hheekrd W Inlen NCnu X AuB
aICI
Conſtanti conſer vanda. 237 ratq;, ſi quis luporum carne nutriretur, eum Heri boſſe audaciorem magisq́; ferum& per- fidũ. Dum namq; ingeſta alimenta à corpore Qua atio
noftro lubiguntur lemper reactione quaſi fa- ne alimẽta ſta idem corpus quodammodò immutant: mores va-
unde tincturis temperamenti mutatis, quæ''ent.
animæ inſtrumenta ſunt, ipſa quoq; animaaf- ficitur, ut pro inſtrumenti diſpoſitione actio- nes& oflicia ſua moderetur. Atq; hæchabili- tas naturæ nõ tam apertè in hominibus, quàm in brutis ſe prodit. Homines enim, cùm conſi- lio regantur, affectiones ejuſmodi aliquantu- lum celare& compeſcere poſſunt, ii preſertim, qui meliori educatione naturæ frenum inje- cerunt. CApur XII. De regionibus Orientalibus in me- dio calidi& frigidi poſitis.
7 Quscung; inter Orientale regiones in me- lippocra- dio calidi& · frigidi poſita est, ea omuium ferti- tis verba liſſima exiſtit& maximè ſerena, aquisg, maxii- aliquantu- me utitur,& cæleſtibus& è terra promananti- lum. bus. Neq;, ett à calore combuſta eſt, nec à ſqua- lore& aquarum inopia exiccatur, neg, à frigere laditur, verinm auſiris perflatur,& arrigua est, tum propter imbres multos, tum proprer nives.
2. Fructus ſuo tempore maturi multi, pecora etiam ipſa pleniora proveniunt, quæ ſæpius pa- riunt,& pulchrè educantur....
„. HNo-

235 De Janitate . Homines habitiorer ſunt,&ſpecie puloher· rimi, magn itudinus eximiæ, min meg, differev- ter, quantum ad formam ac corporis procerua- rem altinet, perpetui ſunt amatorer, ſuperatq, in. iis voluptas& luxuria. KFCEROLIOW. Lobum terrenum antiquiſſimi diſtribue- runt in habirabilem,& non habitabilem, eumqᷓ aut extremè calidũ aut frigidumꝭ quod nimirum propter exceſſum caloris& frigous terra perpetuò ibidem ſterilis ſit, nec habita- tion aut uſui animantium commoda&ido- nea, juxta illud Poëiæ:
Totidemg, plagæ tellure premuntur, Quarum quæ media eit, non eſt habitabiſus aſfa. Nrx tegit alta duas, totidẽ inter utramg, locavi,
Temperiemg, dedit mixta cum frigore ſlamma. Globum verò habitabilem alii in duas; alii Terraha- in tres partes, alii aliter partiti ſunt. Hippocra-
Terra vel habitabi- lis, vel in- habitabi-
lis.
b tabili⸗ tes noſter eundem in duas partes diſtribuit, in Juxta Hip- 4 1.. no pocr. divi. Aſiam ſcilicet& Europam. Sub Aſia compee- fio. ctitur omnes regiones calidas, ideoq́ue&ly biam&&Ægyptum, potioresque Africæ pattes ſub ea comprehendit. Sub Europa verò omnes regiones frigidas, ſive ſint Orientales, ſive Oe- cidentales, inrelligit. Regiones Certum autem eſt, inter calidas tegiones, tempera- quæunq; ad Otientem ſpectet,& in medio ca- tiſſimæ. lict
hdias
lde, 18 29, cwla fuetu leben tllitas
D Nud! goaru Souf oleal temn, docui vevit collee enim jntet, abone igate
modi
qub
etiam Numi adan Ariica

De n — 1. nbahn ſ aciane mum, 4 . Dm corye 8 Trrjetu tnerſgn urnu i
Fe KAd x. mienenl uss quilni ahadicidi wn non ehn ernemeg nfihgt wptet ert lcalont mnodidet a Slit, N. un a comme. lud Pocii tens, nl erenm aemedut 6 halu
4 Cua, R deerunm
ddns anfins nrerdho Aem aühe alilis Wcilim Hf undem im Wtältes o cet&Eun an Süb li esrego vila pcum. arrse t edendi e llopäſel ns ün a lienla eol
4 8*
kel n
4
duuen n. cds
wer Kiam 4 Oucuc 1 ret K0
L
Conſtanti conſervandas. 3239 Lidi& frigidi poſita eſt:eam omnium eſſetem- peratiſſimã, qualis eſt Syria, Judæa, EÆgyptus, Arabia felix,& quædam portio Africæ, ut& India& Saba. Quamvis enim ſint regiones ca- lidæ, ſunt tamen propter tempeſtarem majo- ris æqualitatis necadmodum calidæ ſunt. Qua cauſa etiam regiones iſtæ à principio mundi fuerunt cultiſſimæ,& populorũ frequentia ce- leberrimæ. Nihil dicã de Judæa, cùm eus fer- tilitas ſatis ſu perq; in ſacris literis decantata ſit.
De Africæ verò ferrilirate memorabile eſt Africa,
illud Pliniislibro 19. c. 22. ubi ob aquarum irri- guarum abundanriam, cœliq́; temperiem,& Soli fertilitatem ſub grandi palma oleam, ſub olea ficum, ſub ficu punicam, ſub punica vi- tem, fructum edere, in umbra, ſingulis annis docuit, ſed& ſub vite, inquit, frumentum pro- venit, poſt quod eodem anno legumen, quo collecto, olus etiam ſeritur& decerpitur. Cùm enim Africa innumeris monribus ſir referta, inter quos præcipuus elt Atlaäs, nive multum abundat; ob cujus colliquationẽ perpetuò ir- rigatur,& fertilis fit. Ubi enim momtes ejuſ- modi, ibi nives, ubi nives, ibi aqua& flatus, quibus aèr temperatur. Deinde temperatur etiam à fluminibus,& mari mediterraneo. Flumina enim Boream ſpectant, quæ in mare eadunt, uti& mare ipſum à boreali latere Africam cingit,& ab Occidente, unde regio
ventis

EÆgyptus.
240 De Sanitate ventis frigidis temperatur, ut non polſit mi. miùm incaleſcere.
De Egypti verò fertilitate Solinus ſcribin
quod ficus ibidem ſepties in anno fructumffe- anwt
rat,& quod quovis menſe anni in Ægyptob ramt: Nilus verò coloni vicem agat fertilitaten introducendo. Et libro 1. tantam herbatum
dantiam, ut ea ſola his contenta frugibus cat
Arabia, S- te poſſit. Quid de Arabia felici,& Syria con-
ria.
memorem, quæ ſolæ medicamentis&gem- mis, ut& auro, divites, optima quævis odons- tiſſimaq; ad nos mittunt?
Unde etiam in hiſce regionibus olim pre- ſtantiſſimi homines,& ingenioſiſſimi invemi ſunt. Sic Ægyptus primos omnium artiumin- ventores aluit, ut id ipfirm ex Bibliothecaila inſigni, à Diocletiano combuſta& devaſtata probari poteſt. Arabia verò tam inſignes Me- dicos& celebres ſuppeditavit Philoſophos, it facilè præ Græcis palmã obtinuerint. Populus
ibi mollis& mnitis fuit. Sicut& Saba regio, quæ
ad ortum Solis æſtivũ ſpectat. Præſtantes Phi-
loſophos habuit. Unde Magi de Saba venien-
tes obtulerunt aurum, thus& myrrham Chii⸗ ſto Salvatori. Homines Sabæi teneri delicatiſ ſimi& ſpecioſi. UInde Poeta eos molles vocat in Georgicis l.i. dum ait:
mnolles ſua thura Sabæi. b India
V
Adla Wa 6 aceller
gaat Ficatd
3 d yrllol ad cibos utiliſſimarum eſſe in Ægypto abun-
8
Aliæ, tempe ſexage aigniet clldic
Sicca
uu Sep
colpot giilan areg nonta decdel coles⸗ eingde tur. G0 lsn nibus, heri pc
perrimm

de— An 31 Con ſtanti conſer vanda. 241
India etiam Orientalis, cum Orienti ſit pro- India Oris
dwed n. Len. 4 do Knzr lint Ilentes, à quibus etiam notæ numerorum 0— rwofnir excelle 5,—
14uonss emmin Erad nos defluxerunt. Peculiaris Philoſophorũ
edd cdlo ,d Betn ſecta Brachmanum apud eos fuit celeberrima: a. 41.=2öä. ¹
1 p. 1. ho ẽpore icina, quam
a. k8 2 anmmb icut& hodierno tẽpore tam Medicina, q
Mümd n g Philoſophia in pluribus locis floret& colitur.
n d C 5*. frica 4.—
1 æteræ verò regiones, tam Africæ, quàm teroahi nnfu 8 3.4
udces Sdia d Aſiæ non reſpondent prædictis ferrilitate& due l eanen empetatura. Sic Afri planiciem incolentes vix 4 d Bemannj ſexageſimum arttingunt annum,& Ethiopes
14 bi Teudl nigri eriam cæteris Afris brevioris viræ ſunt,ob ſcalidiorem&c ſicciorem regionis temperiem. um indi onidntt Sic quicunq; habitant ad flumen Senegæ, ver- oomines,, Mi lillit lus Septemntrionem, cinerei ſunt eoloris„Parvi Msptit amimm corporis. Qui verò ex altera parte habitant, ni- in, u dſ ierdii gri lunt, proceri& robuſti, ſiquidem in hacto- odetun aulii ta regio viret, in altera ſq ualet. Æchiopia ctiam . Andt amus on tam moleſtis torrerurcaloribus, ac Lybia, bresb i thhüun necdelertis adeò fœda eſt, ſed propter montes, rrcs at 10 venit colles ac flumina, tum etiã pro pter mare, quo ansfutt a eLcen cingirur, in temperaturam meliorem reduci- WWelel de. Drrtend tur. Gens Hipacveinfd contumax, inæqua- war Un BA descen lis& magis ifferens, quàm in prædictis tegio- 6 mfchn nibus. Et ita de cæteris Africæ incolis judicium deu 2 exiti fieri poteſt. Regnum Congo in thiopia pau- 1 hen a dolke Perrimum eſt, ubi homines non comedunt, 55.ld quando efuriunt, ſed quando habent,&tamen ſepè ad 80. annum perveniunt.
§8 2 C4⸗
duma a irn 2*—
rima, homines profert longævos,& ingenio talis.

242 De Fanitate
S Capurxr Xlll. Deiis, qui ab Oriente verſus Boream habitant.
1. Qui verò ab Oriente verſus Boream, adſ-
jorem obtinent diverſiatem quùm ii, de quibu jam diximus.
gio ipſorum paluſtris ſit, calida, aquoſa& dinſu
dunt, habitaut in paludibus, domosq; ligneas, G ex arundinibus extrultas in ipſis aquis habent, & cum multus atr cum aquis regionem ovaupet
hominibus diderſiſſimiM.
3. Sunt enim maguuudine ac mole corporu excellentes, neq, juncturæ eorum ulla 3ned, vens comparent, pallidumq, pra ſe ferunt ſemperoh- rem, quemadmodum qui regio ſunt moybo ob- noxii, loquuntur autem graviſſims, ad labotem ſunt ſægniores, anni tempora varia habent, ntus æſtum, neq, frigus permutatious.
4. Venti autem eis ſunt plurimi auſtriniyt- ter unum ejus regiones proprium, calidum e vio lentum, Cenchranam patrio vocabulo vocant-
Verum boreas non valdè eos pertranſit,&
quam vis aliquand ſpiret, debilis mamen est& lenus. Sco-
DNlal
me
rgjed nem uſa paludus Aeonidie habhumant, mubom. auni
cncall
viute . 2 4 7 4. 65.( 2. Et quidem qui Phaſim accolunt cumm-⸗ elſ 7 Il ꝛn quam ſemper imbres magni& impetuoſi deai n Lurdee2zef L20 1—obr vüdars cllscot ob hano ipſam cauſam Phaſiani ſunt à reliquu b hlus 77. Ims abilia imbtes
quoc
conlet
Cumq iuscoc ldamt
imdri
lelcit
trelcit
cumq depran dlcet c amim nankge
—

Aate XlII evetllslo t. eru nan abitam un — luamün
1 Du accoluna
³ 4u, 4,unig
Q, mangaeg —ini⸗ Anune, u regumnia au ſuu m
ue mum um ulaug feruutſeun Ku ſwnt nat ſime, aulän a ria habene ne.
K urimiauſun b ca am zaliumt A vocahuh au urpervuii Wiyerlelis uu.
JAn!
Couſtanti conſer vanda,. 243 KoHOELION.
Haſis fluvius eſt in Colchide, oritur in Ar- phaſis flu- menia, Glaucum& Hippum in ſe recipit, vius.
pergitq; ab Oriente in Qccidentem,&in Pon- tum Euxinumſe exonerat. Strabo lib.. ſcribit, circa illum ſexaginta(aliàs 300.) nationes ha- bitare,& quidem omnes diverſis linguis uten- tes. Quæ certè colluvies gentium, ſi quæ alia, diverſiſſima eſt. Phaſim verò omnium fluvio- rum maximoè ſtagnantem eſſe; idq́; fine dubio ob regionis depreſſam planicis. Nam ſi accli- vis daretur defluxus, non conſiſteret. Hinc fa- cilè colligimus, cur regio illa paluſtris ſit,& cur
plures ibi imbres. Ponunt enim ea ſe mutuò, ut Paludes& ſint im bres ſibi
ubi ſint paludes, ibidem quoq; frequentes imbres, vel ubi frequentes ſint imbres, ihidem quoq; paludes fiant, cum aut imbres paludes
conſervent, aut à paludibus imbres exiſtant.
Cumq; tales aquæ, dum conſiſtunt. ole diu-
tius coquantur, fit, ut incolæ aquam hibant ca- lidam ſtagnantem, quæ à Sole ſit putrefacta,& imbrium impetu aucta: unde color eorũ pal- leſcit(pallorem enim efficit humor, cuͤm pu- treſcit, juxta Philoſopbum: 4. Problemat. 12.) cumq́; ob pravum potum ſanguinis officina depravetur,& nil niſi pituitam venis commu- nicet, ideò venæ non apparent, neque articuli, cùm impleatur cutis humore nimis aquoſo, ita
ut turgeat, unde quoq; corpulenti evadunt, fed 8
3
effoœ

Schytarũ in ſumen- dis cibis immun- dicies.
244 De Sanitate
effœminati, molles, laborũ im patientesman ſueti tamen, nõ ad iram proni, ideò euam non S tam ſunt bellicoſi& fortes, ur Europæi& 0.
rientales. Concluditur hæc regio palude Meo tide, mari Hircano,& montibus Riphaséc Hyperboreis, quibus etiam tegitur regio abo- rea& ventis frigidis. ex quorum deinde intet.
ſtitio ab Oriente ſpirat Cenchrana, quiventu
his pPopulis pe culiaris dicitur. b CApur xlvVv. De Scythis ſive Tartaris.
. VUlttra paludem Mæotidem Scyehe ſeu Tartari habitant, in planicie ſublimi,;ratu ah. undante,& mediocriter aquoſa: Vomades olin
vocabantur ed, quod nullas haberent domas, ſu
in currihus degentes hino inde vagarentur, ſe quentibus ſimulovibus, bovibus& equis.
2. Trſcuntur ipſi carnibus coclis, hibuntg
lac equinum,& comedun: bippacem, voraciſſ- mi ſunt, ob immenſum frigus& conſuetudiuem ob quam in edendo ſunt ſburoiſſimi, adeò, ut ur ſcera boum& equbrum, etiam illota,& vixl- gno à fæce burgata,& igne parumper calefadi,
nobiliſſimi quiq, in delitiis habeant.
3. Sunt autem Tartari ſeu Scythæ homins lata fronte,&s carnoſa facie, oculis obliquu& concavis, barba horridi& terribiles, cateris par-
ibus, ut capite, raſi, quam vis nobilioras capilau
jin!

—. Titate
197 Aüimpaia Sproniiade es,M Bumn
dac tegjon
„montbahs
Sam regiunn
„Auommät Eckur. XIV. ive Taru Alcondn ncie ſubh aquoſa:h Nas halmm
nc inde uun
Kvibuon
urnibus cul
ant hipaen
iigus& cuns
Furciſim
, etiam ilal ne parunyj is habeant tari ſeu 49
ezcie, ocull-
terribil mvis nobi
ſunt médiseri, robuſti& andaces, corpore craſſi,
perpetuò nive, glacie, imbribus frigidis affcitur.
(onſtanti conſervanda. 244 ſnt uſq́; ad aures, nigris& criipis pilis. Statura
uncturis humetlis, ventriculo& alvo inferiore humidis, fulvi ſunt coloris præterea& parum, fæcundi, ob frigus& humiditatem, ob quam- mulierum uteri ſemen arripere non poſſunt.
4. Regio etiam ipſa minimas feras alit„ ne* numero, neg, ſpecie inſigncs. S ub ipſis enim Vyſis, Riphæusq, montibus poſita eſt, unde boream exci- pit, nec à ventus calidis admodum penetraturiſed
Sol etiam ipſe ſupremo aſtivo ſolſtitio deficiens proximè accedit, ac tum quidem exiguo tempore cale facit. SGHOEIOWM. On procul àpalude Mæotide habitarant Xtempore Hippocratis Amazones, mulie- res bellicoſiſſimæ, quas latè ibidem deſcribit- Sed quia mulieres Tartarorum hæc nõ agunt, & mos iſte, devictisà mazonibus, in deſuetu- dinem abiit, idcircò quæ de Scythis& Tarta- ris dici poſſunt, ad noſtra tempora accommo- damus. Videtur autem contradictionem implicare quod dixerim, planiciem eſſe ſublimem,& ta- men aquoſam, cùm potiùs loca declivia aquo- ſa videantur. Veruùm tenendum id, quod Ariſtoteles Me- Quomodo theor. c. 1. refert, terram nimirum ad Arcticum Scythia 8 4 polum

246 De Sanitate ſublimis& polum poſitam, ſublimem videri„quòdmulti ſimul a- fluvii ex illa deriventur. IIbi enim flamima pl quoſa ſit, rima originem capiunt, ibi terra irrigatur,&
aquoſa fit: ſublimis verò eſt, quia fluminaill
ibi ſumunt initium,& defluunt ad loca deci- via, quæ circumjacent. Aqua enim defſuens deſcendit, non aſcendit. Deinde etiam aquoſi dici poteſt Scythia, quoniam eſt ftigidiſſima &à Sole non exuritur& exiccarur,& mhilo- minus frigidis imbribus, perpetua nive& ga- cie abundat.
Flumina autem, quæ ibidem oriuntur, ſunt maxima& plurima, ut Volga, Boriſthenes,Iy- ra, Hypanis, Axiaces, Tanais, Phaſis, Chariltus,
3&c. ubi autem aquæ& fontes planiciem per- currunt, ibi multa prata& herbæ ad nutrienda
Scythæ va pecora abundant. Ideoque Tartari pecora&
gabundi& greges alere poſſunt, frumẽtum veròè minimè, Fanndr ur e ob loci frigus. Quare pane carent,& carnibus dioſi., abunqant, quibus etiam veſcuntur,& locopo- tus bibunt lac, quod etiam in promptu eſt Cumã;: paſtorum quaſi vitam agant, lats hinc inde cum gregibus vagãtur, nec uno loco ma- nere poſſunt. Adeò enim amant regionum va- rietatem, ut filiis, ſi mala pre cantur, dicant: Der ttbi Deus, ui uno laco quieſcas, ut ſentia fætoren
tuarum ſordium& tui ipſuu/. Scytharü! Aer autem regionis denſus eſt& aquoſus, rempera- quem cùm attrahant,& in eo quotidie vivant, mentum. neceſſa-
U⸗
ahuntut
jingueß 3 confetun Cbawne
pwoch lod
iretepe niminp krha Krintte rauiin Kharnic kacilèg petente eum ch petenn ram, d ſaides gum ter teaut e ſ habente Mccaſie corunſu nert, quacol ma vid
hunſ
faye

4
(euſtanti conſer vanda. 242
üide 1.)* en neceſlariò corpora eorũ inſſi milem quandam
tete rh trahuntur conſtitntionem: unde Tartari lunt wqunhas Pingues, craſſi& humidi. Huc etiã pluͤrimum dunR lln conferunt nutrimenta, quibus aluntur, frigida
hrerint& humida, quæ in tali regione ex proprietate nlecitn loci proxeniunt. Unde quoq́; ob humidam mehhe irtemperiem articulos infirmos alvum laxam iccar u nimis, præſertim m alieres obtinent. 9. endennäne Er hæc eriam cauſa eſt, cur adeò ſint ſteriles daytharũ
betamd jnfocundæ. Cuùm enim ad Venerem copia ſterilitas& Penh requiratur ſpirituum, ea autẽ ob frigidiratem 2d vFnsrs emonn& humiditatem tam alimenti, quàm aëris non unde. sbodl facilègeneretur, fit ut Veneris minus ſint ap-
Sbuls petentes Scythæ minusque foscundi. Homo
espat enim dum fœcunqus eſt, eſt etiam Veneris ap-
derdæadu petens. Præterea uterus mulierum Scythica- te lanmn rum, cm ex nimia humiditate ſit mucoſus, tum ſein fluidus, ad infœcunditatem plurimùm poteſt, ecatent da dum ſemenà viro emiſſum, non facile atripe- cuntur&n re aut retinere poteſt„ juxta illud Hippocratis n in pron ſeck F. aphor. 44. Quacunq, mediocriter corpora imagan,k Habentes abortiunt ſecundo aut tertio menſe, ſine necunoln occaſione manifeſtaiis acetabula uteri plena mu- aanttegon coras ſuut,& non poſſunt ex pondere fatum reti-
canturda nere, ſed diſrumpuntur. Pinguedo quoque, ut ſeniu qua corpora Scytharum conſtant, non mini- ma videtur cauſa. Unde Hippocrates ſequenti ſus eſt& aphoriſmo ejnſdem ſectionis ita pergit: Quacun- 9 quotiii que prater naturam craſſe non concipiunt utero, § 7 iis
7

249 De anilate ius omentisos uteri comprimit,&sc. Qued opti- mèadvertit Veſabzus in opere ſuo de fabrica ha- mani corporis dum ait c.. Arhitratur Hippo. crates in hajuſmodi fœæminis, molem incrementi oment:, inter uterum&s veſicam inter poſiti, cul-
lectam& aſſervatam ita uteri os comprimen arélareq;, ut ad ſeminis conceptum ſaſe resluden, aperire ve nequiret,& cervicus uteri amyluudi
à pene, eoq, potiſſimum languidiore, minuuq yro- cero, ita diſtendi haud poſſe, ut ſemini in fundi uteri aditus pateat. Quæ omnia de Scythis pro- nunciari poſſunt, quòd nimirum, proptet cor- porum craſſitiem, tale impedimentum mule- ribus contingere frequenter poſſic, viris quoq; propter humiditatem penem minus aptum èò firmum eſſe, ad talem uterum penetrandum. Hæ autem corporum conſtitutiones cùm ſterilitatem introducant in hominibus, etiam aliquid poſſunt in beſtiis, unde& minus fœ- eunda regio erit, quoad beſtias& feras: quam- vis& alia adhuc cauſa accedat, quò minusfe- rarum fœcunda ſit, quam ſententiã Hippocrata eo loco arguere videtur, dum ait: Neq, feræna. ſcuntur ibi magnæ, ſed quales poſſibile est ſubiſa terra contegi. Probebet enim hjems G nuditd terræ, quæ& divorticulis& umraculis carti. Nemora enim& ſylvæ ferarum domicilia ſunt, cùm arbores defendant feras, à nivibus& ventis,& ſuppeditent illis victũ per radices& truncCos,
runcos. hia cau reſt une dinesit Jeniul daciual dic uo gos anlit Tunedh D ſeu la ſam keigon tuns midd extin reat.

Kue
— Sihc. Cu 32 ſuoch fn — Ahunun A malem aa 8 lam me — ter 99 c erunſen —acu utenm nucient nn , gt ſeman mude d n ditum. redimennn * et polltn
* em minua
m um penern onſtitute homindde wi ade& mn A lias Kfern Skt, quom mmotentück H zait: Naf e'peſlhibeh n hyem n unbuuuuu ferarum dum rnferzsauit
Lici pel nu 1”
Conſtanti conſervand.. 249
truncos, cortices& folia. Jam verò cum Scy- thia careat arboribus magnisq́; ſylvis, non po- teſt ita alere feras: Et quamvis ſylvæ& ſolitu- dines ibidẽ mveniantur arborestamen nõ per- veèninunt ibidem ad vaſtam magnitudinem; ut luci tantum arbuſtorum ibidem inveniantur. Sic nova Zembla omninò ſterilis propter fri- gus nullas alit arbores, ideoque nec feras ullas,
niſi quæ ſub terra latere poſſunt, haber, quales ſunt urſj& vulpes,&c.
Diſcuriendum porrò, qua de eaufa Scythæ Cur Scy- ſeu Tartari falvi ſint coloris. Hippocrates cau- thæ fulvi ſam exiſtimat frigus. Et verum eſt: Nimio enim coloris. frigore calor innatus extinguitur, cutis denſa- tur,& debilitatur; unde cùm caro& cutis hu- mido balſamico ita priventur,& flos ſanguinis extinguatur, fit, ut color minus vivus appa- reat.
CEApuTr XV. De Moſchovitis, Laponibus X aliis Septentrionalibus po- pulis.
:. Tartaris vicini ſunt Moſchovitæ, multis Moſcho- abundant paludibus,& ſtagnantibus utuntur vitc. aquis, ideogq, cum Tartaris& præadiclis populis in multis conveniunt, ſicut& reliqui Sarmatiæ populi. Terra ipſorum pluribus in locis fæcundrſ- ſima exiſtit, præſertim inter VTolgam G Oma 8
umi⸗

Lapones.
Islandi,
3 f0. De Sanitate⸗
flumina, ubi ex unico tritici modio nuotannis 9
ginti,& iuterdum triginta colligunt. Et in regia⸗ ne Rezana inter Qcaue⸗&Tanaim aded fœcun- diſunt agri, ut tritici ibidem duabus ſpicis pr⸗ veniat. Ahundant præterea venuationihus& hi. ſcationibus, avibus, melle& fructibus. 2. Dltra bos ad Septentrionem ultimo fers loco poſiti ſunt Lapones, maximeè feri& barhari olim nudi ambularunt, nec aliorum homiunum conſoriio uſi fuerunt, nunç verò mauſuetiorts commertio facti, humanins qꝑunt, Sagittaudi pe- ritiſſimi ſunt, adeòd, ut feras intra nares percu- tiant, ue pelles oorrumpant. Sub aſtivo ſolſtina diem perpetua 40. circuituum Solis& mile ho- rarum habent: perpetuam quog, noctem ſub he- mali ſolſtitio obtiuent: corpore ſunt exili'Aren vegeti ac ſicci, proni adiram.
3. Samogethæ verdò&Sipſs Fultra Anfebuuum f ti, ſed nou adeò ad Septentrionem, ut Laponts poſtti ſunt. Habitant cum armentis in eodem cu- bili, ſunt etiam agreſtes& barbari, cumq, corpo- re ſint magni: ſæps tamen pumilionas generanta quoniam propter frigus& humorem natura dt- bulitaturiut deficiat ſape.
4. Laponibus proximi ſunt Llandici, Sutci
Sueci, Nor& Vorvegii, Serifini Finmarchii. Ided in plur vegii, Scri- ribus naturù conveniunt. Vivunt ut plurimum
finii,&c.
ex venationibus biſcium& fararum: AEſtate
oleiun tanta capitur multitudo, ut a vicinis po- pulis
5
yü ii hudm garunt,, niem tant fugauar Aant.
D
7, 4
nuuui luiudm
German ſant Gn
iſerun
4 Gali,
uſtat.
4, 1
ram, ali
muaatui
verſe,! 1
enuenj dum 1
7 laui
Nhuxiun
4 29 b ſedu

.
A lin aulhn, . Kdu — dramau 3 duahu enaumti Achihu ouem uin — nue fen G iorum hn verd man Aunt,Oagi ntra un Aab 55 Solit d 1 u nalim, ſunt en — ukra 266 Auem, unl ventitintnl
Ihari cum
u cilioner gen
X vorem nan
Kt Nlanuin archiillan & unt utylm erarum: a b, utauin
V
Conſtanti conſervanda. 2/
pulis pro iis fruges emant, ad cibos& potum con⸗ jiciendum. Hyeme verò, dum pedes antea tabulis ligarunt, quibus, innixi baculo, per nives& gla- ciem tantà celeritate currunt, ut feras rapidas& Fugaces facile deprehendant,& jaculis confa⸗ Aianto CArur XVI. De reliquis Europæ populis.
7. Reliquum autem in Europa hominum gè⸗ nus valdé inter ſe diſſimile eſt, tum quod ad maà⸗ gnitudinem attinet, tum quodl ad formam. Sis Germani Gallis& Hispani ſtaturà proceriores ſunt& robuſtiores. Neq ſolum nationes inter ſe diſferunt ſed& Germanus à Germano, Gallus à Gallo,& Huhauus ab Hispano plurimum diſtat. 2. Quicunq;, enim regioneèm montanã, aſpe- ram, altam aquisq; careutem incolunt,& quibus mutationes temporum contingunt maguæ& di- verſa, hic& hominum formas magnaàs pergigui convenit; qui& ad laborè,& ad viriliter agen- dum à natura praſtent, quibusi, feritas Gim- manitas uon mediocriter a natura ſit songenita. 5. Qui verò loca concava, pratenſia& aæſtuo- ſa habitant, ventosq, calidos plus ſentiunt, quam frigidos,& aquis utuntur calidis, hi magni qui- dem eſſe uon poſſunt, neg, benè compoſiti& lon- gi, ſed in amplitudine a natura produtti carnaſi
ſunt

2/2 De Janitate ſunt& capillis nigris um 5& ipſi toti nigri potins,
quàm albi,& qui minus de pituita habent, quam
de bile. I irilitas aurem& tolerantia non æqus ipſis à natura inet, uif conſuetudo accedat,& hæc in ets eſficiat. 3 4. Quod ſi flumina extent in ea regione, qus Ragnantes&s pluvias aquas evebant, homuuer ipſi incolumes& ſplendidi vivent, f verò lumi- na deſint, aquasg, puteorum ſtagnante:& olen-
tes bibant, neceſſe eſt, ab ipſis aquis& ventrem
lædi& ſplenem.
F. Qutcunq, auté altam habitant regianem, planau& aquoſam, eorum formæ magna adin- Vicem ſimiles& eredtæ, animi quoque exiſtunt- manſuetiores.
6. Qui verò macra, aquis carentia& nuda loca tenent;& quæ temporum mutationibus non Junt permiſta, horum formas neceſſe eſt eſſe aße- ras& vegetas, lavas magis, quam nigras: mo- rer etiam eorum rigidi ſunt, pertinaces& conta- MacCey.
. Huijus rei cauſa eſt frequens tempori mu- eatio,& plurimum inter ſe diverſa; unde& na- turæ deverſæ& differenter evadunt. Suut enim apud eos calores vebementes,& hyemes fortes, pluviæ multæ, rurſumq;, ſiccitas diuturna& ven
ti plurimi. 9. Quin& omnia, quæè terra proveniunt verra naturam reſipiunt& ſequuntux. Nam ubi er A
muying julma i tempof3 umines nidi labd ni naſcu maha:ſt
E ſuhni 9. U aferai Salholhn tüuli pi- eniuhoy derantiat Feninact naßis vem inf lerꝛen es
b El LLden
Vones jus cauke ubibolt poltaſi mno, m. onora heruali u Der
b

434 Couſtamti conſervandn. 253
4 3.5 8„.. 3üuiup erru pinguis eſt&mollis&saquoſa, aquæ autem aualunm ſublimes, ita ut eſtate calide ſint, hyeme frigida, berana m& temporum ratio aliäàs probè conveniat, ibi&s ndt ant homines carnoßt, articulis non apparentubus, bu-
micdi, laboris intolerantes,& ut plurimum mali- ALin un gni naſcuntur ſegnitiesq,& ſomnoléntia eis eft evehau ulta: funtg, ad artes tractandas craſſt, nou acres
Vent, ſug E. ſubtiles. kagnamxhe 9. Vhi autem regio nuda naturã, munita s Aazun n apera, quag a frigore byberno prematur, G&
Sole æſtivo exuratur,ubi duros& robuſtos& ar- aahiang vriculis probé disjunttis, vegetösq,& hirſutos re- rmang perias homines,& in quibus à natura laboris to- Ruunun Lerantia& vigtlantia inſit qusꝗ, mores habeant
pertinaces, ad iram proclives& contumacesma= reunuh Liig, feritatem participaniesquam manſuetudi- nem; inſuper adartes etiam acutiores,& pluu ſo- — werrſe ſt lertes,& ad re⸗ bellicas Lerendas magis apti. wumugn R 0 110 W. b niinacad EMobe qui à Septentrione verſus Occt
Ldentem habitant, majores temporũ mu- Kuemun rationes percipiunt omn ibus aliis populis„cu- unſa ut jus cauſa eſt: I. Propinquitas medio& loco, lant. Im ubi Sol maximã efficit varietatem. Cùm eniv, 4 Poſita ſit ad Occidentem, qui aſſimilatur au cu- , G hema nsdl Uatur au cu du auumt mno, mæqualibus maxime mutartionibi s erit
obnoxia, quoniam tempe ſtas autumui magis inæqualis cenſetur cæteris annis tempeſtati- terra ynnten 3 mPet vzunitr, Ma u8. Deinde medinm quendam locum inter oe.e calidas
—
mutarun

2 DVae Janitatee calidas& frigidas regiones obtinet, unde, dun Sol volvitur, modoò incaleſcit, modoò refrigera-
neceſſariò inæqualitas quædam caloris& ſi. goris introducitur cum ſiccitate, pluviis au ventis. prolomæ- Unde Ptolomæus omnem Europæotum us unde inæqualitatem ad aſtrorum vim refert. Pumi Europæo- enim quadrantis Europæi ſuperiora loca, quæ Trum I1næ„ 1 qualitarẽ poſita ſunt in totius terræ diviſione inter de⸗ deducat, ptentrionem& Occaſum, conciliantur boreo- lybico loco, ubi ſunt aries, ieo& ſagittatius, dominos habent cõvenientes Jovem& Ma- tem veſpertinos. Sub hoc quadrante nume- rantur Brirannia, Gallia, Bracara, Germania,
4½
Tyrrheni, Celtica& Hiſpania. Atq; in hisgen. tibus conſequenter hi mores advertuntur, ut ſint, ob principatum trianguli,& dominato- rum trianguli, amantes libertaris, armorum& belli ſtudioſiſſimi, patientes laborum preſtan- tes munditie, fortitudiniaſectatores. Atq; intet
cata propriè ſubſunt arieti& ſtellæ Martis, id- eod; incolæ earum ſunt communiter fetoces,
togata& Sicilia leoni ſubjiciuntur& Soli, pre- ſtantiæ, benignitati& amicitiæ ſtudent. Tyr- rheni verò, Celtæ& Hiſpani commendantur
cum
tur,& fit utriuſque temperiei parriceps: unde
Baſtarne, Italia, Gallia togata, Apulia, Sicilia,
has regiones Germania, Britannia, Gallia, Bra-
pervicaces& truces. At Italia, Apulia, Gallia
goibus
um lagit untami em bel totam Aoolot Veri Riemd rum& confen ſis,ira mfuntt um pali hinc m bidem loca tu cedita ciorelt Denich tur, che daocp mlerd tewper
b dilabo
lsipls bellico, Eoprate Ksredur aal, n

8
*emee
— watn
im rein
pexionl
miriliohein neiland es ſoſe ee uadtane 1 cala G 7 a Apubn ca Atq ut — Sadyettu. rlli,&doc Lucis, arna- 2aborumg dadores At- a Ennia,Gill telle la „muntter k Ja Apaläie emntur&cl ie ſtudent.
5 icommendu
ſis, inaquoſis& aſperis degunt eorum corpo.
Conſtanti conſer vanqa. cum ſagittario, Jovi, libertatis& munditiei ſunt amatores. Vocat autem hunc quadran- tem Ptolomæus boreolybicũ, quali inde mi- ſturam quampiam tempeltatis Afrieanæ& Aquilonaris innuere velir. 4
Veèerùm Hippocrates non ſôluùm ætherem, unde Hi p- & tempeſtates inde pro venientes, ſed& aqua- pocrates rum& terrarum varietatem ad inæqualitatem eandẽ de- conferre ſtatuit. Uade qui in montibus laxo- ducat. .. ontlco-
larum mo⸗ Tes.
ra fiunt majora,& ipſi animo fortfores, labo- rum patientiſſimi, duri Ragreſtes. Que omm hinc manifeſta fiunt, quoniam duti homineh ibidem exittunt, tùm öb lapides& ſerupuloſa loca, tùm obaquas crudas& dutas, quibus ac- cedit aër, qui in montoſis ocis frigidior& ſie- cior eſt, à quo deinde corpora illa exiceantur. Deniq; quæ nutrimenti loto ab ipſis aſſumun- tur, cuͤm in regione iſta proveniant, naruram quoq; ſiccam, duram& agteſtem participant, quibus po ſtea corpota, quæ is enutriuntur, in ſimilem naturam trahuntur, ſicciorisq;: fiunt temperamenti. Unde rtales ſunt tri ſtes, iracun- di,laborioſi,& quidem iræ tenaces-& quia bi- lis iplis ſt craſſa& terrea, ſiunt ſevi, agreſtes& bellicoſi. Contra, qui in regione cava, aquola Vallicola- & pratenſi habirant, propter aquas& humo- rum mo- ris redundantiam, molliores ſunt„carnoſi& res. craſſi, non verò ita magni,&, ſi ſtagnantia bi- b T banr

2/⁶6 Dæ Sanitate
bant gumina, que lienem offendunt, kacile bi dem atrabilarios reperies. Uade abſurdumel- ſe non poteric, ſi pilis nigris& capillitio nigro ſint præditi,& quia molliores ſunt, fœmineam naturam repræſentant, nec tam magnanimos ſe Præbent,& viriles in ade undis periculis
CäApur XVII.
De America.
2. Vltra Europami in Ame; eae&— — terræ major adhuc eit diverſitas: Quapam mm⸗ Tegio ad Septentri ouéè teudit, frigidu eft, 3 incol plurima cum Septentrionalibus com mumia habent. Quia verò parte ad Meridiem aut bolum Antarttisum ſpeclat, cuam ibudem⸗ magnd ex parte ſit ſub Zona torrida, cum incoli ad Aleridis habitantibus con veniunt, quamvi- pro natura loci non parim ab iis diſcernantur. 2. Sac Peruana planicie⸗ cum deſoriu L'is locis conaparari poterit, Guonià plan ſterus eſt, ideog, homincs tautum habitanrea 1o0, Jus aquis Hariun irriguaſunt. Mantoſa wers loca fertin- ra ſunt. Ideog,& Braſſilea tanta montium C collium fertilitate hraba⸗ ao ſi. ⁊ tapetts ornuts eſſet. 3. Homines, qui in Jeptenirionali paru s. Hitant, albi— ſub torrida verò Zona ad nigre- dliner tenduu o aen ntger ſuat, ſed pot ius
ferruginei een, aliqui etam punicti eua- dunt,
aut, Me lmana! um dõ ci um dine
enerakis
4. In duu uivu dem ſint
)J. h gid auls- muabr gan egid undeatar veſturun auujfuß 4. 21 na iyen b terrs ine 7.U
drute,4
b thipe
cniſh fa cabdi, m uconſtan tutio ſmi au Con V
7, S9 die,Ph 4 miaua:
—ᷓʒQ—Q—Q—C—CQę—ę—ęꝑę—ę—ę—ę—ęOꝭQꝭQCQ‧—VQ—Q—Q-——

0 ¹ kedää
—
cräm un undse *XVII Mica.
werrion Kinr ſuui rteudi, ſui a htentriouua. 3 Dchte adn eveilt, ann Dutornum dydrnun ubuudhſem es cumuimn mia hlupn tant es hhg A)ſavenuni N tanta ung Sac Stayan:
erhimulſe
veriTäd
anser 3 tllam Uayud
rhiopes corpore ſant crispo, facie contract
Conſtanti covſervanda. 2r dunt, Mexiacani caſtanei coloris videntur. In- Cumana littorali regione Peru, homines ob aqua- rum& ciborum naturam, quibus veſcuntur, pa- rum viaent, quoniam nebule in ipſorum oculis
generautur..“
4. In regione verd S. ſacobi homines npu tam diu vivunt, at in vicinis locis guam vis ſub iife deim ſint paralelis.
F. In Chicora littorali régione Indiæ Mexicæ gigantes habitant: in vicints tamen Inſulis ho- mines vrx meaiocis ſuut ſtaturæ; ut non ſolum pſa regio, ſed& locus proprius plurimêm facere videatur ad varietatem conditionis hominum,
Beſtꝛarum Ecreſcentium rrliquorum, de quibus altbi fuſius dicetur.
5. DPlacet his anneklere tabulam ex Ptolo- mai opere quadripartito deſumptam, qua totius terræ incolarum aifferentia docetBur.
7. Meridionales ſub Septeutrionak qua- drante ab æquinoctio aa Tropicum æſtivum, uſtulato, nigro, capillo
Ratura cvntorta, narura
calidi, moribus feri, ad diſciplina⸗ inepti, leves,
inconſtantes:mondaces, doloſi, fures Kérar con/ſti- tutio imilis.
Animantia& terræ naſcentia cun his congruunt 8
§. Sub Ardlico Polo Scythæ, Sueci„Moſcho- Vitæ, Polous, Lituani, Trãſlvani,&c. frigore G humiditate abundant colore albo, ſtatura proce- 7 2 ra.

ͤ
—y *
—— ——
29s De Janitaten
ra, capillo promiſo ſubgelidi natura, feri mun. bus. Cum his con veniuut hjems, animalis ſeuu verræ naſcentia grandia. 8
nem qui habitant ſunt medio colore, mrlicu
armis firmi, nil celantes.
ldi, artium ſecretarum periti,& harum indéga-
9. Iuter Tropicum aſtivum& Seplenhu- ſtatura,temperati manſueti: Aer& terra ien⸗ peratiſſima.
16. Orientaleas& Meridionales viridichn, 11. Orientales propiòres Auſtro ingeniuſpuu⸗ 12. Occidentales eſfcœminati, delicatuuu-
cultatores.
C Arur XVIII.
nuſue tem aernt N myerame 1 pertun 1 Ilkseuad
—
Deal
A uuque ac E Ceuten tecauſafe Thrates
tuuferamt,
Detemperie ex parentum conſitu- beanum⸗ tione orta. nayiam n
Vniuſcujuſq, etiam regionis in cole inter en urlina
parum differunt propter parentum, à quibus n- greantur, conſtitutionem. Cum enim ſemenen tale ex utriuſ, parentis ſauguine procedat dubio ipſorum temperamentâ participabit Hint
enim videmus, à ſanis ſanos naſti; à morboßt
morboſos: Sic quippe leproſus leproſum, podagni cus podagrici gignit: Sic Hippocratus elate ma. crorephali macrocephalo⸗ procrearum. Hodierm
—
gram, ſen nantiſtun
eant. 2. Kr
k hulſ wadbang mn narun quu-
2

Tine Canſtanticonſervand. 2419
lthuanuſe quoque tempore omnues natos Alt paterni, dut hem, une materni, vel aviti quidpiam; tam in corporis
emperamento, quàm animi maribus retinere,
e iun 5 9p comperimur, undeſ æpenumera filii patr bnuaſt
e zedu caln milas evadunt 1
da 49 9 t Carur XIX.
ilunabi..
* De anomalia temperamenti po-
pulorum varian-
Auſnin P; 1s.
Snu ie tis.
1. Anomalia temperamenti populorum, S3 uinai qaoque accidit, ut non omuer pro ratione terræ G cœli temperamento reſbondeant Iqdq, duplici de cauſa fieri poteſt. Prima eſt translatio ſedis, ut XVIII Thraces in ltaliam, aut Itali in Thraciam ſe couferant, Perſa in Qriam, aut Syrii in Perfiam, 1 emtchde Germani in His paniam, aut Hitpani in Ger- dylta. maniam migrent. Cum euim in uno loco nati Lnn nn ſiat, ſtin aliam cœli& aeris conſtitutionem mi- anune rant; ſemper aliguam corporus mutationem⸗ Dm as nanciſcuntur, ut nec prorſus primam retineant- menm naturam, nec incolis ibidem in omnibus reſpon- 2 nnnane 9 deant.. 3 dnnanhſh 2. Fecunda cauſa anomali eſt conſuetudo, nn uß 1 lex, Philoſophiæ inſtitutio, quibus natura muta- a ſurkpauf ad bonum velmalum: Sic videmus Aſianos, Ahnunn um naturafint molliores& effæminati, conſue- matreuund 743 tudi-

*
260 De ſanitate conſtanti conſervC. tudine tamen adeò promptos ad hellum fachas b 9a at agminatim hoſtes ag grediautur,& m„b 6 mperum faciant. Philoſophiæ verdinſtututuhn. 4 miues feros& agreſtes mitiores& cultioret nd.
dit: unde ii, qui ante barbari habebantur Sge 1110s
Aes, jam molius edocti vitam agant magutaui. N⁴
lem, manſuetam& placidam, ut ver 4 Paa
dictum ſit: 1 Dicdiciſſe fideliter artes, Dy.
Emollit mores nec ſinit eſſt feron.
Plcl
F 1 M 1 S. e Mar coni 4 4☛

11LuSA RISS1IMO, INCLY TISSI- M Od; PAINGIEIAG Do-
mino,
Shnm Da. 70 HA NNI PHL a inu 2722 9.
14 Du SAXONIE,JULIE, CLIVIx
ae Montium, Landgravio Thuringiæ, Mar- 4 u chioni Miſniæ, Comiti Marchiæ& KRaven- V urg, uec non Doming in Raven- BB“ Kein, Domino ſuo clemen-
85 tiſſimo 4 FE EICITATE M.
JE Oxyminusveré, quàm eleganter Poëẽta ceci- nit, Illuſtriſſime Prin-
eeps Domwe clemer-
tiſlime:
Er incn obſta ſera r medicina paratur. Ki mala ber bongæsi in valuére moras.
Ut enim in primo ſemper exortu. T 4 res

262
Epiſtola⸗
res quælibet tenera eſt,& incte-
menti jacturam facilè patitur& deletur, ut in terræ naßtendibu
.) herbis, ſtirpibus& arbuſtis quoti die videmus: ita quoque morbo. rum omniumque corporis noltti corruptionum radices, dum ad. huc ſunt tenellæ, invalidæ, acde- biles, facilius extirpantur& reme- diorum viribus ſuperantur. Con-
trà ſi quidaltius radices egerit, ii pon
non ſolùm difficulter evellitur& ſem
aboletur, verùm etiam vicina&
proxima quævis ſui incremento
debilitat& corrumpit. Quaratio. ne zizaniam ſæpoè tritici proven- tum impedire& remorari vide- mus, ut& corruptum humorem ſanguinis totam maſſam conta minare ac deſtruere experimur.
Con-
(onl cerib incar
lidus nra &e qun Kno om alite
ted
—————— —-;;;—Q—’—P’’:::;;————
gll que pot mat
deſt
uum

s ices da 8 Nalide, R antur lerantu t Ucesen Dter eyel ertiam fi eui incre apit Cu erntlciſ Remorai um hum- dnaſlam
gre egpe
Dedlicatsria. 263 Conſpicuum id maximè eſtin ul-
ceribus ſerpentibus& malignis,
in cancro, heerpete, kiltulis& ſimi- libus affectionibus, quæ antequã invaleſcant, facilè eradicationes & exſectiones admittunt: ſed quamprimum altiuùs inſederunt, & robur acquiſiverunt, curam⸗ omnino nullam recipiunt. Haud aliter enim ac fermenti exigua- portio integram maſlam, in fimi- jem quandam conſtitutionem,
trahit,& tenuis ſcintillula ma-
guam flammam excitat ita quo- que minima corrupti humoris portio totum ſanguinem, niſi maturèexpurgetur, labefactat& deſtruit. 1 Verum illa venenata humo- rum corruptio non tam exactè
T7 hoc

264 Spital⸗
hoc præſtat, qu am ſumma homi. numin valerudine conſervanda⸗ negligentia& iacuria, qud ſepe
eX viſillahis& minimis plagis ne.
gligen ter tractatis, multi ſanitatis
jacturam faciunt. Refert all-
Viola! 3. Senatorem quendam 1 Monſpeſſulanum eX planè deſpi- cabili vulnere, in vola manus ſ. — niſtræ accepto 4 quod vix ſubci- tam cuti carnem contin nperer, inr tra ſeptimum diem, cùm negſe- xiſſet. derepente orta convulſio-
ve,biiſe
Hinc, opinor, liquidò appa- fee. quantum homini profuͦerit, b cofpus? à contagio& cæteris cor- ruptionibus præſervare,& vale- tudinem diligenter curare, cùm,
b vel minimus in ea tractanda error com-

L. Scerrn. Ta qut
Kalsplan
weult la
efen),
Aquend * dundt 3 b Waen
1 ſd ix
O tin det xcümn connl
1. ſuidbg cri prole 3 cxterb Are, K&n
a rare, l
e dandler G
Decdieatoria. 2b commiſſus totins machinæ de-
ſtructionem afferre pollit.
Quo verò pacto ſanitas defle- Ctens& corruptioni obnoxia erigatur, errorque in ea rractan- da commiſſus corrigatur, id do- cet nos Prophylactica, quam- meritò nobiliſſfimam Hy gieinæ
pHartem ut exacté deſcribimus, ita illuſtri Principe dignam I. Il. luſtriſſ. Celſitudini conſecramus. Eam llluſtriſſ. T. Celſ.hilari fron- te excipere non decignabitur,& me measque muſas medicas cle- menti favore, contra Zoilorum- morſus, defendet, donec fortuna majora T. III. C. dicanda& offe- renda ſuppeditabit. T. Illuſr. c6. Subditiſſimus
Johannes Bickerus, Medicus 14 Oſſatienſis ordinarius.
OHA N-

ſſſſſͤ
4 4——— ——
266 De Janitate
Tennane:
BsFehnnen JOo HANNI BICKERN
DAEISANI CATITI. ME- dii 0 Aatien 79 ordi- naril,
b PROPHYLACTICA, Jeu ſe cunda igieinæ pars de Iaitate hominis Aecli- nante erigenda.
S8EC TIO p RIM 4
6C A p U T† 1. Daeſanitate ad morbum flectente.
. Prophylactica eſt ſecunda hygieinę pas,
qua ſanitas in morbos prona erigitur.
2. Ejus partes duæ ſunt, ſanitatis fleckenti emendatrix,& errorum diætæ correctrix.
3. Signa ſanitatis nimiùm flectentis ſun opera nimiùm flectentia. 4 Diaæta tot gradibus, quot deflexit, ſen- ſim per otium elt corrigenda.
§. Lo-
litauit busr
4. trivi inq
cen

Wedlente den hygeien 2a ttar
I rats fect 8 krecrr 1 r lecdenlb
2 detert,
65
Defleclente erigenda. 25 5 5. Locum hic habent fomẽta& geſta qua-
litatibus& tincturis alterata, inprimis verò ci-
bus medicatus. 8 6. Cibus medicatus eſt, qui poſtquam nu-
trivit qualitatis leu tincturæ ſuæ veſtigium re-
linquit. Cujus varias differentias in obſonatri- ce noſtra diſcutiemus.
FcOTION.
P Rophylattica, ſerunda hygieinæ pars, in con- Prophyla- Rnio curatricts poſita est,& plurima officta cticæ ol-
gum illa communia habet, utpote dum veltenui cia. diæta& abſtinentia cauſam morbi exhaurit, uus quo vis modo per eſculenta medicata humorem- peoccantem alterat& coquit. Qua de cauſa illa ſola ſenſim erigere poteſt ſanitatem, à priſtino ſtà- eu jam declinantem. Erigit igitur pro pbylattica non quidem morboſa corpora; ſed ea, quæ juin à
naturali& firmo fatu deficere incipint. Quam Status neu vis ex Ariſtotelis ſententia omne id, quod à natu ter an de.
rali ſymmetria deficit ſi vel una qualitus abun- tut.
det, exredat, vel diminuta ſit, ſive fiat parum, ſive
multum aut mediocriter, id ipſum dicatur mor-
bus parvus, magnus 8⁷ mediocris. ldq, ex natura contrariori demonſtrari poſſet, ſi ſubtiliter diſ-
ſerere velimus. Verum cum contraria etia gra- duu remiſſiores admittaut, meritò hanc partem fanitati remittenti tribuimus, ut locus nobis pa-
reat, de multis rebus, iiwq, utiliſſimis diſſerendi.
b CApuT

26„ De Srnllute
Carur 1I1.
De temperie baljamica uni veyſalite fectente. 1. Sanitas nimium flectit aut ſecundum remperiem, eamq; aut balſamicam aut chæ
rioniam; aut lecundum conformationem.. 2. Deflectit ballamus, quando ejus open deflectunt, idq; vel univerlaliter, vel particu-
ariter. e. K 3. Univerſaliter, quando totius corpotis balſamus delicit,& tunctota microcoſini ma-
rhina debflior, quam aliâs, evadit.
4. Keſtitutio ejus fit balſamo macrocofmi, qutnihil eſt aliud, quàm magni mundi ſpiti- tus quidam vitalis, per totam molem in ſemi-
na crelcentium, miueralium& animalium fu-
lus:& in centro ſuo collectus. Hic in vegeta- BHllibus aſtri loco quotidie ballamum noſtrum nutrit, quem verè appellare poſſum univera- lem naturæ aromaticitatem, fragrantiam,& odorem rerum comitatur. Mechanici namq; creſcentium tanta ſubtilitate elaborant pro- prium balſamum, ut fructus luos perevapora tionem odoriferam ſignificet. Hinc odores, quia aſtri creſcentium fructus ſunt exhalantes, ſubitò aſtrum noſtrum recrcant. Quare vinum
odoriferum, aqua cinammomi, ſpiritus roſa-
rum& ſimilium, mirè id adjuvant. Sicomne ali-
um, fr
Latur ialen na, I Tunt, E di ga
———

d eſg, Star,ſe
borich chh. rictocoln. adt.
ome. n oni wanl molemit * MKanicua Hiche * momm aoMum hn rigrann 1 chaviciu m elabormn, r nos perenn . Binc olt Släntextaln
m r Qunt
ew oi, ſitibsl a rant. Sol
4
Deflectente erlgenda. 20
alimentum, ſid robore mechanicorum in ſub- tiles halitus converſum exaltetur, ut fiat acu- tum, fragraus,& quodam m odo Ripticu, ſeu, ut noſtri loquuntur, principium quoddam fi- xum adipiſcatur, ne facilè diſſipetur, tunc opri
meè balſamum ſeu aſtrum noſtrumuttiet. 3. Aëris præterea magna habenda eſt tatio, ut ſit clarus, lucidus, purus& odoratus.
6. Cxæteri ſenſus delectandi, viſus iis, quæ exhilarant, auditus ſuavi Muſica demulcen: dus.
SFenozttoy. D Raerbmanes, Indi Philoſophi Pjtagerer E Magꝛ ut balſumo profyicerent,& Sararui
hoſtis tyrannidem evitarent albis amiciebantur
veſtibus fovialibuaii,&; Phœbeis quotidlie ute-
bantur cantiouibus E ſonts ſua viienis G Fe- ne reis deleTabantur, plarimumg, ſub dio vive-
bant: quod exemplum imitari poterunt ii, qut Saturnò maleficè conſtituto exagitantur. Miar- tiales verd ſi per iram, mdignatuone:& certami na, Marz in apſis ſit maleſicus, UVenereis uti poten raut, atq, ita Martem in Venerem mutabuunt E& vice verſa huos Venus exagitat, Martis&
Jaturni dona non contemnant. Mereuria
les quo,, ſinimtium fuerint verſa- tiles&s inconſtantes, Satutr-
no ſed ach ungant.* CAPur

250 De Janitate CApuxr III. De temperie balſamica particulari. ter flectentes. 1. PDarticularis fit declinatio, ſi aſtrũ unuh aut plura declinenn. 2. Balſamus cordis declinans erigitur ſu ſimili, q. e. Solis carbunculi, ſmaragdi, chrjſi
thi, cinammomo, macere, croco, meliſla,ſign aloes, helenio, caltha, heliotropio, hemeroci- 3
li, foribus hyperici, corde ſimiæ, lupi,&c. 3. Cerebri ballamus juvatut ſuo ſimili,-
quoribus Lunæ ſapphyti, olybani, ſuccini,ſii urde
convalli, perlarum, pæoniæ, betonicæ, Alela lavendulæ, lunariæ,&c. 4. Hepatis balſamus declinans reſtituitur ſuo ſimili, eſſentia ſpodii Jõvis, corallorum, ſantali, eupatorii, cichorii, hepate lupi‚ anſeri, anatis,&e. e 5. Pulmonis balſamus ſuo ſimili, Vener Pura exaltata, pulmone vu pis, viruli,&c liqui- ritia meliſſa, ocymo, marrubio,&e. . Splenis ballamus luo reparatur ſimili,- e. Saturni ſplenis vituli, eſſentia fraxini, ſintu- lorum cum Jove ſunctus cappares dabit, ſeo- lopendrio, tamariſco, aſplenio, hedera luna- ra,&c.
7. Renes reſtaurat liquor Aroph in pane
soctus.
——
8. Fel
—
10. aitis II.
teal
12 1t
deme culari
2. gobi
—
oonle
Acan-
indh

1
2* lna ch
² naagie 4 eroco al topiope Baima ih atat wale 1
1 Hlydauilat
a2, bem
eleclinat
ſoib, uns
heparl
ardo ſimi, vibritubane
a dio, Kc.
ah reprrande 1
d araſam „Aapparssdth * enio,heden
1 or Arpdi
Defleꝛtente erigenda. 271 S. Fel reducitur ſuo ſimili, ellentia Martis
rhabarbari,&c.
9. Venericulus reducitur ſuo gmilt, q. e. mentæ, ſtomacho gallinæ,& aliorum anima- lium.
10. Uterus ſuo reſicitur ſimili, wagiſterio matris perlarum, utero cerva lapide ætite.
11. Teſticulorũ balſamus ſuo fimili, liquo- re ſaryrii:teſticulis gallorum,&c.
CArur IIV
De remperie chærionia deflectente.
1. Hectenus de balfamo declinante; ſequi- tur de remperie chærionia deffectente, quæ iti- dem dupiex eſt, nimirum univerſalis& parti- eularis.
2. Univerfälis elementorum eſt inferioris globi v&.
3. Aqua ſeu ſangus, ne deponat mineralia,
conſervanda venit, aut ſi depofuit, rectificerur
arcano corallorum,&c. eiculentis temperata rinctura, pro conditione reſoluti, præditis. 4. Terra ſervatur fuo ſimili: carnes& oſſa
mumia nutrimenti ſolidiore, quæ conſiſten- tiam ejus cuſtodiat, ne moveatur, illa ſiquidem
ſolida& immobilis eſt, cætera verò fluida. z. Netvi;, ligamenta& tendines oleo tere⸗ binthinæ& zuniperi, c. 6. Cutis ſervatur per abſtinentiam à ale à V corro-

———— 2— 1„———
222 De Sanitate corroſivis& omni acrimonia,& deniq; quie Iu cõtinuum ejus ſolvere aptum eſt, urlum tur balneis, ex chamomilla, gloriena, ſideni- de,&c. 3
De èerebro deflectente ad calidum nia ſequenti modo: 1. Signa cerebri calidi lunt: Si rubraaps
Particulariter Hlectunt in tem perie cheio
rent circum caput omnia,& tangenti calidatt-·
prælentantur, oculorum venæ lenſui paten brevibus ſomnis, nec admodum profundi, contenti ſunt. Tùm verò exuſtæ fuliginisch-
juſdamnotam referunt capilli, iidemque,ut multa, quæ vim ignis ſenſerunr, ſolent, diſtor-
quentur, ſicciores his nares, ſicci oculi auresi;
& parùm per os ſputi redundat;& ſtaliquan- doralia excrementa redundent, quodaccidi ſi cerebrũ calidum replent poru, cibo& odo- ribus, neglecta victus ratione, tunc multa qui
dem illa, at non incocta apparent. Et ſicuta primo ſtatim ortu veſtinntur capillis; ita ata- tis progreſſu calveſcunt.
2. Diæta: Lotiones refrigerantes jeſunæ,
Corpore prius quotidianis excrementis vacua- to atq; exercitato, ac tum lotiones,& poſt eas unctiones refrigerantes.
21. Odo-
60¹
uxiones acres,& c. mundatur& corroban- ky
64 Soles 1¹
ſoriis
vKtot
Mwn vend 6. dar Kmol Acrer ſor ſer nebri
molle

8
mnnaa f Kana
A d ieu
. ulualn
1i gempei
14 üt: Lin 1Sangenna 1i a lenlin „ Mnng ſ Lukn 1r 1ll, iaaan nr lcka 1= kccican 1u.dar, ln Jaent g 1. ru) crka 1— tunewh 1e aenr li ercaplhi = gerante 3 8 arrewenndu A ioncs üit
—
¹0
Deflectente erigenda. 273
3. Odoramenta frigida& inodota naribus ſæpiùs admota ex frigidis.
a. A cibo fructus frigidi& auſteri, vitent Soles, maximè à cibo,& à vini vel cereviſiæ fortis poriu..
5. Porio eſto diluta, cogitatio poſtcœnam vix tuta, à qua ambulatio ſub tecto ſit: his ocu- li manòè vel die ſæpiùs aqua ftigida multa fo- vendi.
6. Si intemperies cerebri calida cum humi Cerebrum ditate conſociata fuerit, tunc capilli planiores calidum&e & molliores erunt,& neutiquam calveſcent, humidum.
excrementorum per capitis canales copia ma-
jor ſentiendi facultates diverſæ, eæq́: retuſæ te-
nebricoſeqmultus ſoporoſusq; ſomnus, me-
moria debilior.
7. Diarta: Frictiones capitis jejunæ multæ, lotio tepens ex frigidorum& ſiccorum deco- cto, ut roſis, foliis violarũ, ſalicis, vitis capreo- lis, ac folis cynoſbati, centinodii, aranciorum,
limonum, ſideritidis,&c. pauco aceto decocto
infaſo.
8. Unctiones hant ex roſaceo, myrtino, melino,&c.
9. Odoramenta frigida& ſicca ex ſantalis, roſis, ligno rhodino, camphora, ex quibus& ſimilibus pomum odoratum conflari poteſt, frequenter odorandum.
10. A cibo malum cydonium vel pyrum
V 2 furno

274 De Sanitate
furno coctum& induratum,& fructusaltiin gentes. Caveant auſtros, neo unquam poſta
bum Progtedlantur Cerebrum II. Sincum liccitare conjuncta fuerital- calidum& da illa intemperies, caſdem fermè notas haba fccum. quas calida. Nam& excrementa hic pauc, cum immodica vigilia, adiu nt,& præteteame Qui cere- mores lunt. Crines etiam his du riores, validi- bro ſunt
calido& calveſcunt ſicco, cur
citiùs cal-
„pPropter denſatam præ ſiccitateu- tem, quæ exhalariones fuliginoſas ægrè trauſ
reſcant. mittit, quibus dum capilli, veluti alimonis iée
ſtituuntur, deficiunt. 12. Galidis& ſiccis cerebro conweniumit-
rigationes ex aqua frigida, vel frigidorum dt- coctis, ut lactucæ, ſolani, portulacæ, lentispa.
luſtris, papaveris, hordei,&c. ex oleis violaceo,
nenupharino,&c. Nunquam vel rarò caput veſte operiant: per æſtatem ſ corpore alias to- buſto) benè largo canali quotidie aliquandiu
aquę ftigidæ effluenti caput ſubjiciant. 13. Ad vigilias emendandas lactuca come- denda,& papaveris viridia folia obloniis mi- ſcenda,& dormituris caput oleo violaceo, aot roſaceo, vel refrigerante aliquo ſucco admilo unguendum, vel oleo, cui capita papaveris in- coxerint,& una pedes decocto reftigerantium fovendi. 1 14. Ad calvitiem proſunt ea, in quibus eſt vis
res,& magis criſpi fiunt,& mulrò etiam em
pene
am ſti
Küral myrti9 e d
Karo
ti
1 ardit dme nerit X da. ocule mind &ke
1 dactue z.
. zime 2 4 intel exm' lorun dlisr
—— ⏑⏑O—˖·—B———ʒ2ʒ2ʒ,2„.y.y·,;—— ——

B
bau 12 lacang
5 una der (rendenou dema u. e pien d daxotes 5 vuktöem nptelu 1 ſnoſasag 1larialm
yocoma e ligte 11„ualaca,h 1 exclesi a am pel ent 1 colporxi hidealiq ucabjicknt, aal sslactucat ib olia odloni uqpico vickc 8 apoluccot 2 piapapas a eko rekigen
Atea, in 1
Deflectente erigenda. 278
vis penetrans ‚ſubtilis& attractiva cum qua- dam ſtipticirate, ut iunt, grana myrti, myrrha, & lirnilia. Ideò unguentum ex ladano, oleo myrrino confectum,& vino aſtringente, vel ex ladano,& oleo leuticino paratum& affri- cur capiti prodeſt. Proſunt quoq; oleum co- ſti, nigellæ, olivarum fylveſtrium, aqua mellis,
adeps viperæ,&c. 5
GApPuT VI.
De cerebro ad frigidum flectente.
1. Signa cerebri frigidi ſunt: Intelligendi rarditas& ſtupor, ſ ſemel quid apprehendunt, id mordicùs defendunt,& ſi wetam egreſſa fuerit frigiditas, phanè ſtolidos& ſtultos efficit,
& duriſſimæ cervices homines procreat: venæ
oculorum exiles funt, ſenſum fugientes, facies minùs colorata, caput adtactum frigidius eſt, & facilè frigore offenditur. b
2. Irrigationes& inunctiones ex calidis, ſuffitus axomatici his protunt.
3. Caput opti mè tegatur, Euna vitetur, ma- ximè ante ipſum Solis I.unæq́; congreſſum.
4. Multùm ambulent, manè horum oculi interdum ſtillatitia feniculi aqua fovendi,& ex welle& deſpumato feniculi ſucco ad ocu- lorum claritatem illinendi, vel etiam melle& aliis rebus admiſtis, maximè hyeme.
J. His adverſus ſurditatem conducit, aliquid b NV 5 olei

„=—————
Cerebrum
276 De anitate
olei amygdalarum dulcium auribus inſtillage, & lana moſchata oleo leniter imbuta obtura.
tas tenere, præſertim diebus aquilonaribus 6. Sicum humiditate fuerit conjunchſi-
frigidum giditas, nimiùm ſomno dediti, ingenio tardi-
K humi- „dum.
ri& ſenſibus hebetes erunt, exc rementis cen. bri erudis& minus coctis redundabunt, capi
bos, inſtar argenti niteſcentes, tam in puenli
iogb
nis,p0 auc.
8
losq; molles& protenſos gerent, præſettimal.
ætate, quàm in adoleſcentia,&ec. Perpetuoſt
catarrhis& gravedine tentantur.
7. Diæta: Frictiones multæ pannis alpeis & thuris, ſtyracis, ſuccini& ſimilium fumoſuf. fitis: Lotiones ex herbis calidis& ſiccis, utlan- ro, ſampſucho, betonica, chamemelo, ſerpilli, V ruta, floribus lavendulæ,&c. ſale& alumine
adjecto.
8. Meatus omnes in cerebrum frequentes purgatiſſimi reddantur per nares errhinis, ut
betæ ſucco, bellidis, ana gallidis utriuſq;.
9. Odoramenta ſint ex aromaticis, ſtyrace, muſco, ladano, caryo phyllis, nuce moſchata, zibetta.“
10. Sternutatoria ex betonica attrita,& na- ribus inſerta, vel feſtuca indita, omnia jejuna.
II. Per palatum maſticatoriis ex maſtiche,
herba pediculari, pyrethro,&Eec. 12. Gargariſmis ex ſapa& oximelite cum ſinapi,&c. diachriſto ex ſapa cum betonicz ſucco,
W
. kiigr
mini
. willo ſauri

1n auai
ullna
—
—
4
— —
—
—
—
— — —
tiingeun
4 exctemen 1. dandebe — rrenri a tes, um
V tr Kcc.Den. 5 ¹ 11
1Smur.
e uhepu n ümilun 1 aids Rln amenen. e Kc lieke
erebeumbh rmues en aridiutrict d ancomarich as, nucem
tonicaauni lita omni aatoriisel u Ac.
1„& osimt 2 Kapa cunk
Defectente erigenda. 277
ſuceo, palati& columellæ regionibus illita.
13. H's utilia ſunt tragemata calida ſicca ſaccharata poſt cibum, ut aniſi, cinam momi, zingiberis, anthos. Abſtineantà cœteris bella- riis, pomis, pyris, bliquis, piſcibus, lacte, caſeo antiquo,&c.
14. Vitent pernoctationes fnb dio,& aqua- rum auras caveant, matutinũ ac veſpertinum frigus fugiant, cœlo nubilo Soli aperienti l minimè commixtant.
15. Aurium ſordes his linteo dropacè im- miſlo, diligenter tergendæ,& gurtulà und olei laurini auris meatus illinendus, velexiguo fel⸗ lis bubul cum pingui anſerino.
16. Hi cirè ſeneſcunt,& ſomno nimnis gtra- Quæ cani-
vantur. Ergò ad canitiem tegendam capparis cortex aqua, vel lacte aſininò aut bubulo co- quendus, dum tabuerit, atq; tum capiti raſo i
Unendus. Similuter& cortex radicis ilicis co-
quitur& uſurpatur. Vel ſucco baccatum ſarma- buci crines madeſlant. Velſequens parari po- teſt: Menſe Septembri vitentis nucis& pro- ceræ radicem, cruris eraſßtie ſub tetra laten- tem, per tranſverlum ſecato,& lublata parte inferiore, ejus loco vas vitreum aut figulinum vitreatum, oleo olivarum impletum ſubjicito, ira ut vas ipſum radicis truncum, quem præci- diſti, excipiat,& oleo im mergat, tunc obtura- to vaſe, cera radicis& vaſis os probè oblinatur,
V 4 ne
1. rant.

4 — 2—— 1 ——— ——— ———
————y— 3— ——
2/78 De Janitate⸗
ne quid impuritatis incidat, atq; tune terrate. garut&, donec nux floreſcere inci piat, ſie te.
pultum maneat, quo tempore caurè ex mann, & ad uſum ſervetur, qui talis eſt: Dum ludam
balneo is, qui canus factus eſt, ins ngat genn.
le hoc oleo, aut immiſſos teſtes eo foveat,i
Teſtium omnes pili reddentur nigri. Nam teſtiumun vis in rotũ transt
corpus.
ferri in totum corpus pilorumq́; caulam eſſe, indicio eſt, quod qui caſtrati lunt, necc. vi fiunt, nec barbam emitrunt.
17. Ad nimzam in ſomnum prochivitaen juvat pulegium, vel hyſſopum, aut neptan aceto acerrimo maceratam odorare.
Serebrum 183. Si cum frigiditate csrebri liccitas qno-
trig idum que peccet, cæteta nccum. obtment, at non ita
quidem fiigiditans bgm ſunt excrements tedun- dantes,& celerrimè ob ſiccitatem leneicunt; memores ſunt,& pervigiles, ſenſibus in ſuven- tute valent, at procedente ætate citò hebetts fiunt. 1 1.
19. Diæta: Irrigationes ex calidis& humi- dis, etiam poſt prandium, u netiones ex oleis, liliaceo, chamemelino,& herbis cephalicis calidis, incoctis,& oleis mixtis.
20. Odoramenta calida ex liquorum con; venientiũ vaporibus elatis, quibus& aurium
meatus adverſus gravem auditum irrorantur ſalubriter,& poôſt oleo dulci ac maturo illi-
1
bald 1; Af
ubud

ne
Nes eog eoß B dam ut da llorume
en ihailua, Lanin.
1* um pron 1 Jpom, aun (1 0dorat m srebn ch (bin nigdn 2 raxxcrewemn cttatem ka eenüiba
an zrate cih-
aexcalidsd erdiiones0 e hetbüch Kiutis. aaexliquom a quiblsae enuditum ins e dli ac mau
Deſle clente erigenda. 275 21. Hi, ſi vigiliis. Prematur a luwptisjoru⸗-
lentis& cibo humectante lomni centabunt, e gendan oleum recens frouti, tempo-
ribus& toti capni Uhnere debent.
PROBILEMA I.
Cur, qui calido ſunt cerebro, non profun- dè dormiant?
E. Quemadmodum frigidr opus eßl, bumo= Offcia ca- res& ſpuritus congelare& conſtringere. mem bra loris, item- ravare,& znaſi mm obilia reddere: ita catidi e que frigo- offcium plane eſt eontrarium, ſhirituts nimir uma ris. 22 fanguenẽ aitenuare, agitare& movere, mem- braq, leviora eficere. Vnde qui cerebro Junt calt⸗-
aiore praditi faaguinem(ð ſpiritus magts&eves E& tenue⸗ participant, quorum benofic wad vrgi- ſias& actione⸗ pronior esiqnam ad ſomuum red- duntur: unde neo miultum, nec profunds dor- miunt. Praterea quaq;, calida? eebr t conſittu- tio, cum vapores narcosicοs Eaiu minoſas bueno- res ſomnum provocantes profundum. aigera: conſumat, facile dormiendi illum proc rtrAem, adim ere potest. Ita videmus, eos, qutbus cere- brum muco& vaporibus nareoticus grav arur In veternum& mexpugnabilem dormiendi neceſ-
ſitatem iucidere niſt adhibitis iis, quæ cere-
bri calorem excitant,& praditto va- pores cum humoribus diſcu- tiant, reſtituantur.
V PReO-

———
———
ſſſ““
2———
cum in illis citius abſumatur, quàm in alius un
Gur cere-
brum& pulmo tã facilẽ ſe- neſcant.
23⁰ De Sanitate PROBLEMA II.
Cur frigidi& ſicci cerebra in juventute ſeali bus valeant,& parumper ætate proce- dente hebetes fiant inge- nio? 4—
Frigidis& ſiccis cenebro, cum parùm eus
entis abundent,& ſint adbuc iu venes, inge- nium plerunq, præcox eſt, quod ſuccedenteſ. rum atate omuinò deſicit. Dum enim ſunt un.
nes, balſamo& humido adhuc temperatur, quu
8 tem pore, fit, ut uon ſolum iutelligendi& ruin nandi facultas e vaneſcat, ſed eridm propter Aucci- tatem ſubitanea accedat ſenecta.
PROBLEMA III. Cur cerebrum facilè à frigore lædatut?
Cerebrum& pulmo præa cateris membruft- eile à frigidi atris occurſu oſfenduntur, ut euuun feueſcant ac debilitentur, idq, propter respiratir- nem, quoniam ambo membra reipirant- Lumme quidẽ copioſiſſimè, ꝓropter cordis recreationem" cerebrum verò propter odoris perceptionem des ambo membra atrem per meatus patulos admu- tunt,& inde impreſſtones ejus facilè recipiunt, quod cateris membris non contingit. Huc etiam- facit plurimum temperatura cerebri frigidior, cujus gratia minui frigori reſiſtit ob ehiuun reatli-

4 =r.
ijatenne er eraue nu — antidge 221 1
8 cum de aͤhuc une 8 Puud ſuca Aum enim * auc temyen Auy zuamum eligenai detuam ueca.
à IIlI Ki fiigorelat R caierus m D fenaduntn lroytern Ara recuun ordis recraun 0“ derteyiim Dedtus Jutuu a eus fauiun av vntingiH a certhnfi
eeſſſtuabdn 1
Deflectente erigenda. 291
reactionis. Dum enim frigidus aër cerebrum im⸗= greditur, à baſſamo cerebri alterationem patiturs qui balſamus cum ſit cæteris mem ris frigidior, non tam perfetlè adverſario reſſtat, ſed facilius ſuperatur ab hoſte ſuo. Accedit etiam muititudo meatuunn, per quos undig, aër ingredi poteſt, ut- pote per nares, aures, os, palatum,&c. Pade qui cerebro ob intenſum frigus profpicere cupiunt, obturant aures goſſipio oadorato,&s facem linteo aut ſimili quopiam tegumento velant-..
b CAPuxr VII. De cuſtodiend oculi ò auribus.
1. Oculos juvat, ſi interdum aqua frigida Oux ocu-
abluantur, præſertim æſtivis temporibus. Ab- lis noceãt. ſtinendum à cæpis, ſinapi, aceto,& omnibus,
acribus, à fumo, vento& pulvere. Lucem ma-
gnam non inſpiciat, qualis eſt Sol& ignis, aut
color nimiùm lucidus, excellens liquidem
ſenſibile corrumpit ſenſum. Cuùm enim viſus
ſit radius quidam lumini cognatus, meritò lu: Culles cur
mine perftui optat, ut per amaſium ſuum re- vim 2.
creetur& amplificetur: interim tamen, quia qat.
temperatè lucidus eſt, temperatum quoq; lu-
men deſiderat. Animio enim lucis exceſlu ra-
pitur prorſus,& vehementiori quadam dilata-
tione diſſolvitut. Ideò Solem,& quæ exce ſſivè
ſunt lucida, ur& tenebras, veluti naturaliter
inimicas, fugit. Quod non latuit Tyrannum
Sicu-
Lumen er-

—
——— ————
4—
252 De Faniltate
Sicalum, qui multos tenebroſis carceribus diutiùs incluſos,& repentè ad Solis lumẽê edu. ctos occæcavit. Unde colores, qur plus tene- brarum ſeu nigredinis obtinent, quàtm lucs, nihilrecreant aur dilatanpradium, iplendida- res verò colores noxia quadã voluptate ipſum
Quinam diſtrahunt& diſpergunt. Uade ex omnibus colores vi- præſtat color medius, qui nigrum& abbam
ſui conve-
miemtiff- equaliter tem perat, ut eſt viridis, modò in mol
mni. li plana& tenera ſubſtantia fubſiſtat, quæn-
dios nec nimium ranſmittat, nec eis cum of.
Denſas fenſione reſiſtat. Hinc enim aſpera& duriſſ-
aut Aſperi- na quævis quoniam radios viſivos frangunt,
tas nimia. ¹. uch 8„ 2 b 1 17 1 7 1. 8 Afniind. ratiſſima verò, quia diſfolvunt, viſui nocent
Quamobrem ea, quæ lenem habent lolidita- tem cum æqualitate, ut ſpecula, viſum recttãt Quò refero quoq; aquam& liquores virides, res item virides teneras, quæ radium Solis ver- num in ſe occulram continent, eum ſubtili aquea ſubſtantia exhalante, oculosq́; reficien- te. Ideò vernantia viridi colore prata& agfos alpicere, viſum admodum delectat. 2. Quibus oculi declinant,& caligine gra- vantur, iis prodeſt, ſi eos aqua ſtillatitia conve- nienti abluant, quales ſuut aquæ roſarũ, verbe- næ, euphraſiæ, rutæ, feniculi, chelidoniæ,&c. & bibant vinum aut hydromel ophtalmicum. f. rad. helenii 3 ij. euphraſiæ m j lem. fenic. ſr
mica.
aut
leris mõtani ana 3. ſuſpendãtur in muſto vini,

XO
₰ drog en 1 Kion 2 3 tes auhh nene, e 17 tum g 6 Fürolupa b hde el 1 vigrum 4 dis mohh Malübſit, nt, neces. = Nalheu! wilret Mant, uit =m haben 1 axka vüln e K liquon 1 enadium arent, em umoculosit Attleie pranl uelectat aat, Keij r an ſillarie e qnewdiie l. chelidon nelophen iiewſlent irakin mul-
Deflestente erigendu. 283 aut recenter cocto hydromelite, donec defer- chosad acuendum viium.
3. Aures cuſtodiendi ſunt ab iis, quæ oculis nocem, urpote à pulvere, ventis& excellenti ſenſili, ſono nimirum immodice. Quod ſi er- ercendum ſit in atte pluvioſo, aut ventis per- Hlato, convenit aures goſſipio ex aqua odorata, & moſchata tincto rurſusq́; ſiccato munire ne aer ita libere penetret.
Caärur VIII.
Dedentibus.
1. Dentibus aër purus ſiccusq́; prodeſt, no- cet dura maſticare, uti& vomitus, crapula& Venus. Lac quoq;& palmarumfructus denti- bus obſunt. Maximum patiuntur detrimen- tum, ſi à cibo ealido potus hauriatur frigidus. Convenit præterea abſtinere ab iis, quæ gingi- vas exedunt, ut ſunt nucum ramenta.
2. Quod ſi dentes& giugivæ putrilagine quapiam corrumpantur, tunc conveniens fue- rit myrrham vino ſolutam ore detinere; refi- ſtit quippe putredini,& fœtentem corrigit an- helitum. in 1 3. Si tupidi evaſerint, portulacà is mede-
ere.
buerunt. De quo bibat mane, jejuno ſtoma-
CAPur

———y
—
294 De Janntare Carur IXN. De ventraculo fleutente ad calidun. 1. Quibus ventriculus flectisad calidum i melius coquunt, quaàm appetunt,& à calidi- ribus facilè læduntur. 2. Omnem ventriculi conſtitutionemfä- vat, ſi cibis non repleatur, neo famè immodici rtorqueatur: ordo quoque ciborum rie obſet- vatus,pro tujuſvis conſuetudine.
3. Calidus ventriculus duriora oprimèco. quit, molliora verò corru mpit. Qua de cauſi cibus debet eſſe valid us, copioſus,& actu fngi- dus, fructus ante cibum& potus dilutiot.
Ventricu- 4. Quicalido& humido ſunt ventriculo,
lus calidus appetunt cibos duriores, nec facilè ſitibundi
———
y. Comedant igitur cibos ſuuccis aſtringen- tibus maceratos, intinctus verò ex aceto, limo- nibus, arantiis,&c. parentur. 11
6. Potio parcior&c refrigerantior, ventii- culus oleo roſaceo, vel myrtino ungendus, b multumq;& duriuſeulè fricandus. Ventricu. 7. Sin calidus& ſiccus fuerit, conveniet
lus calidus potio liberalior,&, niſi forſan ob ſtructio ob-
& ſiccus. ſtiterit,& corpus ſatis robuſtum ſit, aquæ po-
tus præbendus, vel vinum aquà dilutum bi- bendum. 8. Apprimè conducunt illis fructus lubri- ci, ut
chutf. gſelat cucnis iiota: conv omn. 9. roin ban aue uo deb. uao. b cers
dul,n Neliu
b

Ah Ekx Sealaaa
en. diatel a aua
onſtiruin 117 recſamen 1a jidorunt an dine.
urionah * mhi. G. ie piolas,a ſt eponasdi en lo ſunt nec fac
nosſäccht
ridexaa r.. un gerantic. le ynino m b 51 Candas
s faerit a Accanobliui „altuw ſi alaqud dls-
—e ills feuch
Defleltente erigenda. 28 †
ci, ut mora pruna, perſica, ceraſa ante cibum,& olera frigida& humida, lactuca, cucurbita, cu-
cum is& reliqua cocta. Edulia præcedenti du-
riora,& valentioris materiæ, ſi vires ferunt,
conveniunt. GConducit& lac& lacticiniorum omniùum uſus.—
9. Hi ubi crudum eructant, ſine præcordio- rum dolore, ex intervallo aquam frigidam bi- banit& ſe contineant: ſi propter ardorem ali-
quem noctu ſitiant, tunc antequam quieſcant,
duos treſye cyathos per tenuem fiſtulam frigi-
deæ bibant, vel porionis dilutæ& bensè frigidæ, inunganit ſtomachum oleo myrrino, oleo ma- ceris,&c.
Cavur X. De ventriculo fleatente ad frigidum. 1. Qui frigid um obtinent ventriculũ, ipſis ſemper major eſt cibi appetitus, quàm coquẽ-
di facultas,& à frigidis offenduntur.
2. Caveant illi à ſatietate,& ſi fortè nimium ſuinpferint, ut inde gravitarem& ventricul dolorem ſentiant, ſequenti die à cibo abſtine- bunt. His enim immoderata Venus,& potario valdè ſubvertunt ventriculum..
3. Omnia ſint calefacientia,& calidis inun- ctionibus ex oleo maſtichino& coſtino utan- tur, non ſurgant, niſi benè coxerint,& ſi ſurre- xerint, iterum dormiant, per hyemem totis
noéti-

—ͤͤſ
1. e 2 8 A₰———-——— A 1——,—— ———:—:—·2·———————— 3
296 DVDe Janitate noctibus quieſcant, primo ſomno vemti n cumbentes. Palmulas, amygdalas& piſtaca ſumant ante cibum. ventricu- 4. Si cum frigiditate aquoſus humot- lus frigi- ſpectus ſit, acribus& ſtringentibus utatut,
dus& hu- no generoſo, cereviſia martia& mulla optim
midus. aromatiſata. Uti eriam Poterit nonnunquan vino abſynthii, mentæ& ſimilibus, aut vias muſcato. Habitet in loco lucido, æſtivis Hasi bus pervio& hyberno Sole illuſtri.
§. Legat clacè, poſtambulet, tuun pita&u.
mis ſe exerceat.
6. Jejunus interdum ſumat vinum calidun cum aromatibus, præſertim hyeme antequam exeat, carnibus fruatur aſſis, piperatis& aro-.
mate aſperſis.
Ventricu 7 Sin cum frigiditate ſiccitas una peccet, lus frigi- convenient quidem cibi calidi, ſed& hume-
dus& lic- Cantes ſi mul, vinum meracius, juſcula, quibus eWs. thymus, colmnarinus& menta incoxerint, cum b Ppiperis modicò apparata, carnes elixæ&aco- matitatzt 8. Dormienti accumbat puer carnoſus, ut ſemper abdomen contingat, vel catellusete- gione ventriculi ſemper geſtetur. Si verò qais exemplum Regis Davidis, 2. Reg.).imitari ma- lit, is Ioco pueri aur catelli, juvenculam benè carnoſam& ſpecioſam ſi-
bi adjungi patiatur.
CAbur

T a 8 wul exant domn aäniba; 1r Dncido, ah 1E ailakt
2 ſerzün,
e vinar =yheuta
ab, blpen
lcriun Auld, eth aa cu ulc an aamconn a atnes tlul
rrut puxten at, felcal „S tetur Äit u AKeAin 2 vl viem⸗ 4 peciolinl
etiatul- 12 1
Defleclente erigendas.
CApur XI.— De corde flectente ad calidum.
1. Cor calidum arguunt ſequentia ſigna:
magnitudo reſpirationis, pulſus velocitas, au-
2
dacia in actionibus obeundis, latitudo thora-
cis,& capitis parvitas. Quod ſi nimium decli- net, aër inſpirandus refrigeretur eatenus, dum cor temperetur, ore potiùs, quàm naribus ex- cipiatur, cardiacorum uſus creber ex roſis& ſantalis, epithemata frigida cardiaca ex aqua roſarum, violar. camphora, aceto& ſantalorũ pulvere, pulſibus& cordi applicentur.
2. Si cum calore ſiccitas fuerit eonjuncta, Cor calidũ tunc pullus durus, magnus& velox eſt, reſpira- ũcecum.
tio item magna& frequens, pectus hirſutum,
iram præterea implacabilem fovent,& mori-
bus tyrannicis ſe produnt.
3. Optims illis conducit uſus roſarum pal- lidarum, utpote quæ ſignaturam cordis 5 nent, illudq́; refrigerant& humectanc: con- ſerva quoq; violarum, borraginis, nymphææ, bugloſſæ idem præſtant, ſicut& epithemata ex
hiſce parata. b 4. Si verò calidum& humidũ fuerit, tunc Cor ealidũ pulſus mollis ac frequens, ad iram ſunt procli.& humidũ
ves, quæ tamen mox tranſit. F. Hi habitabunt in aẽre frigido& ſicco,& cardiacis ftigidis& ſiccis ſe ſublevabunt, con-
ſervà nimirum roſarum rubrarum,&c. X CApur

—
ͤa-—— ———
2* „———— 2*— 24* ————————
A 1
Cor frigi-
235989 De Sanitate (aA† ur XII. De corde flectente ad frigidum. 1. Si cor flectit ad frigidum, tunc pulſuseſt
dum& hu- minor& mollis, ſi humidum quogq; fuerit, ſ-
midum.
5
gnes fiunt& timidiores, pectus nudum et
pilis.
. A Sre utantur calido& ſiceo, ſuffituaro- marico eorrecto. Cardiacis utantur calidi& ſiccis, Horibus anthos, ſamplſuchi, fol. melille, radicibus helenii. Confert his vinum gatyo- phyllatum, quod fit, dum garyophyllinodulo incluſi muſto ſuſpenduntur& deferbem pol-
ſumus radices helenit, liquiritiæ& ireos, ga- ryophy llis adjicere, præſertim ſi thorax und cum corde ad frigidum declinet.
3. Cibi condiantur cinammomo, gutyo- phyllis, ligno aloes, cardamom o, cubebis, cot- ticibus citri, granis kermes, croco,&c.
4. Sin cum frigiditate ſiccuas conjundta peccet, tuùm quidem pulſus parvus ſi ſed du- riuſculus& ad iram fiunt prompti, quam diu retinent.
5. Proſunt his cardiaca calida& humida, borrago, bugloſſa, meliſſa, prælertim viridia cardiaca cibis aſſumpta, aur juſc ulis cocta, fo-
res maceris juſculis gallinarum, aut carnis bovinæ incocti& aſſumpti opti- mè conducunt.
CAPuT

Ae xlI. Aifigam
3* um rareg mamqhogt — dectu 1
Kliccojit 14 ks enn 1 um lach ſc (mchs finw 1r a ufopbe 1 rK gecet 1E üitite ki
nim lu. antEre oleo violarum& roſaceo, convenit his conſer
va& ſyrupus violarũ, qui interdum cum luc-
s rebnet. t? ammom PEomo dur croco. ¹anr liccxaa
1 ba sraustt
mptompug
(Pcalchs b eu ptaki at u(culöct e aum umpcicht Hant-
1
Deflectente erigenda. 2½9 CAPux XII. De pulmone flectente.
1. Signa pulmonis frigidi lunt, ſi facilè ab palmo fri- occurſu aẽris frigidi lædatur,& prona fiat ad gidus. mucum pectoris tartareum recipiendum, un- de frequenter fit dictæ mucaginis eructatio.
2. His vox exercenda,& multum vocife- randum, maximè ſi humidus idem ſit,& pe- ſtus oleo coſtino, irino, amygdalino,&c. ad- miſto croco inungendum. V inum, in quo ra- dices heleni& liquiritiæ deferbuerunt, his ad- modũ prodeſt; in cæteris cum corde flectente convenit.“
3. Si ad calidum declinet, ſiat inunctio ex pulmo ea
co liquiritiæ miſceri poteſt: cætera cum corde flectente communia habet.
CApur XlIII.
De jecore flectente ad calidum.
1. Jecur ad calidum declinans venarum la- titudo,& venter hirſutus demonſtrãt. Ilia quo- que eis abundant ſanguine: incaleſcit dextrum hypochondrum.
2. His eonvenit creber uſus radicum cicho Cichorei rii, præſertim ſi virides, mundaiæ& diligenter uſus ad js ab impuritatibus elotæ maſticentur, abiq; ulla Eur ealaa⸗
X„ alia.

290 De Janitate alia præparatidue, tum quippe propter ſpin. tum mercurialem hepar aperiunt, refrigetam b & roborant, qui mercurius in ſiccatis radici- bus,& quæ cum ſaccharo conſiciuntureyait. ſcit. Acetaria quoq; æſtivo tempore ex cicho.
rio ſativo& endivia convenienter paramm
Cremor hordei& ſerum lactis, oxalis& ſadu. b 4
ag
ca quovis modo ſumpta conducum. Julcila interdum condiantur floribus waceris,& ſan- taälo albo. Vitent vina acria& ſulphuris nidos
plena. Ante cibum aliquid de peponibus, au acbe
Han,
24
granis mali punici& uvis paſſis acidulis lume. re conducit. 1 3. Cereviſiam bibant lupulo optimèfer-
mentatam& probè coctam. Jejuni interdum
aſſumant ſuccum berberoruim aut ribium ſac- charo inſpiſſatũ. Temporeè verno ſanguinem ex hepatica mittant pro viribus indigentis. 4. His alæ odore graves eſſe ſolent, quodſ moleſtum ſit, radicem ſcotymi bihant vino coctam,& aluminis liquidi parte una,& myr- rhæ parte dimidia diſſolutis alæ ungendæ. Jecor cali- 5. Si cũ caliditate ſicciras dominetur, tuno dum& ſic- cum latitudine venarum quæpiam adeſtdari- um. ties,& ſanguis emifſus craſſior eſt& ſiccior. 6. His convenit juſculis incoquere cicho- rium viride, atriplicem lichenẽ,& de iſtis cre-
brò ſumant, fimtq́; parata ex animalium pot-
tionibus nervoſis& membranaceis. . 8. 7. F 0⸗
ven 2
cens
chne
4 heid
ſcci

K
win pumn — enlädd in esi liunn 1 1 ondeeundn 1 tempone 2= eriehn n is ouh conducun. du wacn Küllahm Sldepegae alacdt
= dopalo Oa. Jojwii aom aud † cerenoln dböindge eſſelom enhmibie 1nr purte uu A leupgn s domden
e epim 1
a diorektel 13 incoquekd
a ene, Lceit
kani a n aMacch.
Dęflectente erigenda. 291 7. Foveant latus hepatis decocto hume- ctante& refrigeranie. 8. Iucumbant lateri ſiniſtro, dum dormi- unt. d2 2 CApur XIV. De Hepate ad frigidum declinante.
1, Heparad. frigidum& ſiccum declinare, Hepar fri. arguunt lia glabra, ſanguis paueus, craſſus& Ficum& venarum anguſtia. Accum.
2. His conducit vinum generoſum, juſcula crebra, quibus incocta lint thymus, roſmari- nus, menta, aſperſo pauco zingiberg. Lacre- cens potum lon gèͦ ab aliis cihis. UnGtiones&, Epithemata calida& humida ex ſympatheti- cis, incuhatio in latus dextrum. 3. Sin ad frigidum& humidum hepar in- Hepar fri-
chnet, tum ilia quidem ſunt glabra cum vena- gidum&
rum exili ſuhſtantia, ſed fanguis eſt Huctuans& umidum aquoſus.
.Hiſce conveniens fuerit, agrimoniam, herbas capillares, ſcabioſam, fumariam cibis incoquere, piper in tenuem pulverem quaſſa- tum obſoniis miſcere. Potus eſto mulſa ſatis meraca, inunctiones& epithemata ex calidis 4 ſiccis ſympatheticis plurimis. Proderit valde, ſi ſub primis prandii ferculis hauriant vinum ah- ſynthii, vel ſi jejuno ſtomacho aliquid de lyru- po abſynthii aſſumant. b
X 3 C4 4

De Janitate
CAprux XV. De Liene flectenten.
1. Lisni, tanquam alteri hepati, eademcom- veniunt, quę de hepate diximus, additis tanen
ſympatheticis pluribus; ut in conſtitutionelie. Lien cali- nis calida adlubemus wiolas, bugloſſum, bor. i raginem, uvas paſſas acidas, cichorium& ſi- l milia. Abſtinemus à dulcibus, quoniam le. nem intumeſcere faciunt,& à mulla. Cibiel- o xi, præſertim aves montanæ, conceduntut. 0
dus.
Lien frigi- dus,
2. In conſtiturione lienis frigida lupulb, ſcolopẽdrio, corticibus tamariſci, cappatibus ſpica natdi, thymo, epithymo, floribusptuno.
rum, corticibus fraxini& ſimilibus utimut.
Hic confert vinum abſynthii, vel in quo coti:
ces fraxini cum floribus prunorum dekerdur
runt&c.
3. Ambulent llenoſi multum, jejuno ſio. macho, corpore priùs cvacuato,& cutſibusſe
exerceant.
De Renibus& U eſica flettentilu
Renes& veſica cuſtodiuntur abliien- tiã à caſeo& piſcibus,& ſi ſæpius expusgentuj
CArur XVI.
cuſſtodienai.
9
V
lachryma terebinthinæ, cui mixta ſit lentiti
aut mentæ odoratæ portio.
2h
P

An Ir X N knre altemia
22 Waalte
Jin cohn
3 bag
ak
— as athe 1
3 idu a a R muh, t ena conc U eenbs th d Kaamioh 0* omo, doh dn lmk . thü, ren
d d prunou
Wnulun 9 aanncuae
an XVI 4 1 2 fein ui. 6clkodird.
dübpün
1 mi cui rünl
1 o
Deflectente erigenda. 293 2. In calida renum declinatione juvat, ſi Renes ca- veſtimenta è regione renum minus denſa lint, lidi. eaque applicentur, quæ refrigerent. Vitetur decubitus ſupinus& ſtratum molle. Dormi-
turis ſubſternantur roſarum recenrium folia,
aut veruſtarum acero maceratatum, violæ
item& ſalicis folia, frondes vitis cum capreo-
lis&c.
3. Cibi faciles coctu,& inter olera malva convenientiſſima eſt, mitigat quippe urinæ a- crimoniam& calorem. Cremor hordei, amy- gdalogala, melopepones, perdices novellæ, pulli patvi elixi ex appropriatis: ExX piſcibus ſa-
xatiles cum petroſelino cocti&e. conducere
urantur. 4. Extrinſecus inungendum oleum nym-
phææ cum modico camphoræ. 5. Renes frigidi baccis juniperi, ſaxifraga, Renes fri- aſparagis, cubebis, abrotano& ſimilibus aſ Sidi. ſumptis juvantur. Inunctis item oleis calefa- cientibus, ſcorpionum, granorum citri& cera- ſorum&e. CaAaprur XVII. De Teſticulis declinantibus. 1. Signa flectentium ad calidum ſunt, ſi Teſtteuli rætet modum Veneri dalaent Si humidi, calidi plos ſeminis effundunt: ſin ſicci, minus, ſed craſſioris. e 4 2. Ea-

5 *——— 2 4 3..— ————— —-— 2
292 De Sanitate
2. Eadem, quæ renibus calidis, etiam teſti. culis medentur, edulia frigida, olera plurima, inprimis lactuca. Extrinſecus aqua camphoa, quæ in ejus ſfublimatione ptimò produ, ili- nenda.
3. Si frigidi fuerint teſticuli, tum Runtag
coitum impotentes. 4 · Sumant in cibis cicer, fabas, bulbos,pa- ſtinacas, napos, horminum, conchylia omnig,
ſquillas, oſtrea cum pipere, paſſeres, perdica,
coturnices, porphyriones. Abſtineantab ole-
ribus frigidis, præſertim a lactuca. †. Unganrur ex oleo, cui pyrhetrumaut
herba pedicularia incoxit, aut ex unguentori- beti. Alii pollicem pedis dextri inungunt oleo, in quo cantharides ſint diſſolutæ.
6. Ante coitum ipſis præbendum pulvis
teſticulorum taxi, aut diaſatyrion. CArur XVIII. De L tero declinante ad caliaum. 1. Si uterus declinat ad calidum, menſes profluentes nigriores ſunt, pruritus adeſt geni-
talium, interdum quoque menſes deficunt,
aut aduſti parva quantitate prodeunt. 2. Victus ratio frigidior ex lactuca, ſcatio- lis borragine, blito, atriplice, portulaca, eneur-
bita, melonibus, piſcibus ſaxatilibus, extremi-
tatihus animalium, juſculis pullorum, in quib. etiam panatellæ parari poſſunt. 3. Po-
——

d 180. fda 1 1e conch Se pallers 1 Abſtine. A Dradtuca
= cau pfft u autexuhh mimiinun Se eſolute. 1& prabendt ¹ iyron.
AVIII.
wrealcalt
Jnd calidun,
1ann ptoritubat We wenſest
mmte prodem a rerlachue aca pontla aatilibobe as Sspullorum 1 lunt.
Defloctente erigendæ. 295
3. Potus eſto aqua hordei, vium tenue, album, aquoſum, cereviſia mediocris.
4. Convenit ſyrupus de ſueco acetoſæ, vio- lis, eichorio, buglofſo, endivia.
5. Balneo utaturex malvarum foliis, bor- ragine, nymphæa; fænugræco, caveartamen ne ſuder.
6. Inunctio fiat dorſi& lumborum ex oleo violarum& ladte muliebri, fucco cucurbitæ, lactucæ,& hujuſmodi.
7. Suffitu tali: ꝶ ſantalor. omnium an 9j. roſar. rubrar. Horum nymphææ, violar an. 31. ſtyracis Dij. Ambræ D. trita omnia ex aqua*o- farum excipiantur& in paſtillos formenmur.
CApur XINX. De Ftero declimante ad frigidum.
1. Signa: Menlſes fupprimuntur, ſenſus ſtupidus circum inguina, nec concipiunt.
2. Cibr fint calidi, carnes arietinæ, gallinæ, perdicis, attaginis, avicularum m ontanarum, fercula concinnata ex caruo, feniculo, aniſo, apio, garyophyllis, zingibere, cinammomo, galanga, ex radicibus; radices petroſelini, paſti- nacæ: eringii. Ex fructibus: amygdalæ, paffulæ, dactyli, cappares, uvæ penſiles, nuces, juglan- des, avellanæ, nuclei pinei.
3. Virentur pifces, lacticinia, pyra, poma, saro pinguis, panis typhaceus acidus.
XZ 4. Po-

296 De Sanitate 4. Potus ſit vinum generoſum, aut aqua
decoctionis aniſi, cinammomi, ſmilacis ale. a aiq
(lafras— nida
ræ, radicis chinæ, ſaſſafras. 3
5. Suffitus talis: R. Galliæ moſchat. aly. 8
A Fer moſchat. ana Zj. landani puri, ſtyxaci, 4p
ligni aloës ana 35. quibus addere poterisoli. Wi
bani& maſtichisana 3 j. pro ſuffiru. por⸗
6. Peſſi tales: ꝶe ſtyrac liquidæ, rhetican. dei
Z ij. aloes 3. Excipiantur cum melle,&for. de
mentur ſecundum artem& fiant peſſaria. 4
—.... les,
7. cBalnea conducunt ſulphurea, aut ate du
4 patata ex helenio„angelica„anetho, origano, 4 4 chamomilla. 95 cam CApur XX. V det:
De Vtero flectente ad humidun. aun
1. Signa: Menſes his largè fluunt, in coitu 4 humidiores, Venus ſopita,& frequentet abor- tiunt. 2. Victus eſto ex paſſulis, amygdalisleritt toſtis, pullis aſſatis gallinæ, hædi, columbatum, an perdicis, caponis& hujuſmodi. Pane utantot ag 1 bis cocto, potu parco, aut aqua ex decoctoc. 1 nammomi, aniſi, radicis chinæ, aut ſmilacs alt alperæ. b„ 1 3. Exercitis utantur laborioſs,frictionibus 9 ſuperiorum, alvus naturæ reſpondeat, autleui 1 clyſtere ſollicitetur, interdum vomat& alvum an b ſubducat. 8 wn 1„ak⸗ 3 ¹

e K A ewrl 41 r
3 elle wach
9 4
11 2 ania
1 d 1 aädentg
Tpwolüſk 1 Nlqpites ic r cumm 7 e Klan d za ülphor
a ue
TaXX.
AAad bun N Eianpefuu 8 Rkegr
1 Nass awygl g mrhædi clb arnodi ha 1 aquaent
ul chinaan
1 doorioloſi-
teſponda r um rom-
Deflectente erigenda. 292
4. Suffitus ſit ex ſtyrace, myrtha, maſtiche, liquidambra, ladano wilibus.. 5. Syrupus è radice chunæ, è Guajaco& ſar- ſaparilla frequenter uſurpetur: In cœna quo- que decoctum ligni aut radicis chinæ bibi
poteſt.. 6. Abſtineant drebus ſalſis, acidis mulrisq́;
oleribus recentibus.
7. Pro delicatioribus, ſiſudorem ciere vo- les, pro decocto chinæ aut xylo ebeniutere a- ua T heriacali deſtillata hoc modo:
E Mithridatii 3 vj. pulveris ſarſæ 3 viij.xylo ebeni 1ᷣj. ſpiritus vini I iiij.ſtent in digeſtione per 24. horas, poſtea ſervatis ignis gradibus ſe- cundum artem eliciatur. b
CAruT XXI. De utero Hlectente ad ſiccum.
1. Signa: Menſes pauci, craſſi, uteri os ſic- cum, labia ſciſſa, appetunt coitum, ut terra ſic- ca pluviam, in actu tamen venereo tardæ ſunt.
2. Victus ex camnibus avium, aquatilium, aut domeſticarum, quæ ſaginantur hordeo ac pane in lacte macerato, ova ſorbilia ſive tre-
mula recentia cum ſfaceharo, piſces non ſaliti, fructus horarii, uvæ, melones, cucurbitæ, ex oleribus lactuca, portulaca, intybus ſarivus, ſonchus, lae& ſimilia.
3. Potus eſto ptiſana cum anetho cocta. 4· Vi-

299 De Sanitate
4 Vieta convenit ſedentaria, fugiar iram, ſi⸗
tim, famem, evacuationes, mœtores, flixa omnia, aromata, vinũ generoſum, exetcitiaw immodicum. z5. Copfectionibus utaturez amygdalis,pi Kaciis. ſemine papaveris& fimilibus. d6. Balneum ſit ex decocto malvæ, borragi nis, violæ, pugloſſæ ſſæ, roſarum, chamomilla,e. minum lini, fœnugræci,&c. 7. lInunctiones ex mucilagine ſewinumb. niplillii, fœnugræci,&c. cum oleo miſtæ adhi- beantur. CAPuT XXII. Oe præſer varione articulorum imbecili. um, arthritide, iſchiadis& podaera. Quinam 1. Signa Prognoſtica: Qui laxos habent ar- proni fint ticulos& imbecilles, facilius articulorum do- in arthri- Ioribus capiuntur. . 2., Eunuchi nö laborant podagra, necmu- lier, niſi menſtrua defecerint, nec pueri ante ulum Veneris, Hippacr..6. Apb. 24.29,30. 3. Ejuſmodi dolores magna ex parte vere R& autumno moventur, Hippocr. ſ.6. aph. 55. Quæ fu- 4. Præſervatio: Vita ſobria eſto& abſtemia, gienda ar- inprimis Venus vinum potens,& nimiæ vi- hein Biliæ, quæ cruditatem bariant, fu giendæ. Qur⸗ us dam enim toto anno à Venere& vino potuq generolo abſtinentes, totius vitæ ſecuritatem ſibi fecerunt. z. Ab-
b um d
X ſel putteſ
1 6
fyonid
bovis,e awe au
6. N
iiens)f eti ſ
7
8. C 9.N copiole
tigoler
woeruc tanmar
riom! melle! reri inſe
provoc menda
10. tergen, poſtc
oftgo
piuselt prander
4.Q.

1 7r ü 1 ncn, awernu 3 an
er dd äldu. 3 W malam d N damanl 2
1Wirelene
a1. Il. 24 mirum V 7 ir 9.
dit= Laohk
„Ht Iamac
b: a ga lft in: nec ſu cr 3 27.3 re eru el pil un Seltr 4ai, 1 MefoKt 8 ws Krin 17 gerde à1 e:Riagh „utnir cauiur
1
Defhctente erigenda. 299
§. Abſtineat pręterea à fiuctibus, præſertim
peponibus, à cibis variis ac plurimi alimenrti,
ab ovis, carnibus& ſatierate omnium, nec ſine 8 4 4. 8
fame, aut nauſeabundus cibum capiat, mane
ſolum olus aut᷑ mel cum pane edat.
«/
6. Motus intempeſtivus articulos calefa- siens, præcipuè à cibiplenitudine,& nimia in-
efria vitentur.
7. Equitare podagtæ opportunis alienum,.
& ſi ſenes ſint, erura motibus exercebunt,&
pattes ſuperiores movebunt.(& vomitus. 8. Convenit ex intervallo alvi ſubductio
9. Vomendum autem ex vario cibi genere, Vomitus copioſo pingui, acri, dulci, ex vetuſtis ſallamẽ- arthriridi tiszoleribus acribus, raphano, eæpa, allio, por-
ro, eruca, quę omnia craſſuſculè manſa deglu- tiantur,& vinũ dulce affatim bibatur,&& mora trium horarum interpoſita, aqua tepida cum melle ſaris largiter pota, digito vel penna gut- turi inſerta, prius oleo irino inuncta, vomitus provocetur, atque toties ex aqua tepida vo- mendum, donec ea ſola exierit. 10. A vomitu osvino proluendum dentes tergendi,& per loca aprica deambulandum, poſt quieſcendũ, noctu verò panis cum vino oligophoro, vel potione diluta poſiꝗ́ a ſlum- ptus eſt, ſomnus captandus, poſtridie ſobrie prandendũ,& à nimum frigidis abſtinendũ.. 11. Qui verò ægrè vomunt, pilulis ex hermo-
dacty-
2 covenlens.

b0 De Fanitate.⸗
dactylis, aur Tralliani ex nitro confectis, put. iizcets-
gari debent. octosm
12. Articuli frequenter fricentur ex oleo 16. aſtringente, in quo gallæ immaturæ, nux cu- gccle
preſſi, Hores verbaſci, enula adjecto ſale& alu. imun
mine, coxerint,&chirothecis, ex pelle arietina, a. opii vulpina ſingulariter paratis, articuli muniätut. opia
13. Conveniens quoque fuerit diureteis uin
uti. Quò enim plus perurinas deiecerint, eb amor
minus fluxio arriculos moleſtabit. Hr adl
14. Multi, cum hiſce doloribus eſſenrob. quialn
noxii, eosque iam inſtate perſentiſcerent, h- y.
iectis edulus, canæ& prandii loco, ſequens b nunaa
mel roſatum aſſumpſerunt, nihil bibentes, do- botrag
nec deiecta alvo, ſe à podagra aut atthritidetu- pusſoli
tos eſſe deprehenderenrn. re&hj Melroh- 1/. Mel illud roſatum ſic ſe habet. Capian- gulöm tum arthri tur mellis optumi ae deſpumari I ij. rolaun geim ridi immi purpurearum cum rore collectarum lbj. bul- g. nenti con- jiant per ſex horas in B. M. poſtea vaſe obtura- neaml Feaum, to⸗ exponarur materia ſoli per dies duodecin, amkM & agiterur quotidie, inde coletur,& abiecta ie8
parte craſſiore addantur roſarum recentium fenic. priorum 3 iii. folia ſint ſola,& clauſo vaſeex- cam. ponantur Soli per quadraginrta dies, perperuo mi el movendo, ne ſitum contrahant, inde melco- Ni, on lecur,& ad uſum reſervetur, cuius doſis eſt 3ü. aodul loco cœnæ& prandii, tam diu abſque potu, llerit, donec à podagra te ſecurum putes, ſi alyum aſanu deie- aamc
4 „———* d— 88 “— 3—— ——— ————*——

urcälim 3 HMe fut u mnudeien d ehbi. 3h erlorda u ieenrilc 1 8 di lor 4 me uiblbba i Laanan 2
d m ſehadelt
7 1 Tnas bha
græ immunes ſe ſentiant. b 18. Ego præfero hunc in uſum hydromel Hydromel
d a cctarun. ad oſteamit a cer diesdut Sooletulu ¹ uanlarum ar 1 n Kcclaulr i rniandta. (M rant, icen a:cnisdlüt 12 dnhhg a pare 1
8*
Deflectente erigenda. 30
eieceris, omninò ſecurus eris: poſtea ad cibos coctos moderatos tranſire rurſus poteris.
— 3... 2 16. Eadem ratio præſervationis multoq;
excellentior in oſtrutio eſt, ſi huius radix ſole
primum Leonisgradum obtinente colligatur
&c optimè mundata ſyrupo acetoſæ, aut ex
proprio ſucco ſecundum artem peculiarem mihi notam condiatur, additis extractionis ci- namom.& zedoariæ an. gr. vi. ambræ g. idein- de ad ſolem ponatur,& ad uſum reſervetur, qui alius non eſt, quam mellis prædicti.
17. Alii fero lactis deſpumato& optimè mundato, adiectis floribus ſalviæ, buglolſæ, borraginis, cum agarico aut aliis convenienti-
bpus(slitivis, inchoante vere& autumnos æſta-
te& hyeme ſe evacuant, octies aut ſepties ſin- gulis menſibus ute ndo, donec d noxa poda-
meum laxativum, quod ſic paratur. ꝶ radi- cum Mechoac. 3 iiii. aronis noſtro mote cor- recti 3 ii. aſari ſimili modo correcti. 3 ii. rad. fenic. helenii, oſtrutii ana Zi. ffor. arboris perli- cæ m. ii. prunor. ſylveſt. violar. roſar. palld ana m. i. ellebori nigri, correcti ex noſtto artificio Z ii. omnia craſſo modo inciſa ac tula ligentur nodulo,& cum hydromel recens paratum fuerit, ſulpendantur in eo, donec lento calore deferbuerit, de quo hydromelite una arque al- tera uncia ad evacuandum ſufficit. 19.

3 b2 De Sanirates
19. Amuletum quoq; Alexandri Trallint non contemnendum tale eſt: Accipiatut te- ſtudo maſculina(cognoſcitur intercetera cau. dæ diſcrimine) Lunajam vacua, priuſquamad coitum Solis ſe accingat, amputentur vivæ cuu ra omnia, ea conſuta in ſacculis ex pellehædi- na, alligentur membrtis patiantibus,i ita ui dex- trum crusteſtudinis dextro cruri egrorantsse- ſpondeat,& ſiniſtrum ſiniſtro.
20. Iſchiadis metus ſi ſit, clyſtere acrialem irritanda ex intervallo,& aſſiduum ſedlle fu. giendum.
CaäApur XXIII. b
De prophylactica totius corporu f dens
aa calidum æ humidun.
1. Si totum corpus ad calidũ& humidum Ueclinar, ſeniim reflectendum eſt, ut ad peilti⸗ nam conſtitutionem redeat.
2. Laboribus his incumbendum ac ſtadiis:
motus conveniunt veloces, frictiones placime & ſudores, lomni jeſuni,& à matutinis deam- bulationibus.
z. Nota: Quiad calidum& huwidamde-
clinant, quoniam in illis humor copioss col-
lectus, dum exercentur, colliquatur,& quian- te concretus erat, facilè in halitum ſolvitur, funditurq; extemplo„‚unde periculoſi 1 eos ca-
tarchi moleſtant, qui ſæpiſſime ſuffoeatlones «
—
aalama aote eLel ouobol 4 C. onterti Venos. „N ſe, acet nobaſt culi, ccudiio nugfe de vige ucis 6. ¹ petdict 7. mus, c lorum nina, nentis didan wach 3. cetevi fotui 2 Haanta anonl

Ad 4 bentin ki . h 1 Aar mercea 1 wcneüh 1— hurenrn 1 ulberm 4 1 tnedoh ne
ieaunggm
d chylen 1 e Kdumm,
u klll.
18 ennnn miuun 9 aldüxh da umecha d et. V 3 unyendumt 6 woiidhiores 1 1aidmamiu.
Sro Kchuomt d* Tumor coyü 1 22 dlquruurd” (a balamd- u kxralli ime lufoan
Deflectente erigenda 303
& alia mala minantur, non erit inconveniens, ante exercitium corpus evacuare,& loca illa corroborare, ad quæ fluxio manars conſuevit.
4. Calida balnea, jejunia plurima: cœna
contenti eſſe poterunt: vigiliæ, ſtratũ durum, Venus multa.
5. Nutrimentum: Carnes aſſæ& piſces la- le, aceto& muria conditi, carnes animalium robuſtorũ, ſuis fylveſtris, bovis, leporis, cuni- culi, vetuſti, cicuriũ ſylveſtria agreſtia omnia,
crudivora, ſylvarum paſcuis enutrita, nec vo-
racia, fœnivora, frugivora, ſanguinea, parcibi-
ba, vigentia, maſcula, nigra, ex locis ſiccis, ina-
quoſis, æſtuoſis perita. 6. Volucrum genus: Palumbæ, columbæ, perdices: gallizurtures, volucres ſeminileges.
7. Ex piſcibus: draco, ſcorpius, calliony- mus, cuculus, glaucus, perca, rhryſſa, conchy- liorum omne genus: ſalſamenta, maximè ma- rina, mox fluviatilia, tùm paluſtria: ex ſalla- mentis percæ ſicciſſimæ: panis ex tota farina clibano coctus& ſubeinericius, hordei polen- tæ, ac farinæ vetuſtæ, olera aceto cocta.
8. Potio: Vinum auſterum, nigrum, vel cereviſia aceſcens. Abſtineant à vino veteri& forti.
9. Edes ad Septentrionem loco edito, fu- giant atrem calidum& humidum, præſertim ſi non ſit perflatus, qualis eſt, dum auſtti ſpi-
1 rant,

9⁰4 ODe Janitat: b rant aut qui in eonvallibus clauditur,& Tlg. beri purus aër,& conveniens non poſſi,i conclavi corrigen dus eſt refrigerantibusaę ſe- cantibus, quod ſuſfimentis quibuſdam alſe quimur. 10. Veſtes tenues& raræ. II. Hos juvat, ſub veris finem languinen deplere, pro tedundantiæ modo ac vinbmin- digentis.. CäArur XXNIV. De flectente ad calidum& ſintun T. Vehementibus abſtineant tam animt, quàm corporis motibus, hilariter degant uin- bratilem vitã ſectentur,& lentis motibusxau- deant, pane prius ſumpto, eod́; ante exercin- tionem digeſto. Si vehementer calidi acſcti
fint, exercitatione abſtinendum, ambulatio
matutina,& balneum tepentis aque conventt exercitii loco jejanium eſto.
2. Si valdè ſicei ſint, etiam ſecundũ cibum balneuim ingredi juvabit,& lomnus dciboc&
V da pol
lub um pe omes Kas. 6.7 vetuds Nis ch 7. 38
J umikt o. eamd ſucco oiyme mendh
purge
3 0 Ne
prãdio brevis captetur, à cœna ſurgat tantum.
3. Somno liberali indulgeant, ſtrato mol- liulculo, Venus ipfis rara.
4. Alimenta conſiſtentia molli, interdum actu frigida, ex his pilces,& piſcium capitaac
ventres, ex carnibus domeſtica, mulltibiba, te-
dbote melin 3.
nella, exſanguia, fœmellæ, caſtrata, alba, nuda, aates
minus exercitara, locis humidis nurrita.
f. Ju-
4

Deffectente erigenda. 3
3. Juſcula crebra, cibi pauci& frequentes,
uum pedunculi arriculi, roſtra alæ& partes 4 omnes extremæ, ſuccorum acidorum intin-
Cus. b
2t KXIV.
3 Aum 65 dd E üneann, d0 dlarier. ded entit
dd 18, ecn.
Si ar jenteta
del em etöagn.
1L V ril ꝛ4 zam ſecu ſa eXlowmn tet rnalim 7 Ba geant h 6 82
ot 2i wollön 8p a=& pilcumn 2d a kca, wi8 2 Tlaftratoch A d emdärumd
g. Panis hordaceus vel avenaceus, aut ex vetuſtis farinis, maza, oxygala, fructus eum
aliis cibis.
7. LactenuiſBmum, olera inſipida, acida. 3. Potus dilutus& ſatis largus, etiam frigi- da poratio interdum. Abſtineant à vino. 9. Edes Aquilonem& Occidentem loco humili excipiant, quibus vicinum ſit flamen. 10. Initio veris evacuent ſe iis, quæ ſal ſic- cum ducunt,& media æſtate vomitũ irritent: ſuceo raphani epoto drachmarum trium ex oxymelite. Si verò præ colli anguſtia ad vo- mendum inepti fuerint, tutius foret, per ſedem purgare. CAPuT XXV. De declinante ad frigidum& bumi- dum.. 1. Matutinæ deambulationes multæ, ac la- bo res multi. 2. Balneum calidius, frictio ex oleo chamo- melino anethino,&. 3. Somnusà maturina deambulatione, ſu-
dores copioſi. 4. Cœna contenii eſſe poterunt,& à cœnà
7 2
deam-

e
305 Dae§anitate
in tepore, nocturna itinera.
5. Puros ſe frigori exhibeant, Præterquam Acibis& exercirationibus, Sol. ignis, coitus, ſo- rnni longi, jejuni, vigiliæ jejunæ,& ſtrarũ du- rum eotum corpora emendantꝗ.
6. Nutrimentum calidum carnes boni fuc- ci, etiam vino conditæ& ſale, ſuis ylveſtris ca- ro, omne volucrum genus ex locis ſylveſtribus æditis, palumbi, columbæ, perdices, galli, tur- tures, ſeminileges omnes, ſylveſtria omnia, parcibiba, exercitata, vigentia, piſces ſicci, fri- xa, toſta, aſſata potiũs, quàm elixa,& pipere, garyophyllis,& vino aſperſa, ſallamenta, con- chylia omnia: bellariis verò pauciſſimis ſa- tientur.
7. Panis purus, benè fermentatus,& ſale conditus, ſorbitiones nullæ,& ſi quæ ſint, in- coquanturthymus, roſmarinus, ſalvia,&c. ole- ra acria ſint, ut allium, cæpa, porrum.
8. Potio parca, meraca, vina generoſa.
9. EÆdes ad Orientem, veſtes pellibus vul- pinis ſuffarctæ.
10. Purgandum ſub autumnum rebus iis, quæ aluminoſa tartara ducunt, aut vomitus ex juglandium julis cieatur: Bis in menſe hyber- no tempore vomant, ut cerebri gravitas à mu- co tattareo aluminoſo exoneretur.
CApur
deambulatio, ſitientes dormiant, dcambulz- tio acuta ab exercitatione acuta, Acœna tarda
Deſtdt
3 C àPü
eKhuuntean igtorcsad rniüntqeseéel nadbiditlenin chissperagand eabospetfcin cendere dna ic do unckiones,&b
1 Sommuspro eegblatepens aVenospollaswi
z. Niwentam a, nec crucivor cum palulttium in K renres: 4 Nanuiment
jüs umpuum e
do cus ritideg
lurdtenue, diute Neliwenuc figcracdleocqeh 6 Henesludau
lcanine: X n
b lojmaliichi
l tico, Lun
ugianan

dd Säle ua a Ms erloci 2 ier pettin 3 n, hleh an r renra gi o zumeln in Aath ſallm dl pa
Deflectente erigenda. Capur XXVI. De declinante ad frigidum& ſiccum=.
1. Hi prorſus ad ſenectutem declinant, con-
367
h veniuntq́; eis exercitatio modica, labores ſen- fim adhibiti, leniter calefacientes, manibus&
brachiis peragantur(nam exercitationes, quæ pedibus perficiuntur, totum corpus ſolent in- cendere) eitra ſudorem, halnea calida,& A ci- bo unctiones,& frictiones ex oleo leviſſimæ.
2. Somnus prolixus, ſtrato molli, item à ci- bo: umbra tepens, ocium, mora in lecto mul- ta, Venus nulla, vita læta& hilaris.
3. Alimenta mollia, coctu facilia, domeſti- ca, nec crudivora, ova ſorbilia, carnes volu- crum paluſtrium& montanarum, piſcium ca-
pita& ventres: ab obſtruentibus abſtinebit.
3, ekerweden 3 tn e, Klqa
1 1 5 urs inus laliu mn porrun V
M aweina gn e aareſtespel
r umaam
8 10 aut on aubu weait
†
d Zebii guſiu
d e ecelul. G
4. Nutrimentum omne actu calidum ſæ- piùs ſumptum ex aleribus rapum, ex fructi- bus ficus vitides, uvæ paſſule,& c. vinum gene- roſum, tenue, diurericum-. b
3. Veſtimenta denſa, corpori proxima, per ftigora oleo calefacienti imbuta.
6. Senes ſub autumnum evacuandi tali me- dicamine: myrobalanorum emblic. Z ij. aloẽs 3j. maſtichis 3j. conſice pilulas cum vino malvatico, Luna feliciter Iovem aſpiciente.
7. Si ventriculus fiat debilis, accipe medul- lam panis recentis adhuc calidi, quam cum vi-
. z no Mal-

3⁰½ De Sanitate no Malvatico imbutã,& merheę pulvere aſper-
ſam, ventriculo applicabis. Vel hujus loco ge- rotum è laudani partihus duabus,& ceræ par-
te una compoſitum, uſurpabis, aſſumptisor-
hiculis ex oleo ciammomi& catui. 8. Sicalculo ſint ohnoxii, præſervabunt ſa clylmatibus, ex oleo& terebi nthina confectis, uſu petroſelini, ſyrupo de duabus radici- bus.&c.
3. Si ludoresfrigidi moleſtant, pimpinek lam circulatam, aut oſtrurium conditum in- terdum aſſumant.
10. Si corpus tabeſcit, nutriendi ſunt lacte aſinino vel caprino, balneandi aqua dulci, mungendi oleo dulci, violaceo,& lomno ur indulgeant, perluadendi. 3
tI. Si flatus infeſtär, abſtinebunrtà legumi- nibus,& alvum mollem habebunt, oxymelite cum tuta utantur& caruo, in juſculis& nucleo- perſicorum. 12. Si dentibus catent, juſculis mollibus, euchymis, carnibus diſſolutis, filis catentibus. nutriantur, ova conducunt ſorbilia, jus cõgla- num, panis jure madefactus& ſimilia. Sum- matim: Senibus cibi offerendi balſamici, faci- lès coctu, abſtineãt ab humidis ſeroſis, ab ole- ribus multis& fructibus horariis. Hyeme ha- bitabunt in cellis ligneis è larice, tapetibus ve- ſtitis, ubi per rimas ventus nõ intret. Niſi enim
nhiſahene abalamus am arbocortipisnde G.
De derunante . fin mati
Qui nimi uii fintab obſtett 2. Veltihusleb n,vHIpellibus, ant. Hosſovate adlle garuw t aygtino aut toſag 3. Rari corpon Qureli tepletee
are, oportetutit lonen& diſtribe
lnihil wpediat(
iones arerumq; d
1oGaſoacdulcin pto robote aa mau
dera lactucas, ac
lucäusammygdals ecentem. Nam
angeniens judica
liad:ꝛmendand mcorporsaurenun

in Kii — d, prrlene
8t Sdiränan rr ck auh
11 khlelkan
91
4
cium co.
t1 5) nuren peandin 1 1d e Aacco n d
ſinedn. ne t Snabebanr
8 Ks injalcut Ctt ſi nihilimpediat,(hos namq; tabes, deſtilla-
„ on jaͤlkubn d Mruts, föm
3 wentlotdiun P
1 P ca K wi 1W rndkbaln. 14 cnskpüt 1 d. orxu H kric,ur
r bö ure l
Deflectente erigenda. 2⁰9 aa ſibi proſpiciant, facilè congelabitur ſpiritus
ſeuballamus am debilis,& repente attonito-
morbo corripientur&interibunt. CArur XXVII.
De declinante cor pore ſecundum ton- formationem ad rarum.
1. Qui nimis raro ſunt corpore, ſirecens. nati ſint, ab obſterrice dirigendi. 2. Veſtibus ſe benè muniant, ex denſa tex⸗ tura, vel pellibus, nec niſi unctiin frigus pro⸗ deant. Hosjuvat balneum benè calidum,& cubile durum fnctio duriuſcula, manu oleo yrtino aut roſageo delihuta.
3. Kari corpore ferè graciles eſſe ſolent- Quate ſi replere eos velimus,& maciẽ emen- dare, oportet ur in victu bonã efficiamus co- ionem& diſtributionem, ubi conducerillis,
tiones laterumq; dolores vexare ſolent) ut vi- no craſſo ac dulci repleantur, cibis craſſi ſuccĩ- ro robore ae natura corporis. Laudo inter olera lactucas, lac è ſemine papaveris: inter fructus amygdalas dulces,& nucem Indicam recentem. Nam quæ rancida facta eſt, in- conveniens judicatur, quia ſiccat& tenuat, Aliiad emendandam gracilitatem, vel nimi- am corporis attenuationẽ præcavendã, extol⸗-
5 F 4 lunt

Ppræcordiis cilè ferunt, proptenpulmonem„qui refrigera-
4
310 De Janitate lunt ſequens electuarium, de quo in diluculo
exhibent cochlearia tria, aut ad ſummum qua-
tuor,& ſomnum imperant. Nam& ſomno corporis raritatem prohiberi,& ad pinguedi- nem diſponi, probant glires, mures alpini,& cætera animalcula, quæ per hyemem in lati- bulis ſuis, dum ſomno indulgeat, pingueſcunt. Electuarium autem ſic ſe habet. ꝶ A mygdal. dulcium, nucleorum pini, piſtaciorum mun- datorum, ſeminum ſelami, avellanarum mun- datarum an. 3j. pulveris terebinthinæ ſiccatæ & coctæ, ejus quæ è Cypro affertur, 38. Cac- nis nucis Indicæ recentis 3ij ſarcocollæ a iijſe- minum papaverisalbi 3. Sacchari quantum ſufficit: diſſolvatur ſaccharum aqua commu- ni, poſtea tuſæ prius ſpecies immiſceantur,& fiat electuarium. 4·Exercitatio corporis eſto brevis, necce- ler,& frictio mediocris, rabram tantum cutim reddens, nec ultra. Alii linteolis mollibus fri- cant ad cutis ruborem, poſtea aſperioribus ter
neum eſto aquarum dulcium, in quo nec ſu-
dent, nec diutius immorentur,& à tepida ex- Balneum è euntes in frigidam ingrediantur. Nam& ſic pori conſtipantur& corpus redditur denſius,
quod idem ex lavacro frigido contingit, ſed quibus præcordia ſunt minus robuſta, non fa-
5 aI,
V
DM
ür, Kmucumt um&ſtipticum ancdlishgatu- maptoni hunt conſtipauio att
5. Antiquiy
4 4 obelam autàr
aau bebantme
artrahendiſang ſanguls attractu tiitet, intet qu⸗ is uipeream lenus teltetut& cacic hoc mod; ſum cotpus&
ſKcens pilis dolo cundô balneo
dant adhibleis.
cperet, manb
inunctis. Poſte⸗
iſtolaram,& vel quater ob conſtipationem. Ideoq́;& bal-·
apglinbant, K rurlum avelled inte adignem betebatutqus memdbrum mbe dleo amygdalar 6. Ego verd
Dotiusaftectand

el Eer aredini, e Soackem et jſärcn 81 ½ SScn
ul uman dd es imnit
00 sellobkn io rbeanumn 1 inlueolismu ee Je ſteaaſen ſti unnem. läe n enam, ing un wantut, N „„unm. 4 2u bs keddm. Sido con lemmusrobeh abcem, quit
Deflectente erigenda. 311
tur,& mucum colligit tartareum, alumino- ſum& ſtipticum, quo deinde pulmo tanquam vinculis ligatur, reſpiratio impeditur&in aſth- ma proni fiunt. lieohns parcè admodum illa conſtipario attentanda. b 5. Antiqui volentes corpus gracile reddere obeſum, aut ànimia attenuarione præſervare, adhibebant medicamina extiinſecus, quæ vim attrahendi ſanguinem haberent, ut nimirum. ſanguis attractus partes carnoſas uberiùs nu- triret, inter quæ picatio tantæ exar authorita- tis, ut per eam ſolam repleri corpus poſſe Ga- lenus teſtetut& Auicenna. Fiebat autem pi- catio hoë modo: Primùm radebant univer- picatis ſam corpus& depilabant, quia pix adhære- veterum. ſcens pilis dolores inter avellendum creat. Se- cundò balneo calidinſculo corpus immerge- bant, adhibitis frictionibus, ut intuweſcere in- ciperet, manib us prius oleo irino aut liliorum inunctis. Poſted picem oleis calefacientibus diſſolutam,& ſuper linteis extenſam partibus applicabant,& dum refrigerari pix incipiebat, rurſum avellebatur iterumꝗque calefiebat cum linteis adignem,&(ecundò applicabatur, re- petebaturque hic actus ter aut quater, donec membrum ruberet& fieret turgidum, ac tum oleo amygdalarum dulcium mungebartur. 6. Ego verò ſuadeo, maciem naturalem potius aſtectandam, præſertim viris juvenibus,
5 Pro⸗

. 8 neteemi.
———.——— ————————
322 De Janitases
Proptsr agilitatem, niſ fortè mulisbeule&vic gines, quæ cupiunt pingues& turgidulæ vide-
ri, id exoptent, tm namq; ipſis ex artis præ. ſcripto proſpiciendum eſt. CArur XXVIII. De corpore defleclente ad denſam=.
1. Obeſi hi eſſe ſolent,& obſtructionibus apportuni, morbis acutis ſi corripiuntur, ſtrã- gulantur difficulrate ſpirandi& ſubitè mo- riuntur. 8.
2. Conveniens ipſis eſt balneumtempera- tum, ex herbis aperientibus&mollientib. con: HAatum, chamæmelo, nepeta, malva, pulegio,
origano,&c.
3. Dormiant prius Abalneo, quàm cibum. ſumant. Balneo injiciatur alumẽ& ſal, frictio- nes jejunæ ſina plurimæ ac dutæ, ex oleo dige- rente, manibus prius munctis, aut ſale& nitro.
4. Exercitatio ſatis valida, quæ celeriter ſu- ſcipienda eſt. Ea enim eucrementa digerit, ſpi- ritus accendit, unde humidior& craſſior in- temperiesartenuatur& colliquatur: inunctio
exoleo anerhino aut alio artenuante, frictio.
molliuſcula. Plurimum illis eſt vigilandũ, id-
eoq́; dormiendum in ſtrato duro, quia dura
cubatio contundit partes,& appoſitionem
alimenti impedit.
. Victus ſit attenuans, panis furfuraceus, Ren an andenuan race,
Deſ
ge nbo eahf
K terne: ex pib
Jvolhäi pradid:
urdi perdices,: columbiagtelt omnia borius,c 6. Erolert odrs minori co tiitatione cone „. Erhniwid cles, univxetlosie donbus. Prodel conkechonem quantitate, vel cum grano uno chemcaparati- reddit.(Multic
liticum, quodta
narat oropter me l,& ded in ori-
ils ſaüt ldeog;
8. Siobtrach
(mat hasalyum:
ndics petroſeli anili& api cun
moſp cienqum,
Hum ichotium, § lenicap

.
nlan e Kuztd 1. Düem 12 V 1 Kym
1 1 eatun
4& oditah 1 12 cotcpin 8 di K. a balnenn En wolt — wan
1 4
1 1 nn,! 1 lneo,qu ji allumékl ni tradutæ, eddh iu n tiautlin kquxck it Areementadg dt unridiot Kai uu aliquasurii d a attendans, in Musctiiglui
m R todato,
Na,& Mhfo
1 Ar anb i
Deflectente erigenda. 2
Hale multo, cappares frequentes, vinum album & tenue: ex pilcibus laxariles,& aiba carue molliqj: præditi: ex avibus montanæ, palleres, turdi, perdices,& in vineis degentes, merulæ, columbi agreſtes,& ex eodem genere agte ſtia omnia potis, quam domeltica.
G. Ex oleribus acria, eruca, paſturcium,&c. cibus minori copia ſumatur, quàm pro exerci- tit ratione convenit, atq; id ſemelin die.
7. Etſinimiùm obeſi deſiderent aſſé gra- ciles, univerſos labores jejuni ſubeant ceum ſu- doribus. Prodeſt ipſis maximopersè, ſiaſſumãt confectionem anacardinã diluculo in exigua quantitate, vel aceti ſquillitici cochlear unum cum grano uno atque altero ſalis vipetæ, arte chemica parati, id enim efficaciter graciles cos
reddit.[ Multi commédant is oxymel ſquil An ory-
liticum, quodtamen noncondueit, diu enim natat ptopter meh nec petit tundum ventricu- li,& ideò in orificio ſtomachi convulſiones ipſis parit. deoq́; ab ejus uſu cavendum.]
₰2
8. Siobſtructionis mesus ſit, acribus cly- ſmatihus alvum aperiant,& deinde decoctum radicis petroſelini& feniculi bibant, leminũ aniſi& apii cum oxyſaccharo,& ſi hepari ſit proſpiciendum, addant agrimoniam, aſpara- gum,⸗ cichorium,&c.
9. Si lieni, cappares, cortices tamaraſci,&c. ſi
3 pul-

314 De Janitate
pulmoni helenium, paſſulas, caricam, ficus an- gelicam, oſtrutium,& c. Si renibus, radicesfe- niculi, apit, petroſelini, al pargi, eringii, ruſci,&
cætera renes deobſtruentia.
Anadiræ 10. Animiaffectiones quodattinet, mo-
affectum nent quidem Arabes, at ad iram& jurgia eos
cõmoven.
di denſi 4 4 corpore, annunciando: Verùm vanum eſthoc conllli-
ut gracile um, No nenim gracilitate moptatam, led vitæ
ſcant. perturbationem,& eiuſdem abbreviationem infert. Ideò curarum loco, ut ſedulò vocauo- ni ſuæ inlerviant, nec otio indulgeantadhor- tandi: atque ſic animi cura& affectio cum a- lacritate craſſitiem illam corporis abſumet.
SEQLUUNTUR ALIQDOOT PeO-
Slemata, quorum diſcuſſione præce- pta præſcripta commodius eluceſcunt. PROBLEMA I. Utrum halſamus declinans reſtaurari 1 polſlit?
B Alſamus noſter, cujus beneficio alimur, au-
gemur s vivimus, quia iguem ætherium- in agrio liquido conjunctum habet ſingularem- hiccandi facultatem obtinet, cujus vi membra mollia,& quaß cerea iufantium ſenſim ſtabilia redait& firmat. Hac ſirmandi facultate, quà
Balſamus continud corpora exſiccat.
proyocemus maledicendo, culpando&ctriſtia
antẽ
*
Defſes
nie uubter opera Kaepurdeſ lnii famma⸗ 3 im oh pabuliyem tiuu nh iiyuili is canſumptionem; um tvaueſcit eukatem ilamſ Maunen tuſ Juantum innun nui rarieraſum rexgriſem reuuc Veyum qui n lio,qud alt ſeudh: dem immaxtalua ſciet nobu, ſad aunos traducena mu. Ficut enim. eiemenis uunqui eluyſa pedeunt, a² in qu tun uu dtmo auutiaze ad ſenum ad interitum deul melemeutu contin ventutem recuper ur& interenn:— uotanaus ſrcinra lcant& carit me uivunt, animah

c„aoptun 1 Sluddnn un Datſedud det a ndolge dit a= Katta 1 Erpporüt 1 ? lann 7 umui 0 4. u! 9 HDran nin 6 15 4rfius inumu 4 uba un 4&& duns 7 Nune 5 Iub uie
Doflectente erigenda. 21 aute utiliter operatus era:, dum continuè pergit, randem nos deſtruit. Haud enim aliter ac ell*- chnii flamma, poftquam aleum conſumpſit, tan- dem ob pabuli penuriã deficit? ita balſamus athe- rius ob liquidi atrii, in quo fundatur& vivit, conſumptionem, dum ſubjecto deſtituitur, tan- dem evaneſcit&- diſtipatur. Unde ſi liceret fa- cultatem illam ficcandi valſamo auferre, aut, il- leſa amen ejus ſubſtantia, prohibere, ſpeciem- quandam immorralitaris aſfequeremur: quippe qui retrogreſſum dare in atatibus, E& ſenes ad
prægreſſam reducere poſſemus juventutem,. Verum quia nulla hastenus inventa fuit ra- tio, quâ aut ſeues in juvenes tranſmuture, aut vaſ⸗ dem immortalieate donare poſſemiu, meritò ſuf- ficiet nobus, ſi ad longè& ſalubriter vitæ uoſtræ aunos traducendos, ſtudium noſtrum confera- mus. Sicut enim tota mundi machina& omuia elementa uunquã ad aurea ſecunla,jamdudum elapſa, redeunt, aut ad magni Platonis annum, in quo rurſus de novo fluant, retrogrediuntur, ſed quotidie ad ſenium feſtinant,& magis magisꝶ ad interitum deelinant: ita quoq, omuia, quæ en elementus continentur, nunquam amiſſam ju- ventutem recuperant, ſed indies ſenio confisiuu- tur& intereunt: ſic plauta, ſtirpes, arbores,&c. quotannis ſicciores evadunt, doueò prorſus exa- reſcant& carie morꝛaniur: Ssc cterd, qud ex Ls vivunt, animalia, quot idie ſicciora finut, do- Hts

—
216 De Sanilite Deſki
aet balſumico liquore deſtituta, prorſau bverven- Hiſimuinimtti
tur& deficiant. b ericiatio retan
Objetio. Sed dices.§ id, quod à corpore noſro deflau, lum ngraneſti ſemper per alimenta reſtauratur, ſequitur G& Awinau, qua
balſamum exſiccatum reſtaurari poſſe. At pruuu anua nifrs läaßß
est verum. Ergò poſterias. Nam cum ex ius nu- vucquae cauſa
triamur, ex quibus conſtamus, ſine dubio&s bal. rounquamus 1
ſama nutrimentum ſuum ex eſculentis& pocu nuſtrum inſtaut
tulentis redundabit, quauti ad ſui reſtauratio- eundminyuu
nem requiritur: idq, e magu, quia nihil niſi hal- lag haud alter
famicum nutrit&. iuſt aurat. Ralſamo quippe ſimxerauiuid de
tantum alimur, auge mur& vivimus. Macedit, iſum iffundann
quod Dhiloſophi ja ventutis regenerationem cer- m tunt ſeuſim
tus medacamentis promittant, quibus, al'jetlo ve- tabitur, quamoi
teri capillstio,abjectis ungibus& cute, nova de- mimadverii vi
nuò provenire, aig, ita totam corporis molem re- incypuaaabuca
u veneſcere faciunt: ad quod alluſit Poeta, dum Hęſtt in homis
bantt: NAamurcopiißors
Stri ngite(ait) gladios veteremq́; haurite cruoxs ſdit&membuan
Ur repleam vacuas juvenili ſanguine venas. uutduru ſihaa
Et alibi: n dnm hery
. Penè puer, dubiad; tegens lanugine malas immutatur ut
Ora reformatus primos lolaus in aunos. 2à ſubiſtentiam) h. Balfa. Verum ad hac& ſimilia ego recpondere poſ Kin ddnetygjza mus non ſum, diftiuguendo in reſtaurattonens balſami,ſee ALcheueydins otus, ſed cundum tötum,& inter reſtaurationèm ſecun- luunjyere Phuhſp de hon 22. cundum aliquid. Prior nunquam fiet. Poſterior I uam utnere
Kauratur Vero per alimenta& medicamenta perficitur. kwsalhuaniyſß
. 4 5„.. 3 8— 1 uS 7,„ 7. 9„ I S
alimen tls. Ferum L½ hHac ipſa inſtaurasroue 0 reſt It 0 haagide ma . Hal-
—— er ——————

40 nan, 2ſ s eſcum , s ai ſun 4— zuum ⁴ † 2 es, um N etuet IA ra Juuu. du 1uda 5 uenynn
94 ☛ 1 aluih
ac 1— 685 dun 3 d andoider 4 Teaus inan 2 avegenh a runett 1* Saunavun 11 Lan kn 9 ameut 7 1IA nn)
Deflectente erigenda. 22 ballamui in integrum ſed tantum ejui repent
na exiccatio retardatur, quæ tamen interim Fane latim ingraveſcit: ida, propter male dictiionem
dvinam, qua Deus ob lapſum bomini:& pec-
Tata noſiri iliaſtruùm natura çagaſtro implica Iliaſtrum
vit, qua de cauſa ſub vitæ ſpecie ſemper morti ap propmuamus. Ideò alimenta, uæ balſamum
vita verã,
ca agaſtrum
ira talſa
noſtrum inſtaurunt ex virtute iliaſtri, eadem,/ ſed radit eundem impurum reddunt ex rellollæo eaxaſen. morris.
Zdq, haud aliter accidit, ac vino Eeneyoſ„Tul Jſemper aliquid aeræbirer viſi eidens tam gene-
Froſum aff⸗ eeAaer 2 replere Voles, ac ſusrit pri 4 us, tunc ſenſim ſucceſſu temporis in deterius mu-
tabitur, quam vis ejuſmodi mutatio in principio
umimadverti vix poſſit, dum vinum generofum, in copia adhuc adeſt,& vinun deteriur ſuperar. Idẽ fit in homine: Mprimo naunq, ortu, dum bal famus copioſior adeſt,& adbuc viget, bomocve- lher. Smembra augenturiquia balſamus alimen- H tint᷑turus ſuperat& in ſé con vertit- interim la- men, dum hes præſtat, ab alimentorum cagaſtro immutatur ut tandem Ron amplilu 6 reſcat, fed ad fabſtentiam 2 pervemiat, a qua deinde decli= at, domec prorſus deftciat-.
Regeneratione ſventuits quod attiver uam
De juwen- tutis rege-
tan topere Philoſopbhi commendaut, eaalta von neratione, 637, quùm ut per eam balſamu clariſicetur, cujus Tuaml hi-
4 ni aliquandoſé prodit ajectis pilis dentib.&.
loſophi ollicẽrur
vng gabur, ia, maxime in uis ac cidit, quib. go uid ſen pluri- dend um.

———————
—— 2 2
Ie De Janitates plarimis impuritatibus ſcatet, in aliis uerò inſen- ſibilis ſit elarificatio hbalſami; quemadmodum in meo corpore, ubi ex aſſumpto medicamine reno- vante, ſanguis tantum in unguibus digitorum movetur, ut, dum attento, clarificatuonem eins percipiam. Aliquandò macula, ut ſemel factum eſt, tempore verno, circum præcordia ayparent, & capilli facile evelluntur: ſi traho, nou verò ca- dunt. I alis venovatio ſolet quibuſdam rorpuri- bus, in quibus balſamus abundat, ultro& ſua
Ponte contingere, ut multoties obſeruaui,&eft
inam puritatis balſami,& bonitatis natureſſs- ipſam purificuntis; in cateris non fit ſponte,& uon niſi medicamine aſſumpto procedit. Dum enim à corpore corruptiones& · impuri- ꝛates tolluntur, vita&s balſamus ab iis, quægra- Vabant antea, liberautur,& reno vata apparent: quod in multis tempore veruo accidit, quando vita magni mundi regeueratur. Hoc idem vo-
laie Theophraſtus Paracelſus, quando libro de
renovᷣatione inventutis, corpus, inquit, ſi clari- fieatum fuerit, runc etiam eius natura clarifi- catur. Et pauldò poſt: Sciendum etiam eſt, ait,
in ſanguine eſſe corruptionem& ſuperfluita-
tem, quod eſt accidens. Itidem in carne, hoc
accidens purgatur in reſtauratione& renova- tione, non quod renovetur ſanguis, ſed quod id, quod pravum eſt, ab eo amoveatur,& quad honum eſt, prædominetur&c. Vbi vi-
demus,
Deſe
mu,Pwratelſ ſautatune noba- iat allatis torr paum& tuns laior fust·
2
Kocitebrume
puugetpe
dohuh britemperat ierem excremer do yrovenire, xi, Caualu veri tum, quibui el (au nſfre ſeun 6. aphor, 10.( cumdhlentipu
pel nales, osau
materam peccan
tem yer hujuſm edacuari,demi dulis,declarat, que ad ſecretio cundum natur ætreslunt:& ingulam,&c.

0ſ r zanin du, ſen ru ve. nt Vu yui 9) Amhum ia*&dimuui derat n mnhhal ens m ue d&.eꝓ uuur. Rii sl amiib, zul v s pos unl mm rereiusunm aft„eudomeir ot acpem tr ccd amademücc eri Wararonel- le Tngib9 — 12 80 anuſe
1 Leru)
Defleclente erigenda. 319
demus, Paracelſi mentem non eſſe, omnia in re- ſtauratione nova procreario ſed tantum purifica- riout ablatis vorruptionibus, quæ balſamum 8—
gravant& rorrumpunt vita deinde levior G&
latior fiuat 1I. An cerebrum excrementa ſua deponat,& ex-
Purget per nares, palatum, aures & oculos?
PROBLRMA
8 DVperius, dum de ſignis ua humidam cers- bri temperaturam arguerent, agerem, ma- Jorem excrementorum apiam à cerebro humi- do provenire,& per capitls canales expurgari di- xi. Canales vero capitus voco nares, aures, pala- tum, quibus etiam annumerare poſſum oculos. (ui noſiræ ſententiæ ſuſragatur Hippocrates ſ. 6. aphor. 10. Caput, inquiens, dolenti& cix-
cumdolenti, pus vel aqua, vel ſanguis effluens per nares, os aut aures morbum ſolvit. Obi materiam peccantẽ in capite, dolorem creau- tem per bujnſmodi emunctoria commodè poſſe evacuari, demöoſtrat. Quod idem in lib. de glan- dulis, declarat, dum, fluxiones, ait, de capite uſ- que ad ſecretionem contingunt per aures, ſe- cundum naturam, per oculos, per nares, atque hæ tres ſunt:& aliæ per palakunri in guttur&
in gulam,&c. Z r

—
1 4 3. —————————““* —.—— 2 8———* 9——.—
4 4
220 De Janitate
Dubia cã. Quæ quam vis ita ſint, diſſicultatem tamen
rra deter- facere videtur, quod Galen. 1. prognoſt. ſorde, minatann oculorum in ipſis oculis ex debilitate facultatu entetlamm.„έκετicis naſci, Arfputat. Et Hippocr, in lib.
64 25 X, quem falsò de carnibus inſcribunt,
auris meatum aſſerit ſieccum s ſtrittum. Vnde colligi poterit, non facild eum recipere excremen-
4. par. 32. dum aurium ſorder ea ſudore putnido procreari, aſſerit. 1 Reſolu- Verum ad primum retpondeo. Quam vw ea
tiones. debilitara coquendi vi, ſordes in oculis multipli-
centur, materiam nihilominus earum ſordium? cerebro ipſit mmunicari. Aurium verò mea- tus quam vis ſint anguſti& ſtridli, ut excremen-
ta craſſiora non facilè recipiant aut tranſmittant,
interim tamen excrementa tenuia&s bilioſa fa- cilè admittunt. Quãâ de cauſa etiam in febribus replentur hbile& audutum corrumpunt. Vnde Hippocr.ſ.4. aphor.8. ſur ditatem febribus ſu- per venientem, per hbilioſas deiectiones, ſi coutige- rint, curari aſfirmat&o. Aurium verò ſorda quam vis ex ſudore putrido provenire concedam, illum tamen ſudorem à cerebri excrementu ex- ſudare confirmo.
PROBILEMA 1II.
Utrum cor parvum audacia, magnum vetò timiditas ſequatut? Cum,
Dyfes
—
0 Vn, ut ant ooyt, A co
dur, non immeril mimi tondition Lua de cauſat G AMeaicos, un
91) 5. Ae 9, uum verdtimu ta. Quod coufirmare videtur Ariſtot. probl. Snd
ne quamuu mal umt lreuutr nu Quitunque i ſeete yrofitentur e: Quarum ce ferveꝛ in ii ma corde minore ba torde minvrem⸗ Nionem probanj mayno uomialu bfaui ſd muns uu ſuoſne tenaj du Propirtionun in paruu. Nam i eſtumm magu ſ Hno: qaä At eau
i cord, jarud eʒ
uhus canſhicuum
intrepidb, nun upons anius am ni Faxipiuen 1.

Detuj 1 mad rdutſ ru.
rmn 1 honlen, lerd vrdaint um ninui n di. Ao eas d5 nn 2 n erg ua tenu 9 uuſtein I.4&α☚᷑nmn
phd B rduuun,
2 Ao keiellun
mA e Aurunt un Wn yrevenn urg ebnerm 7.
o 4 U Tru um iciu magl nd e ſuadut:
Defletente erigenda. 227
¶ Vn, ut ante difputavimus, animus à cor-
pore,& corpus viciſſim ab anima aficia-
tur, non immeritò ex corporis figura s ſignus de animi conditione conietturam facere poſfumus. Qua de cauſa controvertitur inter Philoſophos & Medicor, utrum cor parvum audacia, ma- gnum verò timidiitas comitetur? In qua quæſtio- ne quam vis magna opinionum ſit varietas, nos tamen bre viter ipſam exercitii gratia decide- mus.
Quicunque igetur cor parvum audaciam ef. ficere profitentur, hac potiſſimum nituntur ratio ne: Quorum cor plus ex Balſami abundauria fervet, in its maior ſe exerit audacia. Atqui in corde minore balſamus magis fervet. Ergò in corde minore maior ſe exerit audacia. Aſſum- ptionem probant a ſimili, ſicut enim in parvo& magno domicilio tantundem ignis non æquò ca- lefacit, ſed minus in magno& magis in parvo; ita quoque certa ignis ætherei ſeu balſami in no- bus praportio non pariter in corde magno agit, ac in pat vo. Nam in corde parvo propter loci an-
Quſtiam magis fervere contingit, qudàm in ma- gno: quâ de cauſa maioris audaciæ occaſionem
in corde parvo excitabit. Cuius rei exemplum
nobis conſpicuum eſt in Leoue, animali animoſo & intrepido, quod collatione facla ad reliquo⸗ corporis artus cor obtinet parvum, uti etiam ca- nis& accipiter. Lepus verò& cer vus, quoniam
2 pro
Sententia fürmati-
a V
a.

disperſa& diffuſa, idcurcò in corde minore ma.
ta exiſtit. Seakentie Qui verò huic opinioni contradicuut, ſequen- 1 A majori libus nituntur fundameutis: Quod nimir un, quanto 4 maijori quanto ſemper major proſiciſcatur major eſt abliò: huA de cauſa& à mafori corde major au- actio. dacia vViitus promanaàbit. Quod idem Galenus Ss Phyſiognomonici coufirmare videntur, dum. Amajori latitudine thoracis, cordis quoque eiuſ
que balſami magnitudinem deprehbendunt:&
namque ſecundum balſami proportionem cor
thoracis diaplaſin conſtruit& eftugu ſequi-
tur à majuri balſami proportione maàijorem ih-
racis Ailatationem, à minore verò anguſtiorem, ejuſdem conſtructionem procreari. Quare tar magnum, cum maiorem caloris quantitatem- ſortitum fuerit, audaciam quoque maiorem ea-
citabit, quum cor par vum, quoniam eꝰ cor par-
vum propter balſami inopiam& debilitatem
giguitur. Sicut nam que ex venarum amplitu-
dime jecoris calor& preſtantia arguitur: ita
quoque ex ampluudine thoracis cordis preſtan- hgnificatur. Planiſſimeé denique ex eta-
—————
———
lia. St quia virtus unita potentior eſt, quam lonse W 7 3 ſ de aum jerveuenn
jor ſeſe audaciæ& animoſitatis actio, proyter Pang unitum balſamum, exerit, quàm in sorde ma- Vmata,f Aun guo, ubi eſjus eſficacia diffuſa,& quaſi latè aiſipa- intt, à mah
rem altiouem pro
bus,
h, imiliu ele
umemlra amyli
iera maiunt cur 2 uria Abucexi um audiesſe yra lem teſtantur Po tm laty peclore/ num ſuum tanq hu diſcrihit ver Deilcit Harm Ceſcties latiq Hac& jimllia ad dduci poſſunt, 1 Uledicui diu ſcpe errare ficerunt.
Ea gim p
Gſlunone qito, co
miuadi, timidue unr: ſai pavie uahs guyye au I 14

Defßedente erigende. 323
nd gus, eorumque progreſſu hoc ipſum confirmatur, „Am a cum certum ſt omne animal, dum adbuc cre- n ina ſcit, timidius ſe, quam ubi ad ſubſiſtentem ucin 2tatem pervenerit. lam verd in ætate ſubliſten- 1 uns tis membra ampliora facta ſunt; maguque con- 1S mn fermata, qudm antea fuerunt: unde liquidò ap- 4 ☚ ſ bnu parer„â majori membrorum proportione maio- 1 rem actionem promanare, atque ita conſequen- aic ducann ter à maiore corde maiorem audaciam proveni- a. re: Videmus quippe hoc in canibus, dum enim in an e mc pueritia adhuc exiſtunt& teneriores ſunt, non-
as mavia kam audaces ſe prabent, quam ubi adoleverint.
Nem teſtantur Poetæ, dum Martem& Hercu- lem lato pectore fingunt. Et Virgilius Harmi- nium ſuum tanquam animoßſſimum ſequeuti- bus deſcribit verßibus:
r Vr. Luu nod i vmaen 1at acu, e
na Kren hn m ſen Deiicit Harminium, lato cui vertice fulva uA uu b 6 Cælſaries latiq́; humeri nec vulnera terrent.
1 pmumt Hec G ſimilia ad huius opinionuis probationem nd Anrevens adduci poſſunt, quæ præſtantes Philoſophos& 141 mann Medicos din ſapẽ perturbarunt,&à vero ab- „A Mns cabag errare fecerunt.
0 tln ufin Ega igitur pro exaeia huius problematis re- fcd Heam, amd ſolurzone dico, cordis magnitudinem, quã ma- 301 Arihun 4 gnitudo„timiditatem non efficere, neo parvi- a mmn rem, quâ parvitas, audaciam præſtare; quan- 201 K kauus h zitatis quippe nulla per ſe effcacia. Invenies
Diffculta- tes quibus prædictæ ſenrtentia urgenrur,
a uh lhnaug enim tam lati, quam anguſti pectoris, tam
alni 4ns Z 35 magnd,

324 De Hanitate
magnæ, quàm parvæ ſtaturæ, omues animaſiſfi- mos: Sic Scanderbeius laro pectore& corporis excehha ſtatura, admurabilirobore ac virturs bel. lica præditus, quemadmodum& Theſcus, Pala- medes, Comulus,(arolues Magnus&c. Conira
anguſto peutore&exuli ſtatura Fucre Dhlſa, T)-
deus, Antouius Caracalla&c.& tamen virtu- te bellica excellentiſſimi. Et quam uis responde- ri poſſet, in omnibus hiſce cor, habita ratione pro⸗- Portionis ad totum corpus, fuiſſe minus, hoc ta- men ſemper manet, quod tam in maguo, quam ꝛu par vo corde balſamus poſſit efferveſcerenauda- ciam& magnanimitatem introqucere„ E& vice Verſa in utroque languere& timiditati= cauſam præbere, ita ut cordis quantitas re vera non poſſit conferre ad audaciam, aig, aded tota vis ad bal- ſamum referendaſit. Sed noque copia& abun- dantia balſami hoc efßcat.(um euim copia bal- ſami ad membrorum exteuſianem& dilatatio- em requiratur, qui fit, quod in duobus, qui am-
Ho lato ſuut pectore&; pracero corpore, alter ſit ti- miduus: alter verò audax& magnanimus,& ui- ce verſa inter eos, qui anguſto ſunt pectore, alter timidus, alter audaxx exiſtat, cum tamen pecto- ris anguſtia cor minus ſemper comitetur,& di-
latationem robur balſami?
NHoc cum alii perpenderent, in eam deſcende- runt ſententiam, audaciam nec à cordis, neo à
gAino quopiam ⸗ Alu
muuun(utvotan wum in corde, Duuu quilen git cauſam hunn Hd mazis baſſan ariſtimeeſiveram SLurte lguun Aan qus reihou fauelabyunbr, ſ laquoqy halſami uxgrauudimterdu aem interdum raſentat: dic bal
futrit quambi
ſtatumm prc
domnem. Ei qu orpus erile&ma tum noniutrudlu uto, ſve anguſto
moyrietaiem, Satu
midiſunt. Quodi
ntelligeadum. 81
ſeſhondiat, ſoe/
harva, ſemper ꝛa
uciam, E hellic
mia baſſimum
46 4³ ampaltum, und balſami quantitate pendere, ſed ab occulto&ᷓ di-
im ia quiqueer

2 d
1 4.. men en Deflectente erigenda. 329
5 A rien Ali multas addiderunt conditiones ſine qui= uneen hus non,(ut vocant) duritiem& mollitiem car- ac rol Wann in kar 8 2 in rea, corpore.
aa, 4 icunt quidem hi aliquid ſe quia non ex- Ge den plicat cauſam hujjus afflatus& duritisi, ſeu com- „ r 6 4 patt: magis halſami, peræ pretium mé facturum anſ a nunn exiſtimo: ſ veram oſtendero vobis ſolutionem.
da 58, bn Scetote igitur, balſamum in nobis eſſe varium, Sententia
Kh 4.—* 4 Nam quia rerponder elemento ſtellar, ut Ari-
aurhoris. Balſamus
ma 4— A net* ſtoteles loquitur, ſtellarit verò virtus multiplex, m nobis 12, 1'... 3 4„
14 0 Kaſ 1 ita quoq, balſami diverſæ ſpecies ſe offerunt, cu- varius ett.
uum a A iurnt ius gratia interdum§ aturni AN eneris proprie Ntatem, interdum Jo vis( Martis naturam ve- eend euum præſentat: Sic balſamus Saturninus, ſi Orienta- 24 Chn lus fuerit, quam vis corpuss procreet commodum- 16* 9 6 Naturam proceram; tamen timidum gignie 1 huehh Homnem. Es quam vis, ſi Oocidentalis fuerit, ae N(um an corpus exile& macilentum eficiat, tamen auda- m Vſuuen ciam non introducit; aiꝗ, ſie filii Saturnini, ſive 98 Agadindan Jato, ſive anguſto pettore procreentur, ob balſami me sren proprietatem, Saturno res pondentem, ſempenti- 6 mcum midi ſunt. Quod idem de Feuereis& ſimilibus 6,† n ſa ſu intelligendum. Si verò balſamus naturæ Martis 110 t, amm reſpondeat, νe ſtatura corporis ſit procera, ſiue ud h weramm parva, ſemper ramen ejuſmodi bomines ad au- 114 daciam,& hellica negocia redduntur aptiſſimi, a uent, uent quia balſamum obtinent ferventem,& magis „4 n uram compattum unde& corpus redditur duriuſcu- 7 ſadut lum. Ita quoque ex miſta balſami natura miſtæ 9. 2 4 pro⸗

VFaneri pex in viſabilẽ
325 De Sanitate
proprietates in homine
apparent, ut ſi baſſemm Herwigenn bominem,(ſi fuerin: Orientales)procreabir ma. 1,
qualu 4
Jovis& Martis naturam commiſtam obtineat.
guum, prudentem, auimoſum ex nobilem, fuit Agamemnon. Hac ratione Martem ſape balſami ſeu ignis, aut Vul. cani ætherei catenam coꝑulari Poëta fingunt aig hband fabulam in toto noſtro athere eſſe notiſt- mam, probaut nobis milites noſeri, dum omna
Ferme ad Venerem ſunt maxime procli ves.
Eoneilia.
eio priorũ fententia- F um.
cendum eſt. compactum Martus nature bala- mum, ſi cor minus nattuũ fuerit, ferventulimum
Alexander exiſtere,ut in Alexandro Maguo, in quo tauto Magaus. fervore abundavit, ut totum Esais corputs fra gran-
Dtigitur conciliemus utranig, opinionem, di-
tiam quandam expira verit. Fuit pratereamem-
bris decentibus, muſculus robuſtis, quæ à proprie-
tate balſami Martialu, ſolare cooperaute, produ-
cuutur. Vnde omnium generoſaltimus So fortiſſi- mus exvitit, At intra auodecim annori ſpacium
rotum Orientem ſubegerit. Atq, hac ratione cor
minus cateris præſtat audacia. Si verò in magno
corde idem balſamus compaftus extiterit, vici ſim magnanimos& audaces procreabit, ut ia- georgio Fronsᷣ pergio Suevo, cuius corpus Daſta
mole,& adeò compaltis fuit muſculis, ut vel mi-
nimo digito ponderoſiſima quaq, moveret. Aig,
bec pato à maiori quanto maior proficiſcitur activ.
PRoeO-
. Auaua dete Dritulum, Nſetu exiſtuum do debtltatum tiam Aſtruun; Vellicint nam, v ernun,&— darun hen, nteruit tunica a huo nutritur ſam detergen cu ar odit, un aanuur. Quie 4 vurinli yr matilento ſun niroſa ttduna ben meraben
5 Cut Auax
Veueſtere geneyus exura catar hus, G nemirui a s
hu. Qua dum& inyu

on. 4 H uſani ad n
nuſtn
n Vnmem
1d ll
aut Neert, r
den ☛ Aluenn
dnd e Neuucm 6r tPuxyu Vuſtuu len vt cueu a wenjjiſun
un, am a
„ Atn bun rats umris. Kimm.
ans Klu an
d Ane ndu jen Ad, cuun ad nuſtuün nim A ruan nn
ai mäuiry
Defleclente erigenda. PROBLEMA IV. Detergentia an ventriculo inimica?
322
* Sae F ℳ₰ qua detergunt Emundißicant, ſicut ven-
triculum, qui lento& coxrupto tartarò re= bletus exrſtit,om andificdt, ipſum ꝗ,d tartareo mu- co debilitatum reſtituunt: ita eiuſdem ſubſtan- tiam deſtruunt, ſi mucus talis non fuerit praſens. Fellicant namq; tius tunic as,& proprio alimen⸗= to prrvant;& totum ventriculum ad tabem de- aucunt. 2 enim ex Galeno colligitur; id viſcus interiore tunica totum mucore quodam veltitur,
à quo nutritur& fovetur, quem mucum alimen-
roſum detergentium uſus abradit,&s poſtea tuni- cas arrodit, unde convelluntur,& adtabem du- cuntur. Qua de cauſa uon omni hus ſpiritus ſalis
Vitrioli pro ventzriculo conducit. Qui enim
nacilento ſunt corporeę, cum in iis acredo potiiks
mitroſa redundet, quàm inſipidum tartarum Ve- bemtnter ab eius uſu leduntur.
PROBLEMA V. Cur pulmo citd ſeneſcat?
IA Ah ele pulmonem pra cateris membris eneſcere affirmat. Et ratw eſt, quia omnis generis excrementus ſubiectus eſt. Pulmo enim catarrhos,& quævis excrementa praæ cateris membris à cerebro accipit, unde fordidus red- ditur. Quodcunque autem membrum fordi- dum& impurum redditur, id citò ſeneſcit.
7 L2*

affirma- rivam.
4 Dubitatie contrra len tentiam ſim Galenus G& ejuſdem aſſeclaæ teſtantur, non-
32§ De Sanitate
Qua de cauſa etiam it, quibus anhelitus fatet, ob
pulmonus ſorditiem citiis altu- ſeueſcunt, qusbus vero, dum jejuni ſunt, ſbiritus benò olet, ve? non. fotet, ui diutiies viuere poſſunt.
PROBIEMA VI.
Hepar frigidum habentes, an febribus 4 ſint obnoxii?
C m febris, juxta dogmaticori ſententiam, hit intemperies calida& ſicca cordus, ut paſ⸗
Veriſimile vide bitur, A frigidis cauſis oriri poſſe, cùm potids ea corpora febribus maxime widean- tur obnoxia, quæ temperiem charioniam proxi- mè ad febrium naturam accedentem conſecuta fuerint. Quã de cauſa corporisconſtututio calida & ſicca ad recipiendas febra aptiſſima cenſebi- tur, quod Galenus& alii omues confirmaut.(or- poris Verò ſicca& calida conſtitutio ab hepate calido& ſicco proficiſci manifeſtum eft: unde bepar calidum promptius eſſe videtur ad intro- ducendas febres, qudm frigidum. Facilior quip- pe eſt tranſmutatio inter ea, quæ naturæ qua- hiam affnitate& ſimilitudine ſibi invicem re- ſpondent, cuius gratia in ſimilem quandam daiſ poſitionem trahuntur, quam inter ea, qua remo- té diſſident, cum contrariorum unum in alterum
non facilé tranſmutetur. Neq, enim unquam-
ignus cum aqua in gratiam rediit, auttenehraæ in Au lncem
Defes
heim auturali:
Ali n jecure frigi
ulem& 4qudhu Haueri. Perum null hrium tusq, ca (um euim inte cauſi: uug, ub nuu duri uutsf dwtentar, quaal us vi etiam ven pore exiſtunti busobſtruuutu maier' ſucceſi dum materian
dum vir0 fin amita uthore
ſtraudiafleuun
n Catdulcial
D lxerunt umirun ſtantit, ideira pleriat obſyun
Aui hocv. dutrire ſtatun,
hwciuus hora

2. VI
evutgi d r
un4 ueniſn acd n ietatn 1ce unßa v, Xucauni ur4 A. mana ten Ar ehenuna turd n Lenrna u4 aunftu
mid HtIſuu
84 A. aurime Jd& 3 ſliruu ſieſe uwftkund md N udenurü: n aun. kacin e nt ut kum ni Hr bi inia rut un ſuuin 1 Hwrh ſun nraà eumiu ana amuſt Tun eunm
9
1
Deflectente erigenda. 329 lucem naturali tranſmut atione con verſæ ſunt. Quapropter non immeruò dubuatur: cur Gale= nus in jecore frigido& imbecilli ſanguinem ſub-
tilem& aquoſum frequentes producere febres ſtatuerit.
UVerum nulla hic ſe offert contrarietas: ſife- Reſolurio. brium ejus, cauſarum diſfereutias attendimus. Cum enim inter febres alia ſint alius acutiores, à cauſis quog, calidioribus ortginem ſument. li- nus verdò acuta febres ex materia frigidiore pro- dutentur, qua ab hepate im hecill: generatur, cu- jurs vi etiam venæ exiles,& anguſta vaſa in cor- pore exiſtunt, quæ faculè replentur,& cruditati- bus obſtruuutur: unde poſtea putrefactio, febrii mater, ſucceſſivè naſcitur. Atq, ſic hepar frigi- dum materiam febris facilius miniſtrat, cali- dum vero ſeeznanuis excitat,& eandem accen- dit, ita ut hoc eſficientis, illud materiei ſubmini- ſtranda officium ſuſtineat. PROBIEMA VII. Cur dulcia lieni& hepati inimica ſunt? D Ixerunt alii, quad fiat per accidens, dum Aliorum nimirum valdè nutriant,& craſſæ ſint ſub- ſententia. ſtantia, idcircò facilè ab iis hepar& lienem re- pleri ac obſtrui. Aluii hoc negant,& dulcia, quâ dulcia, nihil vutrire ſtatuunt, ut in ſaccharo& melle aliisque fructibus horaris& duleibus conspicuum est. Nam

—höoöohöoöhͤöoͤhͤͤ 4 — 2
. 3 8 3—— — 4 —————:—:—:—V:2:—:—:———— .——— — 3— E——.„— 8
Authoris ſententia.
Duleia diu
tius cocta naturam humoris melancho liei induũt
330 De Laniate
Nam ceraſa,perſica& melones parum nutrinut.
imd potius purgant, quam alimentum prabent. Et quicungq, ex fruttibus nutriunt, non ratione dalcedinis, ſed potius punguedinis hoc praſtant, aut am Eedala, avellanæ ineæ,piſtacia nuces,&c. Aiq; ſi penitius eorum mentem aſſequimur, qui duloe nutrire dixerunt, tuùm eos ſuavitaté quan⸗ dam inte llexiſſe animadvertmus, quæ potius in
Pingui, quam in dulci conſiſtit.
Cerum, ut veram enucleemus cauſam, cur dulcia lieni& heyati noceant; ſeitote, quod dul- cia, dum ab archæo reſqlvuntur, ſeparautur,& diutius coquuntur, naturam aſſumant ſalis aci- di vitriolati, ſeu, un vulgò loquuntur, humoris melancholici. Ea quippe, quæ diutins calore ela- borantur, torrentur,& calcinatione qugpiam
in naturam ſalis vertuntur, unde ſal duſce fi al-
Dubitatio,
terius ſaporzs particeps,& uia Soli anatomiam refert, in aciditatem trauſit: quà ratione hepar.a cagaſtro dulcedinus acido, ſeu melancholico hu- more aduſto, ut& lien, repletur& debilitatur. Deinde dulcia non femper liens ſunt inimica, ſed quando tumet, unde ille: Pulcia, Plautus ait, grandi minus apta lieni. PRNOBILEMA VIII. An ventriculus temperatus perfectiſſimæ ſit operationis?— * Dm calidioris conſtitutionis ventriculus auriora omnis optimè coquat& digerat- 4 1=210
4 1
p feium!9
wachus, nonn
uix aucui i
veriti vocati
facult.c-d. ven dperationis di Fum te culum aquab
a lmiuiffud E naurtu0
uit ſcrus aet fuiit Quama
cituus ſuptr rim tamen in tam jer felta menia ténuio rumyit& d ventriculi op rum lequinice retenuonem ẽ gerfia& labo thus taldur nen in relifu riurtemeran

Nu ullumg Ers un, uy Nluun a,( e panme vrtan ue dn cey B 1Sauau m. Araun uad velunke uer Agyr Can en) d ſuntu deile,
wit de dinum aurI llll ien fet topel Dit ni K ni um u rus ot
Deſhectente erigenda. 31
Ind facilius, qnam temperata conſtitutionis ſto-
machus, non immeruto perfectioris quoq, opera- tionis alicui videri poterit. Quapropter in dubiu meritò vocatur, quomodo Galen- lib. 1. de alim. facult. c. i. ventriculum tempèraturn perfetioris operationis dixerit intemperato. Pperum tenendum eſt, temperatum Ventri- culum aquabiliter ſe ad omuia habers,& à pau- ciſſimis offendi, ideò plura e zulentorum geuera, & maiorem cibi varietatem appetit& conco⸗
quit, ſecus ac validioris conſtitutionis ventriculus acit. Quam vis enim duriora à calido ventricu-
Io citius ſuperentur,& melius coquantur; inte- rim tamen in cæteris alimèntis perficiendis non- tam perfectas operationas exercets, quoniam ali- mentu tenuiora& molliora exteſſu caloris cor- rumpit& deſtruit. Secundoò ſciendum eſt, ad ventriculi operationem non tautum alimento- rum requir: coctionem, ſed etiam alteratiouem, retentsonem& ſeparationem, ſi cbylus optimè erficz&s laborari debeat. fam verò etſi ſtoma- chus calidior perfectiorem obtinere poſſit coclio- nem, in reliquis tamen operatisnibus longè infe- rior temperato eſſe poſſet.
F 14 N 1S.
33*)5 9747
NOBE
Reſolutio authoris.

*
Syuſtol⸗
332 .E”
auli qui Generis ſplendore, ſumma diguitate, Variarum rerum peritia atꝗ; uſu praſtantiſſimis varis,
Dn. BERNHARDO à PGLNIT7 in Schwartzbach/ Goͤſig/ Newſorg& Lin, dencreutz/ Electorali Cancellario.
Dn. CAsbARO à Schoͤnberg in Puel⸗ ſnitz& Gericla/ lummi judicii Electoralis, quod Appellarionis vocant, Dreſdæq; ha- betur, Præſidi,
Oominzs Patrons& fautorihus ſub debito obſér vantiæ cultu ſab- miſre venerandu,
AJSOxN tam cum veritate,
Nquam nutilitare conjun-
SNN ctum mihi viderur, Viri
G 8) 2 Strenui& Nobiliſſimi,
Patoni& fautores obſervandi, quod
vulgò dicunt: Artem, quam quiſq; aiai-
cis, eamexerceat. Quà ſanè ſententia monemur, ut ſedulò& diligenter vo- cario-
NOBILISS 72418, S TREND78,
aa recdo tta
nämellemt ſemper hab neris& off
ciumautm.
ſideritio,! offciij parte tet,& ea in ſtret, ut no bonam con tur& repo
Hoc ipſi
cxpenderè, exclamare.
Exxudint alu (au euidi d Orabun tauſa Deſcyibentran M⸗ jadatin, Scire yaueſſata Hermau nſ Dandere,&
modere Cumque o

NHA 1 2 2 däh ctor delan
5 80 3 bäcbe dal a padcil
4.
1& faum Jers r aluſ er A. nAb,
41 ☛ O;um ſei luän ags itate a- tum icn rickem Ste in Nobll
ror io ervandi b
Kuunnu ar. Alane r ſd G diligen
Deaicatobia. 333
cationi noſtræ navemus operam, in-
ca recto tramite progrediamur, alia aliis relinquamus, nec falcem in alie- nã meſſem mittamus. Maxima enim, ſemper habenda eſt ab omnibus mu- neris& officii ſui, quibuſcunq; offi-
cium aut munus delegatum eſt, con-
ſideratio, ut quilibet, quæ ejuſmodi officii partes ſint, aſſidueè ſecum repu- tet,& ca induſtria id ipſum admini- ſtret, ut non tantùm laudem, ſed& bonam conſcientiam inde conſequa- tur& reportet.
Hoc ipſum cùm quotidie mecum expenderè, viſum eſt mihi cum Poëta exclamare.
Excuadani alu ſpirantia mollius æra, Seao equide ducent vivos de marmore vultus.
Orabun cauſas melius, cælig, meatus, Deſeribent radio& ſurgentia ſidera dicent:
AMa juvat in Medicis tempus triviſſe libellit. Scire poteftates herbarum uſumq, medendi, Hermetis reſerare vias& myſticadona Pandere,& Hippocratis ſcribendo acherouta movere. Cumque omnes fermè diſciplinas, dum

A A
— 3
*—ſ
„ Hnſals
dum minus exercentur,& oblivions smeascxil obruuntur, ſæpiſſimè titubare ſciam, pbylacticas 1
& haud aliter ignorantie tenebris ob- 1 nubilari, ac inculta terra ſi pinis ac tri-
bulis obduci ſolet: Ideò libentius,& majori induſtria, arti, quam didici, in-
cumbere ſoleo, ut puriore fide,& ma-
turiore judicio, officii mei partes tue- ar, ne& illæ aliquandò titubent, aut
opus inde natum elaudicet. Et quam-
vis interdum negociorum frequen-
tia,& crebræ ad patientes avocatio-
nes me multum impediant, què mi. nùs huic operi abſolvendo preſtò eſſe poſſim, interim tamen, ſiquid tem- poris mihi eſt reliquum, id omne in-
arte Medica exacteé deſcribenda& concilianda colloco.
Cuùm itaque hanc ſecundam Pro- phylacticæ Sectionem, Dei Opt. Max. auxilio, ad finem perduxiſſem, pla- cuit mihi eandem vobis, Viri Nobi-
biliſſimi,& ſumma dignitate præſtan- tifſimi, dicare, ſubmiſse petens, ut
has
4 3
erprerän ve Veltre Nobil iimo prof ruatis. Va me veſtrofa
y N. D. Obler
4 44. J0 HAℳ D45 luil
PNO NCTI Decorj
1——
5 1 Correddio

lc iorit do imeine ali 18d tita. nun Tadicet, 2 1 orun. rdn Tentes ltun en edian, eri encog erict= en, ctn Pap lle 4 delen col ae
que ds ſecunt
Scd ne,Dd0-
Iinr rrduuite
aod b, ſ lum Wgnitzet aare La ibe
Dealcatoria. 335 has meas exiles CõmendationesPro- phylacticas in optimam partem in- terpretari velitis, easq́; ab homine, Veſtre Nobiliſs. Dignitatis obſervan- tiſſimo profectas eſſe, certiſſimè ſta- ruatis. Valete, Viri Nobiliſſimi,& me veſtro favore amplectimini. V. N. D. b Obſexvantiſſimus johannes Bicketus, Medicus Oſſarienſis ordinarius.
94½⁸4 8,38,3 849 JO HANNIS BTCKERA DREISANI CATTI, AME-
dici Yſatienſis ordinari PROPHYLACTICN SECTIO SECUNDA, Decorrectione geſtorum
,
—
Cabur. De aluo aſtricta.
1. Cotrectio errorum diæræ eſt altera pars
Aa Pro-

A&———.——„. 8————— —————
336 De Janitate,
Prophylacticæ, de emendandis geſtis ge fo 1 ütteu
mentis, quæ à limitibus naturæ receſſerunt.
2. Alvus ſi aſtricta ſit, movenda eſt hume-
ctantibus& lævibus, quæ inteſtina& fæces reddunt lubricas. Juvat terebinthina olivæ quantitate deglutita cum faccharo: oleum quoque amygdalarum dulcium ad decem drachmas ſumptum, in conveniente juſculo- Cõducunt& ſucci mucilaginoſi, beræ. malvæ, mercurialis, jus cochlearum, ſerum lactis& ſ- milia, quibus aliquando admiſcent caſſiam, aut mercuriũ mannæ Syriacæ aut Calabrine. 3. In principio cœnæ& prandii cæteris ci- bis præmittendæ erunt paſſulæ Corinthiacæ, Penn⸗ Hungarica, aut acetaria ex floribus ar- oris Perſicæ, aut foliis bellis majoris cũ oleo & aceto. Quibus verò aceraria non arrident, coquant è jure pingui, ſequentia olera& cæte- ris cibis ptæmittant, qualia ſunt: Spinachia, beta, atriplex ſativa, violaria, malva,&c. 4. Elegantiſſimum verò edulium pro de- licatis ad dejiciendam alvum ſequenti modo pararipoterit, ꝶ pruna ſicca integra, non ero-
ſa, numero octodecim, incoque in librauna
aquæ, donec ad uncias duas aqua decrelcat, addendo poſtea mercurii mannæ duas uncias, & una atq; altera ebullitione fervere permitte, & immiſce ſucci aranciorum acidorum, quan- tum ſufficiet, ad gratam acetoſitatein edulio conciliandam.. Mer-
1.
5
Felt vatia uudt: R 24, pss veltet,o neæ Calibtir ze lolarom mi B.M. ma K porit
⸗ lerhon ſeſtia enacua carium pala narure ploj cohobis ex nalabüwen qui mercur tam fluica dirin erate omni icon 3 6.(Rter
4 commenda
arilimiz) accoment tees velqun kurdenim calefaciant dum achuy 7. Cibj
num liqaie
1 buls, nop

an 15 P nen u. sVenün od r ſacdan⸗ Wua Erleinn 4 Nn ren, aco 1 nolhan coch man ſeru Wuca ad aͤmik aan ceaula docd= pri kerd, Nale(a ca, 21 n unerk ant fa= luwen Wye e eauu dh
pingi Deataca
nant arin lunn ra,it an malnk lmut„w ecumn ndad Tan ſerr
476
acdd acrfehere
3 p am 2cCo r tolians
r42 .“
*
Deflectente erigenda. 337
5. Mercurii verò mannæ extractio, quam- Mercurius jis lit varia, facilima tamẽ ſic à quibuſdam pa- mannæ
ratur: ꝶ aquæ borraginis ſubtiliter deſtillatæ bis velter, quantam lufficit, ſolve in ea man- næ Calabrinæ tanrum, quantum aſſumit, in- de lolutum filtra,& abſtrahe aquam igne 1 ni in B. M. donec manna in fundo candidiſſi- ma& puriſſima teſtet, cujus doſis ab 3 j. ad 2 i. ſex horis ante prandium egregiè ſine mo- ſeſtia evacuat. Jam verò ſi verum mannæ mer- curium parare cupis, oportet, ut ſolutivo ſuæ naturæ proprio diſſolvatur,& mediantibus cohobi's exaltetur, donec mercurius'e man- na ſublimetut in caput alembici, inſtar nivis, qui mercurius in ſpiritus naturam& ſubſtan⸗ tiam Hluidam redactus cum Sole minerali re- dir in gratiam, ejusque it ſolutivum, ſepoſita omni vi corroſiva, de quo intelligenti ſatis.
quomodo extrahen-
6. Cæterùm ad alvi ſolutionem plurimwum Pilulæ ad
cowmendantur pilulæ ſequentes: ꝶ laudani puriſſimi Zj. bdellii 9 j. ſalis abſynth. g. iij.cum ſucco mentæ circulato, fiant pilulæ, quarum tres vel quatuor ante paſtum ſumantur. Emo 1. hur enim alvum,& ſtomachum modeinte calefaciunt, digeſtionemq́; ejus mitum in mo- dum aqjuvant, præſertim in ſembus, 7. Cibi præterca in dura alvo mum liquidi, jurulenta plura, ova lorbilia, ju- ſculis, i ꝑpus, caſta aut manna depurata mi- Aa 2 ſcea-
“
ſint ur pluri-
laxandam
alvum.

335 DVe Janitatee ſceantur. Pulli item columborum tarritotum, nigram habentes carnem, cocti ex jure ſuman- tur, quoniã occulta vi alvum dejiciunt& con- firmant. Si verò in robuſtioribus naturis tales vires non exerant, prioribus jungendi ſunt la- aativis. b Glandes, 8. Glandes quoq; vel ſuppolitoria è buty- clyſmata. ro benè ſalito tutiſſimi ſunt, quamvis ſi non proficiant, interdum irritantia adjungamus. Clyſma præterea ex oleo leniente, aut inun-
ctionem citca umbilicum ex ſimili oleo adhi- bemus, præſertim in infantibus: quibus etiam unguentum parare poſſumus, è ſtercore mu- ris& oleo leniente, quæ ambo ad unguenti
conſiſtentiam miſcentur, quibus deinde um- bilicus infantium inungitur. n
9. Progn. Tria maxima mala ex alvo aſtri- cta proveniunt: 1. Tormina. 2. Pravum ali-
xa à vaporibus aſcendentibus. CAbur II.
De alvo nimium fluente. 44 1. Alvus ſi nimiùm flaxerit, ur inde corpus debilitetur, ſiſtenda lacte bubulo recenti ad tertias cocto& ſumpto, in quo ante chalybis candens lamina extincta fuerit.
2. Fercula ex oriza, ſorba, meſpila, ante
alios cibos ſumpia conveniunt, eydonia item toſta
b
mentum in jecur redundans. 3. Capitis no-
1
D
ule&palris Ww. Sidbun oquatut co- coggendum iellam ovl . Alusa Aeura redd- Fidsoneran 4. Bean lumbium, a um, coumb NSolur, Kc.) apellanapanf 5. Eneri oſto releraa exherbisaſt la quercus, lle Kc. 6. Potuia V natotum, au andentecha neceſſitads c
1 Ultna nlci taditibt dto hauſto
dümalt,

7 u 14 Gtjeun om.* r 8 tdunen , 11
ſurgede 29ug 1= Poltun 19 1 dunj rerdut ani nlia hn terer 12 nient undi axüml wnin Abw g uue m ſek iente mdonl niccet a uiboc mm St. Itatt a amlab trIEn. 1h cur.z. 6 iced un.
mrit au fluene
44
Loct odbalore rſan C Suo annt ae ellc.
1 ol 4.ha, Weſß oucd ant, cf
Deflectente erigenda. 339
toſta& pulvis baccarũ oxyacanthæ cibis aſper-
ſus. Si cibum liquidiorem libentiuùs appetit,
eoquatur coxa vervecina,& exprimatur, inter
coquendum verò addi poterit nux moſchata, vitellum ovi, crocus martis, aut ſimile quid.
3. Alias à cibis liquidis caveat,& ab iis, qui alvum reddunt lubricam,& ventriculum gra- viùs onerant, aut quadam acrimonia vellicãt.
4. E carnibus conducunt perdicum, pa- lumbium, avicularum montanarum, turtu- rum, columbarum, mnerulæ, vervecis, phaſia- norum,&c. Ex bellariis conveniunt caſtaneæ, avellanæ, amygdalæ,&c.
§. Exteriùs ventri applicatur ſacculus, ſale toſto refertus,& ſi minus profuerit ‚balneum ex herbis aſtringentibus imperetur, ut ſunt fo⸗ lia quercus, gallæ, radices biſtortæ, tormen- tille,&Eä.
6. Potui aliquandò immiſceat ſuccum gra- natorum, aut liquorem corallini ſyrupi, vel candente chalybe potumſantea præparet, pro neceſſitatis conditione⸗
Carur III. De urina.
1. Urina ſi reſtiterit, ſmyrnii, apii, feniculi, ruſci radicibus coctis,& horum juſculo ſum-
to hauſto ſatis largo jejuno prolicienda eſt:
vel. ſi malit, decocti loco ſuccum raphani, ad Aa 3 uncias

Pphritica
authoris.
Syrupus gryſtalli.
342 De Sanitate
2. Mirificè quoq; huc facit ſyrupus cryſtal- li, qui ſie paratur: ꝶ ctyſtalli præparati qv.ſol ve in ſucco limonum, ſolutionem cum ſaccha- ro Tabezet, coque in formam lyꝛupi. b
2. Obſervandum quoq;, ut in mictu validè- urinam exprimamus: id ſiquidem nos ſeouros reddit à lapidis veſicæ generatione.
4. Qui verò ad nephriſin inclinant, poſt- quam evacuati fuerint, vinum medicatum præcautionis loco bibere poſfunt, in quo ta- dices aquilegiæ& benedictæ garyophyllatæ deferbuerunt. b
5. Si verò urina ex imbecillitate veſicæ ni- mium
1. 8i exel eam keeteat idxta hrd 2. Colpt ſtaſluetump nagis, ſtosa uarbetar ſen donecquies 3. Libot ledum„ qu Koerunt, qui um diſtenti dra debiltan 4. lalli
fA*‿ voeifetati
nimisvigllis Ladochite z. Kicwies
ſiieritaneri
quatur,(icco vociferaturu eeiit jeniter!
ortes iaai

an. jriane ne xndl, See eewi, dixet 24 Mhag, un a er woren 8 4 Agau cpo m iclden uece ur.
Suoq en xi m ur: 8 VÜpexʒ onad oneng
8 awamüm adom aa uuinc
um P didenm weic adone
1d 1 nelor a be riinom N ſoc epollun 2k nd gr
fu A cdllurt
Defleltente erigenda. 347
mium fluxerit, aſſursendus eſt pulyis veſicæ
a caprarum cum ſale hyperici ex vino generoſo.
CaPur IV. De laſſitudine corpors ab exerci- riss.
1. Si exercitium defatigatio conſequitur,
eam recreatio excipiat, aut laboris mutatio,
iuxta illud Hippocratis aphor. 46.
2. Corpus ſiinſuetum ſit ad laborem, aut ſi aſſuetum plus, quàm ſolet, laboraverit:idq: magis, ſi os amarũ ſit, oculiq́, caligent,& per- turbetur venter, tum permanendum tam diu. donec quĩes prædicta ſymptomara ſuſtulerit.
3. Labores eorpore inani ſuſcepti minus Labores corpote
lædunt, quàm qui corpore pleno commiſſi 5d dul cotpore p pleno ſu-
fuerunt, quia maiorem membrotum& vaſo ſcepti cur rum diſtentionẽ efficiunt, unde deinde mem- noxii. bra debilitantur,& laſſitudine gravamur.
4. Laſfitudines autem corpori contingunt ex vociferationibus, laboribus domeſttcis, nimiis vigiliis, peregrinationibus, idq́; ambu- lando, equitando, navigando.
5. Si cui ex vocis contentione raucitas con. Laſſitudo tigerit, arteria liquiritià,& dulci poriunculà re cx vocife- creanda: ſin v. loquẽdo feſſos defarigatio ſe- 1 one: quatur, ſuccurrendũ vociferatione. Qui autem vociferaturus eſt, debet, cùm alvũ prius deie- cerit, leniter fricari, ac pᷣ̃cipue circũ partes infe- riores, faciẽq́; ſpõgia madefacere aut abluere.
Aa 4&

dioctia vociferando memoriter dica rum meminerit, quæque mulras in loquendo lenitatis, aut aſperitatis mutationes habeicy deantur.
6. Inprimis autem vociferandum eſt, vo⸗ cem, quam graviſſimè fieri poreſt, tonis pro- ducendo, tùm ad acutiſſimos eandem redi- gendo: deinde, cùm non muleum in acuto ſo⸗
no permanſum ſit, retrò viciſſim paulatim te-
flectendum, vocem diminuendo, donec ad
graviſſimam, à qua ductum eſt initium, rever-
1 tatur.
7. Modus vociferationis eſto pro viribus,
1— alacritate& vociferationis conſuetu- ine.
k
Lamtudo ex labori- bus dome-
& tempus ſit æſtivum, corpusq́; evadat inde ſticis.
calidiſſimum& ſiccum, is veſcatur fructibus, Pyris, pomis, prunis, coraſis, faulici cucumere, peponibus,&c. atque à balneo aqua primùm detur potui, deinde vinum modicè dilutum, t˙ùm vomitus citetur: pèſt afferenda lactuca, deinde pedes ſuilli probèͦ cocti ex aceto& ga- ro, tuùm gallorum& anſerum ventres, atq; pi- ſeis aliquis teneræ carnis in ſartagine coctus, guſtet etiam, ſi velit, olera boni ſucci,& cucur- bitam, his tranſactis, vinum aquãà frigidà dilu- tum bibat. 9.Qui
, quo-
8. Si quis ex laboribus domeſticis lalſetur,
& prius ſenſim loqui, ac per intervalla men
1
8 Gr
whumçtes generis ſeb
audines aff
di& vatie ad quieten locateneb ralibusver tes, ubthe
abunadat,&
eapite plius
nientimun
P olei ne
papaves:
———ʒᷓ
—
. rad. ma violar. rec
conlucpt regri 3vj. ni, vel hu miſce lecun mungezdi rerawarit Klateaair eipituntan gautak,
10. Doc quens hor amygdalat figidouun

do 2 dnl d, nn the Wllann R edüin b
.
r vas
Wh
4 1 41 doretn U0 en
dau FSiehmn
grocitt tasehdn ke& r cmnonit
eudd lomrit rtnn: ⸗ pucm &ücc Mreicun mi e derlichn f 15 neaam ende um modi mredul Ooafferat uf docdieinr un R Drm fenn. eer nalmsn relt. aneodiluca is vn auth
Deflectente erigenda. 343
. Qui vigiliis nimiis exhauriuntur, cum in 1 3tudo uüs humores& ſpiritus infamme utur,& omnis ex vigiliis.
generis febres ardentes,& acrebro ſiccas ægri- rudines afferant, unde poſtea phreneſis, ma- niæ& varia delirii genera excitantur, ſtatim ad quietem traducendi. Conferant igitur ſe ad loca tenebroſa, zephyris aut ſuavibus Orien-
ralibus ventis expoſita, ad aquas leniter fluen-
tes, ubi herba papaveris, violæ& chamæmeli, abundat,& clauſis oculis ſomnum provocent, capite prius loto& pedibus, aut oleo conve- nienti inunctis, quale eſt, quod jam ſequitur: E olei anethini 1B. j. flor. chamæmel meliloti, papaveris an. m. ſ. fi populi, nymphæxæ an. p.j. b. rad. mandragor. ſtyracis calamit. an. 3. 5. aq. violar. redolentis I. iiij. coq. in B. M. ad aquæ conſumptionem. addendo croci Oriental. in- tegri 3 vj. ambræ 9 ſ. pinguedinis vituli mari- ni, vel, hujus loco pingued. muris alpini 3x. miſte lecundum artem,& fiat unguentũ, quo inungendi veniunt duo manuũ carpi, ubi ar- teria manifeſtè manum pellit. vertices pedum, & latera inguinis, ubiarteria digito major per- cipitur, tandem etiam vertex& tempora inun- gautur. W 10. Poterit etiam ferculi loco aſſumere ſe- quens hordeatum: ꝶ hordei mundati 3 iiij. amygdalarum dulcium 3ij. quatuor leminum fiigidorum majorum mundatorum 36. ſem. Aa 5 papa-

Papavetis albi Zi. amygdalæ& ſemina mace-
und cum hordeo terancur in mortario,& per ſe taceum traiiciãtur, addendo ſacchari, quan- tum ſufficit, coquantur ſecundum artem,& exhibeantur horà ſomni.
11. Quiambulando defatigatur hunc teß- eit in itinere ipſo frequens frictio, atque poſt iter primum ſedile, inde unctio, tum aqua cali- da in balneo magis ſu periores partes, quam in- feriores, fovendo.
12. Profecturus, ut minusab itincre læda- uut, ſic inſtituat: Inunctus nec fortiter incedat, molli faſcia lumbos complectatur,&c baculo
innitatur, ſi æſtas ſit.
13: Si ceſſat ab itinere, Poſt inunctionẽ pa- rum cibi æſtivi ſumat, cum potione modica; à, prandio ante quieſcat, quam rurſus itineri ſe accingat: ſi verò abenndi neceſſitas urgeat,&. ſiti prematur, polentam ex aqua cum ſalis mo- mento bibar,& corpus contra Solem muniat. Confert huc non parùm lorio faciei& manuũ- exaqua ovorum, roſarũ& aliis inter ſe miſtis.
14. Hyberno temporte inungat ſe oleo quo- piam calefaciente, vel unguento tali: ꝶe radicũ,
Pyrethri, piperis an. 3ii. euphorbii Zi. moſch. ambræ an. g. iii. cum olei de lilio& ceræ ſuffi- ciente quantitate, fiat unguentum, quo extre- mitatos inungendæ veniunt. Ante auté cibos hyema-
Laſſittudo ex ambu. Rtione.
—— ——
. 4 rentur per 12. horas in aqus lactucæ, deinde-
mittat cu m
bos, ſed x! unc. Juvatt ſuicate gral mü, ungit nec cibam 1z. zuit nias, vide— am bula pri lim dleha 16. Äpt ngine&b plalto gr minio. 17.§1 vexent,o wixro inn 185. fil i9 Agc Bolilmum Gwiuwen nitione co rem. Sed laſlitadin tionen l 20. valdè ven hendan,

dn, 15 abin elnund— farid ndos kanu k Dias, dimd lmat, M tioden. huxica u nuiui dadeu elltum denad ancn opat e Jolen ait Wikciit tht u bintelt temoc ni gatſch e.,e S onlen 3m otbüzi⸗ ame a iloo Kcn r üuf u tumn Gg da u ntem
Defletente erigenda.
345
hyemales copioseè aſſumat, quàm viæ ſe com-
mittat, cũ modicâ potione,& non ſolùm lum-
bos, ſed& ſpinam& pectus faſcia complecta- tuc. Juvat in ore detinere, aut frequenter ma- ſticare grana piperis, garyophyllos, cinammo- mu, zungiber, ſinapi, nuces. Requieſcens autẽ
nec cibum aut potum ſumat, nec inungat.
1ů5. Stibi manſurus ſis,& in hoſpitium ve- nias, vide, ne ſubitò ad ignem accedas, ſed de- ambula prius in loco egelido, ut corpus ſen-
ſim calefiat.
16. Si puſtulæ ex itinere pedes vexent, plan- tagine& ſale tuſis& miſtis eos curato, aut em- plaſtro gryſeo ſuperpoſito, aut emplaſtto de
minio.
17. Si punctiones ex fatigationibus latera vexent, oleo rutæ cũ pinguedine muris alpini mixro inungiro locũ.(& ſuperpoſitũ juvat.
18. Si lien moleſtet, pulegiũ ex urina coctu
19, Accidit& peregrinantib. affectio, quam
Bolilmum nominãt,& eſt intenſus appertitus, Bollſinus.
qui ramen mox deſinit,& oritur ex nunia ina- nitione corporis propter peregrinationis labo- rem. Sed quia cura ejus una& eadem eſt, quæ laſſitudinis; idcircò uberiorem ejus declara-
tionem libens prætereo.
20. Equitantes præter prædictas partes, 1 tudo valdè ventrem inferiorem& inguina appre ex equita- hendans faſcià,& in anteriore ſedis parte tiane.
pul-

3— 3 8
346 De anitate⸗ brachia& manus. 1. Equi molliori inceſſu ſiſint, minus fi- tigant, omniũ minimè elephas. C orpus enim tantum molliuſculam agitationem, acſi navi-
gio veheretur, patitur: led hoc tantùm regibus conceſſum eſt. 4
Laſſitudo 22. Qui navigat in mari,& nauſea premi- ex naviga- tur, non reprimat vomirum, ſed dimittat, do- none. nec benèé purgatus fuerit: ſi ramen nimius eſſe velit, ventriculus corrobo randus condito cy- doniorum, granatorum, ulu calaminthæin ci-
bis& hujuſmodi aliis, nares illinendi ex aceto, .. in quo abſynthium& pulegium conrrita fue- runt. Qui compoſito pharmaco uti malunt ſal
4 peregrinorum aſſumant, cuius deſcriptio hæc b habetur: ꝶ ſalis nitri, fuſi ac depurati„ſalis 3 gemmæan. 3 i. galangæ, maceris, cubebarum G au. Zi. miſce, fiat pulvis, cui us grana quatuor
languentem ventriculum à vomitu vindican r. Poterit interdum bibere vinum ex cinammo- mo odoratum, id́; vel ſolum, vel cum pulve: re nucis myriſticæ. 23. Poſt longas profectiones& labores, et- ſi quis laſſitudinem non ſentiat, haud aliter ta- men; ac ſi laſſus eſſet, recreetur. 24. Qui vitam ex inſtiruto degunt,& ab exercitio eſtuanr, ii aquam fontanam frigidam
8 bibant.
*
1 . 9—— ———*—— ——————
27. Q◻ uII ——
4
pulvinar ponant, cui innitantur, ad firmand
2 G
untor, di⸗ rarionem
cori,ne ꝗ Komnlou mali metos 26. Ub
tit wotibu quies lieq losoleodu busconitee cioreſtoci
1. Läffl tione.
2. Sim minis com acria, aque:
3. Actia⸗ luosdepon Uos eiw vit, quia
mulculore
primit, ide fections,;
id quod ot
veulis inpr lotum hec

Ar k 9(ona b a den 3 parra Fr 4 andlhe nernt 4. nal a Tocd N deiwh Sre 1e) nen h
hR cor MCdosch r 1äamn clal 81l inena dum d dmen doto acom lumad= S delen ls niſ e tchm iuog Krt oh arrpaln e grn nerculd mimm. m dides unnexcin d, l zelem cx.
ep r eKe dem d ⸗hbMdli ee. ameri Wto dexm, Näud aanami
*
Deflectente erigenda 347 25. Qui exercitatione& balneis à cibo læ-
duntur, hiambulare debent ante cbum con- 4. 4 4 3— 8 3 tentione maiore, à cibo verò tardiſſimè,& ie-
cori, ne obſtruatur, oxymelite con lalenduch, &omnibus arrenuantibus utendum, donec mali metus ceſſaverit. 26. Ubi quiſpiam vehementer laſlus fue- rit, wotibus moderatis movceatur ac rardis,& quies frequens interponen da, quà quiete laſ- ſus oleo dulci& copioſo fricandus eſt, pluri-
bus contrectarionibus, ac deinceps ſolito par-
cior eſto cibus& facilis nutrimenti.
CaAnur V. De laſſitudine jimplici. 1. Laffitudo aurt eſt ſimplex, aut cum inani- tione. 2. Simplex eſt, quatantum elementa ho- minis commota feuctus ſuos deponunt; eltq: aëria, aquea& terrea.
3. Aria eſt, in quã elementum aeris fructus L.aſſitudo ſuos deponit. ¶ Dum enim cagaſtricus quidam aeria.
Hatus ex muſculorum commorione ſe reſol- vit, qui aliquandiu permanens, fibris rectis mulculorum præteriti laboris imaginem im- primir, ideò fit, ut membra ſimili quapiam ak- tectione, ac ſi adhuc laborarent, teneantur: id quod omnibus ferè lenloriis commune eſt, oeulis inprimis& auribus, ubi hic ſoniaillic co- lorum ſpecies aliquandiu rerinentur.
4. Cu-
— ooaaaaaa v“

3
3427 WDe Fanitate
cum ſomno& quiete, aut fiat lotio medii temn peramenti bis vel ter; ac poſtea ſequante die
antè inungatur, quàm è lecto ſurgat. V Laffitudo 3. Laſſitudo aquea eſt, in qua elementum I aquea. aquæ motum fructus ſuos deponit. Huſusan. tem eleinenti fructus ſunrt ſalia, quæ ſi refol. vanrur, inferunt acrimonia ſua ſenſum ulcert,
Intertrigo i nguina exulceram: unde viatoribus intertriso unde. accidit. 8 6. Hæc priore gravior eſt, curanda frictio- nibus mollibus& maltis, quantò profundids muſculos laſſos ſenſerir. UIberius hi alendi& nuttimento humidiore.
7. Laſſitudo ab elemento terræ eſt graviſ- ſima, in qua ex commotione partium ſolida- rum fructus ſe deponunt& inferunt ſenſum fracturæ, contuſionis aut inſammarionis: un- de eriam ab aliis 5sεiεεαοπονπ, ab aliis phlegmono- ſa appellatur. Dum enim plus juſto calefiunt, & atteruntur muſculi in hac laſſirudiuis ſpe- cie, ita ut etiam nervi interiores& tendines ol- ſibus adhærentes ea afficiantur, fit ut profun- diorem quoq; laſſitudinis ſenſum inferant, ur
complures oſfibus ſe dolere arbitrentur, quæ Ipſis quaſi conteri& contremiſcere videntur. Familiaris autem eſt iis, qui laboribus non ſunt aſſueti.
Laſſitudo
terræ.
8. Cu-
1. Cma emperame
. Cura hujus elt pauca& mollis fidle
& nonnunquam etiam loca teneriora circum
. 1
it, magis d
Krektigela
Del
1. Jiy colpusetia ore atteob *. Gta nabent gr dambuati ti una era 3. Curs eubare ab
ungi& ſtic lito ham dbolitus,pot
* Inpr unio ekt tur,& die mollis, gl Uamar m levibus uſi more con neant, ſed 4 oltrigie j

„u h M b Necn tenern ergr.,
e Sldordu
dren t, c dS A 1⁵⁴ wanrön bens— deriust didhb
do de to tee a com F cne pun etepd mkenn nionit rkamma Wint e allis r Dum mnnuusjalbn maſct ic Kltus anerii ytes& tent aestu Etuk, Rl ut unienlumit Ibe Wleabbiten uen cemilcte
meih hboldu
Defletente erigendæ. 549 8. Curatur frictione molliſſima& longiſ- ſima, ex oleo tepido. Commorentur in medii temperamenti aquis,&c ſi paulò tepidior fue-
rit, magis iuvabit multa quies, humidiſß mum
& refrigeransalimentutn. CApur VVI. Delaſſitudine cum inanitione. 1. Si verò labor adhuc validior fuerit, ut corpus etiam inaniatur,& ſqualidum fiat, ma-
iore arte obſtandum eſt.
2. Gradus huius inanitionis ſunt duo,& habent ſi gna communia, horrores nimirurn à dambulationibus matutinis& exercitiis, capi- tis unà gravedo.
3. Cura communis calida lavari, molliter cubaredaboribus, ambulationibus moderari, ungi& fricari modicè: cibus copioſior eſto,& ſolito humectior, ſucciq́; optimi& ſenſum ap- Poſitus.potus mollis. b
4. In primo laſſitudinis gradu ſpecialiter unctio& frictiones ante prandium adhibean- b tur,& die primo largiùðs ſolito prãdeant,& vini mollis, ꝙ ſatiseſt, bibant,& à prandio ſonino utanttux moderato:ad veſperam, ubiexercitiis
Jevibus uſi ſint,& calidà loti fuerint, eœnent
more conſueto; à cœna ambulationibusabſti- neant, ſed aliquãdo poſt tempore decumbant. Poſtridie in aqna laventur.& ſomnis mollibus tem-

—————
———— 1—— 2 3 3
————ꝛ——
*———
31o De anitate tempus tranſigant,& deinceps ad diem qnin⸗ tum ad cibos& labores conſuetos reducau- tur.
5. Secundi gradus laſſitudinis cum inani- tione ſigna hæc ſunt: Ab exercitio mox„poſt- quam corpus refrigerarur, horret& ſtrdot dentes tremorq́; corpus occupat, ſomno gra- vantur,& expergefacti ſæpè oſcitant, Acums item palpebræ ipſis graves fiunt.
6. Cura eius eſt, ur dimidia exercitii pats auferatur,& cibus magis refrigerans& hume- ctans, ac in ptiore, porrigetut.
7. Sexto verò die pars laborum ablatorum reponatur, poſt alios quinque dies dimidium reliquorum laborum, id eſt, una tertia reſtitua- tur,& poſt alios quinq; dies ad conſuetos la- bores turſus redeant, qui tamen lolite levio- res ſint. n
8. In balneo, ſi quis æſtuet, hunc acetum
are retentum, aut aqua frigida aceti loco re-
Hcktk.
9. Si laſſitudinem ſequatur deliquium, pe- rieuloſum eſt. Atque tunc ſtatim odoriferis, aqua roſacea, moſchata, cinammomið& huiuſ- modi aliis recreentur.
CApur VII De laſituuine ætheris noſtri, ſeu animi 9& ſenſuum.
1. Hacte-
7 1. Hact venolum ttudine eg efatigatio 2. Siigi dosfatizat animusay um modt riuumeæl tordi con
aate.
3 Sinin qcilibus ad dendum. derentim⸗ deſcenott. quoq; mo failiora ee ina vidtat lentiant in ſenum per eterpercal
9. Sigh löcayitu voluptaxe
quenterm hotis non
duntur&ec

auet, d datn du Teigern doneh t
ſerd de aa otuna oialoh E. leciel adomm„ Tunu 1osqci e zaderu
3 edeant mmen ah.
eo, Eq& kt, M aura K iida arn
dinem Pardein AuOl an ſtatmd moſci. mmoc rreon
CS lII
2 anſa 1
Deflectente erigenda. 391
1. Hactenus de rerreni hominis, ſeu ele-
mentorum globi inferioris microcoſmici laſ- Hitudine egimus: ſupereſt ut aſtralis hominis defatigationem contemplemur.
2. Si igitur cui ex animi moribus aclabori-
bus fatigatio contigerit, objecto mux ato aliò animus avocandus, in quo haud ita laboret, ac tum modus exiam teneatur, aliâs cordis& ſpi-
riruum æſtus impedient cerebri quietem„nec
cordi concedetur cæteris functionibus va- care.
3. Si nimia meditatio& contentio ſit, à dif-
ficilibus ad faeiliora arq; jucundiora tranſcen- dendum Sicut enim corporis exercitium pe- derentim à vehementiore ad minus vehemens deſcendit, donec prorſus remittat: ita animi
quoq; motus à difficilium apprehenſione ad
faciliora converritur, donec ſedetur, ne repen-
tina videatur mutatio, quæ omninò noxia eſt.
4. Thymoles ſi virrutibus veris non con- ſentiant, in tempore aliò traducendæ, idque ſenſim per media, maximè quæ corpus gravi- ter percellunt, ut funt amor, irastriſtitia.
5. Signa amore captorum hæc ſunt: Ocu Amore ea- lis cavi fiunt, nec tamẽ lachrymantur, ſed qualſi pti.
voluptate repleti apparent, palpebræ iplis fre- quenter moventur,& cùm reliquæ partes cor- poris non collabuntur, ſoli oculi his contra- huntur& concidunt: pullus(ubiaudiunt, aut
b B b vident

352 De Kanitates vident amaſiũ) ſubitò turbatur, nec ordinem ſervat, rriſtes ſunt& pervigiles.
6. Cura eſt, ut ad balnea moderata, vini potionem, geſtationes& ſpectacula ac fabu- las audiendas animis abducantur, interdũ ob- iurgandi à viris gravib us, contentiones adver- ſus aliquos excitandæ,& ad alias curas ratio transferenda eſt. Nunquam præterea debent
eſlſe otioſi. Nam. Qucritur ſtus quare ſit factus adulter? In promptu cauſa eit, deſidioſus erat. 7. Amaſium quovis modo in odium per-
trahendum,& ipſe amore captus in omnem
amœnitatem perducendus,& aliò amoremut flectat, tentandum: idq́ naturalibus ſæpoère- mediis aſſequi poſſe multi putant, ſi nimirum ſtercus amatæ ponatur in eius calceum. Hoc enim odium ſingulare excitare, ſi ipſo fiatne- ſeio, profitentur, de quo Ovidius:
Ipſa tuas redolens Phineu medicamina menſas,
Non ſemel est ſtomacho nauſea facta meo.
8. Libidinofis oppone tale Emblema: Ima- ginem ſuis in cœno iacencis,& lanii curn cul- tro. illud in chryſolitho, Luna Saturno iundta in Leone, ab otio ſe conferant ad labores, edant rutam frequenter, ſemen viticis, aut, ſi calidi ſint temperamenti, lactucam,& bibant aquam nymphaææ.
9.Qui⸗
ai multum trrhͤuunè pentaculis, fingant
9 A unbatis in duodamm Fenerss al nterdum: conferunt proliciant
Kciant, q
irur ſintul 10. 1ot
hectu habe
boenimhe
lamuleri nt pam Latch X Luna 1
tent. Qn
iione Luna duodecimd amina& in u. Odiur dädis,agten Olot gaiype (duo livott Lotn:
Linnr
Wuall⸗
Ettun
QLum

uct 4 Pddun Nin
Sla wefuni, 2es au N ſaun un qut edon, Kie a perdut e Kala mium; F ark upoſſe a unii r ponx uscl üngala e u, ſi cur, de Widi: err Ah Aitamu eit ſan 24 tuſes in Ssohf un leEnds crao re,&bid tunih v pernanä
I
rho Sarl
,—“
f 4 ok
1 tad bbre „(Writicb,3t!
44„* Mff
48*
4
Defkctente erigenda. 9/3
durbatis inflantur& voce incerta. Contrarii
quodammodò ſunt amote captis. Idcircò&
Veneris uſu& blanditiis, tanquam medicina, interdumab ira avocantur, ad quod multum
conferunt admonitiones civiles, quòd nihil
proficiant, quòd amicos offendant, quòd ea faciant, quorum poſtea pœniteat, quòd fub- ituri ſint ultimum ſupplicium, Sec.
10. Porerunt admonitionis loco in con- ſpectu habere figuram urſi apes lædentis(am- bo enim hæc animalia ira ſua perire lolent)aut, amulerti inſtar, fi guram hanc corneolo inlcul- ptam, Saturno verſante in Ariete aut Aquario & Luna ipſi coniunctâ, collo appenſam ge- ſtent. Quamvis meminerim, antiquos in ſta- tione Lunæ à principio Capricorni ad gradum duodecimum contra rixas& diſcordias medi- camina& imagines confeciſſe.
u11. Odium aut invidiã pari ratione emen- dabis, ſapientibus nimirum admonitionibus. Oſor quippe& invidus cruciat ſe ipſum,& aſ- ſiduo livore, tanquam tabe, eonſumitur. IInde
Poëéta:
Livor tabificum malis vencnum"
Intactas vorat oſſibus medullas,
Et totum bibit artubus cruorem. Quum qurſquus furit in videtq, ſorti, De debet ſibi pana ſemper ipſe est.
Bb 2 U
9. Quiira nimium percelluntur, illi oculis Iracundi,
invidi,

Triſteb.
4 8
354 De Sanitate, uni delec Ut autem minus ab invidiæ ſtimulis vexeri, ſeanbſeth conſidera quotidie, quod ſapienter dictum eſt luſicamc à veteribus: Mors omnia æquat. Aut, ſi placet, umias, qu hyacintho inſculpe figuram mortis, dum La- gant,prad na cum Jove congreditur,& adde: ims uquo ſon omnia æquat,& petpetuò, dum geſtass animi ii. die tuum corrige. di quoq;l
12. Triſtitia affecti vinum bibant genero- mperäch
ſum borraginatum, bugloſſatum, in quo citta. lote cænnl go& radices gei maduerint, edant crocum, Cè&.⸗
Pibant interdum aquã ex Horibus nymphez, Veu⸗ aut ex meliſſa deſtillatam. Ex compoſitis con- L7 7u, fert confectio alkermes, aut ſequens medic- Danm
men: Fe confectionis de hyacintho 5 j. croci ππQ. Orient. 9 j. ocymi odorati& pulverilati Züij b ven miſce lecundum artem,& fiat confectio,in dtunt zu qua forma tibi placuertt. mm iuutſſ 3. Levaritur magnoperè triſtes, ſi iter ſulci. 20eduau piunt,& ad amicos prudentes ſe conferunt, ſ uraan 911 ob luctum ſingularem illa triſtitia accidit. Ali falen 4 enim de cauſa triſtit a affici non eſt generol guudam 4 animi. Juvat etiamn ipſos, ſi imagines læta diei,„„ε 4 & locorum amœniſſimorum contemplemut, H,eeg 1 ſi geſtent gemmas, quarum proprietate ani⸗ V hha du mus pacatus& hilaris reddatur. auiusman 14. Habitabunt inſuper cum dilectis, am- tihnau bulabunt in viridariis, res novas mirabiles— evolvant, hiſtorias quoq́; è longinquis regio- adif⸗ 1 nibus ſecum reputent,& omnia, quæ animum 4 9 d Vallls

nnn mali
d 4 ia. hnde 2* plenrerd L
l Kraa un
aes enmen
** 1 N Od 1 3 Rat
1
1
10
Smrun Krlauuma aim n telm, rräon 12 Koibe alideld Elcn Aoake— ur ee onkectit aan 00 ni i pun adam 1 M: K ta ndipat σ
m rteni damicd M utes tu deulat d n tciſttuüu aa rich à Sci nchs neian ican aumœd r umccle ems n Ddog BKhl 2duldt aichol Kanetcund-
und an tes 10u
hilord de lrgee Dwodt Wea elh
Deflectente erigenda. 319
variis delectationum generibus paſcunt, adhi- beant, ſermones ſucundos,& inprimis ſuavem Muſicam, cantilenas ſolatii plenas: Curas verò nimias, quæ corpus contabeſcere faciunt, fu- giant, præſertim à cœna& prandio& in lecto, in quo ſo mno, quantumſpoterint, indulgeant. 15. Siexterni ſenſus defatigentur, abducen-
di quoq; ſunt ab extremis ad intermedia, aut imperãda ceſſario ſomnisq́; reficiẽdi, viſus co- lore cæruleo& viridi, guſtuùs ſapore ſuavi,&c.
KcnozloY.
Demadmodum alimenta, exercitia corpo-
ris, ſtudia& reliqua omuia, quæ uos cix- cumſtant, ſi tempeſtivè& recto uſu adhi- beantur, ſanitatem noſtram conſervant,& vi- tam prorogaut: ita quoq,, ſierrore aut prævari- catione quapiam perperà tractentur, noxia ſta⸗ tim ſiunt. ſanitatem deſtruunt,& vitam noſtram abbre viant. Iu quorum numero maximam ſibi
portianem vendicant anim: perturbationes& Animi per- pathemata, quæ nihil ſunt aliud, quàm motus turbatio- quidam pracipites ac efferi noſtri atherus, cujus nes quid.
concuſſiaue tota corporis machina fluctuat,& inquieta redditur unde poſtea periculoſæ affe- ctioues plurimè,&sſæpè repentina imminet mors, cujus rei exempla paſſim nobus ſunt obvia,& in- hiſtoriis occurrunt.
adeò ilegitimo amore perturbatum, ut, niſi Era- ris.
36 7 fiſtra-
Quus enim neſcit, Autiochum Stratonicum Vis amo-

8—— —— △‿ L ——
3156 D. Saniuate
Fiſtrati prudentia ſervatus fuiſſet, omninò tabiß
ca illa aſfectione periiſſet. Et Pendiccam Mawe- donum Kegis fihium clyronico morbo ob patrus cd- cubinam quam deperibat, detentum oliiſſe, niß ab EHippocrate reſtuutus eſſet.
Ira. Quid verò ira poſſit, non ſölum hiſtoriæ, ſed&
Dita noſtrateſtatur, praſertim in generoſis natu- ris,& viris maàgnanimuis: Ita Venceslauu, Bohe- miæ Rex, obnimium ira fervorem, paralyßiute- riit. Et Valentinianus ob nimiam in Sarmata indignationem ſauguine prorumpente animam efia vit. Memorabilus quoq, eſt hiſtoria Hiero- nymi Caxdani lib. 3. de ſan. tuend. qud Thoma Girardelum, civem Bono Hienſea, dentis dolore laborantem, à cujus evulſione ira percitu ſtatim fobri acuta cum doloribus ſpinæ, peczoris g late- rum correptum fuiſſe narrat, undà cum palpita- tione cordis& vomutu bilioſo, quo nià ſanguus ill vehementi commotione nitroſam quandam diſ- poſitionem ſeu hilioſam, ut do gmatici loquuntur, acouiſiverat, cujus portio quædam per ftomachi ejech eſt, reliqua verò, quum exitum non habe- ret, ipſum in paueis die bus interemit.
Quid verdò triſtitia& terrores mali attulerint, notius eſt, quam ut declaratione egeat. Vnum- namen adducam exemplum memorabile ex eo- dem Cardano, cujus meminit lib. 18. de ſubtili- tate, ubi, efferebatur, inquit, anno præterito fu-
nus, viri plebeji Mediolanenſis, Orienrali in
pot ta,
fort jun zcaulium mt. Occl morbo ext unc Vitah domum. gwente eitato pe⸗ terram pe batur Non cum larvas euntibus q uweſt.Cör minusex⸗c
aeſponder
aut ſacerde elle hæc,oo araa iener muri Nanu
ima, 6 ½
Qus talami
Nere yoſiütc
E quomad
V Uiiniu Uter perte⸗ rumt, min, lurar, ſ Jo. uti, conſf ulnbz, Ch

bunan a en ſur A 4 i mye
narthu ARh
nil. Jvent, u, enen! nf. Aeruet Dam n 49 4 A neen un friſe. ma Ormut. uni umm t A* ſan u AAuα⁴αυ maun cau 0 duum
Hasa un] ptermm uueb di utwerem
imina wanul anu4 en onttzu eun ern u wenuts n, ain lb. erbr, Anannogt bei lle den,
Defrectente erigenda. 397 porta, juxta templũ majus foro venali, quod,
Acaulium frequentia, caulis noſtralingua ſo-
nat. Occurrit mihi notus, peto, quonam morbo exceſſerit? Reſponditille, conſueſſe hunc virum hora noctis tertia à labore redite domum. Vidit lemurem nocte quadam inſe-
quenté, quem cum effugere conarerur, ocyus
citato pede abibat, ſed à ſpectro captus,&in terram projectus videbatur. Exclamare nite- batur. Non poterat. Tandem cum diu in terra cum larva volutatus eſſet, inventus à præter- euntibus quibuſdam ſemivivus, domum rela- tus eſt. Cuùm reſipuiſſet, interrogatus, hæc quæ minus expectabantur, retulit. Ob id animum deſpondens, cùm nec ab amicis, nec à Medicis aut ſacerdotibus perſuaderi potuiſſet, inania eſſe hæc, octo in diebus periit,&c. Quid pra- terea terror in hoſtibus Eceleſi effecerit, indisat mors Neronis& aliorum, qui desᷣperatione ma- vima,& ſumma anxistate vitam finiverunt=. Qu calamitates& triſtia exempla nos admo- nere poſciit, de prima mortis& morbori origine,
& quomodo mors ſtipendiu peccati facl fuerit.
8
Dt igitur hæ affettsones, qua corpus tam gra Præſerva- viter percellunt,& ſanitatem eorporis aufe tio ab ani-
runt, minus nos affligant, conſultum
bitror, ſi poi veram D EI agnitionem, ſobrie-
tati, conſtantis, ſapientiæ& omnibus vir- tutibus Chriſtiano bomiue dignis operaue 8 ᷣ 4„4 dede⸗
fore Ar- mi affecti⸗ Us.

4— 7.,„— 4——. 3 .,—+———————— 33. 4 E— 1 1 82*——— 5 1 11—— — 4— 1 2——*— 2 ͤͤͤſͤſſſſ——„. 2*——. *————————————— 2——* * 4——.——————„———————————— ——— 2=—————
An ſiderũ Interim tamen quia anamas noſtros à ſiderum- conſtitu- congiturionibus aci ac moveri compertum ha- tio aliquid bemus, non longè aberrabimus, ſi in confciendit poſſit in See 2O2s n26 4 4 d. Sell animi af- illis pentaculis aſtrorum beniguas influentiasex- fectus. pectemus. Poſſe enim aliquid ſiderum conſtitu-
tionem in auimi affectionibus, declarant ii, qai
nubila tempeſtate& pluviis latautu, ſereno ve-
rõ tempore triſtantur. Cujus exemplum habemu
„ in fatuo quodam Alberto generoſi Camitis Ot-
„s De Janitate dederimus. Eo enim paëto& Ethnièi tales aſfé⸗ clione⸗ ſape ſuſtulerunt. Dnude Democritus in Epiſtola ad Hippocratem de natura humana: Sapientiæ, inquit, cognitionem Madicinæ ſo. rorem& familiarem duco. Sapientia ſiquidem animi perturbationes echaurit. Vnde non imme- rito ſapientibus admonitionibus picturis, ſcul- pturis& ſimilibus animum a ſapientram ſuſci. piendam,& affectus refrenandos praparamus.
Dnde illa amuleta e& pentacula tanti non. æſtimo, ut ex illorum geſtatie=ie omues auimi afe fectiones in tranquillum ſtarh mutari affrmem.
thonis ad Ohenum, Jui pluvioſa tempeſtate aded hilarem ſe gerit, ut Imperatorios ſibi decernat. honores, cæteris verò promittit Regna, Ducatu: E Comitatus. Diſcuſſis verò plu viis, Sole rever⸗ teute, maximiè triſtatur,&s omnibur maleaicit. Ali qui non ita curſui natura opponuntur, ſed Janiore mente fruuutur, ſereno tempore exlila- Taniur, nubila tempeſtate triſtantur. V eruùm
4 1— Cu
1
„
————-n—
—.
vmaſtra
ent, miru
qut ira, i atſumam
ſeu Eren
us auim.
dihu mul iem af
erunt:
bunculuj Aem affi memoria ſmaragd prafitent atconu,
Eau eſt in iit
ſpurauin
rantur obat in detule an eam imu umautu A Emeua gnetice- diibun. lem via
In, ſea

denauul trünn Slirzeim nhad e ruman en 2 a nfn nu⸗ 1 ☛ menen euy⸗ 1 uu, ſn utaſtri Dunuuim Peſten ud ſann nn, 4442 ba n de hare da witlatang nans D exemyu dan 4 enenjjil beuum vuſc en ſr A ntrerinſt umu6 aud ittit Kanu
a.De n. Hhaus
ie Somn n aaut Warus ym au at erend tenn aun e nſan
Deflectente erigendan. 319
cum aſtra ſuas vires his inferioribus communi- cent, mirum miuimè videbitur, ſiab uſdem quo- que ir, triſtitiæ, terroris& amoris medicamina Aeſumamus. Qud de causà non Holum veteres, ſed& recentiores Philoſophi mulium in aſſetti= bus animi refrenandis gemmis,& pretioſis lapi- dibus tribuerunt. Vnde Adamantem ſecurita- tem aſferre geſtantibus& eimore‚ fugare, ſcri- pſerunt: Selenitem verò animum turbare, car- bunculum eundem exhilarareſmaragdam ejuſ- dem affettus ſodare, caſtitatem conciliare,& memoriam roborare commemorarunt. Uude ſmaragdum optimum in uſu Venereo diſſilire profitentur id quod Alexandro Maguo aliaaa. dò coutigiſſe, biſtoriæ referunt. Eaautem gemmarum altio magis ennfßicus eſt᷑ in iig quæ certa ſiderum& con veniente cou-
fpiratione figuris pradictis ornantur&s elabo-
rantur. Nam G& figuras mentem movers poſſe, An figuræ probat exemplum Zeuxis, qui ob depidlam aſe aliquid vetulæ cujuſdam afirmuuaten„dum attente poſſint ad eam intuitus eſſet, in cam effuſum pror⸗ pit ri- 2niaf ſuma ut inter ridendum auunam efflaverit. SEtus⸗ Ad figuras porrò haſce ſaſciptendas gemma E& metalla præ cateris præſtaut, quam vis ille ma- gunetica virtutes etiam herbis quibuſdam& ra- dicibus à conditore conceſſæ fuwerini. Sic radi- cem vidi, quam ab igne denominant, qua dtſſe- cla Zis diametro candelaæ ardenn exponebatur, 35 tunc

—́—]s—““ 2——————————————
369 De Janilate tuns candela haud aliter ac 1 vento agitaretur, binc inde vacillare incipiebat, donec tandem z0. ta extingueretur, eaq, ter accenſa, nemine ean- dem attingente, boc modo extintla efi. Sie de baara radice Joſephus ſcribit, quod rité prepara- ta& ſusᷣpenſa demoniacot caret& lymphatitus nil referam, quod Pbhyſici de ſcylla&s alus radici- bus annotarunt: ſed uberiorem huius rei decla- rationem in aliud tempus reſervabo. Jam manu de hae tabula. — CApux VIII. De nimio oorporis oti.
1. Qui otioſam vitam degunt, boni ſucci ci- bis utantur& concoctu facilimis, nec tamen valdè nutrientibus,& alvi ſubductio diligen-
ter curanda,& urinæ prolectio: frictiones je-
junæ moderatæ, manibus atte nuãte oleo quo- piam delibutis, potio tenuis ſit ac diluta, Ve-
nus his utilis.
2. Qui toto die ſedit, nihil huic currendũ, ſed lenteè ambulandum eſt, lenta quoq; in bal- neo mora, deinde cœna parca ſit.
3. Quwiex fegniore vita ad exercitationes ſe traducere volunt& ad balnea, evacuentur prius veris initio ſanguinis detractione; idq́ aut venà ſecta, aut malleolis ſcarificatis: quod
firecuſent, medicamento vacuandi ſunt, quod
ſalia nitroſa& aluminoſa cum ſeroſis humo- ribus detrahere aptum eſt. 4 Ni-
5
4 Nit narcotico ſumant in tto brach usevacu-
6. G caͤminch ferlorem caputãt eſt hec 1
(Srert plum pel copiolio tus trani
7. Q
giant irar
lio legrn V tentlbul, potionil iim biban
hGe antt ſequenui

4 Cruf u Derinu S un dfam iirn„K nthn concoc Amn atidas,& zdccht Kurnag Loi nr manit E encira 8, hoot Ea itacdb co deſcd icr huicm dhndom defa qcohi ndecrnt Waſſt epior ue Aerein loor K à., eſach
avo ſnet ei ttacic.,
axmi rifcns, hanel ae Hndiln-
ruum frobk wen
Deflectente erigenda. 36 ½
4. Nimiùm dormientes caput à tartaro narcotico purgent, geſtent amethyſtum,& aſ- ſumant in ferculis carnes Inſciniæ.
5. Ambulantes in ſomno, adamante ſini- ſtro brachio alligato cohibentur, corpore pri- us evacuato& cæteris, ut dicer, exhibitis.
6. Qui dormiunt ore aperto,& ſtertunt, cùm indecens ſit& periculoſum, vinciant in- feriorem mandibuſam, ne decidat, purgent caput à tartaro viſcido obſtruente, ut dictum eſt, nec ſupini cubent.
[Stertor plærunque accidit iis, quibus am- Stertoris plum pectus& anguſtæ fauces ſunt: unde cùm cauſa.
copioſior fiat in illis attractio, quàm per mea- tus tranfire poteſt, aceidit ut ſonitum excitet.]
7. Qui ſomniis vexantur terribilibus, fu- giant iram, triſtitiam,& abſtineant à cæpis, al- lio, leguminibus, fabis& flatulentis caput pe- tentibus, à crapula, repletione, cruditatibus&
potionibus in fine cœnæ, ſed medio alterna-
tim bibant,& à cibo aſſumant conſervam me- liſſe, anthos, violarum, borraginis,& e. aut de ſequenti pulvere: ꝶ coriandri præparat. ³. S. ſem. pœon. aniſi, macis, cinammom. an. 9j. ma- giſter. corallor. perlar. an. 3 ſ. cum ſ.ꝗq. ſac- chari, f. pulvis, cujus capiat dor- miturus 9. uſque
ad 8j. CAPur

5 .—— 8 ————, 9.——— ———————* e.——
—
3652 De Sanitate Capur IX. Dei is qui intemperanter D enere
abuſi. Iſaut.
1. Quiintemperanter Venere abuſi lunt, hi dentandiice alefaciendi& humectandi lunt: ac Primum veſtimentis cooperti quieſcant, ſo-
mnoqᷓ; ſatis indulgeant, donec corporis con⸗ tentio ſubſederit.
2. Poſtea cibum aſſumant liquidum, faci- lem coctu& boni ſucci.
3. Potus aliquantè metacior,& cibus par- cior ſolito, dum ſe recoll egerint.
4. Qonducit ipſis panis recens(non tamen ca lidus) carnes pullorum, ex oleribus napi& ea omnia, quæ Venereum ballamum multi⸗ plicant& augent.
5. Quibus verò nimio caſtitatis zelo Venus
— ſenſim ad vitam hilarem
& ſecuritatem animi, removeantur curæ, ſol- licitudines& triſtitiæ: leves frictiones adhi- beant ſupra dorſum, genitalia& vicina mem- bra, quoad animus aſſueſcat,& genitalia vali- diora fiant. 6. Huc multùm confetre poſſumt picturæ delectabiles, non tamen omninò turpes: Nam Segnius irritant auimos delapſa per aurs, Quã qua ſunt oculis Jabjecta Saeuuue quæ Ipſe ſibi tradit. 7. Ab-
detdq; na ab lis, que
ſtus, Iuta languini 8. C optimo confect lacchate 9 E' gall inæ, rum col meæ ſund rumteſl mire Ve 8710.] biones autem:; II. B
lum aſg . gben n ctylir Söle lü tum,& B. k tyrion, 14. 5 dut, quid

Gert
1.
unan cucion dum el E xrim.
ducri zreceug nespal da erocih aor Lc an balima
eon- 4 2*
Brer a caſtieaun dacend en ad im emanin un opeandun K witit ig res flichi dorlud aealia& im mims t, R ge
nalnin Wcte pollm nontt ennido un „un4 e keliyſapes uut id hualu
4—
Defletente erigenda. 39½ 7. Abſtineant ab ebrietate& lactuca, cæ-
terisq; narcoticis, ut ſunt opium, papavéer& ab iis, quæ ſemen conſumunt, ut ſunt agnus ca-
ſtus, ruta,&ec. balneum non ſit frequens, nec ſanguinis miſſio.
8. Cibis utatur euchymis, pane recenti ex
optimo tritico cum ſemine ſeſami aut dauci confecto, oriza eum amygdalis contuſis&
ſaccharo& cinammorao. 9. Ex carnibus vitulina, hædina, capones, gallinæ, perdicum, phaſiani, attaginis„pullo- rum colùmbinorũ, paſſerum& anféruin opti- mæ ſunt, bovina item cum eruca cocta: gallo- rum teſticul cum melle& aro matibus cocti, mirè Venerem ſtitnulant. 10. Ex piſcibuùs ſaxatiles conveniunt, ut go- biones, lucii, auratæ& ſimiles. Condiantur
autem cum pipere, zingibere& cardomomo.
11. Ex oleribus braſſica, borrago, fenicu- lum, aſparagi.— 1 12. Ex ffuctibus nuclei pini caſtaneæ atny- gdalé, nuces,j uglandées, avellanæ, piſtaciæ, da- ctyli, nux Indica condita, ficus, uva recens aut Sle ſiccata, cinammomum viride condi- tum,&c 1 13. Ex radicibus paltinaca, dauci radix, ſa- tyrion allium, cæpe, napi, raphanus,&c. 14. Si quis à prandio ad res Venereas irrite- tur, quieſcat, donec cibus ſubſederit: ſin Acœ- na,

5. 8— ,— ————— —
Aeris uſu Balſamici verò, qui æther
344 De Janitate na, neceſle eſt, paululum ante dormise. 15. Error circa res xthereis, quam terrenis naturis, in plenis, qua in vacuis, in humidis, quàm in ſiccis Ou mie[Quienim plus de balſamo participant, mi⸗ nus a Ve- nus detrimenti ſentiunt à coitu, quàm reliqui. eæ naturę reſpondét, ædantur. ſunt colorati, lucidi, habiles,&c. Vacui vero ſeu fame emaciati, cùm in illis diffuſæ vires re- ſtitutionem poſtulent, magis adhuc per con- cubitũ diſſipantur, niſi eo abſtineant Et quo⸗ niam in concubitu fit ballamici humoris pro- fuſio, ideò meliuùs perferunt ii, quorũ corpus majore balſami copia irrigarũ humidius evaſit, quàâm qui ſicciore corpore à natura donati fuerunt. Dico autem balſamico humore. Nam qui eagaſtrico humore abundant, ad Venerem omninò ſunr inepti, quales ſunt pingues, obeſſ
& frigidi.. b SCSEaᷓAburx X. De menſtrus remorantibu.. 1. Errort circa menſtrua accidit, ut vel repti⸗ mantur, vel nimiũm fluant. 2. Signa ſuppreſl. ſunt uteri diſtentiones, cibi faſtidium, triſtiria„Corporis decoloratio. 3. Menſtrua Ktreſtiterint, balneis molliarur Corpus;, in quibus artemiſia, marricaria, puls- gium,&c. cocta ſint. 4. Potionibus utatur ex aperitivis 1adici- bus
Venereas minor eſt in
7 Putę do— vel pi
bio flxo a
cete pollu
operatior
6. EvI horis aliq ſum clatis cum conſo quidpiam, hec: cont anthos, ſi cinammqt tutam cum aut tadices
8. Venu par.& ung liaum pom
lsproditec
9. Parte
nes crunda⸗
tam mollen mulierumn
puz,mallac
10. Vica eum approhl

dcde 8 um üe din Srza aa l Pude
dote co Ki nun. zuren d a Sobunn ddumofs ta canalſe mepa,d erine
CAtW. aſtras nuutiu camealt a Kiditon. mumdt ar pxell.ſ Jti dikn „mitta aeoki dKcnb ariit Ea abeön basnnreſ aE aarian,
1
bd D peciilb”
Deſvilente erigenda, 363 bus,& iis, quæ menſes à proprietate movent. 3. Purgari tamẽ ante poterit electuario In- do, vel pilulis convenientibus quibus de ſti- bio fixo albiſſimo grana tria vel quatuor mi- ſcere poſſumus, ad ſtim ulandam evacuationis operationẽ, habità ratione perſonæ& ætatis. 6. Evacuato corpore ſin gulis matutinis
horis aliquid aſſumat, quod ſanguinem craſ⸗
ſum clarificatꝭ ut eſt ſal& tinctura corallorum. cum conſerva famariæ, aut horum loco aliud quidpiam, cujus ulus familiarior. Conducunt hæo: conſerva borraginis, weliſſæ, majoranæ, anthos, ſyrupus de artemiſia, betonica, aqua cinammomi& hujuſmodi. 7. Si nuptas fuerint, in ſinũ inſerere poſſunt rutam cum melle mixtam, aut porri luccum, aut radices ellebori nigri.
8. Ventrem à balneo inungant oleo cap- par.& unguenti de cyclamine parum inj mbi⸗ licum ponant, inprimis circa tempus, quo mè- ſes prodire conſueverunt.
9. Partes inferiores his exercendæ, frictio- nes cruribus adhibendæ,& per arenam vel ter- ram mollem illis ambulandum,& Lacenarum mulierum more ad nates ſaltandum, atque, ſi opus, malleoli vena incindenda.
10. Victu utantur atrenuante& molliente cum appropriatis. w CAnuT

—
De anitate Caxrur XI. De menßſibus ſuppuratu:
I. Si ex ſuppreſſione diurius bermanente menſtruum corrumpatur, non ſoluùm utetiſ. unt diſtentiones, cibi faſtidia, ut in remoranti- bus, ſed& excrementa linteo excepta reſoluti ſalis notam oſtendunrt, ut ſi menſtruum illud corruptum arenæ miſceas,& in ferventiſſimo Sole exiccari permittas, tunc ſal illud reſola- tum arenam ſuo colore imbuet, ut, ſi ſit nitro- ſum, pallidum, ſi vitriolatum, viridemefficiat,
ſi aluminoſum, album& mucoſum faciat,&
ſic de cæterts. Exulcerantur inſuper ſalisacti- monia partes muliebres, dolor adeſt pectinis egteditur languis& pus nonnunquam in tu- mores vertitur,& alia detrimenta accerſit,& menles ſi aliquandè iniſti exeunt pelliculo, ſ inſtar eaſſium aranearum apparent.
2. C ura: Evacuentur primò catharticis cõ- venientibus, pro natura ſalis reſoluti peccantis.
3. Balneis item aquæ dulcis cum aſtringen⸗
tibus& mitigantibus frequenter utantur: 4. A balneo metrenchytes utero immitti
pPoteſt, ex decocto valerianæ, thymi, labinæ,
roſmartini, malvarum, chamæmeli,&c. cum uncia dimidia diacatholici,& ſtyracis diſſo-
luti in eodem decocto Z ij. quam cum appli-
cavit, ſuperdormiat, ſi poteſt,& retineat ad hoJras
Dotss ſex
um dulc ponunt 1 bus: atq; tenendas
ſuppoſite
De
1 34 patientin attingenn maſtotisir 2. Pot zentemit dilolet: an. m.' b⸗ m. 6. hat aquæ font ncie quau lismyrtillo di R l
lomni&
5 Si plac
gentes aut lolapide n lmüllbus.
4. Sive atbaro ey

dn, abd E2 clh m Ruucce a ninn emülled erah ngas ſe un d Kali S lrenu Dund i emſe
mänci Se pa Encuct andan plo nd eelohn stem aq W räentt dnüidu Wenrrun Uneo met mtes lro. ecocd Enek,. nakrunt e Derel3 du dac TO Khhui m deco Juunee domal T it,A V
Deflectente erigenda. 367 horas ſex. Alii decocti loco oleum amygdala- rum dulcium utero immittunt, Fontanellas ponunrt in brachiis,& ſecant venas in popliti-
un bus: arq;⸗dum hac hunt, ſemper alvus lubrica renenda eſt,& ſi forſan obſtructio contigerit,
ſuppoſitoriis aut chyſmatibus aperienda erit. CXpur XII. Demenſibus nimiùm fluentibw. 1. Sinimium fluxerint menſes(quod ex patientis relarione intelligitur) utatur balneis aſtringentibus ex plantagine, gnaphalio, burſa
paſtoris, ro ſis rubris ſiccis.
2. Poterit& utero metrenchytem aſtrin- gentem immmittere, cujus formula talis præſcri- bi ſolet:& abſynthii, fragariæ, burſæ paſtoris an. m.j. balauſtiorum, calycum, glandium an. m. f. fiat decoctio in ſufficiente quantitate aquæ fontanæ, de qua decoctione ſumantur unciæ quatuor, quibus addarur mnaſtichis, thu- ris, myrtillorum in pulverem redactorum ana 5 ij.& fiat metrenchytes, applicerur ſub hora lomni,& retineatur per aliquot horas.
3·Si placuerit, aſſumer per os pulveres aſtrin- gentes, aut conſervas tales, cum holo Orienta- li, lapide hmatite pPræparato, terra ſigillata&
ſimilibus.
4. Si verò cacochymia adfuerit, prius rha-
barbaro evacuanda venit.
Ce 5. Par-

Signa pi- cx.
369 Oe Sanitates g. Partes ſuperiores exerceat frictionibus- 6. Catnibus veſcatur vervecinis bovinis, ut plurimùm aſſis. LArux XIII. De geſtationu prophylaxi. 1. Prægnans ſi pica laboret, cognoſeitur ex frequentibus expuitionibus, morſibus circa ventriculum, anxietate,& totius corporis ex-
tenuarione, vomitu& nauſea, hanc conſtitu-
tionem ſequitur apperitus monſtroſus, pro- pter humores vitiatos in orificio ventriculi contentos.
2. Caveant ab aëre craſſo& impuro.
3. Utantur cibis moderatis& optimi ſucci: conducunt aves, pedes animalium, panis ſuc- co cydoniorum maceratus, ante cibum, olivæ muria cõditæ, aut lex velocto amygdalæ ama- ræ, poſt cibum uvæ paſſæ, mala perſica, punica, pyraavellanæ, ciceres toſti cum ſale, cucume- ris ſemen decorticatum ex aqua potum con- veniunt.
4. Si cibos admodum averſantur, obſonio- rum ſalſamentorumq; vatictate allici debent. Comedant portulacam crudam, cichoriam conditum, alvus ſemper ſit lubrica. Juvat& ſi- napi ex ſapa ſumptum.
5. Potus ſit moderatus, vinũ fulvum odo- ratum, aut aqua ex decoctione cinammomi cum
um o nüſti 6,A— dalcicht oalici 7. 8 gtantu 8. 8 hu not
ld HR
lun ex
nechic 9. teshun lea gra lent, cum ele ns,& enim ple garlaet thebarb pregua nem ſte cæ malt maot omnind eruſtan pu vere smoſc

1 nda n rin 24 4 4
dr, om 4 1 e 1 d' fes vyr 4 1 Ol d 33.
nemtad z loti
4 acd
Dtafes, d-Dämn uotum e aDch drzante iwarg
4
9 1a uüre 33 ,C ce 22 camlen deconicd aoun
d051400 rtmm⸗ cotu r a erneih at poc 1 Wrin⸗ Amet 3 W lhiup aun. aoc.
mütgo à an wiüh 1 19 ad dolk dr
jcr
Defleltente erigenda 369
cum momento ſacchari aut ſyrupi de cichorio miſti.
6. Abſtineant ab excremenmitiis Dingnibus, a lcimnee iis, quæ ex feniculo& abſynthio conficiuntur.
7. Si verò ſtomachum abſtergere velimt, utantux cremore thaponrtici,& ſpicæ nardi.
8. Si ventriculus ex acribus, ſalſis& acidis humoribusm order, vomant ex aqua calida,& ſi difficulter vomant, addant ſyrupum acero- ſum ex oxymelite, aut decoctum taphani& anethi cum aceto ſumant.ʒ
9. Si verè propter corruptos& eroden- tes humores ſtomachus vellicetur, unde nau- ſea gravari& vomendi vehementia agitari ſo- lent„adhibere ſolemus elyſmata lenientia eum electuaruis lenitivis, ut vomitum revella- mus,& materiam per ſedem evacuemus. Solet enim plærumq; in hiſce alvus obſtrui. Cujus gratia etiam alii prægnantibus ſolent exhibere thabarbari 3 S. vel O ij. cum uvis paſſis pro prægnantis robore. Extrinſecus verò regio- nem ſtomachi inungimus oleo nucis myriſti- cæx maſtichino,&c.& boſtea cum vino ſubli- mato tamdiu inuncta loca fricamus, donec
mninò evaneſcat oleum,& luperponimus eruſtam panis toſti, vino malvarico aſperſi,& pulvere gatyophyllorum, cinammomi& nu- cis moſchatæ. 10.Pro
Co 2
———

ſlaccht Vj S bor, 8 b im, vel!
dicem
atew in
16. NI dis, alpe ini Keter. pentino⸗ am trepit eunt, A niunt à mper qu ntuſſire nere.
Cur Aul
) devis
UVemo. ſealſore epropriui das. Qaa b uſalſann tn. luiuf
Vra dlis

nd tuünng uo a ernilk hu
genri 4 KS tim
4 at jecen üceui Fi nmen dca Hrn. khü u arirerrwrii
nobi Wacbch 1 ker erſe diſereparei ita, ut ſi inguli ſecundum natura ſ proprietatem operationes fuerint adepti pecu-
de a u dend! erem. mes 1 llr. na Um na e mghanha
Deflectente eeende 371
j. ſacchari Taberzetad pondus omnium.
15. Sardonium lapidem ventri alligatũ ge-
N ſtent,& hrachiis lapidem in pyraſtro inven- tum, vel ſideririm herham& malvæ agreſtis
radicem portent, aur ſlolo ſiniſtro brachio
d ætitem in nido aquilæ repertum ferant.
16. Vitent ompia amara, acida& acria in
cibis, aſpectum quog;: ſerpentum, leporis ma- a rini,& rerum horribilium, ſonos item magnos, repentinos. Plurimæ namq; tonitru, aut tuba⸗-
rum ſtrepitu audito ſtatim ovium more abor- rierunt. Abſtinehunt& ab odoribus magnis
& œtidis, quoniam fœtum interimunt& ex-
curiunt: ab ira& motibus inconcinnis. Juvat ſemper quieſcete, non vehementer ſternutare, aut tuſſire, aut alia quavis ratione corpus con-
te cu tere.
PROBLIEMA I. Tur Auſtri abortire faciant, Boreas verò
fœtum confirmer?
Revis hujus quæſtionis dtciſio ſic baber. Düverfeard
Venutos ſcimus exhalationum vdrietate in ventorum iverſa na-
rura.
liares. Quà de causâ auſter, quoniam ejus exha- Auſtri na- latio ſaliſulphur& mercurium caducum ſecum tura& ef.
vehit, cujus vi facilè ſolvit& laxat, unde etiam, fectus. 4 ſpirat, alvus fit lubrica, caput catarrhis reple-
Ce 3 tur

cuna& vis.
5272 De Janitate
tur& dyſenteriæ abundant: ided& mullerihu⸗
laxationem uteri afferre potest, maximèe ius, qui- bus ratentor mechanicus est debibis. Bovea⸗ ve⸗ ro,cum ex ſale, ſulphure& mercurio coagulati- vo conſtet, omnes res maxis coagulat, conſtringit, & concreſcers facit, unde retehntor mechauicus, ne fœtum dejiciat, robur acquurit, at que ita diu- rius fatus uſque ad perfectam conformationem Venri Mar ſervari potesſt in utero. Sumili ratioue venti„qui tio menſe( ſp'xintes agutum vehunt Lujus acrimonia cutim& labia A. exulcerant, tincturã inſuper etiam au ripigmen-
mlem poſſident, quâ cutem corp oris fœdam red- dunt, febricitantibus, pleuriticus& ex pulmone laborantibus admodum nocent.
Boreæ na.
II.
Cur, ſi hyems Auſtralis, ver verò ſiccum ae frigidum fueric, puerperæ de ab- ottu periclitentur?
Dubitario. HlPpocrates ſect. 3. aph. 12. Si verò, inquit, 1 Thyems auſtralis& pluvioſa fuerit, veran- tem ſiccum& Aquilonium, mulieres, quibus
partus ad ver ineſt, ex qnacunq; occaſione ab-
ortiunt. Nam quam vis, uti ante dictum eſt, Au-
Rer ſolvat,& corpus laxum reddat, retentorem-
que debilitet, interim tamen cum aquilonia conſtitutio ſequatur, debebat fatus& retentor
iterum
PROBTEMA
Martoo menſe ſpiraut, noxii evadunt, Aum ſal
Defedt
mub rhur acqu m dunfoxmaton unm gratig abo. ene, Aum außt utmgerét pauun mmjtſtaté,qua 7
Nriſtimat ba Auibonia eanf muum infanld! venier delulurae Nrenim eni ſuſf xle'moliama ini Gahquos,
u epentiui omnis
Lu ſand opii raſſu faſſa& ra la nerau n0 ſaa germanens ton dh fiizu infanl nuß getius in hen li An quan egt intenßus? ienunnihu ad usinfamtu hert nuura Germa geret unfans in Leſe acciperel. luſſe infauis

9, 42 ADr emna
tur wrniuhn
adnò H antet.,
PaEt u. N.
3 4 2 Jä yet ſealt m veperetth ortu mMeitenent)
er.ph. e uſtg 8 Hluviodler A Wlim, müler nel ncungqcar iantül ri Anmilum Aamtn an u d ehr feu t
Deflectente erigenda. 373
„erum robur acquirere, atque ſic uſq́, ad perfe-
gam conformationem permaunere. lmò ſi Au-
h Frorum gratia abortus crearetur, cur non in ipſa byeme, dum auſtrina con ituuo perſaverat: id
contingeret potins„ quàùm in Verna aquilonia
rem peſtate, quà robur retentrici additur.
Exiſtimat Galenus in cauſa eſſe frigus, quod Galeni opi Aquilonia conſtitutione dominatur; quod ni- nio. mirum infantes in utero repentinum frigus ſen-
tientes debiliores evadant:& abortu intereant..
Non enim eo⸗ ſuſtinere poſſe putat frigus, quod
axa& mollia matrum corpora admittunt id-
circò& aliquos, dum naſcuntur, occurſu frigo-
ris repentini omninò animam Üe ſlare.
ua ſanò opinio, ut ſpeciosè excogitata, ita
prorſus fulſa& ridicula eſt. Primò enim fri- Confuta-
us Hippocrati non eſt repentinum duntaxat., tio. ſed permanens toto veris tempots. Secundô, Infans in hi ob frigus infantes in utero moriuntur, cur utero non non potius in hyeme, quàm in vere hoc acci- friget. dit? Au quoniam frigus vernum hyberua
est intenßus? Ridiculum⸗! Car in frigidis regionibus ad AAquilonem poſitis, non pror-
ſus infantes pereun,? Male ceriè prospexiſſet
natura Germania& Sarmatia populis, ji fri-
geret infans in utero; aut detrimentum à fri-
gore acciperet. Imò ſi repentini frigoris oc-
curſu intauta occumbunt, cur id ipſum-
Ce 4 non

Vera ſolu.
37 De Janitate
Cum hjem⸗ fuerit auſtralis, bla vioſa& epens, corpus totum,& praſertim cerebrums repletur, & flaltuat diſſolutus humsoribus venæque laxan-
tur. inde ſupervenieute frigore generantur gra-
vedines, catarrhi, raucedines& ſimiles affecti- uer. C onſtringuntur enim vi frigoris cutus& omues externi meatus, iaut evaporationibus& exbalationibus 4 cor pore non detur locus, quare retrò aguntur cagulatæ,& interiora petunt, qua deinde deſtillaua, Fatigant& debilitant; hinc aliquibus ad oculas feæruntur,&y fiunt lippitudi- res, aliis ad pectus,& fiunt catarvbr fuſfocati vi. brægnantibus verò, quia reliquu ſunt debiliores, Ead uterum feruntur, abortum afferunt, quo- niam uterus illa deſtillatione redditur lubricus: unde retentrix fii debilis,& facilo onus dejicit.
PROBLEMA III.
An mulierem brægnantem purgare li- ceat?
Scctione 4.aphor.i. Vterogerentai, ab Hip- pocra-
Deſel
uueen, Hiypo cmento put qan mverſia inter 4 urgautia cnu Anda cum in dennt ſentennas unes addurere, tem plenau fac
Qutttag, ue
ekcuandas cenſ rimo, tanquam verigtem ſeque iuum exma geur,& matr dum eadem ue/ ttxuemqy ihide, nouem, au forſ nat Fua abon nalardtune tum ilam remo Latte yerajcitur. Dharmacacitya, oria, cwjus me tract. cap..„ melicamen pur noltſtua exhubu, inm unanim vmmt.

1 uthufn donn,n luna dann eſeen— Wetzus 1en ltuunn A, maaf e 4 4a ky NA 4 18 nau 7 & 2 dunu 8. Tae heu huun e K ore 4an, 4 4 àen
22 enuuyxa 4 een=— äuh nd h„uenaan 8e„. Kninn aae, G fant 4 4 Arcarrh n 77 4u ſen 4 nuur, dum afem
4 6 an’ reddiu!
i ilemut
5151. IIl
agg rmpug 4
der)erani
Deflettente erigenda-. 3271 pocrate, materia in ipſis turgente, medicande
ſtatuuutur. Vocula autem medicari, Grace Oæg- Lax eir, Hippocrati nil eſt aliud, quàm medi- camento purgante uti. Dnde gravis exeitit eon- troverſia inter Meditos, utrum utero gereutibus purgantia conveniant? In qua quaſtione eno- danda, cum in varias& diverſas authores ab- ierint ſententias, placet breviter ſingulorum ra- tiones adducere,& poſtea Problematus reſolutio- tems planam facere.
Qui itaq, utero geréntes purçgaute pharmaco Sententia evacuandas cenſent, prædicto Hippocratis apho- affirmati- riſmo, tanquam fundamento, nutuntur. Cujus VYa-
Veritatem ſequenti confirmant ratione: Quod nimirum ex materia illa turgente, ſt exitus dene-
getur,& matri& fœtui periculum imminedt, dum eadem vel ad partes nobiles feratur, corru- ptioueꝛnq, ibidem moliatur,&s virium diſſolu- tionem, aut forſan uterum petat, fatum intert- mat:&s ita abortum procuret; quæ tamen peri- cula alia ratione evitare vix poſſumus, niſi mate- riam illam removeamus, quod pbharmaca pur- gaute perßcitur. Prægnantes autem evacuantia pharmaca citra noxam ſuſtinere poſſe, probnt bi- ſtoria, cujus meminit Avenzoat 1 heiſis lib. 2. tract. 3. cap. i. ubi uæori ſuæ agrotauti validum- medicamen purgans ſe citra omnem noxam& moleſtiã exhibutſſe,teſtatur. Idem quog, recen- tiorum unauimis conſenſus&obſer vationes cou- firmant. Co Qur

Jenrentia negativa.
Hippoc. z. Epid.
Refponde- tur argu- mẽtis pro negativa adductis. Nöomnia purganria habét vim delereria.
376 De Janitase⸗
Qui verò huic ſententia contradicunt, pra- Snantes aunquam vacuandas eſſe, ſequentibus
argumentis contendunt: I. Quodnimirum me-
dicamenta urgantia vim obtineant deleteriam.
cuius gratia ad boni finem in pragnantibus per- venire non poſſint. II. Qudòd agitens& commo- veant totum corporis ſ;ſtema, cujus coucuſſioue & uterus movetur: unde e&y foœtus de abortu de- inde periclitatur. III. Quoniã cum in illa cor- poris concuſſione ſimul etiam humores agitentur, periculi imminet, nefluant cum impetuad ute- rum, atq, ſic embrjonem interimant& excu- tianr. PEurgantia enim, quæ humores ad inferiara emunctoria deducunt, etiam urinãmovere apta ſunt, quæ verò urinam movent, menſes quaq, du- cunt, quæ menſes tandem ducunt, etiam embryo- nem dejiciunt. Adducunt inſuner hiſtoriam de eAutimachi uxors, cui cum datum eſſet cata- potium validiur, qudàm conveniebat, sadem die vitam fini vit.
Ad bujus ſocundæ opinionis dificultates ali- qui refpondent,& quidem concedunt, majorem pargantium partem vim obtinere deleteriam, corpus commovere, hum ores agitare,& eoſdem accenders. Verum cum benignuiora quoq phar- maca habeamus, relittis prioribus, mitiora, im 5 mitiſſima prægnantibus prabere audent, qualia ex ſyrupo roſato ſolutrvo, ſyrupo de cichorio cum rhabarbars, manna depurata,& taneane
acidis
Deße fali parantur. naeranta evac ubu matena 1 G Lul Rarmac etian Antimachi tertit„ſed ex aterio. Dein ſinua, tum ia pumun vſue muunai gredlt am Lariſſa dm crudiſſim dam purgati Hadminiculo yenantibuus, umuntur, ut: um dedultio uſ omata er uſus fui. dans revelitun nde fetuu non datur.
b
Curdquarto gnante ne

et xe 45 Amind mp)n una 4cum, 1 8 Voraun, urun, ruim dan IW naaug Standen A2ʒ ht ehuana Adduc: Anxerin — urt, cA&m☛ Auumt uin uehih u
auui un läfleu G quud i uttduntn nun 1= vere ulh ere, he guc,d * NloraA „nell u, nir nid er auda abum Oudtun ud 4, Cl
Deflectente erigenda. 3727
acidis parantur. Secundò respondent, non emnes
prægnantes evacuandas eſſe, ſed eas tantum in⸗,
quibus materia turget, turgens quippe materia ſubtilir& leviſſima exiſtit, unde proꝛnptiſimẽ pharmaro etiam mitiſſimo obedit. Neque enim Antimachi Lariſſa ex benigno pbarmaco in- tertit, ſed ex vebementiori, quàm oportebat⸗, etaterio. Deinde erat illa in ſecundo menſe con- ſtituta, tum tamen Hippocrata à quarto 124 ſe- ptimum uſque menſem con venientiores eſſe pur- Lationes prædicto aphoriſmo doceat, I andem etiam Lariſſa morbo acuto correpta fuit„ qui cum crudiſſimus extiterit, mortem ipſe potius, quam purgatio attulit, quam vis hæc crudita- ni adminiculo fuerit. Purgationes denique, quæ prægnantibus præſcribuntur, non ſemper ore aſ- ſumuntur, ut inde periculum de humorius ad ute- rum deductione oriatur. Poſſumus enim eo in- caſu clyſmata applicare, quibus ego ſepè felici- ter uſus fui. Chſeribm enim materia redun- daut re vellitur ab urero potius ad inteſtina, ut inde ſœtus non parum le vetur, nedum non læ- datur.
IV.
Cur à quarto uſq; ad ſeptimum menſem pr⸗ gnantes facilius purgationes ſuſti- nent„‚quàm in primis& ultimis?
PROBLEMA
Quem-

325 De Sauitate
Priugipio pediculis admodum imbecilli- bus& tenuibus fundantur, ut qua vis iujuria tempeſtatum concutiantur& dęcidanut: gran- diores verò fact, frmius aqhavent, robuſiiorihus ſuſfuli pediculis, quo tempore deinde, dum-, matureſcunt, levi quapiam occaſione tempeſta⸗ tis, ventorum, aut pluviarum ſpontè cadunt& dilabuntur, iuxta illud Poetæ.
Triſte lupus ſtabulis, maturis frugib, imbtes, Arboribus venti,&c, 4 8 lta quoq fatus eandem cum utero cobarentiz 2 codlitu⸗ rationem obtinet, ut in principio genera- tionts ligamentts aded tenellus& debilibus utero adbæreſcat, ut leviſſjma ea cauſa abrumpatur; medio verò geſtationis tempore robuſtior es facti cotolidones ſirmius fœtum retinent, ne tam levi impulſue commoveatur æ diſcedat: quod ipſum animadvertens Hippocrates de praæguantibus purgaudts tulir hanc regulam, ut eas a quarto uſ- que ad ſeptimum menſem purgaremus. S eptimo enim meuſe, cuem fœtus iam est grandior, matu- reſcere incipit,& ad exitum feſtinat: unde haud aliter, ac in principio, levi commotione abſcedit, & foras eiicitur: quã de cauſa primis& ul- timis menſibus à purgantibus omni- nò abſtinemus.
PRoe-
9 Demadmodum fructus arborum, poma,
Pyra, pruna&; ejuſmodi in generationus
Deſ P
Uuumamar V △ Alenus it Jcucumeré cribit. Cuus
nirum amaia/
tatem habean heutperunt" um ſetun inte nbisexhibet m ſi,& calidark ſemovent,fet⸗ alcedit, qudd⸗ oninibus viven lous, ubi ama net animalaen Anin lacu Dal uhans antſc
Lai bnis con unſara, qua mag h. riheffun, lann in ferculu, gdala amar, pu du item ex 2 enantdbum 7 6/ ne oxa offe
27
TA oracede

Deflectente erigenda. 329
PROBLEMA V.
Utrum amara omnia prægnantibus noxia
nt: Negatucr. 1 Alenus lib.3 de ſmpl. Med. facult. cap. de gententia vuu huhh cucumere agreſti; Aamara fætum occidere Galeni af
14 ſun 1 N hu, 4 ſcribit. Cu/us rei rationem hanc aſfert, quod ni firinativa. Tir ſaa a ua mirum amara ſubtilium ſint partium,& calidi- n, ratem habeant multam,& idcircò facile peue- ad Aha. erent aperiant menſes, moveant,&s ob eundem vim fœtum interimant, cujus rei experimentum ma Kc. nobus exbhibet m)yrrha&s cedrea, qua cum amaræ mdm q& mn chn Iint, G culidarl⸗ lenuiunge, virium dcirco men- abtun 8 Vnann Jes movent, Ftum Gn, be 19 auterimunt Huc ee zeha eeeee hnah an ſaeuene andn
emnibus viventib us immaca videantur, cum in- locis, ubi amaritudo aquàs aut terras infecerit, nec animalia, nec plautæ cons piciantur„At aια dit in lacu Paleſtiua, in quo ob aquæ amarorems, nec plautæ creſcuut, nec animalia degunb-
Qui huic contradicunt, plurima recenjent Sententia amara, u magno cõômodo utero gerentibus ad negativa hiberi poſſunt, qualia ſunt: Omues Pecietin tyb: aliorum.
A tam in ferrulis, quàm in acetariis ſumptæ, am- erun Nuus mil gdala amara, diamargariti utritiſq, deſcriptio, d0, tiimedh pulvis item ex amariſſimus citri ſeminibus, qui uit inu 69 Præg nantibus febri maltgna laboranlibus tutlo 4s Kawonn CA ſine voxα fferri poteft. du as Ad pracedentes rationes verò resᷣpondente, Nôomnia non
aiſa 74m tuunus t nuuhn n feus e en, u naee lh. Juni vyah, r4u 3 ma 4un euen Menu. i au it A ranlinn

550 De Janitate amara ca- uou omnia amara calidiſima&æ tenuiſſima eſe, lidiſſ& te- ut in cichorio&s alits com pertum habemus. De- nicl nere inde Vanum putant, timere menſium& abortus ſes movét. νεarionem 29 amarorum uſum, cum ſa- piſimeé etiam Validiſtimis attenuantibus ama- riſimui, menſes moveri non poſſe, experuentis teſtetur. Concilia- Veruùm conciliare poſſumus hanc quaſtio- tio autho⸗ uems, ditinguendo inter amarum exatle,&s in- ris. ter amarum ad]d li: illud omniuò hominibus G& animautibus adverſum eit,& nihil nutrit, ut de pulmento ex coloquint hydis fructibus parain, facrateſtantur historiæ, 4. Reg. 4. Hoc verò cum ſecundum quid tantum amarum ſit, animanti- bus uon eſt adverſum, imò ſalutare, cujus gene- rus ſunt omnucs ſpecies intybi, amydala amara,& cætera: quæ portiones nutritioni aptas poſſident, quarum cauſa exattè amara eſſe non poſſunt
CApur XIV.
8 1. De aiyicili partu. I. Parturiens, ſi difficulter parit, præparan- da& juvanda eſt, ut faciliori negocio enita- tur. præpara- 2. Fercula fint talia: Juniperi& lauri bac-
tio dificul cæ, cujuſq́; leptenæ, addita caſſiæ ligneæ vul- ter partu- garis ſemidrachma,& cinammomi drachma zufntis. una. Integra omnia conjiciantur in ventrem turturis,& turtur deinde aſſatus, gallihaceoć;
„ adipe 8
Def
liipe perfuſus nilperi, alterni ur& prægnat 3. Et, Upar ſibſtratis uva- anda.& dicta Cancrifuviat decoctumma nucilaginesim im eſt præſidi no duſciinun 4. Alu app conicum rapt ddoratæ 5 cr caterantur& hrma unguer dantur, R pra z. Sifetvot niſceantut: ſi cdoratum cun Arfophlloru vi ddant, R Teentur. 6. Que lam, hæ quie rzurm ure, vea llncio relpe Mius coxerint, i cll eete

u K ſenaaſen, „ „ 32—we u a e d un]. u: A. NMan
Sac r, 1 . 4 runaa, 6
14 44, tirn an
dcuenul a Jma⸗ *rauss Rußu,
vaein 1.54 k
ud tanns nn Sreun lutne, aan 2 dujiu rune, m ran erae ſe unſi
CAr IV. Naſ Aru ros, bd ena rpatih act, u Eeduti negpc
üau ipen L
ncar, halle lhr
n, enmocic
Wml e anrnt- uerGe D e,ul-
Deflectente erigenda. 35½ ...„. 1. adipe perfuſus, mulieri propediem parituræ veſperi, alternis diebus devorandus præbea- tur.& prægnans facilè puerpera fiet.
3. Er, fi partus jam inſter, malvarum foliis ſubſtratis juvanda, quæ protinus à partu aufe-
renda,& dictamnus quovis modo adhibédus.
Cancri fluviatiles uſti ſumendi, oſeum dulce, decoctum malvæ, fœnugræci& ſeminum lini, mucilagines infundẽdi,& inprimis oleum po- tum eſt præſidio. Venter& ilia oleo amygda- lino dulci inungantur..
„.
miſceantur: ſi vires deficiant, panem toſtum odoratum cum oleo cinammomi, macis aut garyophyllorum olfaciant, aquam cinammo- mi bibant,& tandem juſculis analepricis re-
Lreentur.
6. Quxæ vigiliis ſqualent,& curis exhauſte funt, hæ quieti& ſomno tradendæ, leni aquæ murmure, ve alia quavis ratione conciliato,& balneis veſpertinis his utendum, ubi bene prius coxerint,& cibo humectante& conco- ctu facili recreaxi fuerint, vino autẽ largiore&
tenui,

332 De Janitale
tenui, nec vetuſto, caput oleo roſaceo, papavè-
rino vel anethino ad lomnum& ſpiritus com· ponendum, perfundendum, Muſica quoq; le- nis& ſuavis, tanquà animum ſuſpendens, his utilis, Irerdum hoc epithemate frontem ma- defaciant, quod ſic habet: ꝶ aq.roſar. papave- ris, aceti rolacei an. 3 j. cam phoræ in aceto lo- lutæ g. vj. miſceantur,& fiat epithema. 7. Cibiomnes euchymi ſint,& coctu faci- les, vinum, quod non admodum corpus feriat, poſtea, recreatis viribus, membra ſqualentia balneis humectanda. Verùm his noneſt im- morandũ, ſed in lolium inde deſcendendum, dmiſſis frictionibus& unctionibus.
Quo ſitu 8. Dinguedo parturientis ſi impediat, ma- locata de- gis conveniet, ſi inclinata iaceat, quam ſedeat, bear eſſe
parturlens figureturq́; reſupina, pedibus in ſe retractis& nimium fecutvatis, ut vulva ad abdomen tendensè di- Pinguis. recto oſtioli habeatur, quæ deinde digitis oleo lilii candidi imbutis inungenda eſt,&, ſi necel- ſitas poſtulat, ſenſim aperienda, ut clauſtra parturientis magis relaxentur. 9. Alvi durities, ſi negotium faceſſat, cly- ſtere emendertur. Quid fa. 10. Si infantis caput tantæ ſit magaitudi- ciedum in nis, ut clauſtrorum anguſtiam penetrare non Partu, ſi ca- poſſit, quod iis accidit, qui in utero hydroce- Put, peęctus phalia tentantur, tunc phlebotomo aut cultel- keinn b occiput vulnerandum, ut flatu& humose inde
Deß nedefluenid Aus fiat. Sin D cilttingendar brum eximend lreipiculis, qʒ utgi utuntul;
n. 91 poſt V buobſtet, R. ahſcedete non nodo pectus qomodoin nſut id de rel uddum.
n. Doterise te hocpaco: nims,& falcia miniſtris altan winiſtraruruse piehenlum em de polt dgn endryulci cury dam warrieisit cum emdryulc aſcendit, apt orulorum, n inguina& co bectinem rech
B. 8u verd dürur, dunc, u

edmbli s ecelt ouda Konia elo anl. al n , lncid: geat qu telnpi, Hcsinkn tunad den wenten udean E teindech nbacsin daelbae kalm ecnda, u. ugste er.. nr, umm kacl au.
us r ſit mag dcum d Am peneum uucii u auterohh al tomo aut Hata-
r* dul, uae
“ Herad e
Deflectente erigenda. 3382
inde defluentibus in arctum cotat,& conſtri-
tus fiat. Sin narura grande ſit, manu prius conſtringendum, vel occipitio vulnerato cere- brum eximendum, calvaria confringenda& forcipiculis, quibus ad dentes evellendos chi- rurgi utuntur, extrahenda.
1I. Si poſt egreſſum caput, pectus in fori- bus obſtet,& propter anguſtiam clauſtrorum abſcedere non poſſit, conveniet eodem planè modo pectus comminui& diffringi,& quo- quo modo in fruſta redigi, exeundoq́; aprari: atque id de reliquis corporis membris obſer- vandum.
72. Poteris etiam ernbryulciam adminiſtra- De embry- te, hoe pacto: Duriuſculo ſtrato jaceat partu- ulæo.
riens,& faſcia ad reclinatorium alligetur, aur miniſtris aſtantibus teneatur, tunc is, qui ad- miniſtraturus eſt, paulò inferids ſedeat,& ap- prehenſum embryulci uncum abſcondere de- bet, poſt digitis oleo perunctis& conductis embryulci curvedine manus ſiniſtra in orifi- cium matricis ipjiciatur,& quærat, in quem lo- cum embryulcum defigat,& ſi parius in capur deſcendit, aptiſſimus locus eſt oris, occipitii ac oculorum, ſi in latus procumbit fœtus, inter inguina& coxas defigatur, ſi in pedes, ſuper
pectinem rectèanfigetur. 13. Si verò ex prædictis locis nullus inye- niatur, tune, ubieunq;, poterit, infigat& mini- Dd Ato

354 De Janitate ſtro fords tradat, eodemque modo alteruth immiſſum alteri infigat parti, ut, cùm cona- ri parturiẽs cœperit, æquabiliter adduci poſſit. De partu 14. Si præter naturam figurarus ſit partus, præter na- naturalis figura ipſi reddenda, partim pellen- turam fi- do, partim flectendo, partim adducendo, par- gurato. tim in rectum agendo. r;. Figuratio præter naturam aut eſt fcœtus unius, aut gemini. 16. Figura fœtus unius pugnat cum natura- li ſitu aut ex diametro, aut obliquè. 17. Ex diametro pugnat, quæ omnia mem- bra in contrarium ſirum diſpoſuit, ubi ca- pur ſupremum, demiſſis manibus ad coxendi- ces,& pedes prius egeruntut. Qua figura na- tum ferunt Neronem infenſiſſimum humani generis hoſtem, unde etiam infortunii& infe- licitatis ſignum à Magis Phyſicis exiſtimatur. Hoc loco neceſſarium eſt, ut obſtetrix cum manibus& pedibus ita agat, ur immotæ ma- neant,& unà cum pedibus molliter exeant: Quamvis ſatius efſet, pedes ſurſum verſus re- movere, ut ad umbilicum uſq́;; retrò aſcendãt, caputq́; adterguin parisntis reclinatũ denuò convertatur, atq; tunc fine pericalo, ut natura- lis, egeratur. 18. Variat hæc figura aut manibus aut pe⸗ dibus: Manibus aut in ſublime erectis ſupra caput, aut, dum ingreditur, in manus procidit, easq́; præmittit. 19. Si
Defled
9. Simands ietiiw utredo wlautetn labot onvertat.
¹o. Qpando mente capite, 1 apprehenlum minnslatertbus tgꝛtete.
r. Sivetd ae ncobſtetrixap ells temoveb zummanuc lal
miocata manus
dierur corpus⸗ kritor, donecr lotum demun
12. Pedibus bohos.
3. Kiunump deno, ape panien ut pedidus R al- depédeat: tunc ceſlerat,introrgi neet, utlealicne necpartus legitt ime peractis, pa tn⸗Ateru pedem Roſe adducar

doer wan) nin.
8 II drurn une lg. Derro 3 Puxohn. nun a ipei demi m. 1 n 1e.(uh
9
eroden Mriſſumt
Dnde fonui ni M TX lchein eſlrut N eur chten dewit ed iwen um„Gmoliaen elle, Hurlmei undii eré fethin um t wrecliui
1
Ntunc w rfichocm
5
ecict u vanbn gaut in etlech agrt umnögei
1
1
Deflellente erigenda⸗. 2G 19. Si manus erectas habeat, operam navet
obſtetrix, ut reducat in locum debitum, præci-
puè autemlaborer, ut manu coxe infixa totam convertat.— 20. Quando in ambas manus procidit ſe- quente capite, rum obſtetricemn decer hume- ris apprehenſum eò uſq; intrò removere, dum manus lateribus applicet, ac deinde ſuo modo egerefe. b 21. Si veròè aftera tantum manu ſeexhibrat, tunc obſtetrix apprehendens humeros ſurſum verſus removebit fœtum, donec intrò rece- ptam manum lateri applicare poſfit. Et ſi intrò revocata manus lateri applicari non poteſt, re- dlinetur corpus parientis, uterusq́; in ſublime
feratur, donec retrò partus labatur, eoq́; rela-
plo, tum demum ad folium referatur& pariat.
22. Pedibus variar parrus aut uno, aut am- bobus.
23. Si unum pedem egerit, akero intus re- tento, tune pariens in tergum reſupinanda, ita ut pedibus& alvo elevatis, caput reclinatum depẽdeat: tunc leviter obſtetrix pedẽ, qui pro- ceſſerat, introrsũ ſubigat, parturientemꝗ́;; mo- neat, ut le aliquoties huc vel illuc volvat, do- nec partus legitimè cõvertatur. Atq; ſi his legi- timè peractis, partus cõverti nolit, tunc obſte- ttix altęrũ pedem intus remanentẽé ad exitum quoque adducat,& in ordinem revocet: hoe
Dd 2 tamen
9——ſſ
——

286 De Janitare tamen obſervabit, ne manus in pedum muiſeu- los demiſſos diſturbet.
24. Pedibus ambobus vatiat, iis aut diſtor- tis, aut reclinatis.
25. Si pedidbus diſtortis partus ptogteditur, curandum eſt, ut pedes in unum revocentur, atq; conjungantur,& obſervata priore cautio- ne de manibus, quam diximus, partus adexi- tum deducatur.
26. Si verò pedibus reclinatis ſeu genibus ꝑartus proveniat, parum ſubmovebit obſte- trix fœtum, dum in pedes procidat,& reli- qua, ut ſuprà diximus, promoveat. 27. Si manus& pedes ſimul præmittit, ob- ſtetrix apprehenſo capite, pedes in ſublime agat,& ita ad exitum, ut decet, ptoducat.
28. Obliquè pugnat frtus cum naturali ſi- gura, ſiprocumbit aut inlatera, aut pectus, aut dorfüim.
29. Si in latus procumbit, elevatis prius pe-
dibus, obſtectix caput, ut decet, ad exitum
promoveat. 30. Si in pectus, retentis ſimul ac diſcrimi- natis intus pedibus ac manibus, tamen inſertis molliter digitis in latere parientis per obſte- tricem partus invertendus. Quod ſi totam ma- num inſerere poſſit, tum ita gubernandus& regendus partus eſt, ut quæ pars foribus pro- Pior& ad egerendum aptior fuerit, ea tom- pre-
Nſei
enſaadent ahar cõvenipo n. Quadot lident aut cerv 31. Simfer mper eritren ſeniter capurſc 3z. diverd 100; pactoin inſerta manu edesprocidat: pete: Quanq ategere, ut no Gunaturalime 34. Hacder nus.
35 Sipanu fteditiambo, nmem nt poſt Epriotem ute
36. Jiverdi dem dpera 49. quim Comme duo ſupräinſ 637. Quod ſtinent tan nt: tune obſt ſeriorem pol 1 reundi

undrd xr un
lere⸗ muteleh 3„ Gdecah!
gs, eeslmlt ddda SerdbS, alt n Menni 3re 4H Auodün be mua gber ruxet„* nad and er lleri
Doſedente erigenda. 357 prehenſa ad exitum protrahatus quamvis ſi in caput cõverti poſſet, multò id foret tutiſſimũ.
21. Qua dorſo proveniunt, duplieiter ſe ex- hibent, aut cervice, aut podice.
32. Si inflexa cervice ſe exhibet, neceſſariũ ſemper erit, retrò fœtus removere humeros,& laniter caput ſuo loco reſtituere.
33. Si verèin podicem partus provolvarur. eoq; pacto in foribus appareat, tunc obſtetrix inſerta manu partum ſubmovebit, donee in pedes procidat. atq; ita deinde exeuntem ex- cipere: Quanquam wultò ſatids foret, partum ita regere, ut non in pedes, ſed in caput conver- ſus naturali modo progrederetur.
34. Hactenus de fœtu uno: ſequitur gemi- nlS. G.
35. Si partus ſit geminus,& naturali figura præditi ambo, alter poſt alterum educetur„ita ramen, ut poſteriorem è manibus non emittat & priorem, ur eſt, conſerver.
36. Si verò in pedes ambo proeidunt, ea- dem opera adhibita alter poſt alterum, ſed quàm commodiſſimè excipiatur, eo pacto, quo ſuprà in ſimplieibus docuimus.—
37. Quod ſi diverſo modo ad exitum fe- ſtinent ita ur alter capite, alter pedibus ſe offe- rat: tune obſtetrix priorem prius educat, po- ſteriorem poſteriùs, ita tamen ne alter alterum int exeundũ allidat aut atterat: Quanquam
* Dd 3 ſi,

35§ Dae Janitate vertatur, ut caput foribus obvertarur, tutilſi- mum eſſet.
38. Si verò hiſce laboribus parturiens feſſa inter enitendum emoriatur, quod ſuis ſignis facilè deprehendi poteſt: tunc( fœrus ad- huc vivus, quod ex puſſu& ſublultationibus ceonjicies) obſtetrix virgula in triangnli for- mam inflexa,& ſuperiori dentium ordine ad
inferiorem collocata apertumteneat morien-
tis os, ne fœrui præcludatur ſpiritus, atque is ſuffocetur. Æquum eriam fuerit, obſtetricem nunquam ab oſtio vulvæ manum dimoviſſe, ac diducta mulieris fœmora, quanta pote- rit diligentia, continere, donec extremo ſpi- ritu exhalato chirurgica manu fœtus exertus fuerit.
39. Infantes quoque hiſce& pradictis la- boribus exanimati, ipſa ſecundina, ſi una exie- rit, vino calido miſta, aut calidis linteis aqua lavendule irroratis foveãtur. Et fœmina, poſt- quam prius anifi ſemina& cinammomum præmanlerit, infantem afflabit, aut aqua rola- cea, moſchata, cinammomi& ſimilibus ore detentis afflabit..
40. Si tormina parturientes vexant, per tri- duum abſtinebunt à vino,& ante cibos ſumãt de ſequenti pulvere: ꝶ. nucleorum perſico- rum, dactylorum, nucis moſchatæ an. 3 ni⸗
nis
ſi, qui poſtremo exit,& in pedes procidit, con-
Deff umis, Cnamt aubes giij lacc wexbiberurin Jon adfit in vin
alveriambræ; aͤm non omni eo naturæ(0a quoduſus doc 41. Prodes ſamino, autar vrmelino& ſ ar uodl un, ut proptet dedimoveri vi
admovendum
ſaſusmedio al Glainſerendur reſvehatun(m ueducetet)& un priſtinum . Dolotes mt decodo pul- licrum lauri ſ elis. 44 8 dolc
e regionem il terilie, chame muſis wyriltica

Kaum der
woſto! Vrm nue, n 1, coai Joncten d chirng anu
m ad S icr&n mm mänai do wih a aldi kh
rocr e.Etfom
mi ſt mik cinam ohntr abit,aun
un, cnt aerii& lcl 1
adt.
crimg antes fern wdend SrKanrech — a icleor
umad en iichatean-
4 Deflellense erigenda, 339 vis aniſi, cinammomi, ligni aloès an. 5. olei carabes g.iij. ſacchari q. ſmiſceantur,& fiarpul- vis, exhibetur in jure pulli, ſi adſit febris,ſi verò non adſit, in vino artemiſiæ. Alii addunt huic
pulveriambræ gryſeæ granum unum. Verùm
cùm non ommibus ita ſit conveniens, cuique
pro naturæ ſuæ proprietate exhiberi potetit,
quod uſas docebit.
41. Proderit eaſdem exteriùs inungi oleo ſeſamino, aut amygdalino dulei, laurino, cha- mamelino& ſimilibus.
42. Quod ſi torminibus ita ſit affectus ute- rus, ut propter humorum defiuvium à ſua ſe- de dimoveri videatur, ſtatim ſub umbilico admovendum eſt emplaſtrum ex galbano,
cujus medio aliquid galliæ moſchatæ, aut mo- ſchi inſerendum, curd adhibità, ne odor ad na-
res vehatur,(matricis enim ſuffocationem in- troduceret)& ſtarim videbitis uterum in ſta⸗ tum priſtinum redire.
43. Dolores ſi adſunt genitalium, fovean- tur decocto pulegii, abrotani, artemiſiæ, fo- liorum lauri, ſuppoſitis herbis genitalibus mu- jeris.
44. Si doloribus circa tergum vexetur, fo- ve regionem illam ex decocto abſynthii, ar-
temiſiæ, chamomillæ an. m. iij. cinammomi,
nueis myriſticæ ana 3 S. fiat decoctum. Aur Dd 4 hujus

390 D„De Sanit diftei; erigenas.
hujus loco utere oleo nardino, lilii candidi, velunguento tali: ꝶ olei anethini, chamame.
lini ana 5 j. lilii candidi 3 ij. ceræ 3 ij. fiat lini. men. 4. Si præ flatibus tumuerit uterus, exhi- bent in vino veteri aliquid trochiſcorum al- Kekengi, poſtquam prius clyſmatibus illa in- futiones repreſſerunt. Ventri verò ſum- mitates fœniculi& carui non in- commodè applican- tur.
F NI S
4☛Q 8
NOBE
Aagn
Dn. ESAl⸗ Grunaw? Ccotalis,qu
Tn. MARC ſtatt Trach
gereniſſ.Plee mis& pri
toribusſu
tiſs. Vin ſervandi Dalciu⸗
Utenim

Ann
NOBILISSI4IS, S TRENDIS,
290
4 4„,9
Magniſicis& Conſultiſſimis Virõrs
ac Dominis:
Dn. ES A1R à Brandenſtein in Oppurg/
Grunaw a Knaw/ ſupremi Dicaſterii Ele-
oralis, quod Lipſiæ habetur, Præfecto.
8
Dn. MARCO Gerſtenberg in Schwerdte
ſtatt/ Trackendorff& Schibelaw.
Sereniſſ. Electoris Saxoniæ Conſiliariis inti- mis& primariis, Dowinis, Patronis& fau- toribus ſuis venerandis,
. 2.
L= veritati conjunctum, Geſt illud Poëtæ, Nobi- —liſs. Magnif.& Conſul- tiſs. Viri, Patroni& Fautores ob- ſervandi, Dulciut ex ipſo fonte bibuntur aquæ.
Ut enim aquam in capite fontis Dd 5 cla-
Legans admodum&

39⸗ Spnffola
clariorem& minus turbatã con-
ſpicimus: ſta quoq́; Epore& ju- cunditate præſtare cenſemus, ut- pote quæ recens ibidem naſcitur & proſilit, nec alienis qualitatibus imprægnara exiſtit, quod de tur- bida& impura, tumetiam ea, quę per rivulos& varia loca delabitur, dici nõ facilè poteſt, cùm eertum ſit, aquas à terris, per quas fluunt, alienis tam ſaporibus, quàm eo- loribus imbui.
Eadem planè conditio cùm omnibus artibus, tum inprimis Medicinæ obtigit. Quò enim la- tius à fonte,& primis ejus inven toribus digreſſa fuit, ed quoque impurior facta,& omnis generis erroribus completa fuit. Indicio hujus rei ſunt tot authorũ com-
men-
wintaria& bes ſempe dcliri argr pocratis& mus, cum esſle eſſet. eum perp ceandis vi dligentia qpinhem bus inpri ſophiædt profutura Trophyla nem perdh cuinamea rtprovet re Kipſa bere polle & patroc

lneci ge ub anel E uhd. Tpur ktetian, zden cadh
2 la ℳ— 8 Kle= cim
ätens rqun
m lpe is,u 4 nbui mpag nditbe atb, um m ui i e,&j Irssejüöte grell Ered qu ach Smnöge . 1. comg 1 fuit lnl dnt! Athorüd l
Dedicatvria. 398 mentaria& diſceptationes, in qui- bus ſemper alter alterũ erroris& delirii arguit, ut niſi ex ipſo Hip- pocratis& aliorum fonte bibere- mus, cumĩpſis quoq; delirare ne- eeſſe eſſet. Quod ipſum ego me- eum perpendens, ſumma in enu- cleandis veterũ ſentẽtiis adhibeo diligentiam, minime dubitans, quin hemeeſlucubrationes pluri- bus, inprimis verò ſanioris Philo- ſophiæ Studioſis magnoperè ſint profuturæ. Dumq; hanotertiam⸗ Prophylacticæ Sectionem ad f- nem perduxiſſem, cogitabam, cuinam eandem ſacram facerem, ut pro veteri more& conſuetudi- ne,& ipſa aliquando Patronos ha- bere poſſet, quorum authoritate & patrocinio ad adverſantium- calu

394 Pifkola calumniis vindicaretur. Elegive- rò mihi ad hanc rem Nob.& Ma- gnif.veſtras, cùm probè noverim, & generis ſplendore& eruditio- ne vos multis aliis præſtare. Dum, enim familiæ am plitudinem, vir- tutis& eruditionis præſtantiam, facultarum magnitudinem,& veſtramin gubernanda Republi- ca felicitarem attendo, non poſ- ſum, quin beatiſſimos vos prædi- cem,& vobis cum Poëẽta benè precari incipiam:
Dum juga moutis aper, fluvios dum piſcis aMalut,— Deam thymo paſtentur apes, dum rore ci- cads, Semperx houos veſter; laudes nomenq mane- bunt.
Peto itaq;, Nobiliſs. Strenui& & Magnif. Dn. Patroni& Pauto- res obſervandi, ut hocce meum- exile
alle munu anqzebh
ladq; ſub; quamſub obtred cere veliti „ N. 2
Obl

tem 2 G0 1 in deat Josm⸗ vwobit eu bon dcpin=
N1 und furint
E,
10 74 ur thA n nuutel A 1A unn 1 Str IDn a oni& vand M occe-
Dedicatoria. 39†
exile munuſculum, quantulum- A cunq;zeſt, humaniteraccipere, il-
ludq; ſub veſtra authoritate, tan-
quam ſub palladis cyypeo, tectum
ab obtrectantium malitia defen- dere velitis. Valete-.
V. N.& M. Obſexrantiſimus Johannes Bickerus, Medicus Oſſarienſis ordinarius. 880) 8E&
oHAN-

39 De Janztare
Pe S Er r R.
2 nülsfaſcinaren
XAXANAN4üXN 4λ JO HANNIS B1CKERX
OAEISANI CATTI, ME. Aic 4Oſſatien ꝛfis ordinarii PROPHYLaCTICA SECTIO TERTIA, Oo fomentorum curatione.
———
Lun
6———
CabuTr. Oe ad verſa altri conſtitutione. 1. Hactenus de ea Prophylacticæ parte egi⸗ mus, quę geſtorum erroribus debetur, ſupereſt ut de fomentorum errotibus etiam aliguid di- camus. 2. Fomentorum verò errores ſunt aſtrum perverſum,& elementam cagaſtricum. 3. Si aſtrum ſive cœlum nobis fuerit adver- ſum, illud aut benignioribus temperaturis e Solaribus, Jovialibus& Venereis ſpiritibus adhibitis, moderabimur,&vehementiam ejus infringemus, aut exaltando aſtrum noſtrum adverſum ſuperare cõtendemus. Refert nam- que Porphyrius in vita Plotini, Magum quen- dam& Aſtrologum Ægyptium Heriinagj tale
Deß
ie auid Kow
Nouni animan Hole ſuum. E Acamiaa, qux eni,eo tempol feueris ad ſex 4. Qullber ſee, quod cc luæ faveat, poſt hens conſtituta porat medicar gacd natutam queſic hujusde terz inclemen⸗ iptione vineli Deeſe
1 Cagaſtrun
mettaimpurist madus m it Queided avia
dochrigendar
4. Aeris gla oſent bus cotri luga vitetur, qr deſt ni peſtit
nnr.

21 R
Ae
ſenſus faſcinaret, ſed ob exaltatam& excelſam
Plotini animam conatus fuiſſe retottes in au-
1
entora 2
derſaat Dhan udoerl lden
A d er
3 dedenua
deumen KJerumn
bru 7 W ctes luni dement a alltricut alwcd ven böfdent . denigt n rempen nlde 7 Neres ſi Ladm„Shewennr urenl Haſteum ſu arcid I. Kefen ann c,Magung em. nor feliu
Deflectente erigenda. rale quid Romæ in Italia tentaſſe, ut Plotini
thorẽ ſuum. Ego verò aſumenda ſuadeo me- dicamina, quæ virtute Joviali& Solari pol- lent, eo tempore compoſita, quo Luna à coitn Veneris ad ſextilem Solis aſpectũ feſtinaverit.
4. Quiliber autem ſtudioſus ſanitatis edi- ſtet, quod ccœlum, quæve conſtellatio vitæ ſuæ faveat, poſteà quando eadem conſtellatio benè conſtituta& fauſtaappropinquat, com- ponat medicamen naruræ ſux conveniens, quod naturam à corruptione tueri poterit, at-
que ſic hujus beneficio cœli inclementis& ad- um verſi inclementiam infringet& narurã Acor-
chptione vincdiicabit. CXPux II. De elementorum cagaſtro.
1. Cagaſtrum elementorũ eſt, quando ele- menta impuris tincturis inquinantdr, urt ani- mantibus in ins degentibus reddantur noxia. Quæ ideò animantibus in iis viventibus ſeda- lô corrigenda veniunt.
2. Aeris gtavitas laculento foco ex benè olentibus corrigatur,& ſuffitibus ædium vel fuga viterur, quam prima æſtate ſuſcipere po- teſt, niſi peſtifera conſtirutio maturare co- gat.
8. 2 1 6 5 4 ‿

395 De Sanitate 3. Siexanni conſtitutione atr intempera- tus evadat:tali præſervatione ob ſtandum, quæ
potis erit quamq; tempeſtatem pro corporis craſi conſetvanda emendare, præſertim ſicor- pus cum tempeſtatis exceſſu conſentiat. Jeyozrow. L Nuibuſdam terra plagis contingere ſolet, ut atr vel proprer loci conditionens, aut cali in- clementiam, ſemper gravis, obſcsrus Inebulo- ſus exxiſtae, praſertim matutino tempore: unae co rpora ætredini Eim puritatibus vbn oxiared- duntur Quod ſi eveniat, ꝛunc domi manendlum eſt,& aer habutationis accenſo igne& ſuſfumi- giu corrigendus. Si vers propter negoria publica 1d ſieri non concedatur,& tamen indee ſunutatis jattura ſentintur, ſum ex ea regione in ſalubri- rem ſedes trausferenda eſt, id quod comm adiſſi- mè incipiente æſtate pærficitur, tum rnim aer ſa- lubrior,& Solin diſcutiendu nebulu potentior. Si verdò atr aliäs per ſetemperatus,& purus pro auni tems peſtate corpora tantùm afſicit, talis diæ- ta ineunda con veniet, qua corporis craſin à qua- uus aniis conſtitutione vindicare apta ſit.
Gapuxr III. De hyemis prophylaxi.
1. Hyeme plus cibi aſſumat,& minus bi- bat, idò; meraciſſimum. Prandium ſt ſiccum ſine
Deße ine anne& po ultêxus calekad pciüs quam
1 Labores Kreleres, Aco admodumma 1 po ſſunt.
„. Siin pale utatur.
4. Quorum teer nmenle vo
Sicui ext vois content toinde ortam laceendumeſt büextremitate prids hauriat.
5. Sireftig felerit, memb kaä enim ftigus oleoirino,Cha dem allumasy peſe, mynhad rern promoye⸗
7. Hyems ſer:na eltatq ta, quam cæte a Georg.

an Deflectente erigendan. 299 dan line carne& potione, victus totus eſtoſiccus, anp en en auſterus, calefaciens: panis multus, obſonia aſ- allen 3b a ſa potiùs, quàm elixa, ſorbitiones parciſſimæ.
i
8
a&c releres, à cœna in tepore tardæ& matutinæ Jer a„ admodum multæ, tum nocturna itinera ſuſci- amn er hhae pi poſſunt. n 4a A 3.. Siin palæſtra ſe quis exercuerit ac lavari eng an velit, ftigida ſe lavet, ubi alio exercitio calida b uratur.— a 4. Quorum corpus inclinat adhumidum u ter in menſe vomantꝗ. 5. Si eui ex frigore raucitas contigerit, hane 4 vocis contentione arcere ſtudeat: Tuſſim ve- i di wa r inde ortam ſanat ſpiritus cohibitio. Si iter mardan mni faciendum eſt,& metuit frigus, oleo euphor- u has mnin biüs extremitates illinat,& vinum aromaricum eaſmnd diſuem prius hauriat. megkatg dea. Sirefrigeratus ſit,& in locum calidum Sadt rume venerit, membra prius aqua frigida perfundat. di Swau,dn Eaà enim frigus extrahitur& remittit, poſtea latemu adam ſan oleo irino, chamæmelino,&c. inungat. Tan- unienut, eenuni dem aſſumat vinum dulce,odorarum cum pi- heannas enaegu Pere, myrrha R& theriaca,& bens tectus ſudo- rem promoveat. -at n nn 7. Hyems ſaluberrima, quæ tranquilla& Nhen u hln ſerena eſt, arq; tum eriam ommia, tam animan- z tia, quàm cætera naſcẽtia, juvantur: unde Poẽ
wedin d mat, AÄ3 eepu q Wan tal. Georg.
in r mmdh era. Ee
hyeme⸗
2. Labores multi, deambulationes acutæ
*

oo De Janitale hyemes orate ſerenus eAricole, byberuo lætiſſima pulvere furra, Latus ager nullo ſe tuntum Mifia cultu Factat,&s ipſa ſuas mirantur Gargara meſſus. Se HOILIOW. Du ventriculi noſtri ob aerus ed cœli mu- mationem varis aficiantur, ut Hippecrates de aere,aquis& locs teſtatur neceſſariò pro anni coſtitutione eam dittus rationè ingredemur, qud caloribus commodè&æfrigoribus nos opponami, uxtn Frippoeratem ²ρ ναιμ. jam verò bH)- berna anni conſtitutio, cum ad frigidi& humi- dum uclinet,& corpora noftra ad illã tempeſta- tis chariomiam conſtitutioué deflectere cogat, ne- Qualis tẽ ceſſariò diærà calidà& ſiccà, ex vino meraco, 8 ehy. aromatibus, aſſis car nibus, aore cale facto& ſimi- erno diæ-, 2a lihus corporis nôſtri faluté defendimus. Ab oleri- biu verò, partum quod nimium humeltent, par- tum quod ob Hyemalium ſiderum vim non ubiq, Haberi poſſint, abſtinendum putamus. Porrò evplicandu hoc loco, quomodo fieri poſſit, ut, cum hyemualis tempeſtas ad frigidi& hbumi- An diſponat, ventriculus tamé plus cibi conficiat, ni tamen calidis potius quam frigidis juvatur? (uius ſané Problematus reſolutiouem vera har- monia macrocoſmi nobis exhibet. Sicut u. in ma- crocoſmo, propter viciſſitudinéè& legem præſcri- pram calor ſeu balſamus, Jui æſtate diſperſus erat in ſuperſiciem, ad centri fugit,& in intima terra b ben
DM enntraliaſe reci alciorͦ fiunts yrofunduteh
labalſamus ha
Amteriora uiſ lurafiunt,& leute rewnpeſta tratesaphot.j caludiſſmosaſſ Seddica. Aiuu, cur cibi: Quuniam in hj Hetet interiora u humiduor,) u diatã reßſt nentu ulerem vnando tum fnxido& hun haſamum noſßt mchatiunu pen dioru oopiaan nin atempeſtan nexin libro de
fimum edere,
piiſeora alimen Huniea tem o poratum co. iluiu, ſhnen
ubus Fuhlm

41
a een
Mro⸗
uach aſn uhs e darm Cmfuud ufe ret, Jert. Mal ven cuſi lih ca dbid& HAmt 4Aca K ſttuſß rani i& Aſmam. r us M rm m henal vim mn r d utamu
cuisd annali Mall ten 4 fuaat veumd A Aelumn ddds it n ft „Prduns tuum, is 1Wube. a mnir n n 33 1,1 tkaeti „um dzGus
Gru 2. M 74 74 uuc ☛
Daflectente erigenda. 404 penetralia ſe recipit, unde fontes, ſpeluncæ cella calidior es fiunt radices creſcentium ſe abdunt,& in profunduretrabuntur, ut vitæ ſuæ conſulant:
W= lea balſamus hominus è curcumferentia corporis Vilcera
ad interiora viſtera ſe recapit, quæ hoc pacto cali- hyeme ca- diora fiunt,& plus cibi conſiciant, quaàm præce- lidiora. dente tempeſtate fecerunt. Et hoc voluit Hippo-
crates aphot. 15. ſ. i. dum ventres hyeme& vere caladiſſimos aſſerit.
Sed dices: Si hyeme& vere ventres ſuni cali- Objectie. diores, cur cibi non conveniunt frigidiorer? E. Quoniam in hyemè, quam vis balſamus corro- Reſponſio boret interiora membra, tamen ſanguis procrea- tur hum idior, propter aeris& cæli peuetratiam, eui diatãâ refiſtimus. Idcirco ſi humidlioribus ali- mentis uteremur, ccli& aeris impreſſionem ad- juvando, tum ſans corpus noſtrum ſupra modum frigido& humido fluctuans ſanguine tandem balſamum noſtrum deſtrueret. Atq, ob idem hu- Hyeme mecltationis periculum major cibi ſiccioris G cu plus cibi, lidioris copia à nobis aſſumitur, ut minus itamu quam po- niti à tempeſtate ledamur. Hdeò venerandas Se- aas fumen. nex in libro de ratione victus, hoc tem pore plu duß. rimum edere,& minus bibere præcipit, unde co- pioſiora alimenta,& qua difſicilioris ſunt uige- ſtionis, eã tempeſtate eatibenda veniunt. Et quia ob pororum conſtipationem minor in corpore fr reſolutio, ſine noxia paleſtræ sxercitium a fortio- ribus& athletis comumittetur.
Ee 2 CAPux

4⁰½ De Sanitate CArur IV. De ratione victus tempeſtate verna i·nſtituenda. 1. Senſim ab hyemali diæta ad veracceden- dum: actum labores derrahendi, quia major incipit fieri reſolutio, cibisq́; mollioribus& aquoſioribus utendum, lactucà cum oleo& ſale. 8“ 2. Deambulationes à cœna detrahendæ plures, pauciores manè. Maza pro pane offe- renda,& olera cocta ſumenda, obloniia elixa aſſis adæquanda: Parciùs edendum quam in hyeme.—
3. Hoc tempote alvus purganda, ſanguis conſuetis detrahendus,& quæ ad renovan- dum balſamum faciunt aſſumenda, in quibus nimirum virtus primi entis ſe fortiter oſtert.
SeHOzZIOV. Ver quas 8 lcut veruo tempore, quando Solad nosrever- murtatio- ◻ titur, terra, qud hjeme concreta erat„in pu- nes corpo- trem rurſus reſolvitur glebam,& colliqueſcit: ri inferat. ita hominis corpus à rigidiore conſtitutione in- delicutiorem tranſit, viſcidi& concreti humores tartarei, qui tota hyenie ob ambientis atris vim collecti fuerunt, colliqueſcunt& diffunduntur, quoniam eo tempore ut plurimum natura eirca ipſarum digeſtionem occupata eſt. Hine muliæ ſiunt mutationes morbi& ſanitatis in wnuia b alii
Do
i labie& yt na ione purga-
Vchemenuiſ uuj ſanguinis, ehiin nobit, ba duvusredit, enerunt H ſtra conatum ſalum aifenn ugrediemein. inarunt, ſingi enloin uus qun e ſenniburide hantur, Ee pr ttinis aut ſey Kol vernum at
hantur autem
ve ſelieiter Lu rung poſſidents um yarabentuy it aut yrn etzjuſ ſe: recigieham tur valerian 7 mi tantundem. me licina mißt 6 nec louum ren ſenti⸗ auri ſn mer iurii& ſi dät. dühcun

30
d ene ut
dem RAtn 5* c5 das deacd 5 lenn
vunaciu Nrxnk rrpimi e da
Sczi Ger unun, Stln 4, at, A vraum nunen., GA anurin uh eunft nui cun uaben S lienut ur, alig dG Afn — Auun Na uuus. tf.. Bn
1 ut Ei n9
a. dn
7 cuatioue Pur gautur.
Deflectente erigendna. 353
glii ſcabie& puſtulis, alii alvi&s ventriculi eva
Eehementißimus verà ſolet in vere eſſe mo- tus ſanguinis, fontis vitalis& balſami radicalis, uhi in nobis, haud aliter ac in magno mundo, re- divivus redit Sol. nde hballami reſtaurationem invenerunt FHermetici Philoſophi qud vit uo-
Ktre conatum promovere, eamg, in plura ſecula
ſalvam diſferre poſſent. Id autem tentarunt Sole ingrediente in Arietem& ad ſoſſtitum uſq; con-
Renovatie balſami Hermeti- corum.
tinuarunt, ſingulis matutinis medicamina exhi-
bendo in iis, qui mediam atateꝛn attigiſſeut. Iu ſe- Heſcentibus idem Sole Librã ingrediente molie- bantur,&s pro natura medicaminis ſingulis ma- tutinis aut ſeptimanis illud porrigebant, donee Sol vernum attingeret aquinoctium. Compone- bantur autem illa medicamina reſtaurantia Jo- ve feliciter Lunam intueute,& domicilium fi- xum poſadente, id, vol Luna vel ſove. Ula au- tem parabantur ex iit in quibus Solavig& fovia- lis, aut pro cujuſvis natura balſamus abuudabat ſic: recipiebant aſtri meliſſeæ partem unam, ſbiri tus valerianæ partem dimidiam, aquæ cinammo- mi tantundem, ambra g. j.& miſcebant, de qua medicina miſta bibebant ſingulis matutinit, do- nec ſignum renovatæ juventutis ſe proderet. Alii ſentiis auri ſmaragdi, veratri nigri, antimomii, mercurii& ſhmilier idem praſtare contende- bat. Alii, cum viderent animalia quadam quot- Ee 3 annis
Varia me- dicaminũ balſami re novationi inſervien- tium ma- teria.
—— “

4
Niperæ.
Haleyon.
1
4u⸗
eit alud Poeta:
Dae Janitate aunis ſenectam abjicere, novamp, induere, ex it iis medicamentum ejuſmodi deſumi poſſe arbi- trati ſunt, in quorum numero est ſerpens, de quo
Crudelis divi ſerpens novus exuit annos.
Inde plura de ſerpentibus, præſertim de viperis, oufecerunt in hunc uſum modicamina. Etſans Tl'dd 110 z Potròunquite
qui Chymicis organis ſerpentum carues eupera-
rum intelligo) meliori modo trattarunt, medica- men tam egregium inde eduxerunt, quam uis
von tam gracilibus, quam abeſis aptum, ut inde
pe ii, quori ſanguis&balſamus ex luus Neapo-
uitanæ virulentid corruptus eſſet, ut omnandò de- Hus Aunäus, refere
ſperarent, in integrum reſtituti fuerint. Halcyoa
quoq, avis, quia quotannis pennas abucit,& no-
Tias Alumit fragrantemqg, ſpirat odorem, qui et-
iam moſchi aut ambra,ſſpuritus æquet, praſtantiſe ſeictatem, eu mn moſ aſſparitus æquet, preſtantiſ a g
ſmam renovandæ juventutus Medicinam ſup-
peditat.
.* Verum cum viperætum ob nauſeam, cm ob
occultam proprietatéè non omnibus con venirent,
nec halcyon ubiq, ſuſiceret, aliam viam ingrééſſi
Philoſophi animalia& volucres dome ſticas, gal- linas gallos, capones&s ſimiles tam diu renovan-
ribus eduliis ſaginarunt, donec poit plumas vete-
NAXeuoratio Sepe autem uſu venre ſolet, ut verva unpahe b te hat
ræs depoſitas, no vas iterum induerent: Quorum uſu poſtea voti compotes fatli, ab'jedtis pilu& excrementis, integram juventuté conſecuti ſunt-
herrenovatid QMccudat; ſcd
zuoniam vern
Hauurilſn Frum demun fino fendaus
pocrates libro
bi zant waln tatones 44 n tniu intam v
muſt eſtas, it
nuſationa den
uis uno tantun hi ſaboraba,
ſer tatem, eoo
ui erimun2 e intum mio
Suulatſe
X nium ſuype
Nerbauylane! eo iempore er, Hm ab hyema ietpentinaa

n. An
*
nrĩ duns Tmu
N8 e a3.
man 56 as ufam ſnuſaf umui
, uaun
arnanis nu Nluu
an ꝗ etbau
ryread emihudn
41 ſ tumm
iunan e Scrädm,
u,aens dtmmäu
iu tninc Aurzul 4,A arindunn s 2eKl, 2,u A auutieuni 1ss W,Kwu
28 ſuccedat; ſed poti , quoniam ſatas viciſſitudines,& digeſta rempora repetit, i E tum demum de novo moveri incipit, quando rimo fundatum fuit, quod ipſum Divinus Hip-
. nn, 1 beu
Deflectente exigendaæ. 4⁰
ee hæc renovatio in quibuſdam worporibus non balſami
As inſtante ipſo die natalitio, non ſem- „ per verno
temp ote
vernum ſidus corporus obſer vat ſuas
pocrates libro de partu ſeptimeſtri cognovit:
Porrò nquit, anno finiente multi quidẽ mor- pi Bunt, multæ etiam ſanitates, juxta temporis
rationes ad menſes& ad ſingulos dies. Dr enim in tam vaſta mundi machina modoò hyems, modèò aſtas, ita quoque in par vo mundo eadem, mutatione⸗ deprehenduntur. Sic Antipater O- domius, referente DValerio Maximo; ſingulis an-
uis uno tantum die ſemper, quo genitus erat, fe⸗ bri laborabat, cumꝗ, jam ad extremam per veniſ-
ſet ætatem, eodem die vitam fiuivit. Ita quoque meuſe Auguſto Cardanus ſemper male habebat,
ut plurimos menſe Martio languere videmus.
Quæ omnia ex propria interioris aſtri revolutio- ue, totam microcoſmi machinam disſponeutis, procedunt. Quoda.eſculenta attinet, ea ver ipſum ut plu- rimum ſuppeditat. Succus u. Veniens in novas herbas, planè balſamici profert cibu: unde olera eo tempore erumpentia nova magni mundi vita perfuſa, commodiu: aſſumuntur, ita tam 6ut ſen- hEm ab hyemali diata fiat ad vernam declinatio, ne repentina ciborum mutatio nobis eficiat. Ee 4 CAFuT

De Seeate CaäApur V. De aſtatu propbylaxi.
1. Hactenus de vere; ſequitur æſtas.
4⁰06
2. Eſtas ſaluberrima eſt, quando maltum
Favonius ſpirat.
3. Hac tempeſtate cibis mollioribus& paucis utendum,& maza magis pro pane, po- tibus mollibus& aquoſis, prandio modico, etiam jentaculo& merenda: Fructibus vel ci- bis frigidiorihus liquidis euchymis.
4. Potus inter edendum ſir ſatis largus, ſo-
mnus à prandio levis, per diem minus bibar,
niſi corpus ſiccitate laboret, olera acida„Ve- nus rara.
5. Laboribus, curſibus ac exercitiis levibus utatur, deambulatione in umbra, à cœnatan- rum ſurgendum, minus deambulandum, So- les vitandi& ftigora tům manè, tum veſperi.
6. Hocsempore juvenibus bene carnoſis,
oleo inunctis ſub meridiem utile eſt, toros mari vel flumini inſilire,& natando ſe exer- cere.
7. Si quis Sole aduſtus ſit, locis aeri expo- ſitis decumbat,& faciem, manuh ac erura frigi⸗ dã perfundat.
8. Si ſitiat, recreet ſe aquã frigida.
9. Si iter ſuſcipiendum in Sole ſit, inungat ſe oleo violaceo, caput& corpus muniat con- tra radios Solis.
10. 51
9
0. 8* e d radiGto olec ororum alen
7 iu, qu unt, liq li ineundaca na dicedti, rubit. Etqu nie unuuin Pergiur,& pücat,hit ut quonia plur miſtauration e parum ez calore ſuxer⸗ eꝛg, dilutior (dulus, quc omhſirexers am bulatione lroſo nemare (aroßu iliu von duntur, nat ka enm 3 vemg, corp jellit. Vota⸗ nn ſunt aſſ
1 unilſeori

aidan al Aarer andakant unba
mni emmbuln Kingoct en mana trnpord e du he dr 10 nem unktt mini int Spemara
asSoleu aclit, ochi da K r unudaca lu
daneact t Süliit uſcyic&.2 in Solel 1a 2 Sofpuc 9
Deflectente erigenda. 407 10. Si ex Solis aduſtione corpus ſqualet, prædicto oleo curabitur, aut lotione ex aqua ovorum alembico deſtillata. FCROLIOW. 2 Fius, qua de hyemali diana ſuperius expoſta ſunt, liquidè conſtare puto, quo patto æſtiva- uus ineunda conueniat. Ea autẽ gradatim à ver- na diſcedes,& pro tempeſtatis declinatione va- riabit. Et quonia hoc tempore balſamus, qui hye- me unitus in interioribus latebat viſcerihus, di- ſbergitur,& ad corporis circumferentiam ſe ex- Eſtate cor plicat, fit ut corpus paucioribus replenaum ſit. Et Pus mini- quoniã plurima ſolet fieri corporis reſolutio, qua Mu replé- reſtaurationem plurimam deſid erat, ideircò ſæpè um. & parim exhibendum eſt,& quia ſiccitas cum calore ſuperat, unde ſſtis premit, petsone largiore eag, dalutiore utendum, liquidis& frigidioribus Eſtate lar edulius, quæ facilè à balſamo ſuperari poſſunt, gior& di- omiſſis exercitiis, corpus inſtaurandum eſt: De- lutior'eſto ambulationes ſub umbra in viridario aut um- Ptus. broſo nemors.
Crruoß verd juvenes, quoniam nervi& vVaſa Lavacra fri in ill non facile ab ambientis aerus frigore læ- gida æſta- duntur, natando ſe exercebunt in aqua frigida. te conve- Ea enim poros apertiozes conſtiput, diſſolutio uientla. nemq, corporis differt,& balſamum ad interiora pellit. Vorandum verò es, eos, qui fr⸗gido halneo non ſunt aſſueti, non ſtatim immergendos eſſe,ſed immiſſis prius crurib.& brachuus, poſtea reliqus
Ee pf cor-

4⁰ De Jauitate gorpus intromittant. Obſer vandum præterea, ue laruu Halneꝛ ventis Aquilonaribus nimis pateat. quoniam nimia facta peuetratiane corpus Vehe- menter ledetur. Capur VI. De Autumui propbylactica
1r. Ab æquinochio per autumnum ad hye- mem lentè aczedendum, quo tempore muta- tiones frigotis ac teporis veſtitu craſſo vitãdæ. in veſte exercendum, nec tutũ eſt ſub dio per-
noctare. 2. Exercitia& frictiones cõveniunt, uten- dum calidis lavacris, ſomnus diurnus detra- hendus lucta in oleo, deambulationes in te- pore fiant.
3. Cibis calidioribus minus humicdis uten- dum, bene depuratis,& convenienter coctis.
4. Olerum uſus minor ſit, quam in æſtate fuit.
5. Venus parca aut nulla.
6. Frigus auroræ ac ardor meridianus fu- giendi, nec ſine veſte aut calceis prodeundũ, cibus paulò plenior,& potus parcior exhibea- tur, ex vino nigro minus diluto.
FcnozIlow.
Ac tempeſtate, quoniam ortis Plejadibus 1 Ipluviæ graves, venti maligni& validioras ingruunt, meritò craſſioribus veſtimentis, Se
thecis
De hecb& cale
encumus ne eſtus excue nas& fmuls frullibun ſun uue,mala he cum& pul crꝛeut. Uen perein ian hectempore? Komnus u ralio eſt: qu his G fux hetempus autumuales Mec etiam mundu eni
euſmadii
1. Badc fomentor rium dixin agüexent
2. Peſte iint: Tem Vatunt, ma
aſtas poͤſt

** 4 3 Acrndm 6, 1 9. et.
rrr Kidh rzeenn 8 kracs, n dim
3 anoko, ues lxr.
cauciondd mehunt depucus,& Darnen unrcmi 1a guinn
pecamt d anorr ac ab menin ine ne A eöphet gberiot& Monrcct agona o. Fcrd⁴* N. agean, † An ortit NM Tuns, Wigu On reuſ an ſlimenn
Beflectente erigenda- 4⁰9 tpecis& calc eis nos ab injurid tempeſtatis de-
fendimus, ne ejuſmodi im corpuſculo noſtro tem-
peſtates excitemus, catarrhos, diarrbœas, dſente- rias& himiles. Ideò etiam ab autumn caducis frudlibus ſummoperè abſtinebimus, quales ſunt uvæ, mala perſica,pyra poma& catera, ne cadu- cum& putredini obnoxium ſanguinem pro-
ereent. Meracum itag, vini bibemus olertbusg,
parcius ntamur; famem quog,& ſium tolerare poc tempore vetat Raxes 4. ad Manſorem c. 26.
Somnus verò meridianus cur non conducat, Somnus ratio eſt: quod oppleto vaporibus cerebro, catar meridia- rhis& fluxionibus corpus esntaminat, quibus nsc6.
hoc tempus infenfiſſimum eſt: binc enim poſtea veniens. autumnales morbi procreantur& foventur. Nec etiam contemnenda eſt cura ſtomachi. Im- mundis enim variæ peſtes, variola, morbilli& ejuſm odi plaga evenire ſolent. Cabur VII. De peſts prophylaxi.
1. Hactenus de ratione victus, geſtorum& fomentorum ſecundum ens naturæ ſe haben- tium diximus; reſtat ut de præſervatione con- tagii ex ente veneni aliquid proferamus.
2. Peſtem imminere ſequentia ſigna decla- Signa im- rant: Tempora anni temperiem ſuam non ſer- minentis varunt, maximè ſi ver frigidiuſculũ ac ſiccum, peſtis. æſtas pòſt calidior& humidior fuerit, aut il
pluit

Signa pe⸗
ſtis ex ſu- periore globo pẽ- dentis.
ere De Fanilate pluit multum ſuccedente calore,& ſitotus an. nus ſit Auſtralis, nec Auſtris vehementibus pe- ſtem denunciat. b
3. Si quoq; ventis atr omninò ſiler, aut tur- bidus tenebroſusq́; maxima ex parte eſt, ſi plu- viam ſæpè minatur, nec tamen pluit,& eodem die n4s gus me deſ alternant,& aet modò turbidus, modoò clarus exiſtit.
4. Sequente die mane Sol inter nebulas pulverulentus apparet, propter impuritatem vaporum& halituum. 8 7. 5. Eſtate à pluvia magna ſubitò ranarum diverſi coloris viſitur frequentia ingens quo- que multitudo reptilium ranarum caudata- rum cohætentium conſpicitur; magnus item numerus hufonum, ſerpentum, inſectorum,
muſcarum& aranearum ſe prodit.
6. Si lumbrici populariter graſſantur,& morbilli cum variolis frequentes ſint.
7. Soni item inconditi noctu,& voces quaſi mortuorum in triviis audiuntur, quo- niam aſtra necromantica, dum moventur, ta- les aliquando ſonos edunt.
8. Si annonæ caritas præceſſerit,& abun- dantia ſequatur, peſtem quoque faturam præ- nunciar.
9. Peſtis pendet à globo aut ſuperiore, aut inferiore.
10. Peſtis ſuperioris globi inde cognolſci-
tur,
Dej ur ideliquia um oppo litic uurnas congte leſcat,& eane mptelſiones ſes peltem de n. Aerſu aves relinqut & liquando te lolitæ hum risintereunt ant: Variæ ij niatt volucr piciuntor ga Säͤdenſchw 12. Siver ſtisagri& ſo ræ ructuscit dauum herba malia quaduu raſettim gu ur oe, haar nalirus Kre teræ latere c cila,& ſupta peſtemexele 3. Ab el biſces mali ſi
baludes fœtia

udc. 4 ldre:, 8 ₰ b
ne i pluri Hes nün 8 6 a e ndo tepot I ann erum d ur,m Wſoaum, un A. Knncat Knodh mhric Eutet gule nmoll„ peesll. iem ic ernoch, nocuw it tepaudionu decdnad m moten doſonost M
nar an rcellert g
engettt que tlumn pedia 10 aullpein
üpei db ude eug
Deflectente erigenda 211 cur, ſi deliquia luminarium,& infauſtæ ſide- rum oppoſitiones præceſſerint: ſi nempe Sa- turnus congrediatur cum Marte, Sol ſæpè pal- leſcat,& eandorem annittat exiliterq́; luceat:
impreſſiones igneæ, cometæ ardentes,& ſimi- les peſtern de cclo minantur.
11. Aer ſubluteus eidetur& pulverulentus,
aves relinquunt niclos ſuos,& avolant à nobis. & aliquandò volatu decidunt,& altum vola-
re ſolitæ humiliùs volant, montium a ccolæ ci-
riòs intereunt, quàm qui in convallibus habi- tant: Variæ infuper& peregrinæ ad nos ve- niurit volucres.inprimis verò agminatim con-
ſpiciuntur garruli Bohemici: Noſtrates vocant Seidenſchwentz.
X
12. Stverè à globo inferiore immineat pe⸗ dignn ge. ſtis agri& fontes fumant graviter olent,& ter- ſtis ex in-
ræ fructus eitò putreſcunt fungorum& fœxti- feriori glo darum herbarum copia ſcatet, pecudes& an- bo pendé malia quadrupedia catervatim ubiq; pereunt,“
S.
præſertim quæ humidioris temperaturæ ſunt, Quanam ur oves, hauriunt enim eitiùs impuros terræ animalia halitus,& reliqua troglotyda, quæ in cavernis peſti ma-
ebn
peſtem ex elemento terræ minantur.
13. Ab elemento aquæ provenit peſtis, ſKi
piſces mali ſint ſaporis,& moriantur in fluviis, paludes fœtidi fiant,& ſtagna obſcœnos vapo-
terræ latere conſueverunt, deſerunt ſua domi- 8is cilia,& ſapra terram ſublimia petumt, atq; hæc 2,

gigna pe-
2ʃ2 De SJauitate
res exhalent, exctementa deniq; ſpumoſa, pu⸗ ſtularum more, aquis innatantia ubique con- ſpiciuntur, vulgò vocant Sterngeſchoß/ arg; rum morbilli& variolæ ſolent populariter graſſfari. 14. Proveniunt quoq; peſtiferæ conſtitu- tiones à cauſis particularſbus, quę non univer- laliter inficiunt, ſed tantuùm familiam aut do⸗ meſticos, uti Venetiis ex aperta capſula ab ex- teris delata, quæ continebat peſte infectas ve- ſtes: Aliquando à cadaverum putredine con- tingit, aliarumq́ rerum corruptione, ut ex cor= ruptis locuſtis in Ethiopia factum eſt. Sed quia ad univerſales præſervationes non perti- nent, nec peſtes ſunt, ſed peſtiferæ tantùm con- ſtitutiones, hic eas omittimus. 1f. Peſtis ex ente præter naturam accidit, ſ
ſtis ex ente voces nocturno tempore inlolitæ audiantur,
præter na-
ruram.
quas ab inviſibilibus necromanticis aſtris mo- veri Paracellus contendit. Ego ſæpe ejulmodi
Undevo- ſonitus& voces à malis geniis excitari ctedo, ces inſoli- dum enim Dei irum præſentiunt,& de futuro tæ peſtem hominum exitio gaudent, tales aliquandò ſo-
Los.
denuncião nosedunt, quibus homines in nocte terrent, uales ego hac æſtate, antequam peſtis quæ-
dam Miſniæ loca invaderer, hic in media ſæ-
enocte audivi. De hiſce ſonis dicunt vulgoò:
Es hat ein Weheklag geſchryen/ es wird ein
Sterben kommen. Hoc iplum Divinus Hip-
pocts-
De
ocies eogno drinibus di fiit, qux wedia die co plendoremt verlum tetra annos perai dos ac preci preternatur la ex elemet tenpote ſac gem boltra nemà Dko gnis univer turali cauſa qra DIus linquentese natdralibus patentes vir ccli&elem coigit 16. Aliaf ni ex vilæſa Demones? ptdcedat à bes, elemen auſem ſine qu; illis ſpin Uiconbus m

dd 1:, umc terun utd i ih e 4 a mettales d 2 unhn feltes une aem Saiceusomi n. trrentept Snun derno tenp t alltenn nuüdidan S ancsth an an ler mcesimal ue exchut Deitmpe n, Ai eno guu a saldun gudesdof Dortocer bertas nanne rlocaipes 1S icin lei ahni Del 25 diccben
1
Dael den’em
mn Sermi ii
Deflectente erigenda. 4 83 pocres eognovit, dum peſtiferis hiſce conſti- tutionibus divinum quid ſubeſte ſtatuit; qua- lisfuit, quæ Juſtinianm temporibus, ubi Sol media die cwœlo ſereno ita defecn, ut vix Lunæ ſplendorem ſuperaverit; ex Ethiopia in uni- verſum tetrarum orbem diffuſa, quindecim annos perduravit,& tandem lupplicarioni- bus ac precibus deſiit. In peſte quoque, quæ prærernaturam contingit, nulla evidens cau- la ex elementis præcedere ſolet, ut Davidis tempore factum eſt,& quæ Ezechiam Re- gem proſtravit, donec precibus vitæ dilatio- nemà D ro impettaret, nullis præmiſſis ſi⸗ gnis univerſalibus. Non enim pender à na- turali cauſa, ſed ab occulta& invifibili vi, qua D Eus ſupremus noſter parens nos de- linquentes caſtigat, quamvis interdum etiam naturalibus utatur mediis,& haud aliter ae patentes virgis in caſtigandis liberis, ita Deus cœli& elementorum cagaſtro peccata noſtra corrigit.
16. Alia peſtis ſpecies præter naturam eve- nit, ex vi læſæ imaginationis, cujus cauſam ad Dæmones& incantamenta referunt, quæ cùm proce dat à ſpiritibus in elementis habitanti- bus, elementorum quoq; ſignaturas gerit. Ea autem ſine permiſſui Dei non fit. Utitur nam- que illis ſpiritibus interdum Deus, tanquam lictoribus magiſtratus.
17. Por-

di exponunt,& radiis reflexis Lunam ejusque radios per ſpeculum contaminant, unde ſæpe
Peſtis ſeu peſtifera quædam conſtiturio pro-
creatur. Sed quia ens naturæ participat, inter
venena& aſtrales infectiones, tanquam ex his
miſta, numeratur. Quomodo verò per ſpecu- lum à Luna mediante homunculo peſtiteram conſtitutionem certis perſonis inferant, nolo
tecenſere, ne malitioſi occaſionẽ inde ſumant,
tale quid perpetrandi.
De maturanda fuga.
3 A A 1 2 „1. Si itaq; talia ſigna apparent, citò fugien-
dum in— regionem, quę habeat al- tos montes, infectis locis contrarios. Vitentur loca, quæ in aſcendente& ejus horoſcopo cũ infectis conveniuntB. 8 2. Dumeſt in itinere, caveat, ne per loca infecta tranſeat,& noctu iter faciat, nili ſit ple- nilunium, quod humcctat& purrefacit. 3. Si afferatur aliquid ex locis affectis, chi- tothecis tractabit,& ſi ſint edulia, abluantur
diligentiſſimè, exiccentur, coquantur& de-
ſpumemur. 4. Tar-
*
aliora vent
colatum rob
4 Si vers
iicte globo vemola, ſep
prelentim in macerantur.
—
z. Erld- & lufiribus
phute vivo, baao, maſt
ſecuenti co
phuris vivil ponac. 3a migio.
he preſen 1. Qud
facilè corree
Deum lequ 2. Ac pri
Kam vicorun
eAur ne propt

Wdem cen mi k ne malnod tone u CLru Denata ☛ fun ag nalet T arta agn un 1m gae eh ntechsle d attatics en accadet 2 s hol
wremunt. mekmin ageſeat, N)
1
en,Knd 1 facihſi
ecodbun Edkpüuxi
ferund: Tocöattl
nctabi,& ar eduli,¹.
dne, cich W coquanm
4F
Deflectente erigenda.
4. Tardius redibit,& in iis locis deget, qui ſpectant in Orientem Solem aut Septentrio-
nem, aut in faciem ingruentis peſtis contra-
riam, ubi maximam ſenſerit ſecuritatem ex in- colarum xobore& bona conſtitutione.
5. Si verò in vicinia permanendum eſt, loca altiora ventis pervia incolet, ſi peſtis ab infe- riore globo procedat; valles verò& loca ca- vernoſa, ſepulchra, paludes omnes evitabit, præſertim in quibus linum, cannabis& ſimilia
macerantur.
6. Et ſi domum jam ſit rediturus, ignibus
& ſuffitibus prius purgabit ex urina hirci ſul-
phute vivo, aſa odorata, ſuccino, myrrha, oli- bano, maſtiche, opoponace& ſimilibus, aut ſequenti compolitione idem præſtabit: x. ſul- phuris vivi b j. olibani 3 viij. myrrhæ 3 iij. opo- ponac. 3j. aſæ fœrid. 3). miſceantur pro ſuffu- migio. CApur IX. De præſervandu ius, quibus domi ma- nendum eft.
1. Quibus verè fugere non datur, nec aët facilè correctionem admirtit, his ſecundum Deum ſequentibus prophylacticis ſidendum.
2. Ac primò quidem purgamema omnia, tam vicorum, quaàm ædium cloacæ, evacuen- tur, ne propter putrida ſtercora lues incremen- tum

416 De Janiltate tum accipiat,& diebus fingulis in publicd ad veſperam ignes quaàm plurimiex lignis odora- tis venenlo reſiſtentibus accendantur, cx funi- Perino, fraxino, pino,abtete, Hauro,aut injician- tur in ffammam abſynthium, ruta, falvia, atte- miſia, roſæ, cupreſſus, myrtus, laurus& limilia. 3. Proderit& tormẽta bellica pulvere pyrid impleta, abſq; globuiis, frequemter explodere. 4. Canes& feles omnes interlician tur, quia è domo in domum infectiones deportare ſo- lent. Refert Alexander Benedictus, Medicus Veronenſis, in regione Taurica contigiſſe, ut orta fuerit ſæviſſi ma peſtis, quam cùm Medi⸗ cus ejus loci reprimere non poſſet, ut finem in- terficiendi feciſſet, tandem viſum ei eſt„Ut ca- nes omnes interem pti paſſim per vicos abjice- rentur, qui putrido& tetro odore cœlum ita impleverunt, ut prior peſtifera putredo hac quaſi ſuperata hominibus exitialis eſſe deſie- „rit. Namut interdum venenum veneno; ita quoq; putredo putredine, ut Zoar obſervavit, ſuperatur& corrigitur. 5. Conventus frequentiores interdicendi, ne quicl edile putridum ſit venale, curan- dum eſt. Teſtatur quippe Julius Cæſar de bel⸗ lo civili Maſſilienſes gravi peſte correptos, in obſidione obeſum hordei& panici exoleto- rium. Quod idem& à recentioribus Medicis obſervatum eſt. Meminit enim& Hollerius 608
De
608, quiin 8 dacti fuerun dilt, ut cru nein aliis ci isexempliss lubens præte 5. Aerne ſtussſto. O rredinem in faclè impte alicmm, cajus daiin Apol arcimn apetu truerat, urte qua patulæ dem lue inq delata, Itali bispattemo j. Aer ſi⸗ carduseſt, puntedini,qu 3. Rardy colo,& lier guim Solo lam diſcuſle arcijus conl jejuni,jeiun ſus& opuim nulaſuo loe

d K g. 1
Degan 4 apah
1l drüidenrd 224 dan — Ir— dar G 65 4e unan 4 Btna dem„ 1 lunt
RKionn 1 t Sdic glaheà L
dren gena Ab.— 8 e di rttin a domun 1
— Srnes 4 nAleud. ed in regr Jiaati renüm. tA ant
8 8
atepune S land kaftet, a1 1 iünen anterewpi d rnperſn apun X eodotec n, pi keu m ern homit& S xtul
1 6 6
Amterdud um ven
cdo purret OeZoaroh Xctu
nenas des etes iotai letie pert amit remke
citur quj ias(aul
ulene Welterone
ddeiam a pancet Aulem&„otioribbl
1 ““
ac. Met cui&RG
Dehledtente erigenda. 412
(08, qui in no frumento ſemipurrido veſci
coacti fuerunt, in communem morbum inci-
diſſe, ut cruribus vacillaverint. Idem quo- que in aliis cibis corruptis accidere po ſſe,mul-
tis exemplis& hiſtoriis prébare poſſem, niſi
lubens præterirem.
G. Aer necnimis pateus, nec nimis angu- ſtus sſto. Ob anguſtiam enim quieſcit,& pu- tredinem in ſe recipit. Si verò nimis patens, facilè impreſſionem defert ex uno loco in alium, cajus exemplum nobis exhibet miles, qui in Apollinis templo Delphico ſpe lucri arcam aperuit, è qua aërexiens, ita compu- truerat, uttotam regionem peſte affecerit,& quia patulæ erant regiones vicinæ, omnes ea- dem lue inquinavit, donec per totã Græciam delata, Italiam poſtea, maximam q́; rotius or- bis partem occuũpaverit.—
). Aer ſiæſtuet, temperandus ſemperq́; ſig- candus eſt, quoniam ſiccitas inimica tam eſt putredini, quàm humiditas ip ſi familiaris.
8. Rarò prodeundum, idq́; tantum ſereno cœlo,& ſi exire coguntur, haud prius id faciãt, quèm Solomnè prorſus obſcuritatẽ& nebu- lam diſcuſſerit. Vicent hominum turbam, aut arctius conſortium, præſertim ubi adhuc ſunt
jejuni, jeiunus nunquam egre diatur, ſed pran- ſus& oprimis præſidiis munitus, quorũ non- nulla ſuo loco deſcribemus.
Ff 2
9. Fa-

419 De Sanitate
9. Faciemab eis vertant, quos alloquuntut
& ventum, ſi quis afflaverit, à tergo exoipiant, Carurx NX. De ædibus.
1. Ædes ſint ſpecioſæ, mundæ& pluribus cubiculis inſtructæ, in quæ frequens fiat muta- tio: dum reliqua interea mane& ſero igni ex odorata materia purgentur, maxime tempe- ſtate pluvia acnubililia.
2. Ad ignem non accedendum, nili frigns
ſit, aëre æſtuante, ſi ignis accenditur, ſemper poſtea iterum refrigerandus eſt, ut tem peratus evadar, atq; ita ſemper alterandus ab exceſſu qualitatum. Nam partes, quæ calefiunt, ſemn- Per attrahunt magis, unde metuenda conta- minatio, deinde exacuit quoque ignis ſangui- nem& ad contagium præparat.
3. Gubicula, ædes, lecti materia odorata ac aromatica ſuffiantur,& odoramenta tempe- ſtati contraria uſurpentur, ut ſi æſtas ſit,& ca- lot ſuperet, cubiculorum gratiam cuſtodient cydonia, mala odorata, malum medicum, vio- læ& roſæ diſperſæ, acetum item roſaceum pa- rietibus aſperlum cum camphora.
4. Si verò caput grave eſt, aut fluxionibus opportunum, tunc à vehementer odoratis ab- ſtinebis, quoniam caput nimis ferire ſolent,& ejuſmodi fluxiones concitare, quæ poſtea mo-
leſtiam
Def am lais del lebilitate ſle J. Sierd ntio, fumun ſalvia, juni milibus.
6. Veſtim exwateria lia iioſe, ex cori omdia, excep um ili com
[Corium Kclètranſpiu corpusaltera verbis ſatis e menti lepe at quæàcorrup expitationes lantes conta huiſe conſtat. menaflunt 8 gium vetuſtar ne qud polte thor ſt Hier. foſſaaliquar kenn, quæfo fuerant⸗bai inde ronfece erhaarunt.

d
8
7
d Ter, 4 da 3 6.
5 4 Taeg
4
r. nlen 8. nncnt m Namg e Walh Runr mags 1e menr endecra 3ocle . D ul m.
bica xdes Mreruan aluRancur,* kamem eruupet au lettai , cbdicnot entam a aalaodoru rmmed dipere t ur emtolce veromcu e on.
cerdcpe alt fu nanc S Tenkerocor nnc d züfeüiel Inionsiq Hegußs
. wal
verbis ſatis explicari poteſt, quantum detri-
Deflectente erigenda. 419 jeſtiam(uis deſtillationibus inferre,& corpus
debilitare ſolent.
. Si verò ſit hyems, aut frigida acris conſti- tutio, fumum ex odorartis calidis accendito, ut ſalvia, junipero, ligno aloes, cupreſſo& ſi- milibus.
6. Veſtimenta nec valdè calida, necgravia ex materia fiant ſpiſſa textaq́ preſſiùs, nec vi- tioſa, ex coriis hircinis aut cervinis, ex ſerico omnia, excepro holoſerico, item ex camelo- rum pilis contexta.
[Corium ſpifſum eſt, nec tamen grave, nec Quantum facilè tranſpirationem atris concedit, eujus vi detrimen- corpus alterationem ſubire poſſet. Verùm nec 4 ex veſti-
us ſæpe . proveniat. menti ſæpe attulerint veſtimenta. Ea namque, quæ à corruptis ge ſtata fuerunt, ſudoresq́; aut expirationes corporis exceperunt, facilè ge- ſtantes contaminabunt, ut ſæpiſſimè factum fuiſſe conſtat. Similiter materia, è qua veſti- menta fiunt& conficiuntur, labem& conta- gium vetuſtare contrahit, aut alia quavis ratio- ne, quà poſtea corpus corrumpit. Nam, ut au- thor eſt Hieronymus Cardanus de ſubtilitate, ef- foſſæ aliquando ſunt è terra capſulæ pannis re- fertæ, quæ fortè propter bellorum calamitates fuerant bditæ, unde omnes, qui veſtimenta inde confecerunt& geſtarunt, brevi animam exhalarunt.
7.Sæ-
Ff„
“ ſſſͤſͤſſſ ““ 2]2 4—
88

429 MDe Kanitate
7. Sæpius mutanda veſtimenta,& luſſitu
corrigenda, præcipuè induſia,& corpori pro xima, ne impuritatem& labem contrahant. Induſia lota prius, ſtillatitia roſaruma qua ma- defiant, ſi æſtas viget: ſin frigus, ex materia cali- da, ex decocto ireos,& aqua angelicæ.
8. Veſtibus reliquis, qua madefactionem non ferunt, adhibeãtur ſuftus, pro anni tem- Peſtate& corporis temperamento.
CaAanuxr xXIl. Da diæta reliqua.
1. Diæta reliqua in tribus conſiſtit: i. ut nec calorem reddat auctiorem, 2. nec immodicè bumedet, 3. nec multum cogat reſpirare. Nam quæcunque ſiunt calidiora, putreſcere poſſunt,& conta gium attrahere; frequens ve- rò reſpiratio, cum aerem copioſius attrahat, cordi& membris vitalibus periculũ minatur.
2. Plus igitur quieti, quam exercitiis dan- dum.
3. Ambulatio lenta ſit,& loco temperato, igne aut ſuffitu purgato: ſi locus ſit ſalubris, ſub dio, ſin ſuſpectus, ſub tecto amplo,& ma- ior ratio habẽda loci‚ in quo exercemur, quàm in quo quieſcimus. Hora exercitii eſto matuti- na, poſtquam Sol vaporem nocturnum planè diſcuſſerit.
4. Cavendæ choreæ publicæ, ſaltariones& surſus.
— CAPur
D.
De alim
1. Quon nandis aquæ ed eius cotte
2. Aqua cdriigenda parando,& tibus in eae
3. Cater liate& qua rempetame
4. Atid Kodorifer da, faciliac
„ Lanis ta,& ſim nonſterco⸗ zimelt)ae rem collec
6. Haic aut belca⸗ gelet, opte durno priy
b duo coc
7. Inte bit, ſivide rrendum

Anaddanuc= An * 1 X r Tan nemnane ſ a Sicchn
Karxint a ex 4 nele, 1. 4—
e emem
abelwo en 2.locor in por W lben 1 nücpeceg Ar koam bbeibch Kelun niekms A citieb Sundn no
nmitdct 3 lice,ſieu
(
421
Deflectente erigenda. CAPux XII. De alimentu pro præſer vatione eræ- parandis.
1. Quoniam in omnibus alimentis præpa- randis aquæ uſas ſolet eſſe frequentiſſimus, id- eò eius correctio inprimis neceſſaria.
2. Aqua igitur pro potu& cibis parandis corrigenda eſt, decoquendo, deſpumando, ſe- parando,& auro⸗argento: chalybeve canden- tibus in ea extinctis.
3. Cæteraalimenta temperata ſint& qua- liate& quantitate, niſi tempus aut proprium temperamentum aliud ſuadeat.
4. Arida edulia fint, omnia locis alrioribus & odoriferis nata, nonnihil etiam acerba, aci-
da, facilia coctu& euchyma omnia.
z. Panis ex tritico locis Soli patentibus na- to,& ſimile ad cereviſiam frumentum ſolo nonſtercorato(quia minus putredini obno- zium eſt)horna aut bima ante peſtilentem ae- rem collecta.
6. Huic pani interdum adiiciatur hordei aut ſpelcæ portio, ut eò meliòs ſiccet& tefrĩ- geret, optimè fermentetur,& ſale condiatur, turno privato coquatur,& ligno puro, iamq́ biduo coctus molliuſculus edatur.
7. Iaterdum quoq; pane bis cocto uti lice- bit, ſi videlicet plus ſiccandum,& minus nu- triendum eſt, quia non facilè putreſcit, ſed
Ff 4 pet

De Janitate⸗ per integtum annũ durat. Azyma verè omnia & cruſtis incocta fugienda ſunt.
8. Fermentari quoq; panis poteſt adjectis aromatis, cinammomo, macere, garyophyllis, angelica, helenio& cæteris in pulverem reda- ctis,& certa quantitate aquæ ex lilio convall. miſtis.
9. Aquarum etiam delectus haberi poteſt, ut ſi peſtis à ſuperiori globo immineat, pluviæ, ſin ab inferiore, putaneæ vitentur. Fontana nõ prius hauriatur, niſi Sol radiis ſuis omnes ex-
halationes conſumplſerit, deinde coquatur, ur dixi,& ritè corrigatur.
CAbpur XllIl. De carnibus.
1. Carnes ſint ex ſicciſſimis, quales ſunt eo⸗ rum, quæ in montium jugis& Alpium paſcuis vagantur,& radicibus odoratis nutriuntur: caro verò animalium, quæ in locis paluſtribus degunt, vitetur.
2. Aut etiam arte ſiccare poſſumus carnes: Suilla ſalſa& macrior prius frixa ex aqua&vi- no partibus æqualibus, mox craticula toſta, tum inciſa& condita acero,& ſaccharo demũ aſperſis.
3. Vitulina aſſa& prius modicè ſalita ex omphacio eſa.
4. Cuniculus tenellus, lepuſculus.
5No-
422
D
z. Voluct Lleiimè vol eiimpendet motantes,u- tales. gallin his nigtæ. omnium ca
6. A neant, exce & jallinamm
7. Omn
mote propt geuntia.
8. Eſta
ſuetudo al
potibus,pi
tior: ex ma
centes, mu rhombi l cini gobiot rathuri.
9. Exfu cius mulla buspuris, qviahume teinporibu
10. Hy bele& pau omphacioc

8 ℳ u gaz li, eicocſumpi ddea dcangau. CAr in „ Ded u.
aimer Fisqul vmonnu K pu „K ndicd katu In mimlum, Axulocät neun.
ream me eollumdt AK nrot mirxaelm du lb X cnaida AKcadea ag⸗Kliccha
& n modiil
och alura Sifulalu
Defledlente erigenda. 42⁷ 5. Volucres, ſipeſtis à globo eſt inferiore, altiſſimè volantes& nidulantes: ſin Aſuperio- re impe ndet, propiùs tertam volantes& com- morantes, ut perdices, phaſiani, avicule nemo- rales, gallinæ juvenes, quæ ova pariunt,& ex his nigræ, capi juvenes,& pulli gallinacei: omnium carnes recentes ſint,
G. A viſcerihus internis omnibus abſti- neant, exceptis hepate& teſticulis gallorum & gallinarum.
7. Omnia ſint aſſa potiùs, quàm elixa, hu- more proprio ac ſuo porius, quam alieno tur- gentia.
8. Eſtare à carnibus abſtinendũ, niſi con- ſuetudo aliud ſuadeat& etiam reliquis tem- poribus, piſcium ſalubrium uſis eſto frequen- tior: ex marinis ſaxatiles& ſquamoſi, aſelli re- centes, mulli, erythrini, bugloſſi, paſſeres, rhombi, lupi, mugiles auratæ, phycides, cora- cini, gobiones, merulæ, paguri, turdi, pſittaci, trachuri.
9. Ex fluvialibus: trutta, ſalmo, umbra, lu- cius, mullus barbatus, carpio, aſtacus, ex amni- bus puris, atque hi magis æſtare conveniunt,
quia humectant& refrigerant: pelagii cæteris
temporibus,
10. Hyeme aſſi aut frixi in craticula ex pi- pere& pauco cinammomo, vel cæpa, aceto& omphacio edantur.
Ff 5 Eſta-

424 De Sanitate⸗
11. Eſtate elixi ex petroſelino, ſale pauco, & oxalidis aut aranciarum ſucco, ova gallina- rum recentium ſorbilia condita, aut araucia- rum ſucco.
12. Elixa omnia commodè præparantur ex aqua legitime excepta& correcta, ut ante diximus, cui tamen in cibis coquendis adjici Frei Portio quæpiam aquæ atractylidis pro libitu.
CArufr XIV. De fructibus, oleribus, bellaris,&s⅛α
1I. Ex fructibus dulcibus caricæ tantum& paſſillæ conducunt, horarii corrigantur cæpe, porro, pipere, croco.
2. Sumantur fructus& olera prius cocta ſub meridiem.
3. Ex fructibus acidi ſunt aptiſſimi, ut mala punica acida, vel acido duleia,& medicoru m genus omne, calidioribus tamen menſa prima & ante cibum, frigidioribus verèò menſa ſe- cunda utere: pruna acida, poma curtipendu- la, ſorba, meſpila cydonia, pyra hyberna. Se- cundis menſis comede juglandes recentes, avellanas, amygdalas& fructus duriores, ex le- guminibus fabas, freſſa,& c. ex ciceribus piſa, lentes; addita oxalide, petroſelino, croco, ci-
nammomo atque cremorte in cervieulo traje- cto,& iterum cocto.
4.Ex
4. E 0! velaliquate & cichorio buscocts
D ago, bog ipinell figida& menta,th) 6. Ole pila ptius pillus, tap Onnes co 7. E ex pulpis caro, vij mo, ſanta 8. Ca vter coct dävel auſſ diaranqht
gatur. 9. Pir
2
I. Si 14
genda ſt

4.
. b .. huides dl arie
4 doducunt AM. onnpa 1
,“„
o. 4 2 4 en.— dnnrur Fu, 2okun 4 4. A 3 4 ducdos aci 1e apilli 22 2 ac, relacidi K. 2,&m “ dre caldocd: zpenma dam, kei dncs feron 8 ere e ma cl . 1 4⸗ 1 vepiach K frahhte nerls cong af landest
arngs Musdlit
bas, kel B ex cicet dcaon ſelino,
„ voupec on cerrial
rum cocco.
Befledtente erigenda. 42†
4. Ex oleribus acida conveniunt maximè, vel aliquatenus amara& oxypara, ex lactuca & cicho tio, endivia, oxalide, portulaca& limi⸗ bus coctis& ſale aſperſis.
3. Qupvis anni tempore conveniunt bor- rago, bugloſſum, cichorium, endivia, oxalis, pimpinella parva, olera acida hyeme, æſtate frigida& humida: ſic in juſculis hæeme ſalvia⸗ menta, thymus, roſmarinum.
G. Olera ter aut quater laventur aqua te- pida prius, quàm uſurpentur: aſparagi& lu- pulus, rapæ, napi, paſtinaca, cæpa, raphanus, omnes conveniunt.
J. Æſtate conveniunt juſcula glaciata tam ex pulpis carnium, quàm piſcium, condita ſac- charo, vino albo, vel aceto, croco scinammo- mo, ſantalis,& c.
8. Cappares ſale conditi,& aceto priðùs le⸗ viter cocti, olivæ, condimenta ferè omnia aci- da vel auſtera, niſi ventriculi frigiditas impe- diat, atq; tum aromate aliquo vel menta corri- gatur.
9. Pinguia vitentur omnia.
CAPur XIV. De potu& purgatione corpors.
1. Si cui aqua pro potufamiliaris eſt, corri- genda eſt ea ratione, qua ante explicatum eſt.
24 Vi-

426 De Janitate
2. Vinum eſto aquoſum, tenue, ſubrubrũ,
odoriferum& album, modicéè auſterum, niſi ſenectus aliquod meracius poſtulat.
3. Hydromelad acidum vergens.
4. Cereviſia medicata, in qua radices oſttu- tii, garyophyllaræ, ireos, cinammomi, autze- doariæ deferbuerunt. Alii carduum benedi- ctum, roſmarinum, abſynthium& ſimilia ce- reviſiæ injecta macerant,& pro potu utuntur.
5. Ptiſana calidioribus naturis conveniens eſt, quæ ſpiritus vicrioli guttulis aliquot acidi- tatem acquiſivit.
6. A paſtu, qui ſitiunt, ſyrupum de ſucco acetoſæ bibant, ex aqua corre cta, aut julapium roſatum.
7. Potus ac eibus ſolito parciot ſit, ſi eſt de- jecta appetentia, condimentis excitanda: je- junia non conveniunt, quia acuunt ſangui- nem.
8. Jurulenta plurima vitanda,& parcius bi- bendum.
9. Cibus ſaluberrimè in tria aut plura tem- pora partietur: jentaculum, prandium, me- rendam, cœnam, ita ut ſæpe& parùm ſuma- tur.
10. Cibus eſto bene maſticatus,& potu uberior.
If. Si alvus aſtricta ſit, catapotiis alexiphar- macis promoveatur, horula ante cœnam. 3 12².Su-
1. Sude
prcyocand
33. Man dum, aut 9 co pus den 10 acea palu
14. Ca bdowmade, latendula,
i. Pede ſalicis atunc jecto.
16. Ver quoq; die- verò ſuppt
17. Sor loagiſſimu gato.
18. Exal tascum exii lbetum&. langainem Preſſionesr
19. dan plendusin qui verò ſu ctionibus ic
20. 82 Pllneipio,

— E .— * — ¼ — —
4 8 au, qutti 9
dank eLa ban
Saccde d Stcioti eota, cond 2 ct exdian carcninnt S acum
—
nrplin ails Kmm.
4
claderim en aautpi du: ſenuch E randin ruam, ia— Kpaiin
ds clbo bef Mr iicatus,3
mikitiſ aeotisden werr. nnteccanl
1
Defledtente erigendao.
12². Sudor ſpontaneus nec inhibendus, nec
427
provocandus.
13. Manè corpus leviter manibus frican- dum, aur oleo chamæmelino inungendum, ſi corpus denſum ſit: ſin rarum myrtino, aqua roſacea pauca miſta. b
14. Caput conſuetis eluendum, ſemel he- bdomade, lixivio ex odoratis, olibano, lauro, lavendula, roſis,&c.
15. Pedes decocto rolarum, foliorum vitis, ſalicis, arundinis, chamæmeli& pauco ſalis ad- jecto. b
16. Venere rarò urendum, fortè ſeptimo quoq; die vel rariùs procorporis natura, non verò ſupprimat eam nec provocet.
17. Somnus eſto ſatis prolixus, nocturnus,
longiſſimus d cœna, cubiculo prius ſuffitu pur- gato. 18. Ex animi pathematis mediocris hilari- tas cùm eximia animi ſecuritate. Ita enim cor liberum& motus vitalis concinnus non facilè ſanguinem commovet ac turbat, aut ad im- preſſiones recipiendum ſtimulat.
19. Sanguis redundans ſectione venæ de- plendus in iis, qui aſſueverunt& ferre poſſunt: qui verò ſuſtinere non valent, jejuniis& fri- ctionibus idem præſtabunt.
20. Sanguinem evacuaturi faciant id in principio, cùm primùm aer luſpe ctus eſſe ce-
pit,

22⁹ De Janitate
pit, Luna plena(ſi fieri poteſt) primuch à dex- tro, mox à ſiniſtro latere: modus ejus ſit, ut corpus onere liberetur.
21. Si corpus cacochymiæ particeps ſit, la- xativis purgandum, quibus incoctæ ſint radi- ces endiviæ, cichorii, angelicæ, oſtrutii, aut fſo- res botraginis, fumariæ, bugloſſæ& ſimilcs pro corporis natura.
22. Pilularum communium uſus eſto fte⸗ quens: R. aloës optim. Zij. myrrhæ elect. 3. croci Orien. 3 b. lilſi antimonio cotrecti gr. iiij. ambræ gryſeæ g. j. excipiantur ſyrupo de ſucco acetoſæ,& formentur, aloë& lilium antimon. purgant& mundificant, myrrha putredinem venenatam arcet, crocus& ambra corroborat:
atque ſic ad hujus normam plura componere pPoteris remedia, quæ corpus non nimium agi- tant,& putredinem arcent.
33. Sumantur autem in crepuſculo diei, ventriculo ieiuno ſingulis hebdomadibus O ii. vel Z i. in novem pilulas partita: primo die una lumatur, tertio tres, quiuto quinque aut con- Tra.
24. Sialvus valdè ſit aſtricta clyſtere uten- dum,& urina moveatur(corpore prius purga- to) ex diurericis levioribus, præſertum baccis iuniperi.
25. Admodũ cacochymici cauterxio actua- li, aut potentionali vulnerandi.
v“ 26. Cu-
16. Cutis balneis, utli oppiletutq
2. Ging & pahno al param deci eitri naribur
28. O58 da cuitanti-
2). O & poma afo penſicollo aktio tem cortc. citti ſantelonon Zi. Lot. ch phoi. Di. cu rolatum ſole
30⸗ Hybe h.ſtſtacis ca mom. macis an Hiemoſch
31 Paup imbutaiden
32. Geſt & ſpiritibus
uncalus, tebro,corall eſicoreli

4.„ A at baito e nüh wriena n.
N areinn ewgi
8. 0 ua
1 W Rada 6 1
1
1
o.
XMmenit e ehh K 4 Abud
1 8
„*
1 p 41. mncltcg t Naſe w ae S abun
eeinlo laran
,
Au not. Pur cd — ene 1 Doauuca enem
A 4 34 B 4 cle Dhen.
“ 1 ſ
ee doma. 4
orem pflat. Dlldh
4 4
erones, aen julngreu
1e 1ds* cackt
iumo) poregel-
ncics leri pcrlern
nollact cicalterol
umil Ke
J29 26. Cutis aſtricta corrigatur frictionibus& balneis, ut libera ſemper ſit tranſpiratio, ne aet oppiletur, qut peſtem in nobis efficit.
27. Gingivæ ac dentes omni ſorde careant, K&L¹ panno aſpero aur dentifricio mundentur:&
Defle tente erigendæ⸗ 5
parùm decocti foliorum lauri, aut corticum eitri naribus hauriatur.
28. Os& facies ſæpè abluenda aqua frigi⸗ da, cui tantillum aceti ſit admixtum.
29. Ofaciant mala aurantia, citria, rutam
2
31. Pauperes ſpongia ſucco rutæ& acete imbuta idem compenſent.
32. Geſtentur præterea, quæ occultis radiis
& ſpiritibus vim veneni frangunrt, ut ſunt car-
unculus, qui cordi amicus eſt, ſapphyrus ce-
rebro, corallus hepati, hyacinthus ventriculo,
& ſic de reliquis. b 33. Hy-

430 De Janitate⸗
33. Hydrargyrus avellanæ incluſus teſta,& collo appenſus non ſolùm peſtem ex ente ve- neni, ſed etiam omnem malitiam à ſtrigis& lamiis ortam abigit: quamvis viderim geſtan- tes nihilominus peſte correptos fuiffe, ita ta- men, ut nux confracta fuerit,& argentumvi- vum exilierit, quam primum perſona, quæge- ſtavit, hotrore concuſſa fuit.
34. Alii pentaculum hoc componunt: E. Arſenici cryſtallini partes duas, rubri partem unam, ſubriliter trita excipiantur albo ovi, aut muccagine tragacanthi,& fiat placentula, quæ magnetica vi omnia corpori exitialia,& peſti- fera attrahit, præſertim peſtem, quæ ex reſolu- tione ſalis arſenicalis in homine ortum ducit.
35. Præſtantius hoc loco exiſtimo zenech- thon Theophraſti Paracelſi, cujus deſcriptio eſt, ut ſequitur: ꝶ. pulveris bufon. ſiccat. 3 ij. zenith. juvencular. Arſenici cryſtallini, auri- pigm. an. 3 ß. rad. diptam. tormentill. an. iij. margarit. non perforat. 3 j. corallor. frag hya- cinth ſmaragd. Orient. ana 3 f. croci Orient. D ij. moſchi, ambræ an. g. iij. fiat maſſa ſecun- dum artem, Luna exiſtente in Scorpione.
36. Proderit quoq; hircum olidum domi alere. Ejus enim fœtor peſtilentem aërem cor- rigit& ſuperar, haud aliter acteter cadaverum vapor de canibus occiſis in regione Taurica fecit, ut ante diximus.
37. Ma-
1 1. Mal ungelic, ni8e limili 33. Ma panem alli dica quant llaus üimi mento int drachmau riace quog dia ſuflicit lacchari de d. dis mete lucct ratum: ox. aceio priu eleituarian rhodon Al 40. Et ſedibent,; aid capia autelecuan eltnenvir 4, In cunz geren⸗ 4².( cleliæ, Mec olibanum mal icandu

4 fenacil 4 eram aayttallni Sau, u Ldalerwea ranu Nrrungrn S tl z momna eunu
4 .
, pizenu c wo
ds aſcnicls N iinecm Prxſtne e leuitm deoybuati 2,., cuptt muitut: h. e bfoalr meencdu.! te chkb a Aaddj aunnenl- aon peria dullat
nu Ond a 5 Kul
Kchu, unbir 2. vfatmi em Lumed Er.NScoptt dodent ag d uncl ggerimtEtd Seentemn an aperu ul aa clexelei undd9 AIxgole
ote diLn
Deflectente erigendha. 31
37. Maſticanda frequenter ſunt zedoaria, angelica, oſtrutium, cortices auranciarum, ci- tri& ſimilium.
38. Marutino tempore, ſi frigus eſt, aſſumat panem aſſum, vino odorifero intinctum mo- dica quantitate, interdum carica una, nux ju- glans dimidia, folia rutæ quinq; cum ſalis mo- mento in bolum redacta, aut pulveris hyperici drachma una, ſcorzoneræ aut ſcordii,&c. the- riacæ quoq; adultis drachma una, pueris dimi⸗ dia ſufficit, ſex horis ante cibum ex pulvere ſacchari devorata.
39. Si æſtus fuerit, juvabit micam panis ſu- mere ſucco limonum& auranciarum mace- ratum: oxalidis quoque certa folia in aqua& aceto prius merla,& pro jentaculo ſumpta: electuaria item frigida, diatrion ſantalon, diar- rhodon Abbatis,&c.
40. Et hæc alexiteria in quotidiano ulu el-
ſe debent, ut diebus ſingulis manè eorum ali-
quid capiatur, modò pilulæ, modò theriaca aut electuaria, atque ira alternarim variandum eſt, ne uni medicamento natura aſſueſcat.
41. In noviluniis& pleniluniis maxima cura gerenda eſt.
42². Qui ægrotos viſitant, ut miniſtri Ec-
cleſiæ, Medici& chirurgi„ne lue inquinentur,
olibanum ore detineant,& ægro oſtrutium
maſticandum exhibeant, ita futura erit nulla
Gg ex

432 De Sauitate ex peſte inquinatio. ultimæ ſectionis, ubi de cibis ſuſpectis,& ve- neno delibutis agemus, ſelectiſſima contta omnis generis venena remedia& alexiphat-
maca, quorum uſus in peſte quoq; eſticaciſſi- mus deprehendetur. 43. Qui terrore& meru concutiuntut, is mulſculi circum alas& inguina per intervalk tremunt,& ad infectionem diſponun langui- nem; quare iis alexipharmaco ſuccutrendan. Horum unus cùm mihi oblatus eſſet, exhibun ipſi bis eſſentiam fumariæ& angelicæ, ſudavit & evalit. 8 CApur XVv. He corretione aquck. 1. Quod fi regionis& loci natuta ca ſit, ut aquæ ibidem ſingulari corru ptela noxiæ ſint utentibus, tum ſanitaris ſtudioſdò ea aquæ cor- ruptio diligenter emendãda venit, ante quam in uſum recipiatur. Aquas cor- 2. Corrigitur autem aqua varils modis, in- rigunt de ter quos præſtantiſſimus cenſetur legitima de- coctio. coctio, ut nimirum cum ſeminibus anili, feni- culi, coriandri„corticibus cmammomi, aran- ciarum, citri, baccis juniperi, lauri aut ſimilibus pro delectu coquatur,& injecto albo ovi de- ſpumetur diligentiſſimè, poſtea ſinatur refri- geſcere,& coletur à feculentia, atque tum de- nuò calefacta ſumenda in uſum. 3. Cor-
Dabimus quoque in ine
3. Corui
morone: G atu, ſemp quodin fol mus in qu verô ad lat 4 Cor ptaſit N quamqut proſunt, 9q ejugimpur citch imm bæ tarnis: quianony dantaqua gart aqua . dita
ra pingui: enim Cæl eandem à dum quot Piulmwi ſcoſitas il: adliærelcim eibus quo nem vix a loch The dam ſuaſi quem cun
.

(C4 y Hecuxrei Birarn. SRckn 24 Dun
4 6 1 4 Ungulat 2, um knirat
me 4½—·—““ eme *
Itapiaanr
angrrane maüie 3
Ie Sorur
armn ch
ands wme 3 emmn
ern baccsat Neunjadtl »
ducoqaur, an Koaboe
¹ 8 5 rälgeutiid T cä lunr Ceclernrate e„Ander
ane.
enda
† eudusmn
Deflectente erigenda. 433
3. Corrigitur quoq; aqua vehementi com-
motione: dum enim aſſiduò violenterq; agi-
tatur, ſemper deponit fæculentias aliquas: id quod in fontibus celeriter decurrentibus vidę- mus, in quibus aqua gravia ad fundum, levia verò ad latera pellit.
4. Corrigitur& aqua à piſeibus, ſi corru- pta ſit. Nam bonis& puris aquis piſces nocẽt, quia inquinãt& tu rbant eaſdem, malis autem proſunt, quia purgant eas, dum agitant,& de ejus impuritaribus nutrimentum ſumunt: id- circò immirtti debent puteis corruptis pilces al- bæcarnis& ſquamoſi, non lucii, nec cyprii, quia non vivunt in eis, nequt tincæ, quia fœ- dant aquam, ſed ſqualæ& albicilli, quia pur- gant aquas,& tamen in ſordidis vivunt.
7. Si tartarum vehit aqua, ſilicibus& ter- ra pingui alternatim immiſſis reſtituitur: Sic enim Cælar Fridericus, cùm aquam biberet, eandem dà tartarea viſcolitate emendabat, dum quotidie novos ſilices prioribus exem- ptis immitti fontibus curaret. Sicut enim vi- ſcoſitas illa in pratorum rivulis,& canalibus adhæreicit,& ab aqua ſeparatur, ita novis ſili- cibus quoq;ʒ attrahitur.Alia ratione correctio- nem vix admittet. Meminit enim& eodem loco Theophraſtus Paracellus, Italum quen- dam ſuaſiſſe Cælari, ut aquam deſtillaret, quem cùm Cælar ſecutus eſſet, pervenit ad
Gg 2
4 1 8
fœto-
Commo- tio.
Piſces.
Silices.

——
, De Sanitate —* 1.. ere I fœtorem oris, quoniam aqua deſtillata citius 3. fe 1 pPutreſcit, quàm ſi in ſuo ſtatu permanet. bibere og
Aquæ pe- 6. Prognoſt. Peſſima eſt aqua, quæ colore las pilul 3
.„.. ⁸½.. 2. 27. ler jores quæ. alieno imbura conſpicitur, peſor quæ odons dant in quoꝗq; gravedine moleſta eſt, ut& ea. quæ ſœ. A; 1e 8
da alit reptilia, ranas, rubetas, colubtos,&cllbi dcoeue
emeadate.
enim tales aquæ habentur, ibi incolæ graviſſi- mis afficiuntur morbis circa membra natura- uäbloße lia, præſertim circum ventriculũ& jecur. UÜbi werdud verò aquæ minus ſunt malæ, ibi præ cæteris adutellepe membris lien& inteltina læduntur: Et ſi ad-
huc leviores vehit impuritates, tum renes& Det veſica cæteris nihil ſentientib. læduntur. Aqua
ſi ad putredinem prona eſt, raucam efficit vo-.
. uutuda&c
cem& tuſſim excitat. vofen du
Aquæ me. 7. Aquæ quæ leniter fluunt,& herbas nu- t 3
dicatæ iunt olurima dicatæ hiunt,& viri. belte Pixle
triunt plurimas, medicatæ fiunt,& earum viri. N ſi auua
bus imbuuntur, at ea, quæ adianthum, ſiſum, 2 Si we
aut nepitam alit, urinam promovet: quæ cy- 42—
3 n2 rum coagul
perum aut malabathrum habet, viſcera corro- Aoepenet
borat, diſcutiendi vim obtinet,& anhelitum e dle
ſuavem efficit. Quæ junco abundat, ea caput amld
4.. pronatura
gravat, ſomnum conciliat, alvum ſtringit,& belus. 0
urinam movet. Quæ plantagine, nymphæaq;; mahſß b
8 ſcatet;, ſanguinem nimis refrigerat,& ſeminus eide 200l
—„. 3. 4. 6„.
profluvium cohibet. Atq; ita de aquæ cujuſ- doffe cunque loci viribus& differentiis ex naſcenti-
bus,& in ca provenientibus judicium ferre lUlIrumye poteris.,
8. Pere-

—— Lann, d 1.. » calähe 8 1* a. 27, bey den len K in a Ilalna AA 1 P oes beln Nen 1 We ſenlt e Ae de n er nu! 12 d ein Kracm e, auca * 1 uumerc larqarlet= u N Runa me e un Ke dunner a1d JGantn. zuim alt, X X Tomofaa acmaudach nber ſüur 4 7 Mnendi W net, Ar Wudant oma I Arun Na SSPn aoet G M gten eune S ngea i un cohdet 1ℳ deun erh 1 tentübelun ‿ ·- 1
Jel o e 1 jacen
1
Deflectente erigenda. 439
8. Peregrinantes ſi æſtivo tempore aquam bibere cogantur, ut minus lædantur, aſſumant has pilulas: f. aquar allũ 5 x. tragacanthi 35. ſiant pilulæ ſecundum artem ‚de quibus una atq; altera deglurita tutum reddit ſumentem A cortuptela aquæ. Dicunt etiam cæpas aquam Cæpæ a- emendare. Unde incolas vidi, qui quotidie quas cor- aqua pro potu utuntur, jurulenta ex cæpis aſſu- iigunt mere quovis manè, ut eo die tutiores à noxax aquæ eſſe poſſint..
CAPuTr XVI.
De terræ corruptæ prop hylaxi. 1. Si terra regionis ad putredinem prona,
puttida& caduca frumenta,& fructus vitioſos
profert, tum ea victus ratio ineunda, quàm in peſte præſcripſi,& corpus interdum pilulis Ruffi aut aloè extracto purgandum. 2. Si verò cibi è terra provenientes tarta- rum coagulatum participent; præſervabis te aſpergendo cibis ea, quæ tartarũ ſolvunt, qua- la ſunt ſalononidis cryſtalli, corallorum,&cc. co natura tartari peccantis cõvenienter adhi- bebis. Optimè quoꝗq; cibos coques& deſpu- mabis, condiesq́; interdum eos pipere& zin- gibere. PROBILEMA I. Utrum ver ſit reliquorum anni temporum temperatiſſimum? Gg 3 Cum

3—
Sententia ver calidũ
ſtatuens,
( Dmaathore Marco Tulho Citerone 7u,
3
X‿O ſtio ſit quedam cognitionts apperitio, utpvie ex cujus enucleatione exadtiore eie
ognitvozem
conſequamur non iueptum fore arbitratu ſum,
hi uuam atq,alteram contro verſiam ad plenitem Pradictorum cognitionem anne teremò.
St autem controverſia de veris temperamen
to, utrum illud ſit calidum Ihumidum, an ve-
rò temperatum? in tem Medici digladi ducemuns, ut quæ v
qud acriter in ulramg par- autur, quorumn rattones ad- riores videantur, con vmen-
tur,& falſa rejiciantur.
Qui itaq, vernum tem pus caliduns&d humi- du dum dixerunt, his potiſfimum utuntur rationi- C humidũ„
bus: I.
IX
Qudcunq, tempore generationer potiſſi-
& ejus ar. num procedunt, id calidum& humidum neceſ-
gumenta.
ſario exiſtit. UVer
epotiſimum generationes proce- duut. Ergò ver calidum es humidum eft. Pproha-
tio propoſitionis eæx natura geueratsonuis pendet.
Cum enim Vita, quæ venerationue propagatur At plurimum in humido fandetur&s calido, neceſſe etiam eſt, ur& tompus, in quo plurima peraguur generatio, cum temperamento vita conſentiat, ut per illam couſpirationem vita progrediens fovea-
tur,& ad generandum ſtimuletur.
1. Sitemporibus anni humores noſtri corpo- ris proportione quadam respondent, ver erit ca-
lidum& humidum. Atqui prius. Ergò poſle-
rin. Prob. counex. Conferunt enim Medici hu-
morès
moreſcuma
vuam ſaſ
hu ſal vurie
ſal uumin eeu ſilſaccl
pardnt. ſar
dusomniu calai Gſ ſauutin de neceſſari bumidum 7, L arlalant, Tenpore laut. Erge tempeſtate coypus tun ab ſla ten vinglatr⸗ meVeantu.
lictt nimi
A Cs on Dot
tiusex tu Hpy.ſʒ maltosir Hatin ill 17.4 tudtes
3

Ku rlu Cem ueracae. hchan Ar, 1n Ne a(inh 1 1 a fue vün Nen 4u 1 de una danen 8 Wucdan 4 T 8 1n ds 1 eten eh 11 4 hundh r— f h 22 1 4 d er
9 A Juern 4 unn. Marracun 6
ʃ☛ or 5 Jus KNa ae
Kor.,*.
De,u He anun L 1 A& Feuentn tedan u, c ar. Irℳᷣ n Kemnm T' uer cald rrumimt arh er genertam r5 146 M Aont yh
ma bend twr Sl
in unn 8A Hplunns acm eng wito dirsen asbrta ayrrnuin demad Muken.
unpris dumpan eiuas fuud i v Jonden,n . Semuhn Rü yru 5 „sner Wutenin NA
Deflectente erigenda. 437
mores cum anni temporibus, ubi æſtati bilem fla⸗ vam, ſeu ſal nitroſum, autumno bilem dtram, ſeu ſal vitriolatum acidum, hjemi pituitam: ſeu
ſalaluminoſum, verno veròtempori ſanguinem,
ſeu ſal ſaccbarinum, vel vitriolatum dulce com- parant. ſam verò bilis calida& ſicca, pituita fri-
gida& humidla, ſanguis verò calidus& humi-
dus omnium conſenſu ſtatuitur. Vade ſicut æſtas ealida& ſicca bilis naturam exprimit, ita quoq, ſanguis temperamentum vernum declarat. Vn- de neceſſariò veris zemperamentum calidum& bumidum cenſebitur. 111, Quo tempore plures è corpore ſudores exhalant, id tempus calidum& humidum eſt. Tempore verno plures ſudores& corpore exha- lant. Ergò calidum& humidum eſt. Cum enim tempeſtates corpora aftciant& immutent; G. corpus tum temporis ſudorem emittat, neceſ ario ab illa tempeſtate ſic diſpoſitũ hoc faciet:&t quã:- vis æſtate quoq di corpus incaleſéit, ſudores pro-
moveantur, fit tamè hoc per accidens, dum vide-
hlicet nimio calore pori aperiitur, quod de vere di- ci non poteſtcum ſit adbuc frigidiuſculi, ſed po- tius ex turgẽte tu temporis bumore accidit. Hinc Hipp.ſ.ʒ.aph. 6. Si æſtas fit veri ſimilis ſudores multos in febrib.expectare oportet. Vnde con- ſtat in illis conſtitutionibusbumores generari.
IV. Quodcunq, tempus varias eflicit mula= tiones,& plurimas affert egritudines, id tempe- G 4 4 ratum

à
Sententia vertempe- ratiſſimũ
1
s 5 De Sanitate
v
ptionus ex Hippocrate Aeſumitur, qui ſectz. apt.
20. Vere furores, comitiale⸗ auginas, profluvia,
catarrhos Ebujuſmodi ægritudinæs eſſe frequen- tiſimas aſſerit.
V. Denig, adjiciunt rationena ab Aſtrono-
L5 deſumptam, qui ver fieri dicunt, qum Solefl
in æequinoctio uerno. AMui ab illo tompore, dum
ver temperatum eſſe nou poteft. Srobatio aſſum.
adl uos accedit magis maxgisq, incaleſcit aër, do-
nec aſtas zucipiae, unde Veris temperamentum- calidum potius, qudàm temperatum 2ſſe arguunt. t quidem hæ Potiſſimam ſunt rauana&
fundamenta, quibus vernum tempus calidum-
& humidum eſſe perſuadere contendunt. Qui verò his centradicunt, ſequentibus utun- tur rationibus. z. Quodcunq tempus ænt ſalu-
Kartuens, Lerrimum, id omniun est temperatiſſimum. At⸗
qui vernum tempus est amnium ſaluberrimum. Ergo vernum tempus omnium erl temperatiſſi⸗
mum. Probatio propoſitonis inde conſtat, quod temporum mutati
oues morbos procreent, juata
fEipp.. 3-aph. mutatio vero ſit, quãdo fit exceſ-
aatenperaméii. Probatio aſſumpti ex ead. ſect.
aphor. 9. deſumitur, ubi ipſe Hippocrates auin- mnum exitialem, ver vero
nimèe exiriale ſſe aſſerit. kempus eſſet calidum&bumidum, non poſſet eſſe
aluberrimum& mi- fam veroò ſi vernunm-
ſalu
Vauum ehe non pereſt: tu ver varia efiri ſeuube Duaeinnet S pladmda ahere Srurdaer Lide pu
1—
ſum
accidere, ſolſtutium mirjech üt, utyote dat. Uie temperat inter cete
eel. Ete
ſtaltenp lore, tang gu byem fiꝰ Atldt ſau ,qu⸗ miume tre verſian CA dum tamen in prmam: qua uern bumido tun tem

MA Inran, A Uyrruuſ un mya e] ann tu n yu un e m wer mi un dn n — o Pecen Aanal t, uil mai ns Nammmela henar 1 8 Thywrn. alm 1 d bernnnf 1 J7an Fe ſm uiun t Avun uu-,
ximè obnoxium eſſæt.
2. Deinde cum natura ſemper à primis ad ſumma per intermedia aceedat, neceſſarid et- iam dabitur intermedia tempeſtas, per quam ad ſummas& extremas properet. Id verò videmues accidere, dum ab intenſiſſimo hyemis frigere ad ſolſtitium æſtivum prvperat, ubi tempeſtas verna interje cta inter duo extrema temperatiſſima eva- dit, utpote quæ nec planè calida aut frigida eva- dat. Vt enim homo, qui in æquilibrio conſtitutus temperatus cenſetur: ita quog, vernum tempus inter cætera medium, temperatum quogq, dici po-
Deflectente erigenda. ſaluberrimum, ſed maximè marboſum, ut quod putredini, febribur peſtilentialibuiq, morbus ma-
43H
teſt. Et quam vis hoc padto& autumus tempe- Cur autu- ſtas temperata diei poſſet, quoniam à ſummo ca- mnus non lore, tanquam ab uno extremo, ad ſummum fri- ſit tempe-
gus byemis, ut alterum extremum fieret, muta- tio, attapien ob ſummam inæqualitatem tempe⸗ ſtatis, qàæ in autumno contingit, affrmari hos
ratus.
minimè poterit, ut poſtea dicetur. Ad baus cau gententia troverſiam coueshandam dico, veruum temputs authoris.
calidum quidem& humdums dici peſſe, cum- tamen interim ſiutemperatiſſimum, atq, idcircꝰ
primam rationẽ jic coucilio: Reri generationem„Reſponſio quã verno tempore potiſſimum peragi videmus, ad argum. bumido&s calido abſolvi conceda, redit quippe Lſententis
tum tem por usſcalor, redit ſuccus omnibus, tam-
planiis, qudtn animalibu⸗
ur Poeta cecinit- Gg 5
primæ. Ver calidũ & humi-
Ver dum.

7
5
haluecinari pronunci
apud Samintas veruum tempus noſtræ
8 Doe Janitale
4„ 1 17*, 4 4 NVeradeò frondi nemorum, verutile ſylyis, Vere tument terræ& genit
Conjugis in gremium latè Magnus alit magno commiſtus corpore fœtus. Quæ omnua, uti ex caliditate es bumiditate pro- cedunt, ita ean, quog, deſpae, ant caliditatem& humiditatem, qu exce ſſum miatmò admittat, ſed temperis potius comutetur, ne pro fiecunquate Rerilitas,pro faeu monſirã pro ducatur. Thin. fin- Sula, quæ oriuntur Igeuerantur, proprio tempe- ramento douam eſſe conſpiotmun: ita ad eors pro- ereations tempus quogq tempoerarum requiritur. SFi verò quus ultra utigare velit,& exceſſum æaliditatis obtinero coniendet, eum ago manifeſte io, ſiquidem non in omnibus
deſcendit,& omnes
ocus ver ad calidum decliuat, cum iu! appiaà&
b byemus TVationem obtineat, apud Afros verò æſtatus no- hreæ condirionem ſubeat, ita ut non neceſſuridò ca- Adum ſemper apud omnes nationer haberi poſſit.
Ver rem⸗ Temperatum verò apud omnes exiſtere certum peratum. eſt, cum Lapponæ& Jamiutæ h'ybernum fai- 8* 3 1.
gus babeant multꝰ intenſius,& Afri æſtatis ca- lorem ferventior, ut ſemper collatioue facta, ver tanquam medium inter auo extrema tem pe-
uatiſſimum evadat. Si verò eo ipſi tali collatione
ad probandam veris caliditaten& humidita- eem uterentur ium ſuo ſe gladio jugularent, dum id, quod exceſſivé ante calidum& humidam af
firma-
r alia ſemina poſcunt, Tum pater omnipotens fœcundis imbrib ether
—„———
buſen
caluume caldume catia ann Parira humidum humores et, mui tur: cald Luui inter copfftet e Sudor pivis pra humidã eper ton qus ver; tumntur. Can; arg tunbereſſ ccypsrus nanßira Pocratue aum ⁰5. aijipati ru rove jjſo cau leſcunty ciyiose/ ni pluriij
Aiſtatae

nzan ahalng 1 3 2 fa ANAA i ee 4 aunn utiuam 1 Kdmule mnnas peraan e uh n itmett, urt Nrnd inmen aheu, R awIn we hademat derg u rin ten nus asverfa Loau s hyüem tun„adimies] e Afu 4 rexinm: Ar aaluan aun edund& Sernt nenat. 1½ d'fula lm upi 4 A F e An 91 ugulom xrxſuuri A lang
441
Deflectente erigendæs.
frrmaverant, jam collatione facta ſccundi quid
calidum& humidum profiterentur. er itag, ita calidum eſt& humidu, ut nihilominus ſit inter catera anni tempora mediu& temperatiſimum. Pari ratione ſanguinem calidum quidem& Reſp ad II bumidum affry mamus, qui tamen inter reliquos Sanguis humores ſit temperatiſſimuts. Humidus quippe kenenn eſt, quia bilis atra& flava exceſſu ſiccæ cenſen uumorũ. tur: calidus, quonid pituita frigida eſt, ut ita ſan- uis inter extrema conſtitutus, temperameèento conſtet æg uabili. b Saudores verò, quæ tum temporis? corpore co- Reſponſio piosè promanant, verus temperamenln exceſſive ad 111
₰
humidã non arguãt. Collecta quippe excremèia, Cauſa ſu & per totãhyemem concreta in corpore latitarit, doris tem- quæ verno tempore colliquatur,&in fudores Ver- 4 otekes tuntur. Nec inde tamen calor veris exceſſu peo- cans argui poteſi, cum colliquatio, quæ aſt ate cou-
tingere ſolet, ob caloris vehementid excrementa
corporis non iu ſudores colliquet, ſed per inſenſiies tranſpiratson& diſſipet- unde ex aphoriſmo Hip-
pocratus allatb veris tem pera mentu confirmatur,
dum ob temperatii æſlatis calorem vchemens il
diſſipatio inh:beiur,& loco tranſpirationũ ſudo.
res proveuiunt. UVidemus id in currentil us, qui in
ipſo curſus, dum ma ventur,& vehementer inca-
leſcunt, parum ſudanut, poſtquã verò reſederint
copiorè ſudorẽ emittunt„quonid in ipſa agitatio-
ne plurima humoris portio per transpirationem
diflata evauuit. b Qud

Reſponſio
adIV.
Cur multe ægritudi-
nes vere
742.
Quod autem plurimæ muratioues& agritu- dines Verno tempore contingant, ndò est acc:pien-
De Janitate
dum, ac ſimateria morhbi hoc tempare generetur, quippe qua autumuo esᷓh yeme genita in corpore
accidant, atuit,& verno tempore ob motum ſanguinus ir-
Reſp. ad V.
ritatur. Sio ex materia, quæ hyeme concre vit, 7
Vverno tempore coliquatur, deſtillationes angina,
profluvia, gravediues, raucedines& ꝛuſſes gene- rantur: Ex matexia verò, qud autumno collecta fnuit, furores&. atræ bile,&c. procreautur. Si enim materia faroris& atra bilis vere gignere- tur, quomodo calidum& humidum dici poſſet, cum utraq, Bilu ſiccitate excedat? Katio deniq, ab Aſtronomus deſumpta ver- nam dispſitiosem temperatam potius probat,, quam calidam. Quam vis enim Sol coutinue aſcendat,& calor indies magis magud, in vale- ſcat, non tamen excedit, ut in aſlate, ubi maior adbuc& intenſoor eit, ærg ſic inter byemem e⸗ aftatem ver in aquilibrio conſtitutum tempera- tum evadet. b
PROBLEMA II.
Qui fiat, quod autumnus inter duo extrema
æſtatem& hyemem conſtitutus non ſit — temperatus, ſicut ver?
Dtumunus, cum ſit interjectus inter duo ex-
Leremapæſtatem& hyemem, intermedium
temperatum videri poſſet, ex ante allatis à nobis
vâto-
ntiluibiq 4
uuintm0 6 ruͦ habe ma pofſtus teniperatu Hj poerat prior à8 1 dium inle nuunnò v. Yaum
eli yuſſe g Aium inter ſerinam petat, uun ſtat nuß 7 mno pro) fringeren autumnum fngore ad aafrigust gote ad ca canßtetur. culor,qua nattus pan 10/ Umdꝗu⸗ T. Haci in autumn niim per⸗ esi penetr⸗

A)ur ann Abh hr A ij 4 — 3 ane an, Muunn wene Seh Peun
iſue 3 dana N
n ccam A m. Mcuuet ᷑?
14 A in ben de henn Lum„ 1305 Lor Inds ume exted, n t,a dre, 4 Wem — un 1
10n1 l umng mi duoc genen Kn dlt perun e anis rAutnt 1n g avintmu myſc ealau 3
Deflectente erigenda, 443 rationib. quibus vernũ tem pus aquabilem tonſti- tutionem obtinere probavimus. Cum verò aliter ſe res habeat, ita, ut quam vis inter duo illa extre- ma poſitus ſit uutumnus, nthilominus minime tem peratus pideutur, imò maxime exitialis ab Hippocrate& alits exiſtimetur, quà de cauſa prior a nobis allata ratio, qua inter jetum me- dium inter extrema temperuatum diſſeruimus, munind vacillare& cadere videtur. Perdm ut dubium hoc eximamus, dicendum eſt, poſſe quidem auumni temperamentum me- dium inter aſtatis& byemis cuſtitutionem cen-
ſeri, nam& miſtus quidam tepor in autumno ſu-
perat, ut nec planè calidus, ne planè frigidus exi- ſtat, niſi peculiare⸗ quadam conſtitutioner autu- mno propria mediocritaeem llam temperiei in- fringerent. Ea aurem potiſſtmum hæſunt, quia autumnur A calore procedit ad frigus, ver vero a
frigore ad calorem. Jam verò progreſſus à calore ad fyigus bongè eſt pernicioſior, quàm qui à fri-
gore ad calorem ſit, ut Galen. 3. de tuend. ſanit. confitetur. Major euim in autumno meridiiei oſt
calor, hudm in vere, quem deinde frigus mediæ
noctus pari fermoè proportione excipit, unde ma-
ior inæqualitas exiſtit in autumno; qudm in ve-
re. Hac inaqualitate magis corpora alficiuntur
in autumno, quam in verna conſtitutione, quo-
niam per calorem æſtatis aer attenuatus E faclus
est penetrabilis, unde ex tempeſtate imbrium-
ven-

.
28
ventorumg, autumno ſpirantium vebementin
corpora perflantur,& muttationes recipiunt. I. 1
Verna verd c0 2ſtitutio ne, dum 4 frigore ad cah- rem fit progreſſus, aer craſſior eſt,& minus pene- rat. Multum quog. ad hanc inæqualem ais poſß. rionem facere videtur cœælum. Verno enim lem- Pote Sol juxta Apogauns in fine e ius eit, in autu- mno verò fermèé prope Ferigaum, unde etiam, notabilè conſtitutionis verua& autum nalis di- ſérimen oritur, quò minus in vicen resondere poſint.
PROBLEMA 111I.
Urrum majora ſint detrimenta aëris, quàm aquæ 2 Aervitall 8 Iad facultates tam Vitalem, quàm animalem & animali ◻ eckamus, tum ſand atris detrimenta majara facultari videntur, qudm acud» ul pote cujus corruptione magls uo⸗ ranta tam ſubitanea fit in corpore mutatio, ut . ſape cor& cerebrum animalls eo percutiantur, & morte pracipiti intereaut: uade& propter actionüs celeritatem Spropter membrorum, quæ in vadit, nobilitatem aeris detrimenta maxima Aqua mé- vdentur. Si verò meimlaa naturalia,& malt
ralia ma- Aætin⸗ 5„, ernen, 5 2 e etrimeénta cenſenda erunt, utpote ad tranuſedt pr lædik ſe. 2, KePose 1
in corporis noſtri alimentum,&denßior ſit, quam aer, unde aiſſicilem, quæ inde oriuntur, mala diſ cuſſionem admuttunt, ut in hydrope, tumido lie- ne, cacheviu&alius videmun. Verum
Müiiun, magusen)e
Pra natu- Aiuturnitaté perpendimus, maxima quoq, aque
unm
t
ſaluhe& in eduuus? men uoxan undig, nos.
Quom
.
Vanij D
27, forearbiire noſtto exi mui,ea;! Fuimia fu git, uigilias eumtſ vendu artu ꝛauen conm E tarduas
duuras ra mcreme dunturſon acabitt, un Dorti partil Ratulenti.

dam,
uon 3 „
deeun 4 88
7 1 ve
en hee 24 1 4
taun nan 32 42ʃ 2 Trnenn 24½αο ½2¶ ᷣ uf — Vyrema ras 4 ren jerw r rs Kuuden ursh emnn Cen er ah veniu e nen a Auralu- rpendns s. in u ſerdtes Ne zuüta malne a zeriri un, ut M unt n tu, 1 A ape unl aaun A
1
Deflectente erigenda. 44f Vverum aeris nocumentun etiam hac ratione videlutur maijus, quoniam cum aqua jacturam, magna ex parte vitare poſſimus, bibendo vinum, ſalubre& cere viſßam alinndè allatam, quam uus in eduliis conficiendis eauti cogamur, aeris ta- men noxam e vitare nullo modo poſſimus, cum-
undiq, nos cangat,& a aobus ins piretur. PROBLEMA IV.
Quomodo ex mutatione aSris corpora
noſtra immutentur?
Donia de mutatione corporis, quæ ex tem- rha⸗ ametria oritur, hac tertia ſectia-
ue, pracauenda diximius, non incundum
fore arbitror, ſi quo palto illa immutatio corpor⸗ noßtro ex tempeſtate conutingat, hoc loco ſpecule- mur, eag, breviter ſic habet. Siccitas tempeſtatis, Quomo- Fuimia fuerit, corpus extenuat, ventrem aſtrin- do ſiccitas git, vigilias introducit, quia cerebrum non hume corbus im atur, muſculos, tendines ac lgamenta, quæ mo- mer. endis artubus inſer viunt, debilitat,& obaridi- tatem contrahit unde motuss ſequitur iueptitudo S& tarditas.
Contra ex nimia humiditate ſuperaute, corpo- Qomo⸗ ra incrementum ſumunt, lubrica ſolutag, red. do humi- duntur ſomniculoſa unt, deſtillari ones præterea ditas. a capite, unde multa mala variis ac diverſis cor- poris partibus incumbunt, t umorses adematoſi s fiatuleuti.
Ex

do calot. humorum ſequitur diſſtatuo, unde& ſpPirituum/
Quomo-
245 D⸗ Sauitate
Aiſſolutio expeitanda, alq, ſi diutius perſtiterit, bumores in corpore adurit,& guaſi calcinatu- ue falla in ſalis naturam vertit: unde humorum omnium adrimonia, colliguationes, alus proftu- Via, inteſtinorum difteultates, fanguinus fluores, eryſipelas, Frigus verò corpu, reddit attonitum immo⸗
do trigus. Bile, oris iufert zorturam&nervorum contra-
ctiouèm,&c. eAdi, bi tempeſtatum exceſſus, ſtaliquando 2onjungunt ur, facils quoque complicat as pro ſua ditpoßione affectiones in ferunt: uta Corum ſen- eimur frigidum& bumidam, Boream ver' fri- gidum& jiccun, Sut ſolanum calidum& o⸗ cum, Auſtrum verò calidum& humidum, Juibus qui diatius perſeveraveriut pro ſua Aatura mutationem facient. Potiſſima enim tempeſtatus conſtiturio ex ventorum inibi ſlan-
Quomo- nium proprietate gubernatur. Sic flante Auſtro,
do Auft corpora immuret.
Et auditu& viſu reddimur obtuſiores, capite gra- vamur, torpemus& viribut reſolvimur. Atira- Cto enim aere oraſſo, humidog, in cerebrum, ner- vorum fontem, ubi repletis impuriore ſhiritu ventriculorum cavitatibus, bumeſcere hcbeſce-
reg, omnia ſenſiteria neceſſum eſt, unde viſus, auditus mentisque acies remiſſior conſequitur.
Quomedo enim ſpiritus, animi inſtrumta, mu-
3 nia
Ex tempeſtat⸗ Verò calidiore, primum nimis yiure ſu SRruluſtre
leviofem munlur? ries, a9 Lon jecot veh⸗ corpus are ocuu Juod racem abl ad uſhira fenipulm ra, min de vers al citatibus fieri, quia Halu natu & Wenetr. poſſunt, i Perlacun umpoe fjen.

uerei vſa E, cuez Nm fuuc Nau 9 a 3X hu aen, La Araa 1n 1e K gn 1 Laa han deuen unſa unrad vurun ur unn Ar fun rddm ae rt, auC anmn. 3u Kiinanm 7, 4 Minyn 1 aeneim erut ic, m3 ne4 R Ailr ußs rin ufuni
Deflectente erigenda. 447
nia rectè ſua exercebunt, ſi non exiſtant limpidi Silluſtres? aut quomodo mentem extollent,& leviorem facient: Ii ipſi madoris gravitate oppri- muntur? Sequitur igitur inde neceſſarid ſegni-
ties,& corporis lauguor. Sic veuti, qui calidos& Quomo- ſiccos vehunt vapores, ſi paulò magis excedant, do venti corpus arefaciunt, alvumq proptereaà conſtipant, calidi&
oculi quoq monſus ſenſim accipient,& circa tho- racem dolores procreabuntur,& ob ſiccitatemò, ad ins pirationis 6 ex pirationis motum de biles ſent pulmones, inſirumenta verò reliqua rigidio- ra,& minus ad laborem ſequacia teddentur: un- de vers ab Hippocrate ſcriptum habemus, in ſic- citatibus ophthalmias& articulorum dolores fieri, quia ob calorem& ſiccitatem humores in-
ſalus naturam verſ, acrioresq; facti fluxiles&
& penetrantes fiunt, atq, ita ad articulos deduci poſſunt; idq, ed magis, ſi ante humor quidam ſu- per Vacuus 10i colletlus reſtitert. De reliquis tempeſtatum atspoſitionibus idem poterit iri /udicium, ut ſemper eadem ex complicatiouis proprietate æſtimentur.
, W.
mutent.
— —“

715s5— Epiſtola
NEN S R e S “ 2S
AMPLISRIAMAIS CO N
SULTISSIMIS AC DAUDEN
rißimu viris, Dominis Conſulibus&r(Con. ſularibus Hiorentiſbima Reipublicaæ Oſſa. ienſis, Dominis, Mecænatibus, Pa- tronir& amici⸗ ſuis ob.
ſervandis. 5. PD. D.
9 2 Imperator, Ampliſs.&
Sy Prudentiſs. Viri cùum⸗ b aliquando ccœnare vel⸗
let,& quòod nemini eo die benefẽ⸗ ciſſet, ſecum reputaret, in hee ver-
ba erupit: Hanc diem fruſtrà& frivols onſumpti. Exiſtimabat enim ſapiẽ-
tiſſimus lmperator, neminem ſibi
ſoli natum, ſed ortus noſtri par⸗ tem ſibi Patriam vendicare, par- tem
ty ann
deſtrus
cun. b junctu melus
artem
inſtruc lur du lartam
fendit, prodel
COl por.
dehilit, pe jalut

Inpe R m
Prid&. TM Jiqu S ceu b
1 n, kd 2swb. — 4
QDeaicatbria. tem parentes,& partemn amicos, ac ſi nihil eſſet homini laudabilius aut præſtantius, quàm de homi- num genere bene mereri. Sicut enim cum malis geniis, beſtiis& tyrannis commune eſt, ominia deſtruere, occidere& perdere: ita cum Deo& bonis omnibus con-
junctum eſt omnia ſervare,& in-
melius convertere.
Quod ſanè uti verum eſt, ita de arte medica verifſimum; qua ritè inſtructus verus Medicus, non ſo- lum dum incorruptam ſanitatem ſartam tectam conſervat& de- fendit, hominibus ſummoperè prodeſt, ſed eriã dum eorundem, corpora, morbis& inßrmitatibus debilitata eripit,& inſperatam ſæ- pe ſalutem affert; ut verè de Me-
Hh 2 dico
449

ha⸗ dico affirmare poſſim. quod vul. 8⁰⁶ dicunt: Homo hamini Deus. Sicut namq; Deus præſtat ſalutem, lic & Medicus: Deus juvat, juvat&
Medicus: Deus futura prævidet,
idem& Medicus ſuis præſagiis in morborum diſpoſitionib. prellat. Hæc ego dum perpendo, omnè meam in ſecretis& abſtruſiſſimis hujus diviniſſimæ ſcientig arcaniis enucleandis pono operam, Kut nõ ſolùm vobis in vita mea prod- eſſe, ſed& po ſteris inſervire poſ-
ſim, hæc mea opuſcula diligenti
nvcſligarione notata,& in ordi. nẽ digeſta, in lucẽ prodirepatior.
Et quoniam ante bienniũ, non tantum Ampliſſimus hujus flo-
rentiſſimæ Reipublicæ Senatus,
me in civitatem recepit,&officiũ Me-
Mecdici dir, ede ris hene noſpo
Proph)y Vi An conſeci
haftem tiontes! accipiat
ſuffulta
delendt
Alpuan prqmitt te allud
Nunc le Si Aoltr.

1 4„ 1 * ccc 1 al b 1 11 alat 20 elhm 1 1n. el re rnllln! Venba ldi poh Kerm vOblS c K poſt neer CmeaT CUad. A
one α.„ u vinlu 15dir.
Ampl Kis bii
e Rd KlcT N.
Deaicatoria. 491 Medicii ordinarii mihi concredi- dit, ſed etiam inſuper omnis gene- ris beneficiis& officiis me affecit, non potui, quin hane ultimã meæ Prophylacticæ Sectionem vobis, Viri Ampliſs. Mecœnatibus meis, conſecrarem, officiosè petens, ut haſce meas qualeſcunq; lucubra- tiones benevolo& æquo animo accipiatis, easq; veſtro patrocinio ſuffultas, à malevolorũ calumniis defendatis. Quod ſi fiet, tandem aliquando majora me daturum promitto. Jam verò adillud Poẽ- tæ alludo, dicentis:
Nunc te marmoren pro tem pore fecimus, at tu Si doërina animum ſupple verit, aureus eſto. Valete, Viri Ampliſſimi,& me veſtro favore complectimini. V. A.& C. P. Obſervantiſſim us
Johannes Bickerus, Medicus ordinarius.
H h 3 70⸗

b D⸗e Janihate A G. 3 G K: 9.
652
DAEISAANV CA7 I!., cME. Aic: Oſatien 2 ordinaris
PROPHYLACTIC SECTIO QUMARTA.
enac wias lbu⸗
B SeRAnn Jo HANMIS B CKERL
Derepletione& inanitione CAapulTr J. De repletione.
1. Hactenus de elementorum cagaſtro cot⸗ tigendo diximus; ſequitur ut de errore, qui curca cibum& potum contingit, emendando aliquid dicamus. Etror igitur committitur vel in ciho ſolito vel ſuſpecto. In cibo lolito ite- tum vel repletione, vel inanitione.
1. Repletio eſt liquoris alimentoſi prater naturam ingeſti redundantia.
... 1 3. Repletio omnis tam extenuibus, quam
ex craſſis ſuccis periculoſa eſt, inprimis ca, quæx
repentè fit. 4. Cura ejus eſt inanitio, quæ ſit jejuniis, eva-
—
l xſtu ex au- bibat, peh doncccoxen Jhu mnicvlolud nrinxch eg
poli ahtan Plas 1 manlh WWramnſ
Auaa thannn aung eunſy
e dleta ean
Litarin neu
uafocatum u
Apnnima m rocraun,ſe inſtanmann, —
von emalun, maruus Shaugn
a

4 44
59 4*
18 Ern n
lrun, Vun
——
—
CA I Den AAo.
mndecio etuna
rmc; d N ut den
1 m En a tcomn n, zdliſ lnchel derone, uni tioe
eio eti Walimeni getinch ta.
oonn tenlh
csei upri
au„Huef
evacvationibus, frictionibus, balneis& ſimi-
libus.
7. Kepletus itaq; jejunet, nec frigori aut
eæſtui ex abrupto ſe committat, aquam parcè
bibat, pauliſper vigilet,& tum bene dormiat, donec coxerit.
6. Si puer nimiùm repletus fuerit, fiet ſo- mniculoſior& torpidior, venter intumeſcit, urinæq́; redduntur aquoſiores, atq; tum nihil ipſi exhibendum, niſi priores cibos coxerit.
FceHROELION.
Aud auter ac excedés olei quantitas fiam-
mam lampadis ‚aut multitudo viridium-
hgnorum ignem extinguit: ita impletio immo- dica cibi ac potus vitam noſtram ſuffocat. Quod. Repletio-
cunq, euim ſuperatur, ut ait Hippoacrates libro nis nedmn. moda.
de diæta, ex eo morhi fiunt. Hinc corporum gra-
vitas in operationibus, periculum obſtruttionis, ſuffocationis dolorumq, pendet: hinc vaſorum-
asfruptiones, morbi chronici& epidemii facils procreantur, ſtexercentur, facils incaleſcunt& inftlammantur, ſi quieſcunt, augetur repletio: Si non comedunt, inflammantur, malis ſuccis& erudutatibus infeſtantur: ſi verò comedunt, ma⸗- gis magisq, replentur, unde nihil fermè Ve⸗ rea diatæ peſtilentius repletione videtur.
Hh 4 CApur
Deflæctente erigema. 443
—
——õõ——-õ
—

C rapula quomodo rollenda.
41z;⸗ Da Janitate
triſte quid inopinatè nunciatum ſin gultum
loco a
CAr ur II.
Deik, quæ cum repletione confun.
„
Cta.
. Comices repletionis ſunt ſingultus, cta-
pula, incubus, plethoraa. 2. Singultus ſi oboriatur, ſpiritus comprel- ſio, vociferatio, ſternutario, deam bulatio, vel
ſolvent,& ſi ab ingurgitatione frigidi potus
oritur, juvat zingiber aut cortices cinammo-
mi maſticare.
3. Craßpula ſi quis laboret, continuò vome-
re ſtudeat ex aqua mu lla, vel aqua tepida, pau-
co aceto,& ſyrupo aceroſo perminta, largiter pota, dum plurima ejecerit,& morſus obtude-
rit: poſt vomitum quieſcat,& probe tectus longiſſimo tempore dormiat, donec temu- lenrtia ſolvatur, poſt ſomnum verèò ambulet
4. Si verò crapula& temulentia adhuc in-
feſtet„non ſine ratione vulgo perſuaſum eſt, vini noxam vini potu elui& diſpergi: extin- guunt præterea crapulam cornu cervi ex aqua
bibitum, decoctum centaurii minoris, capil- lus Veneris& ſimilia. Ipupa enim, dum ſe ab uvarum comeſtione inebriari ſentit, capillo Veneris decerpto efficaciſſimè ſibi nrdeine b b em⸗
perto, ut reliquiæ eò meliuùs diſcutian.
—
—
acuamt eremore
6. In 91 atio, cimexc
4
niqasp conting SKAnda,
cdmwe
tie verat
. W
atulen
100, 0v rumpo propria
1
busle cc
dine
De

I.. min d 1 ſpirdua dno, 1 Gea
ſ d
4 AAA⸗ 4 Woht I 1 ciauum
Lhad a 1
45 nnonen e nice dr. M.
ao. R ttcoumn Aagut Mllagur, K Jrupc= pemn daria e K mack wmian Jat, Kmn drp- Saut, ü rt, dum ſe n, ur. dr melib
eiddin 8 malentan a lne lgo peil 1m inii Ei Kdihs Irreac 1 cofnd cen ecoal ed ulü minoh s Kc 1naenme wekbd Ori ſeort,
½
Le alee dhic 4
Deflectente erigenda. 5 Gemma quoq; amethyſtus umbilico appoſi-
tus, ebrietatem arcere creditur, ut Ariſtoteles
teſtatur.
5. Si quis facilè inebriatur,& temulentiam metuit, præſervabit ſe edendo braſſieam, amy- gdalas amaras, comas abſynthii,& ſimilia. Et qui ex vini ingurgitatione morſus percipit, aquam frigidam bibat,& poſtridie abſynthii cremorem ſumat. 8
6. Incubus eſt ſuffocationis in ſomno ima- Incubus. ginatio,& velut ingruente aliquo impreſſio, cum exclamandi impotentia, aur vociferatio- ne quapiam nihil ſignificante. Quod ſi alicui contingat, tunc vena lli ſecanda, alvus pur- ganda,& totum corpus vacuandum: purgatio commodior ex contfectione hamech,& eſſen- tia veratri nigri paratur.
7. Victus præterea ſit tenuis, cavendum à flatulentis à leguminibus, fabis, piſis, duro ea- ſeo, ovis duriter elixis,& c. ſumat aſſiduè ſemi- num pœoniæ grana decem aut quindecim, ex propria aqua: hinc cruditate dim inuta labori- bus ſe committat valentioribus.
8. De plethora alibi dicemus, ubi de pleni- tudine ſanguinis nobis agendum eſt.
Capur III. De repletione membrorum publico- FL.
Hh 5 Re-

216 De Janitate 1. Kepletio aut eſt particularis, aut uni
ſalis.
giones ab alimonii copia luperantur.
3. Eſtq́;; aut membrorum publicorum, aut
elementorum.
Capiris e 4. Capitis repleti ſigna; Vertigo, capitis pletic. dolor diſtendens& pollans, ſuperciliorum
. Prophylactica: Summitates hyſfopite- ramtur,& in ollula cum muſto aut ſapa defer-
Thoracis repletio.
gravitas, aures lonant, tem pora faliunt, oculi
illachtymaatur, caligantqyue, nares oppletc odorem non ſenciunt, dentium gingivæ attol-
lunrur.
veant& haurianturd ieiuno. 8 6. Gargarizet& colluat os cum ſinapi mul-
Cacalida diluto, capite prius operimentis cale-
facto.
7. Thoracis repfeti ſigna ſpectant pulmo- nem& cor: Totum corpus incipit tudare, lin- gua fit craſſior. ſputu m ſalſum aut amarum, vel
bilioſum exiſtit, dolor coſtas& ſcapulas ſine
occaſione occupat, oſcitatio frequens, vigi-
liæ, ſuffocatio, litis ex lomno, animus triſtior, pectus frigidum, brachia& manus tremiſcunt.
8. Prophytactica: Vomitus poſt ceenaem ſine replerione,& vomitiones ante cibum:
vomirurus aurem radiculas tenues præſu- mat, naſturcium, erucam, ſinapi& portula- 4 cam,
mert. 2. Particularis, in qua quædam hoministe. 9. N⁰ 1 Guckaru
tutaliat
gennagt ra torper botat.
1o.I mulle im mexcuri n. S vites ſan tei priu
dundan
drz mite
eſicom
feire licc
1..8 veſmeng lhlos v di, priu
gunep.
p etom
B. 9 elcibo: trs urge mni gra⸗

24&
5 4
8
24
y 1 1
Duacut r) anth. Mturae KX 2 um lhxn.
6. n 4
. ericen
Snpeerſ Krecan Tomma ean iptit Haumt arsatamar it, dolos ſcp enpa, 2 Sn kecqher „iesei Kr womünt n drac nrnit acc: C falcr , A n 6 ahte Ch nen dI Ee Püls d
„&poc an, rahithe
Defledtente erigena. A7
cam,& mox tepida luperbibita contendat vo-
Mefe.
9. Ventris repleti figna: Venter cruciatu Ventris te-
turbaturque, cibus& porio amara videntur, plerio, genua gravantur, lumbi nequennt Hecti, eru- ra corpent,& totum corpus ſine occaſione la- borat.
10. Prophyl. Venter his molliendus beris mulſæ incoctis, alliis elixis, malva, lapatho, mercuriali herba,& ex melle confectionibus.
13. Si hepar ac venæ ſanguine turgeant, vel Hepatis& vires ſanguinis copia premantur, alvus molli- venarum ter prius ſubducenda, tum languis pro re- repletio. dundantia, femel, vel partitò pro repleti viri- bus mittendus: atque ad hoc vernum tempus eſt commodiſſimum: mox autumnale, ſi dif- ferre licet.
12. Siplenæ ſunt venæ ex hæmorrhoidibus vel menſtruis tardantibus, venæ circum mal- leolos vel aperiendæ, vel loca illa ſcarifican- da, prius ex vena hepatica, iatis copioſo ſan- guine pro virihus exhauſto, anni tempore, re- pletionis modo& conſuetudine.
33. Si circa veſicam plenitudo gravet, plenĩ ex cibo modico eſſe videntur, inflationes ven- tris urgent, ructus, pallor totius corporis, ſo- mni graves, urina livida,& vix erumpens, na- turalia tument.
14. Pro⸗

4 DOe Janilate
14. Prophylaxis: Urinam cientibus opus
eſt radicibus nempe feniculi, apii, ruſci, aſpara-
3:, eringii,&c. vino albo odorato maceratis&
diluto, ex his duobus cyathis poto manò die-
bus ſingulis vel aqua helenii, ſmirnii, dauci, &c.admiſta.
15. Sin corporis habitus tantum repleatur, exercitationes, frictiones, un Ctiones, balnea repletionem deplebunt.
Cabur lV. De repletione ęlobi elementorum ſu. perioris. 1. Repletio elementorum hominis fit, aut
ſecundam glohum luperiorem, aut inferio- rem.
2. Superioris globi replerio eſt, quando
concretus aer, in quo balſamus vivit, vento quopiam cagaſtrico conta minatur.
3. Signa hujus ſunt: Diſtentiones validæ, calores ruboresq́;, ſi calidis tincturis junctus eſt: ſi verò frigidas tincturas obtinet, tunc cor- pus cum diſtentione horror occupat, oſcita- tiones& ſopores affligant.
4. bProphylact. Cagaſtrum aeris depuran- dum,& ventus dilcutiendus, frictiones admi- niſtrandæ, ita tamen, ne rupturam efficiant, proſunt& balnea pro natura& proprietate flatus parata: cibis commiſcenda, quæ aerem conſu-
conſimu
Horiusb
U toni do prove da ſlidu ꝛur, tach ralum ẽ qud ſu ſunuquay
tur coryi
dutiusſa
perim a tincturus ſtruere, de lauſa/
bu⸗ qui⸗
pleit, fi
tiune 3 ſat caldas ve nfrigid
Aucit.
De⸗
1. Rej leculent

a 41] ded e honni 1u Arn, ar
—
V gc Soeh a0. K fin
ncdc r tor. dans lant ³mions 26, l abactun Sduund aetnetm nnone 2 ccupa 357— ( xii ce Sdcn 1 Kliicholen uncr E*wum ch nen d e 1& Plophe ods 9 s a,qheis 1
Defleclente erigenda. 2/9 conſumunt: prodeſt ipſis de cenraurii minöris Horibus bibete. SCHOELIOWM.
Dm omnium totius noſtri corporis elemen
toru conſer vatio ex naturts in maguo mun- d⁰ provenientibus deſumenda vVeuiat, ita ut ſoli- da ſolido, liquida liquido nutrimento inſtauren vur, eaq;, omnia ex naturis vegetabilium, mine- ralium& animalium in uos comportentur, iuter qua fingula ſuls tinctur is alimentoſis prædita ſunt quarum beneficio,ſi commodèé adminiſtren- tur, corpus noſtrum ſine ulla nox inſtaurare,&
Aiutius ſalvum conſer vare poſſunt: Sin verò per-
peram adbibeantur, præſertim ſi Validioribu⸗ tincturis douata fuerint; idem quoq, corpus de- ſtruere,& ad interitum deducere poſſunt. Qu de cauſaſt exceſſus committatur in ſumendis c4- hus, qui asrem turbant;& cagaſtrico flatu re pleut, fit in nobis repletio aërei globi, qua diſteu- tione, Hatulentiaq, corpus laceſſit,& ſitinẽturas calidas vehit, calores quoq, ſuſcitat; o ruborems ſin frigidas participet, hotrores& ſopores iniro- ducit. CaAbpur vV. De repletione tartarea calida e li- quida. 1. Keplerio infenioris globi eſt plenitudo fæculentiæ tartareæ ex alimentis natæ.
Eſtq;

460 D' Janitae
2. Eſtq́; aut calida aut frigida:
rum vel liquida vel ſicca. . 7. 3*„.
„3. Signa calidæ liquidæ ſunt: Alvi excreuo
liquida& concocta eſt, ſine dolor
nientér excrcerur, ſi verò his
labot,& cibi faſtidium adeſt.
uttaq; ite⸗
e, ſi conve- abſtinet, dolou,
4. Prophylaxis tartareæ calida& liqui. dæ ſic habet: Refrigerandum& evacuandum,
Piimis decem diebus exercitii dimidium auft- ratut,& aliinentorum pat tertia dematur. f. Maza pro pane utatut non tecenti, in vi= no emollira. 6. Piſces ſunto ſicciſſimi abſq; olev& ſale toſti. b
7. Carnes volucrum aſſer, perdicis& galli abiq; condünent.
8. Qundrupedum leporina,& reliquarum terarum cx aqua coquatur, olera refi gerantla, Beta cumt acetò ccta.
5. Vinum diülutum& auflerum.
10. Exercitia: curlus circularés, concitati, fico pauca, lucta pauca, acrochirilmus, chi- tonom; coriomathia, volutatio in arcnat quatuorhæc modetata ſint.
11. Deambulatio ab exercitio, ut reſpon- deat laboribus, d ccena majore utatur, quaàm cibus poſtulat, matutina verò, quæ corporis Rabitui conveniat.
12. Balncũ tepidum eſto, poſt ipſum quies:
poſt
esd ſecgeitia 3 1 3. Ali dia, etetc ſexta cius, 14( tim diebr vomat: p X exercit 5 V addaur, item vin conſuͦevet na conden
b A
X40al Lucitunn geſticulatj ludi, zus Vapignc ce exercat ile zuem; teruts, na

9 deſtaun. du 2 lna orum Date Kt hr dd
nch lc do
8 lncd e petd Xdo 3n
dcD e 1 4N 44½—(lledh
uu e um. mn: con als a ih ee xbllin Am e Katio h crt
o d ao, Vn
8,c me tai , u.l Eerco,glkah
rräs wkyl,
Deflestente erigen da. 401 Poſt dies decé vomere ſtudeat, corpore pruus ſequenti ratioue præparato.
13. Alimentorum prius ablatorum dimt-
dia, exercitiorum pars tertia; utrobique una
ſexta ejus, qua ſanus uti conſueverat, addatur. 14. Cibihor ſicci& auſteti, ac primis ſta-
tim diebus, quibus talibus cibis uri cœperit,
vomar: poſt vomitm per dies quatuor cibo. & exerciio partitò utatur parciore.
15. Vigeſimo die adventante cibo ac potui addatur, quod ablarũ fuerat, ſed exercitiis non item, vini quantum cùm lanus elſet, bibere conſueverat: inde voinat, polt vomitum ccœ- na contentus ſit, donec convaluerit.
N.IOTA. A Kooxee/ ds e exertitit manui, quxn=
X do alter alteru manibu captat, vt eſt apud Lncianum. Nerporο‿νest ſper: es ſaltatiouus cur
eſticulatione, a Mauris olim in Galliam intro-
Aucta, quæ hodierno tenspore deſiit. Xοεοᷣ⁴μςꝓρα
Xla pugna& luſus eſt, qui euſmotli folle fit. Hiſ-
ce exercitii ſheciebus proxim« respondét ludus
ille, quem mortuorum vocant, ubi etiam alter al- teruns manlbus captat
CAbu8x I. 1 De repletione tartarea calida& ſicca⸗ e 1. Signa hujus: Fæces alvi ſiccæ uſtæ, os ſic-
cum
——ZZ—Z—ö——e„⸗

cens reſpetſa, panis ex tritico trimg
metur.
cum ac tandem amarumalyus Kun urina ſuj Ppti- mauntur.
2. Reſisgerandam hic& humectanqum. quare ccna prandio utatur: maza non re-
tri ifermen⸗ tatus optimè: potus vinum aquolum, aut ce- ceviſia diluta ac tenuis: olera quævis cocta, præter acria, quæ minus conducunt aromata
nullaä.
3 Piſces leviimio omnis generiscoeli, car-
nes ſuillæ,& earundem extremitates interio- res coctæ, hædinæ, agninæ, vituliaæ Ewee.
4. Fructus humectantes poſt rel liquos ci⸗
b933 ex leguminibus ciceres virides, aut aqua genſ&n
maceratos.
z. Labores ſint pauci& quieti, deambula- tio mane, ab exercirio balneis utatur, ſomnus n0OCkuumuseſto levis, diurnus Aprandio bre-
Vis.*
G. p rimis s dlebus dimidia pars exercitio-
rum dematur atq; corpore prius ſalſis copio- ſis Dræpäraro, plurimis diebus vomat, poſt vo- mitum ſenſim per dies tres cibus exhibeatur 3 moderatus, decimo die exercitia augeantur,&
adhuc ſigna rej
1 dlerionis adlint, vomitum re- petat: fin minusin præſcriptas victus ra- tione pergat, dum contir-
CAPuT
cteiis repl
1 Haé ſeqei icurr⸗ 2. Sig tur tander tel 6 olet. 3. Alin quauorp⸗ 4. Dra farina, ci
Piſce aceto, exe aptiſſima, 6 Carl to,et volat
7. Viau do kxere & uriſc. ſo ſim augelo
Dey,
1. Prioi Frigic

8 4. ees lot pat D üien ce Dererciit.K zo. * 64ʃ2* o ler e 7” 1” —
as dedot n nser
, ug c a rus ll dglum i poman in ge N adl eit dermo ke irüalger
unhe a lat,ori b. 4 aMan MLpa 1 doepegg e kconll 1. 1
405
Deflectente erigenda⸗. Cabpur VII. De repletione tartareæ frigidæ& li- quidæ.
1. Hactenus de repletione tartarea calida: ſequitur tartarea frigida.
2. Signa frigidæ liquidæ: Corpus atrenua- tur tandem, digeſtio frigida humida, nec ven- ter dolert.
3. Alimentis pars tertia detrahatur, id eſt, quatuor partes edat, duas omittat.
4. Prandio abſtineat prorſus, panis ex tota farina, clibano coctus, calidus, in vino aſtrin- gente,& meraco tinctus.
5. Piſces elixentur cum muria, aſſentur cum aceto, ex eorũ partibus dorſum,& cauda ſunt aptiſſima, quamvis parcè admodum ſumenda.
6. Carnes omnes condiantur ſale vel ace- to,ex volatilibus palumbæ aſſæ& elixæ.
7. Vinum nigrum aſtringens.
8. Exercitationes matutinæ& veſpertinæ, & utriſq; ſuperdormiat, curſus ſint curvi, ſen- ſim augelcentes, frictio& unctio multa.
CApux VIII. De repletione tartarea frigida& ſicca
1. Frigidæ ſiccæ ſigna: alvus durior, cum cæteris tepletionis notis.
Ii 2o Pro⸗

464 De SJanitate b 2. Prophylaxis: Primis decem diebus cibi pars quarta auferatur, reliquis diebus lenlim ad conſuetum reducatur: panis purus furna- rius.
3. Obſonia dulcia, pilces cocti cum inteitis, carnes ſuillæ coctæ.
4. Uvæ& ficus copioſe, cum reliquis cibis, vinum, muſtum expersauſteritatis.
5. Prandeat parcè. b
6. Exercitiis utatur frequentibus: int au- tem curlus curvi, ſenſim creſcentes ad extre- mum, item circulares, poſt curſum lucta cum oleo maturina..
7. Deambulatio copioſa, poſt exercitinm
non multa, à cœna tantùm exſurgat, abexerci-
tiis balnea calida, ſomnus multus, ſtragulis
mollibus. Veneri his interdũ indulgendum. De repletione particulari dolors experte.
3. Hactenus de repletione particulari actũü eſt: lequitur univerlalis.
2. Univerſalis repletio eſt, ubi tota micro- coſini machina plenitudine laborat, eſtq; con- ſtans aut regurgitans.
3. Conſtans, quæ ita permanet.
4. Iu ea prædicta ad deplendum auxilia
Homnia adhibentur, à ventre ſumpto mitio.
quim rrnnu auxdohidh
†. Dabi
3 bng implannte vetomnedt rune macumd recque du bent lom nent, paum dandem he tic, horat du.
9. Eore ealam rejj runlenlim dagie Mlac Bunn:degh cuſcopors refletioqa Aexcern
ſimanèſes de adhuce dum line
antdeſtil

erens 4 n e dn un mdoaue 5 anddn e a ſuts aacen enluhhn lahda us muw, ſeacriſ t. Wüincn C4 lIX 4„ retd Mlank
Ne.
dno dt 2* peni edu
rals Tchel, ubim hancl n neläbotus pu 4.
1,* wrmanet.
ard. deplendm denr e nelumplol
aut deſtillatione commaculabitur.
Deflectente erigenda. 495
5. Kegurgitans eſt, quæ ad intra refundi-
ur ab ambitu: eſtque recepta, aut non fece-
P ta.
6. Recepta, quæ ante recipitur ab arnbitu,
quaàm remittitur: eſtq́;; auc doloris immunis, aut doloris laſſi particeps.
7. Deloris immunis gradus habet duos,
8. Primi gradus ſigna ſunt: Nares d cœna impleri videntur, nihfſtamen emungunt, cùm verò manè deambulare, aut exercere ceſſerint, tunc mucum& ſputum rejiciunt, proceden- teque tempore palpebras eriam graves ha- bent: frontem pruritus occupat, cibis abſti- nent, porumque minus appetunt,& habitus tandeimn fit decolor:& ſicommovetur reple- tio, horror febrilis, aut deſtillationes oriun- tur. 8
9. Eotempore, quicquid forte fecerit, in id cauſam rejicit, cùm minimè in caufa ſit,& tan- tům ſenſim collecta repletio morbum intro- duxit: Macus enim& ſaliva repietionern ar- guunt:& quieſcente corpore ſpiritus cagaſtri-
cus corporis meatus opplet, cùm mulxa inſit
repletio, quod verò labore incaleſcit, attenua- rum excernitur. Hinc etiam poſt digeſtionem, ſi manè ſeexercent, emungunt. At verò ſi cru- da adhuc exiſtens repletio violenter irntetur, tum line dubio corpus horrore concutetur,
11 2 10.Si-

81 21 38 dancennne in peincipio 1 ſcds ſa a m bitusi mno ſecretionem jam intròremittit, ſomniac- cidunt miuenndipertuibantutode cum mmalus rixari videntur.
11. Cauſa: Qux enim corpori contingunt eadem cernit animus clauſis oculis. geScrig namq; ambitus, ſi obviam facta fuerit alimen- to jam procedenti„ perturbatur! ballamus&
ordo corporis, quam ataxiam mens lub con-
tentionis imagine repræſentat.
12. Cura utriuſque eadem eſt& una. Br.
ercitatum conſuetis exercitiis citra laſſitudi- nem, calidaq́; lorum omnis generis cibis ex-
pleto,& vomere facito, poſtea fauces vino au-
ſtero abluantur, ut venarum oſcula conſtrin- gantur,& nühil convellatur, ut in vomitio- Ribus contingere ſolet,& poſtquam quie- verit, loco tepido deambuler, atque hæc die primo.
13. Poſtridie deambulationibus utatur,& exercitiis, detrahatur aliquidi in prandio, in cœ- na dimidium.
14. Tertio& quarto die exerceat ſe more conſueto,& alimenta ſint liberaliora, quim die ſecundo.
15. Quinto die vomat& ſamat conluetum cibum: reliquis diebus cibus parcior ſit;, la- bor& exercitatio copioſior: atq; niſi hac arte
1Bad mun zziſe 1 ael cunq eal
tudiretet
3. Car
curam ad
febres inc
ſcum,& pulmo onis peticulan
4. D0 capuptær
z. Cur fomentis, lida aveti ac molles
ceſeertes
tis in eſtis

Deflectente erigenda. 467
in repletio ceſſfaverit, cum duobus diebus ſe lar- lamh giter invitaverit, vomitus repetatut,&, ſi opus,
en etiam tertiò reiteretur.
Medenen 2daun dodd, g an mm mner an. mam s ecmc Walen wetis an. du e: uöxern ometet K teatun men, u mem dlank ula a vur, wun aagere K olgr apido alle ur
cedel akrtionibäsn ecahact ILdinpu
4
w KX le exetcen
Kn Er tlberalm
woce ae lumatc 2s d uM cb parcl
4
ao& cot: ac 1
16. Gradus ſecundus poſtulat longius tem- pus,& famem majorem.
Cabpur X. De repletione cum dolore.
1Hactenus univerſalis repletio doloris im- munis: ſequitur doloris laſſi particeps.
2. Ea eſt. in qua totum corpus aur pars, quæ- cunq; ea ſit, dolet: dolor autem eſt, ac ſi laſſi- tudine teneretur.
3. Cautio: Qui hac repletione infecti ſunt, curam adhibent ocio& repletioni, quoad in febres incidant, quod ſi adhuc non cogno- ſcunt,& balneis cibisque pergunt, incidunt in pulmonis inflammationem,& in extremum periculum.
„ Dolet autem corpus æquabiliter; aut caput præter cæteras partes.
5. Cura communis eſt: Mollibus utatur ſomentis,& unctionibus, mulraque aqua ca- lida lavetur, his cibi ſenſim adhibendi, leves ac molles, etiam matutinæ deambulationes
creſcentes. b
6. Si æquabiliter laſſum erit corpus, mul- tis ingeſtis cibis acribus, deinde à falſis probè
vomat, poſtea ſurgat,& modicè ambulet in Ii 3
tepOo-

tepore, deinde dormiar, manè ſenſim a
6
re incipiat,& ſucceſſiv au geat, donec ſuflicht,
quia plurima attenuatione indi get.
De dolore capitaà ex repletione, orto.
1. Si caput præter cæteras partes doleat, pal-
pebræ ipſis concidunt à cœba„& in ſomnis
rurbantur: interdum calidiotes videntur: al-
vus aliquandò ſiſtitur: à Veneris uſu ſtatim leviores videntu
2. In his caput plenirudinem attrahit,& al-.
vum ſuppri mit, tum ipſum gravatur. Cura du- plex eſt, celerior& tardior.
3. Celerior ſic habet juxia Hippocratem: ex veratro vomat, deinde ſenſim exhibendi cibi leves, molles ac alvum ſolventes ad dies decem, curſibus tardis ac matutinis deambu-
lationibus citra defatigationem utendum. 4A. Prandeat& à prandio lomnus levis.
5. Cura tardior quatuor fera ſeptimanis abſolvitur.
r, poſtquam magis gravan-
—
lich abu rurr ehs conſoes,
vinulſun
6. Prima ſeptimana ante diem ſeptimum inad multa calida lotus,&ccibis dulcibus acſalſisex.
pletus vomere contendat, ſtatim quieſcar, ſe- quentibus diebus mane„ tam deambulatio-

10 1 — enüma. 184 8 5 e 4% 72 1VN COlperre
* 5 1
edior felz b
Epin dn dem or ae Ldrlbturl rcon d ainglit d; S g ceaobe
ut prius, tum quieſc ceatur,& deinceps ad quatuor ſepuimanas ſen-
Deflectente erigenda. g69
nes, quàm exercitia reliqua paulatim augean- rur, arq; etiam cibi.
7. Secundæ ſeptimanæ die primo vomat, cat, poſtremò ſenlim exer-
ſc laborum& ciborum adjectio fiat: atque tum, expletis quatuor hebdomadis, diæta ad conſuetum morem paulatim redigenda.
or 2.
V Opne ex helleboro Hippocrati fuit Elleborus.
familiariſſimum cum tamen multò beni- guiora noſtro tempore habeamus, quibus ellebori vices compenſare poſſimus: idcircò mihi magis probarur vomitus ear ſale vitrioli, aut tinctura vitrioli ꝰ zneris artificiose parata, aut ex pulvere aſari cum portiuncula ſalis vitxioli miſta,&%.&x talibus quippe vomitoriis corpus non tantum⸗ oDonvellitur& irritatur, quantum ex uſu elle bori.
CAPur XII. De replet ione in ventre recepta. 1. Si in ventrem regurgnattùm venter gra- vatur,& ſi recipitur, ructus fit acidus,& color
immutatur. 2. Cura icidem duplex eſt, celerior& tar- dior. Celerior peragitur pharmacis vomitoriis
prædictis. 3. Tar-
1i 4

Ldre De Sanitate⸗ 3. Tatdiorſſichabet: Calis mo, ſecundo vomat, ſeptenis di
tibus victu conſuero utatur.
Calide
4. Die vigeſimo denuò vomat; deinde ci. ad diem trigeſimum, ac,
is utatur conſuetis niſi tum curetur, ead dur. u3 5. Curſibus utatur circulari velocibus, motibus paruùm calefacientibus, frictione copioſa ac diuturna,& poſt exerci- tium unctio. 6. Deambulatio multam reliquis dcœna omnis laborioſa, balneum ca- lidum jejunis,& cœnam expectet. b Caärur NXIII. De repletione non recepta prima. 1. Hactenus de regurgitante quitur nunquam recepta. 2. Eſtq́; prima, aur ſecunda. 3. Prima eſt, in qua, ſi jejuni ſunt, multis fla- ribus infeſtantur,& à cibo melius habent, ac tandem dyſenteriæ ac diarrhœæ metus inva- 4. Die brimo ad decimum cibo detrahen- um, prandium intermittendo,& cœnæ par- tem tertiam demendo labores a ſus, lucta, deambulatio aute exer
recepta: ſe-
citia reliqua,
lotus die pri- ebus ſequen-
dem ratio quarto repeta-
bus, paucis ac
ane, ab exercitiis
De- 6— 4 4
48
1.§ ½ non rec ventiisn lelcima pletioni⸗ noxiſun
2. Ci ratus,& beni üs multa 5 exerdens 3. De pomtid exercitat
4. D trahatur
duæ:ufe . Ad
ugendi, curt- dimiciut
conläeti voma.

deture ng Dunn mcerg ge rm d eceo
ra an mn nau⸗ munt e er,&id a dilsben nene c an e wemn
noaddes aadodent anters e,Kerm ewndd, ungend nbalrd S etctätel rrugt A.
Defleutente erigenda.
471
5. Decimo quatto ad vigeſrmũ, reliquum
eibi, quod ablatum fuerat, reſtituatur, iterum
vomat ac pluribus laboribus ac exercitiis uta- tur. 3
CApux XIV. De regurgitatione non recepta ſe- cunda.
r. Signa ſecundæ replerionis regurgitantſs non receptæ ſunt: vomitus, dolore tamen ventris nullo, decoloratur, ſuffocatur,& inva- leſcit malum, donec evomuerit: atq; huic re- pletionis generi maximè denſi corporibus ob- noxii ſunt.
2. Cibus eſto ſiccans, acris, auſterus& odo- ratus,& qui per urinam ducit; atque prandio penitùs abſtineant;& exercitatio adhibeatur multa, tam ſuperiores, quàm inferiores partes exercens& liccans.
z. Deambulatio eſto multa ab exercitio, pomeridiana, item à cœna& matutina vocis exercitatio jejuna.
4. Decem primis diebus tertia pars cibi de- trahatur,& quatuor tantùm partes dentur,& duæ auferantur.
5. Adecimo ad decimum ſextum addaturt dimidium ſubtracti cibi, una ſexta, ut quinque conſueti prius cibi ſumat, ac die decimo ſexto vomat.
li 5 6. A

6. A deciwo ſexto vomitum uſq́; advige- ſimum, quatuortantùm partes adhibeanrur. 7. Die tamdem vigeſimo, qui decimus eſt
nern, exercitis tamè multis& plaribus, quam pro cihorum ratione. Capurx XV.
HDe inanitione, jejunio& fame.
1. Hactenus de repletione egimus: ſequi- tur inanitio.
2. Inanitio eſt, quando cibi laboribus ſupe-
rantur. 1
3. Progn. Si quis prandere aſſuetus, ita ut hoc ipſi conferat, eotamen abſtinuerit, hunc impotentia, vehemens tremor, animi deliquiũ afficiet, poſtea oculi pallidi fient, urina craſſa & calida, os amarum: viſcera ipſi pendere vi- debuntur, quoniam hypochondria in fame& jejumis inſuetis luſpenduntur, nidorulenta
eructantur, bilioſa ad caputattrahuntur, un-
de vertigo quidam, iracundia& triſtiria. 4 Si igitur quibus de cauſis inedia futura eſt,(ut ſæpiſſime militibus& obſidione einctis evenire ſolet) tunc labor omnis vitan- dus.“ 5. Et qui fame laborant, refovendi pulegio dorato,& pane recenti calido naribus ad- moto,
bent, ci ad relun verò ce ctupre ſoligoa t. N
modo
eſtituu
ercuil
——
lorts in
4. I
nitatem quamc- nehis.

n.
menend ſm, ſa
* 8 As
1 ne eo ³ dn moct Wr dib
8 Kqud geer aln dtern, udlmn dredem n uranni
ten ocul a itent m Banan rniplhe gonian Mtoadtui ders 4 So tut, mua
dloa o tarrraun — la& uukh an qih e uuſs intüt 1n e bS K d anelet urs UDorom
nell Eb hj 1r 3
Defleente erigenda. 27
moto, carne ſuilla aſſata aut elina: panis vino diluto intinctus offerendus,& ova ſorbilia, ac juſcula liquida paulatim& crebro exhiben- da,& cibt omnes liquidi, rüehymiSecouco. ctu faciles.
6. Quicunque celeri appoſitione opus ha- benr, cibis liquidis& ſorbitionibus medicatis: ad reſumendas vires uti poterunt: quicunque verò celeriori appoſitione indigent, per olfa- ctum reſtituantur: qui autem tardiore egent, ſolido alimento recreandi.
7. Moſculi ſolidiores extenuati, aut quovis 0ddo conſumpti difficilius cætetis membris reſtituuntur, prætet os& nervum.
8. Debilis ventriculi hominibus jejunium exquiſitum non eſt tentandum.
CArur XVI. De czbo ſuheto.
1. Atque hactenus de errore circa cibum& potum conſuetum egimus: ſequitur jam de lafpecto
.Si cibus fuſpectus eſt, aut propter impu- rirarem, putredinem, venenum, aut aliam quamcunque malitiam omninò ab ipſo abſti- nebis.
3. Omnes peregrini ſapores, odores& co-
lores in cibis ſuſpecti ſunt. Quare cibi aut albi⸗
diores, aut rubri, lutei aut virides tugiendi. Sic
etiam,
, ö 2—

7 De Hanitate
etiam, qui aliquos ſapores habent inſignes&
8
peregrinos, vitandi, ut ſunt intenſa dulcia, ſal-. ſa, amara, aut acida, aut quovis ſapore prædita,
præſertim ſi lir horribilis, aut odor fœtidus ſubſit: Et præſtat uno atque altero genere ci-
bi, quàm variis& diverlis uti. Aqua frigida os ante diligenter proluendum„quàm cibus aut potus ſumatur, ut de ſapore melius diſcer-
nere poſſit, nec affatim bibet, aut voraciter co- medet. 4
Præſerva. 4. Si poculum veneno delibutum ſuſpica- tio ab hau- bitur, non totum bibat, ſed portionem dimt- ſtu veneni.
diam relinquat.
Maxima enim patrs venenorum, quæ ore ſumuntur, gravia ſunt, ut ficilè fundum pe- tant. Unde Seneca lib. G. controverſ-cap a. ſcri- bit, maritum eodem poculo, è quo ille præbi- berat, uxorem interemiſſe. Nam cum ille prior potaſſet, quod erat in fundo, dedit uxo- ri, quæ etiam, i pſo manente incolumi, extin- cta eſt.
5. Tutus quoque eris, ſi alexipharmacis ti- bi proſpexetis, cuſuſmodi ſunt caricæ cum ju- glandium nucleis, theriaca Andromachi, ter- ra ſigillata, bolus armenæ zedoaria, ſcordium, ſcorzonera, dictamnum creticum, ruta, cydo- nium malum, citrium,&c. excellit inter alia zedoaria recens condita, quæ è china ad nos deportatur, cui condituræ grana Aqnormno⸗ chi
malculis
dere poſſ ſeu fove: & qxc Stinæd coniami potuso- 7. 8i geniera ctis dmt 8. Fr vind, da fagebis. num& 5. hujulme ganum, quæ uim pavdnes ris inſidi 1d.(
tis& ol ubiq ve 15. 51 at aut jentacule
vSsri

18
ch nn Defletente erigenda 47 M he. 3 * ltii ſchi miſcere poſſumus,& ad uſum teſervare.- h 4 5. 8......
ar tatyer 6. Si verò loci condirio ſit, ut maultis ani- Præſerva- V 1* A. lculi naris abundet, quæ homines læ- tio ab ani- diaſrn ma culis venena, quæ he 4 1 malibus
r kz. do enen
4 18
n 21 tnung
Ea gn
2 53 1 annd dun cuma
Km n edoa. weunddt e um ur. acum pas= onna pana ſun al htn eaerats.& c wn dodempd ad qoolke en nier) Nana 6. Moded Go, ceu iomd rcolam
nocne ed an dpdam
eaaln Tälſe 10. Corporahominumillinantut unguen-
cles, ldef d dormdt tis& oleis convenientibus, quorum magna hand uoh ubiq; varietas habetur. b
heumad er Ia 11I. Si verò quiſpiam quotidie venena tra-
9, cman ccllt in e, cood e ti cinu
aiwad an nlgoa
1 0 4
dere poſſint, fugiantur ſpeluncæ& antra, ſyri encuaris.
ſeu foveæ fiumenti, montium cavernoſa loca & quæcunque ſuſpecta maximè videbuntur. Si in ædificiis ſua exſtruxerint cubilia, ne cibos contaminent, culina apparetur ſub dio, cibi ac potus optimè mundandi.
7. Sin ſub tecto apparetur, laquearia dili- genter animadvertenda, præter vaſa vinaria la-
ctis omnia-
8. Frequenter ſuffitu è corio& cornu cer- vino, damæ, bitumine, lapide gagate& aliis ea fugabis. Vergilius hunc in uſum laudat galba- num& cedrum.
9. Sternantur paſſim in iſtis locis herbæ hujuſmodi anim alibus inimicæ, ut ſunt: ori- ganum, ſerpillum, abrotanum, aſphodelus,& quæ ſimili vi pollent. Alantur gruss, ciconiæ. pavones, muſtelæ,& ea animalia, quæ venena- ris inſidiantur.
dat aut coquit, aſſumpto prius butyro pro jentaculo,& vino abſynthii hauſto, laborem
aggre diatur. 12.84
-— 3 3
—— 8ͤ— u— 4

„ 12. Si cum viperis tibi res eſt, ut illis qui he- iss reyt
riacam conficiunt, chirothecis tractandæ ſunt cervino corio confectis, niſi narura corum
it, ut ſolo tactu interimant, quales ferunt aſpi-
dis quaſdam eſſe ſi pecies in Atrica: convenit& manus inungere oleo petræ, in quo camphora
ſoluta ante ſit. b 1z. Si fumos venenatos& acres metuis, aſ-
ſampto mane butyro,& vino abſynthii ubi proſpicies, odoreq́; ex garyophyllis, myrcha&
Hmilibus ribi medebere. O ptimè etiam con-
ducunt Bezoattica mea propria, quorum de-
ſer. ptiones dabimus poſtea.
14. Si verò venenata animalia in hortis ole- ra& fructus, qui comedendi ſunt, contami- nant; ut lolent ſerpentes, dum perreptant,&
ſpumolo lentore inficiunt, optimè conſules tibi unica m undicie, ut diligenter omnia olera ac fructus abluantur.
15. Et ſi veuenata animalia ſub oleribus ha- birant, ut rubetæ ſub ſalvia, plantabis in vici- nia herbas reptilibus& bufonibus infenſas,
rutam, fraxinum, raphanum. Rivulus etiam
aquæ per illa loca ductus omnes feliciter fu-
baatat.
CArur XVII.
De cateru inſeciu fugand. 1. Hactenus de cibo ſuſpecto,& anjmalen
& pulve terantur ungzen 3Mr
ab edul tertio ar 4. 5 moia ca
matchr,“
tritum 6 libe alit Sic etia! nes fetu mere co
1. marfabi
güange
aint.
z. Si chy niat nien

ſeo kenent al 3, qul coi H
Äln o
A
3
, KAclpet
1„ afpo.en
K D pecrenn
4 1 n
Ai, ¹ 3 Mote n 1 11 Oodmee 4 6*
dadice a crann — Kedomaue 1
4Mamr.
annena eillbecn aderr il enl punn erdide nb unm, † 8. Knnu
4„ la loc d e nesfelr
C FlI. umt d ixanii
acec dt ckoKt
Defleclente erigenda-. 3 75
lis reptilihusq́; venenatis vitandis: ſequitun de-
poſſunt abigendis. 2. Cimices fugabis, H moleſtant, acri lixi- vio abluendo lectum,& imangendo rabulas
cæteris inſectis, quæ noſtrum corpus moleſtare
cjuſdem tali unguento: ꝶr fol. cupreſſ. ſiccator-
& pulveriſat. I j. æruginis. ſulphuris vivi an. 3. terantur cum oleo,& miſceantur in formam unguenri?
3. Muſcas, trabrones& velpas, ſi moleſtant, ab epulis abiges,& in circulum compelles, ut tertio archidox. maę. monarcha docuit.
4. Si ſuſpicio eſt veneni jam ſumpti, ſine mora calidum oleum ex aqua, aut ſeorſim ſu⸗
matur,& vomitus proritetur. Juvat& nitrum
tritum ex hydromelite bibere,& vina vetera
Jiberaliùs ingurgitare pro veneni conditione.
Sic etiã iuſeula gallinacea, pingues piſces, car- nes vetuſtas, pingues, butyrum& ſimilia aſſu- mere convenit. luſuper& ſuccus betonicæ, marrubil,&c. abrotanum, radix oſtrutii, erin- gii, angelicæ, zedoariæ& ſimiles in promptu
inr. 5. Si propter corruptionem cibi in caco-
chymiam quis inciderit, catharctico conve- nienti pro ſucci corrupticondirtione& proprietate evacuetur, ut ſuo loco larius dice- mus.

De Sanitate
SEOHUNTUR ALIOUOT Aloxipharmaca ad ens veneni præ. ccavendum, quorum mentio fuperius facta cdt.
473
4
— O IT hoc ann n
pabv
ANTIDOTUS PAINMA. oſtrutii ſolutorum 3. extraction. theriac. An- drom. 3 iij. croci de nigra aquila 27. ialium fra- xini, nucis juglandis, rutæ an. 9 ß. ſpirit. tartati correct. 3 ij. camphoræ d ij. omnia optimè mi- ſta, vaſe clauſo reponanturad uſiimumu.
ANTIIDOTUS ALTERA. Be. pulveris rad. angelicæ oſtrut. an. on. helen. zedoar. ana 3 ij. omnia tenuiſſimè trita& cribrata, miſceantur cum ſuffciente quantitate oxymellis ſimplicis in formam ele- ctuarii addendo hæc ſequentia: ſalis fraxini,
Centaur. minoris, juniperi an. f. ex oſſibus ra- narũ 3 B. extraction. ſcorzoneræ circulatæ, flo-
rum garyphylli odorati, baccarum juniperian. Z j. pit. victrioli 3 j. camphoræ 3j. E. magnetis inverſi volatilis 3 j. E. optimè invicem mi- ſceantur omnia, ut ars requirit, circulentur ad annum philoſophicum tepido calore, ubi ſpi- ritus inſtar roris extillans ſeorſim ſervandus venit, vide, nę diſſiliant vaſa.
3 pœ⸗
UL.
g.).ſallsv
E. florum Veneris fragrantium, ſulphure encef
MOO
W. ſpi primꝗ ex leis, mag volarilis! riſſimitb
liſſæ&
ea immiß perlarum dum ue ditur. 2
F. Ral attem pli endode lingulari: necpau ſ

3 b d-
Al 1
Rocu. zd is nam da ſ enanüi aumelbst dürne endo hr- ufa un ranung W Laulle cton c aeana hodord u un bur dazic zilm auzig„⁴*⁴ diirn a Dta 21 nin — 12 alar 903 en adlm em
a.
3 11
Neſleatente erigenda. S 5 9 OLVIS, OO SI SAL MS“ hor anns ad, præſer vationem& curario- Nem beſlsz b, in quing perſond 2erndl aporan, I.
. pulveris rad. angel. 9)&ᷣ croci nigræ aquil.
g.) ſalis vincetoxicig. iij. miſce f. pulvis, aſſu- mendus pro una vice.
MoORSOII ADVENENI A4A-
litiam in fringendam.
E. ſpiritus fragra niis de albo luccino, q́ui primo exit 3 z. ter arte corrigatur ſpiritus, ur leis, magiſterii perlarum Loralloruum ana Sij. volatilis hyacinsllist ppbir an. 9j. ſacchari pu⸗ riſſimi. S. coquatur ſacchatum in aquiĩs me⸗ liſſe& roſarum ad perfectionẽ ſigni ſui poſt- ea immiſtis ſpeciebus tabuletur. Magiſterium perlarum& Corallorum non eſt vulgate folu- tum, quod ubique in ptiarmacopoli iis ven- ditur.
BALSAAADUS BEZOAR- tic us. R. Raſuram cornu cervi, reſolve ſecundum
artem, pluvias&c ſicca meteora conjunge ad-
dendo de lale Bezoartico quantum luticit,& ſingulari artis com pendio tam diu tracta, do- nec pax fiat inter mimicos,& ballamum inve-
Kk
nies

Séo De Sanit. deflectente erigendo.
1 3 1 3 3 1 1 2 8 3 “ 4 8 3 *—* 8 5— 5 5 5— 4 5* 3. 2 3 3
anies bene olentem fortiter, omnium veneno- rum& febrium alexipharmacum.
Mulra alia ſunt, quæ venenis& peſtiferis adhibentur alexipharmaca, quorum pluri-
ma incerta ſunt utrum veneno adverſentur, quemadmodum eſt aqua camphorata, quæex ſpiritu vini vel juniperi& camphora paratur,
de qua multi multa pollicentur. Ego verò cum
ejus experientiam non viderim lubens præter- eo. Cætera veròo quæ venenis reſiſtunr, recen- ſebimus, quandoi in therapeutica de ame-
iriis ex ente veneni procreatis 8 b agemus. 2 7 N 2.
8*

der A reült rnch Man Bcacme Medr 1
— 2
9,½

———
8*
1 90 8