SoMeNrAnü EPISTOLA pAULI APOS TOII AD CAaLATAS BKREVIEIPER- pIcuA PARAPHRASI ET Lo- corum Communium expoſitione con- ſcriptus,& ante annos quindecim in Academia Marpurgenſi propoſitus à onA VNE WINCKELMANNO §§. Theologiæ Doctore, Drofeſſöre,&&o cleſiaſte. Pſalm. 92. 48 nha, heee, hodi GIEISS4 HESSORuM, Excudebat Micolaus Eanpeeu, pe. AMcad. M b0 VIII. — AMPLISSIMIS ETDRUDEN- tiſlmi Viris, Dnn. C onſulibus& Senatoribus In- chne Reipubl. Hildeſianæ, Dominis, amicis ao fau- noribus ſuis honorandis, ac plurimùm dile- ttis largiſſimam Dei benedictio- nem o ſalutem P. ᷣ&ꝙ Arur snoſtre ſummam, Am- pliſſimi Conſules& Senatores, Da Domini, amiei& fautores ho- 2 norãdi& in Chriſto plurimùm mihi dilecti, conſiſtere in ſolo opere obedientiæ, quam Chri- ſtuspatri ſuo uſq; ad mortem crucis præſtitit, apudomnes verè Chriſtianos in confeſſo eſſe, exiſtimo. Unde in Eccleſia hoc axioma indubi- tatum, tanquam fundamentum ſalutis noſtræ meritò retineri& defendi debet: Nullo alio o- pere nos juſtificari& ſalvari, niſi illo redem- ptionis opere, quod filius Dei propter nos ho- mo factus ſancta ſua paſſione&morte perfecit, Sanctam autem paſſionem& morté cùm no- mino, ſanctam ipſius vitam excluſam minimè volo. Nam paſſio& mors Chriſti per hocſunt ſalutares, quòd hominis juſti ſunt, qui tamen in unitate perſonæ eſt filius Dei, quemadmodum ſcitè Bernhardus ait in ſerm. ad milites in tem- plo: Quo pacto mors hominis pro altero va- luit? Quia juſtus erat. Profectò namq; quia 4 2 homo — —— 8— m—. — 8* ſſſſ— ſ—— ————————— ————————.—————.—— —n — EPTSTOIA homo eſſet, potuit mori, cùm juſtus, aaß buit gratis. Item: mors per juſtitiam ſuan egit victoriam. Hoc igitur fundamenton ſito excluduntur ommia alia opera Ln ut neq; tua charitate aut Fleemofynis, 1 que ſanctorum demortuorum metiti ſ n coram Dei judicio nulla ſunt, necqueui 2 opere, quocunq; nomine illud veniai arque omnium minimè 2Deohenrlaust 1 „. 5. 9 &operibus, quæ homines proprioatsii & bona, ur loquuntur, intentione eiiiiias ſtificari& vitam eternam prometen ArAn E 1„ 5 1 14 IICIE L 1 riſſimi enim ſunt B. Nazianzeni verlu 0 .„* 7 5 2 1 ,, Oð voεα ε dewuνιιm ωeQ0 ο 4 923 11 3 5„„ 4 71„ 2 5 1, 2r d* XAes, ν 0 01ℳ 840& Ae Her 2I usvny d 64XOT dvar 7d9es 2Xerid AAl nen Id eſt: Non lex, non decimæ, nec opera bonaſates in Tua verò gratia, tua miſericordiamii in immundo, net Quam ſolam miſeris ſemel propoſujfi en an catoribus. üni Unde hoc ſupereſt, ut nobis miſets br toribus in ſolo redemptionis opere quoll c ſtus Servator noſter peregit, vera üdün prir bendum ſit; Quod nihil aliud eſt, qum men Eccleſiæ noſtræ docent: Sola fdde juſtiienr di minem ſine operibus. rh Veruùm hic, qui renatorũ& primümic 4 ſtificatorum operibus cõtinuationem ec dul 4 14 unjate uliran fun . oyeng kenaſt Kum de int, 1 eildus ſ Mlan. S Norn tenroles domern nzeni veralm⸗ 6 enuuu 1 — Irnyjſi obb uig cfer t,ſeuit lindehah, ufteſesf Lyim roasoreos DEpDICATORIA. vlementum juſtificationis adſcribunt, nobis ccinunt, nihil derogari unico redemptionis opeti; à Chriſto præſtito, ſed potiùs inde opera nctotum hanc vim& dignitatem ſortiri, ut deinceps eos juſtificent& falvent. Audio qui- dem hæc ita ſpeciosè ab illis dici, ſed non verè, nonex facrarum Scripturarum ſententia. Nam contra fundamentum jam poſitum o- bedientiæ& ſatisfactioni, quam Chriſtus exa- ciſſimè legi præſtitit, eiq; perfectiſſime ſanctè aivendo, patiendo& moriendo, nõ pro ſe, quia ſegtegatus erat à peccatoribus, fed pro nobis ſa- ttskecit, aſſuunt ſuam obedientiam& ſua ope- n, ur& illa& his juſtificentur ac ſalventur, ut noncicendum nobis ſit cum Apoſtolo, homi- nemſde ſine operibus, ſed fide& operibus fi- mul ſuſtificari. Quid? Cùm fdei in Chriſtum initium duntaxat juſtificationis, operibus au- tem continuationem& complementum ad- metiantur, quid aliud nobis ſtatuendum, quàm quod Chriſto ipſi, ut quem ſdes reſpicit, cui imnititur unice, nitium ſolum juſtificationis& Hlutis noſtræ attribunnt: Sacræ autem literæ nobis Chriſtum fide apprehenſum ‚tanquam principium, medium& hinem noſtré ſalutis cõ- mendant, ut ſicut fide in Chriſtum initiò ju- ſiſicamur, ita fide ſtemus in illa gratia,& virtu- te Dei per fidem ad falutẽ cuſtodiamur, quem- admodum Apoſtolus Abrahamum in medio curlu pietatis& bonorum operum, tanquam 6 3 unl- do vitam acquireret. EPISTOLA univerſale omnium juſtificãdorum exen proponit, eumqꝗ; ſide nõ operibus juſtiſca ven pronunciat. Ita autem homo fide juſtifce, ſen guſtata in Chriſto gratia& miſericoria patris immenſa non poteſt nonad laudena: n benigni Patris& dulciſſimi redemptori i ...1 7/ 4 proximi utilitatem, fideiq; ſuæ teſtiſcna a virtute Spiritus ſancti benè operari, Kas as converſatione ſtatum& profeſſionen i iu- ru exornare. want Cæreruùm illud juſtificationis& falmast ei noſtræ fundamentum nunquam rectetnen Knd niſi etiam doctrina de perſona Chriftimg ust rum in Chriſto naturarum perſonaliunat ſeds quæ hanc conſequitur, communicason matum pura retineatur. Qui enim æternã Chriſti Deitatemliſtt en mè negant Ariani, hi ipſum ſalutismtetr ied- damentum penitus evertunt, oms u & media ſalutis noſtræ convellunt,&tt dqiu bentes ipſorum blaſſj phemiis Dei gratabe na ſalute certiſſimè excidunt. Fruſtraennes das Chriſtum crucifixum, ſi carnem crucin ſolius creaturæ& non ipſius filii Deimmiti finiti Dei carnem eſſe credas. Nam hetin cnl quam potuit, ut ſolius creaturæ caro toin —— — — — — —— — go —,— . 3. retr Et cùçùm ipſa Verltas Chriſtus jelisaten Caro mea verè eſt cibus: Dabo carnemten d 6 6 8 d 6 m mealm vfel ro mundll vita: i edit carnem meamn pro munqdii vita Quie b 1 — — ah inæt al veritas lentis vivificare, at—; I DEDICATORIA. ernum, Joh. G. quomodo dictorum horum ſtabit, niſi hæc caro ſit verbi omnia va- ideò Dei veri propria? ſubſtãtiã cum ſuo ſine tol- * lta ſäcri bapriſmi lunt, docentes, nos baptizari in nomine Dei Pa- tiss Filii creature& itidem Spiritus ſancti crea- ture. Qua ratione inſtitutio baptiſmi à Deo& creaturis dependeret, virtus operatrix in ba- ptiſmo Deo& creaturis adſcriberetur; fœdus quod initur in baptiſmo, conſiſteret ex una par- e inter Deum Patrem,& Filium ac Spiritum crrpenc s blühi 5 Nauie rote cuolf ltu ſe Abocunds lnctum creaturas, exaltera autem parte inter n noshomines, qui à Deo& duabus creaturis in fœdus reciperemur. Atqui ſicut circumciſio olim fuit fœdus in- ter Deum ſolum& populum ipſius, Gen. 17. Ita etiam baptiſmus, qui in illius locum ſucceſſit, fœdus eſt inter Deum& po pulum N. Teſta- menti, cum quo novum fœdus fecit, Fer.3. Ob quam cauſam Petrus Apoſtolus baptiſmum ap- pellat quyei èiσεσκνοσ|αενσ ameα νπiνασ eis 9εον bonæ conſcientiæ interrogationem in Deum, 1. Pet. 3. Necminus S. Cœnam Domini ratione præ- cipui& principalis ſui boni evacuant. Quando enim Chriſtus diſtributo pane dixit: Accipite, edite, hoc eſt corpus meum, quod provobis tra- ditur,& diſtributo poculo benedicto: Accipi- te, bibite, hoc eſt enim ſanguis meus Novi Te- ſamenti,&c. Conſequens neceſſarium eſt, Ca- bernaiticam aeεα ν ſtatuendam, ſi nudæ crea- EBPISTOIA creature illud corpus& ſanguis fuerit.I„ corpus illud ſit vivificum,& cibus inconſ ptibilis in hoc ſacro Epulo, ut Vetuſtala eſt, id inde habeat oportec, quod æternou tri ανσαια Filio Dei aad oan unitung t 4 VEr 8 4 ½α☚ † 4 1 G„ 7,. · Ex quibus liduct Arianos totum ſalusnni 1 — ar e] 3 fundamentum conyvellere. 4 1, p Aeh. Qui pro Chriſto homine phan talma om dunt, ut rectè ait Terrullianus, non ſalst. aa . 1 re“. tificem, ſed ſpectaculi artilcem, nonm Md. rum ſuſcitatorem, ſed vivorum au Ocatofs dicant. AQDomodo enim ſemen mullema .—„,. trivit caput ſerpentis, ſi non verèe mulee 1— tus eſt redem ptor: Nam caro ut iteruma tul non eſt ſine nativitat e, nec nativitas ne ne. Quomodo Chriſtus pro nobis palta cifiXxus, mortuus, ſepultus& reſuſciaum O dicitur, ſi non verè habuit in ſe quodteaau an quod moreretur, quod ſepeliretur, quntt un taretur? Carnẽ ſcilicet ſanguine ſuffufmatt i — bus ſubſtructam, nervis intextam, venun xam, quæ naſci& mori novit, humammlie u dubio, ut natam de homine.. 8 Qui cum Neſtorio non Deum, ſedbontt a crucifixum fingunt, neiilli perſonalemdum a naturarum unionem diſſolvétes in negrut i luris ipſum pondus tollunt. Quem Neſtoue rorem etiam Zuinglii allæoſis in recelulin n qua ille perſuadere Chriſtianis ſaragebane ctis Scripturæ de Filio Dei mortuo, Don 8 — lirern uinellct erram ſe dvit duhn Yeum, erlome dles l LuemN interelt nüerge molalo 1 DEIDICATORHIA. ſofiæ crucifixo, principe vitæ interfecto, pro Eilio Dei, Domino gloriæ, Principe vitæ huma- nam naturam intelligi, ſubſtituẽs in locum per- ſonæ naturam. Quam ob cauſam Lutherus no- ſter, eam tanquam larvam Diaboli ante annos complures magno zelo ex Eccleſia Chriſti pro- ſeripſit. Affinis eſt alleoſi Zuinglii quorundam ſectatorum ejus Synecdoche, qua totum pro parte, nimirum perſonam pro natura poni aſſe- runt. Unde nonnulli nude& crudè ſcripſerüt, SorAM humanam naturam pro nobis eſſe paſ- lm, ubi ipſa perſona excluditur. Hi omnes ſalutem noſtram in ſola humana Chriſti natura collocãt, cum magno ſalutis no- ſtræ diſpendio. Si enim in una lance nos& pec- cata noſtra collocentur, in altera verò humana Chriſti natura so LA, tum nos ſubſidimus: Si autem ipſa filii Dei perſona, ipſe Dominus glo- iæ,& dux vitæ incarnatus in altera ponatur, tum nos ſubvehimur in cœlum. Ita ſi cum Eutyche unam in Chriſto natu- ram ſtatuas, vel naturas confundas, aut cum Schwenckfeldio humanam Chriſti naturam neges eſſe creaturam, tum de fraternitate& co- gnatione noſtra cum Chriſto,& per hanc de unione noſtri cum Deo actum eſt. Sed& illi, qui divinam gloriam, om nipoten- tiam, omniſcientiam& cultum fiduciæ ac ado- rationis humanæ Chriſti naturæ propter unio- nem perſonalem& exaltarionem ad dexteram 5 throni EPISTOLA throni potentiæ& majeſtatis Dei commun tam(quam majeſtatem in ſtatu humilianme ſuæ, reſpectu dictæ humanæ naturæ, qudali ſum exinaniverat) negant, hi non ſolumen articulum fidei de ſeſſione Chriſti ad denaas a patris omnipotentis graviter errant, depana a tes, quantum in ſe eſt, humanitatem eius throno dexteræ patris, ſed& magnam cunl a Jationem circa ſalutis noſtræ applicatiom operationem& conſervationem in nobst pariter circa officium Chriſti regium,quofn la ut Deus duntaxat, ſed ut Deus& homo i ſua perſona præſens in dominio univetie i gubernatione& defenſione Eccleſiæ, K&in cta hoſtium adminiſtrat, Eccleſiæ eripiun 0 Illis igitur hæreſibus& erroribus maleri 8 ſis, omnibus modis danda nobis operachu. 4 pſum fundamentum de perſona&c ſalans ficio Chriſti ſartum tectum retineamwunm i ſervemus. In quo equidem retinendo&propuan i pro talento mihi divinitùs conceſſo, annu- ginti quatuor in Illuſtriſſima aula Caſtclunt i Academia atq; Eocleſia Marpurgenſibbon Et utinam in illa Academia mihi&Don nis Collegis meis ſubſiſtere,& eam doctiun I quam paucis verbis jam delibavi, tradeti vindicare à corruptelis(quod maximéchè bamus) licuiſſet hactenus& deinceps nont..a . 4 ſ lum Eccleſiis Haſſiacis, ſed& Academien un 4 ‚el conn tu huud Alube ea non db dita ekkand ch drian V tragnn e ayple nemun egiunan R hom rlounin Lcckelen lell 6 oridahe duopene oma tineanwo Jnn 96 vexrri amii eamdoch ali, n Aaens mauine einceoh 1 DEpIcATORIA. . 3 um florentiſſime& celeberrimæ optimè con- ſulrum eſſe crederem. 3 Verùm cum propoſitis nobis articulis qul- buſdam, tum doctrinã de perſona Chriſti, tum cæremoniarũ hactenus uſitatarum mutatione concernentibus, bona conſcienria ſubſcribere minimè poſſemus, ecce poſtquam remoti fui- mus ab officiis, locũ mutare coacti ſumus. Sed commodùm accidit, ut Illuſtriſſimus Prin- ceps ac Dominus, Dn. Lupovicus, Haſſiæ Landgravius, Comes in Cattenelnbogẽ, Diertz, ZLiegenhayn& Nidda,&c. Dominus meus Cle- mentiſſimus hic Gieſſæ Scholam magnis ſum- ptibus aperiret, quam ſuperiore anno, Domino optimè patriæ noſtræ dilectiſſimæ providente, 9,Cæſ. Majeſtas privilegiis Academicis ad in- ſtar omnium aliarũ Germaniæ Academiarum ornavit. In qua cum Celſitudo ejus meam et- um operam expeteret, quamvis multæ aliæ ſatis ſplendidæ& amplæ vocationes ſeſe mihi offerrent, his tamen dimiſſis Optimi& Magni- Hicentiſſimi Principis ita de patria noſtra& plu- tibus aliis regionib. ac ditionibus benè meren- tis voluntati obſecundandum eſſe judicavi. In hac igitur Academia Gieſſena idem ſalutis no- ſtre fundamentum jam olim à Prophetis& Apoſtolis poſitum ornare& propugnare pro virili mea per Domini gratiam enixè ſtudeo, quemadmodum qui labores noſtri fuerint ul- tra biennium, quo meam operam Academiæ. & . —— — —— 3 —————1111= ——.— 4 EPISTOIA & Eccleſiæ Gieſſenæ impédo, præter alia don ſauwi menta diſputationes noſtræ de articulis hocts Iulen pore inprimis controverſis in lucem editatt. 9, lt ſtantur. Verùm ut publicè conſtaret, quòdint. atte dei profeſſione ſemper per Domini gratiim. ſoha hi ſimilis fuerim, Geuedee ium me eum? qlen erros ante Annos quindecim ii in Academia Marput aülti genſi publicè in Epiſtolam Pauli ad Galatas,i papll. qua? Apoſtolusi iplum juſtiſic eationis&eih noſtt telunda imentum optimoè ſtruir& vindics 4 1 propolui, ty bis committendum,& tumn ſtris Eccl leſie tum S 5.Theologie fuixohe municandum putavi. Ull V Obis autéem 3 Ampliſſimis& Pruden zriſſt Im m 0 ⸗ Viri, illam qualemcunq; meam operam dedits re volui, qt die quemadmoduma anteh lac Reſe- rendum& C lariſſimum; virum, Dn. Doctoram Nicolaum de eccerum de Eccleſia Chriſti oft me meritum r. eologum in ſuo exilio ſuſes eh. ſtis, eic; Superintendentis& Paſtoris officiam eommi de ls de mam„poſteaquam Marput, 30 dimiſſus fui, operam expetiiſtis. Et quamſis vocationem illam egregiam recuſare coacts fuerim, propterea quòd parrie me inprim 1 exortum novæ Schole& Aca ademie. obligatum eſſé exiſtimaverim: Spero tamen duosE crlelt veſtre miniſtros Rev.& Clariſſimum 95.Theo- logiæ D. Dn. Albertum E ckartum,& item Rey & doctiſſimum virum, Dn. M. Henricum Nar faz, illum Superintendentem&) paſtorem ptx marium, 1 4 8 4 1 1 4 lAAA 11 naleu il Metetah aticdi luuena braa oruun 8 un hen dena-h iaddh rdiona drone um, Kla ogie bel Hatbrhd teaquun rüſts k reculnd ram bila „Hennun- Kr 9p M DEDICATORIA. matium hunc autem etiam inter precipuos Ee- dleſaſtem, ita facturos eſſe fideliter ſuum offi- cium, ut Haſſiacorum doctorum opera Eccle- ſix veſtræ magno em olumento ſit futura. pro hac veſtra ſingulari in me& alios Chri- ſii ſervos propenſione, quam Clariſſimum& Conſultiſſimum Virum, D. Chriſtianum Kege- lium J. U. Docto rem eximium, Reipubl. veſtræ Syndicum digniſſim um, ſinceræ noſtræ confeſ- fioni addictifſimum, dominũ& amicum meum ſummum invobis excitare& fovere nullus du- bito, hac Commentarii mei Dedicatione ali- quam grati animi ſignificationem extare volui. Rogo autem vos ea, qua decer, reverentia, ur il- lam in optimam partem accipiatis. Dominus Chriſtus jeſus Eccleſie& Reipub. veſtre,vobisq; omnibus ex alto benedicat,& o- mnes nos ſub umbra alarum omnipotentiæ ſuæ protegat, Amen. Perſcriptum Gieſſæ ſub initium hujus currentis anni poſt milleſimum ſexcenteſimi octavi. VV. A inplit.& D. obſervantiſſimus Johannes Minckelman§. T. D. in Academia Gieſſend Profeſſor&s Ecœcleſiaſtes. ARA — 1 —y . — *— —— ————— . ———— N capute dio meditentur codice lectum: 4— te ———— Ah * A D WErkNENDONM ET CI umg riſſimum Virum, 9 1 —. H d rnil⸗ DxIOHANNEMRE WINCKELMANNU M, fuun 2 SS8. TH EOLOG. DoOCTORFMR hem Profeſſorem primarium, Dn. fau puua torem, ac amicum co- lendum C AR MEN M. CASPARIFINCKII, LOGIC & Phyſices in Academia Gieſſena Profeſſoris publici. T'meritò: æternis celebramus laudibus ilat Qui ſacri exponunt nobis m'ſteria libni! Scilicet illi animo ſêcum divina volutant 4 Sn er,& exacto trutinantur verba labello. Quando Solis equos praæſens Matuta reducit, In Patris& Fili, ſanctic, in nomine Flatus 6 AMiſcent ore preces,& ſingultantia vota. Quando etiam ceſſat ſoboles EI Iperionis auro Enlgere; 3& longè radiantia tela diei Proficere in dulcem non condunt lumina ſomnan E&t quoties ſacro tinnitus ab ære ſonorus enaunt Wb WInCX erum am he⸗ aqy fu al Ah l que rm Went⸗ eunm Eä- N NN TOXI m De mco. II 10 la Glelkt lci u luun nikeus onhnm rhalud tuuareun ine lin ktis uun erunkan N umuuſnn Alm yu Faitur, aahca ſinuoſa ſophiſmata ſolvunt, Hiſtorias reſerant pacti vVeterisq;, noviq, Dicux T vera, ſimul dicenda tacendaq́;, callent, Ducux Tdiſcentem divina per arva juventam, Oſtciumq; ſuum Fà CIuNT fidiq, piic, Am, EERuN T placide ſtupidi dicteria vulgi Sannasq; omni volas,& tot diſérimina rerum, Motrepidant, dum dulce ſolum mutare jubentur, Audire, hinc veteres, õ hinc migrate coloni; Sicconſummato curſu firmeq́, retenta Juſtificante Jide,& vita feliciter acta Tendunt in Cælum, ſedes ubi fata quietas Ohendunt illis,& florida gaudia regni. Winckelmanne Academia fax fulgida noſtræ Doctorum palmarèe decus ſplendore renidens, Quam benè, quam dextrè commiſſum Paſtor ovile, Quaq fide,& quanta docilem cum laude juvéẽiam Erudias, toti res est notiſſima mundo, Etina qua profers preclura reperta loquuntur. Nunc fontes ſacros veterumq, sracula vatum Recludis, calamo aute alios inſgnior omnes, Omamenta ſtudens ac incrementa mereri. Nanc etiam enuclea⸗ quæ protulit ordo virorum, Matthai, Marci, Lucæ, ſanctig, Johannis Qusc; dedit Iharſi Perſeæ gloria Paulus: Mem in ſuggeſtu dicisc; facisq;, quod ipſe Amramides dixit, fecit; fecere Prophetæ, Dixit Apoſtolicus cum ſanctorum agmine cœtus. Fortunate Pater, quoniam eſt oblata facultas, pſe tibi ad tua templa feram ſolemnia dona, (Hipietatis honos, monumeuti& pignus amoris) 3 Ac tibi Feſſci recinam praconia UVatus, Queis opus orditur Pſalmorum nobile Felin 3679 Onimium felix, qui conſilia impia vita, ec peccatorum graditur per opaca viarun( Nec ſedet in cathedra criſbantum nare cachunn 1 Sed Domini verbum meditatur nocle lie. P. Is velut arbor erit felici conſita dextri Propter aquæ ri vum fruttus qua tempore juh Profert, decuſis folius nec languida martan Quic quid aget, tandem feliciter omnia auum 68 ⸗ G. CD 12 Neon — — in an A R G U E N ma EPDISTOLA D. PAULIAD GALATAS. EALATIA olim Callogræ- Se cia dicta minoris Aſiæ re- 1& gio fuit, in qua Paulus A- poſlolus Evangelü ſémen A ſparſerat,& Chriſto Ee- cleſias recte in fide infor- matas plantaverat. Verum poſt diſceſſum s- ju fahſ quidam Apoſſoli à Iudæis, Evange- lum Obriſti quidem amplexis, ſed tamẽ ma- guu Zelo legi Moyſis, circumciſioni, Sabba- this Neomeniis, aliisg ceremoniisC operibus legalibus, ut ad ſalutem neceſſariis penitus adailis fubmi ſſi gocueraut, non tantum fidé Chniſtiienendam ſedetiam circumeiſionem ecemoniasc;, legis omnind& neceſſarid hriſtianis obſervandas. Qua ve præter- auum quod luci Evangelii tenebræ oſſunde- Hantur,& conſcientiis laqueus injiciebatur, auim facilis in errorem illum cum ſalutis nuſtræ fundamento pugnautem, prolapſus lepoterat, veram juſticiam coram Deo& ſalu- 2 Commentarius in Fpiſ. ſalutem nobis non tantum ſolo Chniſi„ to conſtare, ſed etiam operum& ceremn rum legis obſervatione. Ac ut tant fan quod volebant,]Jſeudoapoſtoli perſuatann autoritatem Pauli Apoſtoli elevirmu prætextu, quod ille nonà Chriftolaunt diatè vocatus eſſet, ſed ab heri& nudus gua tius ab aliis diſcipulis A poſtolorum uje wacr —, 1 Petrum verò Iacobum ac Iobannemauiuni .. 7. 1. Kſto ipſõ immediatè electas, qui cum uli . 8* f*.. 8 7 1 83 trinnum convenſatt éſſent, à qulla miſſös ex ilorum ore veritatem annauuui ey 2.—*.)„ 4 falso gloriabantur, potius audiendmdllun* 4 4 3 3 4 7.„ 9 12 4 tenderaut, utpote non tam ad vei ſuskani penis 7 1 7....— 0 Jusg, Ceremonias rigidost interim oraltai clti Veram cauſam, cur Apoſloliili ludei ſt ſärure Jus temporis ratione in permittendu anntiutu 8 4 3 un lerandis potius legis Moſaicæ ceremuli 5* „ 2.. A il, 8 97. 222 BD accommodéoſſent: quod ijyſum Pauuuinui occaſionè ſic exigenie fecerat. Eaita heſt ati HRione, quod ipſi à primariis illi Cobli am & columnis Eceleſiæ miſſi, veram ſaluun ſane tionem docerent, Galatarum novd alinis 5 d leviter attendentium hidem N9nn 5 22 4 1 ehens hj Qua re coonita Apoſtolus tempeſlivtm .„ 42 am Epiſtolam ſua manu ad illos ſcripſit, Qus 4 d ahrchg mom Puttun 1” n 1 eenn hnſas V — — — hen 6n balma ohuma adunn3 temm (ila , epsin viam rectam reducat, nmicè laborat. D. Pauli ad Calatas. 3 PARTES EPISTOIEA. 1 DRIM à M Apoſtolicæ ſuæ voca- tionis auroritatem graviter aſſerit& ſolida ac vera narratione aſſertionem ejus confirmat, toto primo& ſecundo ferè capi- tecuſus narrationis ſcopus eſt, ſe in Apoſto- lau non minoris, quàm cæteros Apoſtolos, petrum Jacobum Joannem,&c. auctoritatis eſſe. II. Circa finem ſecundi capitis veram ſuſtificationis rationem exponit, in hanc ſen- tentiam, hominem non operibus legis, ſed ſola ſjde Chriſti coram Deo juſtificari, qui principalis hujus Epiſtolæ ſtatus eſt, quam ſentenriam deinceps, tertio& quarto capiti- bus, teſtimoniis, argumentis,& exemplis Scripturæ confirmat. II I. Quinto capite exbortatur Galatas, ut in libertate Chriſtia- nain quam Chriſtus illos ſuo ſanguine vin- dicaverit, perſiſtant, ita tamen ut illà rectè u- tantur non ad carnis licentiam, ſed ad chari- tatem& vitam ſpiritualem, quam exhorta- tionem antitheſi operum carnis& ſpiritus illo capite diligenter urget. I V. Sexto capi- te monet, ut ſibi charitatis officia mutuò pre- ſtent& turbatores illos, qui ipſos à Chriſto ſub legis jugum revocare ſtudeant, devitent, neque amplius ipſi negotium faciant. Utitur interdum vehementioribus redargutioni- A 2 bus, ———— — —— 4 . ——— ——— 4 Commentarius in Epiſt. bus, quas tamen leniore rurſus compell ne emollit. Argumentum Capitis J. ue occaſionem ſcriptionis indicat, mota Junnl de ſubitanea ipſorum ab Evangelu Chp defeclione, moa Evan gelii Chriſti certuulnms graviter aſſerens. Deinde narrationem hi. git; qua veritatem Evangelii&h Apqfäi 1 lel kl Vatio * — 1 ony Præmiſſa Epiſtole emyesci&s ſumn 1n, anpe hero gcon loly mnm Hui dignitatem a contemptu Pſeudoapafinm vindicat, exponens, qualis ante converßausu ꝛ yudaiſino fuerit, Juoomdo ad e Apoſtalan„ . 4 1/ 3 3 Socat* ſit, quom odo a con verſione ultra mana Apoſtolatus munus obierit in Arabin,San demum ad viſendum Petrum Fierdſahfänan profectus fit, quo viſò in regiones Syris& Uasi venerit. Cujus narrationis finis eſt, quid Ena. il gelium ſuum Apoſtolatus ofſicium non uit i minibus neq, per homines, non per Auh neq, corum diſcipulos; ſed ab ipſo Joſ nh . 6„. X 3... immediate accéperit, quandoquidem ih Alhr latu ſuo ſermonem Evagelii annunciauen tequam Petrum vel ullum alium Apſtdms. G diſſet, aut Eccleſiis fudæd juxta facimin, tuiſſet. PARTES CAPITISI —„ aluratio Apoftobull- 1. Emyexcdu. 2. Salutatio Apotto rata. z. Occaſio ſcriptionis per quetelmqs Galatorum defectione expoſita, cum gu llo 4 funeuh. Au. „ rnn fun 1lsI o ul etquet u, d D. Pauli ad Galatas./ to certitudine Evangelii contentione. 4. Narratio de ſua ante converſionem in Judai- gno converſatione, de vocatione ad Apo- ſtolatum, ejus adminiſtratione poſt conver- fonem per triennium in Arabia, profectio- ne Hieroſolymam ad Petrum ſuſcepta reli- quaq; converſione uſque ad ſuum in urbem Hlieroſolymam reditum, cujus narrationis ſcopum mox initio attingit. 1 PARS I. paulus Apoſtolus non ab hominibus neg zer hominem, ſed per Ieſum Chriſtum ac Deum,&. b Emyes—y Epiſtolæ, quà autor, qui eam ſcripſit nomen ſuum exprimit, Paulus, qui& Saulus dictus tum ante converſionem tum etimm ad tempus poſt converſionem, donec Sergio Paulo proconſuli in urbe Pavo Evan- gelium annuntiavit, Act. 33. Ubi primum no- men ejus mutatum videtur. Deinde mentio- nem facir officii ſui ſeſe Apoſtolum nomi- nans, hoc eſt, nuncium vel legatum, non Principis aut Monarchæ hujus ſeculi, ſed Re- gis Regum& Domini Dominantium Jeſu Chriſti veri Dei& hominis: officium autem illud ſuum, hic magis quàm in aliis Epiſtolis extollit& prædicat, non ambitione aut æmu- letione, à qua alieniſſimus fuit, ſed neceſſita- te quadam, ut illud à contemptu Pſeudoapo- A 3z ſtolo- 6 Cammentarius in Fyiſ. kolorum authoritatem ejus deprimens Puuêi- bium vocantium vindkese Ai ene. un IM St. Ait itaq; nana a- minilus ſcilicer h Apoſtolus xiſtesn 82 Xeteuu es rhy SV, 1d E ſt, demandarun alll habens A poſtolatu m, indicans, ſe non cal rair lio,voluntate, ſuaſu, impulſu aut faxorste aecl minum Apoſtolatum invaſiſſe aut fulccat aült ut ita verum& unicum ſacroſancti ſuunn Weit ſterii autorem Deum denotet. Addit us ſdr 4 hominem, qua particulà omnem medut Wültti inſtrumétalem cauſam ſue vocationisens. euua dit; ut maximè enim miniſterium Araii tuudie tus à Deo ipſi demandatum eſſet, tamtes utrm diante homine Apoſtolo vel Apoftohantlolie diſcipulo illi delegari potuiſſet, iicut hnsfinpa bæ, Silæ, Lucæ, Timothei vocatid ad rium docendi Evan gelium divina, ſeduns ar.0) mediata fuit. UInde ergo Apoſtolatumut tam Pit? Sed per ſeſun Chriſtumò, oſtendtſat dilo Jeſum Chriſtum ſe immediatè ad Apobos un t tus officium vocatum. AnnC vero ſüus mer. Chriſtus homo non eſt, cum per homien Bstgs ſe vocatum neget? Maxime verò homocdh dud ſed quia non tantùm homo, ſed etiam im Kdi Deus eſt, dominus, rex& caput totiusfté alig ſiæ„duam ipſe ſuo ſanguine acquiſiumir ab ſtinet& gubernat ideò hæc perſom uui bät aex aliorum hominum ordine& em. nnd tione eximitur. Cum Jeſu Chriſto conjungt a Deumn A22 ae 01015 A M KII D. Pauli ad Galatas. 7 u Peum patrein ut ad iꝑſum Deum ꝑatrem fu- um Apoſtolarum referat, idq́; proprer unita- tem confilii, voluntatis& potentiæ filii& pa- tcsin propagando tegno. in regenda Eccle- ſaxextrudendis in meſſem ſuam operariis. Datcrenim operatur.& filius,& quæcunque aer facit,cadem facit& filius Ioh. 5. Cur au- tem addit, qut(Deus pater)ſuſcitavit eum Je- ſum Chriſtum)ex mortuis. Noon abſquec gravi cauſa mentionem facit reluſcitationis Chriſti ex mortuis, ut nimi- ruminnuat, ſe ꝑer Jelum Chriſtum vocatum nonin giebus carnis ſeu in ſtatu exinanitio- nisinfirmitatis ac m ortalitatis, ſed jam in ſta- tugloriæ, cùm à mortuis reſuſcitatus ad dex- teram patris regnat, qua ratione ſibi præaliis Apoſtolis Domini prærogativam attribuere videtur. Deinde commode Galatis in mentẽ revocat mortem& reſurrectionem Chriſti⸗ ut in illo ſolo propter peccata ipſorum in mortem tradito& propter juſtificationem corum ex mortuis ſuſcitato& non in ope- tibus legis juſticiam& ſalutem quærant. Quod verò Deo patri tribuit ſuſcitatio- nem Ohriſti ex mortuis, non Chriſto poten- timm ſeipſum ſuſcitandi adimit(eſt enim una Datris& Chriſti potentia, ob quam ipſeChri- ſuus ſe dicit remplum corporis ſui deſtru- dum, tribus diebus erecturum Joh. 2.& Joh. 10 ait; Ego habeo poteſtatem ponendi ani- A 4 mam ————— 8 Commentarius in Fyiſ mam&”illam reſumendi,) ſed ſicut miſſum& traditum à patre, ita eriam(u tum à patre affirmat ſcriptura, eiohe quod omnia in tota illa ſua Oecconommgh ſtus ex beneplacito patris Peregit atqxh morte filii, ut ſufficienti Axea placatmaa ex mortuis ſuſcitavit. Porrò Emyeac alios etiam hujus ſcriptionis ſocios adſoda Et qui mecum ſunt omnes fratra. Ne euiui. latæ ſolum Paulũ rei novæ ſtudioſum an ciſionem aliasq́; ceremonias veteres 1 bare obtenderét, omnes fratres qui cun fuerant, idem ſenti re oſtendit, atq; ſimalt 841 41 3 71 4 ternitatis amantem ſe modeſtè declata quibus inſcripra eſt Epiſtola: Non unitsea tùm ſed pluribus Eccleſiis Galatiæ. Sedustetie res enim plures Eccleſias turbaverantiast ätio etiã omnibus illis hac e uot, 1.S. reda 3 tione X* νς εεκππνο, id eſt, exhortationeit Sab deri voluit. Quod verò lapſis Galatis Bas- ſiæ titulum tribuit, cauſa eſt, tum quodnns nulli in doctrina Apoſtoliea conſtantiunts nuerunt, tum quod de lapſis ſpem redeni unde exciderunt, concepit. E OCIC6O MMUNES— PARTIS. I De vocatione ad miniſterium dorni Eva ngelium, quæ du plex eſt, una immethis quæ non per homines, ſed per Chriſuus w Cul cum tend 1 n e a — b obi 1 1r † 41 3 Koc kend. nhjſ ) bil— Altaend Rala V Caxonn drteh ls ſern atlesun dett dn — urbaenn nunn, exhorrn 1s Gld — omüna el Ct D. Pauliad Galatar. 9 ſum& Deum patrem immediatè fit, quæ pe- culiaris fuit Prophetarum& Apoſtolorum, qui teſtimonio Sp. ſancti& miraculorum commendati ſunt, quod in doctrina non er- rent. Altera mediata, quæ quidem à Deo fit, ſed per hominem. Ita Paulus& Barnabas in Eccleſiis preſbyteros ordinärunt εᷣα Ʒεαεε- mylac, i.é cum erectione manuum, quod fuit conſenſus& ſuffragii ſignum ex parte ple- bis. Ita Apoſtolus mandatum dedit Timo- theo& Tito de miniſtris oppidatim conſti- tuendis Tit. i.& modũ quomodo ritè& legi- timè ejuſmodi vocatio fieri debeat, præſcri- bit 1. Timot. 3. 2. Tim. I. Hæc vocartio, ſi ordi- ne fiat in Eccleſia conſenſu magiſtratus, qui nutritius Eccleſiæ eſt, Eſaiæ 49. præeunte co- gnitione preſbyterii Vel miniſterii de donis neceſſariis ac vita inculpata, Eccleſiæq́; ſuf- fragiis, qui hoc tempore ordo ſervari ſolet, xquè à Deo eſt atque prior illa immediata, tantum quod hæc illa gradu inferior eſt,& miniſtri ita vocati doctrinam ſuam àProphe- tis& Apoſtolis acciperetenentur. Teſtatur enim baulus miniſtros ac preſbyteros Ephe- linos à Sp. fancto in grege Domini poſitos epiſcopos ad regendam Eccleſiam Dei, quam acquiſivit ſuo ſanguine, Act. 20. Hi certi eſſe poſſunt ſe nomine Chriſti legatione fungi, Deumq́; miniſterium& verbum reconcilia- tionis in ipſis poſuiſſe, ut z. ad Corin.. non 5 ranl- 10 Commentarius in Byiſl tantùm de ſe, ſed etiam Timotheo Daulas- firmat. Qui ita ordine ad miniſterium roca tur, atque de hac vocatione ſua certi(unr cut certi eſſe, exem plo Pauli, debét, Rialan ter verbum veritatis commiſſo ſibi gregin nuncienrt, de præſenti Dei auxilio efficac 1 miniſterium ſuum operatione& protsas ne certò perſuaſi. Præter illam duplicenm ceationem eſt alia, quæ eſt ab hominibuums ruùm& non à Deo,illegitima& inordinaas eùðm quis velnon inſtructus donis necai rlis, nec preeunte cognitione contra cont ſum preſbyterii, vel refraganti certisacant bus de cauſis Eccleſiæ à politico magitea obrruditur contra veterem Canonem: e mo detur invitis, vel cum quis à ſemenhſt ₰ liiſv rrie e currit, aut Simonia aliiſve artibus illichut intrudit in Eccleſiam haud conſenrienns de quibus Dominus ait Jjerem. 23. Currehn 5 &ego nõ mifi eos. Dominus enim mellsch qui operarios extrudit in melſem ſuam, l 9. Chriſtus ad dexteram patris dat alios aſ ſtolos, alios Prophetas, alios Evangeliltas lios Paſtores& Doctores. II. Miniſtri verbi officium ſuum noni- nant deſpici, ſed à contemptu exemplo bul illud vindicent. Etſi enim de ſe& ſuis don illos moderatè ſentire decet, nihil perem- tentionem aut inanem gloriam agere, Kn — 21 A 4 ſuis ac pflvatls cauſis& honoribus nonmo- 8 1ose elemd 1 —— D. Pauli ad Galatas. 1I 1088 contendere, tamen ſi miniſterium ipſo- zum petatur& contemptui habeatur, unde ericulum ſit& doctrinam ipſam vilipendi, tum exemplo Apoſtoli, maſculè& animosè pro dignitate miniſterii contendere, illudq; acontemptu aſlerere debent, ſicut Apoſtolus Tito præcipit: Nemo te deſpiciat Tiit. z. III. Divinitatis Chriſti argumentum proponitut in eo, quod ei ęqualis porentia cũ Deo patre tribuitur in vocandis Apoſtolis& gubernädo miniſterio Eccleſiaſtico, fieut Pau- lus teſtatur, ſe Apoſtolatũ per Chriſtũ Jeſum &KDeum patrem ſibi demandatum habere. Quis verò Dominus meſſis eſt, quem rogari præcipit Chriſtus Matth. 9. ur operarios in neſſem ſuam extrudat, niſi ſolus Deus: Cùm aigo Chriſto porentia in hoc divino opere equalis tribuatur, rectè contra hæreticos cõ- dudimus, Chriſtum eſſe verum Deum æqua- 1 cum patre potentiæ. Sicut etiam hac de b auſa è communi hominum ordine Chri- 1 rscaan tum eximit Paulus, dum ſe per hominem vo- atum negat, quia ille non tantum homo ſed etiam verus Deus eſt. IV. Paulus, dũ adjungit ſibi fratres alios in ubſcribenda Epiſtola, docet, miniſtros verbi h ſtaternitatis amantes eſſe debere, neq; eos, es quialiis gradu ſuperiores eſſe videntur, cu- uſmodi jam ſunt Superintendentes, omnia Pro ſuo arbitrio in gravibus negotiis agero dece 12 Commentarius in Ppiß decere, ſed conſilio cumaliis fratuibus m ſtris communicato. Si enim tantus Apolh lus, qui pro autoritate Apoſtolica fint a rum conſilio errantes Galatas redarguerh ad pœnitentiam hortari poterat, aliosean fratres in hoc inſtituto ſuo aſſumit, quitne lii miniſtri illo longe inferiores alios eius fratres in conſilium adhibeant: Qua decan Paulus métionem facit preſbyterü, i.e ahit ſis collegii Miniſtrorum& Seniorum. T 4- qui conjunctis operis miniſterio ſachal fungebantur& miniſtros alios vocaban ordinabant. V. Paulus Galatis lapſis in pericubli errorem titulum Eccleſiæ tribuit, quodns tandum eſt contra Anabaptiſtas, quibcct pe ſiam illam ſolam dicunt, quæ prorſus pus in qua nullæ hæreſes, errores, ſchilmaal ſcandala ſint, ſicut etiam Pontificii hochis judicio noſtras Eccleſias gravant, quod inl lis ſunt ſectæ& ſcandala. Errant autem un cœlo, cum Paulus Apoſtolus. Corintha- affirmat; Oportet inter vos hæreſes eled Chriſtus Eccleſiam confert cum agrobm ſemine conſito, in quo noctu dormienib hominibus hoſtis ſua zizania ſeminat, ien cũ reti, quo piſces boni& mali contralim, Matth. 3. Ita licet in Eccleſia Corinthionm eſſent non tantùm ſchiſmata, contentiones inceſtus, error de ccœna Domini& Gan m gu e 3 dlos en sin nn ridun9. ptita . duol res,(c onrifelt vand gu rrantaue usI,CMI slele6 cuna — u dormn a fn lcorrai (orin pcoͤxhi ninläeg — D. Pauli ad Galatas. 1 3 musille cum fundamento pugnans, quo re ſarrectio mortuorum negabatur: Tamen A- oſtolus eos non tantùm titulo Eccleſiæ Dei inignit, ſed etiam ſanctificatos per jeſum Chriſtum& vocatos ſanctos appellat. 1. Cor. 1. Quæ elogia congregationi iſti, ubi verbum Dei prædicatur,& Sacramẽéta ex inſtitutione Chriſti diſpenſantur, tribuuntur propter e- lectos& ſanctum ſemen, quod Dominus in ſtatu Eccleſie etiam maximè deplorato, nem- pe ſeptem millia, quæ genua coram Baal non flectunt, conſervat. II. PARS I. CApiris. Gratia Vobi⸗ 2 Pax à De patre& De- mino noſtro Ieſu Chriſto, qui dediit,&c. Emye‿ννſequitur ſalutatio, qua pio voto Apoſtolus cum ſuis fratribus precatur Eccle- lis Galariæ primò gratiam, qud gratuitum Dei favorem ex mera miſericordia nos in gatiam remiſſis peccatis acceptantis& com- plectentis intelligit. Deinde Pacem, id eſt, o- mnia bona(omnia fauſta& felicia) reconci- litionem cum Deo præcipuè& ²*eoεae,i. e. tranquillitatem conſcientiæ, quæ gratiæ Dei effecta ſunt. Quæ præfatio inprimis neceſſa- riacrar Galatis, quia periculum erat, ne ſuo prolapſu ex gratia Dei exciderent,& pacem Dei amitterent. Exprimit autem authorem bratiæ& pacis nempe Deum patrem d fons Jeſum Chriſtum, qui dedit ſemeriplumm 14 Commenlarius in Fhiſl. fons eſt omnis boni& Dominum noſa peccatis noſtris, ut ſc. illa deleret. Ne eninn Deo patre citra intuitum Chriſti hetettnt extra quem( Chriſtum) gratiæ& paci loes non eſl, hunc ipſis ob oculos Ponit, ut quiit morte pro peccatis ſarisfecit,&e gratum pacem nobis impetravit. In quem Hnenꝗ Chriſtus jefus tradidit pro peccatis noth Dt eriperet nos è præſenti ſeculo malo, êa 4 ¼ hHe SPTrS Sus pet le malum non eltt lum, Idelt, tem † 1 E KE 1 · 91— 2— 8 ſicut alibi Eph.§. A poſtolus dies malosvne quibus variæ pe 4 1 6 ⸗ la objiciuntur, it 2— ₰ 2, andl OccCa 9 ¹ 1. 1 1 31 AraL 5 ſain 2 ob malitiam& Pravitatem, in qua nalcumm fub poteſtate tenebrarum, id eſt Diabohu ch hunc mundum, qui in maligno polituscia mnis generis malis expoſiti, quæ tuni committimus, tum videmus in aliistumpa petimur, ut ſunt variæ ærumnæ, monuit teritus. Chriſtus itaq; ſemetipſum trait- pro peccatis noſtris, ut nos hic quidéin ta gratiæ ſuæ transferret, ac tandem exilloſn ſentis vitæ malis omnibus in regnum qbis ſuæ traduceret. Addit: Secundum volumumnt Dei& patris noſtri. Etenim ex benephan &nutu Dei, qui& pater noſtet eſt ob cte tionem, ob adoptionem in filios, numaffectum, filius Chriſtus ſemeripiunn mortem tradidit ſine noſtris meritis, quæ 3 eclh 1 — 2 minmn tleder peecan dnh nA mumae D. Pauli ad Galatar. 15 excluduntur, ut merè gratuitũ ſit beneficium⸗ utexipſi» patris noſtri volũtate, nos ab omni malo liberatos in vitam beatam transferret. Cui gloria in ſecula ſeculorum Amen. Quandoquidem Apoſtolus in cogitatio- nem ineffabilis benefßicii Dei patris non ex noſtro merito, ſed ſolo beneplacito ſuo do- mantis filium& filii ſemeripſum pro peccatis noſtris tradentis incidit, oεπᷣαιννν¶ĩ gratia- rum actione votum ſuum claudit. LOCI COMMUNES II. PaR TEIS. I. De ſalutationibus& votis piorum, qui- busaliis gratiam& pacemà Deo patre& je- ſu Chriſto precantu r, quæ preces fidelium ef ſiaces lunt, teſte Domino Matth. 10.cum in- trabitis in domum, ſalutate illam,& ſi quidem kuerit domus digna, veniet pax veſtra ſuper lm, ſin minus fuerit digna, pax veſtra ad vos teyertetur.„ II. Rurſus argumentum divinitatis Chri- ſi nobis Apoſtolus ſuppeditat, dum gratiam &pacẽ non tantùm à Deo patre, ſed etià a Je⸗ lu Chriſto Galatis precatur. Cum autem ſolus Deus bonus Mar. 19.& gratiæ ac pacis author, unde Deus pacis Roman. 15. dicitur, ſequitur Chriſtum eſſe verum Deum patri æqualem. III. Fundamentum ſaluris noſtræ nobis Proponitur in ſalutatione Apoſtolica. Prin- cipalis 16 Commentarius in Eyiſ. cipalis enim cauſa eſt voluntas Dei ſecuna i quam Chriſtus ſe pro peccatis noſttis tas ſali dit, ſicut ad Epheſ.r. cap. teſtatur Apoſtoln i qui prædeſtinavit nos, ut adoptaret in 2 ri per Jeſum Chriſtum in ſeſe, ſecundum bai lacitum voluntatis ſuæ. Unde Chriſtit us ait, ſe facere voluntatem patris ſui, ſolat. tx Deinde cauſa meritoria ſalutis nofteratl Chriſtus Jeſus, qui ſemeripſum tradidii rig peccatis noſtris, in quo habemus redemas ſtn nem per ſanguinem ipſius juxta diyituasst tiæ ſuæ, Epheſ. 1. Eſt enim traditus pusse peccatan oſtra& reſurrexit propterjultänt ahe noſtram Rom. 4. Ego, Ego, inquit, deleoptsase varicationes tuas& iniquitatum tuarumus recordabor, Eſaiæ 43. EFinis eſt ut nos lhens ptun ret ab omni malo, culpæ& pœnæ,& tandem plenè ereptos ex præſenti ſeculo maloiti gnum gloriæ ſuæ transferret, quam teiim tionem corporis noſtri& libertatem 3ſi 4 . I rum Dei Apoſtolus appellat, Rom. d. Mibit 3 timus eſt gloria Dei, quem Jorohoyſellae 3 poſtolus norat, ſicut de fine prædeſtinaton 3 4 & redemptionis noſtræ ultimo diſſeritEt 1. ur laudetur gloria gratiæ ſuæ, quachuns . 47 S. 11 8. f. 9 le⸗ nos reddidit per illum dilectum. Quoc g0 ſolius Chriſti ſecundum voluntatem r 6.. 68* 5 1- 0- tris pro peccaris noſtris ſemetipſum tnte- 8. 2* ,7 gf Tiar tis merito redempti ſumus, ut gloria li 5 ejus laudetur, ergo noſtra merita,de congfd — D. Pauli ad Galatas. 17 dasDa condigno, adeoq́; omnis noſtra gloriatio ars unt excluſa eſt& ſola fides eſt, quæ hanc gratiam kne F hoc Chriſtum beneficium in promiſſio- adoytm ne Evangelii oblatum apprehendit, ſicut eleonnt ſeriprũ eſt: Gratia ſalvati eſtis per fidem idq́; lndeCi non ex vobis: Dei donum eſt, non ex operi- artsli, busne quis glorietur, Epheſ.². b N IV. Cum Apoſtolus dicit, Chriſtus jeſus Yplmu ſemeripſum tradidit pro peccatis noſtris, ad- Ancit nos in conſiderationem ejus perſonæ, quæ ſuo nos ſalvavit merito. Quis enim eſt an ſelus Chriſtus? Non nudus homo, fed ipſe fi- lius Dei, qui carnis& ſanguinis particeps eſt tptoht inaur ficut hi pueri Hebr. 2. id eſt, ram verè carnem unn& fanguinem habet filius Dei, quàm nos ipſi belun ſedtamen fine peccato. Unde cum Chriſtus aat carnem ſuam pro mundi vita, ſemeti- plum filius Dei pro nobis tradere& ſanctifi- care dicitur. Hinc Dei ſanguine Eccleſiam tedemptam Act. 20.& per mortem fili Dei nos liberatos Roman. 5. affirmat Apoſtolus. Qua de cauſa falſum eſt, ſi qui aſſerere audẽt, ſolam Chriſti humanitatem vel carnem pro nobis paſſam aut traditam, ita enim perſona filli Dei excluderetur. Atqui in hoc nobis conſtat ſalus noſtra, quòd ipſe filius Dei ſe pro nobis tradidiſſe, autor vitæ trucidatus Act. 3. &X Dominus gloriæ crucifixus I. Corinth. 2. dicitur. Sic enim mors CHRISTI inHniti metiti eſt, ac tantæ dignitatis ac ponderis, ut 25. — q·——·—— —“ .. ———— —— ..,„ 4 Traugferri eor dicit à Deo, qui vouavitillu d 8' — 18 Commentarius in Epiſß. ut ſit ſufficiens Aureo pro peccartis noſ Aoëooyia& gratiarum actio nobisa mendatur ab Apoſtolo pro immenſon ptionis noſtræ beneficio, unde Apohi Coloſſ.z. præcipit, quicquid egeritis* 4 aut facto, omnia in nomine Dominiſeli 4 te, gratias agentes Deo ac patri per l Hinc tot dοένα̈Qνπη,˖& Pfalmi Buchartal vidis. Hinc Apoſtolus, cum mentionen„ ciſſet ſummæ miſeriæ, in qua ob pecnn conſtitutus eſſet, tandem in gratiarum 1 nem erumpit Rom. 7. c. Quis me, inaas 1 liberabit ex corpore mortis hujus? Gas ago D EO per Chriſtum Dominum ſtrum,&c. III. PARS I. CAPITIS Miror quod ita citò transfenmmi dei 1n Occaſionem, qua ad ſeribendam hast l piſtolam impulſus ſit, exponit Apalit mota querela de Galatarum ſubitaneasptkä ritate Evangelii defectione, quæ eſfech t du tempeſtivè illos in viam rectam teitte conſtituerit: miror quodl ita citi tranmm 46b eo, Jui vocavit vot in gratin Chrikimdn Evangelium,&o. Duo objicit Galatä- u muͤm, quod deſciverint à veritate Erngi 1 alterum, quod tam citò defecerint, qum a conſtantia meritò reprehenſione digmen 8 3 an a dunf bropecaun rom adio uh oproimnan P -do, undeh cquidexetn münehorn) deo ac den Dalnikuce c. Qubm nortis bum ſtum Dom l. CAFII dotnuuſe ſcribentel „ expont tarum lühe jone, qlei am recaan — ——— Miaciunaſ muu lal — ohſtnl taveritiel delecerin lenfore — E ☛. 4 ‿. 8 D. Pauli ad Galatas. 19 cet, per Evangelium in gratiam Jjeſu Chriſti, er gratiam intelligens ſalutem gratis per Chriſtum partam, ſicut ſecundo cap. illam declarat: Filius Dei dilexit me& tradidit ſe- metipſum pro me. Ab hoc Deo devoluti funt in aliud Evangelinm Galatæ, quod cum Chriſtianiſimo Judaiſimum conjungit, ac ſa- lutem non ſoli gratiæ Chriſti, ſed circumci- ſioniz Sabbathis, meritisq́; operum eriam tri- buit, quod dum ita leviter arripiunt, ipſos à Deo transferri ait, quod aliud non eſt, quam Deum ejusq; gratiam deſerere. Hanc doctri- nam erroneam impoſtores Pſeudoapoſtoli Evangelii nomine ſubdolè venditabant, ut ita facilius homines vocis ſuavitate ineſca- rent. 1 Detrahit autem eis larvam Apoſtolus& ſubjungit: Quod non aliud eſt, innuens non elleullum aliud Evangelium, præter verum illud unicum ab Apoſtolo ipſis annuntia- tum vel quod ex ipſo didiciſſent, hoc autem iſeductoribus illis perverti dicit, in quos cul- pam mali rejicit, inquiens: Wſ quod quidam ſunt, qui vos turbant& volunt invertere Evan- gelium Chriſti. Notandum quod Apoſtolus dicit, Galatarum Eccleſias in fide turbari& Evangelium Chriſti inverti doctrinà illa pſeudoapoſtolorum, qua cum gratia in Chri- ſto exhibita circumciſionem& legis opera conjungebaut, ac in illis ſalutem poſitam do- B 2 cebant, 20 Commentarius iu Fyiſl. cebant, proinde graviter pro Veritate de hun titudine unici illius Evangelii à ſe prett un ti contendit. Sed etiamſi nos, aut Angeluin ul Evangelidet vobis praterid quod Pvanai 5 vimus vobis, anathema ſit. Ne quis exituu Apoſtolum ſuam predicationem petilana 7 gloriam decantare, ſeipſum prims a thematizat, ſi aliud Evangelium pretn 9 quod ab initio ipſis tradidit, annunsa un verum illud Evangelium invertere ant ſis mutare velit, aut eAngelus è ccln,&c 2 Pſeudoapoſtoli Petrum, Jacobum&x ſattſei nem falsò obtenderent, ut illorum altttt pine te ac patrocinio ſuam doctrinam pallasapbi Paulus uſq; adeò illorum Apoſtoloruman ritate ſuum Evangelium inverti poſſt ut ſivel Angelus è cœlo Evangeliumat dicatũ pervertat, anathema eſſe debenſt i vox ſeparationem denotat à commantt is Eccleſiæ fidelium ac Angelorum. Atteant hanc tam gravem alſeverarionem, cumtttas ſtatione ſui ac cœleſtium etiã poteſtauu a liud præter verum illud Evangelium annr tiantium, temeritate aut iracundia erdlſ putet Apoſtolo, ſecundd illam repetiu admodum ante diximus&o nunc iterun ii hi quis evangelizet vobis, prater id quul un Rtis(ſcilicet à me ab initio)nathemaſtm verò adverſarii beatum Apoſtolum cr mniati ſint, quod ſua prædicatione autam 3 pul. — —,— truuiij 9 ter bto Reitd Fangelu ſfunan 4 teril unl 1 aſf. Nequ ea „leiplun V Erugie tradidit, un- lium imen. npelu earh in jacobna nt,ntillem 1doctrinm um Apoiu mminyelnnt lo Frangeir temaelets enotat 1cr ngelomn reratione mmetüpo dkrangeig ut ircch dolams & un m yuinun doynahm — Joltl dlinuxeu —— — — 1 8 D. Pauli ad Galatas. 21. pularem, gratiam ſcilicet ac favorem homi- num captet, acad illorum placitum loqua- tur, diluit illam calumniam: Nunc enim(in- quiens) utrum homines ſuadeo an Deum? aut qusro hominibus placere? q. d. cum tanta aſſe./ veratione& mei etiam deteſtatione pro Erangelii primùm à me prædicati veritate ac cectitudine contendam, ipſi judicate, utrum homines ſuadeam an Deum, id eſt, utrum ho- mines annunciem an Deum? Utrum homi- nibus aneo me ac doctrinam meam appro- bare ſtudeam, utrum ad Deum anad homi- nes mea prædicatione vos adducere mihi ani- mus ſit? aut hominum favorem meumꝗque compendium in miniſterio meo quæram? Ego verò ſicſentio: Si adhuc hominibus place- rem, Chriſti ſervus non eſſem, q. d. poſſem equi- dem& ego ad placitum, Judæorum fratrum accognatorum meorum ſecundum carnem prædicationem meam accommodare, homi- nibus placentia dicere, ac ſic illorum odia, indignationem,& perſecutionem declina- reꝛat hoc ſi facerem, ſi circumciſionem ope- raq; legis, ur ad ſalutem neceſſaria, ad lubitum Judæorum urgere vellem, tum Chriſti ſervus noneſſem ſed hominum. LOCICOMMUNESIII. PARTIS CAPITIS I. I. Eccleſiam poſſe errare, ſi poſthabito Dei B 3 verbo ͤͤͤſſſ ““—— —, õè·———- 2² Commentarius in Epiſ. verbo doctrinis hominum attendat 1 ¹ emplo Eccleſiæ Galatarũ patet, quos Apoh m lus clarè affirmar transferri ab eo, quipai eos in gratiã Chriſti, in aliud Evangeliun, infra 3. c. quaſi quodam faſcino elſe dena tatos ait, ut non crederent veritati, acinta gt periculoſum errorem incidiſſe, ut metas a fruſtra erga illos laboraverit,&, ſi perbt e rent, gratià excidiſſe Gal.5.) Chriſtumqat re ipſis prodeſſe, quin etiam à Chriſto erans uius Errant itaque Pontificii, qui Eccleſiam ans ſa poſſe negant, per Eccleſiam intelligenas ſii 1 4 L ◻ 1 1 manam. Nam erſi vera Eccleſia Chriltihas ger ſa audiens vocem ſponſi ſui in funduna il ſalutis non errat, falſum tamen eſt quothm im tificii Romanam Eccleſiam neutiquiena pot poſſe pertinaciter ajunt. Si enim Galaunt ſihe Eccleſia errare potuit, quidni etiam Ron ſui cum utraq; particularis ſit& verbo Da. ul nita, totius Catholicæ Eccleſiæ filiaſit(un ae verò de cathedra Petri, de ſucceſſioneiie- it ſtolica& promiſſionibus Petro factischn: s dunt, id ad Papam& Romanam Eccleum i transferre inconſequens eſt. Nam iluiee i iam ad Hieroſolymitanam, aliarum keclit rum quaſi matricem, ubi Petrus&alii 6 ſtoli docuerunt& ad Antiochenamaii- ii dem Petrus ſedit, accommodari poſſeb ius a tamen conſtat erraſſe, è quibus ſicut&ali 1 „..... 1 er celeberrimis olim Eccleſiis Oriemi, n — 1 jelnl — 8 divini candelabrum ob ejus contemptum e- n kalcino e erens erirn, incidilenn taperit,&, al)Chu ama Chrih ii quiEcceie ſiam ünrlg Eccleſua Ci niſi fuiin ui t. Hienimd quidnietin ſit& fetbl cclelteftut de luccelli us Detrohtt Romanunk- as eſt Nol am akenn hi Detubdl Antiochenm mnodaripolſ qubasla edus Crenn ..—j 5„— —=——— D. Pauli ad Galatas. 23 motum eſt. II. Cum verò Galatæ tam citò tranſlati ſintà vero Evangelio in aliud, apparet, quàm Hacils Satan per ſua organa falſos doctores Eccleſias turbare& ſimplices ad defectionem ſolicitare poſſit. Opus igitur eſt miniſtris ver- bi& auditoribus vigilantia, ut illi ſecundum ræceptum Apoſtoli, Act. 20. attendant ſibi ipſi& gregi ſibi commiſſo, hi audirores, ut di- ligenter orét, ne in tentationem inducantur &à ſimplicitate fidei, quæ eſt in Chriſto Jeſu ſerpentis aſtutiã ſeducantur, 2. Corinth.II. III. Quod Apoſtolus de Galatis in erro- rem prolapſis tempeſtive in viam reducendis lborat, diſcant inde miniſtri verbi, ſui eſſe of- ſcii, errantes ſive Eccleſias ſive certas perſo- nas in viam veritatis revocare. Sicut enim bo- ni paſtoris eſt, oves perditas quærere,& ad gregem ſuum reducere, ita etiam Epiſcopi,à Spiritu ſancto in grege Domini poſiti ad re- gendam Eccleſiam Dei, partesſunt attendere ſibi ipſi& toti gregi, lupum inſidiantem gre- girepellere, ac oves errantes quærere, ne ſi hanc curam negligant, JꝛDomino negligentie & perfidiæ accuſentur, ſicut de perfidis pa- ſtoribus populi ſui conqueritur graviter E- zech.; 4. c. Et ita Paulus, 2. Tim. 2. præcipit ſervo Domini, ut erudiat eos, qui obſiſtunt veritati, ſi quando Dominus illis det pœni- B 4 ten- — — .. 24 Commentarius in Fyiß. tentiam ad agnoſcendum veritatemgen ſcant& Diaboli laqueo, capti abeo al 1 voluntatem. 1 IV. Notandum, quod qui legis apeug tie Chriſti admiſcent, aliud falſum Pang lium introducant, Eccleſias in fidei Apoſtolis prædicatum invertant. Cumin Pontificii in juſtificationis ac ſalutis aa. r- rendæ negocio cum fide Chriſti oper ſea miſcent, contendentes hominem juttie non ſola fide in Chriſtum, cujus ſoliusgs ue U & merito nobis ſalus parta ſit, ſed etianas a ribus, quid aliud pronunciare poſſumasiui illos turbare Eccleſiam in ſimplicitate3ts ſeu invertere Evangelium Chriſti,& qu kathn — doctrinam recipiunt, transt cavit eos in gratiam Chriſti in aliud Puns lium. V. Præter Evangelium ab Apoſtolbm dicatum& divinis miraculis ac miſſiome S. confirmatum, alii in Eccleſia locumeſti debere graviſſima Apoſtoli aleveran 1 — rea reperita docet,& neminem quacunq; u tatis ſpeciemi ſe vẽditet, vel Angelumèan aliquid prætęr& extra illud verbum Duie tarum, Chriſti& Apoſtolorum annuntar tem audiendum, ſed pro Diabolo intnge- lum lucis ſe transformante certò habeniun eiq́; anathema dicendum. CBuntogtn 5 lncn. r tate turbẽt& verum Evangelium Chuikti Lrri ab eo,qun viuuin 9' b um veris,I... nncinnau igitur illud verbum Dei voluntate literis con- D. Pauli ad Galat. 25 Dcaptadhe ugnatum ei Aceełᷣάu(id eſt, ut certò nobis danthes ge ejus certitudine& veritate conſtet) ut ab däguühg omnibus corruptelis purum ad poſteritatem lunökälne tranſmitteretur 2 acC colum 114& firmamen- celis i tt tum veritatis eſlet, illud& non aliud pro Ev- Prangelund 5 angelio ab Apoſtolis viva voce tradito ac Anhenat prædicato agnoſcendum, neque ullæ doctri- donis acnſ næ vel traditiones cum verbo illo ſcripto pu- de Chri gnantes, quocunq; etiam titulo veniant, ſive 25 homnnen Apoſtolorum ſive Eccleſiæ, recipiendæ„ſed tum erjult potius in 2rε‿εα‿aoena illos ac turbato- partaſisſett res Eccleſiæ anathema torquendum. unciauegelr VI. Errores& etiam Doctores falſos ac n in unpta ſeductores damnandos docet eadem aſſeve- Cheili th natio Apoſtoli. Non enim tantùm falſum Ev- ransferiae angelium rejicit, ſed etiã in? ειοσςασꝙηναν/νεa, hriſtiin hn id eſt diverſum docentes, anathema vibrar, ſicut& z. cap. inquit, utinam abſcindan- lum d Apäh ur, qui vos conturbant,& 1. Corinth. 16. cap, culis acnd anathema Maranatha imprecatur oſoribus Eccleſabm Chriſti. oſtoli alem Quod notandum venit contra eos, qui ex nem u charitatis falſo prætextu parcendum dogma- „velängtw tiſtis volunt.„ luddrerbung VII. Miniſtros verbi non homines, id ſobumas eltshominum ſomnia& decreta, ſed Deum, ro Dubobt id eſt, Dei verbum ſuadere& annunciare, nõ ecenübi luam, ſed Dei gloriam, nec hominum favo- m. Quns tem, aut proprla commoda quærere decer exem aamtt atetttttt 8 — 2. “ f—— 1 8 ———“ ſ— 4 — p,, 26 Commentariusin Fpiſt. exemplo Apoſtoli, ſi enim hominibus e cẽtia dicere velint, ut apud illos in gratia iim ac odia& perſecutiones declinent, tum Chr- ſti lervi eſſe non poſſunt, ſed tanquam homi. num adulatores ab ipſo rejicientur. Quætant itaq; non quæ ſua, Ka quæ jeſu Chriſti ſun, non ſuam, ſed Dei gloriam, ut ſecundum yta ceptum Apoſtoli illi ſeſe probatos reddant 2. Tim. z. cap. IV. PARS I. CAPIrIs. Natum autem vobis facio fratres. Narratio, cujus propoſitio eſt, ſe Prange- lium non ab hominibus accepiſſe, nec pes homines, ſed à Chriſto Jeſu immediatt, ag proinde non minoris in Apoſtolatuantats tatis eſſe, quàm reliqui Apoſtoli Douii ſint. Seopus eſt, ut Apoſtolatum& dodfs nam ſuam à contem ptu Sycophantarumfin. dicer, qui ad deprimendam autoritatem Kllc etiam ad opprimendam doctrinam ejuscil mniati fuerant, ipſum eſſe aliquem diſcipu. lum, hominem recens converlum, nequeci aures mox præbendas, ſed potius ſummisi- poſtolis, qui non tantopere, ur ipſe, à citcum- ciſione& lege Moyſis alieno eſsẽt animou igitur narrare inci pit Apoſtolus: Nitum u- tem vobis facio fratres, Evangelium àmt u- nuntiatum non eſſe ſecundum hominem. Princi- palis narrationis propoſitio eſt: Se Eain 1 um 14444 1 rimm wollgel rae at grledt gchyices aiune g e Kthd fecisc en acryi Liinenſ donten ſe'a troind dele, Ha erroliqle ſenenh I h inuum am i alſem meuln, — — 4 faußmn Euiinss bus accejit lo jelu 2 in Apolon 1 qui Apolb poſtolennt 1Sſcopban Jam autoriun doctriren elle augprne conretunes ſed ouui xrearjt lenocbäins poſtolu M vungau, an lonumd FrioekeKel — D. Pauli ad Galatas. 27 lium ſuum non ſecundum hominem id eſt, humano ingenio excogitatum, ſive humana aurhoritate aut informarione aliorum ho- minum prædicaſſe. Particulam ſecundum ho- minem divinæ revelationi extraordinariæ& immediatæ opponit, ſicut mox propoſitio- mnem per Etiologiam remotis ſcilicer falſis& poſitis veris cauſis exponit. Neq enim ego per pominem accepi ipſum(videlicet Evange lium) neg, edoctus ſum(ſcilicet ab homine) ſed per revelationem ſeſu Chriſti. Loquitur itaque de revelatione extraordinaria& immediata, in- dicans ſe Evangelium ſuum ab ipſo Chriſto magiſtro in tertio cœlo νμια— accepiſſe& didiciſſe. Huic propoſitioni confirmandæ narratio ſequens inſervit, qua ſuam ante con- verlionem in Judaiſino converſationem e- diſſerit. Audiviſtis enim, inquiens, meam- converſationem quondam in Zudaiſmo quod ſu- namodum,(id eſt, in ſummo exceſſu) perſe- quebar Eccleſiam Dei& vaſtabam eam: Præ- terquam enim, quod in necem Stephani cõ- ſenſerat, magnam perſecutionem excitabat & promovebat adverfus Eccleſiam, quæ erat Hieroſolymis, ut omnes diſpergerentur per regiones Judææ& Samariæ, præter Apoſto- os, ſpirabat minas& cædes, viros& mulie- res Chriſti nomen invocantes vinctos duce- re ſatagebat. b Breviter acerrimus erat hæreticæ pravita- 1 ooo— ——y——· ——.. —— Iree.— 5— —————. ͤͤ “ r 2— 28 Commrentarius in Fpiſt tis inquiſitor& perſecutor Eccleſiæ Chri blaſphemus& violentus, Acdt. 8.& 9. Philiph 1. Timoth. I. cap. Hinc eſt quod ſequitut: proficiebam in fudaiſmno ſupra mulias aqualk meos, nimirum gloria& authoritate&ach apud Judæos gentem meam, ſicut hunc pn fectum ſequentia exponunt abundautus emulator exiſtens paternarum mearum mal tionum. Oſtendit ſe non gloriæ appetitimna ſed ex zelo feciſſe, quicquid fecerit promi- tionibus à patribus ac majoribus ſuis aas ptis, cirenmciſione, aliisq́; ceremoniis an quis, quas traditiones ideò paternas mocn quòod Hebræus eſſet ex Hebræo& chmihſt Phariſæus tum patris Phariſæi filius, Ade. rum 13* Sed quorſum, quærat aliquis, hæc Apolus lus de ſua in judaiſmo converſarione enanas Ut doceat ſe, ſicut tum non ex ambitionelti zelo licet errante paternas traditiones acqus adeò Judaiſmum cum ſummo fervore perk⸗ quendi ſanctos& vaſtandi Eccleſiam Chuli propugnaverit: Ita nunc nihil temerdzmitil mulatè, nihil ex ambitione, nihil humanoco- ſilio, nihil denique in grariam hominuma- gere, ſed Domino ita vocante, trahenteacdo cente Evangelium prædicare, cujus feiſte pentina illa mutatio argumentum fit, quod ex Phariſæo factus ſit Chriſtianus,&c. Jami- raq; vocationem ſuam planam reddit Omm autem B T artshed ' T lnkt Mal 1u areKllſ akkonehh 3 2 do penlu gxctam Deus ſat metz 1 a anäur 8 dretu de 14p Ao ad dr grni peDannc ukr g Kgallen wjiroa aä wil det A atanhe dun, G 4 o ſan 4 mAln Cantorin neam lanrhe ponunt au nonm um n gorie quicterenn njond lisd; cetenu s ided* X Hebrzoa Dhariſei th 1 — — taliquislue onrecſaror nonex wi nas tadtrin ummoferu ndikccbei cnihilterel- dne,nihl ur gruim dorm cante,talene licate, C6. uwern ritanso d. anamrdc D. Pauli 44 Galatas. 29 autem placuit Deo, qui me ſe egregavit ab ute- ro matris meæ,& vocavit per grariam ſuam revelare filium ſuum in me, ut evangeliza- rem ipſum inter gentes, ſtarim non contuli cũ carne& ſanguine. Illuminationem ſuam &agnitionem flii Dei aſſcribit beneplacito Dei patris, non ſuis ſtudiis aut operibus ad gratiam præparatoriis, cum Pharaiſmo& Ju- dailmo penitus immerſus viam Chriſtiano- rum perſecutus fuerit acerrimè. Deinde ait, [qui Deus pater ſegregavit me ab utero ma- tris mee, li. e. ad Apoſtolatum me ſanctificavit ſecundum æternum ſuum beneplacitum& decrerufm. Separationem& deſtinationem ad Apoſtolatum ſequitur vocatio,& vocavit per grariam luam. Quod factum eſt in via prope Damaſcum urbem, cum jam cœco im- petu inſtar lupi rapaciſſimi in gregem Do- mini graſſaretur ducturus Hieroſolymam vinctos viros& mulieres:] Tum per gratiam ſuam& miſericordiam vocavit eum Domi- nus loquens ei de cœlo,& poſuit eum in mi- niſterio, ſicut tota hiſtoria converſionis Pauli cum ſuis circumſtantiis huc pertinet, Act. 9. 23. 25.&c. Quod ergo Dei beneplacitùm& decre- tum fuit? Ad quid ſegregatus& vocatus eſt per gratiain Dei? t revelarer, inquit, in me filium ſuum,] quæ revelatio nõ tantùm facta eſt, dum ipſè filius Dei ei locutus eſt, ſed eriã dum .*“ Ke* ———— 5 8— 8 3 E 8 v— ,.* 3 2. ö ö 1 4 — 8 2— 8 3“* 1 3 3— 4 „ L2 3 4. 2 1. 8 1..— 1 — 83 8 — 4— 4— 3 2—⸗——— ——.——————— ——— 5 8 ni——— ———————— ——— qͤͤͤ———— ———— ſ“— S —— ſͤſͤſͤſͤſſͤſſſſͤſſſſͤ111 3—— 8 ——————*—— 3————— 8——— ————————— ——— 4 5———.—————————————— 4—————— 4———— 8 3 3“ 5 3 3 4“ 4 3 * * 8 —.——— 2——.— ———.—— ——— ꝗ——————— pudeum quindecim dies, alium autem Koo⸗ 4 fbla 4 30 Commentarius in Fpiſſ. dum mentem cjus Spiritu ſuo internail minavit ac ſplendorem in corde ejus dedii illuminationem cognitionis gloriæ Dein. ¹ 7 7 4 160 h 5 facie Ieſu Chriſti, ut loquitur 2. Corinth Ut evangelizarem ipſum inter gentes, qut. nis vocationis ejus eſt, unde ſtatim inqui genln gei rerur lon em errur non contuli cum carne& ſanguine, ſignit el cans ſe mox vocanti Deo, nemine contol fe1 paruiſſe& Chriſtum jeſum prædicaſſe Da 2 maſci in Synagoga,& deinceps ſicut Adet in legimus, ſed ita ut non cum carne K na kn ne, id eſt, ullo mortalium conſilia commant mu dells, caverit, aut ab ullo homine doctrinam nn acceperit; Per carnem enim& Kanait nem intelligir infirmam hominum naturim. quam Chriſto jam ad dextram patris regnas ti opponit, ut à quo doctrinam& Apoſtls tum immediatè acceperit. Neque rediiſal converſationem meam) Hieroſolymant eos, qui ante me erant Apoſtoli, ſed abun Arabiam& denuò reverſus ſum Damateum Non quidem ocioſus Arabiam perluſtrants ſed, ut Acta Apoſtolica teſtantur, Chriſtum Dei filium prædicavit, totum triennium non adhibito in conſilium interea temporis ulb Apoſtolo. Deinde poſt tres annos redilſt- roſolymam ad viſendum Petrum& manlir ſtolorum non vidi niſi Jacobum fratrem, ſi eſt, cognatum) Domini ratione carnis, 1 Tæ onhre IDeo dyiden Aeai glare 1lus, deyer dro dadus tweſ 1 4 ſo Geaü i eka axde miuny 89 ti dod t män colce Kul ntiond gen tloquinr luminergn t, vnde n Deo, vemine jelum deinces ler on cumcant lumm conllha dmine dodtu nem enimt am homuünnn dextram me octrimam à verit. Neh m) Herol- Apoltl, veerlus um l Arabun a ca teltaneu,e totum trens interen em ſttres annoile Im Derund es,alionanes cobun an iratiorecdn — D. Pauli ad GCalatas. 31 bræa enim conſuetudine fratres etiam con- ſanguinei&cognati dicuntur. 8 Cæeterum verbum rorar non ſimpliciter videre ſignificat, ſed cognoſere, percontari,& comperta etiam narrare, ut hæc mens Pauli itſePetrum cçonveniſſe, ut illi de ſua conver- ſatione& geſtis narraret,& ex illo Petro) de curſu Evangelii Percontaretur, non ut do- Etrinäabi 25 ficut necà Jjacobo, diſe cerer, ut quam jam diu prædicaſſet& quidem non line vitæ diſcrimine. Hæc quæ ita enarrat Apo- ſtolus de actis ſuis, tum converſionem an- tegreſlis tum eam ſecutis gravi conteſtatio- ne confirmat, quæ verò ſcribo vobis ecce co- ram Deo(ſcilicet affirmo) vel Deo omnia providente ac judicante, teſte, quod non mẽ- tiar. Attingit autem ex parte ſaltem Apoſto- laus ſui curſum, uſq; ad annum 5. Aconver- ſione ſuã, quo rurſus Hieroſolymam rediit: Deinde veni in regiones Syriæ& Ciliciæ, ubi miniſterio docendi Evangelium Chriſti& a- liis pluribus locis inter gentes defunctus eſt, ut videre eſt in Actis Apoſtolicis. It autem ſe neque ab Apoſtolis neque Apoſtolorum diſ- cipulis, in Iudæa verſantibus Evan gelium di- diciſe plenius evincat, affirmat ſè Eccleſiis Judææ de facie non innoruiſſe: Eram autem ignotus facie Eccleſiis Iudææ, quæ ſunt in Chriſto. Tantùm verò audiverant, nimirum ma& tumore ad ipſas ſparſo, quod qui per- . ſeque 8— 3Io“ e 4 — f„ß„— Jacobum velalios Apoſtolos aut Magikuat 32 Commentarius in Fyiſ. ſequebatur nos aliquando, nunc annunai fidem,] id eſt, doctrinam Evangelidea quam quondã vaſtabam ſummo illam es tendi ſtudio[& glorificabant in me Deun quaſi dicat, non me glorificabant, non peri † l en aul afeder ſed mei cauſa glorificabant Dei miltetlan pküe diam, qui ex me Phariſæo cœco, Chriſtianue mnc ex lupo ovem, ex vaſtatore Eccleſiæ, unici ejus ummum, ex blaſphemo Apoſtolunai e ſincerum unà cum aliis Apoſtolis ſeſu(ſt n ſti præconem effeciſſet.— b Quæ omnia huc tendunt, ut demonftetn Apoſtolus, ſe non ab Apoſtolis, nequsastt diſcipulis Apoltolatu m& Evang lium ace. piſſe ‚ ut cum quibus poſt ſuam comete nem converſatus non ſit, ſed antequamilti 4 viderit, totum triennium Evangelium ſts dicaſſe mox poſteaquam illud ab ipſo th Dei immediate accepit. 6* 10CI COMMuUNES MWla PARTIS. en J. Pauli doctrina nobis commendatus it quam non ab homine accepit, aut didici d per revelationem Jeſu Chriſti, ſicutetimm k an cœna Domini dicit:à Domino accepi, qu-i tradidi vobis,1. Corinth. 1I. Cui cum eſtmo- nium dederit Dominus miraculi& ſignis ſtegt 2„„ 4 d n, illam ad usey d auureduvor eſſe epnde b tarunn 8 3 b dandd, renen tinnbund ben innad rittcadannn Jloritadara poſtolezan, licabant Na. 5 1 tendund uns b Apollohr umn& Prans us poſtlun nſit, ſedan nium Pu uam illdc dit KMUN” ar nobiscote eacceptui uChrbla Domiroun ath.- Cicag. rus Wal 1 2 efei n 1 — 1 I—.. —————- * gix in Paulo proponitur, quem profun- D. Pauli ad Galatas. 33 II Exemplum immenſæ Dei miſericor- doluto peccatorum, ſuperſtitionis, Phariſai- cæ Umoxe toros, blaſphemiæ, crudelitatis erga lanctos Dei& cæterorum, quibus planè coo- ertus fuit, ereptum non tantuùm vas miſeri- cordiæ, ſed etiã in hoc electum fscit, ut ad di- gnitatem eximii Apoſtoli& præconis Evan- gelii ſui vocaverit& cvexerit. Ita etiam Abra- hamum ex Ur Chaldæorum, ubi patres ejus ſervierunt diis alienis, vocatum in gratiam accepit, yoſ. 24. quem cum ſuo ſemine mul- is benedictionibus ſpiritualibus& corpo- nalibus cumulavit& patrem omnium fide- lium ex ſola ſua miſericordia facere dignatus eſt. Manaſſem impium idololatram& Pro- phetarum Dei perſecurorem& interfecto- rem in vinculis humiliatum ad pœnitentiam vocavit,& miſericordia proſecutus eſt, z. Paral. 33. Quæ exempla indubitatum illuda- zioma nobis gignunt, quod Apoſtolus 1. Timoth. I. commendat nobis ſuo exemplo: Certus ſermo& dignus, quem modis omni- bus amplectamur, quod Chriſtus Jeſus venit inmundum, ut peccatores ſalvos faceret, quorum primus ego ſum, verum ideò miſe- ricotdiam ſum adeptus, ut in me primò o- ſtenderet Jeſus Chriſtus omnem clementi- am ad expritmendum exemplar iis, qui cre- dituri eſlent ini pſo in vitam æternam. Et —. * = — ———— — ͤſͤſͤͤſͤſſ11n—— bus falſisq́; cultibus æmulatus, Eyangeliun 34 Commentarius in Fhiſt. Et ita ſanè nos omnes ſalvos fecit non e peribus, quæ ſunt in juſticia, quæ facieb- 1 nos, ſed ſecundum ſuam miſericordiam lavacrum regenerationis& renovationa ſancti, quem effudit in nos opulentè ft uk. ſum Chriſtum, ut juſtificati illius granaie redes efficeremur juxta ſpem vitæ telt Tit. 3. Ita ergo miſericordiam conſecunit poſl cum Paulo prædicemus,& fratres lapla 4 4 Ploßet ouo gamus& confirmemus, ſicut Petro yani pPræcipit:& tu converſus confircha fatsiiiad tuos. III. De nullo licet magno peccatiiiiie hoſte Chriſti omnem converſionis Rene. ogc dationis ſpem abjiciendam, idem eietnn ne Pauli docet. Cum enim tanta extiteta aah miſericordia erga hunc, Manaſſem Rer nſia peccatores, ejusq́; non ſit numerus, ſtunt aas dum illam Paulo ſimiles& deterioresttdt ia D hac præſenti, attamen alia hora& ſul dte enn ca veſperam ad pœniténtiam pettahere ie. poteſt, ſicut alter latro in cruce, qul yuus cum facinorum ſuorum ſocio Dominun e. blaſphemaverat, poſtea converſus ſuit., ian IV. Bona intentio cum zelo etiã confunde 8 1 extra& præter Dei voluntatem certovei expreſſam rejicitur. Paulus enim cum aln Judaiſmo& Phariſaiſmo addictus eſſet ont intentione ac zelo pro paternis tkadiion- necl Ac tanuing V desliho u Rjultengags luam niern donisaeten dln nos ohlt jultücmilde ſuxta pen 1d 1 icorian au ans 3 emus K frn mus licnthen zyetlis enn cet nugnc 4 m comveridi jendam ited 4 nen alu hur vœnitentun latto in cut, rorum ſoco-n ſtea corgetuiſ cumzcbeih voluntatente Pauluserinct (moadditeh pto ruent andhn h — — D. Paul ad Galatas. 35 4 Eccleſiam Chriſti vaſtavit crudeliſſimè. Atquiut ille hanc crudelitatem& falſos cul- tus non excuſavit, quin imò in ea ipſi pereun- aum fuerat in æternum, niſi ſingulari Dei mi- ſericordia illuminarus illam abjeciſſet: Ita nec uæ Pontificii bona intentione contra Ev- elium Chriſti ſuſcipiunt, illius prætextu excuſari poſſunt. Non enim, quod tibi vide- tur, ſed quod ego tibi præcipio, hoc facies, Deut. 4. 12. V. Miniſtros verbi non temerè ac fortui- to caſu, nec hominum voluntate ac conſilio ad miniſterium vocari, ſed Dei decreto, be- neplacito ac deſtinatione, docet exemplum Pauli, cum de ſe dicit: Deo placuit, qui me ſe- gtegavit ab utero matris meæ& vocavit per gratiam ſuam revelare in me filium ſuum, ut evangelizarem ipſum inter gentes. Ita Jere- miæ dicit Dominus ſerem. 1. prius quàm te formarem in utero, novi te& antequam exi- res de vulva ſanctificavi te& Prophetam gen- tibus dedi te. Etſi verd hæc dicuntur de Prophetica& Apoſtolica vocatione, quæ extraordinaria& immediata fuit: tamen Dominus meſſis eſt, qui alios etiam ſecundum beneplacitum vo- luntatis ſuæ extrudit in meſſem ſuam& Sp. §.ponit Epiſcopos in grege Dei, Act. 20. Is media ſubjicit, quibus, prout ipſi viſum eſt, certas perſonas donis neceſſariis inſtruit, S& C 2 in — er. * ——— ac ſeriis jurare docet ſuo exemplopol dn 36 Commentarius in Fpiſl in meſſem ſuam extrudit. Quod conſ cgn ni ſit iis miniſtris, qui legitimis medina piſcopatum aut miniſterium docendi ge 1 nerunt, ut nôrint, ſe non proprio moua curriſſe aut miniſterium inafiſe,ſaipis mini decreto& beneplacito ad illud ſan tos,& per gratiam ejus vocatos. Eademei cut illis ach fidelitatem in officio, 1e ſuo,à q uo ini lllud pofiti ſunt, pr ræſttansan l car, ita ad omnis generis s laboresan ens 5 fortiter ſuſtinenda animum addere tet unon VI. Paulus vocatus ad po nitenum alit poſtolatum mox Deo vocan Iti paruitmnke ʒmm bita gloriæ& exiſtimationis ſua apui hnne t nes raticmetItac tiam nos de errors oassasipli in viã redeamus, ſi maximè fuma noſtaantgentes homines pericliterur. Hec resobftttasttenus tis Piineidiba udæorum, de quibutt amlte 12. 1le egimus:: EX principibus mlis ceces ccle runt in eum, ſed propter Phariſæos nonchteſmig: fitebantur, ne ejicerentur ex Synagogshie gade xerunt enim gloriam hominis magis, um loriam Dei. 1 VII. Chriſtianis licere in tebwgen cum hic, ubi quæ de ſua converſatione z. den daiſmo, de converſione ac vocatiom poſtolatum aliisq; actisi illam conſecustut- rat, Deo teſte confirmar, tum erienldu nttnuin n trucit Ou 1 qui ben dwan ünitenum 9 A ſe non Ppan teriuminal eneplacip l 1 Gſusraenad atem in oht boltilungi Bgeuetsläda. aanimumale catusadpon Deorocmni timarionäsſw am nosde li maxine im etur. Hee dæorum, i rincipib 3 ropterpui erenturelsi am homüüg — 1 — — — nis Utetein cetluo elen h de lun un erlone«lle zactilln 2 nr ma,! un bi einran — — D. Pauli ad Calatar. 37 n animam ſuam. Sicut enim in rebus levibus urare prohibitum eſt: ita in gravioribus ad goriam Dei& utilitatem proximi ſpectanti- dus, ſi ſanctè juremus ad veritatem perſua- dendam aliis, cultum Deo gratum præſta- mus, per cujus nomen ipfius mmandaro; juran- qum eſt, Deut. G. Ur cui laus veritatis, omni- ſcientie, omniporentiæ ac juſticiæ Srribmirur. VIII. Peregrinationes acinnumere mo- leſtie à Paulo Apoſtolo plures annos exant- late, admoneant miniſtros verbi de fidelita- te ac ſedulitate in officio ſuo præſtanda. Ita enim fiet, ut tandem etiam curſu ſuo fideliter conſumm ato promiſſione illa ſplen- dida ipſis Danielis 12. ap. facta gaudeant: In- telligentes autem fulgebunrt, ut ſplendor fir- mamenti,&qui multos erudiunt ad juſticiam ranquam ſtellæ in perpetua æternitate. IX. Eccleſiæ Judææ glorifcantesi in Pau- doDeum, id eſt, Dei miſericordiam ac gra- tam, quod ex Phrarifro Chriſtianum, ex im- manilupo ovem manſuetam, ex perſecutore amicum, ex blaſphemo eximium Apoſtolum Eptaconem Evangelii effecit, monent nos, Deum glorificandum pro gratia ſua tum erga nos, tum erga alios præſtita, tum inprimis, Auod eos, qui Eccleſiæ hoſtes erant, illi ami- cCos&e patronos conciliat, illiq; dat A poſto- losProphetas⸗Evangeliſtas, Paſtores& Do- ſtores ad inſtaurationem Sanctorum, Bpb. 4. C 3 Ita — ———*———— 38 Commentarius in Fpifl Ita omnia Dei opera extollenda&onas anu canda ſunt, ſicut Raphael Angelus un Tobiæ patri& filio præcepit, Tob. n. Dall inquiens, prædicate, eiq́; gratias agite,ma ficentiam ei date& coram omnibus, qu vunt, gloriam(date ei) eorum, qug inwiias tulit. Bonũ eſt prædicare Deum ejusq; wna extollere, opera Dei honorificis verthasaiiſie memorantes. Quamobrem non gtaume 9 jus laudes celebrate. Arcana regis cititi num eſt, opera verò Dei declarate fa 51 rumn. CApur SEcuNpuM. me Argumentum. cdpal Inſtitutam narrationem perſequna Auode h lus& nunc ſecundam ſuam profeutummi roſolymam ſuſceptam&o ibi cum primaua iun, ſtolis Petro, Facobo& Johanne colluneniten bitam enarrat, quæ huc ſpeitabat, utusdnt aliquid diſceret novi, vel quod de ſuarnpuns 46 ctenus prædicaverat, doctrina dubitalat, ſä. tius ut illi, quos Pſeudoapaſtoli ab butm 1 conabantur, pio ejus cum aliis Apafßtolua en. däg ſu in fide confirmarentur. In quo cong luaur 12 hoc accidit, quod Paulus in gratiam fann hiin fratrum libertati Chriſtiana inſidiu ſtuntim 11 Titum circumcidi non est paſſus,ſicutu Apr 1 Rtoli alii, ei, ut circumcideretur, cocgenni 4 dlog Taulus demonſtraret, ſe alis KApalkalruam eag 1 derz englaa Kaha Ran 0 raccäi 1 deüms 49 X coramo 3 Leiſeonm, 3 dicatt b ei honond enchrn te. Arcunn ſerd Deite mauuni D. Pauli ad Galatas. 39 ee non minorem, uec ulla in parte paſſum, ut do- drina Evangelii, vel per externam con verſatio- nempericlitaretur, ac ſi opera legis ad juſtifica- tinnem eſſent neceſſuria, ipſi Petro non recto pede a veritatem Evangelii incedenti eAntiochiæ rſlutit. Dnde mox ad principalem ſtatum Epi- ſtule deſcendit, oſtendens hominem ſine operibus lu ſola fide in Chriſtum coram Deo juſtificari. PARTES CAP. TRES. I. Narratio de collatione à Paulo cum a- lis Apoſtolis Hieroſolymis habita. II. De r Sreun gumemm ationemjelh an ſaum yi n& ili am 1 zue — buc rius entur Iulßf Diuluuſi' nikiuuunu nan uet redargutione Petri ob converlarionem veri- uti Evangelii haud congruentem. III. De principali capite Epiſtola„‚nempe de juſtifi- catione hominis coram Deo. I. PARS. Cum Apoſtolus breviter ſaltem in fine precedentis capitis Apoſtolatus ſui curſum poſt primam cum Petro converſationẽ atti- gillet, de quo 13. 14.c. Act. hiſtoria plenior extat, nunc narrat de ſecunda ſua profectione Hieroſolymam ſuſcepta& collatione cum Apoſtolis habita. Dæinde post 14. annos rurſum aſcendi Heroſoymam cum Barnaba, fimul aſ- ſumpto etia Tito, nempe anno 15. à ſua conver- ſione, ubi ſynodus illa celebrata fuit, de qua Ar. 1. legimus& quæſtio deciſasurrum cir- cumciſio& opera legis Moſaicæ ad juſtifica- tionem& ſalutem ſint neceſſaria. Aſſumpſit C 4 autem 40 Commentarius in Fjiſ. autem ſecum Barnabam& Titum, utrun. ini inſignem Evangelii præconem& illun 1r iam Apoſtoli elogio ornatum, AA. 49n kcul ſtes eſſent Evangelii à Paulo prædicatig ſlt raculorum. Non autem temerè ac ron able LAL 5 motu aſcendit, ſed ſécundum re velauunai ütn 2 1 8 3 p— 1 inquit, aſcendi,& expoſui ipſir Evangalua Paulo quod præ dico inter gentes. Cur êènim non. ta tb . 1 9 1 1 1 tio, ſed poſt tot demum annos aſcenctt it poſuit Apoſtolis Evangelium ſuum lan un —₰ 4—. 1 hæc eſt cauſa, quod cum Petrus, acattttau: 1..“ ſtoli,) udæis ut ad RuCIhRllLInIS aAC rTuGd 4„ 5 1 97 1 3— 2 mitrerent circumgilionem aliosdh aitin ame —2 lege Moyſis præſcriptos, Pſeudoapoſtuitann niſtre illam per miſſionem Apoſtoloumnir erkpe terpretabantur, ac ſi legem Moylis cunſtteinede ceremoniis neceſſarièò obſervandam ilit. aro cerent, quodcum Paulus faceret mininsie uma debatur inter ipſum& alios Apoſtobstſt ſima diſſenſio in doctrina, qua non parum ofe. 8 debantur gentes. Iraque ex Sp. ſanchtſet ſiec tione ac mandato Hieroſolymam ue ande fectionem ſuſcepit, ut ex illo congtsſièe ſal collatione ejus cum Apoſtolis iunotstas düor omnibus, nullam eſſe inter ipſos dilknhe dühe nem in doctrina, ſed tantùm ex cconms ſade magis permitti ab iſtis circumcifionem a tin que ceremonias,& ita ſcandalum tolestnt: ſtnu Privatim verd inquit) iis, qui ſunt uſuuiſe in Apoſtolis aut aliis præcipuis in feciie 1 entnun 8 ddanlnn u bleconen oommede lia Daubo pdet autem tenu d ſecnmamm awuusi ente Curenm mümannchan vangelunm d cum bers ncinlcwüan cilonem l ciptos, Nen Wionem gh el legem ſt arid obſenan Daulus facen n Xalios h na,quanohg ſtaque ethhs Hieroſohm it, ut er m Apokti eſſe inrer i ed tannmd- itisciemnes in ſancam utſi ſuſti rrrcptüins V 1 D. Pauli ad Galatas. 41 roſolymitana, quæ in magna erat exiſtima, doe— Art cur privatim& non coram multitudi- ne: Ne ſi Evangelium purum abſque circum- cſſonis legisq́; Moſaicæ neceſſitate expone- tet, infirmos Judæos nuper ad fidem Chriſti converſos accuratà ſuà prædicatione offen- deret, eisq́; occaſionem à ſide penitus refili- liendi dare videretur. Cauſam autem hujus ſui cum Apoſtolis congreſſus& collationis exponit Ne quomods in vanum currerem aut, omeurriſſem: quæ verba quidam ælmοεaν putant eſſe privatæ illius collationis„utideò privatim cum Apoſtolis contuliſſe intelliga- tur Apoſtolus, ne ſi publicè coram multitu- dine de circumciſionis legisq; Moſaicæ ab- rogatione ac libertate Chriſtiana diſſeruiſſer, parum tempeſtivè& fructuossè illud feciſſer apud multos infirmos Judæos legi adhuc ad- dictos,& ita curſus ejus eſſet vanus. Sed re- Gtius de cauſa totius hujus ad Apoſtolos pro- fectionis& collationis ex revelatione ſuſce- ptæ intelliguntur. Ne curſus ejus in Apoſto- latu ſuo vel nunc& inpoſterum inanis eſſèt, vel hactenus parùm fructuoſus fuiſſet, ſi gentes de doctrinæ ejus veritate dubitarent, aut ipſum ab aliis Apoſtolis diſſidere ſuſpi- carentur. b Non enim ideò cum Apoſtolis contulit, ut ſibi aliqua dubitatio eximeretur, quatot b annos 4² Commentarius in Fpifl annos hæſitaſſet de doctrinæ ſuæ verital & certitudine,(noverat enim ex reyelas ut inter gentes multi à Pſeudoapoſtolises turbati viderent, ipſum eandem cum A ſtolis doctrinam profiteri& annunciarea ſic curſus ejus eſſet certus& fructuoſus ſan per, ſingulari verò facto oſtendit„quam Evangelii puritate abo pinione illa, quodd cumciſio adhuc neceſſaria ſit, aſſerenda u cumſpectus ac conſtans fuerit. Sed ney Im qui mecum erat græcus id eſt, gentilis) ans fet, coaẽtus est circumcœidi(ſcilicet ab, pob lis.) At cur hoc? Cum tamen PDaulus poe Timotheum Græco patre natum circunss derit,. 16? Reſponſio, Timotheundi cumcidebat propter Judæos, ne infirmos ſe dæos fidem amplexos familiari conſuenus- ne cum incircumciſo homine offenderea ut uſu circumciſionis reliquos Judæos han gelio magis benignos& mites reddetet a lucrifaceret. Sed quod Titum cireumcid n paſſus ſit, ſicut neq; alii A poſtoli citcumdii eum coëgerunt, ejus rei cauſam reddit: I prer verò ſubintrodustos falſos fratras, ubitte tenda ſunt verba illa non coattus eſt cinuni di, quæ omiſſa ſunt ab Apoſtolo lingulatilu. dio, brevitatem in hac Epiſtolaaffectantsſu ſubintroierant ad exvplorandam lbertaten ui- Kram, quam habemus in Chriſto ſeſuut 1 4 Erl 1.8. ton Chriſti certitudinem ſuæ Prrdicaion je 4— ⸗ htgt⸗ atem lber⸗ m M aul mri müllic beprer zlere ao Ap kent. ine um int eurande goſtl lerim cuim eates a dul emacd durho 'cniu-, 7 b doctm ertus tuh facto oltenän, dopinionel èllatalſt, in ans fuert, 3 (idelbgend nai(ſclict 4 4 um tamen ba atte mum onſio, Tinat udeosrih s familtaden hominecfe reliquos bi s& miteg i dTitum ciam i Apoltil 3S eicaulimna rfald hian 3 1 n cuutiuh Apoltdobh kpilobaft mandin Uhena Chrikhhhu — 1 — — 1 D. Pauli ad Galatas. 43 ſervitutem redigerent. Indicat itaq; ſubmiſſos falſos fratres irrepſiſſe ad explorandam li- bertatem, quam habent in Chriſto creden- tes, liberati ſcilicet à circumciſione jugoque legum Moſaicarum per Chriſtum. Quod ſi itaq; Paulus ac reliqui Apoſtoli circumciſio- nem Titi permiſiſſent, tum œconomiam ac permiſſionem illam legem ac neceſſitatem interpretati fuiſſent falſ illi fratres& dein- ceps ſervitutem& jugum circumciſionis le- gumq́; Moſaicarum imponere ex hoc ipſo facto Apoſtolorum cervicibus gentium ſate- giſſent. Itag, illis ſubmuiſſis falſis fratribus, in- quit, neq, ad horam ceſſimus ſubjectione, Sicut e- nim infirmis Judæis ad infirmitatem illorum curandam non tantùm Paulus, ſed& reliqui Apoſtoli ad tempus ſe accommodarunt, ut paulatim ſervituti legis illos ſubducerent: Ita his, qui malo animo irrepſerant, ut& judæos &gentes ſervituti legis ſubjicerent, ne mini- mum quidem cedere voluerunt. Per ſubje- dtionem ad obtemperandum ipſorum volun- tati, cur hoc? Oe ita libertas Evangelii, ait, per- maneret apud vos, Galatas& omnes gentes: quæ libertas in eo etiam poſita eſt, quòd Chriſtiani à legis Moſaicæ jugo per Chri- ſtum liberati ſunt. Porrò ad Apoſtolatus ſui dignitatem aſſerendam ſe reliquis Apoſtolis prorſus exæquat Paulus, ac ſummam inter i- pſos& ſeſe conſenſionem in doctrina fuiſſe decla- 12 “ 4 4 44 Commentarius in BFpiß declarat: Ab its Vero, qui videntur aliuid qualescunq, ſanè aliquando fuerin mea nm refert. Perſonam enim hominis Deus non aun.r pit. Mthi enim, Tui in precio ſunt, nilul amylus eontulerunt. In quibus verbis Syntaxis eſtm. tanda. Nam poſt illa verba,(abiu very quiu dentur aliquid ſſe, nẽ pe Apoſtolis, du pler fentheſis ſequitur: priori concluſa luntite hæc verba: Qualescungq, aliquando fuerint ms nihil refert, alteri illa, perſonam hominls Da non accpit. Quod autem dixerat Apoſtolus Ab iis verò, qui videntur aliquid eſſe, idſhe plendum videtur in hune modum, nihiln acceſſit, id eſt, nihil meæ doctrinx adin vel oblatum eſt, quo illa corrigi videren Tranſit n. forma ſermonis in greco texupa quendam modum ναλαν⁷ερα genitivoinm. minativum, ut mox ſe quitur: Mibhi emm.u in precio ſunt, nihil amplius contulerunt. Sententia itaque Apoſtoli hæc eſt, inſu doctrina nihil ab Apoſtolis, qui in precis exiſtimatione videbantur eſſe, cotrectun fuiſſe, nihil additum, nihil ablatum, nihic ſideratum, aut mutatum. Cum verò Pleudos poſtoli ad deprimendam authoritatem&op primendam doctrinam bauli reliquos Apo- ſtolos Domini, betrum, Jacobum& joher nem, hoc nomine prætuliſſent, quod llite miliarirer Domino ipſo diu uſi eſſent, qius octrinam audiviſſent& miracula vidiſſent Apo⸗. eriot boc b 1 rah annil teathe WDeus) am 1 AQA ah arelo 1 ſa Lonte! trniun 2 u uieuur 1 uandh hunn R komndn Nrecu unnn svelbühſaan verba Wun be Apolohe prooti cotcl i, Aliqumiie „ herſinan m nem direra duralcqlilth Lune modmma meæ dodtn oilla coci 4 Mps 4 4 3 1 Dliu cortubm poſtoli heti- oſtoli, qui nihilablamn⸗ im Cumſeis dam aothorine m Daul m. Ptl erliſen, w do duuftkan t& maie D. Pauli ad Galatas. 45 Apoſtolus in Parentheſi addit, qualescungq, ſa- ne illi aliquando fuerint, mea nihil refert, quaſi dicat, licet cum Domino familiariter con- ſueverin taiꝑ ſum audiverint& miracula vide- tint, hocmeo Apoſtolatui ac miniſterio ni- bil detrahit, hoc ad elevandam autoritatem meam nihil momenti habet,& mox altera parenth eſi ⁴ no⁴‿ꝓνμμςᷣ addit. Deus perſonam hominus non accipit, id eſt, ex- ternam ſpeciem, autoritatem, dona, miracula non reſpicit. ſed ſinceritatem fidei, doctrinæ &confellionis. Et ut omninò conſtet, nihil inter Apoſtolos alios ac ipſum, quoad A- poſtolatnm ac doctrinam, diſcriminis eſſe, fubjungit: Sede conrraris, cum viderent, mabi concrediutum eſſe E Vangelium præputii hicut Pe- tro circumciſionis,(qui enim in Petro efficax fuit ad Apoſtolatum cirrcumciſionis, éfficax etiam in- mefuit inter genter)& cum cognoſcerent gratia datam mihi Tacobus& Cephas(qui eſt Pe- trus: Cephas enim linguà Syriacà perram ſignificat)& lIohannes, qui videntur columnæ Ee,dextras dederunt mihi& Barnabæ ſocieta- tis ut nos inter geules, iphi vero in circumciſione, id eſt, inter circumciſos udæos: Ubi ſub in- telligendum, Apoſtolatu fungerentur, tan- tum ut pauperum memores eſſemuu. Quod ſtudui Giſum facere. Omninò hoc agit Apoſtolus, ut ſe Petro aliisq; Apoſtolis in Apoſtolatu & miniſterio exæquer, ac ſuam cum reliquis Apo- — — 1——“ 1* id eſt, primarii ac ſummæ autoritatis Apo 46 Commentarius in Fpiſß. Apoſtolis in doctrina conſenſioné&e ſoch tatem ſummam demonſtret. Ipſos enimx poſtolos vidiſſe ex relatione Pauli& mun collatione, ipſum divinitus vocatum ad pte dicandum Evangelium præputii, id eſtma ſ Zentes, per præputium enim intelligit em 4 rvpaxds gentes preputium habentesiideſbim. Pkerd MMenar circumciſas, ſicut Petrus vocatus eſſet a tuner annunciandum Evangelium circumciſiom id eſt, inter Judæos circumciſos, per eandh HArννia. Nõ enim de dupliciEvangelioit quitur Apoſtolus, ſed de uno ac eodem qut in Paulus gentibus ineircumciſis& Detruſ dæis circumciſis annunciabat. Quod aunts unum ſit& idem miniſterium pPettiachn. li, ejus rei rationem reddit in parenthel ha enim in Petro eficaæ fuit ad Apoſtolatum cumciſionus, in me eſficaæ fuit inter geuts, inſ cans unum& eundem Dominum&yi- tum per Petri prædicationem inter Judeos & Pauli miniſterium inter gentes echer cem fuiſſe, dediſſeq́; ſermoni ſucceſummt labor utriusq; non eſſet irritus, additis vetdo ſignis& miraculis. Inde congruenter enue tur: Et cum cognoſcerent ratiam datammi hoc eſt, dona Spiritus net in prædicanih Evangelio magno cum fructu& edendbad confirmationem doctrinæ miraculis, fuu & Petrus& Iohannes, qui videntur eulanusß lin den 86 winte k 7 82 inn loir R ne ſg l P' 1 10 dun * A umung na conkäln nontter on relarone aunt lvinitwsemm — um præpuri,a um enimäunt urium haden Detrus ſoun ngelium d ircumcid, 1de doplcle dde unoxtat ircumcils ih zunciabar u iniſtetium ke edditin pen fuitau“h ax fuit innn em Domun icationemir m inter gei ſernomir lſetirritosas nde corgut rem uimnus us lanciüüſe am froct- la trine ria ui rillunu mxautor3 — 1 8*— 1 1 — 4— 3 ———— — ꝑꝑ—· D. Pauli ad Galatas. 47 l in Eccleſia, dextras dederunt mihi& Barna- be ſocietaris in ſignum fidei, ut nos(ego& Bar- nabas)inter gentes maximè, ipſi Verò in rircum- aiſone, id eſt,(inter circumciſos judæos præ- cipue, Apoſtolatu fungerentur. Etſi enirn Pe- trus, Jacobus& JIohannes præcipuè inter Ju- dæos ad tempus Evan gelium prædicarunt, non tamen dubium eſt, quin etiam pet o cca- lonem gentibus ſermonem annunciave- rint, maximè verò Petrus& Johannes, tantanm ſcilicect monuerunt nos, pauperumut memores eſemus. Loquitur de pauperibus in judæa, qui in perſecutionibus ex ſuis bonis excuſſi erant abincredulis,& ad paupertatem redacti, in primis in annonæ caritate, quæ tẽpore Clau- diinvaluerat. Quod ipſum& ſtudui ‚inquit Apoſtolus, facere, pauperes enim ſibi diligen- ter& fidelirer habuit commendatos, cum palim inter gentes Eleem oſynas pro ſanctis in judæa pauperibus collegerit, ut 1. οr. 16. z. Cor..& 9. c. reſtatur. Ita igitur ſumma decla- rata fuit inter Daulum& reliquos Apoſtolos conſenſio in doctrina& quaſi ex pacto datis dexteris, facta fuir inter ipfos confæderatio, lhaborum partitio& cura pauperum. Locr cousn ES 7 Payrtazs. IJ Quanti interſit, miniſtros Eccleſiæ fo- vere — 3 ——» 8 1 R—— A 5A-———————— 2 — Commentarius in Fpiſt. vere conſenſum& concordiam in doct oh quòd vel ſpecies diſcordie plurimum cuuiiſ a Evangelii 8& prot fectum auditorum iml diat. aulus enim licet coulenrire et cumal Apoſtolis i in doctrina, tamen cum genta o pleudoapo S li 5 Bchuie inde epe erſualce ellen iplum ab aliis Apoſtolis diſſidere in dodan 4. 7 9 curlusq; ejus videretur vanus& inftudh * z 0 15* 1 aAnr SE e Ceplt 10 ngum 8 difticile adul en damnmvVe 11 2C lilſenſionis ſſe 111 1 1. Ie 119. hAahrh adverlarli 1 ECClICII4 dmtranendt O alende — lonem arripiant,& hinc ſchiſ alia inoon mmoda pr romanent. Concors , 1 mme raee liorum Dei gloria eſt lummatelte Ciuntet Toh. 17. gloriam, quam dediſti mihideas ut ſint unum, ſic 1 n0s dnn M ſore concordia eſt in heo Kin verbo vert fundat ta, ibi Dominus laboribus piorum a niſtrorum benete t ſicut Efum.J3p qund 4 * 5. oſtendit;; Ecc— bonums zun 4 Churet quoniam ibi Promul un benedictionem& vitam uſque in ſeculum Demusi igitur operam, ut ſimus unum docsr mus u num, ſateumur& unum. II. Peregrinationes à verbi minilti ab unoquoq; Chrſtiano, cum vocation en- olesau- ir. ſt eo placent. Diſcurfatiot 8zl ulceptæ D Pla rem O wung b D. Pauli ad Galatsz. 49 aten non neceſſariæ, quibus homines ocioſi dunn uun inquieti aliis bonis moleſti ſunt, Deo di- „ mn ſplicent. Multò verò magis illæ peregrina- dtcankame tiones, quæ ad expianda peccata ſuſcipiuntur an adsanctoruuu ſimulachra vel reliquias, ut in wde pelun Papatu factum eſſe novimus. Chriſtus vult 1. r lisdiltnn nosad ſe venire& non ad Sanctos, Matth. ut ſamn n. Accedimus autem ad Chriſtum, cùm ver- Bam düt bam ejus audimus. Deinde appropinquamus llenton Chriſto non greſſibus corporis, ſed motibus n dlencdan cordis, id eſt, vera fide ac piis precibus. dus dinm III. Paulus privatim cum Apoſtolis con- dinc ſcim tulinon coram multitudine, unde diſcimus, aindubum non ſemper doctorum collationes& diſputa- nanent(n tiones coram vulgo ad edificationem condu- tunmar cere, ſed ſarius eſſe interdum, ut ipſi privatis n dettäm collocutionibus pium in doctrina conſen- nos ununs ſum foveant. 0Kin ſeh IV. Ne minimum cedendum falſis fra- uborb busin rebus Aà⁴αᷣιρρςοας, id eſt, indifferenti- dcutDnt bus.Etſi enim propter infirmos rebus per ſe m bonundt mediisuti vel non uti poſſumus, ne illos of- csn umn fendamus, ſed potius ut alios etiam lucrifa- b Jenil ciamus: Ita in gratiam falſorum fratrum qui an u libertari Chriſtianæ inſidiantur, nihil facien- vmuus dum, ne permiſſionem& œconomiam no- ruum tram ipſi legem interpretentur& neceſſira- es ebin tem„ac ſi conſcientiæ ratione ita ſimus ob- unu ricti. Paulus propter infirmos Judæos Ti- 28 Dnuf motheum circumcidit Acl. 13. Sicut etiam ſe- . D ceun- — 50 Commentarius in Fpiſf. cundum legem vota Nazaræorum ſulest n quin omnia factus eſt om nibus, ut omne 4 crifaceret, I. Corinth. 9. At Propter falſos 8 b tres& hypocritas Titum circumcidi nona paſſus, ne libertatem Chriſtianam prodts ac ſi neceſſaria eſſet ad cultum& laluremas cumciſio. Ita nunc liberè in Becleliis an 4 ſtanis utimur quibusdam ceremoniisyas indifferentibus, quarum uſnu eti mis gratificari ad curandami pſorum inimn. er. tatem poſſumus. At ubi ab adverſirii 1 in tatis lex& neceſſitas illarum rerum inxen.) tur, velaſtutia quadam) aliquo ſpecioſanae en textu earum uſus aut intermiſlio eriiie dn cum veritatis diſpendio, vel opinio flaas d. ſuitur, ibi ne ad momentum illis cedendu p 4 I, a eſt, ne hac ſubjectione noſtra nos in ſenau 7. tem redigant, libertas Chriſtiana pendie. zen tur, conſcienriæ obſtringantur ac ertäti dgr. confirmentur. el V. Semper in piorum cetibusſilſosſta* tres eſſe, qui Eccleſiam perturbent, docerbe Bn cleſia Apoſtolorum ac omnium tempotum aon experientia. Sicut Paulus ſe periculi etmm ben ſuſtinuiſſe teſtatur inter falſos fratres, däus Corinth I11 rrlor⸗ VI. Deum perſonam non accipere tebt: tur Apoſtolus, perſonam autem accipete ct lan 8 reſpicere in hominibus externam aliquum enen ſpeciem& conditionem, ut ſunt nnek eri Pal. — ¹ entwusma t den D. Pauliad Calatas. 51 el onaäun paupertas, porentia, infirmitas, ſexus, ætas, vi- 5.,9 At rroptt tx LenuszatltOfltas, honores, ſa plentia carnis, tumettmt eruditio, mitacula aut alia dona externa& in Chridiunn faciespoſtpoſita verd fide, timore Dei ac cor- adallunal dölenctitate, ſicut Pſeudoapoſtoli Apoſto- lidereinkat losDomini propter externam ſpeciem Pau- ustam cren lopræferebant, illius autoritatem elevantes. Iaapud Deum non eſt eοα᷑ννη‿α, ut qui inſpicit fidem in corde, timorem Dei, doctri- 8 quarum ule — — zilenmm gratiam à Deo acceptum luculentis teſtimo- ndio, velcha quavis gente, qui timet ipſum& operatur ju- tas Chritmt nisexem plo Apoſtolorum, in Paulo vocatio- lorum cealu atroganter quis placet, ſed etiam in aliis do- aulos ſepat ſupra quam oportet ſentire, ſed ita ſentiat, ut 5 Philip.2. bus euemn tumperſona dependet, ſedà Spiritu ſancto, trandam io. ubich 8 ne puritatem& confeſſionem. Ita Petrus let e 10. inquit, cum Cornelium gentilem in dam, aliquoſ 5,..— iuuß niis cognoſcerer— Reipſa comperio, quod nõ 3 3. adt mntermlb lit perlonarum reſpectus apud Deum, ſed in dmentumilmg ſliciam, acceptus eſt illi. ne nolmm VII. Modeſtia commendatur Chriſtia- bſttingunud nem ac gratiam Dei agnoſcentium. Ita ſimus omnesalieni à oλααννα,, qua ſibi ipſi ſolum m perturden mDeiagnoſcamus& veneremur, ſicut Apo- ac omnima ſtolus monert, ne quis arroganter de ſe ſentiat inter Klbith modeſtus ſit& ſobrius, ut cuiq; Deus partitus elt menſuram fidei, Romau. 12. cap. vide ad nam nonacoi mamautma VIII. Efficacia miniſterii non à miniſtro- u 5..„.— em, uli unic teſtis eſt Paulus, cùm inquit, qui efficax D 2 fuit 5² Commentarius in Fhiſt. fuit in Petro ad Apoſtolatũ circumcih efficax fuit& in me inter gentes: Hinem ſterium Spiritus dicitur, 2. Co 3.& C ipſe loqui per Apoſtolos, Nom. 15.Nona 1 loqui quicquam Orum, que non eftccias ſtus Per me. Hic dat voci ſuæ vocem rcha Eſalm. 68. Ita ſcilicet miniſterium&li miniſtrorum non eſt inanis in Domin Cor. 1z. 72 XI. Pontificem Romanum, dum tri ſucceſſorem eſſe gloriatur, non elta lat. verſalem totius Eccleſic Epiſcopum, 1 Petrus univerſalis E piſcopus& caput hat amir ſiæ non fuit. Quandoquidem enim bans ſed Jacobus& Johannes cum paulo R& Danabe Ap q. pactum inierunt, ut hic inter gentes, htior verò inter Judæos Apoſtolatu fungetente do⸗ conſequens eſt, Petrum non fuiſſe unisauts uin⸗ totius Eccleſiæ E piſcopuũ, ſed pręcipuelade ii 1 ſiæ judæorum, una cum aliis ApoſtoltsDuli uo⸗ autem cum Barnaba multò plures kcclelus ſyel plantaſſe inter Sentes, piamq́; proillsſolia. taet tudinem& curam geſſiſſe, cum ab lüetube 5 lem& circumjacentibus regionibus ulquc tuld ad Illyricum impleverit Evangelium Chrit, am, Nom. 15. 1 etler X. Cura pauperum, Poſt prædicarionem ſe verbi, incumbit miniſtris Eccleſiæ, indo. m mnibus Chriſtianis. Exemplo eſt Daulusbie eyxe ad Koru. 1. I. Cor. 16.2. Cor. o.& paſſim. Ado- auſ mnc ntarius 3 M polulahn, D. Pauli ad GCalatas. 53 Kam.. untetgeus mnes pertiner; quod 6.chujus Epiſtolæ mo- ciut zn fnet Paulus: Bonum autem faciendo ne defa- lolosm ugemar, tempore enim ſuo metemus non run pen deftigati. Itaque dum tempus habemus, o- twodilem peremur bonum, cùm erga omnes, tum verò lcermmkn maume erga domeſticos fiddei. elt innul II. PARS II. CAarIrIs. Quum antem vVeniſſet Petrus Autio- DRomanon,3 ahiam. . Floum 1 Sicut hactenus beatus Apoſtolus demon- clelte Pin ſtravit doctrinam& Apoſtolatum ſibi non pilcopugch abhominibus neque per homines concredi- doquidem a tum, ſed à Chriſto Jeſu immediatè, ſeq; reli- s cum Danba- quis Apoſtolis Domini in Apoſtolatu non eut hic inng inferiorem, hoc fine, ut illum à contemptu Apoſtolut Pleudoapoſtolorum vindicaret: ita etiam ſe- tum nonlutſ quenti narratione de juſta Perri præcipui A- copſcdyaa poſtoli reprehenſione auroritarem Apoſto- rdumalisanch Ktaiſuo aſſerit, ne reliquis Apoſtolis vel do- amul gin Gtina, vel dignitate, cedere videatur. Simul es piamoſt autem etiam puritarem doctrinæ de libertate ellile, am“ Chriſtiana ſtabilit. Ita igitur pergit narrare d hs tegun Apoſtolus: Quum autem veniſſet Petrus An- etit Prangai tiochiam, in faciem ei reſtiti, quia reprehenſibilis Nat. Hieronymus græca verba, eννσαπeνν, m, 1 ve eddit ſecundum faciem, quaſi non ex animo, iniktisbet ſec ſimularè, ſecundum faciem tantùm, Pau- enrbi 4 teprehenderit Petrum, quam reprehen- Cradue lonem ſimulatam Petrus diſſimulaverit. Sed D z notan- — 54 Commentarius in Epiß. notandum, verba illa rectius reddi, in ut idem ſint cum go, quod poſtea dici 1 eocbsy arev, id eſt, coram omnibus. enim baulus Petrum redarguit&non latè. Dicit enim in præcedente capite: en er Deo teſtor, quod non Méntiar. Deinde uasir . xa‿τε υμισιν zy, id eſt, condemnatusa adi dem eſt, quod xa aαοενς dgoe, qualid er damnabilis Pet SAAνκαιν Hebraæis ufaas t nec prorſus Græcis& Latinis ignoran Optatus pro optabili, dilectus Pro ani ubi qamnatus pro dam nabili, perfectum upep ficiendo accipitur. Qux verdò caula fuhiasamn ræ illius reprehenſionis. Wam antequni aſus dam veniſſent a Lacobo, ide t, Hierolaatbu ubi jacobus commorabatur und eun ani ſeci bus edebat. Quum autéem veniſſem„lahta 6 viy S ſeparavit ab illis, metuen 203, qui bx aahs ter ciſione erant, id eſt, Iudæos H ieroſolymitaas gu Quod Petrus cum gentibus conperſabaaat glo unà cibum cum illis capiens, in eoſe non ſale peccare ſciebat, quandoquidem Dominsil gin li viſione oſtenderat, gentiles nuncadamm tacr munionem regni Chriſti VOcandos nonpfo eeni immundis, neque cibos, aliâs ſecundunteia gem immundos, pro impuris habendos ki 1 proinde Cornelii gentilis howinis& ims. eani ſticorum ejus conſuetudine ac convidujam ei antea rectè uſus fuerat, Alt. 20. Atineobe weoru pſus eſt& peccavit, Juod quam adoenſt am Aunene 3 nentniu ngi il techibe 1 (O, Gpod elt crmnon um tetaug Ipracedtaten 1 mentigr dn idelhcontenn e)Punur, 1ana s& Laünüm bili, ällc 1 anadilseltin eethal flonis. Mma vobo, idet, norabatut,a- auten venſa „metuengenn gentbui on lis capiers,n aandoquiten rat, geuuie 3 Chriſti pocus cibos, Uu to mpusi entllhonin uetucdine ic erat, Auo t, guͦ ſus 1 — 6 — Cf 1 1 44 8 6 D. Pauli ad Calatas. 55 Hieroſoly mitæ, eſe ab illis ſubduait& ſeparavit, metuens eos, qti erat ex circumciſione. Qui qui- dem Evangelium Chriſti erant amplexi, ſed tamen circumciſioni& legi Moſis pertina- citer erant addicti: quo ex genere ii etiam Herunt, qui controverſiam illam moverunt, AM.z. dicentes: M ſß circumcidamini, ſecun- duammarem Moſis fulvi eſſe non poteſtis. Vo- lens igitur conſulere illorum infirmitati, ne ſto cum gentibus convictu offenderentur, moxubiadvenerunt à gentibus, ſe ſubduxit. At hoc pacto gentibus ingens ſcandalum de- dit, earumq́; fidem non parùm concuſſit, ac ſiſta ſua converſatione& facto peccafſet,& gentibus; ſi ſalvari velint& Deo placere, et- um ſecundum legem Moſis ac inſtar Judæo- rumvivendum eſſet. Erſi igitur Petrus ſatis ſciebat, legem Moſis ſervari, non ex neceſſita- ſud æos Hent ren quæ jam abolita eſſet, ſed ex conſuetu- dine propter infirmos Judæos, ut illi paula- tim ex legis jugo ſubducerentur, neque con- ſuetudine gentium ſe inquinari, ſicut jam an- te dacuerat, AM6, II. tamen facto illo& exem- plogenrilium ſimplicem ac puram fidem nõ paruͤm labefactavit& ad Judaizandum cos coëgit. Potius rationem illum habere dece- bat gentium, ne illarum fidem concuteret, quam infirmorum& nimis ſuperſtitioſorum Judæorum, quos inſtruere de libertate Chri- ſtiana multo convenientius erat, quàm illam in periculum abducere. Et 76 Commentarius in Ehiſſ. Et ſanè hoc factum p ſum, ut i pſius exem plo ſimulationem abrepti lus ſubjungit: Et ſmula liqui ludeæi, ita ut S Ba lationem abduceretur. & exemplo tanti A poſtoli tum a Barnabas etiam bant, ſe iſta ſua cum gentilibus conſue peocaſſe. Itaq; juſtam reprehendencdic ſibi fuiſſe ait Apoſtolus: quodl nõ recꝰ pede incedere pede incedere opponitur hic Petrus enim& qui cum eo er Barnabas, in utramque p ſua illa ſimulation e, advenientibus ſcilicet non eſt rlε pede ad veritaten Cuar- gelii incedere, id eſt, præſcriptum dodtim Evangelii puræ& ſinceræ de libertate Chri- ſtiana, qua in Chriſtum credentibus citam. ciſio, delectus ciborum, aliiq; ritus legilib lati ſunt, cum illa potius hac ſimulationeye riclitetur. Rei itaque indignitate motuſun lus Petrum in os reprehendit, ut iſtius im lationis autorem, inquiens: Situ, dmſilt dæs Lentiliter vidis& non Iudaice, quid n claudicaan i ant, ſulass acer artem claudicatant op gentium convictunab. ſentia Hieroſolymitanorum utentes Kils „ illum convictum gentiun pe defugientes, ac Judaiſmum ſimulantes Hoc etri ita fuit etnig,, etiam alii in canth S fuerint, ſicut Apch bant una cum iln&en di rnabas in ilbrun m u Moti enim autonna, ade lii fudeinn 1 „Eximius ille q octor ſinub Gj tucte fliſt allan hlal Sed quum nuſs äle nt ad veritamm bea angelii, dixi Detro, coram omnibus,&ſc. lan K kane iſ au,& atenc trum dlimal alpo älimul alena — tur. Moti run Apottol tuman eximiu ba m gentilbea am teprelent olus: gan ncederemum eee ponitur lic n cum eoemn aiſmundms pedt al unn t, prelciyus incere delbe dum creceent — 1 tius bac lude eindigriaem, drehendi olh quiess: did Inn Buuisſe rum zlic nt D. Pauli ad Galatas. 57 cagis Judaixz are: quaſi dicat, Si tu Petre, qui Ju- eus es genere& circumciſus, cum gentili- busconverſaris& illorum more vivis,& nõ Judaicè ſciens icilicet diſcrimen ciborum acritus legis Moſaicæ Chriſtianis ſublatos, neque ad leges illas Moſis cujuſquam con- ſcienriam nunc adſtrictam, cur advenienti- bus Judæis à gentibus te ſubducis ac ſeparas, ac ſiiſto convictu illarum peccaſſes,& ita tua ill ſubductione repentina gentium fidelium conſcientias ad Jjudaiſmum adſtringis, ut illæ in eam cogitationem incidant, ac ſi circumci- ſoo, diſcrimen ciborum, ac tota lex Moſis i- pſis obſervatu ſit neceſſaria, ſi modo Deo placere ac ſalvari velint? Hæc reprehen- lio Pauli ſeverior erat neceſſaria, ut illa àrx u Petri corrigeretur„ ſcrupulus gentium conſcienriis injectus eximeretur, ne earum lddes labaſceret,& libertas Chriſtiana in dif cimen adduceretur. Quod itaque Hierony- mus,& quos ille ſuperioris ætatis Origenem, Alexandrum, Didymum, patres allegat,& Gtæci ſetiam ſcriptores, Chryſoſt. Oecume- nius,&c. ad extollendam Petri autoritatem contendunt, Paulum ſimulatè reprehendiſſe Petrum, ac Petrum illam ſimulationem Pauli diſſimulaſſe, ut fuerit quædam ſancta inter il- los Apoſtolos, ſicut illi ſentiunt, ſimulatio ac diſſimulatio& quaſi quædam diſpenſatio ad tollendum ſcandalum, quod gentibus datum 5. vide⸗ 58 Commentarius in Ep'ſt. videbatur, id verò meriti re jicitur, ut Ia p tate alienum.* Sicut etiam illud, quod EuſebiusexCh a mente Alexandrino& ex illius hiſtoria ſa lia græcaallegat, Petrum illumà Paulo reqn di henſum non fuiſſe A Poſtolum betrum, Pi alium ex 70. diſcipulis Domini, urita bem ſua ſupra alios Apoſtolos eminens coaſtertk pe Snitas. Nam ita argumentum Apoſtoliaa pil vindicans Apoſtolatus ſui autoritatem ſen. iſe liquis Apoſtolis non inferiorem elle doc imd valt, nullius roboris eſſet, ſi acio haca iaxc ſimulata. Et quid hoc momenti haberud ſäce dignitatem ſuam extollendam, ſi Aliauen lau vulgarem Domini diſcipulum redargm Uer Quin etiam dum illi patres, quotquot ſun, lier Petri autoritatem extollu nt, quid aliudagut naci quàm quod interim Pauli doctrinamia- agu toritatem deprimunt. Si verò idedò ne ber 1. erraſſe videatur, Pauli reprehenſio lmuha fuit, facilè multa alia, quæ in ſcriptunnehs in fide& moribus difficilia occurrunt, utſi- mulata interpretari poſſemus,& ſi tuis 18 ſcripturæ autoritas periclirarerur. Atcumi ſämnp hac narratione ſua Apoſtolus antea ſanctéat. utti firmaverit, in its, quæ ſcribo corã Deo,nun ma. men tior, quomodo, quod ipſe de reprehenſbii ₰ Petro refert, ſimuationem interpretabinn ſſuud Quodautem ſimulatam fuiſſe reprehenſo. 8 nem cenſent„ ProprereaqquddPenne uter 1 ne nltxin unh metäriſtn, d, qudd dü 8 1 oKerilidte etrum ilunaoe Apollnnd ulis Domim 4 ſtolosemihen 1 Lumenumn atus ſuiartorn ninfetioten is eſſet, lach doc momenakt xtollencam, diſc lcipulunm 8* ounn cto laasa a Dauli docm nt. Sivesoich- lli reykeder 3 a, quæinlbfs Ifcik ocar poſfe em, ericlrate poltol an 3 ſerüvrin iipleer oneminente tun fuifee 4 rereaqubt’er — — — 4 D. Pauli ad Galatas. 59 Apoſtoli poſt acceptum Spiritum lanctum non erraverint, concedimus ſanè in dogma- vibus fidei non erralſe, ſed erraſſe dicimuspe- trum in converſatione, quæ cum ſcandalo conjuncta fuit. Non enim Petrus coëgit gen- tes Iudaizare docentis imperio, ſed conver- ſationis exemplo, ut air Auguſtinus. Neque id in patrocinium ſententia n⸗ xæ adducerè po- teſt Hieronymus, quodair, Paulum idem fe- cilſe, quod Petrus, nempe prop kar udencn Timotheum incumecſdiee c2 vOota N zaræorum ſuſcepiſſe, Aci. 18. 21. wcie ſ. daicè vixiſſe. Nam illud extra caſum ſcandali APaulo factum eſt„propter infirmos Judæ os, non offenſis gentibus. Itaque Auguſtinus Hieronymi ſententiam redarguens, rectius hac in parte ſentit, ſicut videre eſt in Epiſtolis Auguſtini& llieronymi, Epiſt. 8.9.11. G 18. 919. LzO2 Co³ es II Partis Cap. II. I. Sanctos interdum graviter errare docet exemplum Petti Apoſtoli. Etſi enim non er- tavit in doctrina fidei, Sp. ſancto ipſum i in o- mnem veritatem ducente, erravit tamen in converſatione, per imprudentiam præbens ſcandalum gentibus, ac conſcientiis earum hunc ſcrupulum injiciens, ac ſi Judaiſmus ad ſalutem ſit neceſſarius: Non enim ex bdee unt ————— 2 60 Commentarius in Epiſt. ſunt renati in hac vita ſancti, circumfeten garnem& ſanguinem: Unde nonnun un graviter illos labi contingit, ſicut exemai Aaronis. Moſis, Davidis, Salomonis, Hlisltt Petri, Thomæ& aliorum Sanctorum n gnium docent, quibus admonemurinftn le tatis humanæ, quod non ſit hominis viacſeg ſo nec ſit viri dirigere greſſus ſuos, Ferem lo- majorum lapſus ſint tremor minorum, uaer Auguſtinus in Pſalma. 5l. l II. Sanctos præ aliis autoritate pollas ettat tes, ac inprimis miniſtros verbi, cum emns a & peccant, plurimùm nocere exem plo,domt hnſer exemplum betri, qui præpoſterèà genun lIV ſubducens ſe convictu, in eandem ſimmubn. naci nem alios Judæos& Barnabam ipſum an dmc puit. Ita filii Eli ſacerdoris peccato ſuo,unt ieci- rum contemptu Dei& ſacrificiorum,m occaſionem aliis eriam contemnendi ſeus- cium Domini dederunt, 1. Sam. 2. Careanti- hus gitur ſibi miniſtri Eccleſiæ, ne mala conſer f G ſatione ſcandalum dent Eccleſiæ&alishh. 8 minibus, ſed potius prudenti& circumhe 1 cta converſatione ſint exemplaria gtegun FPet.5. III. Falli, qui veritatem doctrinæ eiu-’ toritate eorum, qui Eccleſiæ præſunt, at ſe mant, quia etiam magni viri hallucinari fu akt ſunt: Petro hic errante& in errorem ſeam ilan trahente Barnabam, eximium virum 80 at aulus nttriunn 9 it lnci inng Comthgt len ricis Käonai aliorum zand usadmonedu non täohnd em: Ulnrn grellesiohſ dtremormunn 8.ſl. b aliis antorte iſtros retbi, a n nocere eim i præpolttti tu in eancent Barmbmi dotis 4 ei& Hacrihor im contemma unt,1em,3 cleliæ, ne ml- lent Eccleleth prudent s nt exemplu rirꝛtem dolta Ecclelie qus ani rit malle eKein eror rimiden 10 D. Pault ad Calatas. 61 Paulus puritatem doctrinæ conſervabat. Ita tempore Heliæ, ſi externam faciem Eccleſiæ ſpettes, omnes ſacerdotes errabant, ut ipſe ſe ſolum reliquum ex veris Dei cultoribus pu- taret. Proinde qui ex facie externa puritatem doctrinæ& cultus tum judicare voluiſſent, toto cœlo erraſſent. Et ita etiam ſuperiori- bus ſeculis nulla ferè externa ſpecies Eccle- ſix veræ fuit, ſi ontifices, Cardinales, Epiſco- pos, Prælatos,& alios, qui in autoritate erant, ſpectaſſes. Attamen Dominus ſibi ſanctum ſemen,& reliquias fundamentum tenentes, conſervavit. IV. Sancti de errorè admoniti, non per- tinaciter illum defendunt, ſed dant locum admonitioni ac veritati, cogitantes illud re- cte dictum, errare humanum, ſed in errore perſiſtere Diabolicum. In hoc illos imite- mur, ut lapſi in errorem mox agnito illo fur- gamus, non majorem famæ noſtræ quam ſa- lutis& Eccleſiæ offenſæ rationem habentes. Ita Siracides monct 4. cap. ne ulla in re con- tradicas veritati, quin potius te in mendacio tuæ inſcitiæ pudeat: ne verearis confiteri pee- cata tua, nec curſum fluminis vi cohibeas. V. Proinde inter ſanctos fraternæ corre- ptiones locum habeant, ut qui vident alios non recto pede incedere ad veritatem Evan- gelii, aut vocatione ſua indignè ambulare, il- los fraternè ac moderat? admoneant, erran- — 3„ſ— 2 ε 4 1 d 4———— 6² Commentarius in Byiſf tes autem benè monentibus non obſtina recalcitrent apud animum perpendentest h lud David. P/.4 1. Percutiet me juſtus inmp9 cordia& increpabit me: Oleum precioſumue rit mihi, non frangen⸗ caput meum. Melud enim, ut inquit Salomon, increpatio manjfh quam amor abſconditus, meliora fant vuln corripientis, quam fraudulenta oſcula diligem ut Proverb. 27. Et magis amat objurgator 1 nans, quam adulator ungens caput uttes ſcribit Auguſtinus, Epiſt. 8. ad Mieron 1 in hac ipſa caula, ob non reck expoſitn ed hunc locum Apoſtoli, illum redarguit Hts! pertinet illud quod Proverb. 25. ſcriptum k hn gimus, ut inauris aurea& ornamentum obi Squ zi eſt, qui arguit ſapientem, cui eſt aurio. Ied temperans. itn VI. Pontifex Romanus in hoc Dethoab- he fimilis eſt, quòd hic increpationem Dauliat poft miſit& bonam in partem accepit, ile ſelh ſse etſi innumeras animas ſecum coacernimin Sidce barathrũ inferni abducat, nemo tamendicu, um. quid facis, diſt. ſi Papa. Cum ergo in Pomifte i illo nec ſit fides Petri, nec opera ejus, erg ſüch nec ſacceſſio Petri penes illum eſſe potet im VII. Indecens eſt, ſi Doctores Ecclel uunci aliis onera imponũt, quæ tamẽ ipſi non atti- 4 gunt, ſicut Paulus Petro objicit, ſi tu ſudns fn cum ſis, gentiliter vivis& non Judaicè, quid kmn gentes cogis Judaizare? Ita Chriſtus h gh T05 — ——— —— — 1 —— — —— d tanun 5 1 onentdsh, animumpaha ercunerm fatun me: Oleun Ra IIcaput man 4 mon, icam tus, melir adulanasfun 1g1s anx oh AL ungenä ch Fuſf.d uha ob non tecto) li, illum etn v 88 8 4 Proverbat gea& ornane. pientem cli 49 1 4 dmanus inlorh increpatione dartem aceryi as ſecum cale ſucat, nemonr- aCum ergout i, nec opede e thr „ t, IiDociolat e —— — 8 8 =8 — is& ronſt 4 141 1 — S 6 re! In Cl D. pauliad Galatas. 63 G ſeos reprehendit imponentes aliis onera, quæ ipfi ne minimo digitulo attingerent, Matth. 23. Et Rom. 2. Apoſtolus Judæos hoc nomine rédarguit, dicens: qui doces alium, teipſum non doces, qui doces, non furan. dum, furaris,&c. VII. Admodum probabiliter ex tota hac narratione Pauli docetur, falſum eſſe, quod pontificii ex Ægeſippo contendunt, Perrum Romæ 25. annos reſediſſe& cathedram con- ſtituiſſe, in qua jam pontifices ejus ſucceſſo- res ſedeant. Nam primùm hoc poſito, quod mors petri ſicut& Pauli collocetur in an- num à reſurrectione Chriſti 36.&13. Nero- nis quo ipſe eriam Nero ſibi mortem conſci- vilte dicitur, tota hæc narratio pauli com- mentum illud 25. annorum ſuſpectum vel planè falſum reddit. Nã paulus, qui primo an- vopoſt Chriſti in cœlos aſcenſionem, con- rerlus eſt, tres annos verſatus eſt in Arabia,& tum demum Hieroſoly mam aſcendit, ad vi- ſendum petrum, ubi Petrus Romæ nondum fuit. Dehinc Evan gelium prædicavit in Syria KCilicia, ut ex Actis& hac Epiſtola patet. E- lapſis annis 14. rurſus aſcendit Hieroſolymam adConcilium, quibus ſi anni illi tres, quorum facta eſt mentio includantur& hic 14. detra- hantur à 36. annis, remanent anni 22. unde am à numero 25. annorum tres decedunt. Ne verò quis ſuſpicetur„interea Petrum Romæ fuiſſe Vr 1 4. 3 4 3 5 1 4— * 2 13 4 A— 8 4 8“*. 8 4 8* 4 8. — 8— * 1 ☛☛‿‿. 4 n—— —. 4— 2——/*„.— 9 — 5 4.———— 1——“ ———————— ie rens— 4— —————** r— —————y——*————— ————— 5 2————— 1—*— 3 4 .——— 2————— 5— 2—— —————————————————————— 4„— 3 ——,——————————% umu· 8 ————————-—-—————-———————————— ——————————————————————— ———————————— ———.————— S ——— ——— — 64 Commentarius in Epiff fuiſſe, obſervatu dignum eſt, quod Apoh g lus dicit: Cum viderent( Petrus, jacobus 4 I hannes) mihi concreditum eſſe Evangelun præputii, quemadmodum Petro circuma n ( nam qui icax fuit in Petro ad Apoſtalana el circumciſionis, efficaæx fuit in me inter gend Apparet inde Perrum tum in Judæa& ſan in vicinis locis tantum Apoſtolatu dehn ctum& nihil minus ad remotiſſimas genn Romanos ſcilicer peregrinatum. Cum vehe. tum anno 1z. àconverſione rauli partita 1 borum inter Petrum& aulum quaſt exus facta fuerit, ut ille(Petrus) in circumcin hic verò inter gentes Apoſtolaru fungens 3 nec ruùm ſanè Petrus, poſthabito mox aii excurrit in Italiam ad longè diſſitas geuis h Unde colligimus, aliquot annosetiam a. ie, cto illo Evangelium non niſi in Jadastit gionibus fortè vicinis à Petro prædiamm qui ipſi etiam numero illi decedunt Quadl 3 autem hæc reprehenſio petri Antioche at. cidit, poſt concilium illud Hierolohmits- num, ſicut ſeries narrarionis innuete ſite. os tur,& ita Petrus Antiochiæ etiam commo- nhe ratus eſt aliquandiu, adhuc plus tempotiſ illis annis detrahitur, ut planè commenun Inn 1, 9 areat. 91 aliæ debut illud falſum appareat. Sicut nec aue rationes ex Epiſtolis Pauli petitæ, quibwi-— Ir, lud confutari poreſt. At ſi maxime Romamn aliquando veniſſe concedamus retrum(um hi nume- mus, aus D. Pauli ad Calatas. 65 naa numerus ille 25. annorum facilè refutari coe lan 4 poteſt) tramen nunquam hoc demonſtrari wnuhon Pnn poteſt, quoc ſe ibi pro capite Eccleſiæ geſſe- arn en b tiac Chriſti officium ac honorem invaſerit, wenuch quodeſt Antichriſtianum, vel tanto faſtu mi- ar funim in mma ſaltem ex parte ſe ibi oſtentaverit, ſicut rum rmminſt, hodie facit Papa. aa III. PARs II. CaAprTis. Deregnm Poſteaquam Beatus Apoſtolus Apoſtola- a tus ſui dignitatem à contempru Pſeudoapo- verlione uin Kolotum yindicavir& ſé autorirate relicuts lunn Ktolorum vindicavit& ſe autoritate reliquis Gein A oſtolis minimeè cedere demonſtravit, i nuncad principalem cauſam deſcendit, do- tespoltimt cturus, hominem ſine operibus legis, ſola fi- s, holttan de in Chriſtum juſtificari: idq́; admodum ad lngedh commodè. Nam cum Petri errorem, quo aliquotana gentibus ſcrupulum hunc injecerat, ac ſi ju- nnon niii dalmus, id eſt, circumciſio& alia opera legis ad alutem promerendam eſſent neceſſaria, etoillcene cotrexiſſet, nunc ſingulari artiſicio principalẽ enſio ketiint propolitionem, de qua modò dictum, præ- ium iludln munit& judæos non minus, quàm gentiles nartationin peccatores, coram Deo reos eſle, ac proinde ntiochie eus non operibus legis, ſed fide Chriſti juſtifi- wadhuc pc carl. 3 7 ur, ut pluim⸗ Nors naturd, inquit, Iudæi eꝶ non ex gen- eat. Siclt nij tibus peccatores, ſcientes non juſiificari homi- éulxin nem ex operibus legis, niſi per fidem Ieſu Atfmm Chriſti, Crc. b onccun, E Pau- 8 . * 8 * —— ———— —— — ——— 4“““ 3 3 3 1 8— 8 7 Se ae“ 4 4 4“ 2 2— 9„* 3 4 5 4 1 3 4 1 8* 4 —— 1—— 8 5—— 8. 8 —— 1.——— 9.——— 2. 8. —=—————.———————————.——— 1 *—— E 2——.—*. *— 8 3— 8** 12.— 8—————— 4 —————— Se—— 8 4— ——————— Cͤ—————— 1— ———————.——————.—.—. 8 ——————õ ⅓—————x——“ ———————————————— ———————————ÿ————-— 1 —————————— 2— 5——————— ——————— I. 5—————————— 8 ———— ʃ——— S———— 5— q-——————— ——————————————— 66 Commentarius in Fyiſ. Paucis verbis Apoſtolus comprehendit aa quod copiosè tribus primis capitibus Epii pl læ ad Rõ. tractat, non tantùm gentes dl 1 triæ& enormibus ſceleribus Vmmenhn h etiam Judæos, qui ex legis præſcripto ui 3 tenebantur, propria juſticia, quæ in opetin g legis conſiſtit, deſtitutos, non niſi ide Ch iie coram Deo juſtificari, ſine operibus leass ſa reſpexerit ſine dubio ad illa Davidis n tiata, Si iniquitates obſer vaveris Domine ken mine quis Hubſiter? quia apud te propitiaas her ut timearis, Vſalm. 13 0. Item, ne intra n a sc cium cum ſervo tuo, quia non juſtificabun auit conſpectu tuo omnis Vi vens, Pſalm. 143-Bäutut dipſe ſententia Apoſtoli eſt, ac ſi diceret: Naspatbeſ ſtoli, prædicantes Evangelium Chriliſtati tie ex Judeis prognati, quibus lex data etha — ex lehis præſcripto vivere mandarunt eeg) non ſumus ex gentibus peccatoresidetustiler ita Idololatria ac aliis enortnibus ſcelenbus ſan cooperti, ut gentes, verbo Dei olm delttn. aſel tæ, quæ reſpectu judæ orum pro mauinistar dlu bentur peccatoribus: tamen cum ſcumuse tron minem non juſtificari ex operibus legunmſaſ döuti dem Feſu Chriſti, id eſt, tantuùm& ſola tſiiiimn Jeſum Chriſtum pro nobis crucifixom i iunſf quo omnis juſticiæ ac ſalutis fiducia dlb aener canda eſt, etiam nos in Chriltum oſum nug Mu⸗ mus, quo fructu? quid in Chriſto quzlſtis, da musꝛut juſtificaremur ea fide Chriſti& uns pnr — D. Pauli ad Galatas. 6„ dusptin aperibus legis. Vis vocum ac phraſium in hoc uon ani Kpoltoli textu diligenter notanda eſt. Ver- skkelaid n bum jultificari ſignificat in judicio Dei ab lex leo m ſolvià peccatis, juſtum cenſeri ac. pronuncia- 3 gnrin ri. Vox fidei complectitur agnitionem Dei raſuliisgen patris,& quem miſit, jeſu Chriſti, ſecundum aninan totum verbum Evangelii revelatum,& fidu- catölleohai ciam cordis in Chriſto, ejusq́; merito, tan- bioatildi quam ſola& unica juſticiæ ac ſalutis cauſa ac- ohſenennl quieſcentis, vel Chriſtum ejusq; meritum Juia aulum apprehendentis. Fides eſu Chriſti idem eſt, 30. temun. quòd fides in Jeſum Chriſtum, qui ex immẽ- , quianmi ſa charitate ſemetipſum pro nobis tradidit, diden Daane ſicut ipſe A poſtolus explicat, etiaã nos in Chri- lielbaclidirni ſtam feſum credidimus. In hac locutione Apo- 8 Fangelinl ſtoliſcientes hominem non juſtificari ex operibus i quibeslans Kau, niſt per fidem Feſu Chriſti, particula niſi fo virete nul(ca2*⁹) reſponder particulæ adverſativæ, tibaspeccn Kedel excluſixæ ranrùm&. planè andenxue alitsenornb ponitur, quaſi dicat Apoſtolus, ſed ſolum ꝑer erbole Edem Jelu Chriſti. Et ne cavillo ſit locus, ac ſi udrorun- Apoſtolus excluderet opera antecedentia fi⸗ hu gramere dem non autem opefa fidem conſequenria,à rier yniag cauſa juſtificarionis, hoc modo, ſcientes homi- lel, und 9 nen non Juſtificari operibus legis, niſi perfidem- to nchb 30 ſ Chriſtioid eſt, ſed operibus fidem conſe- iie ac Glrrts eutis tenendum firmiter, Apoſtolum mani- 16 CErus feltam auπεεσασαν ponere in negocio juſtifica- u n b i tionis, fidei& operum, dum mox ſubjungit, ! quüti 1 aiam nos in Chriſtum Jeſum credidimus, ut ju- vureſub 72* ſihta. 31 — —— — . — * 2 46 .— 6 2———.— 4 de ne——— 8 —— 3———— —— △‿—ά——— 3— 2——— 8 —8—8———Í818—8ö——ſ—ſſſͤſͤſͤſſſſ ———— —— 68 Commentarius in Fyiſf. Ftificaremur ex fide Chriſti& non er oen ann leνs,& quod in kine cap. affirmat, Rperha Juſticia, Chriſtus frusftra mortuus ert ſtem ad Rom. z. ſæpius repetit: juſtiſicari hom Per fidem ſine operibus legis, quæ æbabens un diſſidium fidei& operum locum minime bere poſſet, ſi opera in negocio juſtiſtcasas ſul aliquam cauſæ& meriti rationem haben Bll Cum itaq; Apoſtolus ſe& alios Apdhea los naturà Judæos non niſi fide in Chrikesere juſtificari, ac in illo ſolo juſticiam vetan hei. in operibus legis quærere affirmet, uihitsk quens eſt, etiam ipſos coram Deo, ua am tranſgreſſores, reos eſſe. Quorfum aniniele Chriſto juſtieiam quærerent, ſtipi lan eſt, perfectè implerent? Si enim illam pesttntade implerent abſque omni defectu, tum aeicas iam operibus legis juſtificarentur.(unseg. driu neralem aſſertionem pro ratione poni D. pttn pterea quod non juſtiſicabitur ex opanlbulbaus ſeco mnis caro. Hæc ſcilicet princi palisptopoltio famc eſt hujus Epiſtolæ, prorſus eadem cun Derain vidis enuntiato: Non juſtificabitur incon- in in ſpectu tuo omnis vivens, Bſalm. 143. Omnis ähe- caro, id eſt, ulla caro: Voce carnis natunu iiſenc hominis peccato depravatam& perdiunit. iam telligens. cne n Per opera legis Apoſtolus intelligt on ep tantùm opera legis ceremonialis, ſed eim aceu moralis. Nam prorſus ab operibus legisc ſugi remo zntniuu D. Pauli ad Galatas. 69 Cn 8 1, hene czalteme, 4 legis omnia diſputationem traducir, omni- ammus pusſcilicet operibus legis cauſam juſtifica- ebetnſißſua tionis derogans. Id quod patet primùm ex ukenleen manifeſta au9ed operum legis& fidei. Si operum band namque Species aliqua operum legis lau- ram negacoſtd gem juſtificationis promereretur, tum anti- mem rinn theſis illa vel non eſſet in oppoſitis verè, vel oſtolus eh diinatore opus eſſet, qui lectorem certum S non uiiftiit gedderet, tantum opera legis ceremonialis ololoſoltem inelligi. Deinde argumenta Apoſtoli non querete Mn minus fortiter excludunt opera legis mora- iplos coranlt ls quam ceremonialis, exempli cauſa illud: os ellſe. Quhn Super legem juſticia est, Chriſtuus fruſtra mor- queteten tuui eit,&ede aliis pluribus idem eſt judicium. nt; Srerin! Terrié dum 3. cap. hujus Epiſt. uſq; adeò non e omni deti juſtikcari hominem ex operibus legis docet, sjultüicuen ut potius legem maledictionis fulmen in ſem prortie eumut tranſgreſſorem, vibrare aſſerat, non iſeuliuras de lege ceremoniali tantùm, ſed de tota lege li egiri bbi ſermonem eſſe planum facit. Adhæc cum e, porlis ee Paulus in Epiſt. ad Rom. idem argumentum Nonſokiss ttactet, in genere de lege R& inprimis de mo- rinenb Niss 1 filaite, legem agnitiο Pecuaus, cap. 3. Hæc& rro: Vocec lia oſtenduntnon tantùm à Paulo opera le- enuadg b ceremonialis, ſed etiam moralis in juſtifi- catione, ut illius cauſam,& meritum excludi. wAnckobn Jam poſita principali propoſitione mox bApot, anteoccupans objectionem adverſariorum scetemne ubjungit, qua doctrinam de gratuita homi- orlicfeh 1 5 nis — — = — quærimus in ſolo Chriſto Juſticiam& nonif 70 Commentarius in Fpiſt. nis peccatoris& coram Deo rei, juſtiſicauus ne calumniari poterant: Si verò dum 4 14 muns juſtificari per Chriſti, reperimur& iya catores, num Chriſtus peccati miniſter est?ldeli— de Paleecn aab- ſi nos Jjudæi etiam, qui ſub lege viximus, operibus legis, eo ipſo convincimur eſſe d 1 catores ac legis tranſgreſſores, num den. b 3 1 rumut, 1s, ld 1 declar 8 D. Pauli ad Galatas. non hoc tanrùm peperit, ut fide in ipſum ju- er Gomaa ſtificemur,& à peccato abſolvamur, ſed et- Irnenmnd iamut nos Spiritus ſui participes reddat, qui rati ninita nosſanctificet, ut morti ipſius& reſurrectio- ſublegeyu miinſiti peccatum mortificemus& juſticiæ iſtojutiem ſerviamus. Quare ita per Chriſtum juſtifi- — amur, non ut peccatum ædificetur, ſed po- iurn ni Deotii ſ I — — — relſores,nm tius per ipſum etiam ſanctificamur, ut pecca- notor zcs to moriamur,& ad ipſius(Dei)voluntatem aamanttas ſiramus, id quod altera ratione Apoſtolus ed etimmmn plenius declarat: Ego enim per legem legi mor- edientand taus ſum, ut Deo vivam. Quam ſentẽtiam qui- tis Kellbens dam ſic exponunt, quaſi dicere voluerit Apo- eriplunlit ſolus:per legem, id eſt, doctrinam Evangelii dun buncgr(dam lex Hebræis generatim doctrinam ſi- „mona griflcat) legi Moſis mortuus ſum, quæ quidẽ confur berſe nullo modo poteſt redargui. Propriè lagtunlus enim per Evangelii doctrinam annuncian- epf„h dem Chriſtum, qui finis&s perfetlio legus eſt ad dtI ſunem omni Gredenni, Kam.1. Legidloſs anes morwuiſumusidelba waledicrolegſslibera- ecein. ti& à legis coactione præcipientis quidem etur, fun perfectam obedientiam, ſed facultatem præ- niunaug. ſandi eam non largientis. Sicut Apoſtolus Anumat ad Rom. 7. dicit, mortificati eſtis legi per cor- vacicatolell. 8 1 tu! Pus Chriſti. Eein 1* b m conn At nec hæc hujus loci expoſitio incom- tum in atm moda eſt, ut hanc intelligamus eſſe n oren,9, ut hanc intelligamus eſſe mentem catonenn, 19 Apoſtoli, per legem arguentem peccata, tet- ram Deoh rentem conſcientiam, iram Dei denuntian- f E 4 tem 72 Commentarius in Friſſ. temac proinde adducentem ad Chti qui legi latisfecit, legi mortuus ſum, hoc Wer legis maledictione liberatus„R in regm gratiæ, in quo peccata mihi temittuna tranſlatus ſum, nmon ut rurſus ex hoc ae regno in regnum peccati ac maledicn! delultoria levitate reſiliam, Seda D vam, fruens pace conſcientiæ, liber. wortis& damnationis xternæ& ad vahut tem Dei ejusq́; laudem vitam exigensin ſanctitate& juſticia, item legi mortuus 1 hoc eſt, à legis coactione liberatus, u ir ceps Deo liberè& ſpontaneo Spiritu at füütc gis normam vivam. Atque ita legis mine qu⸗ rio non per ſe, ſed peraccidens tribuituni- lu⸗ ratio à maledicto& coactione legis qnnraam d eſt pædagogus ad Chriſtum. Cum aunnee per, gi mortuum ſe dicit, ſimul etiam à cheng. in ſt niis legis ſe liberum oſtendit, ur illæ ſcnns anbg ledictio& coactio ipſum jam in(hulun 4 credentem non magis quàm momuum ar nc tingät. Addit, una gum Chriſto cruuxutm ätati quibus verbis cauſam exprimit deine aeenpe ſanctæ vitæ, quod Chriſto cruciſio patt ahua dem implantatus ipſius virtute vetetem ie. Nhu minem cum ſuis concupiſcentiis cructt aloq & peccatum pro maledicto habeat. Sune- tul, nim Chriſtus in cruce factus maleih än peccatum damnavit&ſuſtulit, ut credennde erls non magis imputetur, quam ſi ipſi eu obr . Ellell t K 4 an centem a mornuuslun deratus, Ki ata mili tenl trurlus exa ccati ac wati lliam, ganl nſcientia G rtermdea nvitam erga em legi— — — ne libernn ontaneo dyn tque itkan Lccidemstrhu actione li iſtum.(u imul etun tendit otlb- um jami 1 s quam En Chnhrad 1 exprinie zriſto cnch virtuté ſede upiccenii 1” ſico laben⸗ e us WA uſtulirutcge quan li ¹ D. Pauli ad Galatas. 73 b ellent: Ita credentes ipſius virtute peccatum damnant& mortificant. Quam ſententiam loculentius declarat, ajens: Vivo autem jam, negoſed vivit in me Chriſtus: Perinde ac ſi icat. Non jam ſe ut olim ſuis viribus natura- Übus ſecundum yeterem hominem extra gaatiam vigere, quandoquidem jam per ſi-. dem Juſti ficatus& Spiritu Domini regene- tatus nova quædam creatura ſit,& proinde Chriſtum, cui inſitus ſit per fidem, qui per fi- dem in ipſo habitet, Epheſez. cauſam eſſe divi⸗ nevitæ, quæ conſiſtit in eo, quod per ipſum Juſtificatus nunc pace fruatur conſcientiæ, ablque metu maledictionis& damnationis, ablque pavore& terrore conſcientiæ, quæ um per Chriſtum tranquilla ſit reddita& in- ſuper eriam ad voluntatem& laudem Dei vi- am ſuam Chriſti virtute ac Spiritus ejus uanſigat. Hanc divinam vitam sv&π νν ma- gno Spiritus fervore deſcribit, Chriſti merito utrunque beneficium& Juſtificationis& ſan- Gificationis, quod ſimul voce vivificarionis comprehendi poteſt adſcribens, vitam au- tem quam nunc vivo in carne, in jide ui vo filii Deuqui dilerit me ꝰ tradidit ſemetipſuns pro me. Loquitur Apoſtolus de vita divina& ſpi- rituali, quam ait ſe vivere quidem in carne, id eſtin tempore, quod in carne hac ſupereſt, ut Petrus loquitur, vel in corpore hoc morrali- tati obnoxio; Sed tamen 4 vivere illam in fi- 46 8 1 4 f 48½ 4 5 1 . ceſſiſſent illationem Apoſtoli, Chrillun ad 74 Commentarius in Fyif. de filii Dei, per fidem innuens fiduciam ae dis in Chriſto filio Dei acquieſcentis, inat pacem& tranquillitatem habear, li ſcilicet à metu mortis& damnati næ, cujus inhabitantis Chriſti virtute em vivat voluntati Dei. Totum hoc vivificn nis vel ſpiritualis vitæ benelicium accemas refert Apoſtolus merito filii Dei ſicutat 4 3. mat: qui dilexit me ed tradidit eme me. Chriſtus enim hlius Dei ex immenſacu ritate ſe pro nobis tradidit,& eo ipſonat us. Promeritus eſt tum hoc, ut fide in ipſung* ſtiſcemur gratis, tum ut virtute ſua vinita iabi & à Spiritu ſanctificante nos gubernaig cia luntari Dei vivamus. Quod dicit: ,uidkt hu me,&c. Verba ſunt ſingularis Mgocebis certæ fiduciæ. jam ubi reſpondit plentohr. i ctioni& calumniæ adverſariorum, quudb. grEt ctrinam de gratuita hominis per(urſtun acit Juſtificatione calumniari poterant, ac lil peccato patrocinium preberer, adiinſituumn ner ſuum reverrtitur, argumento exadyerſoim Pto, principalem propoſitionem, quæchhn b minem non uſtificari ex operibus legi, Kl ubs: fide Jeſu Chriſti, confirmans: non irnumſe aun cio gratiam Dei. Si enim per legem juſtiuudh u9 Chriſtus fruſtra mortaueſt. ah Notandum non jam Apoſtolo negocim ſguul eſſe cum Judæis incredulis, qui facllecon, im,E ftulla unn nuens fä cquieſtent m laden,, Kannadir Ctitizim denelciung dblü hei 1 te nos gäh duod dickg ularis Me elpondine erkariorm, ninis her G ripotetm ederetanf ento exaln ſitionemqul roperbya vans mm yen lmji V D. Pauli ad Galatas. 75 fruſtra mortuum eſſe, ſed cum illis, qui con- tendebant, non tantùm fide, ſed eriam operi- vuslegis, atque ita fide& operibus ſimul ho- minem juſtificari. Fundamentum itaq; hujus axgumenti in eo conſiſtit, quod juſticia no- ttra, qua juſti coram Deo reputamur, in ſoli- dum nobis conſtet, ſola Dei gratia, ſolius mortis Chriſti merito, ob quod Deus ex im- menſa miſericordia nos, remiſſis peccaris, gratis juſtos pronunciat. Quod ſi autem œpe- ribus legis juſticia& ſalus nobis conſtat tum non niſi ſub ratione cauſæ& meriti ills ad- ſcribi poteſt. Hinc Apoſtolus concludi, ſi ju- ſticia eſt ex operibus legis, non ex gratia eſt. Quantum enim tribuitur operibus, tantum detrahitur gratiæ. Gratia autem non eſt gra- ta ullo modo, ſi non gratis datur omni mo- do: Et gratia Dei aut tota ſuſcipitur, aut tota rejicitur. Qui ergo partem promereri vult o- peribus,& partem obtinere ex gratia, is to- tam gratiã abrogat& irritam facit. Ita etiam, ſioperibus juſtiria aſſcribitur, Chriſtus fru- ſtramortuus eſt. Quantum enim operibus haudis in negocio Juſtificationis tribuitur, tantm merito Chriſti decedit. Acſi operi- bus juſticia acquiri poteſt, nulla cauſa fuit, cur Chriſtus moreretur. Solus autem, inquit, torcular calcavi& de hominibus non eſt vir me- cum, Eſaiæ 63. Item, non eit ſub cælo aliud no- men datum hominibus, in quo oporteat ſalvari, a quan . 76 Commentarius in Epiſt. quam in nomine ſeſu, Acl. 4. Itaq; operi 1 opponit gratiam A pPoſtolus„ ut gratia opes & opera gratiam in cauſa juſtiſicationisand 66 gent, ſicut ad Kom. Il. ait. Si per gratiam operibus, quandoquidem gratia ja non Sin ex operibus jam non eſt gratia * RAner un I guans pei g»quonas hott opus jam non eſt opus, hoc eſt, non elletm eir urum operis. Eadem ratione in cauſa mes ri toria juſticie& ſalutis opponit 1 haſi a leoie 1 rAr. Chiſti& opera legis, ut ſi opera ſint metin äcu rla caufa juſticiæ, vel ex toto, vel cx un.i 1 4] Chritus fruſtra ſit mortuus,& mors Ch nec irrita fliat. Abſit autem, ut quiſquam s, u mor 4110 en wtll affirmꝛre auſit. 5* LOGICOMND NES III„ Partis Cap. 11. 11 gor⸗ I. Qukua enormia fuerint gentilimmenn erib. grariam olim viventium, peccata, uruheiu no illorum Apoſtolus judæos neget pecenas ſosn Nam præterquam quod ſibi populumhu 1ano- rum, ut Nazianzenus loquitur, finxerumsa gloriam Dei incorrupribilis, teſte Apolu Kom. I. mutàrunt in ſimilitudinem imagts hominis corruptibilis,& volucrium,&qx- drupedum,& reptilium, etiam ejuſmodiſ leribus, quæ ipſum rationis lumen redatas inide quibus ipſius naturæ uſus invertitur, cocß ſulsd ti fuerunt. Proinde in peccatis& deldi ſs enr mortui fuerunt, Epheſz. Quod itaque ſn dedand 3 e9l 1 0 dutem aeles dle. zgraruſiun, onektgrang horelhnan rationc ina uis oppone d liopeuim ex toto, i rtuus,&ma m, ut quin MUNEI en zerintgenin mpeccaes eos negetm 1 1 d fibi vyid quitut,ſ 4 bils, kelet niltwdineni cvolucrun eramejön nislumentt inrerttlhd cccuu S b * Ctußg D. Pault ad Galatas. 5 h les, ita Idololatriæ& abominandis peccatis immerſi, ad communionem regni Chriſti vo- cati,& ad participationem ſortis ſanctorum inlumine idonei facti ſunt, Coloſ.. Id immen- feDei miſericordiæ adſcribendum eſt. Sicur Apoſtolus teſtatum facit ad Epheſ.2.c. Deus, qui dives eſt in miſericordia, propter multam charitarem ſuam, qua dilexit nos, etiam cum mortui eſſemus in delictis, convivificavit nos una cum Chriſto,(per gratiam enim eſtis ſer- vati) ſimulque cum eo reſuſcitavit& ſimul cum eo ſedere fecit in cœleſtibus, in Chriſto Jelu, ut oſtenderet in ſeculis ſupervenienri- bus, eminentem opulentiam gratiæ ſuæ, be- nignitate erga nos, per Chriſtum Jeſum. Et ad7 zu. 3. Poſtquam bonitas& erga homines amor apparuit, ſervatoris noſtri Dei, non ex operibus, quæ ſunt in juſticia, quæ facieba- mus nos, ſed ſecundum ſuam miſericordiam, lalvos nos fecit, per lavacrum regenerationis actenovationis Spiritus ſancti, quem effudit in nos opulentè, per Jeſum Chriſtum ſerva- vatorem noſtrum, ur juſtificati illius gratia heredes efliceremur Juxta ſpem vitæ æ- ternæ. II. Judæi etſi non ex gentibus peccatores ſunt, id eſt, Idololatriæ craſſee,& tam abomi- nandis delictis immerfi, ut qui ex præſcripto ſegis externam diſciplinam urcunq; ſervare tenebantur, tamen, teſte Apoſtolo, dum non 111 54 ———— —* —— 4— — 2““ ——— 8 2 — .„—— ſtificari, eo ipſo etiam reperiuntur pecca res. Quod enim ex operibus legis non vube cantur, hæc cauſa eſt, quia legem perfectii 4 plere non poſſunt,& ideò ejus tranſgreſias ti ſunt. Quo nomine Apoſtolus illos comwins & reos agit, Rom. 2. 3. cap. Et Epheſ. 2.ait: B mus autem omnes naturza filii iræ, ſca cæteri. Universè enim David, Pſalm.a dabnq mnibus hominibus Judæis& gentibus⸗ uon 1 cium Dei manifeſtat, inquiens: Domiuuasta cœlo reſpexit ſuper filios hominum, untabu deat, an ſit intelligens, aut requirens Da eial omnes declinaverunt ſimul& inurilesint alit. ſunt: Non eſt, qui faciat bonum, neus tatos quidem. Quare concluſit Scriptura omns ficia ſub ineredulitatem, ut omniaum miſerenn e in. Rom. II. Gal.5. 2 II. De juſtificatione, de qua 4poftc is m dicit: Non juſtificari hominemesopenbus ſttum legis, ſed per fidem Jeſu Chriſti: credemsin a& Chriſtum juſtificari ex fide Chriſti cnonas e operibus legis: non juſtificari ex opetibh- boc gis omnem carnem. Quam ſententiam aft as 3 = — ſtolus confirmat his verbis: noniirritam 3u ſfen gratiam Dei. Si enim per legemeſtjulic djat Chriſtus fruſtra mortuus eſt, hoceſtſias inha peribus legis, vel ex toto, vel ex parte etſw.* ſticia, gratia Dei irrita fit,& Chriſtus frütua fior mortuus eſt. Sed hoc utrunq; Abüürqun dh auci igo — niuingi V D. Pauli ad Galatas. 79 in Cholde og Ergo falſum, quòd ex operibus legis, vel ex rcheiimn roto,vel ex parte ſit quſticia. Cum itaque Pon- etidukgsmn dßci in Concilio Tridentino anathema litlexnxa dicant his, qui affirmãt, ſola fide, quæ eſt fidu- dedeſura ca miſericordiæ Dei, peccata remittentis oſtollsilcha propter Chriſtum, juſtificari hominem pec- p Et Hleun caorem,& paſſim ſuis ſcriptis illam doctri- atura hli 1 nam hæreſeos damnent, quid aliud faciunt, Darxichhena quàm quòd ipſius Pauli doctrinam damnãt? deis&gem qui non ex operibus legis, ſed per fidem Juſti- nquensd ſicari hominem affirmat, uſque adeò, ut ſi ex los honin operibus legis ſiJuſtie ‚vel ex parte etiam, auttequta gratia Dei irrita Hiat& Chriſtus fruſtra mor- ſimul Kin tuus ſit. Agit enim Apoſtolus non contra ob- ciat bonn Kinatos judæos, qui in operibus legis ex toto luſit gcima julticiam ponebant, ſed contra eos, qui cum una fde in negocio juſtificationis conjungebant opera. Cum verò doctrina dejuſtificarione Mrlis modis à Pontifi ciis involvatur& de- piaretur, operæprerium eſt, illam hic paulò altius& plenius repetere,& in luce ponere. 1 Quod fiet omnium commodiſſimè, ſi termi- ni& vocabula, quæ in hac doctrina uſitata ſunt,& à parte adverſa in alienum ſenſum de- rbis:norifis totquentur, recte ex ſcriptura explicentur, ut 4 lrr3 luntquſtificare, uſtifica io, quſticia, fides, gra- ur naimputare quſticia im putativa, ſola fide ju⸗ Selt; u Ktiflcari,&cc. Quibus rectè& benè expoſitis, Kcilior erit veræ ſententiæ confirmatio& contrariæ rejectio. Ver- .... huii 80 Commentarius in Epiſt. 1 Verbum igitur juſtificare Hebræis forenſs intruna- eſt, ſignificans pertractum in judicium& ac. Jfuhfi 1 cuſarum à crimine intentato abſolvere, u. cstruge ſtum cenſere& pronunciare, à pœna libera. wuunlnfa re eique innocentiæ laudem ac præmium uiniene tribuere. Exod. 2z. Non innocentem&)ju- aaladetl ſtum occides, quia non juſtificabo impium ii oê he- Deut. 25. Si fuerit lis inter aliquos& accelſe enlmin! rint ad judicium& judicaverint eos quſtifica. ahiiu: c verintq́; juſtum& impium condemnase ifalitel rint,&c. Pſ. 82. Dominus ita judices compel guiibui lat: Judicate pauperi& pupillo, pauperem& tponii egenum juſtificate. Proverb. 17. uſtificansim. ilmm ſéxr ium& condemnatus juſtum, abomina. aquinpoui tio Jehovæ etiam ambo ſunt ipſi. Eſaiæ 5. Væ anuerint 4 iis, qui juſtificant impium propter munera, nbonin uſticiam autem juſtorum auferunt ab eis. atneceic Næg. è. Cum peccaverit vir in proximum ſu⸗ tanglul um,& detulerit in eum juramentum, ita ut r inden cogat eum Jurate& venerit juramentum an iteiten te altare tuum, in domo hac: Tu exaudias in un qheii cœlo& facias& judices ſervos tuos, condel nltoyn mnando impium, ut des viam ejus in caput in um ejus,& Juſtificando Juſtum dando ei ſecun- a be dum juſticiam ejus. Marth. 12. Ex verbis tuis wndeen Juſtificaberis,& ex verbis tuis condemnabe- rucnlim ris. Hanc forenſem ſignificationem verbiju- ia 1b nePeu Kalenero ſtificandi transfert ſeriptura& præcipuèebau- Ein 1 3) lus Apoſtolus ad negocium noſtræ cum Deo dnäſn reconciliationis& falvationis enanii Ie. aemn ) b nan x Auujhh Dh. Pauli ad Galatas. 81 Ldre 9**⁴. 3 „ fene aiſſimè, ut in eo verè actus& proceſſus qui- al ndn dam judicialis appareat. Siſtitur enim homo — nd ln eccator& tranſgreſſor legis judicio Dei,& I j cursäpta. lege ipſa accuſatur ac atteſtante conſcientia lurten a eusconvincitur de peccato, atque ita reus eſt du mnocen oram Deo. Lex dicit ſententiam: maledictus n uſſReede omnis, qui non permanſerit in omnibus, ſer lcnunte quæ ſcripta ſunt in libro legis, ut faciat ea. lenſetinteht Deut. 27. Ita igitur condemnatur. Hic miſer abium n homo, ſic ſenſu iræ Dei exterritus, circum us ita uüicn circa quærit, quid huic Judicio Deio pponart. pupillo ug Atqui in ſe ipſo nihil invenit. Actiones ho- verkuh neſtæ diſciplinæ ſeveri judicis juſticiæ non 5 Jultun,3 krtisfaciunt, quin potius cùm veritatem in in- lunripih fulticia derinuerint gentes, ira Dei ſuper im- ium ptoy pieratem illam hominum de cœlo manifeſta- um aufem tur, Ronz. 2. At nec ex operibus legis uſtifica- t riria tutomnis caro, quia lex potius nos accuſat, ut mjurmm gweper carnem infirmarur, Rom. 8. cap.& qui neit uuncſ inuno offenderit, reus eſt in omnibus, Jacob. ohac: uh 2.4p. Si novæ obedientiæ juſticiam ſecun- ſercus dum legem velit opponere ſanctus& rena- les rum tus quiſpiam, tum& illa imperfecta eſt,& dum dubi Paulus legem& ejus opera à Juſtificatione, ut 1hu. Eeh cauſam omnibus modis excludit. Quare De- ub cnh us quiignis conſumens eſt, naturam& ope- ifcrrioren a noſtra in ſevero ſuo Judicio examinans, illa ruraéne immunda invenit, in cujus oculis ne cœli umnokrc quidem mundi ſunt, quanto magis abomina- llis& contem ptibilis homo, bibens ſicut a- anis onddd atlohb olnl 3 F quam 8² Commeniarius in Fpift. DNla quam iniquitatem, Job. 15. Hinc illæ ſandg. geir loc) um deprecationes, ex profundis gemitibasixcuuns: profectæ: Domine, ſi iniquitates obſervaxs aiter, hol ris, Domine quis ſuſtinebit: Dſalm. 130.Hem uwlletelt ne intres in judicium cum ſervo tuo, quoni nonb ſecu am in conſpectu tuo non juſtus eſt omnis visat ate Vens, Pſal. 143 rercel Neque verò Deus, quod judicibus hujasmielegit munqdi, causà non ſatis cognità, uſu venire ſai punc kh let, ex errore vel ignorantia hominemim ſwfirins probum juſtificat, neque etiam de tranſgroſ etenti ſione legis convictum& dam natum, ſalraſts ayer ſticia ſua, abſolvere poteſt, niſi interveniens ucet uii plena legis ſatisfactione; cùm ejuſmodiſusiie cao cium in judicibus terrenis ut abo minatigo orenſs, nem damnet. Quid ergo? Nili hic Dominay ans Ly ex imméſa miſericordia, in judicio hoc alius gs nr propiciatorium, Jeſum Chriſtum meduatas„ dacct rem,& in hoc ſpem ſalutis propoluiſſer, ins aandig ternum nobis omnibus pereundum fuilſe ubine Ita igitur in hoc Judicio intervenit obedieni Hens tia filii Dei, qua legi perfectè ſarisfecit, cutna- 1 plena pœnarum ſolutione,& ejus intercen dier ſio, ut qui ad hunc gratiæ thronum confugiad. V 1 unt, qui hanc Chriſti obedientiam in Puan unt gelio propoſitam fide apprehendunt, hocan u Deus propicius, remiſſis peccatis, propteigin ſatisfactionem filii, in gratiam recipiat, prc d Juſtis cenſeat, à ſententia æternæ damnatio-e d nis& pœnæ liberet, quin etiam in flios ac de hæredes vitæ æternæ acceptet. Itaq; Wn 1 iun Ä' b b nci proſunäi Iniqultates duttaesd dedirahn, V lon ſuldostt V 1 5qnodſſuce cognit doratala que etumäe 1& dammm dteſt, rilimat ne, cumem rtenis ut 15 go Nüül dia, inwäens um Chrin lurspechis bus peteua rio intere erfecte litſ tione, Cuſ atie thrmndh jobecienunt apprchan llis pecunb graxiamn ſe tu etenr e quun cimuſ cum ſeryom 9 D. Pauli ad Galatas. 83 Itaque in hoc judicio eſt Deus, juſtus ju- der lex accuſatrix, legis chirographum con- trahominem, homo accuſatus& reus, con- ſcientia mille teſtes& convincens, ſententia dmnationis ſecundum legem latam, reus damnatus ad xternum fupplicium. Deinde Chriſtus intercefſor, advocatus& mediator, tohomine legi fatisfaciens, homo damna- us, ad hunc thronum gratiæ confugiens, Deus propitins, culpam& pœnam remit- tens, à ſententia damnationis damnatum re- um propter interceſſfionem filii abſolvens &c. Hæc eſt juſtificatio hominis. Quod au- tem ſignificatio verbi)uſt ſicatio, in hoc ne- pocio forenſis,& juſtificatio noſtra equſmodi quaſi actus& proceſſus Judicialis ſit, id ex ſe- quentibus rationibus patet. I. Id docet antitheſis verbi accuſandi, tondem nandi& juſtificandi ac intercedendi, kom. 8. Quis intentabit crimen adverlus ele- ctos Dei: Deus eſt, qui juſtificat: quis ille, qui condemnet? Chriſtus eſt, qui mortuus eſt, imò qui& ſuſcitatus eſt, qui etiam eſt ad de- Meram Dei, qui& intercedit pro nobis. Ubi acculationi& condemnationi Juſtificatio opponitur, ut hæc non poſſit eſſe aliud, quam ab intentato crimine& ſententia con- demnationis abſolutio, vel remiſſio culpæ ac pœnæ. Et ne quis putet ‚Juſtificandi verbum hunc ſenſum habere, ut lit per infuſionem F 2 gratiæ ual ea g Küht, chl Quantam fiduciam coram Deo in Apolta 6 — me 1 ek 1 minem delectetur lege Dei, tam en invenite e ſe in membris ſuis aliam legem, rehellanemd legi mentis ſuæ,&c. Unde hujus infirmitais ſt & immunqdiciei ſibi conſcius, in hanc miſere bilem vocem erupit: quis me liberabit 44 de corpore mortis hujus? At Chriſti ſarsfacho & interceſſio fide apprehenſa in Apoſtolo e- htioh uſmodi fiduciam gignere poruit. Simiſis an d titheſis eſt, Rom. 5. nam Judiciumexuno de. Tſa licto ad condemnationem, donum autem ex oiec multis delictis ad juſtificarionem. Opponit in Apoſtolus judicium, quo Deus propter uni- nem us Adamni delictum in omnes homines, qua. Äis tenus in illo omnes peccaverunt, ſententim 4 damnationis, pro rigore juſticiæ ſuæ, tulit, 8 gratiæ in Chriſto exhibitæ, quæ cedit adſu- pe ſtificationem credentium ex multis delictis. rente Ubi Juſtificationis vox neceſſariò hanc ſen- te tentiam habet, ut ſignificet abſolutionemab iti inten⸗ 4 4 — vuiin 9 4 D. Pauli ad Galatas. 8 4 drerts uü intentatis delictis, licet illa multa ſint ab ho- nmini lnrene V is(htn, 1 kaueer a lreccnälla, Lanarogat ſta dllcdien oram Heoii ntieiplinhe im Dauloa runduminn ge Dei, ane am legem Unde humt onſciusula prehenli V nete potm am judici onem dom lifcriona quo Deusſis omnesrn eccanerunir pole jultens ubitæ, Glecth um eimitſ receliu3 lcet bl — — 8 minibus commiſſa. II Totum hoc negocium in forma judi- culis actus& proceſſus paſſim deſcribit Pau- 1,3 Hoc ſcilicet eſt, quod Juſtificamur gratis per ipſius gratiam, per redemptionem, quæ eſtin F Chriſto 86 Commentatius in Piſf.. Chriſto Jeſu, quem propoſuit Deus pras tulh eiatorium per fidem, in ſanguine ejus asis acauno 3. Hinc per obedientiam unius juſti con vol tuentur multi, Roman.. Ubi verbum wms. omlli- tuentur etiam eſt judiciale, quod fir remiiarcl ne peccatorum& liberarione à pœna. ſulhteaktäput cati enim fanguine filii Dei ſervabimurabihe ra, Roman. 5. Nulla itaque nunc candem aigem eemo eſt in his, qui in Chriſto jeſu ſunt, Romahdifctwe 8. Notandum eſt igitur, in hoc procalisödſphur non opponi judicio Dei Juſticiam homuit Deismi inhærentem, ſed mortem& propiciationen ſelurl filii. Quod ipſum etiam Paulus docet, qhanetin en do juſtificationem noſtram deſcribit recuns tin bla ciliarione noſtri cum Deo. Si, cuùm ininteha. Am eſſemus, reconciliati fuimus Deo per monénwmm filii ejus, multò magis reconciliati ſeryabizquirult mur per vitam ejus. Ubi rurſus nullius aſtis ciun n cia, cujus cauſa reconciliemur Deo, mentian, ſt. fit, ſed mortis filii Dei. Peſcribit Apoſtolussi Mla juſtificationem& beatitudinem hominis eos zeii,ſl quod remiſſæ ſunt illi iniquitates& obtecta tmubi peccata,& quod Dominus non imputaxitilli atiein peccatum, Roman. 4. Pſalm. 32. Remill au. en lar tem, tecto& non imputato peccato, inimi: nois citia inter Deum& hominem ſublata eſtho. us ii mo eſt in gratia& pro juſto reputatun.ſicut dinco totus Prophetarum chorus teſtatur, affr- sluum mante PetroAc. 10. Quod remiſſionempec- imna catorum habent, quotquot creduntin nee m wine 7 uinxif V opoltita ſangui tm am vics 1 die gol atione jen IDeiſenan ue nunccoh koſelu lun rut, in w DOei nia em& Troja n Daulusäna, tram celan Deo. Si ch nmos Denn s reconclnne Ibi rurlibna iliemur D JDelcrid rudinenn niqurnat nus nonge ſam.zu d ntato pecoi ninem ſidaſ jalto eyna f. Ubi 1 notus tebuu odremillus auot cedul qpuor eſe D. Pauli ad Galatas. 87 mine ejus,& Johannes Apoſtolus, ſi confitea- mur peccata noſtra, fidélis& juſtus eſt, ut re- mirat nobis peccata noſtra,& emunder nosab omni iniquitate„1. ohan.J. Idq́; pro- terinterceſſionem& propitiationen advo- cati noſtri apud patrem, jeſu Chriſti Juſti, 1. ſihan.⁊. Idem demonſtrant aliæ æquipollentes lo- uendi formæ, quæ in ſcriptura ſunt ufitatæ, rquèd Johannes Apoſtolus ſohan.z. ſcribit: Non Deus miſit filium, ut mundum conde- mnet, ſed ut ſervetur mundus per eum. Qui credit in eum, non condemnatur. Item, qui credit in filium, habet vitam æternam,& pohan. 5. Amen, Amen dico vobis, qui ſermo- nem meum audit, ait ipſe Salvator,& credit equi miſit me, haber vitam æternam& in ſucicium non venit, ſed tranſivir à morte in atam, Al. 15. Credimus gratia Chriſti nos ſlhari, Maxd. 16. Qui crediderit& bapriza- tus fuerit, ſalus erit, qui verò non crediderit, condemnabitur. Et hujuſmodi plurimæ ſententiæ in divinis literis occurrunt. Exemplum publicani& Phariſæi hanc ju- Kihcationis rationem declarat, Luc. 18. Pu- blicanus enim in hoc judicio indignationem ſudicis in conſcientia ſua ſentiens, percutit pectus ſuum& à tribunali Jjuſticiæ ad thro- num gratiæ appellat, hic juſtificatur: Phari- ſeus autem ad thronum juſticiæ ſubſiſtens, F 4 oppo- 88 Commentarius in Epiſt. oppoſitis ſuis virtutibus& operibus, a intse9 vogleche throno gratiæ condemnatur. C. eornec juſmodi exempla plura occurrunt in ſeri du oliä ris. Neceſſarius hujus doctrinæ uſus illam Gelip gnificarionem confirmat. Hæc enim don a na ſic in forma judicii ſeveri& judicials olto ctus propoſita, ut ad ſecuritatem Epicuta. aappe am excutiendam,& terrendos hominuper cm cato indulgentium animos plurimum nala groru ita etiam non minus idonea eſt ad retunden. ned dum tumorem Phariſaicum de propfiaſt: aath ſticiæ perſuaſione, ad quam homines mauns tiſo. haum nimium ſunt proclives. nen d Notanda eſt etiam vox/uſticiæ, quæ Igni. m.. cat primùm id, quod conforme eſt legi Dei, urk vel quod congruit ad regulam juſticiæ Deiin ulbo⸗ lege expreſſam: ur 1. ohan. z. faciens juſticum nrig Juſtus eſt, z. Timoth. ⁊. ſectare Juſticiami ſſalm, ief3l 4. Deusjuſticiæ meæ, Rom. 6. Liberatia pec. siite cato ſervi facti eſtis juſticiæ. Et paſim im dat0 ſcriptura exem pla occurrunt. Hac juſticia grrap noſtra coram Deo non juſtificamur, quiaim. an, perfecta& polluta eſt. Omnes enim juſticix mha noſtræ ſunt, ſicut pannus menſtruatæ, Eſais tk 64. Sic nullus vivens eſt Juſtus in conſpecuu anle Dei, Pſalm. 143. Unde Daniel. 9. cap. ait. Non üita proſternimus deprecationes in Juſticiisno- ule ſtris, in conſpectu tuo, ſed in miſerarionibus at tuis multis. Deinde ſcriptura per juſticmm(u intelligit illam juſticiam, qua coram Deni tba / 1— du K cü leyeti dir d lannach terrendos nimos glum ldoneatkag llaicum de 3 quuam hinn tprociis votjußtiian 4 confotnech regulemjit han, Hoin ſeckatejuüu Kom.6.lin puticie. Ne ccurrunr, 3 njultifcus „Omneseu nusmeuba eſt futwöud Danielqaahu ationes uir ſunmke ſciptunge m, qaucdun 1 — — tjuin 9 n Ki ſumus, vel qua Deus juſtus eſt,& Juſtifi- D. Pauli ad Galatas. 89 De qua Jjuſticia loquitur Paulus, loco nobis ropoſito,& hæc juſticia in ſacris lireris Dei puſticia appellatur. Accipitur aũt tùm de gra- tia Dei, qua propter filii obedientiam nosju- ſos pronuntiat, ut Pſalm. 71. Injuſticia tua li- bera me Domine& Pſalm. 143. Exaudi me in Guſticia tua:& paſſim in Pſalmis, tum de ipſa Chriſti juſticia, per fidem nobis imputara, ut germen Davidis eſt Jehova, Juſticia noſtra, ſærem. 23. Chriſtus factus eſt nobis Juſticia, 1. Corinth.. ut nos efficeremur juſticia Dei in Chriſto, 2. Corinth. 5.Id eſt, ut nos Chriſti obe- dientia juſti eſſemus. Quibus in locis accipi- tur de juſticia illa Chriſti, propter quam nos Deus pater in gratiam recipit& juſtos pro- nunciat. Quæ in Chriſto eſt actu, in nobis au- tem per apprehenſionem fide, vel per impu- tationem; Unde fides imputari dicitur ad ju- ſticiam. Paulus appellat juſticiam, quæ per fi- dem eſt ex Deo, Phil. 3. Quod verò in his& pluribus locis voxjuſticiæ non poſſit in prio- ii ſignificatione de eo, quod congruit ad nor- mam uſticiæ Dei in lege manifeſtatam acci- pi, id ex ſeqq. rationibus liquet. I. Quia uſticia hec Dei, teſte Paulo Rom. per Evangelium manifeſtata eſt, idq́; abſq; F 5 lege — 2 3 „ ——— 8 3 90 Commentarius in Eiſf. lege, Rom.z. At juſticia illa noſtra, qux ethuiy bedientia qualiscunq; erga mandataD ei, uvti ſine lege manifeſtatur. Paulus enim adlepgüciot normam illam exigit, Noum. 13. proximum legem implevit. 3 1I1. Evangelium nos miſeros peccatonae: ex lege de peccaro convictos& damnant non ad opera legis, ſed ad thronum gratten ac mittit, Rom. 3. Heb. 5. III. Quia in pluribus locis Scripturaspg prior ſignificatio teneatur, abſurda ſentan 1 gignitur, ut libera me in juſticia tua, Pſama Nec ingrediantur ad Juſticiam tuam, deſaasses tur è libro vitæ, Balm. 69. Pſalm. jn Eruesnhac de ſanguinibus Deus, Deus ſaluris men beillher prædicabit lingua mea juſticiam tuam. Duito O tamen loci ſunt, ubi Juſticia Dei de illa, qus quicc legi Dei conformis eſt, accipitur, quouun catun prior eſt ad Roman. I. cap. Qui cum Deijuht aguie ciam noverint(nempe quam in lege ſaa Derglc us requirit) ſcilicer quod ii, qui talafciun aion digni funt morte, non ſolum faciunt ea, ſed' ineg etiam aſſentiuntur iis, qui faciunt, ubi in gr uer co eſt Aualaμαχ non αε r. Poſteriot Iac, qgld I. cap. Ira viri juſticiam Dei non operatut. fent Tertio vocabulum ſidei eſt rectè explican, N dum. Nam quia Apoſtolus ait: Scientes, ho. alt minem non huſtificari ex operibus legis, ſed me per fidem Jeſu Chriſti,&c. merird que lan ſdtr quid per fidem illam, qua non tantuùm lieled di, —— — uninp dusm; 1 1 lla woltann iamandann, G 4 Daulbs dünd Kom, w Cu lerit s miletog t nvidoh K adthronung — dus loch 8 aurinnd njöſticaamn lticimmun 59. Damal Denus Blu nlns ſticia Deict t, accipirn, y. Quienss equamings 1odi’quils ſolum fo zuiaciun aufih Jak — 3 Deinonoyid lnielttetn Jusatr cers roperbh Kc. nerll ge Anon uoron — — D. Pauli ad Calatas. 91 aſſim Apoſtolus nos juſtificari coram Deo pronuntiat, intelligatur, idq; propter varias Pontificiorum& aliorum corruptelas. Pri- moſunt, qui fidem juſtificantem interpre- untur tantum de noticia hiſtoriæ cum aſſen- ſone. At huic ſententiæ 1I. reclamat Iac. 2. c. di- cens. Tu credis, quòd Deus unus eſt? pul- chre facis:& dœmones credunt, ac centre- miſcunt. 2. Pontificii hoc tépore per fidé in- telligunt, doctrinæ divinitus revelatæ, quam illi catholicam vocant, noticiam& aſſenſum. Cup profeſſione Chriſtiani à Mahumetanis, udæis, Gentibus& hærericis diſcernũtur, ut qui in hac fide catholica ſunt, per illam,& ſi- mul ſpem ac charitatem, juſtificentur coram Deo. Qui verò in hac fide non ſunt, ut hereti- c.quicquid hi bonorum operum edant, id peccatum ſit, ſecundum ſentẽtiam Apoſtoli: Wuiequid ex fide non eſt, peccatũ eſt, Rom. 14. Sed ſi quis ea, quæ hactenus dejuſtificatio- nis ratione diximus, diligenter expendat, ille nullo negocio hanc Pontificiorum ſenten- tiamut erroneam rejiciet. Nam ſi hoc quæ- ritur quid mens in Judicio divino, ſenſu iræ Deiperterrefacta, opponere debeat, ut à pec- cato& damnationis ſententia abſolvatur, tum facilè intelligit, noticiam& aſſenſum o- mnium articulorum& capitum doctrinæ catholicæ non eſſe illam fidem, quâ Apoſto- lus dicit, hominem coram Deo juſtificari,& b qui- vo in fide filii Dei, qui dilexit me& ni eter 24 4 4 KRn modi m plo aum i eſt ansel eccata deiate 98 C llüa aöjant unta dlus dur, meni dinin ſarxy — — 1 iaua läsan Nungunta ofellone 8 näudianda ocpünt eirere. Quſ 5 dan dfidem I abeteoi denda febi dumeonm it&reebn ec nonetn 3 — — 46 edicimwn — nonexo uodillche b haberen zcludi: ſ ſſtramommtſ ex Hdesdèr V eſtataet1 ſecd böe lu, de ecou- pololui Icretidns dleuinl —— D. Pauli ad Galatas. 93 ſemetipſum pro me. Item ad Rom. 10. Moſes enim de juſticia, quæ ex lege eſt, ſcribit, quod quifecerit ea homo, vivet per illa. Cæterùm quæ ex fide eſt juſticia, ea ſic loquitur,&c. Et paulò poſt: hoc eſt verbum fidei, quod prædi- camus, ſi confeſſus ore tuo fueris Dominum b jeſum,& credideris in corde tuo, quòd Deus Ilum excitavit à mortuis, ſalvus eris,&c. Neque etiam illa ſententia vera eſt, quæ fi⸗ dem ut per ſe ad juſtificationem inſufficien- tem operibus formari& perfici cenſet: Nam Daulus fide ſine operibus juſtificari homi- nem diſertè pronuntiat. apoctoluär Ar& illorum opinio meritò rejicitur, qui qjuſmodi fidem juſtificantem ſomniant, quæ cum propoſito peccandi ſtare poſſit, ac ita frenum laxet pravis cupiditatibus. Quæ ſen- eentia eſt Epicuræa prorſus: Ubi n. fides ju- Kcans eſt, ibi cor, quod agnitione iræ Dei obpeccata expaveſcit, ac illa deteſtatur, fidu- ca mediatoris ſe erigit& conſolatur, cui ſe deinceps conſideratione tanti beneficii in obſequiũ addicit, ut, quod ſupereſt in carne, tempus, jam non concupiſcentiis hominum, ſed voluntati Dei vivat. Et huc pertinet, quod Apoſtolus in textu nobis propoſito graviter ait: Se vero, dum quærimus juſtificari per Chri- V ſtam, reperimur ipſr peccatores, num Chriſtus beccati miniſter eſtẽ Abſit. Si enim, quæ deſtru- ni, hac rurlus ædifico, trangreſſorem meipſum- conſti- 94 Commentartusin Fpiſl. 8 NA. æt Deo vi vam,& quæ ſequuntur,&c Oon hanc ſententiam ſcilicet Nacobus Ahaftaal cap. pugnat b hel Ut ergo veram de fide doctrinam tente ö comprehendere noticiam totius doan divinitus revelatæ& aſſenſionem, qud caipe: ſtaruitur, omnia eſſe indubitatò veta 3 d Deus certo verbo revelavis. Secunda iuf priè ſigniſficare in juſtificatione apptehenti efe nem ſpecialem promiſſionis de gratuiat den conciliatione, in qua mens Chriſtum pusastulio ciatorem intuetur,& certa perſnaſionsaſtegi ſentitur, illum cum ſuis beneſiciis in uniats toiu ſali promiſſione Evangelii propoſſtum aio dc ſe quoque pertinere. Tertiò ejuſinodi moe7fR tum in voluntate ſeu corde, quo illudagatz u- tione peccati,& ſenſit iræ Dei contritum iite ſtemm tute Sp. S. in illud propiciarorium, à Deoin ati ſanguine Chriſti pro poſitum, ſeu inagnum dean illum Dei, tollentem peccata mundi magno ium deſiderio& ſuſpirio fertur, illius propicia- gii tionem, meritum& beneſicia in Evangelio un oblata ap petens. Quartò ejuſmodi motumin pu voluntate& corde, quo jam in hoc propicit- tot torio, Sp. fancto ſie movente,& verittem ad Evangelit obſignante, inſiſtit, inhæreti acqul- dſe eſcit,& certò ſibi propter illud peccanate- u- erte mitti, ſe vera juſticia donari& ob hancVicti Uui mam mus, ſciendum eſt primò, ſidem juſtificangi e fde dochn imäͤcenſ ticiam vra — ilaiars e inäudinn eyelavid ſanl tiſicrioren niſſionià tg amen(h & ceraſa ſuis beneti 1 6 — angeli mm . Terids corde,. ire Deiar picitonn poltam h peceum certor, 1 benefcuii tthejuſrasn uoſamiir morenne b inſiktrvhmr * D. Pauli ad Galatar 95 mam iram Dei placatam, perſuaſum habet, atq; ita contra iræ Dei terrores, pavores con- ſcienriæ luctatur,& tandem illos vincit. Hoc ſeilicet eſt Spiritus S. teſtimonium, quod per- hibet Spiritui noſtro, remiſſa eſſe nobis pee- cata. Hinc deinde ſequitur acceſſus ad Deum, cum auεεερταια id eſt, alacritate, fiducia vel li- bertate: Hinc pax conſcientiæ, vera læricia, gloriatio ſub ſpe gloriæ Dei, quin& gloriatio luper afflictionibus, Koman.. quanquam hi Hidei effectus& motus in aliis ſunt fortiores Kevidentiores, in aliis aurem languidiores& obſcuriores, domino aliquantiſper ſubtra- hente guſtum gratiæ ſuæ. Hæc bmnia vult A- poſtolus comprehendere, cum in textu no- ſtro dicit: Et nos in Ieſum Chriſtum credidimus, ut juſt⸗ficaremur ex fide Chriſti,& non ex operi- bus legus. Et ſingula illa membra ex divinis li- ris demonſtrari poſſunt. Quod enim ad pri- muam attinet, etſi jam antea dictum eſt, fidei ſuſtificantis proprium objectum eſſe, non u- niyerſum Dei verbum, ſed promiſſionem Fyangelii de reconciliatione gratuita, per Chriſtum facta: quia tamen univerſæ ſcriptu- rr ſcopus eſt Chriſtus propiciator& ſalva- tovideo fides juſtificans generalem illam no- ticiam& firmam aſſenſionem præſupponit, idque vel hanc etiam ob cauſama ut in tenta- tonibus& lucta conſcientiæ, fiducia pro- miſſionis gratuitæ, de propiciatione noſtra firmi., 7 4—— 3 1 5 1*— 2-.. ——— 96 Commentarius in Fpiſ. firmiter teneri queat. Quod autem ſit na“ cia& aſſenſus firmus fides, id hæ ſcripta ficabit juſtus, ſervus meus, multos,& lnigat tates ipſorum ipſe portabit. eAd Cobsſtaati citur aꝶνοοoeεa veoras, id eſt, certafest ſuaſio intelligentie, in agnitione myſterida hu & patris& Chriſti, in quo ſunt omnesiſas i0e ſauri ſapientiæ& ſcientiæ reconditi. Qus autem ſpecialiter& propriè apptehentti' Chriſtum, ejusq́; beneficia,& privatimuni- cuiq́; credenti applicet, id præſens noſteten”s cus, præter ea, quæ antea de proprio ohſdeio e fidei juſtificãtis diximus, docere poteſt: Vinn Wreo in fide filii Dei, qui dilexit me& tradidi mmasjeid ipſum pro me,. Et hic eſt finis omnium proel. miſſionum univerſalium Evangelii, utumſeta quiſque ſeorſim illas ſibi applicet, neminem an enim ad ſe venientem Chriſtus ejicierfotas üis Iohan. 6. Unde in I. lohan. 3. Sic ſcriptum legie ſuun mus: Hæc ſcribo vobis, qui creditisinnomen Müi Dei, ut ſciatis, quod vitam æternam habeaus ine Sicut etiam ille Sacramentorum finis eſt ſin. gulis ſeorſim gratiam oblatam applicare& fi obſignare. ſoc Terrium: demonſtrant hæc dicta: Ad lha te Domine levavi animam meam, in te heus nc mi confido, non erubeſcam, omnes quite ex- f 6 pectant, non confundentur, Pſalm. 2ſ. ltem, ad . 11 anima mea ſitivit ad Deum, Deum Vau alm. 6 ntunuiin 4 D. Pauli ad Calatas. 97 a. dolauxag Pſal. 42.S quis ſitit, veniat ad me. Idem docet asüte in Dominus, dum Foh. 6. cap. jubet nos edere Flaa zzein catnem ſuam,& bibere ſanguiné ſuum. Quin zmeusmutw hoc omnes illi Scripturæ loci teſtantur, qui donabit A precipiunt in Chriſtum credendum, ut omnis, Mimus, lelh, gui credit in eum, habeat vitam æternam. Hi in agnitwnen enim illam relationem fidei innuunt, qua di- „ in quoluns nmus, fidem in Chriſtum ferri,& illum ap- riemie teconi ltehendere; ſicut ipſe Apoſtolus ait: C hri- & ptopri ſum jeſum Dominum à nobis accipi& ap- ncſan Anprehendi, Coloſſ.z& ita ap prehendi, ut ipſum ſcet, iäptein nduamus, Gal. 3. ut à charitate Dei, quæ eſt in Chriſto Jeſu, nihil nos ſeparare pofſit, Rom. 8. — unteade rrom mus doceteyn Quartum plurimis argumentis& teſtimo- barehe poteſt. Nam primum fides dicitur hypoſta- lum Babi s, Hebr. II. quæ appellatio certam& firmam cb 1 1 ſauciam ſignificar quâ quis cõfidenter con- 81d aldi mahoſtes& adverfarios in bello conſiſtit,& ſf 2 heg 8 neutiquam cedit vel fugit ad impetum illo- han ſc um, à verbo uꝓHiκςαᷣꝭęſ, conſiſterc. Et ita ſanè bis u trit credens in certamine& lucta conſcientiæ, ac titam etelmn gtayiſſimis tentationibus nõ cedit, ſed Chri- aamentonn o inliſtit& in co conſiſtit, ut nulla vi adver- an oblatan Laria ab eo dimoveri poſſit, ſicut ſcriptum eſt Pſal.I12. Paratum cor eius fidere ehove, con- onſktmt nri ürmatum cor eius non timebit, donec videat imam meminhoſtibus ſuis,(ſcil. vindictam, vel de quo beſcam omle Pudcar, quod optet)& PſPal. 125. Qui con- dit in jehova, ſicut mons Sion, non commo- — — gentut Jub- Deun, DMM G vetur, nüs evidentiſſimis ſacrarum literarum evinci 98 Commentarius in Fyiſt vetur. Secundò fides opponitur fugæ, 29 ral. 20. Con ſiſtite, ſtate& viderte ſalutem hovæ vobiſcum: Item, credite in Jehoam tem, credite injehovam, Deum veſtrum&ns boramini. Ita Hebr. 10. ait Apoſtolus:ſt f ex fide victurus eſt,& ſi ſe-ſubduxetit, 1 probabitur animo meo. Nos verd noni mus, qui ſubducamus nos in perditionem ad fidem pertinemus in acquiſitionè aninas nem Item opponitur fides diffidentiæ& dab arti tarioni, timori& trepidationi, Eſa. n Bazadi Deus ſalus mea, confidam& non formitates nd Rom. 4. Abraham per ſpem ſub ſpe,&c Ts neri tièò, verbum credere paſſim pro conſidetsatt ren cipitur, ut Eſalm. 78. Quod non credidiensm a Deo, nec confiſi eſſent in ſalutari eius Malasn pe 28. In ipſo confidit cor meum, Pſal zu Bgtatun autem confido ſuper te jehova. Quast idenn docet Spiritus ſanctus, cum vult, ut totochtauii de credamus, ut Proverb. 3. Confide in Domtiai no Deo toto corde tuo. Quintò, idem com in mendat axανκοοοοεæ, id eſt, firma perlualio deſaſe certitudo de ſalute, ut ad Rom. 4. 8 8Hehr oshri Sextò, hoc ipſum demonſtrant effectus fdeiren ut quod qui credit, non confunditur, Komaoam quòd fidem ſequitur libertas accedendi af aid Deum, pax, læritia, gloriatio ſpei, glorinto ſa( per afflictionibus,&c. Rom.. Qul cfectus ræſupponunt firmam cordis fiduciam, qusi „ . in Chriſto redemptore cor hæret,inanne e Lenttriuin 1 izeseyeniui D. Pauli ad Galatas. 99 eökerin eſt Porrò fides hæc dicitur uſtificare non ktemcn teaſ hroßter ſnam dignitatem, ſed quia ſeavertit a oramDant ſeipſa ad Chriſtuͦ, illum apprehendens, in eo hn W gh ten ſuſkulta& in hoc tanquam in firmiſſima pe- t Kllslte tn conſiſtens, remiſſionem peccatorum, Ju- ſtitam& ſalutem apprehendit. d meo. Nas ausnnn Quartò Apoſtoli verba, non aſpernor gra- 05„ 2*. 8 3 3 zmennam Dei, item Chriſtus gratis mortuus eſſet, nus macquil „epnadmonent nos, ut de ſignificatione etiam ha- 4 läe üſttmn uum particularum aliquid dicamus. trepicaronin dignificatautem vox gratia in Scriptura§. enhcam ra primò miſericordiam Dei, qua nos ſine o- perlpem bſ mni merito, ſine operibus& virtutibus no- re palimmun Kris, remifſis peccatis propter Chriſtum, ad 78. Qolunntam ærernam acceptat, vel ipſam remiſſio- ſlent in tlung gem peccatorum gratis donatam propter t cor meum Chriſtum,& acceptionẽ ad vitam æternam, derteſeionſg dt Ackor. 1z. Credimus nos ſalvari per gratiam ctus cumtubsſ Domini noſtri Jeſu Chriſti, Rom. 3. Juſtifica- roverl(u mur gratis, perillius gratiam, per redemptio- etuo. Qum nem, quæ eſt in Chriſto jeſu, Johan. IJ. cap. Lex a deth im per Moſen dara eſt, graria& veritas per Je- eutad 2m lum Chriſtum. demonttan Secundoè ſignificar donum per gratiã, be- non ontn neficium renovationis& ſanctificationis, ni- tur lberua mirum dona Spiritus ſancti in nobis, ut ſuprà clocuto hei cap. 2. Cum; cognoviſſent gratiam mihi da- Kc Im tam Jacobus,& Cephas„& Joannes,& Rom. namcari 9 d. Habentes dona iuxta gratiam nobis data. rorecu eh Etfi autem utrumq; beneficium, tum re- b G 2 con- — ö * 2——* . 100 Commentarius in Epiſt. conciliationis, tum renovationis, Chr arnde .... 1 ſuo merito nobis acquiſivit: Firmiſſime men tenendum, in articulo Juſtificationisia .*—.— cem gratiæ non lignificare renovatlonem elata, miſericordiam Dei, qua nos gratis prontat ..DB o,U Chriſtum, condonatis peccatis, in filios ae gere ptat,& hæredes vitæ æternæ pronuncias ſts na ut hoc loco; non irritam facio gratiam Das r i aliud non ſignificat, niſi remiſſionem pecs torum gratis donatam, ſine operibus legu i e enim ex legis operibus eſſet Juſtitia, tum asnuu tia Dei in Evangelio promilſa irrita fietet iato Et ſanè cum graxia renovationis ſit uitſt ai liud, quam donunmn illud Spiritus ſancqi,aiiasb legem ſuam Deus in corda fidelium ſcuihise a facit tales homines, qui in præceptis Deian- „⸗ 8, A& bulant, Jerem. 31. Ezech. 36. Paulus autemes ieate preſsè de Abrahamo, qui in fide, virtutegyt. ſemi ritus ſancti multa novæ obedientiæ opeusſe iat cundum legem edidit, Hebr. Ir. affirmet Aam. ies, 4. Operanti merces imputatur no ſecundum qu gratiam, ſed ſecundum debitum: manifeſtum iiſ eſt, in Juſtificatione gratiam non ſignificute novam obedientiam per Spiritum ſandum n in credentibus inchoatam, ſed miſericordian Dei propter Chriſtum remittentis peccau, aa & donantis vitam æternam. Idem dictumd* oſtoli teſtatur, Rom. 6. Non eſtis ſub lege.* ſed ſub gratia. Ergo in Juſtificatone graanõ i ſignificat opera legis quacunq; tatione 1 — teriui 7 * D. Pauliad Calatas. 101 u renonationd., zcqulin fen Deinde ſi gratia in Iultiſicatione ſignifi- artallſitis cater etiam novitatem vitæ, tunc Paulus cum niſcneoni êixiſſet, ubi abundavit peccatum, magis abun- 1, quua g dat gratia, fruſtra objiceret, manebimus in aesg aadi peccato, ut gratia abunder. 1 eatnamn præterca Paulus opponens gratiam ope- rrren be ibus eilihnxHvu⸗ in Juſtificationis negotio t, uſ rnil Nom. Ir. 81 lecundum gratiam, non jam exo- ran ſmes ſen bus quandoquidem graria non eſſet gra- doselerltn n Sec. em, gratia ſalvati eſtis, non ex vobis, lduselerſiis Derdonum cſt non ex operibus: manifeſtè 0 bromibaim excludit opera, ut cauſam& meritum, qua- n renoſaum ſacunq; illa ſint. His accedit, quod aliis æqui- 1 iluisximpollenribus vocibus hic ſenſus dictionis gra- —— — —— in coräa iein tie illu ſtratur, ut Joh. 3. Sic Deus dilexit mun- ulinplach qum,&c. Rom. y. Commendat autem Deus Srechz6. lauu charitatem ſuam, quod cum adhuc peccato- do, quiniten teseſſemus, Chriſtus pro nobis mortuus eſt. 10vX obeclen lem: At poſtquam apparuit bonitas,& erga dit, Ror homines amor Servatoris noſtri, non ex ope- es impurantitibus, quæ ſunt in Juſtitia, quæ faciebamus dum debiumamos, ſed ſecundum ſuam ricord iam ſal- ne guatan au vos nos fecit, ur illius gratia hæredes eſſemus im pet Picmgit æternæ. Et talia plura extant in divinis li- hoatam edmteris documenta. dum reminent Darticula gratis in noſtro textu idem ſigni- erernam.lie- ſcat, quod eixij, id eſt, fruſtra, abſq; cauſa, quo om..Non enſu etiam alibi uſurpatur, ut Iohan. 1z. Ode- oin ultfonas tunt me gratis. At vox gratis(Græcè daεεa) squrnnpn m. 3. uſurpata à Paulo dicente Juſtificam ur 1’ G 3z gratis 10½ Commentarius in Fyiß. gratis per ipſius gratiam, ſingulare pondn gnificarionis habet. Nam ne quis copin nos juſtificari à Deo per gratiã ipſius dr aliquam noſtram dignitatem, vel obaalas. quę nobis inſit aut inhæreat, condition aa cunq; rations, addiditparticulam„ratuan primò omne meritum noſtrum&ondh 1 nem in nobis excludit, ob quan unt h mut, deinde potius meritum damnations p nobis eſle,& tamen Deum Per gratiam un Etho⸗ gratis nos juſtificare oſtendit. tren De verbo imputandi, ſuo 1OCo,2.3.dana ecu occaſio erit. Reſtat ut aliquid moncamuiett propoſitione: Sola fides juſtiſicat, quã Renae b cii ſummoperè impugnaur.Iltuntur anstar cleſie noſtre illa, non ut præſent Iä comithsa. nis,& bonorũ operũ à fide excludans ſestse c de ac ſi de mortua fige loquantur, qus ſets cl rejicitur, ac. z. fed ut confiteantur, botaopes ul- ra à ratione& conditione cautr, meritigeapelol prehenſionis excludi, omnemq́;H juläiteandi dd nos laudem Chriſto ſoli transſcribit acßſor lam fidem teſtẽtur ap prehendere promiſlio-a nem Evangelii, de noſtra cum Deoper Ch li ſtum facta reconciliatione. Etſi verò hæoptb i pPoſitio, quoad literas& ſyllabas, in ſacräilte. iu ris nõ inveniatur: Attamen reipſain eimul⸗ mi tæ æquipollentes ſententiæ extant. dui Cùm enim Paulus in noſtro textu alircnetz m Scientes, nò juſtificari hominem ex opetius s huſt ariuin 5* lan li u nanglntm perhfsise dergruüähin Sutatemye nmereatcondi 1 ditpertialan . 6 um nottumt, udit vod glu andi gcquirant: Hæc violenta expolſitio ab meritmm im glo Apoſtolo verbis mox ſeqq. refuratur, cũ Deum fetga at: Et nos iu Chriſtum Teſum credidimus, ut ju- eoſtendit 4 lod n visperfů⸗ ua tio æquipol Aop per f D. Pauli ad Galatas. rfidem Ieſis Chriſti, prorſus hęc enuncia- let illi, ſola fiᷣde homo juſtijicatur. 103 Qugd n. Pontificii quidã hanc ſentétiã cx illa elcere conantur, quod homo nõ juſtificetur eribus legis, niſi per fidem, quaſi opera dem facta juſtificent, ut per quã ſangui- ne Chriſti tincta, pondus& dignitatẽ juſtifi- ßcaremuur fide Chriſii,& non æx operibus logis. andi, lobe, Ubi ſccund ſententiã Pontificiorũ dicendũ tut aliguil an fulſlet, ur iuſtificaremur fide Chriſti cum o- ſaujubiin peribus legis, vel operibus legis per fidem fa- ciis,& non ſimpliciter excludenda fuiſſent o- ugnact llunn on ut praſelti „— rũaſideesch ide loquanug it conhteenu litione aula di, omneust oſolitrmse apptelenda noſtracunD Iaiione fuin s&hllions Attamen rylu enrentir elun- 8 1 — ——— vin noſtotet Ihomuxmerſu — era. Sonihrara uſurpata, ubi ſermo eſt de dua- bus vel pluribus rebus aultsενμρινςιoppoli- is ut una vel pluribus negatis, altera affirme- tus priora membra rius ſolum aſſeverat. Sæpiùs autem particula, 4 ⁴, vel ei&, ſprorſus excludit,&poſte- Deinde Chriſtus ipſe particula utitur ex- cluſiva, cum de fide loquitur, ut Marc. 5. 8s Luc 8. ubi excitaturus Jairi filiam, ſic illi dicit: 0h ziseve, id eſt, ne time, tantùm confide& alvabitur,&c. Tertiò Apoſtolus Paulus aliis æquipollen- tibu .5⁵⁶⁵.— A s utitur, ut cum affirmat, iuſtificari nos fi- e, ſine operibus, gratis, per gratiam, ſine le- ge, nõ ex lege, non per legé non ex operibus. Quar- 4 104 Commentarius in Ehiſt. Quartò, inprimis etiam hoc notandum 2 D quod Syriaca translatio, quæ vetuſtiſſim ſus ſe creditur,& ipſi Marco Evangeliſtæ 2nn at,& nullis adſcribitur, ad Rom. 4-v. ſ. ſic expuil Ei verò, qui non operatur, ſed tantum caaiil im (Balchud) in eum, qui juſtificat peccatuha hon imputatur fides ſua ad Juſtitiam,&c. Wann Quintò veteres Patres ſæpius propoſia um nem illam in eodem prorſus, quo nos, ſi fuse uſurparunt. Cauſæ verò, ob quas propohas illa in vero ſenſu rerinenda ſit„quicquidas Pontificii obloquantur, in locis comman nun bus ſunt annoratæ. Reliqua de hoc locoabsao ſervatione digna, in ſequentibus per Donat ed gratiam monebimus,&c. a(pir V. Deliberatione Chriſtianorum llege me Quæ doctrina verbis Apoſtoli contineassasfgu Per legem legi mortuus ſum, id eſt,à lege lben nob- tus. Quæritur igitur, quà rationeà lege lbe. atuc rati ſin tChriſtiani: Quod enim ad legem morme. 4 ralem attinet, eſt illa æternæ veritatss uelo- zuil quitur Auguſtinus, continens in ſe immuua- rjn bilem Dei voluntatem, quæ etiam ſanctis&es ſu renatis vitæ regula eſſe debet, à quaillisne ian ad dexteram, neq; ad ſiniſtram deflectendum- dun ſicut Paulus ſe menteait ſervire legi Deugi- ge lam ut vitæ norm am Chriſtianis præſcchit i Rom. 13. Proinde ratione hujus obedientienò aa eſt illis abolita lex per Chriſtum, qui nonle- ſ nit, ut legem ſo olveret, ſed potiùs ur ühn i. drti pletet. —— — —— ntar iun 7 5 zetum hocn Marco banga D. Pauli ad Galatas. 10 h pleret. Deinde uſus eſt legis in ſanctis etiam, ut eis ſuas infirmitates, in carne reliquas o- a fuft ſeendat,& de morbo convictos ad quæren- perrurjiin dam ſubinde in Chriſto medicinam impellat, Ideg.se qui eſt impletio legis ad juſtitiam omni cre- n ſtten denti, Rom. 10. 3 b Tluins Mortui autem ſunt legi credentes in Chri- mren 1 tum, tum ratione Juſtificarionis, quod per le- acu gem ejusque opera non juſtificantur, ſicut id TVeld, odgu Apoſtolus ex profeſſo in textu nobis propo- erinencalt ſito docet, tum ratione maledictionis: nulla antur, in d enim nunc eſt condemnatio in his, qui in RKelcqutene Chriſto Jeſu ſunt, Rom. 8. Item: Quis accuſa- n ſequentdun bit eleckos Dei? Deus eſt, qui juſtificat. Item: usc. Iex ſpiritus viræ per Chriſtum Jeſum libera- dne Chriliun vit me à lege peccati& mortis. Et rurſus: tbis Apolln Chriſtus redemit nos maledicto legis, factus uus ſumiltli pro nobis maledictum, Gal.z.& 4. Ibi venit ar, quärront penitudo tem poris, emiſit Deus Filium ſuũ, Quodeninst factum ex muliere, factum legi obnoxium, ut lla atemem eos, qui legi erant obnoxii, redimeret, ut ado- 8, continemin uions jus filiorum acciperemus. Denique li- atem, quetaſ berati ſunt à lege Moſis, ratione dominii& aeſſe debet coactionis, quia ſancti, quatenus renati ſunt adſnitanti ſecundum interiorem hominem, delectan- teatterüen tur lege Dei& Spiritu ſpontaneo, virtute am Chrikmig Chriſti, in ipſis viventis„Deo vivunt. His de done ujbt cauſis Apoſtolus 1. imoth. vait: Lex juſtis non erChrihmg eit poſra,ſed in juſtusadulteris,&c. Huc etiam k. ſecponi rpertinet illud Pauli Rom. 6. Non eſtis ſub lege, G 5 da — — — — — ☛ — — —— — — —— =—— —— ticum, ſacrificia, dies feſtos,&diſcrimen cn rum cõcernentibus, quib. mortui ſunt C ſtiani, cum Chriſtus legem mandatorum a cuaverit. Inde Petrus Ack. 1z ait: Quidiena Deum, ut imponatur Jugum ſuper cervicas 1n pulorum, quod neg, Patres neq nos portare yuaseeui mus? Et Col.:. Paulus: Nemo vos, ait judua cibo aut potu, aut in parte diei feſti, aut naui nuilt nii, aut Sabbathorum, quæ ſunt umbra rerunu Ne turar um, orpus autem Chriſti. Quod autenaliatin res iſtis ceremoniis adumbratas&ſignibans attinet, illæ iam vigent in N. L. apud Chultesi ſan nos. Habemus enim ſpirituale Sacerdosun, ox altare& ſacrificium, ebr.) 3. Habemu Hiccula tualem circumciſionem, Hom.z. Col.a. Hpittenei uale Sabbathum, Hebr. 4. Spirituales lolttst qm Rom. 1½. Que doctrina diligenter tenendzet one & contra Judæos veteres, item Ebionem& ita Cerinthum, ceremonias legis cum hangelti anu doctrina permiſcentes,&illas tanquam adſer aleg lutem neceſſarias urgentes,& contra Ponti i cios, qui ceremonias multas ſecundõ legent aic Moſis in Eccleſiam reducunt,& illis vimme. i riti tribuunt, quin ita rigidè illarum ohlen ai tionem exigunt, ur qui illas negliguns pecrs 7 tum mortale committere cenſcantur. an I1v. De ſanctificatione& mortifecione ai peccati: qui locus ex verbis Aakolen a trjiuii 3 le lder ſang 1 6 Ud, Kcerin V keltosälcmn 6 „pi nnni legem nlen us det ſaira jugun ſyeram Crenneg muym ;: Nemo uujä 1 8 darte diei e 30 qus ſuntumnn 2 Cnihiqun adumbrarsit entin N Taqyu m ſpicitwllegu RHebr.3.H dnem, Fomals Jebr. 4Spicnn na diligennen jeteres, temi omba utes Kilesus 9— rgenies Kam ias malusltr mreducunt K larigiceilnm auillssegeu nittete cenleun Catione KWol D. Pauli ad Galatas. 10 guibus negat, Chriltum eſſe peccuti miniſtrum. Non enim ideò per Chriſtũ, qui pro peccatis noſtris paſſione& morte ſua ſatisfecit, iuſtifi- camur, ut Chriſtus vel peccata à nobis admiſ- happrobet, vel in poſterum illis patrocinium præbeat, id eſt, ut per ipsũ liberatis à peccato, feliquo vite tempore peccatis frenũ laxare li- ceat, ſicut Pſeudoapoſtoli doctrinam Evange- li de gratuita peccatoris iuſtificatione calu- mniati ſunt,& adhuc Pontificii eandẽ tradu- cunt. Nequaquã verò res ita habet. Non enim doctrina illa Evangelii huc tendit, ut peccatũ, aquo credentes in Chriſtũ iuſtificati& libe- ati ſunt, tanquã domus dirura erigatur& de- nud ædificetur. Quin poriùs ſancti per legem accuſantẽ peccata, terrentẽ& damnantẽ con- rkecb o lcientias, ac proinde ita mittentẽ ad Chriſtuũ, legi mortui ſunt, id eſt, à legis maledicto&co- actione liberati, ut deinceps Deo vivãt, quod ſt, ſi fide iuſtificati pace& lætitia conſcientiæ ftuantur,&ͥdeinceps ad voluntatẽ Dei, ſecun- dum legis normã, Spiritu ſpontaneo vivant, aiq; ita virtute Chriſti, cum quo cruciſxi, id eſt, cui crucifixo per ſidẽ implantati ſunt, car- nẽcũ ſuis concupiſcentiis cruciſigant,& pro maledicto habedt. Sicut B. Apoſtolus hanc di- vine& ſpiritualis vite causã Chriſto ini pſo vi- venti, in cuius fide& ipſe vivat, atq; adeò toti Chriſti merito adſcribit verbis evidentib. Vi- vo ajam nò ego, ſed vi vit in me Chriſtus: Iuaa. quam Commentarius in Epiſl. quam nunc vi vo in carne in fide vivo Elli fl 5 qui dilexit me,& tradidit ſemetipſum pn Mveiel Quam doctrinam etiam Roman. 6. Apolbi ute! tradit, ajens: Qui mortui ſumus peccan do quomodo poſthãc vivemus in illo,Item I. berati à peccato, ſervi facti eſtis juſtitiæ. Ei'iem rursꝰ: Liberati à peccato, ſervi eſtis facii Dau- redempti ſcilicet prerioſo ſanguineChritiasi" Dei peculium, habetis fructum veſtrum Rulbi ſanctificationem,& quæ per totum llludeten put de ſanctificatione& mortificatione pas üun cati egregiè diſſerit Apoſtolus. Finem hus in,n liberarionis noſtræ à peccato omnium daa- dve lentiſſimè exprimit Apoſtolus Tit. 2. MMuit it h enim gratia Dei ſalutifera omnibus homie nu bus erudiens nos, ut abnegata impietate, x 840 mundanis concupiſcentiis, ſobriè,&ejaſtidt ilus Piè vivamus in preſenti vita, expectantesſer: ius tam illam ſpem& illuſtrationem gloriema obe gni Dei& Servatoris noſtri Jeſu Chrifti, qu aint dedit ſemetipſum pro nobis, ut redmetet iſec nos ab omni iniquitate,& purificaret ſbipo dou pulum peculiarem, ſectatorem bonotumo- am bernn Quæ notanda etiam ſunt contrali. aah ertinos impuros canes, doctrinailladelibe vor ratione noſtri à peccato abutentes, ad conft. ni mandam carnis ſicentiam, gratiam Deitttu. iie ferentes ad laſciviam, ut B. judas de illispte- c dixit, quod aliud non eſt, quam Chriſtumfr ud cere peccati miniſtrum& patronum.— dt VISn- tartuin 7 D. Pauli ad Galatas. 109- annanſten VI. Singulos fideles de gratia& dilectio- alur euazn ne Dei erga ſeſe, de remiſſione peccatorum am kmmm K ſalute ſua certos eſſe debere, docet Apo- mornüungf Kolus ſuo exemplo, quod his verbis propo- vlvjemus inilah, nit: Vivo autẽ jam non egoiſed vivit in me Chri- rvifadi eii 3 ſus, vitam autem quam nuno vivo in carne, in- cato ſeriitb ſide vivo filii Dei, qui dilexit me& tradidit ſe- etiololanguin metip ſum pro me. Etſi enim Apoſtolus, licet re- detis ftucum natus, ſibi ſuarum infirmitatum erat conſcius, quæpertonmi licut Roman. 7. conqueritur; ſe carnalem elſe, ne&moruct venditum ſub peccatum, habitare in ſe pec- Apoſtolw catum, non reperire ſe ut faciat bonum, non apecenoom quod velit bonum hoc facere, malum quod Apoltowon nolir facere, ſe à lege membrorum ſuorum nrifera omiin captivum reddi legi peccati: Tamen abillis t abnegmi ſead Chriſtum Filium Dei convertit;&s in f- centiis lobte de illins 1 vi vere ait: qui, inquit, ailexit me, 2 uti itnenit nadidit ſemeripſum pro me, certo perſuaſus, il- aſtrnicren lus obedientia omnem ſuam in carne reli- 8 noltiſen quam infirmitatem, imò omnia majora&mi- dro nobs,I Hora peccata ſua tegi, cujus ſanguis emundat r Euris nosab omni peccaro, 1. Joh. i. Ita ut nulla ſit in . 4 toteulb V ipſo damnatio, Rom. 8. Unde ſumma Mig0- ſeckato ua Oe*x affirmat: Perſuaſum mihi habeo, quod iaena neq; mors, neq; vita, neq; an geli, neq; princi- anes patus, neq; poteſtates, neq; inſtantia, neq; fu- croadunm tura, neq; altitudo, neq; profunditas, neque nrameu 1 ullaalia creatura poterit nos ſeparare à dile- n, njjuus ctione Dei, quæ eſt in Chriſto jeſu Domino nel, aumſi noſtro. Hoc eſt quod ipſe Chriſtus docet, ſo- um nanun han.3. — 188 Commentarius in Fpiſl. han. 3. Sic Deus dilexit mundum, ut hilau ſuum unigenitum daret, ut omnis quica in eum, non pereat, ſed habeat vitam aui tiùs credentes dubitationi reluctari,Kena tit plo Apoſtoli ſe à ſua infirmitate& indignt lun te ad Chriſtum convertere, cujus virtn infirmitate perficitur, 2. Corinth. 12. Ocantape ſimul cum patre Lunatici, credo Domineſ ecg ſuccurre incredulitati meæ, Marc.O. Pha'o doctrinam Evangelii conſolationis plenitipia mam damnant Pontificii, auferentes Wüists, iuſtificante fiduciam, quam ut ſuperbun ari præſumptionem reiiciunt, contrà autenſt fun bitationem vel ſpem incertam de ſalutectn, infirmiraté, indignitatem, ſeuut ipſ loqwum bon tur, indiſpoſitionem ut humilitatem rati le2 cant. Et quod amplius eſt, doctrinam munc blkc noſtram, qua unumquemq; in indiriduode mnit propria ſua ſalute certum elſe debete, conf. ic, remur, anathemate ferit Concilium Tiiden- de tinum. Ita enim decernit in ſeſſione 6. Cano- ddo ne 12. Si quis dixerit, fidem juſtificantem ur⸗ ſii hilaliud eſſe, quàm fiduciam divinæ miſetl. t cordiæ peccata remittentis propter Chriti vel eam fiduciam ſolam eſſe, qua iuſtifcam anathema ſit: Item Can. 13. Si quis dixerit,o- a mni homini ad remiſſionem peccatotuma- ſequendam neceſſarium eſſe, ur certò cedat, & abſq; ulla hæſitatione propriæ intrmiui 4 ll „ aädhhh 3 D. Pauli ad Calatas. Ift leii wunm Ke indi ſpoſitionis, peccata ſibi eſſe remiſſa, a- aret,Kom nathema ſit: Et rurſus Can. 15. Si quis dixerit, n, ſitenm hominem renatum& iuſtificatum teneri ex neſtaubin nde ad credendum, ſe certò eſſe ex numero äitarionüredä prædeſtinatorum, anathema ſitt. ainttmind Contrarium docer Johannes Apoſtolusi. auvertete, aſus Ep.. Hæc ſcripſi vobis, qui creditis in no- tut, z Cmmbu mine Filii Dei,& hæc eſt fiducia, quam habe- vnaxcicaan erga eum, quod ſi quid petierimus ſecũ- tati mee An dum voluntatem eius, audit nos. Et ſi ſcimus, elii conſolua quod audit nos, ſcimus quod habemus peti- entificii, uinm tiones, quas poſtulavimus ab eo. Et 1. 5ohan. z. m, quammin Chariſſimi nunc filii Dei ſumus,& nondum eiiciunt ma apparuit id, quod futuri ſumus. Scimus au- eem incenmel tem, quod ſi apparuerit, limiles ei erimus, iirntew keoti quoniam videbimus eum, ſicuti eſt. Cùm ita- em ur hunte que Deus in promiſſione Evangelii certos plisck acb nos reddat de ſua gratia& dilectione„&nos mquensu promittenti ſibi credere velit, quin imò con- erumeh 4 fdere, bono animo eſſe iubeat, cùm illam efertCouu⸗ ſuam erga nos benignam voluntatem iure- iurando confirmet, Sacramentis teſtificetur, & Spiritu ſancto, arrhabone hæreditatis ob- cernitinſellr it, ſdem 1 ſignet: quin etiam dubitarionem manifeſtè n fducim 1 reprehendat, cuivis manifeſtum eſt, fidem mittennsſuh rectè definiri fiducia certa,& dubitationem unces Pontificiorum reiici. Can.. niſſonena 69 6 rumelbuch Ca ut Tone riptud P 2— 4 K —“88ſſſſͤſͤͤſͤͤͤ 4 —— — 4— EE —— 2 5 Commentarius in Epiſt. CAPuUT III. ARGuMERN TuM. in poſtremis est exemplum Abrahe, Cffus c gratie cum ipſo initum,& ſimul ad quadan Jecla reſpondet. PARTES CAPITIS III. Sunt igitur quatuor partes capitis. Primasſſeans objurgatio. Secunda confirmatio propoltte en nis principalis. Tertia reſponſio ad obſetſta qo nes quaſdam de uſu legis. Quarta expolstſi er p 2₰ Ula modi, quo filii Dei fiunt. ſore I. PARS. 6 . a, O Stulti Galatæ. 999, Inſerit B. Apoſtolus diſputationi ſie,de. gratuita hominis peccatoris corẽ Deo uli 2 ficatione acrem objurgationem, qua Galars f ob ſuam ab agnita veritate Evangeli defe. ctionẽ reprehendit: O ſtulti, inquiens, Galas 1 quis vos faſcinavit, ne crederetis verütaui. d qui Apoſtolum Galatis innatam quaſi ſtul- tiam& ingenii tarditatem objicere puumt, a cum gens illa, juxta Hieronymũ& Hliluum, ex Gallis bardis& ſtupidis orta, pro ſtolikad du indo- naniuin dt m IMENTux latanm in velu Daraehjanaa D. Pauli ad Galatas. 113 indocili habita fuerit. Sed revera ex ipſius rei præſentis indignitate illos ſtultitiæ& de- wenriæ arguit, cum magna ſit dementia, ab agnita veritate, de qua convicti fuerant, ad n quseſ lom mendacia, à fana doctrina ad errores, à luce legisſceſeiadtenebras deſultoria levitate refilire. Qua eu vunemin de cauſa ſeveriore illa objurgatione digni e- nplam Ahrant. Quis vos ſaſcinavit, ne crederetis verita- m. SſmAanu? Mirigatio quædam objurgationis his ver- bis ineſt, quando in- Pſeudoapoſtolos ſedu- Ctores& impoſtores culpam Xααas eo- 04 null um transfert, ut quorum præſtigiis& im- or partes cjipoſturis à ſana doctrina averſi fuerant. Delu- 4 Euin hem deceprionem ac ſeductionem Pſeu- tia elponloi doapoſtolorũ metaphoricè faſcinationem tlegis. Eunquaſi incantationem appellat. Porrò faſci- lunt. natio triplici modo fieri creditur. Primum: p A3 Aſpectu, cùm quis viſu& aſpectu malefico nocet, de qua faſcinatione Poëta loquitur: dii Galuu NAMſio quis teneror oculus mihi faſcinat agnoꝛ. dlus diputs Unde Græcum verbum Saonaben dictum eccators cii putatur, ſicut Eraſmus notat, quaſi qdem ſurgationen wahen luminibus vel aſpectu corrumpere avetitate Tt ſeu nocere. Secundo, cùm peſtifera laudatio- O taluin ne quædam mulieres læd ere, inprimis pue- e craumnuuu tosdicuntur Tertio, cùm quaſi offuſis preſti- lrisiwmanng dis oculi deluduntur ur quis non hoc, quod jer gere ante oculos eſt, videat, ſed aliud quid earenn objte litatem ooſ. 3 Heruumit pro ipſo cernere ſe putet. Etſi verò ſecũdum viboufes krimum faſcinationis genus quidam hunc H locum — —— — — — — —— ———3——ſſſͤ— 2 1— 114 Commentarius in Fpiſt. locum interpretantur, ac ſi nonnulli exi dia Galatas à Chriſto ad legem ſeueiu vitutem ſeduxerint: Quidam verò unn cundum genus, peſtifera laudarione, acis borum lenociniis à Pſe eudoapoſtolis Gln averſos à veritate intelli gunt, idque noni convenienter: Tamen tertium faſcinanu genus maximè huc congruit, qnod fulide poſtoli quaſi offuſis præſtigiis mentes Gil tarum deluſerint,& ſpecioſo præterns mentavarint, ut pro veritate erroremas plexi ſint, id quod innuit verbis illis aas ſtolus, Ne crederetis veritati. Convid antea prædicatione Apoſtolica veritat diderant, ſed indicat jam ſeductos lhna jeciſſe, ut ne obediant ei amplius. Incigiip S rei, id eſt, deſulroria iſta levitas Galaanunt, ob quam reprehenſione hac digni etnu es 3 ſeqq. verbis Apoſtoli elucet: Qulu ſetes Chriſtus ob oculos ante depittus elt, untar bun erucifixus. Significat enim eνεοενανοidehe videntiam, perſpicuitatem& efficaciam F vangelii apud Galatas, qua ita laculemteken Chriſtus cum paſſione, morte, omniq; li merito ipſis annunciatus,& mentibus Ppb rum impreſſus ſit, ut veluti in ubele 1 deſcriptus, vel ante oculos eorum clcilime 1 depictus, non in Judæa, ſed ante oculosip 9e rum inter ipſos crucifixus videretur. lodis itaq; ita leviter ab hac agnita reritate, e eſi⸗ — — enuiuug D. Pauli ad Galatar. 115 antut clinohh) 9* 7. 2 4.* tito alexent evidenti Apoſtoli brædicatione cövicti fue- int: in n rant, ſe averti& dementari paſſi ſunt, in eo 1 4.. 3. 4 cC 6 2 eſtferluuin Danc tam ſeveram objurgarionem mere SaADſeudopate hantur. 1 eintelen aeIOC CO MMDUNES T. PAN7T TS intelligunt aun eintelligant at Cee. 17 amen tertumt.... 1. vc canen Miniſtros verbi non ſemper lenibus ex- 7 f portationibus, ſed pro re nata interdum ſe- UlIS præ tlcuw... 1... 1 d ungerioribus& acrioribus objurgationibus, 8zG omtanquam ſtimulis& calcaribus apud audito- * 6 S7* 6 Pl rut wa kes luos uti decere, docet exemplum Apo- Od mn ſnn goli qui Galatas hic losmvus, id eſt, amentes eaus denk7u leappellat, eorumque ab agnita veritate defe- dne Apoltlanſgt 3 Ktionem graviter redarguit. Neque verò id am Se 8.. diertamſhoc verbis Chriſtir epugnat, Matth. 5. dicen- diant eiamyli iſts: Si quis fratri ſuo dixerit, fatue, obnoxius roria il einerit gehennæ incendio. Non enim indi gna- enſionelaiſ onis& odii, ſed charitatis ad ædificatio- oſtoli euc nem hæc reprehenſio eſt. Ita Chriſtus ipſe ante dpuu diipulos duos Emaunta proficiſcẽtes, ſtul- Ecat enim tos& tardos corde ad credendum in omni- picuitatemdi bus, quæ locuti eſſent Prophetæ, vocat ad alatas, qusiipforum ædificationem, Luc. 24. Multò igi- allone, m turacriore reprehenſione digni erant Gala- unciatus Kn tæ, qui ab Evangelii ſemel accepti puritate ſt, vt felut uiſſe averti magna levitate paſſi fuerant. Nove- te oculoseaug iint autem miniſtri, ira moderandas eſſe ob- mden ſedemas urgationes, ut auditores intelli gant, non il- rrucilau um ks ex odio berſonarum ſed deſiderio ſalutis bu nuumds R emendartionis proficiſci, ſicut Apoſtolus 2 poſtea 5 — — — —— — git, ſcripturasque torquet ad falſu dogmatt 116 Commentarius in Epiſt.ʒ poſtea tum in hoc, tum ſequenti capitend' acriorem reprehenſionem mitigat. U cit regulam præſcribit 2. Tim. 4. Argue‚ incuas exhortare in omni lenitate& doctrina 7. II. Notandum, quod Apoſtolus decan nem& ſeductionẽ in errorem faſcinanaa & deluſionem appellat. Quemadmodäesu” artibus magicis Satanas præſtigias hom oculis offundit, ut putent videte ſe, quotn vera non adeſt:Ita etiam idem ille rauε⁵ & mille artifex per Pſeudoapoſtolos 5 ſos Doctores mentes hominum deludta“ eis pro veritate perſuadeat mendacii- uen faſcinationẽ&xaoue av,(id eſt, vetſuntnf üt Satanæ Paulus&heſ. 4. uueias 2 ruusa eds rle εοσαe ů³, MAv a ppellar cimsde net, ne amplius ſimus pueri, qui ucenat e⸗ quovis vento doctrinæ, per verlutam ho 49 minum, per aſtutiam, qua nos adotuntas tfine imponant nobis. Hoc eſſe ſtudium Sanana, n „ an ut ita, dum per falſos Doctores etrotespih⸗ b rru pallianda, homines ad ſe alliciat, teltaru K poſtolus A. 20. Qua de cauſa prudentid- pus eſt Chriſtianis fingulari,&attentione N ne ita ſe à Satana ejusq́; organis faſcimi K a deludi patiantur. Quod fit, ſi ſemperpeen- dentes verbum viræ ſedulò orent erlſime 4 68. ut Dominus opus, quod in ipſis icepit & operatus eſt, confirmet,& deinceps enep 4 Wanuui D. Pauli ad Galatas. 117 tum ſguenig is illis operariis, miniſtris injuſtitiæ, quorũ enionen mige Hnis erit ſfecundũ opera ipſorum, diligenter trIim egn Ubicaveant, ſecundum præſcriptum Chriſti, 1ilenitae odt Matth. 7. 24.1I.70h. 4. „duodapotoe III. Paſtores Eccleſiarum in hoc ſedulò éin ertorenſ enitantur ‚ut ob oculos auditorum ſuorum ella Queman Chriſtum jeſum depingant, ut non de Chri- Satanas dretae ſto crucifixo audire, ſed ipſum inter ſeſe cru- tpntent lene cificum oculis ſuis cernere ſibi videantur. aetuamidenle Quod fit, ſi non concionibus ſuis ſublimia der Dleudoraaffectent, ſed Chriſtum crucifixum ſimplici- nteshominint ter, expreſsè ac perſpicuè annuncient, ita ut erſcadea mabie tiam fructum paſſionis& mortis ejus po- „u huu thu 0 ſibi commiſſo fideliter inculcent,& in- dheſ. 4. uena e X Clus conſideratione firmam conſola- 4 1 mhann onem percipiat. In quo omnium maximè fih ſaboraſſe Apoſtolum noſtrum, tum ex hoc eloco apparet, tum infrà ex Cap. 4. ubi ait: Ettin, her Quos iterum parturio, donec formetur in vobis tiam quanohasf Ohiſtus. Olim in Papatu non Chriſtum cru- . Hoceleuſ afixum ſimpliciter, ſacrificuli& monachi allosDochus docuerunt, ſed ex Ariſtotelis Metaphyſicis le rotquetalt plerunq; inanes ſubtilirates,& ex ſanctorum nes adle iſ endis nugas populo propoſuerunt, unde .Qude cul adi ſolidæ conſolationis pereipere potuir. 1i lngoläi e Noscum in Chriſto crucifixo omnem glo- ejusgf erguis 1 uod krlcer vite ſcöulborn, 9p, qu tf ur aufinne.i — — — — 8 5 6 * tiam& ſalutem noſtram poſitam eſſe ſcia- mus, hunc præcipuè depingamus ob oculos bopuli Chriſti, ut is in cordibus ejus forme- — H 3 II.Pars ℳ 5* “ ,— — — O.O——— 118 Commentatius in Fpiſſ. Objurgarioné ſequitur confirmatio 1 gipalis propoſitionis. E tus S. per prædicationem Evangelii ad 1 el confirmationem collatis. Hoc ſolum uli beei Kcere à vobis, ex operibus legis ſpiritum aun Hius, an ex auditu fidei? Argumentum has 89 logiſino concludi poteſt: Ex illa doctrimatun tionem fidei, id eſt, per doctrinam Pua lii, de gratia Dei erga nos,& ſalute noſssss& tur, ex cujus predicatione& auditu fidessats qy cipitur: Ergo non ex lege ejusq́ue opetbisſn ſed ex doctrina gratiæ& ſaluris elt uſtſtast: tio. Per Spiritum Apoſtolus intellgtaseen ACua⁵& dona viſibilia s piritus ſandimeſt mn donum linguarum&aliorum miraculorum asi imò etiam dona ſanctificationis,utſunèht h ritus gratiæ& precum, arrhabo hæreciats cj noſtræ, donum patientiæ in adverſis. Terau. en d it um fidei, ut eſt in Græco textu usrpunus 5 Apoſtolus doctrinam gratiæ Dei& Blutis 4 intelligit, quia ex hujus prædicatione èute i ditu confertur fides, Rom. 10. UIrgeraltemm in Apoſtolus Galatas interrogatione, utunto 6 plus ponderis habeat argumentũ&immarnn gis convictos Galatas ad agnoſceudmiees 4 men. Anniuung 1s Ca I ſeguitrcanin D. Pauli ad Galatas. 119 nentiam ſuam adigat. Sicut, quę ſubjicit ver- ei hm l id demo nſtrant: Ahei ſtulti eſtis, Cuin * hinun Taes 2uehenia carihje eenſnanns 22ras; qua- m dicat, nimis magna eſt veſtra dementias um et onsläde ſecundum d Etrinam noſtram, quæ ve- 1 um ſecundum doctrinam noſtram, quæ Rlonem hanſtitas eſt, fide quæ ex prædicatione& auditu colluns Hcun non legis, ſed Evangelii eſt, juſtificati ſitis, rulu gi hum gujus rei argumentum certum ſunt viſibiles deit Argumemn ratiæ S piritus S. donum lin guarum& mira- Ipoteſt: rlhintulorum, ſicut& dona ſanctificationis& ob- Juam daxar zuünhgnationis gratiæ, in vos prædicatione EVv- erlegem, kiheangelii effulæ, nunc carne perficimini, id ſ, per docu eſt, ad legem relabimini, ut in ejus ceremo- rga nosKhanlis& operibus perfectionem Juſtificatio- lcationedeucn nis quæratis, quæ tamen Spiritum S. nõ con- nerlegeejuin lerunt(hoc eſt, non regenerant, non reno- ratie&uuc rant vos Spiritu mentis per Spiritum ſan- n Apolclbin dum, ſicut Evangelium) ſed homines relin⸗ libila gime quunt garnales, undeé KHebr. 10. Joar⁵⁵αε malorunas(apnoc id eſt, Juſtitiæ carnis ceremoniæ legis anGKiieni de lotionibus de diſcrimine ciborum„de ecum, urhe ſacriſiciis,& ad carnis puritatem ſanctificare ientir nasſ dicuntur. Abſurdum autem eſt, eos qui Spi- 9 Grrco un ritu inceperunt, carne velle perfici,& ab eo — nruieldl quod melius eſt, ad id quod deterius eſt, re- Ande Abi. Præter hoc abſurdum etiam& incom- modum eis in mentem revocat: Tam multa — — ehuſcspketen 93. 10. 8 4 F dalſi eſtus fruſtrauſi tamen&fiuſtra, id eſt: Cum Sinneftdet primum Evangelium de Chriſto ctucifixo, 7* mecd 5... beat eenſ in quo ſolo Juſtitia& ſalus noſtra ſita eſt, ac- lss al, H 4 cepi- — = 120 Commentarius in Epiſt. cepiſtis, ſunnul Dominus in vobis illumin veritatem obſignavit,& pœnitentia aa vos ornavit, ut propter illud multafuſtaas ritis certamina, cum gaudio facultatun ſtrarum direprionem acceperitis& prahn afflictiones& exilia perpeſſi ſitis. Cuas mnia, ſi iam ad aliud doctrinæ genus, id uur ab Evangelio ad legis ceremonias Kon reſilitis, in illis cauſam ſalutis collocana ti vel contra Evangelium cum Chriſto onli 1 legis in ſalutis cauſa coniungentes, fflit paſſi eſtis, ab effectu incõmodo ſcilice: iinas tigandæ tamen reprehenſionis cauſaatitage Rtamen 8èõ fruſtra, indicans, ſe nondum ſeas nſi de ipſis conceptam prorſus abiecilſe ſtiſeé ecke rare eos redituros, unde exciderant Qast& tur ſubminiſtrat vobis Spiritum,& qnaun at, Virtutes in vobis, ex operibus legis, an etauuis ded ſidei? ſc.id facit. Emuorn, id eſt, commotatio imc in propoſito argumẽto, qua illudenpoliens em Galatas arctius premit in hanc ſententum. iu Qui vobis ſubminiſtrat Spiritum, idelt, gar. e tias viſibiles Spiritus ſancti,& etiam épiti in tum adoptionis, donum patientiæ, qui in ratur in vobis virtutes miraculoſas, ut ſumt 6 donum linguarum,, eiectio ſpirituum im. ii mundorum, ſanationes ægrotorum,&edi e ex operibus legis id facit, an ex doctrinaſtu- io tis& gratiæ, ex cuius doctrina eſt fides. Jpſ 1 confiteamini neceſſe eſt, Deum in 1m. von üi 3 ecun- ——— — — ——— ventaru ine.. muein D. Pauliad Calatas. 1²1 nnträ Ecundum legem operantes ſed Evangelio ropte lund 1 redentes„X vera lide Chriſtum Jeſum ap- ei— vae(uaæi illa contuliſſe. Et nendhe aa hoc eſt primum argumentum, quo Galatas nem arriii e ipſorum experientiæ commonefacit. Se- dil henel lacundum argumentum ex ſcripturis petitum ln docliiegn ſequitur,& quidem ab exemplo Abrahs. Sic- legi cerenang Aßraham credidit Deo,& imputatum est ei caulam ſluisaad juſtitiam. Cognoſcitis igitur, quod qui ex fide gelium cun Ciiſent, hi ſunt filii Abrahami. Providens autem, auſa coninas ſpriptura, quod ex fide juſtificat gentes Deuspro- ectu incönotitnunciavit Abrahæ, quod benedicentur in te o- reptehenſiriunes gentes. Itag, qui ex fide ſunt, benedicuntur a indicums tmaum fideli Abrahanò. Hæc verba continent am ptorſisiin hoc Enthymema: Abraham fide juſtificatus s unde eciten Sſt,& bencdictionem accepit. Ergo qui cre- vobis Hnim dunt, hi ut filii Abrahæ veri juſtificantur,& benedictionem accipiunt. Antecedens eſt kmuanjitehe veſtimonium Scripturæ Geneſ. 15. Etſi verò ométo, qul abexemplis argumenta non ſemper ſunt fir- cemit inbs ma& 1ado’av concludunt:. Ab hoc tamen ex- niſtrit dum emplo rectè ³α⁹νλνένο concludit Apoſtolus Titus tnci Ke&conſecutionis ratio hæc eſt: Quia Abra- donun ias ham hr ponitur in Scriptura, ut pater&u- Krntes uns nilerlale exemplum omnium credentium. um, eiecio ſin Deinde⸗ quia una eſt ratio conſequendæ Ju- 1,amſſtitie& benedictionis, quam pronunciato arioneszsu divino demonſtrat hic Apoſtolus ex Gen. 22. it, Melch 1„2 dfaci, nte benedicentur omnes gentes terræ. Unde rnius doctim Paulus Rom. 4. Idem Exemplum Abrahæ ſic H 5 2d -r operihu ku — cellcelb Deon 1²² Commentarius in Epif.Ü ad propoſitum ſuum applicat: Non ſan M eſt autem, propter illum tantum imputa m fuiſſe lliy ſed etiam propter nos, quibu im 1 bitur credentibus in eum, qui excitavi A hüc Dominum noſtrum à mortuis qui tradin är Propter peccata noſtra,& excitatus eflyn 4 Juſtificationem noſtram. O 1 Dominus det Abrahæ romiſiea 5 ſtitia coram Deo ſtabilienda, inſervits aleins ſit? Impertinenter enim abi pſoallegmuh detur: Dominus enim eduxit Abrahamanmy foras,& dixit: Suſci pe nunc cœlum K&aneome mera ſtellas, ſi potéeris numeraxre cas, addte huo ditque: Sic erit ſemen tuum; morſcquituti y Crediditq; Abraham Deo,& impotatumit do lud ei eſt ad Juſtiriam. Sum ma queęſſionseſt: aa Quomodo fides occu pata in promillione 1 de ſemine carnali imputetur Abrahæadſrr it ſtitiam. wautem vera, tum exillo,tumexs- ius liis locis Geneſeos& Pauli Apoſtolipetim i Nam illo ipſo textu 15. capitis Dominus ſt. a miſit Abrahæ: Egoſcutum tibi(ſciliceteto) i merces tua multa valde. Reſpondit Abraham, u Domine Jehova quid dabis mihi,cum e 19, 1 910 menanaa. an. ſuumann D. Pauli ad Galatæas. 1²3 dapplie,n ter dandi Ndam abſq liberis. Inde hoc concludimus, A- n prien un brahamum alias Dei promiſſiones de pro- u tectione, de mercedis retributione non po- dun um ſuiun tulſſe fide accipere, niſi primùm principa- um a montui un jem promiſſionem de benedicto ſfemine, in icen- oßr g i Leni mam. Cpaas qæ, fide apprehendiſſet. jam antè enim 12. W 4 3 4. ſtra d ern 4 N»C exuuaa uo omnés genteées terræ eſlent benec denucleatus ah ap. Dominus illi promiſerat: In te benedi- ic elocle rentur omnes familiæ terie. Ubi Dominus Apoſtolualg promiſſionem primam: Semen mulieris con, brabe runli ierer caput ſerpentis, ad Abrahami ſemen re- us, nempem ſtrinxit„in quo folo promiſſo ſemine o- am ille liei mnes aliæ promiſſiones ſunt Amen, 2. Cor. i. cus Apolblit& propter hanc, promiſſionem carnalis ſe- ſtabllienz n minis plurimi fecit. Hujus principalis pro- ter enim djmiſſionis appendices fuerunt, aliæ de rebus us enim eunt temporalibus. Ita etiam illa, quod Geneſ. 7. — — uſcipeumma Dominus ait: Ego ero Deus tuus, fundata eſt oteris numer in promiſſo ſemine. Et illa, quod ibidem di- ſementuun cit: Patrem multarum gentium conſtitui te, nõ bam Deo,s in alio ſemine carnali, ſed in Chriſto ſolo Itiam Summe fundata eſt. Propter fidem enim in Chriſtũ, s occupani Is cujus diem vidit Abraham fide, ut Domi nus al imparern 7oh. d. teſtatur: Pater multarũ gentiũ 1 icitur, mvem uuma utqulcunc; fide Chriſtum ſemẽ illud bene- :08 KDali dictum Abrah XeImtHentu r,&in 6o juititiam, uu ſ anül benedictionem& ſalutem quærunt; hi fint T ſannui kilii Abrahæ, ſive ſint ex Judæis, ſive ex gen- 8 tibus. Qua ratione Abraham ur pater,& uni- verſale exemꝑlum omniũ fidelium hic pro- b b poni. — 1 — — valleReſoi quii Aualumän promiſſione illa ſeminis carnalis& terne naan Abraham reſpexit. Deinde explicss, erant voces ſingulæ illius pronunciai pturæ, Abraham credidit Deo, quid aus per fidem& juſtitiam intelligatur ſup.a te dictum eſt. Verbum imputãdi hic eunas dendum eſt. Cuùm aurem fides dicitur imputata eſe brahæ ad Juſtitiam, non ſignificat ſcrius quod in Abrahamo vel fides per ſe, utaſss pus primi præcepti, vel opera ex ſde puih. cta, vel fides cum operibus Abrahæ, ise putata ad Juſtitiam. Nam hocjam anren, e genere negavit Apoſtolus de omnibusjoit ficatis, tum poſtea negat, cùm fidem gu.— tenus ad Juſtitiam imputatur, negrreſtes ho lege. Quin potius ad Roman. 4. exyreßst ot. negat de Abrahamo: ſi Abraham esopett pf bus juſtifi catus eſt, habet quod glonienurt non apud Deum. Quid enim ſcripturadiciiſ Credidit autem Abraham,& imputatumel 4 ei ad Juſtitiam. Ei verò qui operatur metca debetur ſeu imputatur non ſecundumqt. tiam, ſed ſecundum debitum. Porròcigi non operatur, ſed credit in eum, qui juln. d cat impiũ, imputatur fides ſua ad juſſſſan. Etſi verò in Abrahamo tum renato un 4 vaobe⸗ entaruuin 5 dolo Sennder — Kenperi D. Pauli ad Galatas. 12²· lonum Untan fa obedientia, qui tum ductu Sp. S. in medio dictum, a3 uurſu bonorum operũ fuit: tamen non hæc, ſewiniennidl ledfdes illi imputata eſt ad Juſtitiã. Queę cau- elpeiit Dendes Kequia nova ejus obedientia fuit imperfe- pulx lnsama Se. Nec enim ille melior fuit Apoſtolo, qui n credidit Da, tenatus dicit, ſibi peccatum adjacere,& in 5 tiam lneligan barne ſua non habitare bonũ, ut potius fue- iit opus peccara tegi& non imputari, quàm opera imputari ad Juſtitiam, ſicut Paulus a- des dicitrinm bertè pronunciat Deum uſtificare impium. m, non lgriki Hebræo textu eſt verbum KXaſchapb, quod no vel6ides eGrec εεοεσσ redditur, id eſt, certo) udicio k1,r llopenaſoirare vel reputare. Deus eſt igitur, qui opeui luterto Judicio ſecundum beneplacitum vo- m. Rmbue lntalis ſuæ imputavit,& cogitavit Abrahæ olust dem ad Juſtitiã. At quo fundamento? Num Poüohuß in üne fundamento Ju ſtitiæ? ſine fundamento ca Hegat, cm tertè Juſtitiæ inhærentis in homine, ſed ta- impurn men non ſine Juſtitia Chriſti, cujus perfecta ad Roman.90 obedientia fide apprehenſa juſti conſtituun- mo:ſiaͤbub tur multi. Quem Chriſtum ut ſemen bene- 8, habet que dickum, in quo ipſe& omnes gentes terræ Quid euimſff benedicendæ erant, oculis fidei intuitus ga- brabam Kis viſus eſt Abrahäã, juſtus nempe corã Deo pro- veròquichan nunciatus,& hæres omnium cœleſtium bo- ratut uon Emnf norum conſtitutus. Cùm verò Abraham pa- um debitun uſ ter multarum gentium dicatur, non ratione dcredit iem carnalis propagationis, ſequitur illum ratio- nur fdesludt ne promiſſionis gratiæ patrem eſſe multitu- dinis, ut quemadmodũ ipſe promiſſionem bene- erbumimpuäit 126 Commentarius in Epiſ. benedictionis apprehendit fide, ita vibprüt qué vocatt per annunciationem Byan'i eandem pfomiſſionem fide amplecuun ,5 hi filii Abrahæ cenſeantur,& benediahn lete accipiant, ſicut inquit Apoſtolus: Caom igitur quod qui ex hide ſunt, i ſant flu eol- hæa: Hoc verò air Apoſtolus jamdudumyui vidiſſe ſcripturam, id eſt, S. Spiritumiin as'u pturis, quod ſcilicet Deus ex fide gentesn ſtificet,& proinde prænunciaſſe Adrake nedicentur in te omnes gentes vel fan terræ, Geneſ. 1². Übi notanda eſt DHartlcul te, qua non indicat, Abrahamum foreau ſam Juſtificationis, ſed tum ut univedtee exemplum proponit omnium fidellum, cum ipſo ſint benedicendi, tum digitum n de tendit in ſemen benedictum, ex ipſo uiie o turum, nempe Salvatorem munqdi, qai mas et te ſua reconciliaturus ſit humanum geuds 1 Deo, qui aboliturus ſit maledictionem,à 34 eſt, mortem& damnationem ætetnan&er. Wo9 ternam redemptionem ſua unica oblatione ſer acquiſiturus, ſicut 22. ap. Geneſe Dominus in expreſſius dicit: in ſemine tuo benedicentm 1 omnes gentes terræ. Hanc promiſſionemff de apprehendit Abraham,& in llla dien 3 Meſſiæ vidit ac gaviſus eſt, Joh. 8. Itaq; quies fide ſunt, id eſt, qui eandem promilſionem V fide apprehendunt,& in hoc ſemine be⸗ b nedicto, ut in petra ſalutis, zegabeſen entniung D. Pauli ad Galatas. 127 nnaütie zenedicuntur cum fideli Abraham id eſt, li⸗ Nouen Nenmd derati peri bſum à maledictione&m orte æ- men lieamaterna, benedictionis ſpiritualis, Juſtitiæ& enlenm,e ærernæ fiunt participes cum Abraha- dquit Apoktaa ee ſide ſan uſnt — —, — 5 — — mo. Sicut autem ſecundo hoc argumento emonſtravit Apoſtolus, Juſtitiam eſſe ex fi- Apoſtlsjmäge: ita jam oſtendit ex lege Juſtitiam non eſ- n, id etts Hiinſe, idque ab effectis contrariis legis& fidei. licet Dewerlte, uotquot enim ex operibus legis ſunt, ſub male- 1 le prænuncuſte clo ſunt. Scriptum est enim: Maledictus o- omnes gentgn mmnis qui non permanſerit in omnibus qua ſcri- lbi notancetmpra ſunt in libro legis, ut faviat ea. Argumen- cat, Abrabma tum tale eſt: Quicquid maledictionẽ opera- nis, ſed umuutur, Juſtitiam& benedictionem afferre non onit omnumi poteſt. Lex autem operatur maledictionem. nedicendi, maErgo benedickionem& vitam non affert. benedickum,a ropoſitio per ſe manifeſta eſt, ob coritra- Uyatotemmntos effectus ſe mutuo removetes, ideò illa turus ſt u HApoſtolo omifſa, aſſumptionem confir- rus ſi nata mit teſtimonio divino, Deut. 27. c. UÜbi ver- mnarionem ba Molis ſic habent: Maledictus qui non lonem ſ(uns ſtatuerit verba legis iſtius faciendo eæa. Pau- de e.an aah lus autem ſententiam expreſſit inſerto uni- ſewinetohnt verſali ſigno, cui certò indefinitum effatum rre Hncpiess Moſis æquipollet, id quod Hebrææ vocis emphaſis exigit ab Hebim ſtabilivit,& cum per ſpecies legem enarraſſet Moſes, jam ſub- 1 infert, maledictus omnis qui non ſtabilive- Anemn beriu⸗ rit werba legis iſtius faciendo ea. Eſt igitur ut, Kink 1 hujus enunciati ſententia: lex quidem vitam „ſalats aldhl trabäluiduhhi pro- 1 — — Abrauum, Ki- rrilcselk ludih verè apprehendit& poſſidet vitam etetnan 12²˙8 Commentarius in Fpif. promittit illis, qui ejus verba ſtabilium eſt, plenè præſtant& perfectè implen quoad obedientiam nihil deſiderati paip ſicut paulò pòſt idem docet Apoſtolus.ſe enim in uno reus eſt, in omnibus reuseh 1 cob. 2. Non autem ſtabilientibus verban- 1 minum eſt, qui legis verba omnia perkeghen ſervet& firmiter ſtabiliat, ſed potius omaau homines declinaverũt,& inutiles fach Ergo omnes homines ſunt ſub male legis,& conſequenter ex lege noneſſ A tia. Econtrario Apoſtolus ut legi Jul tionis coram Deo effectum adimat, Staten lum tribuit, adducens teſtimonium DraſRts e tæ Habac. ⁊.c. quo ipſo etiam ad Rom uutou in eadem cauſa, inquiens: Quod autmi Kole ge nemojuſtificetur, apud Deum manſftſuns u eſt, quia juſtus ex fide vi vet. Lex auun nneſt 5 ex fide ſed qui fecerit ea homo vivain eij. Sen⸗ lu¹ rentia Apoſtoli hæc eſt: Omnis juktosvelſſ- nd ſtilicatus fide ſua juſtus eſt& vivetideſtſde 4 di — Qui eſtex lege, non vivèt ex fide: Ergo qul 3 eſt ex lege, non eſt juſtus vel juſtificarus ce- ram Deo. Major propoſitio eſt teſtimoniim d Prophetæ Habacuc. Aſſumptionem Apo- d ſtolus ſic enunciat, lex non eſt ex fideadtens 8 mox pro confirmatione ejus teſtimonium 6 —*.... al Moſis ex Levit. 19. c. Qui fecerit ea hum9 vi- Al * vrt eeutanunngh D. Pauli ad Galalas. 129 dulefubnetdt vet in eis. Cujus dicti hæc eſt ſententia: Lex an 8 feteh non promittit viram æternam homini ex fi- tiam üülil liia de ſcut Evangelium, ſed habet annexãà con- ddem docn gil gionem perfectæ obedientiæ,& impletio- seſbin omabu. usatq; ita plene& abſolutè illam præſtanti- em leadllendde hus promittit vitam æternam. Cùm autem ledictionen gemo illam perfectè impleat, palam eſt, ne- legi neeamminem ex lege juſtificari& vivificari. ſam rltabilin ſate 1 quitur quartum arqumentum Apoſtolià averüt, Kinperſona redemptoris, vel ab ipſo fidei no- kræ objecto ac materia. Quo Apoſtolus o- omines(untErttra uenter erbemſtendit, eum, qui nos à legis maledicto rede- U 4 4. 2. 3 Apoſtolsug mit, nimirum Chriſtum. Cuùm enim nemo o effecqunuſegem perfectè preſtet, ac ideò omnis homo censtelimom tub ejus maledicto ſit; opus eſt medico vel oipbo etanalonſore, qui legi ſatisfaciens maledictum nquiem 9 oleat. Sic igitur ſubjicit Apoſtolus: Chri- er, quu Nntus nos redemita maledicto legu, factus pro no- bu maledictum. S&criptum esl enim: Maledi- — — — 4 du qui pender in ligno. Vis argumenti ſita eſt ½ c0 mn perſonæ Chriſti ſanctitate& innocentia, he cet mn arq; in imputatione noſtrarum iniquitatum joltwkn& debitorum. Chriſtus enim Heεαιη- t& Pollln lanctus ſanctorum, innocens, im pollutus& nonvivetex ſegregatus eſt à peccatoribus, Hebr. 7. In eſtjuſtus n9 3 hunc Parer cœleſtis fecit concurrere omniũ pro oſürcte noſtrorum iniquitates, E/a. 53.& is pro nobis cuc. Alumn kctus eſt peccatum, 2. Cor. 5. dum noſtra pec- at lexrnonet fatain ſe recepit, ac proinde etiam maledi- r ne ſtum legis, iram Dei,& mortis ſententiam 9.5 Lufam 1 in 3 130 Commentarius in Epiſ. in ſeſe derivavit. Is pro nobis exſolit 199p non rapuit, arq; ſic pro nobis factusm bah 5 Ctum, nos Smale dicto legis redemit i uſ dum autem, quo dApoſtolus sdicit, CHdhs factum eſle nobis maledittum,„utemt abſtracti, ac ſi quis dairiofums& ſceleatenl 1 hominem f dagitium& ſcelus appellerſiuirri nuit enim emphaticè, verè Chriſtumat Moſe iniquitates noſtras, verè in ſeſe rece pi&ie Dei, legis maledictionem,& Pœmamudhhende peccatis debitam,& fnillè in ocul lsätßni n ledictum. Proinde haäc victima ita Dasp nig cata eſt,& nos à legis maledictioneſ KN redempti. Quo Jautem Chriſtus vetstitage ctus maledictuú,& execrabilis in ocuiaar ex 21. cap. Deut. docet Apoſtolusei ubiſch exin otum eſt: Maledictus omnis, quipe ligno. Hebræa veritas habet: Maledtis iaeceas eſt fuſpenſus. Quamvis verò lexloquasätu de crucifixione quæ Romanis ultas fia üpr quorum conſuetudine Lhriſtus crucil dhrere eſt, ſed de iis, qui vel ob idololatrii, anethsaecr: ſphemiam, aut aliud grande ſceii us ntſüst Wim cenſent, lapidati ſuſpendebantat: rament. an0 famia&e ſupp plicii atrocitas par ekumas imp zone se ſut benſionc a lia. Porro hüjuskgs a ententia cumgeneralisſr recte ab Aobo⸗ drine 5 accommodatur ad Chriſtum. Iennte 6 4 Moſes loquitur: Qunn, ſuerit in aliupelen u catum JaAlta mortis,& inte-ſtie 1 4t 10 ende tte a nc 4 entariuringy 4 7 D. Pauli ad Calatas. 8131 .Spro nodten ſic prouh eerit&s ſuſbenderis eum in ligno,&c. Unde à DlO hodt— 4.. edi doles geuere ad ſpeciem rectè concludit Apoſto- l 6 1 8*„*. 44 us: Suſpenlus in ligno eſt maledictio Dei: dAPOſtOLHGS. 8 Amu Chriltus eſt luſpenſus in ligno: Ergo eſt ma· Tobus maleluutun z.... 4 uis Haridd ictio Dei. Quod verò Paulus ſignum uni- ais flagiroluma 1 dn perlale inſeruit, quod in Moſis textu non eſt, F ſooſne 5—. z 2 lum eo voluit vim illius ſententiæ exprimere, ſi- arietzſeiCgnidé Moſes loquatur de eo, in quo ſit pec- verem lane tum,& Judicium mortis, ut interficiendus lictionem&hr 4 mäferge ſuſpendendus ſit in ligno. Quod Judiciũ n,& kbeumg ottis in Chriſtum, in quem omnium no- nde hic iintüͤm iniquirates concurrunt, maximè com- a lexi wrbätpetit. Neq; nobis faſtidio ſit, quod Chriſſus d autem Chuk licitur à Paulo maledictio. Nam in eo ſalu- Kerdcnbibnds noſtra ratio conſiſtit, qnòd Pater cœle- docet Aoahuiſtis, eximmenſa charitate& commiſeratio- edictas omiſge erga nos, filio ſuo per ſe ſancto,& abo- eritas habenſtſmni peccato immuni, omnium noſtrũm ini- uamrösrecdie qutates imputavit, quas ipſe ſibi applicavit, qux Roma&quaſi proprias fecir, ut propter illas ſub ctudine Cnihoconere, in oculis Dei, verè eſſet execrabi- ui vel ohcolelis& execratio. Inde enim obedientia Chri- aliud grandes- ſtinobis impuratur, qua juſti conſtituimur, 1 ſiſpeucebers unde ad nos, ſublara maledictione& deleto Jitrocits uif eriplum peccato, redit benedictio, ſicut A 2 oltolus fructũ derivati in Chriſtum reatus eneralsle-ei xponit, inquiens: Dt in gentes exiſteret bene — 1 Chalum dtkio Abrahe, per Chrißſti Jeſum. Benedictio- 63 9 aenieſnis vox oppoſita maledictioni, id eſt, ſenten- Lar vmt mortis& damnationis, ſignificat fenale 8 1 2 i0- — 4 1 — . —— ſoone au. ken — 1 13² Commentarius in Fpiſſt ſionem peccatorum, Juſtitiam&vitam nam. Hujus benedictionis autorem a meritoriam& donatorem deſignat, Cili Jeſum. Ne autem de illis tantis bonian eſſer dubium, indicat alterum frucau demptionis per Chriſtum pattæ, ur pu ſionem 5 piritus(id eſt, promiſſum Kpiti S.) accipiamus per fidem. Loquitur n lus de Spiritu adoptionis& grariæ,a bone ſalutis noſtræ& hæreditaris arasi qui de adoptione& gratia Dei nos as, reddit. Inſuper etiam modum exprim beneficia illa nobis applicantur, nimini fidem, fide enim Chriſtum, ita pronoh ant crucem actum,& in oculis Dei execraſi intuemur, in hoc acquieſcimus,&e hunei bis appropriamus, ut per fidem benetici 9 & promiſſio Spiritus ad nos pertinei Fratres ſecundum hominem duu, Ote ii Quartum argumentum à comparatisano 1. g docet, promiſſionem Abrahe facamelet. mam ac conſtantem, quam ab ulb lomint mutari nefas ſit, cui nec aliquid ſupetotdnt tur atq; addatur per legem, huncin mocum I [Si hominis pactio confirmata ſolennitetita b firma eſt, ut nemini liceat eam rejicere ſel immutare, velilli aliquid ſuperadderai üne ejus, qui ſancivit illam, quorümveimtefe 4p b voluntate: Multò magis Dei pactio Kpr. miſſio Abrahamo facta erit firma Lm 1 nentviun 1 D. Pauli ad Galatas. 133 1 1 5 2 3 ℳ 4 2 rum juttanae 2, ut nemini mortalium illam liceat ulla ra- 1 4... dedichionsaunn done infringere, mutare, rejicere, vel eam ex 1 ³. lonatoten elln lege ſupplere, ut im perfectam. Primum au- 3 em de ilisunsa tem ad captandam benevolentiam, Galatas ndicu Itennffures amicè appellat, ut de quibus adhuc 5.. 3 5 8 Chritmngur bene ſperabat. Deinde addit ſecundum homi⸗- 13 de, j 8 S Sid ettpromi Ren dico, id eſt, humano mote loquor,& EX 4„ 32 2—. 8 4— per itralu inplox ulgari'atq; e media hominum con luetugine perito utor. Utitur autem Apo- adoptionsàN a 1 rx K hern olus hac præfatione in eum finem, ut Ga- mkolt- um fir ne& ortale'tas pudore ſuffundat, qui majore loco& — 5 autoritate habeant hominum pactiones, etiam modunch„n. 8 15 ba lune uum Dei. Quid ergo eſt, quod humano 3(eun nore ipſis loquitur? Hominis licet pactio- Eper confirmatam( cum autoritate) nemo irri- Kin oculsDac Vlhiſham facit, aut ſupperaddit( aliquid) eAbrabæa Oc acqmieieneo ALictkæ ſant promiſſiones& ſemini ejus. Von au, Urßer la lcit,& ſeminibus, ranquam de multis, ſed tan- dirirosadcirtaam de uno& ſemini tuo, qui est Chriſtus, ndum uniun quſi dicat Apoſtolus, nemo audet hominis gumentumach diſpoſitionem, ordinationem& inſtiturio- lonemAbeunmem cum autoritate ſancitam& confirma- ntem, qummintam abrogare, velilli aliquid detrahere, aut tcuinecalouſfuperaddere citra voluntatem diſponentis, r per legewiun velomnium, quorum intereſt. Multòè autem ddio contemun minus diſpoſitionem& promiſſiones, quas mini leereas Deus Abrahamo fecit,& ſemini ejus, licet llialiqudéym ulli irritas facere, vel eis aliquid fuperadde- 1 wiitillan Puol” e& ſupplere illas, ut imperfectas ex lege. uled wagshe Quia verò hic locus aliquid difficultatis ha- mofack ell 3 1 3 bet, 134 Commentarius in Fpifl bet, paulò accuratius examinaãdus erit 0 galte ritur enim, de quibus loquatur promili l bus? Quid per ſemen intelligatz Et quc 4 do promiſſiones illas ad inſtiturum luunahe commodet Apoſtolus: Cùm autem menne nem faciat promiſſionum, nuwero makasiucc dinis; Intelligimus, eum reſpicere ad onüdh illas promiſſiones, quibus diſpoſunt&ſ rah⸗ dicentur omnes gentes terræ,& ſeo ag G 1. Omnem terram, quam tu vides it N dabo,& ſemini tuo uſq; in ſeculum,&maito⸗ Deus tuus& ſeminis tui poſtt te. Item, asttuni Patrem multitudinis conſtituit. Item u de In ſemine tuo benedicentur omnesgaltitna terræ,&c. Ad has igitur omnes digitum int nau tendit Apoſtolus. Sunt auté interilluqreatrit dam, quæ ſolum illud ſemen Abrahehnt e ſtum in ſingulari& individuo reſpicinnt ut da qui ipſe eſt ſemen benedictum,& ſadeis& din gentibus benedictionis autor. Sicerim e. a4 cem ſeminis de ſingulari& individuo aliquo 2 uſurpari in ſcripturis notum eſt, ut heueſ 86 Semen mulieris conteret caput ſerpentis& r 4: ait Adam, cùm ipſi Seth naſceretur: Do- um ſuit mihi Deus ſemen alterum, pro Hebel, ufe quem occidit Cain. Ita cum certũ ſitit- a hamum non ſine ſemine ex Sara nato cbill- q ſe, manifeſtum eſt, Iiaacum illud kemmele dan 5“ dentariunn A anh D. Pauli ad Galatas. 135 4 4 dils aminääug* 1.. 7„ 3 4 1, 9 uib Chriſto igitur, ſemine Abrahæ unico übus ogeann eari Pet ſa 8 1 4. rur mneegenres terre ſemen inl ular benedicenvur omnes gentes terre, wen mtelgaht e circumciſione& Operibus legis. Deinde sillasadiitemn de hromiſſio: P. Kolusia eüum xcpromiſſio: amn m drram hauf viſtaun u gabo ſemini tuo in leculum„in Criltoo Beenn mamniä accuratiſſimè adimpleta eſt. Ecſi enim ntepentam infideles, ſecundum carnem tantum kl- les, quibs dnh Abrahæ, tum fideles etiam ex ſanguine e- rahe Kſenintſas prognati, terram Canaan poſſederunt, d Genan diamen illi(inſideles) iniqui ejus poſſeſſores es gentes—„& tandem prorſus ex illa exturbati terram, qumnſant: Hi morte tandem exilla erepti ſunt. tuo uſch inſeckChriſto autem, quem Pater conſtituit hære- vinis tuipolnxzem u niverſorum, data eſt in ſeculum, cui o- dinis contepnia dedir in manus Pater. Unde eriam ter- benedicennaEmanuelis dicitur, Eſa. 8. Et cum terra illa has igitur omren Lanaan ſit typus cœleſtis,& æternũ manen- 6 civitatis, per C hriſtum omne ſemen A- us. Sunt atiin. n illadſewer!pbrahæ ſecundum promiſſionem& fidem ri Kindividuon banc(arli ſcilicer) hareditate con ſequi en benecigm tur. Deinde ſunt quædam promiſſiones, que lictionisalto lewen Abr ahæ ſpirituale concernunt, qr od lingukan Kunn ſolo Ch tiſto ex Judæis& gentibus colli- ptuiĩ noum“Situr, 8 in unũ corpus ſub uno capite Chri- 8 contetttaßt ſto per figem coagmentatur: ut quod Dater SCon. Arl mnultarum gentium dicitur. Ouadl ouunes gen- um ppſigetun, wene, hreſfe Senrefirsaa Ln Snen lterun Vhus ene 5riſt 9. PeneAec eAhr un. 81 Mnd omnes gétes, unius benedictionis per Chri- QCain. laani ltam psrricipes factæ, ſunt ſemen Abrahæ, ne ſemide tu e um corpus. Item: Ego ero Deus tuus 8 eſt, luucdl 1 4 femi- — — — 136 Commentarins in Epif. ſeminis tui post te Quod enim hæc p ront non tantum Judæos attingat, ſed etiam t catas gentes, Petrus teſtatur Afror. z,uhedum) quit: Vobis eſt facta promiſſio,& BinNies ſtris,& omnibus qui longè ſunt, quofs ckv advocaverit Dominus Deus noſter. Ina cuür. tem voxſeminis collectivè accipitur. Omte- itaq; promiſſiones illas complectitur unqretr ſtolus,& ad inſtirutum ſuum refert, Pautal- rièò enim ex Dei diſpoſitione& promiſſen bus evincit, in unico Chriſto ſemine benszhe dicto conſtare hominibus benedictiahabäin Atq; ita voxſeminis multitudinem ſemiasttttvu excludit: Conſequenter etiam promſerer nes illæ, quibus vox ſeminis collecim aa ecne pitur, inſtituto Apoſtoli inſerviunt. Qundt op ſcilicet Dominus promittit, ſe Deum abasti hæ& ſemini ejus fore, ipſum fore hmemch multarum gentium. Demonſtrat enindpor iun ſtolus ex ſcriprura; ſemen illud Abrahz essci Judæis& gentibus, in uno Chriſt ſne cir. nel cumciſione& operibus legis, coligi dag- we gregari,& omne illud ſemen ſide in Chi ieg ſtum coaleſcere in unum corpus. curinfi i affirmat: Omnes filii Dei eſrus eo,quid creuue ii ſtis ſeſu Chriſto Omnes unus eſtis in Chrſto n jeſu. Quod ſi vor eftu Chriftinigitur ſemas ih braha eſtis,& juxta promiſſionem haaies dl huic ſemini etiam illa promiſſio de polledn 1 2 lt, ſione tetræ Canaan, Geneſ. 3. 1 rcon 0 nent riuye b 1 kM D. Pauli ad Calatus. 13 7 8 ndpon quoad ip ſam terram Canaan, ſed ratio- rus tekaneg neanritypisid eſtveræ terræ pramiſſæ, cœle- tacanaaüßa ſis mmirum civitatis, cujus per Chriſtum 1 aninglhe heredes eft ciuntur. Et hoc ſenſu vox ſeminus ming d 9 collective ſumpta, excludir ſemina, in nume- llegin mi owulritudinis. Si enim promiſſio veræ& colleceuch rritualis benedictionis, id eſt, Juſtitiæ& vi- nes ilss corgtt tææternæ. a quibuſdam obtineretur per cir- ltutum ſiuntian cumciſionem,& opera legis, à quibuſdã per diſpoſtionabnhdem vel laltem per fidem& opera ſimul, unico Chribatum neceſſario Dominus uſurus fuiſſet mul- hominibus ha titudinis numero& disjunctionem feciſlet ennu mulemim ſeminum, quæ cœleſti hæreditati participa- lequentet aurenr. hoc modo: Et ſeminibus tuis ero Deus, vor emmaanempe tum illi, quod per circumciſionem Apoſtoimkns&c opera benedictionem con ſequetur, tum os promint iſilli. quod ex fide eam obtinebit. Neq; verò ſus fore, pm huic ſententiæ obſtar, quod Apoſtolus ait, rium. Demonti ſed tanquam de unο ſemine tuo. qui eſt Chri- vras ſemen Rus, cum conſtet, Chriſtum appellari, vel ra- Dus, inono tione ſuæ perſonæ 1 vel rarione eâ, qua cum operbusl ſuis membris conſtituit corpus wyſticum: nd iloi lems Unde gentes concorpores dicuntur promiſ- ein unnmenn ſionis in Chriſto Epbeſ.z. Huic igitur di- „lu De ha ſpoſitioni, ac promiſſionib us Abrahæ factis, „Omnezunsd legem nihil ſuperordinare, tanquam imper- u Chiße fectis, multè minus illas abrogare, infert A- hu ans poſtolus hiſce verbis.[ Hoc autẽé dico, pactio- uxta ymſun n em7 A, Softr.)., f 8* ſh wu3 4 ſpoſitionem DJantè confirmatã à Deo tam ileh ag in Chriſtũ, lex quæ poſt annos quadringen- naam ben, he 1 † Fros 5 4 138 Commentarius in Epig. tos& triginta data eſt, non facit irritam n evacuet(abole eat) PrOl miſſioner a Ethes oDe aodos vel conſequens argumenti à cos ratis, nempe diſpoſitione 2m illa mn Dei iadend antea Abrahæ& ſemini ejus confit msſ non per legem poſtea datar aboleri, vlitteate aliquid per legem ſuperaddi. Quo 54 an Apoſtolus dicit, 4iſpoftions ⸗ qudm Deu 3 ℳ5 rabama fecerit, ante confirmatam in Cunl — eo ine licat, Chriſtum eſſe fundamens 1 autorem benedictionis. Deinde, quodi gem daram ait uad ringentos trigintaas D nos poſt promiſſionem, Hicut etiam Fa as tofr 1 —.. habitationem filiorü Ifrael in Ægyptoahe häns drin gen dOorum trigii NUta annokum Kille e9. poke mus, numerandi lunt anni illi ab lloum ds, re, quo Abraham habitavit in Haram uübies iam promiſſionem accepit primùme has rin benedicentur omnes gentes terre.Additan. i ele tem Apoſtolus rationẽ conſequentiæ, ſum. ſalu pram ex oppoſitione legis,& prowiſſonis do. in conferenda hæreditate Namſhiule lege eſt hæreditas, non jam eſt expromi- io. Krin ne. Atqui Abrahe per promiſſionẽ gratisde inl dit Deus(ſcilicet benedictionem& hæredt. a tatem)quaſidicat Apoſtolus- verè lex abole R ret promiſſionem, vel aliq uid ſupetordins ha ret illi, ſi ex lege ejusꝗ; opetibus proveuim me hereditas vite æterne. A Prahamo enimgrn 1 tis per promiflioné fid de apprehenſem au ſt ek — n — 14₰ mq· ··· mentr ned . unj D. Pauli ad Galatas. 139 araeſt, von, u) uen dedit hæreditarem Hixc diſpoſitio& ordi- eqhensannen atio Dei, facta cum Abraliaud 3 per legem ſpoltioren t ſirrita fierert, vel, ſi& ex dt promiſſioné ap- Lſn aiu chendente,&ex lege ellet h greditas ſimul, heu antum lex aliquid divinæ diſpoſitioni, antè cõ- oten anat grmatæ in Chriſtum, aliquid ſuperordina- m lupenid, gret, quod ne in humanis quidem diſpoſitio- dſoſtm manibus ſolenniter confirmatis uſu venire ſo- t amt anſmn ſet. b Chltmat LOcCcTrCO MMTDNES nedictionis-itn 2. Partis, Cap. z. qmadriagemun I. De diſcrimine legis& Evan gelii, quod ſlionem un per prædicationem Evangelii confertur Sp. Iliorũ lualuslanctus, quem lex non confert. Etſi enim hic rriginn anmm Apoſtolus loquitur de donis Sp. S. miracu- luntanniilesloſis, tamen diſcrimen illud conſtat. Hinc m habitzziuklex miniſterium morris, Evangelium mini- ꝛem accept i Kerium 8 piritus dicitur 2z. Cor. 3. Ita Paulus, mnesgenten Epheſios, ait, audito verbo veritatis, Evange- acionsconess. Wo falutis, obſignatos Spiritu promiſſionis ione les& hneto. wreditate u II. Et hinc etiam e*ieor certitudinis nonfuna doctrinæ Evangelii petitur, quod illa donis deenn drii miraculorum confirmata eſt, ſicut Marc. 16. ee dgchs legimus: Dominum confirmaſſe ſermonem Avokrbb Apoſtolorum ſignis ſubſequentibus,& ad A aalg Hebr. 2. Apoſtolus ait: Quæ ſalus, cum pri- „nug mum enarrari cœperit per ipſum Dominũ eejschah ab his, qui audiverunt, in nos cõfirmata fuit, tern Ain atteſtante Deo& ſignis& prodigiis ſimul, hun ] 5 na Kdeuftes 5 loné ſdea variisq; —— — :m, veld 1 140 Commentarius in Ehiſſ. variisq; virtutibus& Spiritus§. diſtribnt nihus,juxta ipſius voluntatem. III. Non ſatis eſt benèe cœpiſſe in 3 ſed uſque ad finem in fide perſeverand 1 Qui enim ad finem perſeveraverit, ſalnas it, Matih. 24. Alids, ſi quis à fide detans“ fruſtra credidit,& quæcunq; ob fidem& peſlus eſt adverſa, fruſtra paſſus eſt. Sienis juſtus ſe averterit à Juſtitia ſua,& fecetitin quitatem, morietur propter illam,& omR al 9( uſtitiæ ejus non memorabuntur, Fharhs— Orandus eſt igitur Deus, ut, quod cepun 1 nobis opus bonum, etiam perticiat uſqutas 6 diem Jeſu Chriſti, Mhnlip. 1. ut virtute Das ſtodiamur per fidem ad ſalutem,. Pet IV. De imputatione fidei ad juſtitts ſan 4 1 autem fides ipſa per ſe tantæ dignitatiseſhitt nobis ad Juſtitiam imputetur vel utptuptet a illam in judicio Dei à ſententiadanatg. nis abſolvamur, ſed propter Chuiſt, quem apprehendit,& in quo acquieſci, oiſtsſd- 1 lius obedientia juſti conſtituimut, ad Nom Quemadmodum annulus quidam æſtima tur precio 100. coronatorum, non proptet ipſum, ſed propter gemmam, quam incho⸗ der dit: Ita Chriſti obedientia fde apprebenh nobis imputatur ad Juſtitiam. Contendmt hodie Pontificii, fidem imputari ad ſoſiio 8 quia conferat nobis Te,das uſttlena 4 rentis, propter quam juſti ſimus, veln ohe. —— ——— tentariun h 7 88& Jüig D. Pauliad Galatas. 141 Svolunaten obedientiam Abrahæ, ex fide profectam, illi ls eſt benr cerl imputari ad Juſtitiam. Notandum autem eſt, em in gae gertn quòd A poſtolus, cum Kom. 4. tractat exem- em petſeſenen plum Abtahami, expreſsè affirmat, operanti liss, Kausaten merces imputatur ſecundum debitum„non & quæcun ot lecundum gratiam,& quidem adducit Abra- wöfrultr zaliee hami exemplum, cum jam gratiâ Dei multa ta jutitaſre bona opera edidiſſet. Porroͤ fundamentum tur proprein imputationis Juſtiriæ non eſt in nobis, ſed f.— wemottdum Potius contrarium fundamentum damna- rur Deus, ur m 4 ionis in nobis eſt, nimirum habitans in no- um etiam niin bis peccatum. quod n on im putandum no- i,Ph0p nnf bis eſt 4 ſed TEgen adum. Eſt autem effici ens demaläm aula impurarionis ultitir Densseusg gra- mione ſaeu dia- Ille enim ex gratia imputat nobis Juſti- aatone iteattiam, non autem ſine fundamento Juſtitiæ rſetanteu 4„ ber nos juſtos reputat, ſed Juſtitia& obedientia m unpüteruſ Chriſti fundamentũ imputationis eſt. Hanc Dei à lenrm de apprehenſam nobis imputat Deus ad ſed Propi peatirudinem. Fit enim in hac imputarione in quoacque juſtitiæ ſalutaris permutario, quando Chri- juſti onkttun ſto per ſe ſancto& impolluto imputantur m annadlls 5 noſtra peccata, quæ fecit Dominus concur- coronatommm rere in illum, unde cum iniquis reputatus ter gemman dicitur, a. z. Marc. 15. Et factus pro nobis obedientis ttf Hecratumm, 2. Cor. ſ. Contra autem Chriſti o- radſultrim e bedientia& ſatisfactio nobis imputatur ad i, Hleninam Juſtiriam, non ſimpliciter, quatenus eſt ex- — — —— obö nluſt tra nos, ſed quatenus fide apprehenditur. quunjubi Hæc jJuſtitia Chriſti ſolidum imputationis funda- 142² Commentarius in Bpiſt. fundamentum eſt, ut quà legi plenè ſata ctum eſt. V. Abraham exem plum univerſalect un mnium juſtificandorum„unde Pater mh. 8 8.„ 7 Jeſu Chriſti, quemadmodum Killi(lcilie 9. ). 4 41 aide Non ſcriptum autem eſt propter illum une iden tuùm, imputatum eſſe illi, ſed etiam prontt lod nos, quibus imputabitur, credentibu uieec eum, qui excitavit Ieſum Dominum nofti ire ex mortuis,&c. zum⸗ VI. De Chriſto ſemine Abrahæbenedt: nim cto, in quo omnes gentes terræ benedicun. u5 tur: Deus enim in Chriſto beneduitnobi&. omni benedictione ſpirituali in cœleſtibus i Quomodo autem Chriſtus benedictionem in: nobis acquiſiverit, hic docet Apoſtolus dum ino pro nobis factus eſt maledictum. Itaenim ſr nos à maledictione legis, morte& damm an tione æterna liberavit,& nobis factus eſtor ſ- pientia, Juſtitia, Sanctificatio& Redemptio, ige I. Cor. J. 3 1— K. VII. Cuůùm Dominus prædixit Abrle u 1 meutamuiyx D. Pauli ad Galatas. 143 el, Mgu lgaante benedicentur omnes gentes terræ, do- erenphg dt Meſfiam lemen Abrahæ, non tantùm Ju- Dunmid zorum, ſed etiam gentium Salvatorem eſ- indotun,min ſ Er enim ſalus eſt ex Judæis, id eſt, Chriſto ſelr Cmteſex judæorum gente orto: tamen beneficia eſt, nanesom ejus, non tantùm Judæos, ſed univerſas terre 8 jeltllmemma entes attingunt: ſicut hic ex promiſſione cttus Aigen brahæ facka Paulus, Deum juſtificare gen- el ber gtuühmtes ex fide, affrmat. Hinc expectatio genriũ, ennind ti ben.9 8 deſiderium gentium, Hag g. 2. di- Teſtamenii unacitur. um Abulena 1IX. Quandoquidem Chriſtus eſt ſemen lem illudumillud benedictum, in quo omnes gentes ter- utem etptunrikæ benedicũütur, per quem maledictio à no- eſſeill, Kienbis ſublata,& æterna redemptio parta eſt, „ putabitu, apeceſſe eſt, illum nõ nudum eſſe hominem, vit ſelum Dauled verum etiam Deum. Bonaenim per pec- atum amiſſa,& mala, quibus propter pecca- ſdo ſemine uni um im merfi eramus, utraq; tanta erant, ut Esgentatem nudus hom o, licet ſanctus illa nobis recupe- rin Chrikob tare,& ex his nos liberare non poſſer. Bo- oneſß 1ilena amifla erant gratia Dei, vera Juſtitia, ſa- pientia, ſanctitas, æteræ vitæ hæreditas. m Chriſtusbzſ 1 9 1 Quomodo verò nudus homo omni homi- * Aenum generi illa acquireret Malasin quæ in- seit mlacideramus, etant ira& indignatio Deiæter- na, quæ eſt pondus imporrabile, tenebræ, o- ervvitKnods Smais generis mala, maledictio, mors tempo- Sanctierolis ralis& æterna damnatio, tyrannis Satanæ, ſddd qua eramus captivi,&c. Neq́; ex his nos Domins rnun nudus 144 Commentarius in Fpiſl nudus homo eximere poterat. Infiniti 1 dus precii& au liauoov pro peccatis noli & infinita potentia requirebatur. UInden Nem nifeſta eſt cauſa, cur Mediatorem&Redani ptotem noſtrum oportuerit eſſe Je S 4 Hinc eſt, quod ſcriptura dicit: Deum Runuat ſuum unigenitum pro nobis tradidiſſehe cùm eſſemus inimici, reconclliatos Deo äc mortem kilii ejus, Som. f. dopl IX. Fidem eiſe unicum illud inſtrunaota tum& medium in nobis, quo Chruſtus astenf omnibus ſuis beneficiis,& vera benediata ne apprehenditur,& nobis a p plica tur, gocttee. 8 Apoſtolus, cum ait: Qui ex ſide ſunt denai N.. cuntur cum fidli Abraham. Unde Deusatraufan mat: Qui credit in me, habet vitam etetuantiter Hine fides ſalvare,& ad Juſtitiam inputuni tan & juſtus ex fide vivere dicitur. l — 4 1r A K X. Lex ut perfecta eſt, ita ab omnbbushor aid minibus plenam& perfectam requritobe: iini dientiam,&tranſgreſſioribus, quiabila Fele, in pluribus, vel uno ſaltem capite declinant ein maledictionem denunciat, teſtante id Aperiſe ſtolo: Maledictus omnld, qui non manſeruul- ma omnibus, quæ ſcripta ſunt in libro lerus ut fuiat du ea,& Jacobo: Qui reua esi in uno, in emubus fll reus&st, z. cap ſacob. Cu˙m verò omnes hom dic —... 4 2 ½ 4 nes declinaverint,& inutiles facti üar,haßstr 8 mungiung eum ere dolenn. al⁴νο 60' blo Nae 1 entla reculredan la cut Nlecuuura ſeri Prutadick.he cum pto noba lorix cruchum eſiã tedempems nimici, la · us, Nm elſe unicumit deneficii, Kihas 980 as ſunt, hoc eſt, D. Pauli ad Galatas. tut,& nobüne cere coguntur. 145 Komnes egeant gloria Dei, omniq́; homini bſtructum ſit, Roman.z. ſéequitur omnem hominem ex legis ſententia maledictum,& un opornen re flium,. pheſ.2. Unde Apoſtolus Rom. 7. — lirmat:Lex ſpiritualis, ego autem carnalis, ſenundatus ſub peccatum. Et hinc etiã ma- nifeſta evadit cauſa, cur, qui ex operibus le- qui in operibus legis Juſti- am& ſalutem quærunt, maledictioni ob- oxii dicantur ab Apoſtolo. Quia enim legi zemo plenam,& numeris omnibus abſolu- ſeuntemmſam præſtat obedientiam, ideò, quotquot nin nobisqugon ex fide, ſed ex o peribus legis juſtificari lunt fulmen potius maledictionis perſen- nait: Lund XI. Legem& Evangelium non debere rfecta etini m& petkectun nſgrelllonba 1 16¹ luno faltemhs n denuncut,i9 qui onfundi docet Apoſtolus, cum aſſerit: Fu- rexfide vivit, lex autem non eit ex fide, ſel fecerit ea homo, vivet in eis. Lex enim re- quitit plenam& perfectam obedientiam,& nominibus preſtantibus eam demum vitam promitrit. Non facientes omnia ejus verba ſdamnat; Evangelium verò credentibus in Chriſtum gratis promittit vitam æternam. Hinc lex miniſterium mortis, 2. C or.3. Evan- eli. 1 m G 8 da mu unsgelium autem potentia Dei ad ſalutem omni „ 7 nnta um uln ni reuenun! ro9.Cumted 3 nt,KiSunle tredenti, Rom. j. dicitur. XII. Ex his verbis etiam: Lex non eſtex le, diſcimus, fidem non juſtificare, quate- ulnus eſt opus legis. Expreſsè enim affirmat Apo- K 4 146 Commentarius in Fiſt. Apoſtolus: Legem no eſſe ex fide juſti te, id eſt, legem non promittere vitamai nam credenti: Cujus rei hæc ratio ciha fides, ut eſt opus legis, tantum primiſaaap pti eſt opus,& quidem im perfectum ſant. car igitur, quatenus Chriſtum in Pyanaei nobis propoſitum apprehendit& indippe qui eſt perfectio legis ad ſalutem ommp& denti, Rom. 10. Sicut mox Apoſtolushitte ſtatur, Chriſtum pro nobis factummapali ctum, ut nos à maledictione legis redinsp n XIII. Inclinatio admirandæ miſtauste nis Chriſti notanda eſt, qua ille enm uuſtuu Ctus dicitur maledictum. Cum enim hanipnen ipſum conjecerit omnium noſtrumitfapuio tates, ut propter hanc imputationem ſecciis torum noſtrorum dicatur peccatum: Cnond 5. eo ipſo etiã legis maledictionem nſeptäti nobis recepit,& maledictum fackuseſt Kptun ſanè graviſſima eſt illa vox legis: Malddhanlas omuis, qui pendet in ligno.(onn ogziemit enim varia ſuppliciorum genera in fcinorn. roſos lex Dei ſtatuit, de nullo tamétam hot at rendam ſententiam pronunciavit, qusmqt illo, quod ipſe Redemptor noſter Flumhedl ſubiit, nimirum de ſupplicio ſuſpenlonsmai ligno. Cum enim omnes idololatreqrit ſphemiæ,& quæcunq; ab hominumgenettti atrociſſirna ſcelera patrari poſſunt, iniplugtt conjecta ſint, verè etiam maledictum eſ 6 ür cunduntro h asinn 29 G, menttyiu uh D. Pauli ad Galatasz. 147 danaes eundùm legem. Neq; illa res nobis faſtidio m nonproni de ſit, quia in eo ratio ſalutis noſtræ poſita eſt. djus elhat u Ided enim pro nobis factus eſt maledictum, du egss rarinn urnos à maledicto legis redimeret. Inde de- cuikeni nettt mum genedictio eAbrahæ per Chriſtum Feſam atenus Chrihmniſwenit in gent es, ut promiſſi onem Spiritus accipe- tuum appredent iremus perfidem, qui Spiritus eſt Arrhabo ſa- tio legs al lun lutis& hæreditatis noſtræ, pignus gratiæ, ⁴. icut woru qui teſtimonium perhibet ſpiritui noſtro, tum pro uobsttſquòd ſimus filii Dei, per quem cum jam, ma- maledichonakge kdittione ablatâ benedittio nobis reſtitura ſit, linario Mmicum fiducia in precibus noſtris ad Deum acce- tandaett, quih mus, clamantes, Abba Pater. Hanc conſola- edlchan Curtionem omnem nobis Ponrificii non boni terit omnun confolatores adimunt,& fundamentum ſa- erlmxirmf lutis noſtræ evertunt, cùm ſcribere ex illis rum dicruas non dubitant quidam, blaſphemiam eſſe, legis miedt Chriſtum obi imputationem peccatorũ no- Sulelän rorum peccatum dicere,& maledictum, 4 l contradicentes ſcripturæ, quæ etſi teſtatur, a ettilsung Chriſtum per ſe prorſus asae—o, tamen det in um, G noſtra peccara ipſum bajulaſſe, noſtras ini- ap; licormnp quitates in ipſum conjectas,& maledictio- beuibcem nem factum eſſe affirmant. entiam Nem XIV. Inde etiam intelligimus, quanraſi RKeiempwu peccati fœditas in oculis Dei, quòd illud ex- am de loppl i piari non potuerit, niſi filius Dei, carne no- denim omles Rra indurus, in oculis Patris ſui maledictum urcnpi fieret. Quæ conſideratio faciat, ut illud dete- 2 eeler. nen Kemur& crucif gamus, ne regnet in mortali vettetunm noſtro corpore, Kom. S. I 2 15. 148 Commentarius in Fpiſl. XV. Ex verbis Apoſtoli, hominusuao! ſoſitionem co afirmatam nemo irritam facij Chr ſuperaddit, concludamus contra eos 9 ſpoſitionem divinam cœnæ Dominica 7 tam faciunt& immutant, auſu temeran puibt Ex his ſunt Pontificii, qui non uno mapi ordinationem illam Chriſti immutant ccc mum enim ex Sacramento, quo Chalpht ſimpliciter ordinavit, ut, diſtributo panimn vino benedicto, edendo& bibendo luut tur corpus& ſanguis Chriſti, efficiunt Gatute fl cium, quo corpus Domini modo incun to offeratur& ſacrificetur Deo batri mutt ien dicunt propiciatorium eſſe, pro peccusit ag ventium& mortuorum. Atq) ita cœnalsin. tant, contra verba diſpoſitionis Chritiinstti Gtionem toto genere diverſam, urumnoſh'eh dicam, contum elioſam in unicum puyqieiss ice torium Sacrificium Chriſti, in aractucspete ſen actum, ubi unica oblatione perfecitinæteta ne- num ſanctificandos, Hebr. 10. Deinds camh 1. anem illum in pyxide incluſum tclcreume it geſtatum adorant,& horrendam ddololati committunt. Tertiò, cum ajunt panétraut kc fubſtantiari in corpus Chriſti quæ rrangb- 3 ſtantiatio, cum alteram partem, elemenum ſcilicet, cœnæ Domini tollat; non lum Ä „... dan illam eſſe Sacramentum. His accedit,qio n alteram partẽé laicis ademit Concilium Com ... 1 4 ſtantienſe;addita hac voce in Chriſtum cotft tume⸗ lo amentariu 4 entniuing D. Pauli ad Galatas. 149 4* ar atumekofs Sandcta Synodus decrevit, An09f dch une andcert Chriſtus diſcipulis fuis adminiſtravit wanemmafuporraq; ſpecie venerabile hoc Sacramen- ummernhatum:tawen, hoc non obſtan te, poſthàc à cõ- Immuraaunaeientibus ſub utraq;,& à laicis tantummo- entiam corporis& fanguinis Chriſti in ſa- æ cœnæ myſterio, verba Chriſti: Accipite, omedite, Hoc est corpus meum. Accipite, bibite, 1 ih dinapft, u, ütrhe t0, edendo Khh languis Choiee rpis Daaiiaac efk fanguis meus Novi Teſtamenti, faciunt 3 2 ſcriſiceutatropica, ut verba, accipite& bibite, ſi corpus aroriumelene fanguinem Chriſti reſpicias, ſignificent i- ortuorun Audem, quod credite, verbum, est, dem qu od erb⸗ üiſpolimgnificat'vel vox corpus idem, quod ſignum genete änmbſentis corporis, verba, quod pro vobis tradi- neolamnmm wnidem quod, quatenus pro vobis traditur: cin mChnkag iel verba hoc esk corpus meum,& hic esᷣt ſan- ca oblmanch ſ meus, à verbis, manducate& bibite, diſtra- ſos Ahru unt. Nos verò, qui verba Chriſti, ut verba andosMannſidiſpoftrionis& definitionis, ſimplici fide& n pmide icbe mlibo 5 de Qtis, Hülc1 I rne aſlenſione, uti ſonant, accipienda dicimus, annon recte contra illos omnes concludimus: Ho- Teriècun minis licet diſpoſstionem confirmatam nemo re⸗ corpus Ctüf ncit, aut ſuperaddit: Ergo nefas nobis fit; naltetam run Chriſti inſtitutionem&dilpofitionem, pro- rDominitoläm prio auſu, immutare aut pervertere. 1 9. 53 3 8 1 2 2 amentun. n XVI. Doctrina de Juſtiſicatione operum — — e ſ ndh 8.. liccs enil adblurde facit plura ſemina Abrahæ, contra litsucſocell K; ſcri- 3 3* 3 8 4 4 . 150 Commentarius in Fpiſt. ſcripturam, quæ tantùm de uno ſemin brahæ loquitur, quod benedictionis cuni bramo fideli particeps fit, per fidem inci ſtum benedictum Abrahæ ſemen, ſicu textu,& ſub finem cap. 3. Apoſtolus doc autem eſt ſemen aliud, quod cum Abraluns particeps fit benedictionis promiſſæ, rito operum, tum multitudo ſeminumaf 4 tra ſcri pturam introducitur. fl XVII. Doctrinaà ab Apoſtolo tradiegf 4 Juſtificatione fidei confutantur ſolideli d- tificii, qui Juſtificationem tribuunt, nan 4 dei tantùm, ſed etiam operibus ſecunin on legẽ factis. Abrahamus accepit bencdiätein nem per fidem, ſine operibus: Ergo dms Promiſſio benedictionis Abrahæ kackagts Ge tuitò, ſicut Apoſtolus hic teſtatur,linemese 8, to operum, nonaboletur per legem Eg nec per opera legis nunc aboletur Kanem 3 eſſet Juſtificatio non ex fide, ſed cropctid 8 tum per legem aboleretur promillo. Rut- 4 ſus etiam, ſi ex fide& operibus lmulcönr„ tingeret benedictio& ſalus hominbuwe 1 aliquid per legem promiſſioni Lerüüe 3 1 3 peradderetur, contra aſſertionem Apoſtol- f cam. Proinde hanc doctrinam Dontifcim 4 ut falſam rejiciamus,& eam, quæe ſtEra 1 ie lii propria, de gratuita Juſtificaione ſtis a traq; manu teneamus. Tarui ͤ D. Pauli ad Galatas. 151 lux täntintem III. PARS CAv. III. rlcidri Quid igitur lex? trangre ionum, erc. icepostgerte Dixerat Apoſtolus, legem quadringentos um dalnagriginta annos, poſt promiſſionem datam, nem eapz poegon facere irritam promiſſionem, neq; illi en aliud uadangiquid ſuperaddere, atq; adeò legi juſtifican- enecichinön.& conferendæ hæreditatis laudem detra- tum multiucaſegerat. Inde igitur quæri poterat: Quid igitur nintroductu. hr, ſcilicet confert, vel cur lex data fuit? Ad dctrinaah Vrh uam quæſtionem reſpondet Apoſtolus hdei ui nlgyefien cauſa addita fuit, donec veniret tificationennutmen, cui promiſſum fuerat. Quibus verbis A- ſed etim yritoſtolus uſum legis oſtendit, qui eſt, nõ tan- brahamac m tranſgreſſiones hominum cohibere,& a ſine opeth omines quaſi freno coërcere‚ ne in externa nedichionit hagitia ruant ſed etiam tranſgreſſiones re- goſtolus llerirlar guere& manifeſtare, ut homines agnitis memviung on aboletura— lecis nuncie ſtendit Evangelium. Qua ratione etiam egis nuncadorſ. dedagogus in Chriſtum poſtea dicitur. Ne- io non erfiest n abolererorm ex fide& opes edictiog loos egem ptomili r, contraalerue — remoniarum aliarum intra limites contine- de hanc dodtim xe voluit. Quin etiam varia illa ſacrificia& Kemp expiationes, frequentesq́; earum repetitio- e graruin lüh nes, admonebant populum ſuæ pravitatis,& encambw. quotidianarum tranſgreſſionum. At quia ciamus Keamoee X 4 cere- Ar 8— 4 k . 22 152² Commentarius in Bpifl ceremoniæ iſtæ typi erant Chrifti, etiant 6 9 2.*— ratione Pædagogi erant ad Chriſtum. l rerea ut populus hic, quoad extermam tiam, diſcerneretur ab allis gentibus, Dan nus illi certas leges Politicas dedit, queast fuum in rep rim endis flagitiis uſum! i ut ita tota lex impoſita fuerit populo, ants lo Veniret ſemen, cui promiſſum fuerat. Derlaulol intelligit A poftolus, non Chriſtum peten rantùm, ſed cum ſuo cõplemento, ſeum 921 1* me bris& toto corpore, quod eſt Eccleſia,a pheſ. 1.& 4. conſtans ex Judæis& gennt Hoc totum enim ſemen Abrahæ coneautee bat promiſſio illa: In te benediceutur untne gentes terræ. Sententia igitur Pauli eſt, legem imatiien 4 11 ram genti judaicæ, donec diruta macette estans concorpores,& conſortes promilſons in k Chriſto per Evangelium. Porrohæcadpto- ilfa poſitam quæſtionem reſponſio etmatpp- ia mentum preæbet inſtituto Apoſtoliaccom. i — modum: ſi legis uſus eſt, trangreſſiones me nifeſtare& arguere,& pro pterillashommm reum agere: Ergo non poteſt illum juſtila 3 re. Addit autem Paulus: Ovdinan per anehs a in manu Mediatoris: Indicat Deum, inyto- in mulgatione legis 3 miniſterio angelommuuin „ 2 4 2 2 2.— 4 2 er ſum eſſe, ſicut idipſum etiam Seeß en 4 a68 .—— 2„.—— 8 enenana 5 6 zog ear dCh 1 lus le, Uod e- lne 1” D. Pauli ad Calats5. 153 aatur At. 7. cùm ait: Accepiſtis legem in di- ßoſiione angelorum,& Epiſtola Hebr. 2 ſer- te urcü mo legis per audelos dictus eſt. Sine dubio eges holi 393 enim clangor ille buccinæ per angelos exci- nenäößan 4 ratus eſt, Erxod. 19. cprererea pekangelorũ npolm dn miniſterium Dominus legis tabulas n u⸗. en ymmiß 4 nus Moſis radiaibe⸗ Hunc Moſen intelligir Kolts, mh 1 Apoſtolus, cùm affirmat: Legem per angelo nin zaram ſeu ordinatam in manu, id eſt ‚per mini- mmt locſäne cerium, Mediatoris. Moſe enim dualt Me- pore,quodciän qiatore& internuncio uſus eſt Deus.: in 4 anlkanze den mulgatione legis. Non autem vox Mediato- im ſemen dbn wuris hic Moſſ 88 tribuitur, ut Chriſto, qui u- illa: Mte kans mnus eſt Mediator Dei& hominum, 1. 77- morh. z. ad reconciliationem generis huma- gitur Paulichni cum Deo, peccatis offenfo. Moſes autem icr donecdi un tantuͤm fuit intermedius& internuncius, tibus unun a inter Deum&populum Judaicum, ſicut ſub- nꝛes etiam fenz jicit Paulus: Mediater autem unius non- & conſörs dt. Fuit nempe Mediator inter duos, Deum & Iſraclitas. Etſi enim hi(Iſraclitæ) Deum, jangeluum. Don decem verba magnà majeſtate loquentem, — ₰ ken ionem reſpoul betinſtime A4 audierunt, tamen cùm populus vocem Dei zis uluselt trug ſuſtinere non poſſet,& peteret, ut nõ Deus, guete yuns ſed Moſes ipſi loqueretur, Moſes ille ſtetit 2 ergo non pori riu inter Deum& Iſraëlitas, ut illis reliqua præ- m Daulus: Guuf Ln. lndlv eut. 5. Sicut is ipſe Moſes tabulas reſtimo- lOT nirikerons 9 nii, in ſua manu, è monte ad populum detu- gis, niüplinei rann K z hiſto⸗ cepta, Judicia,& ſtatuta jehovæ renunciaret, 9 lit, Sxod. z2. Ita autem Apoſtolus, alludens ad 154 Commentarius in Fpiſt hiſtoriam promulgatæ legis, nõ obſcuroa act ſubinnuere vult: Legem uſq; adeò homn 1g cum Deo conciliare& juſtificare nõ pon ſe, ut potius oſtenderit, illos ob peccauuniſeni Deo alienatos. Quandoquidem Deus ine um jus promulgatione, ita populo terribilisſte rit, ut ejus vocem ferre nequiverit,&perſti diatorem ſecum agi petierit; quin viſumin uu erat terribile, ut ipſe Moſes(qui Neias i rem agebat)diceret, expavefallus ſum d rec mebundus, Hebr. 12. Quæ res argumentochale, legem vim juſtificandi& vivificandi habast minimè. Quorſum verò hoc, quod ſeqyuim nae 41 apud Apoſtolum? Deus autem unus eil nii ime non vuſt, quàm unum& eunds eſſe Deim aer qui ſemper ſibi conſtet, qui&& promiſſiun ia dederat Abrahæ,& nunc legem lſratlitioe chn Moſen, longo tempore poôſt. Qui promulgrr dc tione legis nequaquam irritam fecetit pro. aol miſſionem, aut ei aliquid ſuperordinaretit, ſen ut verbis illis, rurſus mirà breritate argit- ſii mentum, ſuo inſtituto conveniens compie ap hendat; legem non abolere promiſſionem, rur neq; ejus opera adjumentum adferre ad cô- ſequendam hæreditatẽ, quà ratione lex pro miſſionis ſupplementum& appendix ellee Hincalteram objectionem ſubjicit Apoſb. dn lus: Lex igitur num ad verſius promiſſiond Dꝛi tes Quaſidicat, ſi promiſſio cõfert benedidio- ne nem lexautem maledicit, num lex eſt dqi 1 15 6 — — — E —— —⁸— mentariuin 1 nülgralheri D. Pauli ad Galatas. 155 tLegrntiga fus promiſſiones Dei? Reſpondet Apoſto- iliare Kjalten us Abſit ſi enim data fuiſſet lex, quæ poſſet vi- vufßcare, Verè eax lege&ſet ſuſtitia. Inverſionis Qunrdonien ſententiam habet reſponſio, quaſi dicat Pau.- lus, tum demum lex eſſet adverſus promiſ- one, itapopulor.. dapopuübmgonem, ſi vivificare poſſet. Ita enim promiſ- mterrenequhen r dun onem faceret irritam; At verò Deus unus 1 5 pi elt qui ſibi ſemper conſtat, cujus decretũ& 8 didiſpoſitio, quæ eſt, gratis ex fide Chriſti juſti- deret eraaffnnRcare credentes, eſt uνεεενκν. Quod au- na. Qamugtem lex vivificare non poteſt, ideò fit, quia il- ii andi&iia Neeſt ſpiritualis, homo autem carnalis, ve- um zerd bornundatus ſub peccatum, quia infirmatur per mi Deu aumuſcarnem, Rom. 8. Qua de cauſa è morte pecca- n unum gemttorem liberare, peccatum abolere, iram Dei iconſtet quum placare ‚veram Juſtitiam, reconciliationem e,& nunclegn cum Deo,& vitam æternam conferre, uſque emporepol adedò non poteſt, ut potius hominem accu- uaquam inmn) ſet ob tranſgreſſiones, terreat,& obnoxium tei aliqwdèli eſſe maledictioni convincat: Ideò ex lege rurſus mit Juſtitia non eſt. At quis est ejus uſus? Reſpon- ſtituto comes det Paulus, ſed concluſit ſcräptura omnia ſub non abolete Peccatum, ut promiſſio ex fide ſeſu Chriſti dare- aadjumentune tur credentibus. Quibus verbis docet;, legem Tcdirrt, uir non eſſe adverſus promiſſiones Dei, quin ewenumſ utramq; doctrinam, in ſuo uſu, ſimul optimè I ſare poſſe:& quod amplius eſt, legem ho- ob edionemb„ 4 „mines, ad cupidius amplexandam promiſ- tenderit ilosch — num auveſun ſi. romifociti lonem gratiæ, quaſi præparare: Scriptura, 0«.. 0 i nunbs inquit Paulus, concluſit omnia ſub pecca- nw. tum, 156 Commentarius in Fpiſ. tum, id eſt, doctrina legis(de ea enim at tur) omnes homines,& quæcunque inin ſunt,& ab ipſis fieri poſſunt ex naturi viribus, peccati convincit,& reddit illosas noxios Deo, nullo, præter C hriſtä exca atq; ita argumento eſt, nullum homineii operibus legis juſtificari. Hunc autem. præſtat interim, ut hominem maniſfeſtass ne peccati,& comminatione iræ Deiau q G 7 a, U næq́; damnationis, quodammo do præpasi ab 1 ad quærendam ſalutom alibi, nimirũni .7 8 1 3 miſſione gratiæ: quod vult Apoſtolus, asi. . adjicit: ut promiſſio, id eſt, vita& ſalus prontic ſa, Aaretur ex ſide Seſu Chriſti credennluiti factus eſt ſub lege, ut eos, qui ſub lege em an redimeret, ut adoptione jus filiorum Delis ter. ciperemus, Galat. 4. Quod dicit, promiſit. aas nem, id eſt, promiſſam vitam darl exſdd ſe. am, ſu Chriſti credentibus, indicat Chultun amp ſuà obedientia veram Juſtitiam& lutem m, acquiſiviſſe,& abſq; merito opetum dein ar Chriſtum hæc bona apprehenqdi. dia Ante quam autem veniſſer faus ſal lare cu. iio ſtodieébamur, concluſi in eam fidem, qus erai ſtr iy velanda. 3 Docet Paulus, quis uſus legis fuerit inper ſau pulo Judaico, ante adventum ilii Dei inc. i nem: nempe populum illum, quaſi quibulé a dam vinculis& præſidiis cohibere, n 1 ſua libidine flagitiis ſe immergeret,& du- ül 1 N mentsriug rinlegs e D. Pauli ad Galatas. 157 8 41 yſe d5* een..4* 4„ 1 ſe omines Koren ſub Pædagogia adducere ad Chriſtum uſque lseripollne incarnatum. Loquitur hic de tota lege: Pet ti coneinci 9 pdeam venturam& revelandam intelligit EV- Kleall. PL. anfeſtatot m de Dei Filio in carne manifeſtato: ꝛullo, prerer angeliu b 3 llbi jam lex cum ſuis ceremoniis, involu- h e ſt nullnb.*. runen ris,& ty pis exſpiravit,& Chriſtus lin e invo- n. ut honua lCls legis clar prædicatur& agno citur, in mminmfne Au credentibus conſtat libertasà morte æ- Ommmmcenſterna,& jugo ceremoniarum legis. De hoc onid qubi diuſu ſubjicit Apoſtolus: kag, lex Pædagogus autem iiag er fuit ad Chriſtum, ut ex fide juſtificare- ir:quod ur. Tota lex hunc uſum habuit, ut populũ ſlo ic et iatiTagaicum, tanquam puerum ante adventum e 72 Cnſim Chriſti in carnem, quaſi PDædagogiàâ qua- ege, ut eos, qidam ad Chriſti incarnationem uſq́; coërce- 1 doptionejusiuxer. Lex autem moralis arguens peccata,& alat. 4. Quolät maledictionis reum agens hominé, impellit romillam uatteum, ut alibi quærat Juſtitiam& ſalutem, dentibus, iu nempe in Chriſto, quem oſtendit Evange- a veram jultu lum, quòd omnis, qui credit in eum, non abſq; metioſ pereat, d ed habeat vitam æternam. Lex cere- cbomappreie monialis ‚Variis ſacrificiis pro peccato& ex- „auten venſte Piationibus, convincit eſle hominem pec- nclafuem S cato pollutum,& mactatione ſacrificiorum, Feffuſione ſanguinis adumbrat unicũ Chri- lsqui uſu9 ſtilacrificium, ejusq; ſanguinis effuſionem, eum ita etiam eſt Pædagogus in Chriſtum, in ane 4. m Gcujus fide conſtai nobis vera Juſtitia& ſalus, po uune uis&e hunc uſum habuit lex ante incarnationé K preu and Filii Dei. MAt postquam venit fides(id eſt, poſt- eis Imwne lg cüse mn auam 158 Commentarius in Fpiſt. DA quam Evangelium de Chriſto incarnatonm vi nij blicè prædicatum eſt,) non jam ſub Peda 5 umus, hoc eſt, per Chriſtum à maledictountfun legis, à jugo ceremoniarum legis, ab elemsſecu tis mundt liberati ſumus,& nunc, tanquame adulti, Chriſtum apertà facie intue mur ſuli'e9 autem Apoſtolus Galatas, ad legem relapſatbubt ad abſurdum adigere, quòd perinde facian ſbe ac ſi quis aliquem adultum, qui perfectiontenactts aliquã eruditionis acquiſivit,& ab elemeustibug tis primis& virga quaſi liberatus eſt, denatiomuac ad Pædagogum, vel ad prima elementa tels ſcun mittere, ac ferulæ ſubjicere velit. rommbeng LOCTICOMANMUNES PARTIS HMa III. Cap. III. wundag I. De uſu legis, quod lex propter tranſpreſis unnu nes data dicitur. 84 Arhm Primum, ut coërceat homines, nein ex- aMrnn. terna ſcelera ruant, neq; ſibi ſuo ingenio culzrixumn tus fingant. Ita enim Apoſtolus ſcribiti. Timunu moth. I. Lex poſita eſt injuſtis, inobedienti- ſan bus, impiis& peccatoribus,&c. Deus cnimiinonn expoſcit externam diſci plinam, Genormisrptaid ſcelera in hac etiam vita graviter punit, ſic. rhuse ut externam diſciplinam ſæpius in non fe- 9 1 natis externis præmiis remuneratur. 8 Deinde etiam propter tranſgreſſiones da- dher ta eſt, hac ratione, quod peccata arguit& ac hmei- cuſat etiam occulta, quæ ratio non agno ciciſae ſecundum illud Koman.7. Concupiſcentiani not — 5 .. 1 gelimme n D. Pauli ad Galatas 59 atum eſt m non noviſſem, niſi lex dixiſſet, non concupi- 17 MMat— iri t, per Cduiten ſces. Per legem agnitio peccati eſt, Roman. 3. ceremonimnn Lex iram operatur, Rom. 4. Oſtendit fœdita- berati ſuma 4 tem peccati, ut fiat abundanter peccatum, tum ape tuh Rom. 7. Lex terret conſcientias. Eſt enim vis Dlu aI i peccati, 1. Cbr. 15.& hinc fit, quòd poſtea A- us Galhtasalke msaapoſtolus ſubdit: Lex est Peædagogus ad Chri- nadlgere, qudc 1. Ili h vens al ſtum. Oſtenſo enim peccato compellit ho- luemm al nminem ad querendum medicum, quem ma- tionis acquilnaa E2 . nifeſtat Evangelium. Hunc uſum etiam præ- virga quauli 0 Mmenlvriunn 4.. 8. 3 6* 2 an ſtitit olim lex ceremonialis. Fuit enim ad- um, vel ad lins me peccatorum,& quia lex habuit umbrã erulæ ſubjicenn verorum bonorum, id eſt, Chriſti in carne 0 AT ATONexhibiti, eatenus etiam perduxit ad Chriſtũ, TII. Cy. Il agnum Dei, quem repræſentabat, tollentem egis quod ery peccata mundi. 4 ur. Porrò, quia regeneratio& renovatio no- ut cocrcenun ſtra non prorſus tollit omnem immundi- tuant neqſii em& peccatum, habet in renatis etiã hunc ulum, ur in eis adhærentem immunditiem, al imperfectionem,& peccati reliquias arguat, Ccetiam coërceat: qua ratione eſt remedium contra Phariſaiſmum, ne renati fiduciam in muis operibus collocent. äiſciplinam II. b Heus utitur miniſterio angelorum, premüstmns in mani eſtanda hominibus voluntate ſua, Gſicut hic lex ordinata dicitur per angelos, dam proplel rn 1.... Sneſc Teus quod ipſum etiam Stephanus affirmat eAct. glone,. cl ta uæ v. 4 3 14 u ciandis rebus ſalutem noſtram concernen- lud Koman, tibus, — acetiam viag 1 7.& Epiſtola ad Hebr. 2. Ita etiam in annun- 160 Commentarius in Epiſt. tibus, eorum opera uſus eſt ſœpius, ſicut gelus definit Danieli tempus naſcituri M ſiæ, Dan. 9. Gabriel annunciat Mariæ vira conceptionem Meſſiæ, Luc.1. Angeli pa er ribus annunciant Nativitatem Chriſti,& 1ee ſurrectionem ejus mulieribus. Angeli bifrhe dent introſpicere in ea, que per miniſtenutzo dau hominibus annu nciantur, 1I. Per. r. bet III. Quod lex homines nõ poſſit cum Da Nöhcle reconciliare, ν⁴ πασο παæν adducere, docssd i hoc, quod populus Judaicus Dei Decalogt'emus promulgantis vocem terribilem ſuſtinete eWan amplius non potuit, ſed per Mediatoré Maau dinm len ſecum agi petiit. Quin viſum illud iesſatan horrendum fuir, ut ipſe mediator Moſeser. aabümm paveſceret& contremiſceret, Hebr I2. Vox eütdm enim legis terribilis conſcientias hominum bb terret,& inſtar mallei corda conterit, jerem. llch 23. Lex iram operatur, Rom. 8. Miniſterium Aadenun dl mortis dicitur, 2. Cor. 3. Qua de cauſa, ut ho- Edſelsm n k 1 mines, propter tran ſgreſſiones A Deo avulſi, un 1 cum ipſo in gratiam redirent, alio mediato- atan re ſancto& ſegregaro à peccatoribus, quihtimisy excelſior cœlis, Hebr. 7.& iple Dominus dent pn oœlo eſſet, opus fuit, ſicut eum populus po- iſani ſtularat à jehova in Horeb, in die congrega i ſunl tionis, ne amplius audiret vocem ejus, nec f ignem illum magnum videret amplius, ne tiall moreretur, Dominus reſpondit: Benè ege- übehl runt in hoc, quod locuti ſunt: Tropheia vheamg uſci- 2mentgrusn unh D. Pauli ad Galatas. 161 5 V. ts gätebo illis, de medio fratrum ſuorum,ſi. bree runnäaleit u,&c. Deut. 18. Is eſt Meſſias, cui dedit vNkelln uens Pater linguam cruditam, ut ſciret lo- ant Nun duiin tempore ſitibundo Verbo, Ja. ſo. Qui unaon ita ut Moſés terret, ſed pacem annun- eſus müͤlierde h. Venite, inquiens, ad me omnes, qui la- ie neucueenporatis& onerati eſtis, ego reficiam vos, munclantur-n Matrh. 11. cap. Is eſt unus ille Mediator inter 3 nominesniiheum& homines, homo Chriſtus Jeſus, *05 ha 15 dedit femetipſum precium redemptio- pulus judaichludis pro omnibus, I. Tim. 2. vocem tenta IV. Deus unus, id eſt, ſemper ſibi ſimilis otuit, cdperkallt ſicut ſcriptum eſt Eſal. 102. Tu idem es: petiit. Qunuk Deus ego ac non mutor, Malach. z. Hinc it, utipſemeinocatio& dona Dei ſunt 3uεεενμένσ„& re⸗ onttemilce tum verbum jehovæ,& omne opus ejus in ibilis conſäinaide, Pſal.zz..„ mallei corum V. Lex& Evangelium non ſunt Aoναe, rarur. nMeſt, non ſe mutuò tollunt, ſed licet ſint do- ℳ ratut, Uh. 1 2Cm.. E 1 dtinæ diverſæ, tamen in ſuo uſu 0 ptimè ſta- tranſgrellan poſſunt. Lex enim arguens peccatum,& dian dcdiren gerrens conſcienrias& maledicens, aliquo modo homines præparat, ut promiſſio gra- Sregito eh ſtie per legem contritis dulceſcat magis. , Hehn A Quamdiu enim homines ſecurè indulgent ssfuit,lene eccatis, promiſſioni gratiæ locus non eſt. valn lurhan tam Chriſtus ad annunciandum manſueris din ürnm millus eſt,& ad alligandum contritos corde, magnum lieE2. G1.Et hoc ipſum indicat Apoſtolus, cùum owinds rhor ſgi Scriptura omnia concluſit ſub peccatum, uod locqtilul 1 L ut ͤ —— 4. ſſſ 16²2 Commentarius in Fpiſt. — Eroeh 2 ex fide ſeſu Chrifli dareturaal tibus. Item: Lex est! Lad o ee dA Chnaht VI. Interim notandum eſt diſcrim gis& Evangelii. Lex vivificare non p quia inf mathf per carné,& naturæh næ corruptæ ſérvatu eſt impoſſibils re non vitam, ſed mortem& mal üei annsnciat Evangelium auten Srom 1 vitæ æternæ, propter Chr. melt grati n5 nandæ creder 1 bus: U Unde habet verba rufm quæ ſalvamur, Mct 11. Eſt potentia Deiadt ni ſh. lutem omni crede nti, KRoman. I. Verbum conciliarionis, 2. C Cor.z. 8. itenee VII. Notandum, quòd Apoſtolus n 8 dicit ſim pliciter: Cadeu,ſepeans 38 ¹ 4 8 mines ſub peccatum, ſed omnia. Qua Emyhalt 1 indicat, quicquidi in homine eſt, ſicut in l mha mundum naſcitur,& quicquid cogttat rele facit ſuis naturalibus viribus, eſſei inhummen 4 & peccato p ollurum. Unde in peccatis con. 1 ceptus& natus dicitur, Pſal. 5l. Omne fi- gmentum cordis ma alum eſt à pueritia, Gen. G. S. Cor homini perzerlansrnſau le, Fer. 77. Ex corde proveni iuntcogitationes malæ, cædes, adulteria, ſtu prasfutta falſa te. ſtimonia,& c. Matth. 1. Senſus Sinans fis micitia adverſus Deum, Rom. 8. Hinc ſcilicet anſern homo abominabilis& contemptibilss bi⸗ eniſ bens ſicut aquam iniquitaté, Fob. 15.&mor.- 4 1 tuus in peccatis à Paulo dicitur Spla 2. C b M 0 Mti db. x fide 1Chn. D. Pauli ad Galatas. 16 3 m X ettdeug 4: cauſa conſequens eſt, hominem ſuis na- erim not aädun turalibus viribus& libero arbitrio ſe ad De- geli. l. laima umerigere c convertere nullo modo poſſe. tur per cnnẽé ae 11 X. Scripturam non eſſe literam mor- rlerratu elm aträut contendunt Pontificii& Schwenck- ledmonenbafeldiani. Cùm enim omnia concludat ſub pec- angelumammd tum, convincens nimirum omnes homi- topter(insdes eſſe peccatores, eosq́; reos ajens, neceſſe bus: vivum ſcripturæ ſermonem eſle, ut Epi- br At un nakolaad Hebr. 4. teſtatur, ajens: Sermo Dei redenti Pual Meflcax,& penetrantior quovis gladio, u- 1 Ch 4 rinq; incidente,& pertingente uſq; ad divi- niun, guü ionem animæ ſimul&ſpit ritus, compagum- .0 lue& medullarum,& diſcretor cogitatio- ene i um& intentionum cordis. Hinc dicirur Aum, limaſe malleus conterens petras,& litera occi- aidin homnch ſens, 2. Cor. 3. Si autem mortua litera eſſet, eirur,& ſurge occideret. Hanc efficaciam habet à Deo, ralibus vi 6 gi in ipſa loquitur, ſicut, quod hic de ſcri- Ulutum. Untei ſptara pronunciat Apoſtolus, id Deo tribuit, us dicitur, iRom. 11. Deus concluſit omnes ſab inetedu- ddis malumcieſlitarem, ut omnium miſcreatur. IX. De diſcrimine Veteris& Novi Te- corde noſens ſtamenti docet eiſolns⸗ his verbis: Ante- adulteria lungaam veniſſet fides, cuſtodiebamur ſub lege, cõ- AMluthp Seli eiaßin cam fidem, quæ erat revelanda. Item: luhes n Amd Voftquam venit fides, non amplius ſub Pæda- nabilis& coli M Eemn. Populus enim V. Teſtamenti ſub dam iniqunchugo legis tenebatur uſq; ad Chriſtum,& in- u5. Daupdiin ßher puerorã ſub Pædagogo erat: Præterea, T 2 quia — „p 44 zmin n eunh 164 Commentarius in Epiſt.— 5. 4 Nlubn. quia lex futurorum bonorum, id eſt, Chuu i robumge ratione carnis, in qua redemp tionis al tanbug peracturus erat, umbram in typis keria 1D4480 rum aliarumq; ceremoniarum ebui im tam claram& expreſam habuit C Chritn turi notitiam, ſicut populus N. Teſtam raen amen eC gehtl habet jam fidem revelatam. UInde comii 4 1 Kaea, ſct dicitur fuiſſé in eam fidem, qua erat euuse d 4 c. Aidi 4. 1 monl ruücc A. Crediatt in eum„ Ttl 7 venturns erar A eench pulus autem Novi Teſtamenti h nberſaaße. 9* 31 dem revelatam. Nam Chriſto in catnes of 1 hibito, paſſo, mortuo, reſuſcitatodm wor ur Lhblku & purgatione peccatorum noſtrorumft fa ad dexteram Patris regnante, habeti pat bo. 88 na promiſſa,& abrogatis ceremoniis legi c ſacrificiis& typis, claram Chriſti notitms* 4 Nam exorto Sole e Juſtitiæ. Evangelioq; pet P eh univerſum mundum publicato, nunc tete- cta facie gloriam Dominiin ſpeculo reptæ. ax enn, ſentantes, ad eandem i imaginem transfor- d mamur, à gloria in gloriam, tanquamà Do- ulen mini ſpi iritu. Hlinc Wetus Teſtamentum m, oun cti, Novum diei comparatur, Aom. z. erir 6 X. Chriſtiani N. Teſtamenti nonlunt ſib wui Pædagogo, id eſt, lege. Præterquam enim 8 qudd liberati ſunt aàlege morali, quoad juli- 3 Kfa ficationem Emaledictionem, etiam àjugo be legum ceremonialium liberi ſunt, lcaſet. dai ac ptum eſt: Non eſtis ſub lege, edlübgaaat dl Kom. 6. Item lex& Prophetæ uſq; ad johan. nem, onl m. ler qualim ,e — Mentanun g D. Pauli d Galatas. 1 65 15 orum bonorhn im eni edi m bemauaem, Matth. II. Interim tamen in lege medi- in qua wientari& ambulare debenr. b at, umbran uaen 1; dtanunm IV. PAaRS CAPITIS Hujus III. „ b eren⸗ 1 er lrhantan„ Onaes enum Eii,Gr. „cut hopalshe Kationem reddir Apoſtolus, cur nec Ju- em teveksum, l dei, nec gentiles amplius lint ſub legis Pæ- eam ien eEgogia, led liberi à circumciſione, à jugo in eum, aunmn lemoniarum legis,& præterea à maledi- Novi Teanan ioné legis. Omnes enim ꝗus filis Dei, ſcilicet un. Nnm Cah udæi& gentes. Indicat autem Apoſtolus, nortuo,tite HumOdo fiant filii Dei, per fidem, quæ eſt hecaterea Chriſtum Jeſum. Quotquot enim Chri- Mrs regu K recipiunt, his dat poteſtatem filios Dei deri, qui ſcilicet credunt in nomen ipſius, 7o- d adrogä n2„. 1. Qui Chriſtus liberavit nos Alegis ju- TPis, duran lzo. in quo Chriſto, ut antitypo, omnes typi Hole juſttinie dimplentur,& nunc abolentur. Præterca undum hubi gocet, quæ ſint media illa, per quæ Chriſtus dam Dommüiaz nos veniat,& nos ejus participes famus. leandem ma Quicunq enim baptiati eſtus, C hriſtum indui- ria in glotum ſis In locum circumciſionis ſucceſſit Bapti- UHinc Vetus ſê- Imus, per quem, tanquam medium, Chriſtus eicompunsad nos venit,& nos illum cum Juſtitia& pu- unN. Telkanriſima obedientia ſua, tanquam munqdiſſi- deſt, lege. ns mam veſtem& ornatum, induimus, quo te- ſuntälegeme guntur omnia peccata noſtra, u in nobis, i alecichonn lo veſtitis, macula nõ ſit. Hic Chriſtus, quem m nalumlbeins äde in Baptiſmo induimus, omnes, interſtiti- don eklblgen tio maceriæ diruto, ex utriſq; Judæis& Fen tlbus ler KeDropteah, L 3 8 4 „ 1 166 Commentarius in Byiſl. tibus unum fecit, ſimultatem per carm ſuam, legem mandatoru m in decretis ſira abrogans, ut duos conderet in ſemeripſo, unum novum hominem, faciens pacem, pheſ.z. Hinc eſt, quod ſubjungit Apoſtoh Non est Fadaus, negq, Græcus, non est ſervunesli queè liber, non esl maſculus& fœæmina. Oa erro! enim vos eſtis unum in Chriſto Feſu, id eſt, daaeal cumeiſi& incircumciſi, ſervi& liberi, na u ſculi& fœminæ, ſine reſ pectu perſonarun en, ſunt unus populus, ſeu unus novush snne per fidem in Chriſto Jeſu. Qudd ſi var ulame ſti, igitur ſemen Abraha eſtis,&7 ſecundumnd. ndh miſſionem hæredes. Colli git ex his, quæ dida na ſunt, omnes in Chriſtum credentes, halt 7,K habita ratione circumciſionis vel præputi- cner conditionis vel ſexus, eſſe ſemen Abraha, punn non ſecundum carné, ſed ſecundum ſdem ani & promiſſionem hæredes, gratiæ ſcllicet& zim vitæ æternæ. Loquitur autem de promiſſio- un ne illa: Ero Deus tuus,& ſominis tui poft te. upto Sicut enim antea oſtenſum eſt, ſemẽè hie coL aiti lectivè intelligitur, de omnibus fidelibus,i 0 ve ſint ex carnali ſemine Abrahæ propagath ppi ſive ſint ex gentibus. Hi ſunc filii Abrabæ,& aa- illorum omnium ratione Abraham mults ha, rum gentium Pater dicitur, cùm dicit Apo- del ſtolus: Quod ſi vos Chriſti eſtis, intelligithoe aädd fieri in Baptiſmo, ubi Chriſtum induimus h per fidem. Fide nam q; Chriſtus ap Prehensa „ Wentwiuin M„ Gal⸗ 1 ecit Gmutarn, D. Pau 12 Ga akas. 167 nancexamneur 3 cuͤm ipſe apprehen dentes le apprehen- luos conder slir,I ſibi inſerit,&i pfi lunt Chriſti, ſunt in nominen n hriſto,& Chriſtus in ipſis,&c. db odlihnn OCICOMNMOUNES PARTTIS h. ce.7u3 enrenn Kna ben I. Eilii Dei non naſcuntur ex ſan guinibus, mumin cnbſ ec; ex voluntate viri, neq; exvoluntate Sen rcumcil em” ſed ex Deo per fidẽ, 5Soh. I. Sicut idip um e, ſine repen he teltatur Apoſtolus: Omnes hlii Dei esſtis pulus, ſen le ſidem, ſine omni esum, AAxs nec habi- Amaratione gentis, cõdirionis vel ſexus. Quot- Chriſto ſelu. Oat,. do ſelu t enim erx ſide ſunt, hi benedicuntur cum f- Ahnaas 9 4 bhrieli Ahbrabamo. Omnes hi unus ſunt in Chri- 441. Colligtanto„omnes Chriſti ſunr, omnes Abrahæ ſe- Chritnapen,& ſecundum promiſſionem hæredes. circumcillonſicur enim Abraham credidit Deo,& hoc el ſerus, etimputatum eſt illi ad Juſtitiam; ita etiam illis n carné, ſedentredentibus in Chriſtum imputatur fides ad gſuſtitiam. Quo argumento retunditur faſtus heveen gloriantium de carnali ex Abra- auus tuus,& nhamo propagatione. Unde Johannes Bapti- cevoſtenluneſta: Ne ſitis, inquit, hac mente, ut dicatis intra itur, de omi Fos ipſos, Patrem habemus Abraham: Dico Alſcmine abſenim vobis, quòd poſſit Deus facere, ut ex ibusHiluslapidibus his ſurgant filii Abrahæ, AMutth. 3. lum ratione zus II. De efficacia& uſu Baptiſmi, quos n6 atantuͤm eſt ſignum gratiæ,& Coſtræ in Chri- Dater dicitut, i” im Elr 1 Slaclso W hpen Cunkihäditurm inſitionis, ſed medium etiam ſalutare, (mo, ubi CurvHuo Chriſtunm induimus, quor quor 4„ ria⸗ dts ſu . n Cutumus: ſicut Apoſtolus diferte p ronunciat. Qui 4 1 bn L 4 locus 8 5 oquiturautem. 8 168 Commentarius in Fpiſt. locus primùm notandus eſt contra Anab ptiſtas, qui negant, infantes eſſe baptizas dos. Si enim nemo extra Ch riſtum ſalas (non enim eſt in alio quoquã ſalus, A. o & proinde nec infantes; oportet illos bensruf zari, ut Chriſtũ in Baptiſmo induant,&patuii ipſum ſalventur. Quod ipſum Servatoruasuem ſter teſtatur, Soh. 3. Niſi quis renatus fueritageang aqua& Spiritu, non poteſt introire in reggzüll cœlorum. Ita Chriſtus dilexit Ecclellam aſll mundavit eam lavacro aquæ in verbo, Ell Itaque niſi parvulorum cœtum, extra heclesinei ſiam relictum, æternæ damnationi immtealad ricorditer& tyrannicè deſtinare velimus esani aqua& Spiritu ordinariè renaſci,& lancro uicen aquæ in verbo lavari, arq; ita in regnum cæ qalij lorum, quod parvulorum eſſe pronunciat laln Chriſtus, introire neceſſe eſt okti Deinde etiam notandus eſt hic locus con. aai tra Bezam& alios, qui non ſoluùmattirmantaallan Bapitſmum eſſe tantùm ſignum gratie, ſed usti etiam contendunt, in Bapriſmo non taum of regenerari& renovari infantes, ſed poſtesit, demum, cùm ad annos diſcretionis peryeryu nerunt, nec de omniũ infantium baprizanetig dorum, ſi ex hac vita diſcedant, ſalute cette b pronunciandum, ſed probabiliter altẽ pe⸗neu randum. Qui haàc ſua erroneà opinionerit- tutem Baptiſmi evacuant,& conſolationem, nobis in eo contra tentariones poſitam, mundt Vvmeniann 1. 4 n notandu e- 1 D. Panh ad Galaia..g 125 egant,ufune 6 munt. Nam luculenta eſt Apoſtoli allertio: nemo enn(Cinh Quicuu bapticati eſtis, Chriſtum indadfiu. tin dioquunis Hinc ſubſumimus Infantes ſunt baptizati: cinfantes;0 an Elgo Chriltum indueruut. Ude quampll. bu in 5 dnn mum infans eſt baptizatus 1 pronũciare poſ- ur. Luc hnn fnus illam Chriſtum induiſſe per hoc ſa- 26,3. Nül ausn utare medium. Si Chriſtum incui Eigote- . dan eneratus eſt,& eX hilio iræ, filius Dei factus untla et Sifilos Deielt⸗Ergopet fem an chei nc 1 ſto Ieſu Filius Dei eſt. Ergo infans credit, pro- AMacro aquu, modulo ſcilicet ætatis ſuæ, ſecundum ope- vulorum cama rationem Spiritus 8. Rurſus, ſi hlius Dei eſt: tetne dum Ergo hæres vitæ æternæ. Unde certum eſt, rannicd etiunt cùm moritur, illum ſalvari, quandoquide m aotdinarierm obicem infantes non ita, ut adulti, ponere lavari,atqyiuin poſſunt. Quæ omnia Adaæuxrlivos cohærent. parrulomumchſ Teſtatur idipſum Apoſtolus, Tit. 3. Salvos dire neceſeck nos fecit per lavacrum regenerationis& re- n notandueht novationis Spiritus S. Et hine nobis inſignis lios, quinonn vonſolatio propolita eſt in Baptifmo, de qua ſetanrim Perrus 1. Speſt. 3. ait: Bapriſmus nos ſalvos ręd- um, in Bau⸗ dit, quo non carnis ſordes abjiciuntur, ſed quo fit, ut bona conſcientia benè reſpon deat apud Deum, per reſurrectionem Jeſu Chriſti,&c. renovati intus 3 ad annos di eomniu inrnl „eun”* 1T ac vita diſcecuss- CAPUT IV. Im, ſed pobäin AKRGuMENTuM ET PARTES IV. „ 4 8 0 hacfin,x., Capitis.—. eracuunsoni. TPrædicat Apoſtolus beneficium Chriſti, all,...... A, Senafe 2 nra cauriar qui nobis à legis jugo liberatis jus adoptionis as- 170 Commentartues in Fpiſt quiſi vit. Deinde, Galatis ab Idololatria Erni“““ ca ad cognitionem veri Dei vocatus, ſwum ſudaiſmum relapſum exprobrat, unde ilun a9 vocare blandiſimis verbis enititur. Terti 9,0 latarum aſſectlionem& ſtadium erga ſe ain . 1 mendat,&o ex hac râtione:los moderatijai3 —. 4. 4)... am h Krringit, quod ita facile adverſariis veritatwasio- res prebeant, Salieniore ab ipſo animo fi ſanfe 8 8*4* 3„ 60 Qual 10, Ca 1 benevolentiam. pſt. Mltrun. . 6 4„ ineſ conditionem udæorum, ſub lepus ſervuuie Ge „„ 5 aA, Chriſtianorum per Chitſtum ab iſta ſerunai u .„ A.—. r liberatorum allégorid Hagar& Saræ, maans n e u Madci z1lli,ſt: At, Ml 11 25/0₰ al libertauss viana cognitionem revocet. un ſe 3 6, 8 8 AMA PARRAPHRASIS I. DARTIS 5 2₰α. 2 1. Dico Vers quamdlu. Quod ſuperiori capite dixerat Dauſus ſu. ſuse dæos in V. Teſtam. olim ſub lege cuſtoduor& ax consluſoös fuiſſé in eam fidem, quæ tevelmmdae ibe rat,& ſub loe tanquam ſub Padagogo fuiſe, naſ id jam alia ſimilitudine docet, ſumptaapu- mi pillis, qui quãdiu minorennes ſub tutoribus dlli ſunt. Dico vero, qaamdin hæra puer eit nihil enta differt à ſervo, licet Dominus ſit omnium, ſcll erC cet bonorum paternoru m, id eſt, pupillusll- cet hæres& Dominus omnium facultatum deil paternarum ſit, tamen quantum ad ulume 3 us Kala adminiſtrarionem bonorũ atrinet, non pius fnl habet poteſtatis in ea, quam ſervus. Sed ſub iii . tuto- Mmeultnuing 9.„„ de Galarnah hn mem den Dann, 4 „7 p um exynahmn, D. Pauli ad Galatas. 171 tutoribus est,& curatoribus, id eſt, Oecono- mis& bonorũ diſpenſaroribus, u, ad tem- nanpusa Patre prefinitum, nempe tempus illud, unas den lumimguod Pater in Teſtamento præſcripſit, vel anem& ſudm ſecundum jura, uſq; ad annum 25. Quemad- — Aium n dac raim amodum autem homo habet ſuas ætates, in- 2 cilk alneſein antiam, pueritiam, adoleſcentiam, virilem alteniore uhasetatem,&c. Ita etiam mundus habet ſuas æ- er beneunknim tates. Qua de re Apoſtolus ſubjicit: a&nos, deorum, ſal auruvn ſemus pueri ſub elementis mundi eramuts, der Chuitam ain ſervitutem redacti. Loquitur Apoſtolus de Joria Hae Judæis qui in Veteri Teſtamento fuerunt mrhwaminſtar puerorum& pupillorum ſub lege, revote quam per elementa mundi intelli git Pau- 1 1, lus, Sa⁵ quibus fuerunt in ſervitutem redadi. Non enim licuit tum Judæis, liberè pro ſuo oderuquam farbitrio vivere, ſed ad legis præſeriptum ob- ſervare dies feſtos, à certis cibis abſtinere,& alios plures ritus obſervare, què fuit illius tẽ- ori capite digen m. olim/shkn 5 18 OblElVafe * hf poris œconomia& diſciplina,& quaſi ſcho- . 114) 3.... nouam 0 in qua tanquam rudimentis& primis ele- 2 10 dgn mentis informabantur, uſque ad adventum Kudt.,... 3 bi Chriſti in carnem, ubi non amplius prima e- iminorenne 3 G Ius prin lementa& rudimenta traduntur, id eſt, ob- uamdiu huui Kuri... 4 ſcurior Chriſti noritia, ſub involucris cere- gni- 3 Daminusſun 8 r„ 11 de ⸗. 3 3 3 ternotum* tio, ſine illis rudimentis, exorto ipſo Sole Ju- ninus omn, e.. s omm ſtitie viget, nec tantùm in uno mundi angu- lo, ut olim, ſed in univerſo orbe terrarum ef- ꝛmen quunnni- u, Afulo Spiritu ſancto opulentè in Eccleſiam nea, Guan 9 4 moniarum, ſed aperta& plana Chriſti co bonotüarinele 172² Commentarius in Epiſt. per orbem ſparlam. Iſti ſervituti Veterislt ſtamenti opponit Apoſtolus conditioma, libertatis Chriſtianoru- in Ne ovo Teſ tm ilius Oeconomiæ tarele ſa eſt. 6† mnus 2 M F. hnm ſ ſuum nfatams exv Saausn fadi⸗ lum u een ge,„Soc. Per plenitudinem intelligit rem 1 ovec incarnationis Filii Dei, in conſilio Deias llb, ſtinatum,& in Propheris expreſſum. Emul, Filii Dei non fit ex ſuperno& definitoſtt corpora ali loco, per viſib ſib iles cœlos inte ram. quæ emiſſio faceret Filium Dei in ſe iim In 3 & mutabilem: ſed aliud non eſt, quam qnt Filius Dei infinitus, ex benep lau Dans ſui, ex incomprehenſibili ſ ſua majeſtate,& luce inacceſſa ſe inclinavit ad rilitatem cor 4 poris noſtri, ut loquitur thanaſius& natu. ram humanam in unitatem perſonæluxas t ſumpfit. Quod indicat Apoſtolus, cumalt 5 fattuam ex muliere, notanter dicit, filium Dei factum ex muliere, primùm, quiaſine siri in ſemine, præter rerum ſeriem, operatione Spiritus ſancti, ex B. virgine Maria Filius Dei natus eſt verus homo. Keſpicit enim ad pri- 44 mam promiſſionem Apoſtolus, demen m.— lieris conteret caput ſorpentis. Deinde, quiadt Græci interpretes annotant)non per male- rem tranſitum fecit, ſed ex muliere cotpus aſſum pfit. Vox mulieris nõ virgini, ſed ſexni 3 V 2 mentuiuin 1 dlam. l tanorüi Noyolrat Me dltus illos llen Pſ6. nir mrlekns eldit Apoſtolus,ſa hlenitudi tenynn I um ex nulensſat enitudinemintl lii Dei, in cnlltans obedientiam, in tota vita, in paſſione& Srophetiseyrln at ex lupenots pervilibilesechn deret FihumDant 1 ſed aliud nontim 1 nitus, ex ben rehenſibil unl P S nmjus adoptionis conſequens effectum, tanquã einclinavitatie9—. ſignum& teſtimoniũ exprimit Paulus, quo- loquitut Atbn in unitatem ieſ indicat pol re, notanterii ere, primim rretum ſetee erB vitginebss .„ domo. Reſgd onem Apolobi un ſnauu Nux res annorantenf fecit, ſcl ciul uultecbni ihn — — I lerrirung 6 ni Apottolu chh D. Pauli ad Galatas. 173 virili tantùm opponitur. Naſciturus enim e- ſſias ex virginèé, ſecundum vaticiniũ, 7. Eece virgo concipiet, c pariet Filiumn. (tum ſub lege; Etat enim ominus legis Filius Dei, ſed factus homo, ſua ſponte propter nos ſe legi ſubjecit, illi lenam& numeris omnibus abſolutã præ- morte,&c. Quo fine? Ut nos, qui ſub lege e- han,& illam implere non poterant, ideoq́; maledicti erant, redimeret, nempe à legis ma- edictione, ſervitute,& jugo legum ceremo- alium, ut adoptionem acciperemus. Abolità enim malédictione, libertatem& jus ado- tionis filiorum Dei nobis impetravit. Hu- ni 8 miam autem eſtis filii(& proinde liberi à legis maleédictione& ſervitute) emiſit Deus Spiri- um Filii ſui, in corda veſtra, clamantem, Abba Pater. Etenim Spiritus Chriſti Filii Dei, e- miſſus in corda fidelium, eſt adoptionis effe- Gtum& reſtimonium. Hic Spiritus, quia eſt Spiritus gratiæ& precum, non tantùm gra- tiam adoptionis in credentibus obſignat, ſed etiam clamat, id eſt, docert illos orare, inter- cedens pro illis, gemitibus inenarrabilibus, Rom. 8. ut ipſo movente clament fideles in precibus ſuis, Abba: quod Hebreęis ſeu Chal- dæis eſt Pater. Et ita preces illæ ſunt teſtimo- nium 174 Commientarius in Epiſl. 1„41. 1 4,9 nium habitantis in fidelibus S piritus fan'9, ... 1 1 1 & ulterius etiam adoptionis, id eſt, pa'9 bet ſpiritui illorum teſtimonium, Da'’” tanquamt en bus coms lant Patrem. Porrò mutatio illa perſona h mæ in ſe ecundam, nem P e, quonideſ filu 4 arguit beneficium illud Chriſti non 14N- 3 R8 5 4 Teſ dæos tantùm, ſed ad omnes fideles„in qal'len 44 1* 6 41 uou cunque ſint populo, pertinere. Hinc laint rurſus mutans numerum infert: liad ja non es ſer vus, ſod filius ſi autem filius, 3, Dei per Chriſti. Voce(ſervus)no n intellat eum, qui peccato ſerviat, ſed qui legi ſerus v3- cogatu r, ſicut in Veteri teſtamento liracits. 6“ At per Chriſtum credentes à ſervitute eunl legum ceremonialium ſunt liberati&r tan- quam filii è poteſtate tutorum exempti ſia ia libertate utuntur. Inde, quòd dicit, omnem fidelem eſſe filium, pergiti nferre pergrada- tionem quandam, ſautem filius& heru, ui- mirum omnium cœleſtium bonorum, per Chriſtum illius tanti beneficiiautoré Muta- rione illa numeri aliud non vult innuere A. 2 3 4. 1 P poſtolus, quàm libertatem iſtam nõtantum ſei 3 ſäpl in genere ad Eccleſiam Chriſti, ſed ad unum- 4 5 mne quemq; credenrium ſpectare.. LOGl COMADUNES PAET n T. Cap. I1. m I. Cum ait Apoſtolus, heredem quamdiu put . D. Pauliad Galatas. 175 3 üütha 36 uer est, eſſe ſuꝰ'mtoribusc cura tori Oussa ocet, du doptionis e apillos naturalibus parétibus orbatos ſuis lorum telmon turoribus& curatoribus ſubjectos eſſe de- mel SCueniin bere,& pertinere etiam ad ipſos quartum Dundus tegeuche preceptum, de honorando patre& matre. Prrô muraolbailnde ante tempus à parentibus vel in Jjure Wentaniuiny 1 4 um illud Cuae II. Rurſus de diſcrimine populi Veteris — ledacd anneitr b N. Teſtamenti, locus proponitur. Quod dulo, perine ſglle ſub jugo legum Motaicarum fuit veluti lervus: hic verò per Chriſtum ab illa ſervi- d tluus.: uma ſture libe ratus eſt. Habet tamen lex moralis Voce((ecaunfuum adhuc uſum in hominibus etiam rena- ttis,ut inillis ratione externi hominis arguat numerumin to lerviat, ſim Veten d peccatum, eosq; cohibeat, ne in ſcelera exX- um credentsit erna ruant, ſicut ſuperiore capite dictũ eſt. nialiumum III. Miſſio Filii Dei argumentum eſt di- reſtate rutormm vinitatis ej 11s. Si enim in hunc mundum miſ- Ir.ladde,qll ſus eſt⸗ neceſſè eſt illum, antequã miſſus eſt, um, pelgtii etitilſe ſicut Joh. I. ſcriptum eſt:In princi- pio erat Verbum,& Deus erat Verbum,&c. m 7 uruffi Et Proverb. 8. jehova poſſedit me principio coleliim iæ ſuæ, ante o pera ſua, ex eo tempore, id eſt, tanibeneiteſab æterno acquiſivit me, pet æternam gene- erialiudnortrationein. A ſeculo principarum habui, à nlibe natem eic principio ante terram, cùm nondum eſſent cleſim voragines ‚formata ſum, id eſt, genita ab æ- nium ſpectar terno, antequam montes fundati eſſent, for- u.MDNMmata ſum, item eram apud eum Jehovam) NCy W ade ad Coloſſ. I. dicitur imago Dei inconſpi- ApoſtlsvEus cui — 1 —— I6 Commentarius in Fpiſt. cui& primogenitus omnis creaturæ. Uh notandum, quòd non dicitur Nbuo X G b eſt, primùm creatus, ne quis cum Arriant De! F ilium Dei primam creaturam ſomniet, ſaruu xotsννκι rimogenitus. Diſtinguit eum ant manifeſte creationem à generatione, urſt de ſententia Apoſtoli, Filium Dei, antequaieni quicquam creatũ eſſet,(ubi ne tempus quſik, dem eximitur) genitum eſſe Filium Dei, um proinde eſſe æternum Dei Filium, unigenk perat tum à Patre, 7ob. i. ſicut etiam. Joh.z. dlciusg it verus Deus& vita æterna. elom I V. Miſſio Filii Dei non eſt facta abin. e, 4 tio mundi, nec humano conſilio, ſed exbes in.- neplacito æterni Patris, ſub plenitudinem euscd temporis, in Prophetis olim ſecundum etet aicd num Dei conſilium præfiniti. Ita enim ptæ- ſiur- dixerant ſancti Dei homines, Meſſiiin hunc an mundum naſciturum, ablato ſceptros ſudu ium Geneſ. 49. ſub quarta Monarchia, Daniel:2. Ne elapſis 70. hebdomadibus, ab exituſermo. p nis, de reducendo populo ex captivitate,& iaei reædificandis Hieroſolymis, Daniel,. ſtan. i. te adhuc ſecundo tem plo, Hagg. 2·& oppi- rh do Bethlehem, Miche« 5. Sicut hiſce circum. iE ſtantiis Prophetæ definierãt tempusadyen. u tus Meſſiæ: Ita etiam ſub plenitudinè iſlis d temporis miſſus eſt in hunc mundum, tap- ele pareat jeſum noſtrum Nazarenum, quemm fus nos Meſſiam& Salvatorem mundi confte- e mul, — 4 ninh 1 D. Pauli ad Galatas. 177 F nite dpur eſſe ſignaculum omnium Prophera- Krum. n nees V. De myſterio unionis perſonalis dua- mogeni urum naturarum in una Chriſti perſona. Non oenlän Di nim tantum homo eſt Chriſtus, ſed& Fi- tionem ägenen us Dei, verus Deus, factus ex muliere, ſine ol„Füum dai grili ſemine:unde filius virginis dicitur E/. tü ellet, diun Id eſt ex ipſa mulieris B. Virginis fubſtan- genitum Läss aſſumpſit humanam naturã, S piritus ſan- kernum heiklan ioperatione ſanctificatam& mundatam. brxlicut etimatq; ita Filius Dei factus eſt verus& perfe- vitaxterm. us hom o, conſtans animà rationali& cor- Filii Dei nonsupore„ X præterea ſanctus& impollutus, humanocanirepr. 7. Non autem Filius Dei& filius mu- ni Dattis, ſi’meris eſt alter& alter, ſed unus Chriſtus eſt opl ers olninperfectus Deus& perfectus homo. Multæ lium pretmi hig itur hæreſes hoc brevi aphoriſmo refel- Dei hominesſluntur. Primùm Ariani negantes Chriſtum turum, abluleffeverum DeumE ſicut paulò antè oſtenſum uarta lMomm deft. Secundò Neſtoriani, negantes Mariam Morna Cibb elle geolonoy, id eſt, Deiparã, vel Dei matrem. ndop opu daQuia enim Filius Dei factus exmuliere Er- erkc nSdgo Filius Dei eſt mulieris filius. Unde illa Dierolo 1 Aater Domini dicitur ab Eliſabetha, Luc. 1. dotemp d u. ertièò Eutychiani, qui poſt unionem dixe- Alich 4 i runt unam eſſe in Chriſto naruram. Factus T detnnin eſt enim Filius Dei ex muliere, non conver- etumſibiis tone Deitatis in carnem, ſed aſſumptione Jäcdt.. t eſtin hancmde umaniratis in Deum. Eſt homoille verus, — — Aal, 15.„.. noſtrum 4 u&e Verus Filius Dei, àoννρητο, id eſt, incon- cHalraole- M fusè. 178 Commentarius in Epiſ. fusè. Quartò, Valentiniani, qui carnèẽ( aa ſti nugati ſunt deportatam eſſe è cœlo,i uterum virginis, tanquã per canalem.( trà Paulus manifeſtè dicit, Filiũ Dei fachn ex muliere, id eſt, exi pſius ſubſtantid, ſa b eriam angelus ait: Sanctum, quod ex bhaſe ſcetur, Filius Altiſſimi vocabitur„Lut Quintò, Qui unionem perſonalem des niunt tantùm ſuſtentatione tali humanen turæ in loco, ut à Filio Dei dependeat. ſiſtit unionis perſonalis I enim in eo conl ſterium, quod tantùm caro illa ſuſtentu 1 X& conſervatur in loco à Filio Dei, tunc an e illa per ſe erit perſona, quæ non ſecusacnst conſervatur. At longè arctioré unionisde rum naturarum in Chriſto,& magis enmis rationem deſignat Apoſtolus, dum plam2 Dei Filium dicit factum ex muliere Quæ A.ea poſtolica ſententia indicat, carnem ilammm ias primo aſſumptionis momentoin Deumat.* ſumptam, ut Athanaſius loquitur, utin peta ſona Filii Dei A.λ‿2.ασφφσνε, id eſt, indiſtantet 77 wodo 3 eota M ſuam ſubfiſtentiam habeat, qua tatione ou mnium aliorum hominum naturam tranti greditur, tranſſata, ur Cyrillus ait, in cond. tionem aſſumentis eam. eu VI. Filium Dei factum ex muliere, non tantùm paſſiva ſua obedientia, ſed etiam a- iu ctiva pro nobis ſatisfeciſſe,& nos, qui luble⸗ 1 2 8 8 ge erant, redemilſe, docet Apoſtolus, cum dicit:“ mmentuniunn 3 b.. 1„,— „Valen trinea D. Pauli ad Galatas. 197 nt deporrnameh, icit:Factum ſub lege. Phraſis enim illa, Sab nis, tanquitaage ſe, ſignificat non tantuùm ſub legis ma- anife te dict niedicto, ſed etiam ſub legis obedientia eſſe, V. U.. ⸗.,12. d ett, exiplmdht tapparet ex V. z1. hujus capitis. Filius enim d... Sait: Handun Dei factus homo, non ſui cauſa erat obſtri- s s Altiſſimi r us ad legis obedientiam, ſiquidẽ ipſe Do- lunionen nkinus legis eſſet, qui aliis im ponendi legem — teſtatem habebat. Itaq; noſtri cauſa factus ſub lege, in tota ſua vita,& in ſe etiam re- luſtentaronen i n,, epit maledictionem legis, ut nos ſub leg nüttit unionöna Picmaledictioner Bs⸗ 86 1 ut à Filio Dathn mnen eneonktituros, qui illam implere non poterant, Lin locoaJihi eod; maledictionis rei erant, à maledicto egis redimerer,& nosabolita maledictione bertona, Undoptionem acciperemus. Hæcutraq; obe- Atlonge Annſientia, ſicut fuit indebita,& ab infinita per- m in Chrilaindna dependit, ita ſufficiens fuit ad placan- Lnat Apolob lum iratum Deum, plenamꝗ; infinitæ& di- iit factumenn ſinæ Juſtitiæ pro peccatis noſtris ſatisfactio- entia indien cnem præſtandam. UInde Apoſtolus affirmat tionis monesKom. 5. unius obedientia juſti conſtituuntur thanaſissbsſmulti.. d VII. De certitudine adoptionis& ſalu- ariam haben ſs noſtræ, quam indubitatò deprehendi- um homiammſmus ex ſpiritu arthabone ſalutis noſtræ. Hata, ut unuo nobis adoptio tanquam certiſſimo pi- entisemmn noreobſignatur. At de arrhabone ſpiritu Dei fadumaaxipfius motibus certi ſumus, nimirum ex nobedennprecibus& gemitibus in enarrabilibus, quòd Erfeeileiſ pſe clamat in nobis, id eſt, facit ut clame- nille, docerann mus, Abba Fater. Atg. ita perhibet ſbieida 1 3 noſtro 1 — — — 180 Commentarius in Epiſt. noſtro teſtimonium, quòd ſimus flihi Rom. 8. Cùm alias ſine illo ſpiritu, quida turi ſimus, neſciamus, imò nemo pofli i re Dominum jeſum, niſi per 8 piritum 1 ctum, I. Cor. 12, qui ideò ſpiritus gratiæ ans cum dicitur Zach. 12². Qui itaq; de grauii & ſalute dubitandum docent, hi Deũ& ritum ejus mendacii arguunt, cùm con ſpiritus teſtetur, quòd ſpiritus ſit verita Johan.. 3 II X. De ſacroſancto Trinitatis myſt 13 teſtimonium luculentum ſuppedisat 1 H ctus, ſicut in hujus ſanctæ Trinitatis conlube z ſtantialis virtute baptizamur. Quæ Trinit eriam manifeſtis ſeſe apparitionibus but. feckt.*² INX. De proceſſione Spiritus ſancti f lio. Dicitur enim hic Spiritus Filii, cut: onis procedit à Filio. Nam quemadmodum opir ritus Patris dicitur, quiaà Patre procedi 1 han. j. Ita filii ſpiritus dicitur, quia Eilonn ccdit mmentviung, D. Pauli ad Galatas. 181 monium, qa lsdit. Unde ſpiritus oris filii& labiorum e- n dlüs lune llo ſmis dicitur, Ba⁵ 33. Sfu. II. 2.T heſſ.2. ſumpta ſi eelcianusindnenailicudine à Ipiritu humano, qui ex ore ho- mnſelum, ni mazinis efflatur& procedit. Et ita,licet pror- 1r qulidedpnunts ineffabili& inſcrutabili ratione, Ipira- Zach.l Lün ar Spiritus ſanctus non minus AF llio quam ditandum doen Patre. mendaci arur, X. De gloria& excellentia fideliũ quod erur, qudch prinli Dei dicuntur. Quid Eniin gloriofins 8 ellentius: quam Filiũffumini Dei&fratré Lcrofindonntiflimi„& naturalis illius Filii nominari; n luculentuntAux autem eſt inter Deum& hominẽ crea- donementum, exqh heceao inchuinatam hrobor rinitaris me Quod itac; Deus in tantam dignitatem 1324 os miſeros homines extulit, næ hoc omni- id eſt Deusakt. g 4 ece us linguis jneffabile beneficium eſt. Si Rex utiale m flüun luiſpiam hujus ſeculi bubulcum adoptaret 4. orisin bunen nFilium& regni hæredem, quis non ſum- ieam Anten lam bonitatem illius admiraretur? At Rex ſui in cmuum tegum,& Dominus dominantium nos ho- terillum ulus ines èluro peccatorum cvehit in tantum zeſt Paterf ler aſtigium. Quod beneficium Johannes præ- hujus ſanctels licat Job. I. Quotquot autẽ receperunt eum, tute baptian is dedit poteſtatem filios Dei fieri, qui cre- feltis ſeſe Meiſdunt in nomen ejus. Neque verò nos nudo antum illo ritulo exornat Spiritus ſanctus: ocelllone ſiſed ipſum etiam jus filiorum,& hereditatem nim lic yrnhſomnium cœleſtium bonorũ nobis tribuit, lio. Namqurusiſteſte Apoſtolo: Si filius& hæres per Chri- lctnnquuilaftum. Unde rurſus 7 han. ait I. Epiſt. 3. Videte M 3 qua- — —— — — 5 — — — 4 ſpititus dicituse 182 Commentarius in Epiſl. qualem charitatem dedit nobis Dater und pbi Dei nominemur. Et mox: Chariſſimim e filii Dei ſum us,& nondum apparuitid, u futuri ſumus. Scimus autem, quod ſapna ruerit, ſimiles ei erim us, quoniamy mus eum, ſicuti eſt. Quum itaq; tanto honasian d exornemus, ut ſimus irreprehenfibiles Kelore ſinceri filii Dei, incul pati in medio nationis-ne pravæ& perverſæ, Philip.zc inter quos gler- deamus, veluti luminaria in mundo. ſetmo- dg nem vitæ prætendentes. nds II. PARS CAp. IV. ehr Sed tunc quidem i?norautes Deum eyt een Poſtquam Paulus de Jud æorum ſerrituteiſ ſub lege diſſeruit, nunc& de Galatuum ſer- al vitute ſubjicit, oſtendensi plos interea tem- im pPoris ſub turpi ſervitute, id eſt, ſub idolola- end tria fuiſſe. Sedtunc quidem, cùum Judeæi ſud. ſervitute legis eſſent, jignorante Deum ſtrvis batis iis, qui naturd non ſant Dii. Indicat Ge 7 latas, ignaros veri Dei, idololatriæ deditos 3 fuiſſe. Quod dicit illos Fſêr viüſſe illis, qui naué ag rà Dii non ſunt, eo opponit vocem, naturao- 34 pinioni, innuens illos opinatos fuiſſe he n eſſe, qui tamen Dii verè non fuerint, u W Sol, Luna, li Snasapidesargeutum aufieg — — — — d — — — — Qmeutuiun 5 tetem dectneli D. Pauli ad Galatas. 183 mur EtmarAb häc fœda ſervitute liberati,& per prædi- 3,& nondum tationem Evan gelii in felicem ſtatum tranſ- Kcimusannen lari ſunt, è quo tamen rurſus in aliam ſervi- S el erimas, u tem nem pe ad Judaiſmmum cum jactura ſa⸗ uti etumm utis ſuæ relabantur. Nanc auiem, inquit, us ſit benignul“ne cognoveritis Deum, imò potius coghiti ſitis erit, cacng 9 Deo, quomodo con vertimini rurſus ad inſirma neſtemus, e 1 gena mundi elemenmn, quibus prorſus ab in- nitae heii ſ teor⸗ ſer vire vultuis quaſi dicat: Indignum eſt ut(mas trnaße ablurdum prorſus; vos è turpi ſervitute i ei,ineulprin olorum per Evangelium ad veri Dei cogni- erſe, Ph onem vocatos nunc ad aliam ſe rvitutem, d luminaun. ſudaiſmum ſcilicet relabi, imò res multo deuude Nindignior eſt, quàm ſi Judæi cura tutelari Pg Cn emiſſi per Chriſtum ‚ſub illa tamen manere LARS CHvelint, ut cui aſſueverunt ab initio. Quod au- iden tenumutem illos potius cognitos à Deo, quam cogno- Daulus de ſuumtviſſe Deum, ait, eo docet, illos Deum verè co- uit, nunck gnoſcere non poruiſſe, niſi ipſe per verbum „oſtendemi aum eis innotuiſſet,& dediſſet ſpiritum ſa- i ſerviture, ic pientiæ& revelationis per agnitionem ſui, dtunc quiuen, Epheſ.l. geſſent,„m. Per infirma& egena mundi elementa,intel- aturd nun un ligit ceremonias Moſaicas, ſicut paulò poèſt veri Dei ui interpretatut, quæ ideò infirma& egena vo- lcit llseuf cat quia extra Chriſtum per ſe conſcientias neo opponinss emundare( Hebr..& ſalvare non pollunt. Mns llos oyiunt Unde etianm.£ ½Q‿Q 2, ev, 29 2Acdeh2s,duia ſa- Direnmukn lutem per ſe non conferebant, abolitæ ſunt, 2 libsuanns Hebr. 7. Præterea, quia hæ cum Evangelio na aplcehn M 4 con- — — 184 Commentarius in Epiſt. conjunctæ faciunt Chriſtum ejusquema v tum inefficax& inſufficiens ad ſalutem. 4 que indignum eſt, ſemelper Evangeliumhb, veram Dei cognitionem vocaros, ad illaclese menta infirma recurrere,& de novo rrsoöde illis ſervire, quod aliud non eſt, quàm duism in inclyta aliqua ſchola benè profeciſſet, Kati inſignem cognitionem ſibi com u poſtea ad ſcholam Al phabetariorum reeut reret,& de novo initium diſcendi facetet tcdc Quid verò ſit, infirmis& egenis mundicdlesanut mentis ſervire, docet Paulus ita ſubjungen 10 Dies obſer vatus,& menſos, e? tempora,& anm nimirum ex præſcripto legum Moſaicaum 1 Loquitur enim de feſtis Judæ orum, jejunts gür Neomeniis, anno remiſſionis„Jubilæo,&c. Di At quid, dicas, periculi hoc habet: Dun. enn mum ſanè, timeo,(inquit Apoſtolus)vobu, er, id eſt, ſaluti veſtræ, ne Fruſtra erga rulabors. suan verim, id eſt, ne omnes labores vocationis ans Apoſtolicæ apud vos inanes ſumpſerim ne am fruſtra me prædicando,& Chriſtam vodis bis inculcando apud vos fatigaverim. Qui enim ii- cum Chriſti Evangelio Judaiſmum comm nme ſcent, illis Chriſtus factus eſt inutilis cumin ia ipſo ſolo, nec ulla re alia ſalus homikhe 8 conſtet. Qua de cauſa humaniſſimis verbis m illos revocat eò, unde exciderunt: Eſtoteſtus 4 Te hunZae ee eo ean ſuns veeeen rogo veos. Quibus Verbis ſingulare 1 amentanin, ung dunt Ch 4 b D. Pauli ad Galatas. 185 l d pn 0* & alifeinn i ſui in Galatas propenſionem declarat, quaſt 8 dicat. Ego animo erga Vos ſum candido& be- A... rnitionemſoan nevolo, qui veſtram lalutem ex animo ſitio: arecurrere 1 Eſtote vos etiam ſeer gaia eſ,Ohrimn quæq́; 9 z4 vobi deête, rogo vos, datèe petl- nod aliudnoneha vobis de me perſuadète; rogo vos, ate b n(hohke uonj meæ locum. Non enim Apoctoha he. nitiomen ufr vult ſicut Galatæ, id eſt Tdailinoſe ach lam Alohus ancere; ſed vult ſuam erga ipſos affectionem Aphademm deggonſtrare,& ſimilem ab ipſis erga ſe te ovo initiun danerih quo obtento, admonitionibus ejus ſa- inkrmis&eaan lutaribus facilè daturi fint locum. „ docet Paulodh LIOGCIL COMNUNES PAARTTS EmenſesomnG II. Cap. IV. reſcriptoleamt I. Deidololatria Ethnicorum, quod iis, n de feltisjuiu, qui natura, id eſt, verè Dii non ſunt, tanquam lon Diis fervierunt. Etſi enim multi ſunt, qui di- nno remilſionbi s, peticuli lai cuntur Dii in mundo, id eſt, etſi multi non — zeo,(inquit à verè, ſed opinione hominum Dii ſunt, no- eſtræ, ne fuuftas bis tamen unus Deus eſt, 1I. Cor. 8. is eſt Deus ater, Filius&Spiritus ſanctus, præter quem unum Deum alius non eſt. Magna itaq; cæ- citas eſt gentilium, pro Creatore creaturis ſervientium& populum Deorum, ut Na- zianzenus loquitur, fingentium. Quum au- tem æternam Dei potentiam& divinitatem ex operibus cognoverint,& tamen ipſum ut Deum non glorificaverint,& gloriam im- ne omnes bde Sud vosinanesl 1 ædicando,& rriſtus factus ess cc ulla te auer a de caufi lumE— 1— e 6 ungecctm mortalis Dei mutarint per imaginem non * 1— 1... ec un ſolùm ad mortalis hominis fimilirudinem 94 Im fatnan. 7. na& Soſ An efictam, ſed etiam volatilium,& quadrupe- — 5 b uibus velbi l b M dum, 186 Commentariur in Byiſt. dum,& reptilium, inexcuſabiles ſunt, ¹¹ man. l. len. II. Tum demum nos recke cognoſcas bibe tur Apoſtolus illa ſua correctione, qua Gibte vocat,& Sp. ſuo S. diſcuſſis ignorantiæ te. uiei nebris mentes noſtras illuminat, ut iplumg&e lum veram ſalutis viam, quæ Chriſtus eſt, aguo- dmn ſcamus. Sic namꝗ; Deus cognoſcit nos, qui- M do facit, ut nos ipſum cognoſcamus, id eſt un- quando Deus Domini noſtri jelu Chriſti, in Pater gloriæ, dat nobis ſpiritum ſapientiæ u & revelationis peragnitionem ſubillumina- ij tos oculos mentis noſtræ, ut ſciamus quæſit D ſpes, ad quam ille nos vocavit. Quo ſenſu et e,, iam loquitur 1. Cor. 8. Si quis diligit Deum, sc hic cognitus eſt aß eo,& 1. Cor. 13. Nunc co- ſäl gnoſco ex parte, tunc verò cognoſcam, ſicut d. & cognitus ſum. Præterea cognitio illa Dei le qua nos cognoſcit, Hebræa conſuetudine m etiam ſignificat approbationem, unde tum net demum ab ipſo cognoſcimur, quando iyſe an Plo cos nos umenta, de 1njuinn D. Pauli ad Galatas. 187 inos adoptat in filios& hæredes vite æterne. demum nnsh. 1II. Norandum. quomodo ceremoniæ 0:bipldc u legis à Deo ipſo per Mofen olim inſtituræ, sillz ſmacouan n mc dicantur infirma& cJena mundi ele- „ ncen n menta. Non autem infirma& egena funt ra- 44 4 am tione divinæ ordinationis, ita namq; umbtã os eummnhabuerunt futurorum bonorum,& typicè mtel genäunän Chriſtum præfigurarunt; Præterea per cir- myſtertvinlat cumciſionem, ſacrificia aliasq; ceremonias cogitädumquan legis, Dominus etiam tanquam per ſalutaria uam ex nobüpfa media efficax fuit in Veteri Teſtamento,& tema Deo qund ſalutem in ſanctis operatus eſt. Infirma au- per prædieaim tem ſunt& egena elementa fuerunt, etiam uuo§. diſcuſſ ter in veteri populo ante Chriſtum exhibitum, noſtrasilumaa quando ipſis per ſe ex opere operato effica- riam, qur Cut ciam& meritum ſalutis adſcripſerunt, cùm mq; heuscogis ſine fide& pœnitentia homines illis uteren- siplum cogu tur, qua ratione tanquam abominationem, Domuni nolil facrificia, Neomenias& alios ritus, Domi- dat nobis hins nus deteſtatur Eſa. I. Micheæ 6. Amos 5.& peragnitiona lelus. de;. drisnofrau einde jam Chriſto in carne manifeſta- le nosvocip ko⸗ quando cum opinione neceſſitatis, cul⸗ 3 Fiquis tus& meriti retinentur& urgentur, tanquã 4 ſaß eo KGA ad ſalutem neceſſariæ. Ita enim Epiſtola „ 0-. p 1 e tunc veròcie tiliam, lnercuadl —άᷣ³ Hebr.. ait: σ Aοd eues 2 Aνοevso abolitas, Drrreraaps Inde verò contra Pontificios rectè colligi- m. Ick 3..—. 3... 2*. 0 m. heha mus: ſi illæ ceremoniæ, quæ divinitùs inſti- AIir. 8 olclt; uuma tutæ fuorunt, infirma& egena mundi ele- appronn menta, quinimò cum periculo ſalutis, ſi opi- cognoccimli, 5 4. —10( 5 1110 / 188 Commentarius in Fpiſt. nio neceſſitatis cultus& meriti accedat, ſurpantur, ſicut Paulus teſtatur Galatis, N meo vobis, ne fruſtra in vobis laboraverim Quantò magis traditiones hominum,& 11 remoniæ ſine mandato, im& contra manss he tum Dei in Eccleſiam invectæ, ut ſunt apus r Pontificios Miſſa, aqua luſtralis, cultas ima. 3 ginum, peregrinationes ad ſepulchra ſandas hu rum,&c. cum idololatria, ſuperſtitione, opi 3 nione cultus& meriti factæ, infirma& ege. na mundi elementa ſunt, quin potius corm 4 Deo abominario, de quibus jeodncaeas 5½ Dominus ait Matr.. Fruſtra me colunt du- Etrinis, quæ ſunt mandata hominum. IV. Cum Apoſtolus Galaras objurger quod dies obſervent,& tempora,& annos „ ¹ ra p. 0 1 ger & menſes: Quæritur: An omnis temporum obſervario Chriſtianis ſit interdicta Adqui quæſtionem reſpondetur: Cùm eus èolem an &Lunam creaverit hoc fine, ut ſint homini- 1 bus in ſigna& tempora, Geneſ. 1. Neceſſatid an ſequitur, non omnium temporum obletya- tionem populo Dei prohibitã. Habet enim uſum phyſicum, quòd Sol& Luna certo ſuo 1 curſu diſtinguunt annos& anni pattes, ver, ian æſtatem, autumnum, hyemem, menſes, dies a qui Phyſicus uſus non eſt prohibitus, qumm i hæc obſervatio temporum etiam in medi- u cina ſuum uſum habet: prohibita tameneſt in ſuperſtitioſa temporum obſervatio⸗ quba- 1 2 ommentanuin atis cultus A dern D. Pauli ad Galatas. 189 lcut baulustetan, dam Aſtrologis uſitata, qui ex inſpectione& netruſteain ch conſideratione curſus,& poſitus fiderum gis traditlonesan kempeſtates,& ex innotatione horoſcopi e mandato inden hominibus in certos dies,& momẽéta, even- cclettam imede u tus in vita ipſorum futuros pronunciant, un- Aliſa aqualuttrbe de ſuperſtirio, metus„‚diflidentia Ethnica in . 5 mentibus eorum plantantur;, ſicut Eſa. 47. .. 15 arin ationesadlſepah 11 Dominus illam ſuperſtitioſam temporum idololatrin ſugett obſervationẽé redarguit in Babyloniis: Stent, Cee & meErltitacte un 8½ RrA ememaluntquna 4 3 re Fulun 1 faciunt menſes ab iis duæ futura ſunt ſu- un mankehn Perte: Ecce tanquam ſtipulæ ignis combu- Anoſtolus crcos-non liberabunt animà ſuam de ma- nu flammæ. Deinde obſervatio temporum lervent, Ktenu in Chronologiis,& vita civili utilis& neceſ- uxnut: Anom ſaria eſt. Præterea in Eccleſia eriam, quoad hriſtianisſtin genus necellaria ſunt certatemp ora, ad cele- el pondetur(i brandos conventus publicos, ad prædicatio- averit hoclnen nem verbi Dei,& diſpenſarionem Ssacramẽ- tempor Ga torum licet quoad ſpeciem liberè his tem- omnium tema poribus& diebus feſtis uratur Eccleſia, nec ad certos dies alligata ſit. Übi tamen hoc at- lo Deiptohii’ im, quòd Sol tendendum, quia in Eccleſia omnia fecun- vunt annoséess dum ſanctionem Apoſtolicam, I.(or. 14. fieri mnum Hfemeu debent ordine& decenter, non temerè ce- Ulus non cius remoniæ& feſta publicè abſq; ſuperſtitione rio tempofum i recepra violanda ſunt,& qui temerè ea con- m labet muuin temnunt, illi in Deum ordinis autorem,& enponm dhknnt confuſionis oſorem peccant. Deniq;, quod Apo- 190 Commentarius in Epiſt. Apoſtolus metuit Galatis obſervãtibus qn tempora,& menſes,& annos, hæc cauſac quia ea tanquam ad ſalutem neceſſaria ur bant,& ſalutis fiduciam in illorum obſenae tione ponebant„‚qua ratione non proculadeen idololatria aberant. Liberos autem eſſeadp hac, ſecundum legem, obſervatione teinpspict rum Chriſtianos, docet Paulus ad Coloſz.n. nol quiens: Ne quis vos judicet in cibo autem tu, aut in parte diei feſti, aut novilunii, at Kud 3..1 7 3 1 Sabbathor um, quæ ſunt umbra rerum futu. ap rarutn, corpus autem Chriſti. b ecn III. PARS CADITIS IV. Dein Nihil me læſtitis. zelo Exprobravit Apoſtolus Galatis ab idolo 45 latria Ethnica ad vivum Deum converſis ui 8* ad Judaiſmum relapſum, unde eos humanit ine ſimis verbis revocare conatus eſt. Exprobra. III tionem illam mirtigat, comm endans erga ſe ſum illorum ſingularem amorem, quam tanen iun commendationem eò dirigit, utipſorumin f audiendis,& perditè ſectandis Pfeudoapo- int ſtolis facilitatem perſtrin gat: Mhul me leſt. i9 ſtu;, id eſt, nulla inſuria me affeciſtis, nec ul- ſn lam mihi male vobis volendi cauſam dedii. 4 ſtis, quin potius omnem benevolentiam in mihi exhibuiſtis, cujus rei fubjicit rationem, i predicans ſummum illorum erga ſe ſtudium 11 & amorem. n Noſtus autem, quod per infirmitautem edau- 7 93. Lelids nmentun„, v. h umhhi D. Pauli ad Galatas. 191 etuit Galaid ddſe, eep ee een, nue. nenſes Kannm Teliaverim Vobis prius, G 12 nenen, 94= amadſluten 13 in carne meaonon etis Sne, nég, reſpui- 1 äncaminlin ſr uibus verbis loquitut de. ua apuc Ga ae, mnn lnnſatas converſatione„ quoad externam ſpe- ienciem, humili& contempta, qua tamen infir- fepem de mitare ejus non ſint offen ſi, nec tentationes ddſermejus in carne, id eſt, varias Judæorum alio- docet Paulwalru mq́; Evangelii hoſtium& perſecutorũ ve. uis vos ſuäiceni xariones, contem ptum,&alias corporales& ediei feiti, aut uſ irituales tentationes, quas 2. Cor. I1.& 12. ur tintunbancapiribus recenſet plenius, ſint aſpernati, vautem Chrih, mec reſſ puerint, quin potius, inquit, ut angelum ARS C 4rDei me excepiſtis, id eſt, tanquam legatum è NVihilme lin. cœlo ad vos demiſſum, ut Chriſtum eſum, t Apoſtolus Cu duod amplius eſt. 1 1. adrirum Dema Quod autem ſe ab ipſis, ut Chriſtum Je- relaplum, unde ſum exceptum, prædicat, non ſibi ab ipſis di- „ocare couma vinum, qui ſoli Chriſto debetur, honorem& aitigat cumm cultum exhibitũ intelligit. Illum enim neu- ren amon tiquam acceptaſſet ſervus Chriſti, ſed ſicut Lyſtris fecerat, à ſe propulſaſſet: Verum ra- nem e dtg ſtione miniſterii,& legationis Apoſtolicæ, ſe erdite ſc ut ipſum Dominum, à quo miſſus fuerat, ab 4 berkeinge hpſi exceptum indicat. Quæ igitur beatitu- lain ura merh do vestra, ſcilicet erat? Id eſt: Quàm felices evobis mohn& beati tum vos Galatæ paſſim omnium o- ins omnen itre predicabamini, ob veſtrum in amplecten- da Evangelii veritate zelum? Er ut ſummam illorum„& pene incredibilem affectionem, 1& ſtudium Galatarum laudibus extollat, ad- b dit: erant. Liderosa — as cuſus eeibthe mumlloumeg „enuhih n. luue/ ehn 192 Commentarius in Fpiſf. dit: Tæſtimonium reddo vobis, quod ſijian tuiſſet, oculos veſtros effoſſo⸗ dediſſetus mihnn tationem verò voluntatis in ipſis modera'u tedarguit. ag, enimicus veſter fatus uma ra loquens vobis? quaſi dicat: Annd idedaak no& hoſtili erga me animo facti eſtis ouochsd vobis veritatem Evangelii annuncio,& utm he eädem perſtetis, vos adhortor? Porr huſt rei culpã transfert in Pſeudoapoftolos N verſo in i pſos zelo flagrantes„ut à vellas ieh te Evan gelii eos abducant, amluunt Vor nol and benè, ſéd excludere vos Volunt, ut ipſor æmub- nul mini. Forma loquendi ſum pta eſt à Zelor tor pia perverſà eorum adulatorum, qui ina ari lis, ſui ventris& commodi cauſa, Domunas am & Principes ſuos ita perditè amant, ut aliès un juxta ſe ferre nolimt td excludant, ut ipiſo- enn li ſe paſcant. Illorum ſimiles eſſe qictt Deu- an doapoſtolos, qui Galatas perditè ament,& i non cum ipſorum bono, ſed ut ipſos à veris an Apoſtolis, imò ab ipſo Chriſto excludant,& uſd ſibi ſolis addictos faciant, ſicut ait: Excludere an! Vos volunt, ut ipſôs æmulemini, id eſt, ut ipſos Bꝗ- amore proſequamini. M Contra autem alium bonum& pium ze. ay lum ab ipſis requirit inſigni ſententià, Boni iu inquiens, est æmulari, id eſt, zelum habere& in ardentem amorem in re bona,&æ non adum- iit pius tantum, dum præſens apud vos ſum ſed ſem- a per& conſtanter, quaſi dicat: Initio cumvo- 11 pis umenttriuin nium nabonn D. Pauli ad Galatas. 193 7unhs zz. enrefiſua übis Evangelium annunciarem, bono& lau- d volunacz dabili zelo, feruentiq́; amore Evangelii fla- uan uſlgtabatis, ſed cùm à vobis diſceſſi, paulò poſt 7* 1 Deer dn.„.. augſ d aſc zelus ille cœpit frigere. Atq; ita levitatem& 9 nmznconſtantiam illorum, non obſcurè per- 5 dns mwotüſſtringit em Evangen„,„„„ e imm LOC COMDU NES PARTIS dus vos adhorer III. Cap. I E. Stert in Pleuim J. Rurſus ſingularis moderatio Apoſtoli f 8 zelo fagrun nredarguendis Galatis obſervanda eſt. Ne os adäucan mnenim Galatas illà à Chriſtianiſmo ad Judai- uderè don wlum aſmum relapſus exprobratione offenderer,& loquendi luna prorſus Aſe alienaret, mirificè illam cõmen- dorum adulatom datione ſingularis& ſummæ affectionis eo- & commodarum erga ſe temperat, ut omninò Apoſto- ſuos ita pecditm lum ipſis optimè velle,& nihil niſi ſalutem nolint ſedexuteorum ſitire, perſuaſum habeant. Exemplũ Illorum fimisthoc miniſtris verbi imitandum eſt, ut ita ſuas qui Galtsſttedargutiones& exhortationes moderen- rum bono, ect tur, ne auditorum animi nimium exulceren- dabipſo Cu5l tur, ſêd potius aliud nihil„quàm ſuam ſalu· os faciant atein&ædificationem quæri intelligant. Hoc eſt, quod Apoſtolus ait: Seryvum Domini no oportere pugnare, ſed placidum eſſe erga o- mnes, propenſum ad docendum, cum man- ſuetudine tolerantem malos, erudienté eos, qui obſiſtunt, ſi quando det illis Deus pœni- utentiam ad agnoſcendum veritatem,& reſi⸗ notemun lui piſcãt è Diaboli laqueo, capti ab eo ad ipſius am prsbu pun voluntatem, 2. 7im. 2. 4 N II. Non 5 4 t 1pOS Kmk lemuli 1 quaminl. — anter qual dlcal, 194 Commentarius in Foiſt. II. Non decet auditores verbi ohi humili ſpecie, contemptu; nec tent nibus miniſtrorum verbi, ſicut hoc nom Galatas commendat Paulus, quòd, cuma 1 per infirmitatem evangeliſaverit, nati ſpernati ſint, nec reſpuerint ejus in can tentationes. Decet potius illos audite f præpoſitos,& magnifacere ob authoni Deum, cujus legatione funguntur,&inli verbi authorem, in auſcultandis conciat bus ſacris,& non in perſonam miniſtaii, tueri. Ira Philippenſes commendat,quètu; que adeò à doctrina Evägelii variis afhlidhriae nibus Pauli deterriti non ſint, ut potiusati dono idem certamen ſuſtinere non ſintſs.n riti, quale viderint in ipſo,& adhuc audieint in ipſo, Philip. 1. Quòd igitur Timotheolion, ſcribir Paulus, ne te pudeat teſtimoni Do-ag mini noſtri, neq; te pudeat mei, quiſum vin. a ctus illius, ſed eſto particeps afflictionu Ey i angelii, juxta potentiam Dei, 2 Timadd no- i bis omnibus dictum ſit. u III. Exemplo Galatarum diſcant audito res miniſtros Eccleſiæ debito honore,& re. a verentiâ proſequi. IIli Paulum ut angelum, Dei,& ut Dominum Chriſtum Jsſum exceu- rTunt. Et ſanè verè ſunt ratione officii ſui legr- a ti& angeli Dei exercituum,( Malachz.) tt Quorum labia cuſtodiunt ſcientiam, quilen gatione Chriſti nomine funguntur, 1n n b ce ommentiuin aecet aünnn D. Pauli ad Galatas. 155 iie, coneum adeo obſecrante per ipſos, 2. Cor.„. Deinde trorum eti iin atione miniſterii ſui, cuùm non ſua ſomnia amendarDalls d. commenta, ſed Chriſti ſerm onem annun- tatem egäleänt, uti pſe Chriſtus Jeſus excipiendi& au- t, nec tehcein iendi lunt, ſicut id Dominus præcepit: Qui Decet poitinfos audit, me audit, qui vos contemnit, me & maggift ontem nit, Matth. 10. Slegauone in Lrarerea inſigne Encomion& teſtimo- 4 em im auſ em eſt, quod Apoſtolus deJair Galatis: Cnonin perim D o⁴5 hieri Potuiſſer, oculos ſios Moſſo⸗ iphi ut ampruſti ſervo, dediſſent. Jam autem his extre- lpp cnles comm exulceratiſſimis temporibus ‚in magno Loctrimm Fiigünontem ptu ſunt ſervi Dei, dum homines nõ detetritinoniraplum illorum conciones contemptui ha- certamen ſutimn gent,& miniſterium reſpuunt, ſed etiã mul- derint niplo in s„fi illis oculos eruere poſſent, voluntas p.. Quddigu ſiaud deeſſet, uſq; adeò, ut etiam vilia& ſatis as, ne te puen icciſa ſtipendia annua illis invideant. Hoc neq; te puceunſſervorũ Dei contemptu ipſe Dominus con- ed eſto pariten temnitur, qui conremnentes ſe contemnet, 4 potentiamDe 1 ſcriptũ eſt I. Sam. 2. At veri Chriſtiani ſibi sdictumſit. ſlictum putent, quod Paulus I. Tim.. Præci- mplo Galatamnit. Qui benè præſunt Preſbyteri, duplici s Ecclelir detesſaonore digni habeantur, maximè qui labo- Sſcqui llpuntant ſermone& doctrina. Qui ita verbum * nam(Wntwiuſ ei amant, miniſterium fidelium Eccleſiæ ereurum Hhaſtorum magnifaciunt,& ipſos miniſtros vete De ernune ebito honore proſequuntur, eorum ma- bia coktoluntnan auam hic Apoſtolus teſtatur eſſe beatitudi⸗ — du zem. urrüfes iem. rilt 8 N 2 4. Non Ip6 Commentarius in Fpiſt. I V./ Non decet auditores verbi diri dii& indignationis flammas adverſus les Chriſti præcones concipere; Riem h lus hic Galatas hoc nomine redarguit ai inquit: Num inimicus veſter faclus ſan 2” loquens vobis? Cuùm enitn ita adverſus ſn redargutiones,& prædicationem pœnitas ſilium inopis, ut Pal. 14. ſcriptum eſtia fundunt, tum Dei conſilium adverſus ſei d contemnunrt, ut de Scribis& Pharilebtg ſtatur Chriſtus Luc. 7. Inde veròc ertiſine'” tandem reprobatio cõſequitur, ſicut denst mo mundo, contemnente fideles admont:“ tiones Noach præconis Juſtitiæ, Dominua ait Geneſ. 6. Non diſceptabit ſpititus meu cum homine in ſeculum, eò quòcq ſtetiam b caro. Ita Saulem reprobantem ſetmonem Domini, ſibi à pio Samuele annunciarum, ipſe Dominus etiam reprobavit; ut de eq Scriptura teſtatur I. Sam. 1y. Nonultra idit Samuel Saulem uſq; ad diem, quo motti 4 eſt: quod quid aliud eſt, quam Saulem ol Samuelis non amplius viſitalſe concionesti jus? Tandem verò mortuo Dei kamuloin anguſtias redactus& reprobus conſiltet cœpit Pythoniſſam, imò ipſum Diabaum audire ſategit, I. Sam. 28. Caveamus itacn loquentibus nobis veritatem, fiamus uun Wlls n. 6 00 ig⸗ 2 mmenttruug D. Pauli ad Galatas. 197 1 nderainagge inſurgentibus contra pios miniſtros ac- gnatlonis lanna dat, quod 2. T heſſal. Paulus ſcribit: Pro eo, Ipræcones concheaod dilectionem veritaris non recepetunt, latas hoc nonin athoc ut ſalvi fierent, propterea mittet illis um inimirunheſkcaciam illuſionis, ut credant mendacio, bu? Cum eninua judicentur omnes, qui non crediderunt ones,& preteneritati ‚ſed approbarunt injuſtitiam. compundione V. De zelo fallorum Doctorum, qui ſui hriſti ſervoemompendii ‚commodi& honoris cauſa, o- pis, ut Dale alni ſtudio incumbunt in hoc, ut ſeducant um Dei conſimaomines à veritate in errores,& à veris Apo- int, ut de Sctibalis ſincerisq; Doctoribus excludãt, quod iſtus Luc.-. lubr aulus hic de Pſeudoapoſtolis teſtatur: Am- probatio ciſeſun tunt vos, vel Ielum habent erga vos, non bene, o, contemnenet A excludere vos volunt. Hi ſcilicet non au- ach ræconiirores duxtunt⸗ ſed quæ ipſorum ſunt. F- „Non dicenasf ſmodi zelum habuerunt Scribæ& Phari- de in ſcculum,ae de quihus Maith. 23. Dominus ait: Væ ulem remmb fobis Scribæ& Phariſæi quia circumitis apmare& aridam, ut faciatis unum οππννu— 01 3 bio damm ger,& cùm fuerit factus, facitis eum filium aus etlam Tehn gehennæ, duplo magis, quàm vos eſtis. Idem eſtaturl Lmſfervor in falſis Doctoribus eſt, ad ſeducen- lem ulg; ac ir dos ſimplices à ſana doctrina. At cõtra hanc uidaliuch ch on perverſam Zelotypiam falſorum Doctorum on ampliusiin pii auditores alium zelum ſibi commenda- em vero nornle tum habeant, nempe fervorem& conſtan- edactus& rrä tiam in ſemel agnita veritate perſeverandi oniſſim, inom ſemper, nectantuùm dum fideles Doctores it, 1Samd. aum coram ipſis adſunt, quem Paulus ipſis com- znobis ſectuen N z men 1— —.. 198 Commentarius in Bpiſl. mendat his verbis, Zelum habere bomn ent eſtin re bona ſemper,& non tantum da præſens ſum apud vos. Quo pertinet ilha monitio Apoſtolica,1 Joh. 2. Vos igitur,uos audiviſtis ab initio, in vobis permaneat, iod Aom. 16. Obſecro vos fratres, ur confideas: i- eos, qui diſſidia& offendicula contra doduat, nam, quam vos didiciſtis, gignunt& dedhi a netis ab illis. N am qui ejuſmodi ſunt, Dom no Jeſu Chriſto non ſervi unt, ſed ſuo venss eo & per blandiloquentiam„X alſentationen ed decipiunt corda ſim plicia. Quia verd Sanng indefeſſo ſtudio per ſua organa fallos Do- po ctores hoc agit, ut fideles à ſinceris Docqan ant bus& Chriſtoi pſo excludat, opus eſt, will ſi ſemper prætendant verbum vitæ,& otent i Dominum, uti pſos ſpiritu ſuo regat, du. ſt cat in via æterna,& in ipſis opus cœptum i confirmet, uſque ad diem plenæ redem- dh ptionis. 9 IV. PARs CAPITIS IV. 3 Eilioli mei,&s. 3 Sequitur quarta pars capitis, in qua cr 4 ptans primùm, blandiſſimis verbis, benevo- 3 lentiam, Galatis ſtatum& conditionem ſu- 3 dæorum ſub legis ſervitute,& Chriſtiano. u rum per Chriſtum ab iſta ſervitute ſderm. 6 rum, allegoriâ Agar& Sara, Iſinatlis Kla- 4 ci illuſtrat, ut illos ad libertatis Chriſtiane 2 præſtantiam conſiderandam„& fl kmita m Ommentniuin s verbig⸗ Eelum 3 dna ſempet, 1 Anendam revocet: Eilioli mei,&c. Captatu- mapud po;. Adasbenevolentiã ſuum maternum,& ſingu- doltolican ah aatern erga ip ſos amotem, affectionẽ& ſtu- initio, lsum verbis patheticis exprimit; ad hoc, ut Aecro posfare 3 ſos ab erroribus in viam rectam reductos, lciag dHene hrilto lucrifaciat. Appellat illos blande fi- vos didiciſi n nlas„zuositerun parturiat, allumens matris . Nam grieun 5 aum& vocem, quaſi dicat: 0 dilectiſſi- ito nonſenin li Galatæ, quos, ſicut mater dulciſſimos fi⸗ ouenda scompleckor„VOS olim per meum mini- orde luplcu teriumn Chriſto renati fucratis 1 Ead veram ucio perüu Krognitionem Dei& lalutis adducti: At, proh gin urf d olorea Pſeudoapoſtolis vos perditè deper- Sitzult kdeleszueuntibus a veritate in errorem ſeducti eſtis oiplo exduipericuloſiſſimum„ut Chriſtum amiſeritis, tendant vetdunne jusq; forma& veta agnitio ex animis ve- ut iplos ſpitiuſſtris deleta ſit, nunc autem iterum inſtar ma- terna,& in iuüttris vos parturio, id eſt, hoc ſummis nixibus uſque ad den laboribus ad modum parturientis matris 290, ut formetur Chriſtus in vobis, id eſt, ut for- — 1 D. Pauli ad Galatas. 199 DARS CArnl ma, vultus& imago Chriſti vobis iterum im- FibabnatPrimatur. Breviter, labores& nixus Pauli huc tendunr, ut Galatas, in quorum animis vera agnitio Chriſti per falſam doctrinam Pſeud apoftolor.. lris arumKus Pſcu oapoſtolorum obliterata fuerat, ad ſa lutarem ejus agnitionem reducat, ejusque legis ſerritur,à0. 5 ſhunabikamn tanquncn unici Sponſi ſui amore accendat à Aa& m& impleat. Addit autem votum: Vellem au- 8 N lh ff 8. ben tem preſens eſſe apud vos nundo,& mutare Vo- ti 19 4 unli cem meam, quoniam conſilii inops ſum in vobis. confiderandan,d N 4 Adhuc quarta pars qfs m, blandifſiminsh — — — —— 2 —— d—— “ 6— 200 Commentarius in Bpiſt. Adhuc retinet Apoſtolus affectum man fi Quemadmodum enim mater filiolos 1 on jam blandiuſculis, jam duriuſculis vetbi lir prout educatio id poſtulat, alloquitur: Iuginc Apoſtolus etiam optat, coram adeſſe Ga- u tis, ut ſingulorum captui ſeſe docendo,a 66 ſecrando, adm onendo& increpando, prant a res ipſa exigere videatu t, accom modarenat ita ſit, quod per literas non ita commocds tel aa queat. Voti hujus ratio hæc eſt: Quiaus eas conſilii ſum in vobis, id eſt, dubius ſum- au üü modo vos alloqui per literas debeam, I. Honü meo enim, ne vel quoſdam lenius compe. e lans quicquam proficiam, vel durionbu a. verbis utens quoſdam magis à me, vel i. a ritate Evangelii potius alienem. laac Dicite mihi, c. lun Jam itaq; allegoria jucunda depingit ſta, aun tum Judæorum ſub ſervitute legis conſtitu- cil torum,& in lege Juſtiriam quæremtium,& ane Chriſtianorũ ab illa ſervitute liberuotum, iſ qui ſola fide in Chriſtum ſine operibashe- elj gis juſtificantur, conditionem liberam. Ne gee que verò mens bauli eſt, ab allegoria ſolidi unu- argumentum petere, ſed potius rem jamſr mis argumentis roboratam ſimilitudine 1. 1 luſtrare. QWanquã interim non paruùm mi di menti ad intentionem Apoſtoli probabit ii ter confirmandam habet, quod Iimael lici ti circumciſus,& ſecundum carnem Abr 1 — Amnentviuin 9 lnet Apololu D. Pauli ad Galataus. 201 ocum cnim nere mi filius, non tamen cum Iſaaco in partici- nulculi, jan duu pationé paternæ hæreditatis pervenit. Qua atio dpoulR ln ke olim præfiguratum fuit, ad participatio- etlam opta eor nem cgleſtis hæreditatis circumciſionem non eſſe gentibus neceſſariam. Dicite mihi, monendo incn rwi ſub lege vultls eſe,legem hon auditis? Allo- ere videnntan uitur cos, qui in legis operibus collocabãt rliterasnon m m Juſtitiam& ſalutem.) llos enim dicit, ſub lege hujus rrioers el velle. His ex lege, id eſt, ex libris Moſis, qui 4 20s, ichahn lebzis nomine veniunt, nempe ex Geneſi ſi- loqui pe n milirudinem„& exemplum ob oculos pro- zevelquoldm l1 onit. Quodnam eſt illude Scriptum 2 enim, am proficim 9 4 Genel. 21. Qu od ebraham duos ſi ios ha- outthn ue S unum ex ancilla; nimirum Iſmaëlem 8 An magimex Agar ancilla£Ægyptiaca,& unum ex libera, eulp orinzaltem Iſaacum ex Sara. Sed qui eſt ex ancilla, ſecun- Dicite mihioi dum carnem natus eſt, id eſt, ſecundum com- allegoriajucua munem& uſitatũ naturæ curſum, citra mi- m ſub ſeriiue raculum& promiſſionem ſingularem. Qui lege uſtiiamq verò ex libera, nempe Sara(natus eſt)per pro- ab illa ſeritu meſionem. Is eſt Iſaacus filius liberæ Saræ, in Chriſtum per promiſſionem, quę promiſſio erat, quod ur, conditionaaipſé ſenio confectus ex Sara, quæ nõ tantùm s Pauli eſt ài naturaà ſterilis, ſed jam ob ſenectutem etiam petere, ſcdpaas emortuo& infœcundo erat corpore, habi- 1 4 lo lleſ lorum captuileſes G — is roboratam 29 turus ſit filium, quam promiſſionem fide A- nquäinterin nnj Wahamus apPp rehendit. Hæc, quæ eX Geneſi entionem Apoiſn 3 Die er allegor iam, inquit, dicuntun, id eſt. Idam huber,quudlm 1 18 verbis ſenſus allegoricus eſt, vel hæc Kccandmmannt niſtoria aliquid aliud latenter ſignificat. N z Nan —ÿ—ÿ—ÿ—ꝛ——— 202 Commentarius in Fpift. Nam hec ſunt duo Teſtamenta, unum quidm anl A monte Sina, in ſervitutem generans, que iit Hagçar. Sententia hæc eſt: Quemadmodun ſenu Abraham in domo ſua duas habuit usots s unam ſervã, quæ Agar, ex qua genuit limts. p lem naturali ratione, citra miraculum&pa eh miſſionem,&alteram liberam Saàram, ex qua eii genuit Iſaacum filium promiſſionis: ltahsihan us duo condidit teſtamenta, vel pacta unat io dedit è monte Sina po pulo Ifraclitico, Eud aus 19. Quod per Hagat indicatur„R genetei in ſervitutem. Lex enim non liberar à pecs ſcepe to. morte G& maledictione, non dat IPifltun olnl 1. 1 dos, dum cogit, terret, male dicit,& pronte iep quærentibus in illa Juſtitiam& vitam, ſuli ele tiam& vitam non confert. Adodit autemin ſtur parentheſi Apoſtolus: gar enim umans b- esᷣt in Arabia, id eſt, Agar analogum hades He cum monte Sina in Arabia extra tetta pio- aſt miſſam ſito, ubi lex, quæ cœleſtem hæredi. eet tem non confert, promulgata eſt. Prætetas puo ſubjicit: Canfinis autem est illi, quæ nun ehſe dl ruſalem, in Græco eſt auerixe, quod ſigmi dad cat, ex analogia reſpondet illi, quæ nuncei i Jeruſalem, nempe terrenæ, in qua habitan 1 populus legi ſerviens, cui lex cum ſuis cet i moniis data fuit, jugum ſcilicet humeris importabile. Pott parentheſin ſubjunsi kac Ser vit autem oum filius ſuis, nempè Agrn dü cn mmnau wui h„„ b hela k4 Du ad Gadne.. 20 Aanenta lenen ne— c8 kentl ralhrrehae ob terrores& coa tio nem die 21s luur lia lex nõ n domo ſm H 5 i lbe rat à peccato, nec confert ſpiritun m liber- ◻ lux Aga- erqu aen Ar quæ eſt ratio populi Novi Teſtamenti? Ret pondet Paulus: Quæ auiemn ſurſun est ye- ruſalem, libera est, qua est mater omniuu no- ditre uüt Hrum. Hic eſt populus Novi Teſtamenti, per atcettanen wſin novum fœdus Evangelii ge nitus, omnes ni- mirum credentes in Chrif ſtum Jel um, qui fi- it inent lio Dei liberan te verè liberi ſunt, qui non ac- nim nonk ceperunt ſpiritum ſervilem ut timeant, ſed käcime de n ſpiritum libert tatis, ſpiritu m adoptionis, per ac thomim Aei queme Cawank, Abbah ater, faij uſtilie cari fi lratione, citrgminn) Kalteran nldeme um fi amfücn din 11 90 pulolli er Han dere r N V 11. n non confert N poſtolusna „id eſt, Agua zina in Arbbit bilex, ux cob- fert, nromue lis Pbiup 3 Pha 2s mater omnium nums. Hæc enim per ſuum miniſteriũ virtute Dei, parit Deo ſpirituales filios per ſemen videli- cet incorruptibile verbum Dei. Id quod prophetico teſtimonio ex 54. oap. Elaiæ bu aeniu delumpto Apoſtolusilluſtrat, quod huncin rrsckne modü ſe habet: Soriptum eſt enim. Lætare ſte- 4 guehorieun ilis, qua non paris, erumpel(ſciliceti in laudem) vnpe terau Gclama, quæ nundò parturis, quia multi liberi 9 Ses rie deſértæ magis, quam ejus, quæ habet virum. Vi- lerensn det autem Propheta in ſpiritu incremẽtum r I ilrrn 4 guit, jaßm ub Eccleſi Novi Teſtamenti ex paucis reli- bolt ſ nunt quiis judæorum( reliqua multitudine ob cum ſi 22 9 con⸗ 204 Commentarius in Fpiſi. contemptum Chriſti ejusq́; Evangelii tei 2 cta)& gentibus collectæ. Quæ erat ſteniu a Gentes enim idololatriæ immerſe,&in pec 9 catis mortuæ, reliquiæ autem illæ ex Judai propriis meritis vitæ æternæ deſtitutæ, à præterea contempte, ſterili Saræ primumſe miles erant, unde electio& adoptio illius te. cleſiæ merè erat gratuita. Hanc igitur, qur deſerta inſtar viduæ videbatur, cùm Propha ta ſpiritu Deiilluminatus videat innume filiis ſpiritualibus augeri, præ Synagogach aa ingraritudinem rejecta, quæ de Deomarn e gloriabatur,& ob externas prærogarivasin pa ſolens erat, exhortatur ad Aoεο υννκ. ritualem exultationem. Hic populus guns 9 electus, adoptatus& per fidem in Chriſun O juſtificatus, per Iſaacum filium promiſſions in domo Abrahæ adumbratus fuit, ſicu„ pum applicat ad ſuum inſtitutum Paulus,*.„ jens: Nos autem fratres ſecundum Nſaacum yra- as miſſionis filii ſumus, id eſt: Quemadmodum aa Ifaacus ex promiſſione divina Abrahamo i natus, hæres fuit in domo ejus: Ita nos etium co- filii Dei ſumus per gratiam, ſecundum po m miſſionem Evangelii& bonorum ccleſti in hæredes. Porrò excurrens Apoſtolus typum in ulterius extendit: Sed quemadmodum tuns en qui ſecundum carnem natus erat, perſequdlt ker tur eum, qui ſecundum ſpiritum, in& num i hos eſt, quemadmodum Iſmael, qui l0 4 mentarius, u Fhy 4 m Chriſti eſusc Prrh D. Pauli ad Calatas. 205 iͤbas collecde. an dum carnem ſine promiſſione natus erat, nidololatlirxim Indens Ferſeatebatur nsaon lnüomd ibus ſuis, Ge , reliquiauten lb. Iltls vitæ Trerna deih ntempte, ſenlidarn un de derkegol um 4 tgr fratul ta. lunra ridux vi dedanr *† illun nil natus Flder 4 Ubus au Ugell eple r femteh Kol deXterhas plang horta 1† IUlia ur ad en ue onem. lin atus& per rüöbent er Wac m klum. ahæ adumbraru ad fuum inſtiton n fratres fecund niti ncomoge, sper g grariam, v. angelll Ahuas 5 excurtes 4 1 dit: Sed muaue carnen natueu 4 andun] urun i mdmodum alas 1 Cta„Guxeel neſ-xl. qui non trantum ſecundum Proniluo nem natus erat Abrahamo, ſed etiam ſpiritu Dei renatus: Ita& nune hypoerite jultitia- rii, in lege quærente sJaltitiam, perſequun- rur ſpirituales Abrahæ fllios,in Iolo Chriflo juttitiam quærentes, qui ibus verbis notant Pſeudoapoſtolos, urgen tes circumciſfione in & ceremonias legis, ut ad ſalutem nec Vflr rias, verorum Apoſtolorum& fidelium per- ſecutores. Sed audi, qui fit perſecuto rum il. lorum veræ Eccleſiæ finis? At quid dicit ſcri- turaꝰ Ejice ancillam csſilium ejus, nequaquam enim hæres erit filius ancillæ cum lio libere. Cùm Sara videret maclem Klinm Abrahæ eſſe illuſorem, dixit Abrahamo: Eice ancil- lam hanco,& filium ejus, quia non hæreditihit fi- lius ancille cum filio aaco, Geneſ.z2l. Quem- admodum itaq; Iſmael illuſor, qui Prxr oga- tiva carnis ſuperbiebat,& circumcilus erat, in domo Abra he manere,& hæres eum Iſaa- co eſſe non potuit, ſed ejectus eſt, ita etiam omnes, qui in carne, id eſt, carnali propaga- tione ex Abrahamo, circumciſione& operi- bus legis gloriantur, in illis laluté collocãtes, ex regno cœlorum excludentur,& ut hoſtes Eccleſiæ cœleſtium bonorum cum creden- tibus hæredes eſſe non poterunt. Inde con- eludit Apoſtolus totum hunc locum. Iig. 206 Commentarius in Bpiſl Itag, fratres non ſumus ancilla jilii ſed liben Vrl id eſt, non ſumus ex illo; poßulo quiluhts e eſſe,& ex lege uſtiic⸗ ari vult, ſed exillo, ,de ri per Chriſtum a legis maledictione&eſen a tute liberatus 18,Statis fide in Chriſtum juſtite. catur,& hæreditatem Megleſtem poſlle II L100 C014 UNSS 4 ETA wht 1. Cap. II. de J. Cis paſtorum Eccleſiæ affectus et peuu ebearerga commiſſum libi populum nen. A. pe pacerna& maternus. Nam ſi lcut Daren. u tes in hunc mundũ liberos procreant, qus Ape tenerrimè con plestunrur& curant) Ia 1 Deo per miniſterium ſuum ſpirituales ſiin un gignunt, quos tenerrime debent compled ly & ad eorum captum pro re nata vocemm. ſtl tare docendo, obſecrando, admonendo, mn. ſta crepando,& hoc unicè agere, ut Chritiagni. inm tio mentibus illorum i imprimarut, ſicut A ſün poſtolus ſuam maternam ſolicitudinem pro int9 Galatis teſtatam facit, cùm inquit: Fulioliquu e denuo parturio, donec formetur Chriſtus in ui. hu bis. Ita I. Cor. 4. ait: Non quo vos pudote ſu ſrm fundam, hæc ſcribo, ſed ut filiolos meos dr l lectos admoneo,& mox: Siquidemin Chn u ſto Jeſu per Evangelium meum vos genui b ſicut& in Epiſtola ad Philemonem c ribi 4 ſe in vinculis ſuis Oneſimum filium ſum genuiſſe. Videant igitur illi, quibus minke rium Eccleſiæ commillum eſt, quæ ſibi em incun D. Pauli ad Galatar. 207 legn. Umus exillo dencum bat pro grege fidei ſuæ commendato, 1 hanem pe paterna prorſus& materna ſolicitu- ge ſtiß Ulcariun.. Se ſültifican, 1lene, esgo, quibus etiam pro illo rario erit redden- Ma legis malehe 1 Peiſ „eSz maleüi Archiepiſcopo& ſummo Paſtori Chriſto DrATIR H 4 s lcein Cin geſu. ·0 nmeplimn II. De dignitate miniſterii Eccleſiaſtici, f Aes qudòd per illud Deo regeneramur, ſicut Pau- 9( h zus de ſuo miniſterio teſtatur: Quos denus atorum keclele iparturio Fit autem hoc per Evangelium t. Wn muüſlum liietc. Cor. 4. Ita 1. Cor.3. miniſterium commen- & maternus. Nuxi dat, inquiens: Quis eſt Paulus? Quis autem liberos un Apollo?: Niſi miniſtri per quos credidiſtis. nundũ Amplectunturim III. Lapſos, ubi redeunt, unde excide- terium luumſi runt, in Eccleſiã recipiendos, docet Paulus, Stenerrime deia lapſis Galatis non occludens fores Eccleſiæ, captum prorem ſed maximè aperiens. Quod contra Nova- abſecr⸗ tianos tenendum eſt, qui ſemel poſt Bapti- Imum lapſis,& pœnitentiã agentibus ſpem ſalutis preæcide bant. Paulus inceſtuoſum Co- rinthium converſum recipiẽdum præcipit, 2. Cor. z.& Chryſoſtomus rectè pronunciat, A soyon(ar 61*9e ‚id eſt, millies a- gens pœnitentiam ingredere. IV. Deallegoriis, quibus facta& hiſto- riæ ad ſpiritualem aliquem ſenſum tradu- cuntut, ut quod Jonas in ventre ceti tres dies &noctes contentus,& poſtea redditus ſe- „oblecrando,an noc unicè ager&g illorun impnin maternam ol im facit cumin , donec formanli Lait: Nonquyuss ſcribo, ſedutten le 0,& mox.§e Svangelum met 7* Piewe. 1 4 2 4** 0 iſtola ai a ſpulturæ,& reſurrectionis Chriſti typus fuit, mi Onellmih S. luis Onelmn-& ſerpens æneus luſpenſus, qui remedium AIrAr dlhoh—.*.. eanr gimlh contra morſus ſerpentium ignitorum fuit, m l N. 1 e9 ecomiml repræ- 1. 208 Commentarius in Bhift. repræſentavit Chriſtum in cruce exaltaau Ere qui remedium eſt contra lethale vulnusw. aun teris ſerpentis& Draconis, item quod H gar cum filio Iſmaele pactum legis, Se ponul cc in lege quærentis Juſtitiam figura eſt. ên U cum Iſaaco pacti novi; id eſt, Evangeli K ſal credentium. nl Notandum auté, allegorias perſe ad con al firmationem rei robur non habere, ſed reutibi ſatis confirmatam depingere& illuſtrara u un firmius mentibus inhæreat. ud Deinde modum eſſè debere in allegoni itun Si enim omnia in allegorias transformen- iit tur, tum literalis ſenſus amittitur, ſcripuuns ihha autoritas labefactatur:& hoſtibus Erangt. i lii, qui foris ſunt, calumniandi verbum Dei ae occaſio præbetur. r V. Diſctimen veteris& novi packi lud, yn quia à nemine perfectè ſervatur, veram li. eht bertatem conferre non poteſt, ſed genetat ir in ſervitutem, relinquens homines ſerviles ixc cogens, terrens, maledicens, ided antiquu: jai — dum erat, Hebr. 10. Novumautem pactum⸗ du id eſt, Evangelium cõferr vitam, libertatemh in ſpirirum adoptionis, ſicut Dominus teſtattt i Jero 31. Ecce dies veniunt, dixit jehovad 1 feriam cum domo Iſtaël,& cum domo juda ſ fœdus novum, non ſecundum fœdus, quod 1o. pepigi cum patribus corum in die, qua p. 1 prehendi manum eorum, ut educerem 17 1 “ Comment 1, Auzpp 8„. 3 1 davit Chric 1 D. Pauli ad Calatas. 209 uminc... dium eſt e terra Egypti, quia ipſi irritum fecerunt contrabtn entis&Draes,, actum meum,& ego dominatus ſum eis, ͤ meixir ſehova. Sed iſtud eſt fœdus, quod feriã MMo limacle paqhupbe- 35 3 8 - mgum domo Iſracl poſt dies iſtos„dixit Jeho- 4 pais n Dabo legem meam in medio eorum,& uut W corde corum ſcribam(videlicer per Spi- dum auté Je tum ſanctum) eam,& ero eis in Deum 3& 4 gſſi mihi erunt in populum,&c.& Nom. 8. ſic em reitobar doniteribit Apoſtolus: Lex ſpiritus vite per Chri- tmatam depingettn m jeſum liberum me reddidit à jure pec- entidus inhatet ati& morris,& rurſum: Non accepiſtis ſpi- modumeſſe cänirum ſervicutis ad timorem ſed accepiſtis amnia in alegmnapirirum adoptionis, per quem clamamus, teralis ſenſis mt bba Pater.— abefactatut: h VI. Eccleſia credentium non ex Adamo, slunt, calummanec ex terra' nata, ſed eſt ſurſum Jeruſalem. rberur. Nata eſt enim è cœlo, id eſt, à Deo per incor- rrimen vetetuutuptibile ſemen in æternum manentis verbi aine perfect Dei, I. Dez. I. Inde Fob. I. legimus Filii Dei lonferre nonynon naſcu nturex ſanguinibus, nec ex volun- eim, relinquenſtate Carnis, nech ex volũtate viri, ſed ex Deo. Deinde aourd́Oua ejus eſt in cœlis, Philip. 3. ,r 10. Nous Qua de cauſa credentes, quæ ſurſum ſunt, pebum cäfel debent quęrere, ubi Chriſtus eſt ad dextram gellum co Dei ſedens, ſuperna curare, non terreſtria, do tionis lele 5 off K. Jies venlnt 3.= 5 Lece dede 199 VII. Quæ ſurſum eſt jeruſalem, eſt ma- er omnium noſtrüm. Illa enim per miniſte- fum, nonkemn trium ſuum virtute Dei gignit Deo ſpiritua- npatribus aamfles fllios; ſicut pro phetico teſtimonio Apo- Dandm coci, O Kolds rens, maledicens ndomo Itaul 210 Commentarius in Fpiſt. ſtolus confirmat. At Romana Ecclelan I per Evangelium Chriſti, ſed per doctna Scc hominum& decreta Papæ, Saranæ filo t gnit, filios Dei& veræ Eccleſiæ petſoquna qbe trucidat; itaq; non eſt illa ſurſum jetulilen eg ſed èterra eſt, Synagoga Satanæ, habtaaste Dæmonum,& cuſtodia omnis ſpititus tsauſ mundi, Apoc. 18. b uui IIX. CuÄm Apoſtolus exlloco Efairafan, rat Eccleſiæ, quæ deſerta videtur in hœxmit ſe do, plures eſſe filids, quàm ejus, quæ halbasts. virum: Quæritur, quando aſſertio hæcanstan dicto Chriſti conſiſtat, affirmantis: Mak d 22. Multi ſunt vocati, pauci verdò eleci Reti ſponſio: Apoſtolus cum Dropheta eanfertii hic Eccleſiam ex reliquiis judæorum&eenwiye tibus collectam, cùm Synagoga judæorum ſpe ob ingratitudiné ſuam reprobaram, ubiilltd nhanc mulritüdine ſuperat. Aliss,ſ reliqranwil mulrirudinem infidelium in mundo extthau Eccleſiam& hypocritarum in Ecclela ſpene Ckes,major eſt numerus reproborum qumti electorum. Nimis enim verum eſt quòd'oti minus dicit Matth. 7. Lata eſt& ſpauiltun via, quæ abducit in exitium, multiq; ſund qute ingrediu ntur per illam,& anguſta eſt& ltien cta via, quæ abducit ad vitam,& pauci ünr qui inveniunt illam. Videamus igitupumeſ troeamus per arctam viam,& filii liberæceat jus, quæ ſurſum eſt jeruſalem, ſimus. 1 4 urh 3 Com 10 1,1, „ D. Pauli ad Galatas. 211 mat. AtRoman IX. Non tantuùm eſſe filios Abrahæ fide- les ſecundùm carnem, ſed omnes, quotquot &decren ba gi Chriſtum ſemen Abrahæ credunt,& in Dei& vete kcei 8 Surmum kemen Aͦ1 deipſo benedictionem queęrunt, ſive ſint judęi, tach nonetltehe gentes. Hic enim Apoſtolus de ſe& Ga- eſt Hmgog Mülatis teſtatuf: Wo ſecundum ſaae filii promiſ⸗ m& cuſtolu nußonu ſumus,& paulò poèſt: Norigitur non ſu- Hoc.d. mus anc illæ filii, ſed liberæ. Ideò enim Abra- Lum Apoſtolwaham pater multitudinis dicitur, quia in ipſi- ie, qur deleminus ſemine benedicuntur émnes gentes ter- elle flios, qumtæ. Qui itaq; ex fide ſunt, hi benedicuntur ueritur qund cum fideli Abraham, ſup.3. cap. iiti conſif ii X. De cruce&perſeeutionibus, quas Ee- ſunt vocati, pauoe cleſia veraà cœtu malignantium, hypocritis Apoſtolus emt juſtitiariis patitur. r in Imaeęle perſe- ſam ex reliquiiſt quente Iſaacum adumbratæ ſunt, teſte hic cctam, cumdſ Apſtolo. Sieut enim Iſinacl circumciſus. ſi- itudiné ſuam i ne dubio tumens Prerogariva P ti mogenitu- tocine ſife Te,illuſit laaco flio promiſſionis: Ita Su nem ifiie Soga lyhocritatum& jaticiarioru tumens Sehypocte Earernis Prcrogatiris titulo Eccleſiæ, po- e numen tentià, opinione ſanctitatis, perſequitur ho- 4 ch nume 28 ſtilirer veram Eccleſiam, ſicut prædixit Do- m. Numis minus ſohan. 16. Alienosà Synag ogis vos fa- cit Alau 1 cient: ſed veniet tempus,ut. A guhs interfi- bducit nex 4 ciet vos, videatur cultum præſtare Deo:& ntut Ferilma Paulus 2. Tim. 3. ſed& omnes, qui volunt ur vdducra piè vivere in Chriſto Jeſu, perſecutionem niunt ilmm ſi patientur. Id Vverum eſſe, hiſtoria ac expe- 1s heruenng, 39 rientia omnium temporum in hodiernum ſucfum ekſeu O 2 Ald —— —— uſq; diem locuples teſtis eſt, ur veniat h perſecurores illos omnis ſanguis, effulmi las, ut in revelatione etiani gloriæ ejus gr ſu deant exultantes, I. Pet. 4. 1 212 Commentarius in Fyiſt. per terram à ſanguine Abel juſti, uſcyallaggn guinem Zachariæ hilii Barachiæ, imò 1 Martyris, propter reſtimonium jelu uus dati.— S fuit, nec potuit ancillæ filius hæres elſe äitaaa filio promiſſionis. Ita etiam hypocritsſitas 2 Juſtitiarſi& ſanguinarii perſecutores ſintt a rum tandem è domo Dei, id eſt, regnosu. rum, exortes cœleſtis hereditaris,eſicientt. Foris enim manebunt canés,& vencfe, àe impudici,& homicidæ,& idolis ſerrientes, f. & omnis qui amat& facit mendicium, t pocal. 22. Quorum pars erit in ſtagnoardehe me te igni& ſulphure, Apoc. 21. Contraautem U- flii Dei hæredes ſunt Dei,& cohateds lad Chriſti, Nom. 13. Quos ut conſortes affliin. I num Chriſti gaudere jubet bettus Apoihe m „ XI. Qui ex lege volunt juſtiicari, eiem dunt cœleſti hæreditate, ſicut illorum fn eſt Iſmaẽl, è domo Abrahæ ejectus. Hodth 2 quòd Paulus dicit Rom. 9. Iſraël, qui ſecthen tur lege m Juſtitiæ, ad legem juſtitiæ nd 5 b N C mmenwunn b D. Pauliad Galata=s. 213 nlochpſestett 1 tmnit: propter quid: Quia non ex ſide, ſed vterilosomen quam ex operibus legis. em aſangmne n XII. Regnum Dei tanquã hæreditatem Lac arieflikens dentihus ohringe Tém fillis. I nõutmer- „ htoptet winan dem ſervis deberi,pr Tlens hiclogus téſta- ir. Quia enim in Chrilto Jelu ante jacta inſignis etan kadun 4 uncamneme KlEi Dähe let oftta eſt i n Hfedeltinavit illos,ut adoptaretin lios per enadmocun de hriltum Jelum, ſecundum heneplacifnm eilnteeieneluntarislan quc heiteüignadilan potuit atcile tut Aubu lancto, 1e 9 arrhabo hereditatis. ninrclettotum in redemptionem acquiliee Hoflef- Monts. Memionis, Epheſ. I. ideò, ur filii hæredes fint in Klanguinaripetsegno Dei. em è domo Deini tes cœleſtis hertt manebuntene ARGuMENTUM CAPITIS QurNTI. & homicide, Nh. Ex his qua dicta ſunt, deducit Apoſtolus ex- uui amat K kact bortationem ad rerinendam libertatem Chri- huorum patseuſtianam, quam argumenlu gra vibus vindicat, aAditd ſeriâ comminatione in Pſeudoapoſtolos ulphute,*hariAs e 786 46 2, Pde eduttores, qui falſa doctrina illam evertunt. r A 4 0 ſi D. xrédes lunt N. 1 fAA A, SnA 22⸗ m. Cuos Deinde monet, ne libertate illa abutantur ad ſti caudere ſearnu licentiam, ſed in charitate alii aliis ſer- 5. an.. revelatione etui eee Tertib, exhortatur ad vitam ſpiritualem,& asrze amortification em carnis. MA. le 15 Quartdꝰ, antitheſt recenſet opera carnis& ſpi- ti ertikn gt ab illis addità gravi comminatione, de- 8 baes he li Vortans„hac autem argumentis commendaus. b las dicit lum 1 21. O, Para. ultie ulge 214 Commentarius in Fpiſt. PARAPHRASTICA ExPLICArM old Partis I. Capitis V. ma In libertate igitur,&c. 5 Ex his quæ dicta ſunt rhorrztionene ſtituir Paulus ad Galatas, ut in liberrarea quam eos Chriſtus aſſeruerit, perſiſtant, que auſcultent Pſeudoapoſtolis, utſe run 1.4 ad circumgiſionis aliarumq́; legis ceteni niarum obſervationem adigi patiantur.pi bertate gitur, qud nos Chriſtus luberavit ſas i Hæc eſt libertas illa, quòd Chriſtus nosaſe.- re peccati& morrtis, à maledicto legis ase 834 mit, ut 3.& 4. præcepimus,& prateteaaſe 4 vitute legis. In hac, inquit, libertate peryſlie 3 & ne rur ſus jugo ſervitutir implicaminui, Namn 8 Pſeudoapoſtoli hoc molie bantur, ut Galais 8 perſuaderent, illos, niſi circumcidetentu,&ê, alios legis ritus obſervarent, ſalvarinqupoſ- 4 ſe, atq; ita illos tanquam bovesjugo ſeriin. f tis atringere& alligare ſaragebant. Mneid fieri permittant, argumentis ſuaſors ibet- tatem Chriſtianam vindicat. Quæmamilai 1 Eœce ego Paulus dico vobis, quod ſi circumcilt 1 mini, Chriſtus vobis nihil proderit. Ult hocu. gumentum ab effectu circumciſioònis duc intelligamus, notandum, Paulum non oqui hic de circumciſione, ratione ſui proprl- ſus in Veteri Teſtamento, ad quem 2 Den no inſtituta erat, ut nimirum eſlet ſgwandi Juſtitie fidei in creddent bus. Rem-4 ugen D. Pauli ad Galata»s. 215 PH— 41 5 knuhriſtum mortuum& reſuſcitatum; neque n en oi ſiam ea ratione, quatenus ad tempus per- Tale i uͦttebatur& tolerabatur in prima tenera 4. dica lunt aan ccleſia, donec doctrina Evangelii de Chri- 15 1d Galatas, u uho& circumciſionis aliarumque legis cere- riſtus aleuhoniarum abrogatione ſatis innoteſceret, tent Pleudogpaktt Judæi illa permiſſione tantò facilius ad fi- allonis alarung em Chriſti adducerentur, qua ratione Pau- ſetvationem alan as Judæis fiebat tanquam Judæus,& Timo- ur, qad no- Cnſalcheum circumcidi ſinebat, Acti6. eertasilla, auo i Sed inrelligere illum circumciſionem ex Lmortis, amaahen ſu plerorumq; Judæorum& Pſeudoapo- tptrcepimu olorum, qui ſentiebant& docebant cir- I hac, nqun cumeiſionẽ eſſe cauſam ſalutis meritoriam, ugꝰ ſervnaumadicenres Niſi circumciderentur gentes fal- vari illas non poſſe, AR. 16. Qul ſtaq; ſic Ju- lol hoc noläs itiam& ſalutem in cirxcumciſione(per quã nt, illos, niliciam enremn t denlelnerommon itus obſeryaten 36(vexdexlo criam allas legis ceremonias he em intelligit Paulus) collocabant, illis Chriſtus os tanquamb nihil profuturus erat. Ea igitur argumenti e Kalligate inſ vis eſt. trant, argunem Quicquid reddit Chriſtum inutilem, id ſtianam rindia meritò devitãdum eſt. Sed circum ciſio cum ulus diu pabup opinione cultus, neceſſitatis& meriti uſur- u vobis ubilnal para, facit Chriſtum inutilem: Ergo vitanda. ab effectu mns At objiciat forſan protervus quiſpiã Pſeu- — doapoſtolus vel Judæus. Quid tum? Mihi er- mcilone, uini go fufficiat extra Chriſtum circumciſio le- Teltamenoums gisq; ceremoniæ ad Juſtitiã& ſalutem. Huic 4 objectioni maſculè reſpondet Paulus: Teſter wnmemai 1 erar, vtriniemm — — —— i in crederidodnt O0 4 Autem 216 Commentarius in Fpift. autem rurſum omni homini, qui circumcuèn Wn. quod debitor eit totius legis. Quibus vetba ia dicat, fteri nõ poſſe, ut quis per circumcin eb nem juſtitiam& ſalutem conſequatur, ui se totam ſimul legem obſerver plene, quodti isi corruptæ hominis naturæ impoſſibile, Phaal- autè ratio propoſitionis hujus conſtet, Quzal in circumcißone quærit fuſtitiam, if totiu 2 ſervanda debitor est, tenendum: Circumtihne ſionem eſſe ſignum fœderis illius, quoalh. ans minus cum Abrahamo& poſteritate qu iu inivit: Ego ero Deus tuus& ſeminss tulut te, Geneſe 17. Hoc fœdus comprehendit fectam obedientiam legis& umnium tn. a datorum Dei, ab Abrahamo& poſteritate. ee jus præſtandam. Hinc patet, eos, qui eua’ Chriſtum ej usq́; plenam obedientiam pro nobis legi præſtitã, circum cidunaus ſeiplos ni ad perfèctam legis obedientiam obligate. m Quam cum non praſtent perfect, er ore dun Dei maledicti ſunt, ſicut 3. cap. docuité cir- tc cumciſio eis ad ſalutem nihil confert. Qua aà- verò Galaté ex ſuggeſtione falſorum Dodt- qu rum nolebant vid eri Chriſtum rejicete, ul 1 pro nihili habere, ſed cum Chriſto ſalutisar tore circumciſionem&legis opera, ut(uu- 1 liæ, id eſt, concauſas, conjungere, grasidl- 9 veratione Apoſtolus hanc impiam illonm iu opinionem retundit, inquiens. 1 Fachi fucti eſtis Chriſti, qui in legejuſt ſi 1 3 kula 4 Har H l⸗ Upe 3 Cumnentaiunn um omnj lumizun or eſt totius egadu nõ poſſe ure bpete no polle,Mquügan nam& laluten c 1 legem obſernerge aminis natote im ropolitionbuſ 8 —— — bitor eſt, kenenim u Abrahamo& gt eto Deus tuusn . Hoc fœdus comn dientiam leguin ei, ab Abrahamohe dam. Hinc puas eſusq; plenan at ræſtità, circuma m legis obech non prættett Kr lunt, ſicutzg sad falutem uſ ex ſuggeſtioni ant videri Chriats abere, ſedcuni aciſionemgbaisss oncauſas, corjuus 6 Apoſtolus Hct” rerunditinquieg ſticke Chnhhfung — — tignum fedetsiln D. Pauli ad Galatas. 217 mini, gratiã excidiſtis, prorſus hoc idem ſen- ſu eſt cum eo, quod ſub finem 2. cap. dixit, ſi per legem eſt Juſtiria, Chriſtus fruſtra mor- tuus eſt. Si enim Chriſtus eſt rotalis cauſa ſa- lutis, tum circumciſio& ſegis opera Juſtitiæ 4 & ſalutis cauſa, nec extoto, nec ex parte eſſe un, e aa poffunt: Et rurſus: i ſalus noſtra nobis ex ſo- ione quent luſinm Dei gratia conſtat, ergo non ex circumci- fione legisq́; operibus. Gratia namiq; aur to- ta recipitur, aur tota rejicitur. Hinc manife- ſta eſt ratio Apoſtoli: Vacui eſtis Chriſti,qui in lege juſtificamini, id eſt, qui in lege ejusque operibus juſtificari vos gloriamini: Gratid exeidiſtis. Unde& hoc conficitur, quia le- gem perfectè non ſervent, illos eſſe execra- biles. 3 Porrò Juſtiriæ huic operum falſæ oppo- nit veram Juſtificarionis rationem: Nor ſpi- ritu ex fide ſpem Juſtitiæ expectamus, per ſpiri- tum intelligens Spiritum ſanctum, qui ac- cendit in cordibus noſtfis fidem,& vivam fi- duciam in ſolo Chriſto ejusque meriro ac- quieſcentem: Ex hac ſide, inquit, ſpem Juſtitiæ expectamus: Per ſpem juſtitiæ intelligit per Metonymiam ſperatã Juſtiriam, perfectam ſcilicet illam, quâ futurum eſt, ut in vita æ- terna ornemur ad voluntatem Dei ſancti& juſti, ſine omni macula. Ut autem Paulus cir- cumciſioni, non ſoluùm omnem Juſtificatio- nis vim& laudem penitus detrahat, ſed ne 9 5 qui⸗ — 218 Commentarius in Epiſt. 4 quidem locum in regno Chriſti relinqua, n V ſicuti forſitan Galatæ potuiſſent obtendert ſi maximòè circumciſio non juſtificet, tamen 3 illam tanquam exercitationem fidei in it. gno Chriſti admitrendam, planeè illam præ tuid putio exæquat, inquiens: nam in Chriſto u rRid neq, circumciſio quid valet, neq, præputium id inli eſt, tantùm valet circumciſio, in ſpiritualin. gno Chriſti, quantum præputium& utrum que nihil. Q ux igitur, inquiat aliquis, exeld tia à ſuis requirit Chriſtus: Sed fides, ait, au mm per charitatem operatur, quaſi dicat, ſumma Chriſtianiſmi eſt ſides& charitas. Hæc Do ün minus à ſuis requirit, hæc valent in regnot, umlan jus, hæc ex gratia acceptat,& charitatem er- ugr iam tum in hac, tum in futura vita compen ſare vult, non quidem vita æternà ipsaà,(hæc enim donum Dei eſt per Chriſtum jelum, 15 Rom. 6/ cap.) ſed in vita æterna gloria. ldem tn 1 . 2 4.. 3 flalgot ee prorſus Joh. Apoſtolus docet 1. Epiſt.3 cum miri Teln uurh ait: Hoc eſt præceptum ejus, ut gredamus nomini Filii ejus jeſu Chriſti,& diligamus nos mutuò, ſicut præceptum dedit nobis. Cæterùm hoc dicto Apoſtoli abutũtur Pon- tificii ad ſtabiliendũ Lu de Juſtificatione 79 u8 operũ errorẽ, cùm docent, nõ tantum fidem, nn ſed etiam charitatem ad Juſtitiam corã Deo V conſequendam valere& operari, urgentes inprimis illud, quod Paulus dicit: In Chrißo 4 ſeſu neq, circumciſio valet, neg, præputium 44 1 mmenuniuu 10 6 mmm rego Chißt D. Pauli ad Galatas. 219 n Galatr poriſent, fides per charitutem operans. Ergo ſi nibil valer, reumcilomoni niſi fides operans per charitatem, fides ad am exercitasihen Juſtificationem non valet, niſi per charita- admittendam ſal tem& cum charitate. Reſpondeo: Quaſi ve- at, inquiens: ume 18 namag. 1) Lr ritatis operibus nunc adſcrihat, quam ſupra ſo yuid valkt,u llet eite umcilonnge Wuantum prepunmt ux gitu rin quutin uirit Chriſtus Ba m qperatur, qpuli n eſt fides& chuui requirit, hæcydan ratia acceptat’tt ac, tumin faronn præceptum dſe ejus jelu Cri ſicut præceym cdicho Apotoie biliendũ li d6 dcum docersri udG aritatemat uhi am ralete& fs d, quod Dulud umciſi ruuuy Apoſtolus ſui oblitus juſtificãdi vim cha- ſimpliciter illis detraxit, cùm diceret 2. cap. Scimus, non juſtificari hominemo peribus legis, niſi per ſdem Jeſu Chriſti,&c. Ut au⸗ tem plenius hunc locum contra Papiſtarum caviflationes explicemus, ſciendum, duas ef- ſe fidei&nεενκιας ο perationes, unam, quòd confidit promiſſioni Dei, de gratuita pecca- torum remiſſione, huic toto corde innixa; altera, quòd per opera charitatis& benefi- centiæ, ut fructus, ſeſe exerit erga proximũ. Ratione primæ conſiderarionis juſtificat fi- des, ubi cum Deo agit per ſe, ſine coopera- tione& adjumento charitatis, ulliusve alte- rius virtutis, intuens ſimpliciter& immedia- tè promiſſionem Dei,& in ea oblatam gra- tiam homini applicans. Ratione alterius o- perationis, quando non in Judicio Dei ope- ratur, ſed cum proximo agit, ad benefacien- dum illi, non hoc per ſe agit immediatè, ſed per charitarem. Itaq; fides per charitatem efficax eſt, non ad Juſtificationem corã Deo, ſed ad bona opera exercenda erga proximũ. Et aliud eſt, quòd Apoſtolus dicit: Fides efi- cax eſt per charitatem aliud quòd Pontificii aſſu- 220 Commentariusin Fpiſt. aſſumunt de ſuo contra Apoſtoli mentem, fides operatur Juſtitiam& ſalutem per cha⸗ 3 ritatem, cùm porius fides juſtificet, flducian omnem in Chriſto collocando,& fiducide. 0 1 jus dilectionis ſe erigendo, qui dilexit nos& tradidit ſemetipſum pro nobis. Prætete un hos etiam facilè largimur, imò ipſi eriã cqg. e ſtanter docemus, fidem illam, quæ juſtificat, iſen non elle orioſam& mortuam, ſed vivam& 1e efficacem per charitarem, ut illa paxticila operans per charitatem ad deſcriptionems notionem fidei pertineat, etſi non per char tatem juſtiſicet, ſed ut dictum, prima ilſac. peratione, quæ eſt, Deum propitium in gra- tuita ſua promiſſione,& Chriſtũ in ſua me- rito intueri. Quod autem inſtant adverſari affirmantes, charitatem efficere, ut fides va- leat, negamus hoc fieri. Sicut enim fructus non facit, ut arbor ualeat& bona ſit, itanec charitas efficit, ut fides valcat, ſed patius: quemadmodum arbor bona bonos fructus facit,& boni fructus indicant arborem elle bonam: Ita fides facit, ut charitas valeat,& Deo accępta ſit, cùm, quicquid non eſt 6* f de, peccatum ſit, Rom., 14.& opera charitatis notæ ſint veræ fidei. Verum, utad textum redeamus, poſtea- quam Apoſtolus oſtendit, in regno Chrilti ſpirituali circumciſionem& præputiumni- hil valere, nunc Galatas ob ſuam à veritate defe- uld ctt rumg Mwbw vmmahk WAlr aln e Känrerrt n cidene e 5 9 Ommennujiann 9 ie ſuo contr dola ur faſtitlan dlun A porlus ſidesjaltr. sleerlg Dlam& maxuan 1 4 der charitatem uil 5 11 3 charitatemad tmn dei pertineas alun cet, ſed ut didman aux eſt Deum der mmiſſione,& ni. Quod autempbe charitatem elttae 8s hoc feeri. Sum, arbor ualesa it, ut fides vabo um arbor boml fructus indicus des ficit, ut cus- lit, cum, quicps Iſit, Rom, 1 K x fdei. tad tenum raers- olus oſtendi,u cumcifoonem La unc Galts 0h 1 —— =— aasdesjatäin, dullto collocnag enigenäg gutn veriplum Nxoaxdu acile lareimupnin emus, fidem lam 4 D. Pault ad Galatas. 1²1 defectionem reprehendit,& in viam revo- care ſtudet: Currebatis Dene, quis vos impedi- vit, ne obediretis veritati? Id eſt: Egregia in cognitione vexitatis& veræ ſalutis, in folius Chriſti merito ſitæ, initia& progrelfus ha- bebatis. Quis verò ſeductotr vos in medio curſuà veritate agnita avertit„ne in illa pet- ſiſteretis? Hac perſuaſio non eᷣt ex eo, qui vo- cat vos, quaſi dicat, quòd inm edio curſu ab agnita veritate deflexiſtis, id vobis non ſug- geſſit Dominus, qui vos per me ad veritatis cognitioné voeavit,& adhuc ad reſipiſcen- tiam vocat, fed cacodæmon aliquis per ſua organa Pſeudoapoſtolos. In culcat autem eis periculum, quod ex illo errore toti doctrinæ Lalutis& fundamento immineat, ſimul oc- currens objectioni Pſeudoapoſtolorum, qui Paulum calumniati poterant, ac ſi ob rem levis momenti turbas daret; ſiquidem non res tanti momenti ſit, ob pacem& tranquil- litarem circumciſionéẽ& ceremonias quaſ- dam legis retinere. Atille: Parum, inquit, fermenti totam malſam fermentat. Simile du- um eſt à fermento. Que madmodum enim parum fermenti mixtum multæ farinæ to- tam maſſam& conſperſionem fermentat: Ita periculum eſt, ut illo errore, quo cum Chriſti merito cirumciſionem& opera le- gis in operatione lalutis conjungebant, tota doctrina corrumpatur,& ipſum ſalutis fün- damen- 22 Commentarius in Byiſt. damentum ſubvertatur, licet ille prima h auhan cie levis videatur, ſicut autem dixit, erroren chlha iſtam huc tendere, ut Chriſtus reddatur inu. e 4 tilis. Mitigat autem Paulus reprehenſionem rcdl ſuam expoſitione ſuæ de ipſis fiduciæ, hunt 139b in modum: Ego confido in vobus in Dom ins, id eesdi eſt; per Domini Srariam& virtutem in o- hrlueh bis per miniſterium efficacem, vos nihs unlku nd ab hac, quam vobis propono, doctrinaan- dübere 3 plexuros. At è contrario gravem commin. Wmtafti tionem in Pſeudoapoſtolos, qui ipſos im ſin- amiui plicitate ſua perturbent,& in devia abou- nintrmur äprdit ſuum, ſeilicet condemnationis, portabit, quſt andhu quis fuerit, verbo portandi pœnæ gravitatem muuli & magnitudinem innuens. Ne verò Gabata an gan exiſtiment, Paulum ex covereiæ,&conten- ufanläke tionis ſtudiò impugnare illam de eircumci-(inandd- ſionis& operum legis neceſſitate docttinã, dap e quæ alias facilè ferri poſſit, perſecutionesil- psäkhd 1 5 anu perpetiatur, ipſis ante oculos, proponit, à ni quibus immunis eſſe queat, ſi circumciſio. iqur nem predicet: Ego aute ſratres, ſi circumtiſſons ii hib adhuc prædico; quid adbuc perſecutionem pa- um b Kch doapoſtolis prædicare& docete adhuc ve- lim, cur tot perſecutiones à Judæis patior, läh qui hoc ipſo nomine me perſequũtur, qudd len 3 circum- Cunmentuiun nlübreruanr n 1 D. Pauli ad Galatas. 2²3 deatur, licnrauren 1 eircumciſionem abolitam eſſe Chriſtianis, tendete ut Chri. doceo: Ergo evacuatum eſt ſcandalum cru- at autem baulusten lcione ſu qei bt Ege cunſdniunn mini gratan Kſin niltetium elicatn, reſe, hocelt Van am vobis ptopand tecomtatio gaaf le idoapoltoloig a perturbent, Ki t Qui verd cunua eet condemnaton verbo portandia dinem innuems.) Paulum ex qu 0 impugmei erum legis nect zcile fetri polld illam veritatent r iplis ante oui munis elſe qua dicat:Siciteute is ptædicat kän ot petſecttnalſe 4 in ſo nomine geyetsi jtt Chriſto crucifixo crucem ferre cogor, per- ſequentibus& vexantibüs mè Judæis, quà hc„, hoc eſt: Ob confeſſionem Evangelii de eruce multi offenduntut᷑,& abhortent᷑ à pu- ritate Evangelii; illa crux& ſimul una offen- diculum inde ortum ceſſaret& tolleretut, ſi circumciſionem Chriſtianis neceſſariam eſſe docerem. Tandem verò in gravem imprecationem erumpit, qua falſis Doctoribus extermina- tionem è regno Dei non carnali affectu, ſed magno zelo ſpiritus imprecatur: Dtinam- etiam abſcindantur, qui vos cöturbant. Impre- catur, ut abſcindantur à Deo& ejus commu- nione, qui conturbent, id eſt, è ſtatu ſuo di- moveant Galatas. Hoc enim eſt aœmderr. Cuùm etenim Galatæ antea in veritate agnita tranquillam habuiſſent conſcientiam, jam perverſa illa doctrina impoſtorum exillo ſtatu tranquillitatis dimoveri ait,& inquie- tos reddi. Ac præterea gloriam Dei obſcura- ri, cujus zelo flagrans Apoſtolicum pectus, obſtinatis hoſtibus veritatis interitum im- precatur. LOCIT COMNDUNES DARTITS I. Cup. V. I. De libertate Chriſtiana, quæ conſiſtit in liberatione à jure peccati& motris, à ma- b ledi- 224 Commentarius in Fpiſt. ledictione legis, à legis ſervitute, riribus Win- ſaicis& traditionibus humanis, ſicut antes aliquoties dictum eſt, de riis veritatis prodenda eſt. 6 II. Cuùm Paulus vult, ne Chriſtiani be. rati à ſervitute legis, rurſus jugo ſervituts implicentur„‚monemur, nos multò minug, qui jugum Antichriſti& humanorum eſcs decretorum& traditionum excuſſimus, iln ſervitutis jugo implicari debere. Cuùm enim liberi ſint filii Dei, non debent ſervi homt- num fieri, colentes Deum doctrinis, quæ ſunt mandata hominum, quibus fruſtra co- litur, Matth. 1. ſed in libertate, qua Chriſtus ipſos liberavit, ſtare. IIII. Notandaæ ſunt graviſſimæ ſententie Apoſtoli in eos, qui per circumcifionem& opera legis juſtificari volunt, ſive ex toto, ſi- ve ex parte: Si circumcidamini, Chriſtus vobu nihil proderit, Chriſti facti eſis vacui, qui in le ge ſuſtificamini, gratid excidiſtis. Quæ voces etiam in noſtri temporis Juſtiriarios dictæ ſint, qui non tantùm cleemoſynis aliisq́; o- i peribus legis, ſed etiam electitiis ſuis opeti- regrinationes, Hagella⸗ ertam regulam Franciſci, Be 1 nedicti,&c. traniacta, rigidè juſtificari vo- m bus, ut ſunt miſſa, pe tiones, vita ad ce lunt. de qua Dominus /n. 39 8. cap. ait: Si vos Filius liberaverit, verè liberl u eritis. In hac lihertate, qua Chriſtus nos libe. i¹ ravit, ſtandum, neq; illa ulla ratione adverſa. 9” ögrauſe b Keteünenn 1 4 1 1 fuüüme agtloe deru eeewiwl auhmäeal um zutme fuörnn, taeng. fälirugr ueihn lienraw Wdlandu- ngſ 1 dban 5 1 — Amentariu 5 legisalegsen D. Pauli ad Galatas. 22²9 adntionibus lunnehunt. Contra hos multo fortius torquentur dictum eſt, ge ülla fulmina bauli, qud9 Chriſtus mhilillis ivos Rülien proſit, Ch tiſti ſi nt facti inanes 5 gratià exci- wlberras a lu ker nt. Contra ſu ſtiß cationem operum va- älanar t auhſenrende Kann. uddſ *„ u naper gratiam, non jam ex operibus quando- quidem graria jam non gratia,&c. Cuùm au- laulns vult, xtem ipſi etiam renati per gratiam juſtificen- dute legls, tuluſgtur, vi oppoſitionis illius Apoſtolicæ, conſe- e monemur, muquitur, nec illos operibus juſtificari. Annichrilti& un I V. Notandum, circumciſionis fœdus in- & traditionmaeludere totius legis perfectä obedientiam. ugo implicar deh Sicuri tum hic ait Apoſtolus: Conteſtor omns Alu Dei, non deban hominem, qui circumciditur, quod debitor est colentes Deunts fotius legis ſervandæ, tum ad Rom. 2. Circum- atahominum, qu cilio quidem prodeſt, ſi legem ſervaveris; „.e.ſed in ibem quod ſi tranſgreſſor legis fueris, circumciſio tua verſa eſt in præputium. 3 Hiinc queritur non immeritò, cùm nemo etiam ex Patribus olim legem perfectè præ- ſtiterit, neq; ipſe Abraham, num circumci- ſio eis nihil profuerit? Reſponſio: Abraha- e mus& ſancti Patres fide Chriſtũ,& in Chri- 18 CEnnfan ſto perfectam obedientiam legis apprehen- munt, gr4 un derunt,& ſic unius Chriſti obedientia juſti oün tempone conſtituti ſunt, Rom. j. Queæ eſt Juſtificatio non tmtmeen fidei, qua lex ſtabilitur, ad Rom 3. Cujus Ju- gs ſetenmen ſtitiæ fidei circumeiſio ſignaculum fuit in ne mill, percie Patribus. Qui verò in citcumciſione, vel ex r toto, vel ex parte quærit Juſtitiam, is debitor 1 rram 8* 4 2 4 14 ta adcell- 9 1 . 14 naoh Kc. tranlic4,N„ P eſt avit, ſtare. otande ſunt gan veos, qui perci juſtificarz polmn Si circumcidm 226 Commentarius in Epif. eſt totius legis ſervande: quia Chriſtus illin · hil prodeſt. 4 lirtt V. Sanctos poſſe gratià excidere, teſtatus 356 Apoſtolus exemplo Galatarum, qui verere. ſlhaue nati fuerunt,& poſtea ſuggeſtione Pſeudoa. uhobe poſtolorum ad circumcifionẽ& Judaiſmum uam relapſi, Chriſti facti ſunt inanes,& gratiaer)nnik ciderunt. aabnoh Quod verò illi, qui hanc ſententiam im. aurna- pugnant, ajunt: Galatas non veréè fꝑiſſerena. aani tos, ſed tantùm iter adipiſcendæ gratie i- haſ greſſos, facile eſt illos vanitatis ex illis, qus lolha 3.& 4 cap. audivimus, arguere, nempe quod Apoſtolus dixit: illos ſpiritum adoptienus acit. aae piſſe per auditum fidei, ſpiritu incepiſè, malm auii propter veritatem paſſôs, ipſos Haptiſator Chri. reitein. ſtum induiſſe, ipſos Deum cognoviſſe,& ab—6 evix e 5 Randm. verti(id quod veritatis agnitionem præſup- a kn en. Man d- ne — dhüggöine tüitn curſu averſor,&c. Quod autem Juſtus ſe aver- ma Ralnanu ... 8 fanalte quinamentis mundi, peragnitionem Domi- dhaan ni& Servatoris Jeſu Chriſti, his rurſum 5 ae 47. 3 3 4„ 1 4 voluti ſuperari,& à ſancto, quod ipſis 6 3 Mſein . ti R M * (Commentariu p) legis erande uu eſt. D. Pauliad Galataa. 227 tum eſt, præcepto converti poſſint, ut po- nctos poſſe genentrema eis flant deteriora priôribus, teſtatur 1sexemplo Galum Fzechiel Prophera 18.& Petrus 2. ép.. unt,& pollealtgeeln VI. Fundamentũ ſpei Chriſtianæ fidem am ad tranige le;reſtatu r Paulus, dicens: No⸗ iritu ex fi⸗ 1 K„ 3,„ 2 2A 4 hrikti faci Gunrinns de ſpem ſuſtitiæ expechmuu. Eſt enim ſpes ex pectatio promiiſæ& ſperatæ Juſtitiæ æter- b 1 4„. 1..... 4 4 lli,n hnr⸗e⸗qua in nobis ipſis perfecta fuſtitia ſine o- verd illi, qui hancne,4 pPlis p ta] afunt: Galatzsuonyn mni macula ornabimur ex fide, in promiſ- 1= uerutanmſione verbi acquieſcente, per Spiritum S. antum ier aipia e hæe ſpes certa eſt,& non confundit, acleeſtilonan en, illnaded ut anlus uos ſbe ſalvos audirimus anget eſ pronuncier, Rom. S. 1 Sdixit: ilus ſirumg VII. De abrogatione circumciſionis in ditum fidei, finna regno Chriſti ſpirituali teſtimonium habe- ritatem paſſit, ins mus evidentiſſimum: Iꝓ Chriſto ſeſu neg, cir= Ie, ipſa Deumann eumciſio, neq, præputinm Juicquam Valot. S uc- nunc ad egenum eeſſit autem nunc in locum cireumeiſionis uod veritatisag Baptiſimus, teſte Paulo Colog. z. per quem Paulum muds(Chriſtum)& circumciſi eſtis citreum ciſio- eiſtum exceniſe ne, quæ fit ſine manibus, dan egnütlis cor- quod aftitmat,9 Pus Peetatorum Cafnli per di ffn erie dnein Juod præſuppeu Ckriſti, conſepulti ſmul eumi Per Bapli⸗ lIle,&nunctepsf ſimum in quo ſimul eriam cum illo reſi urre- rem Benepb iſtis per fidem operatio nis Dei, qui excita- tem. amn vitillum ex mortuis. Quodverò Dominus ar,Se. C ug de circumciſione pronuncciât: Statuam pa- 4 ulincn lum meum inter me& te interq ſemen tuumn 1uSs nunuee post kein generationibus tuis fœædere perperuo⸗ uoris ſelu C uig Gen. 17. Notũ eſt vocem leolana, id eſt, Perpe- ccari,Kl b 3 1 228 Commentarius in Epiſt. tud, intelligi ſæpiùs non de æternitate inf. nita, ſed de tempore longo, ſicut Levit 6.,G 7. de legalibus ſacrificiis uſurpatur. Quando- quidem autem fuit ſignaculum juſtitiæ hdei iij in Chriſtum venturum, ſicut eriam alii ritus der ſacrificiorum Chriſtum venturum repra. an ſentarunt: Conſequitur, ut quemadmodum Chriſto exhibito totum vetus pactum inſ. crificiis& ritibus poſitum, abrogatumelt, i ſecundùm pronunciatùm Domini ſereman Ep R. Hebr. 8. Ita etiam circumciſio ad illna; ertinens, und abolita fuerit. IIX. Summa Chriſtianifmi eſt fides per charitatem efficax, cui excitandæ& alende verbum& Sacramenta inſerviunt. 1a. hannes etiam fidem& charitatem conjün- git 1 Epſt. 3. Hoc eſt præceptũ ejus, inquien, ut credamus nomini yilii ejus jeſu Chriſti,& i diligamus nos mutuò, ſicut dedit præceptũ nobis. Quodi ipſum etiam Paulus confirmat 1. Tim. i.i inquiens: Finis præcepti esl charitas ex puro« corde& fide non ficla. IX. Doctrina Perverſa homines Aàrecto curſu in errores, à veritate ad mendacia ab- ducit, ut a veritate aures avertant,& ad fabu- g las: convertantur, 2. Tim. 4. Ergò credentibus perſiſtendumi in iis, quæ didicerunt,& quæ ipſis concredita ſunt, 2. Tim. z. X. Falſi Doctores, ut maximè verbũ hei⸗ dn & Deum ipſum, lingua prætexant, Verè ta- men m 3 4 entbernt 1 IPuue pen J Klidac rnkebi Ferwale 8 1 ehed tnuplat nuitin utxainin en rfteaunn m 8 hätigo aubte litzean Mtarlurin giſepius non D. Pauli ad Calatas. 229 etemporelonn men à Deo perſuaſio erroris non eſt, ſedà vborelonga le 20 p. bus lactiftcisuu gatana. Sicuti Schwenckfeldiani& Anaba- dutemfutt IgualinPtiſtæ jactitant Enthuſiaſmos& peculiares um venturum ſ ſrevelariones ſpiritus,& pari ratione Pontifi- w„ Utenn.. 4 tum Chritun ſem cii Decretis Papæ& Conciliorũ prætexunt Conlequmuged iritum ſanctum, attendentes ipſis potius nhibito toum en Kpiritibus. impoſtoribus ac doctrinis Dæ- n bug puinn Pmoniotum,ut loquitur Apoſtolus 1. Tim. 4. — hronunmun Proinde errant ipſi& alios in errorem indu- „d. laerann cunt. Itaq; ad legem& ad teſtimoniũ; quòd M enamctmuſi non dixerint ſfecundùm verbum hoc: Mn und adolnfienn erit ipft matutina lux, Eſa. d. dumma Chritini XI. Falſa doctrina& error aliquis ‚licet n etlica cui eim primùm levis videatur, tamen ſi defenditur Jacramentaine pertinaciter,& non ſtatim ab initio abjici- am fidem& chun tur, facilè eſt, ab uno in alium prolabi,& tan- .Hoc eſt præcei dem in ipſum fundamentum impingere, ſic- us nomini filiti ut id aſſertio Apoſtoli manifeſtè docet: Pa- rum fermenti totam maſſam fermentat. Et ipſa id experientia totius Papatus,& aliorum fal- ſorum dogmatum comprobat. fde nanfih. Ergo religio nobis ſit, vel in minimo à ſfana drina petretib- doctrina deflectere. Tene, inquit Dominus, rores, à verituei 7 uod habes, ut accipiat nemo coronam tuam, 4- . n.2. veritate antesanaull 7⁰⁶.3 . y tantut, a.Im 49 XII. Pœna falſorum Doctorum expri- ruus mitur ab Apoſtolo: Cæterum, qui conturbat lnin. Ja vos judicium ſuum portabit, quiſquis fuerit. Et teditaund ideò hæreſes poſtea in operibus carnis nu- Docturaa, merat, quæ àa regno Dei hominẽ excludunt. Plun, lugat T,— Hinc 230 Commentarius in Epiſt. Hine cum Diabolo ſeducente gentes, beltii & Pſeudoproheram videt Johannes con in ſtagnũ ignis, ubi cruciabuntur die ac cte, in ſecula ſeculorum, Apoc. 20. XIII. Nom propter crucem abjicienda puritas veritatis Evangelicæ, quemadmod Paulus, ut abolererur offendiculum cruck, noluit eircumciſionẽ prædicare,& cũ Chri. ſto conjungere, ut veritas Evangelii penes ipſum maneret. Veritatem enim Evangali tanquam umbra corpus, ſolet comitari ciun teſtäte Chriſto: Oui diſc ipulus meus eſſe uuk tollat crucem ſuam,& zquaturme Atque ia hoſtes veritatis Prophetas,& Chriſtũ iplum perſecuti ſunt: Sed gaudete, inquit Dominus & exultate, quoniam merces veſtra muluehu cœlis, Matth;. XIV. Licet ſanctis nõ carnali afſectu ſod zelo ſpiritus pro gratia Dei,& conſervatio- ne veritatis falſis Doctoribus, obſtinatis,& blaſphemis exitiũ imprecari, ut cellent bla⸗ ſphemare& conturbare Eccleſiam Chriſt ac ſi mplices: Sicuti Apoſtolus hic magno ze- lo imprecatur Pſeudoapoſtolis: Ultinam& abſcindantur, qui vos conturbant: Sicidem Apoſtolus z. Tim. 4. Imprecatur Alexandto Fabro xrario, inquiens: Alexander Faber æra- rius multis malis me affecit, reddat illi Do⸗ minus juxta facta ipſius: Et ſimiles vehemè- tiſſime imprecationes in Pſalmis occurruns jich no. Secun⸗ wäget ujdr dügwn orltüür drütide cimlil äxunke rgeͤkni unilinann memmuu treye adlgn dniscdeen ertaun nl luſigute rce K lemunan „her hwllun rhuroch ditülter eäd katm e dſecr dahagan egayne Whaau.( Cumnentniuny Daaboloſeälée D. Pauli ad Galatas. pro— d 1 P P 11 naean Laſe ScunpA 4 d CAPITIS Inns, ubi cruci 41⸗ 9 de rcdu untar 1 culotum e,. Vos enim fratres,&s. Nom propter cuarn, ritati Alehn nit iſt iberat iratis Eyangelte q Docuit Apoſtolus, Chriſtianos liberatos taboleretur nnelle, tumà circũciſione aliarumꝗ́; ceremo- cumcil onie a eialiü legumjugotum præcipuè etiã à male- agere, ut veiin Biekione legis& rigore. Ne verè Galaté hanc nerer Feae krina de libertare Chriſtiana parũ dextrè umdr carpu dh acciperent,& illa ad carnis licenriam abute- cito: Quth enrue Perindle ac ſi libi jam, quod libet lice- Ldſepuan xer, ſequentem admonitionem ſubjicit: Po⸗ ſaam.& ſejuunn enim in libertate vocati eſtis fratres, modꝰ ne li- laris Drophers al ertatem in occaſione carni ſcilicet detis. Dum unt: Sed gaudaein fratres appellat, benevolentiam captat, ut il⸗ Juoniammenun los ad diligentem neceſſariæ commonefa- 6. ctionis obſervarionem inflectat. Ea autem iget lanctis nöc verborum Pauli ſententia eſt, ac ſi diceret: sprogratia da Audiviſtis quidem hactenus, vos à ſervitute, Haltis Dodonba maledictione,& rigore legis in libertatem exitiũ imptecui aſſertos, in qua vobis perſiſtendum ſit ſem- &conturbare h per: At nolo hanc doctrinam ita intelligatis, es Sicutidpoltbs ac ſi nunc vobis liceat, quod libet, ſed ſcia- atur Dſcudoꝛpokii tis, ita in libertatem vos vocatos, ut tamen ur, qui oscontss illam non in occaſionem carnis accipiatis, 2. T1m. 4.Hkt advivendum ſecundùm carnem, carnis de- „ ſideria perficienda, ad laſciviendum„ad in- rio inguie funas ſultandum proximo, ad rixandum,& c. Quo- s mälbs mes htssr modo ergo ipſis vivendum? Sed per charitatẽ af nche plus m ut Jervite alii altis. Charitatem ab ipſis requirit, Precatiocallen’: n 4 ut 232 Commentarius in Epiſt. ut ſecundùm illam alii aliis ſerviant, pedti lavent,& officia humanitaris& benelceh tiæ exhibeant. UIt autem, ſicut moner per ſnadeat, legem charitaris tanquam norman & regulam vitæ eis i pſis præſcribit: Namta lex in uno verbo impletur, nimirum in hoc Di- liges proximum tuum ſicut te/pſum. Oltendit omnia præcepta ſecundæ tabulæ ſub ilb mandato: Diliges proximi tuum ficut teipimm, ſummatim com prehendi. At quærat aliquss Cur alterum mandatum de dilectione De, quo continentur ſummatim præcepta pr- mæ tabulæ, omittat,& in ſecundo de dit- ctione proximi, totam legem impleriafhr. met: Reſpondetur: Id ideò fieri ab Apoſto- lo, quia ſecundum præceprum de prouimi dilectione primum præſ pponat, quumdi- lectio Dei charitatis erga proximum fons ſit Deinde utitur Apoſtololus alio argumemo ad perſuadendam Galatis charitatem, lum- ptoab incommodo odii, rixarum, diſſidio- rum charitati repugnantium. Si enim inquit alii alies in vicem mordetis& devoratu, vidett, ne alii ab alils in vicem conſumamini. Deſum- pta eſt Metaphora ab immanibus beſtiis in. vicem ſe mordentibus laniantibus, devoran- tibus,& conſumentibus. Ita enim, ſi in Ee- cleſia aliqua ſint ſchiſmata, contentiones, velin doctrina. vel in converſatione odis,ſi multates, diſſi lia, fit, ut ſeſe invicem homi- nes M Ruck Al foti irses dlcol herure uium an a Vnnlin manuuui theaen ; mahd lömte C meetmen eha t ſcheldual Röwur eajc 1 taytaum mäinral 8 — — 1 4 lhaar bitähun — b düm n ilm di lae D. Pauli ad Galatar. 233 nes mordeant, nec tantum mordeant, ſed etiam devorent,& tandem conſumant, ac ad egemch neritan Faucitatem redigant. mrit Teisi üöge 5 derbon um tuun ſeu ie m weeßr ſecun e tiu 1 Ler pr acmä uma ncom drhend tam um manqdatum cecih nentur lummain n r, omittat, Kinka dx. il, totam lexen pondetur: ldidehte cundum precem pt mum preſiyr chaitatis ergapuo tur Apoſtop 1 endam Galtse Smmodo odii, I ati repaguanis vicem mordetuois us inviceme niui taphora abimm a8 ot JentibsMius onſumennibasel„ Na ſint ſchim um tein. velinernerul dilL.l 9 ll bli m M 2 etur ummn. L067 coννακν„ 4E T1s8 II. Cap. L. I. Libertate Chriſtiana non aburendumn ad licentiam carnis, docet Apoſtolus, cùm ait: Vos in l'bertatem vocati eſtis, modo ne li- bertatem in occaſionem carnis, id eſt, perficien- di deſideria carnis, accipiatis. Fuerunt lingu⸗ ls temporibus, qui doctrinam de gratia& libertate Chriſtiana perperam interprerati ſunt, etiam ætate Apoſtolorum, ſicut teſta- tur Paulus, doctrinæ Evangelicæ hoſtes ob- jeciſſe ſibi ad& Rom. 6. Quid igitur dicemus: Manebimus in peccato, ut gratia abũder? Et tales circa 2 tempora futuros B Ju- das in ſua Epiſtol a prædixit, qui Dei gratiam transferant ad laſciviam. Huj ſanockiſme 3 runt hiſce temporibus, L ibertini& Anaba- ptiſtæ: Qulided, qnad Chriſtiani ſint ſub gratia, Ueri à legis ſervitute,& hbero ac ſpontaneo ſpiritu regi debeant, eò inſaniæ devenerunt, ut quicq́uid l libéret, quicquid carni adlubeſceret, idem eriam licere ſibi exiſtimärint. Cui profanæ Sectæac Epicu- reæ hic contradicit Apoſtolus,& Beatus Ju- das ipſis judicium grave comwinatur. II. Quatenus a lege liberi ſint Chriſtia- ni, nempe ratiouuc jugi ceremoniarum, ma- P z ledi- 234 Commentarius in Fpiſt. ledictionis& rigoris legis, non autem qua- ad legem moralem ratione obedientiæ. Ler ad quam tanquam ad certam regulam Chri. ſtiani ducti libero& ſpontaneo ſpiritu vi. im tam ſuam conformare tenentur, ſicut hic in charitatem à Chriſtianis ex præſcripto lo- gis requiriſ& eandem vitæ normam, N* man. 13. præſcribit. Unde ſancti viam man- datorum Dei currere, Pſalm. 119. Præcepha Domini cuſtodire,& ad Dominum revem toto corde, ſecundum univerſam legem Moſis dicuntur, 2.&eg. z2. 23. Quod notandi eſt, nõ tantùm propter Antinomos legis do- Grinam ex Eccleſia exturbantes, quam pro⸗ pter Pontificios, qui propterea, quòd Pan- lus negat hominem operibus legis juſtifica- ri, contendunt, opera tantùm fidem antece- dentia à Juſtificationis cauſa excludi, non autem opera fidem conſequentia. Atrena- tos etiam opera legis facere, id eſt, ad legis præſcriptum, præſens loeus& alii teſtantur, Matth. 7. III. De charitate erga proximum, quæ vult, ut alii aliis inſerviant,& humanita- tis officia exhibeant. Regnla autem chari. tatis eſt lex illa: Diliges proximumò tuum, ſicut teipſum, ubi proximus eſt intelligen. dus,& amicus& inimicus, teſtante Do- mino, in parabola hominis b 1 alkäl enim immotam Dei voluntatem continet, à latronibus hi ul-. nai enler co 1 Kedm repälhg la I r dtääohd 8 mu che dcrp IAk nun lulanhan Khdnrei oeia nn dtdum, eräiden rgelunn uanm( lm d dis&rig,.L. d ußorislem nmoral b ſttuns e g 4 Keandensten reſcribit. Unteladr Dei correre, Tann cduſtodire,&ad Dorin ie, ſecundum ungs untur, 2.eg u.g tum propterniion Ecclelia exturbun cios, qui proyen nominemoperbal dunt, opera umiu ſtificationis caus afidem conlequ- peta legis ficen m præſens locuti 41 echaritate erga ii aliis inſerrun,* 1 11! „xbibeant. Remls 1 3 19 l: Dun Wma w, ubi nroind nicus& ninas,ui Bonil’: N patabols Gau quæcunque vo mines,& vos facite illis. Hæc enim eſt lex & Prophetæ. Hoc de charitate exercenda ſe 1 D. Pauli ad Galatas. 235 vulnerati,& ſemimortui relicti: atque Sa- ommiſerarione illum curan- ræceprum paſſim repetitur. Nemini quic- quam debeatis, niſi hoc, ut diligatis vos invi- cem. Nam qui diligit alterum, legem imple- vit,&c. Roman. 13 Filioli mei, ne diligamus verbo& lingua, ſed opere& veritate, 1. o- hHan. 4. 11II. Quam pernitioſæ ſint in Eccleſia contentiones, odia& difſidia, ſive in do- Crina, ſive in vita& converſatione exorta, docet Apoſtolus his verbis: Si alii alios in- Vicem mordetis& devoratis, videte, ne alis ab aliis conſumamini. Ubi enim ita gliſcunt ac foventur odia ac diſſidia, ibi pax& con- cordia, omnis vinculum perfectionis, quod eſt charitas, qua ſcilicet Chriſtiani in unum corpus devincti& colligati ſunt, diſſolvi- tur ac diſſuitur, corpus ipſum attenuatur& conſumitur. Cuùm igitur concordia ſit gloria filiorum Dei ſumma, /oban. 17. Gloriam- quam dediſti mibi, dedi eis, ut ſint unum, ſicut& nos unum ſumus: Omnes ſancti in hoc incumbant, ut concordiam& unitatem Spiritus fovcant, ut ſint unum cor,& una anima, 236 Commentarius in Byiſl. anima, ut cohabitent in unum, cum omii ſubmiſſione ac manſuetudine, cum animi le nitate tolerantes ſe invicem per charitarem, ſtudentes ſervare unitatem ſpiritus per un- culum pacis, unum corpus& unos oin &c. Epb. 4. Neque tamen Paulus requirit, ut pacem concordiam& conſenſionem cum impii in falſa doctrina vel peccatis colamus, ſa enim diſſidium melius eſt, inquit Nalia nus, fucata concordia& conſpiratione in ma- lo. Commendatur concordia& paxin Deo, verbo veritatis& bono fundata. Interim u- men omnibus in hoc elaborandum, uter- rantes, vel in doctrina, vel in vita ſpiriu manſuetudinis in viam reducant, delictama- tuò condonent, animos exacerbatos,& dil- ſidentes in veritate,& bono cõjungant vul- nera ſanent, ut ita corpus Eccleſiæ creſca,& augeatur de die in diem. III. PARS Cap. V. Dico autem piritu,& c. Pergit Apoſtolus exhortari Galatasad vi- tam ſpiritualem& carnis mortificationem. Dico autem ſpiritu ambulate,&s carnis concu- piſcentiam non perficieris. Vox ſpiritus hic ſi- gnificat hominem, quatenus Chriſto per fi dem inſitus, ejusq́; ſpiritu regenitus eſt,a piè de Deo ſentiendum, credendum, in tr- more ejus benè ad legis normax'oivenann Sicut gake naile ſn bo m, A Gach Kmod ginlae nucku Rcor den 5 aben Ono. Iru üc tn. 1(e 1 däh Commenteiunne n cohabitent i 1 one ac manletuin lerantes ſe immicen t letvate unituen h .4. etamen Dauluste * f ſoctrina vel ece lddium meliusel 2 concordiaconſmn nendatur concottui ritatis& bono funtn nidus in hoc ehdem el in doctrina, sdu adinis in viam reduu onent, animos enn veritate,& bonoi aa, ut ita corpuste ſe die in diem. III. PARS CM Dico autem ſzirne Apoſtolus exhora ualem& cam u im ſbiritu ambultzs b non verfccietu. ſus nominem, quremle tus, ejuscq; piiursn eo ſentiendum, cela 9 bend adlegusonun, b A l 6 acis, unum corpusdaun D. Panliad Calatas. 237 sicut contra per carnem intelligit, non tan- tum alreram hominis partem, corpus nimi- rum ſine anima, ſed eundem totum homi- nem, animà& corpore conſtantem, quate- nus adhuc carnalis eſt,& natura ejus peccato &morti obnoxia;id eſt, quatenus ſpiritu Do- iam& conſenf un mini nondum ex roto renatus, peccatum ad- am& conſenlonen huc habet, carnaliter ſentit, cogitat, loqui- tur, concupiſcit malum,&c. Atq́; ita unus& un idem homo renatus eſt ſpiritus& ſpiritua- lis,&idemi pſe etiam caro eſt, vel carnem habet, id eſt, natura ejus peccaro& morti eſt obnoxia. Autoritate igitur Apoſtolica edicit Paulus Galatis(¶Dico autem, inquiens,&c) ut ſpiritu ambulent, hoc eſt, Sp. S. dudum ſe- quantur,& in vera fide, timore Domini, in invocatione aſſiduà vitam ſanctam agant, ita futurum ait: DVt carnis concupiſcentiam non perficiant. Non dicit, llosplane ab omni car- nis concupiſcentia& a ectione immunes fore, ſed non perfecturos illam, ſeilicet car- nis concupiſcentiam, hoc eſt, non conceſſu- ros, ut peccatum regnet in mortali ipſorum corpore, ut obediant illi, per cupiditates e- jus, vel non hoc, quod caro concupiſcit, ipſo opere perfecturos, non laxaturos frenũ pra- vis cupiditatibus, libidini, iræ, odio Dei& hominum,&c. videlicet peccatis. Oſtendit autem luctam eſſe inter carnem XL ſpiritum, in uno& eodem homine. Nam- caro 238 Commentarius in Fpjft. ear concupiſcit ad verſus ſpiritum, ſpiritus n tem ad verſus carnem. Hæc autem mutudim ter ſe adverſantur: Ot ne Juæcung, veluu, s 1 Faciatis. Hanc pugnam carnis adverſus ſpiri tum Apoſtoli Pauli verbis omnium rectill. ¹¹ qui ita ſuo exemplo illam u deſcribit, om. 7. N ovi, quod non habitetin me, hoc eſt, in carne mea, bonum: Nam vele adeſt mihi, at ut perficiam bonum, nontt. me explicamus 1 perio: Non enim quod volo bonum, hoch cio, ſed quod non volo malum, hoc ago. 8 verò, quod non volo, ego, hoc facio(kellica ratione carnis,& externi hominis) non ſan ego perpetro illud, ſed inhabitãs i me pec catum. Keperio igitur legem volenti mitl bonum facere, quod malum milii adjaceat Delector lege enim Dei, ſecundũ intenots hominem: ſed video aliam legem inmem- bris meis, rebellantem legi mentis meæ,& captivum reddentem legi peccati, quæ eſt in membris meis. Miſer ego homo-, quis me li⸗ berabit ex hoc corpore mortis huſus? Gta- tias ago Deo per Jeſum Chriſtum Dominum noöoſtrum. Itaq; idem ego mente quidem ſer- vio legi Dei, carne verò legi peccati. Qem⸗ admodum itaq; caro cõcupiicit adverlus ſpi. ritum, ita ſpiritus ad verſus carnem. Unde er hac pugna carnis& ſpititus hit: Dt ne quæcun que velitis, inquit Apoſtolus, perficiatus. Quod in utramq; partem verum eſt. Nam caroreè- pugnan 8 3³ apſbit alveſ 4 D. Pauli ad Galatas. 2332 eu, canen ii pugnans ſi piritui, cujus impulſu ſanctis etiäm 1 erlantut: U tn fſurgunt pravæ cogitationes, cupiditates, du- Hlanc pugn han itarioues,&c.facit: ut bon um, quod ſecun: oſtol Paulineth nds dum ſpiritum& interiorem hominem pii enman. dun mnsvolunt;non plenè perficiant, quin interdum 1em Nof b eriam graviter hallucinentur, errent& de- Eeeerne 4 nlinquant. Viciſſim autem piritus concupi- I4 Snſ.* n ſcens adverſus carnem facit, ne ejus deſide- eenn eremm ria perficiant, ſed reprimant& compeſcant. um quodwota ut ſic tandem ſpiritus ſuperior evadat& luod nonrolo mlat xrium phet: Ad quod Paulus Galatas adhor- d nom volo ego, int tatur, utens argumento ab effectu vel ſigno: arnis& externiion Se verd, inquit, ſpiritu ducimini, non eſtis ſus etro illud, ſed inhbi lege. Chriſtus enim, qui nos liberavit à legis Keperio igitut legen maledictione& coactione, ſimul ſpirirum acere, quod malm libertatis contulit, quem lex dare non po- lege enim Dei,le texat, per hune mens, cor& voluntas libe- rata delectantur lege Dei, ut jam homo du- ctu ſpiritus non vivat ſocundum carnem, ccddentem leg ſed legi Dei ſerviat ſpiritu ſpontaneo. Eo meis. Miſer egoke 121ul iplo, quad ſe ſpiritu Domini regi ſi⸗ hoccorpotemm nunt,; oſtendu ut tangua cet to ſigno, le non eo pet ſelum(lus eſle ſub lege, ich eſt legis maledicti one& co- l 4 7n nl actione, ſed ſub gratia, Rom. 6. Quibus ver- — bis ſimul occurrit objectioni profanæ men- hei, catne veroſt tis hominum, qui ita potuiſſent Apoſtolo nntaq; cato äuht occinere: Non ſumus ſub lege: E. non tene- —— mur legi obedientiam præſtare, ſed libereè, . carnis& piimti prout lubet, vivere nobis licebit. Contra au- inquiupoboe tem Apoſtolus reſpondetilmò tum demum pautem mamae Oſenn⸗ Ir led video alam! „rebellantem le 6 „* 4 240 Commentarius in Fyiſt. oendetis, vos non eſſe ſub lege, ſi Spirin ſancti ductum ſecuti, ad voluntatem Deilt ge ejus expreſſam, ſtudia, vitam,& actiona Veſtras conformaveritis. LOCI COMMDU NES PART 3 71I. Cap. E. tualem& carnis mortificationem, quxæ eth Ml Di ſpiritu ambualent,& carnis concupiſcenuun von perficiant. Debitores enim ſumus, non carni, ut ſecundùm carnem vivamus nami ſecundùnm carné vixeritis moriemini, quoi ſi ſpiritu, id eſt, ipirirualibus motibus, ieh timore Dei, fide, invocatione, pietatisq; er ercitiis aliis facta corporis morrificers,u- vetis- 1 1 II. De lucta carnis& ſpiritus in Sancis quæ facit, ut quæ volunt in utram q; pattem, non perficiant, quam pugnam Apoltolusin ſeipſo graviter deſcxibit loco in paraphraſi allegato. Qua sonemur, ſanctosin hacvita ed perfectionis nunquam pervenire, ut ſint a⁴α⁵ραion, id eſt, immunes prorſus à pecca- tis. Quotuſquiſque enim eſt, cui non inter- dum, imò ſæpiùs ſurgant malæ cogitationes animo ſuo,& in voluntate pravæ eupiditates ac motus, ac in affectibas magna à eia uſq; adeò, ut nonnunquam graviter peccent, li ut exempla Moſis, Aaronis, Davidis, Petti, Thomæ X alioruũ ſatis teſtantur. Quin com- munis I. Exhortatio Apottolica ad vitam ſpiti 1 dol Cmnentviun— 6 D. Pauli ad Galatas. 241 Ud eos, actum ſccun, ann munis vox eſt omnium ſanctorum:&i dixe- 8 5... erpredfam, ſucin, rimus, peccatum non hahemus, ſéducimus nos . 8. 2... ouformayerita Nipſos, E; veritas in nobis non es f, 1. oh.J. 7 cOAtudpes,. III. Monet nos eadem lucta, ut ſobrii ſi- 7-,„ mus, vigilemus& oremus ſem per, ne indu- hottatio Amaiana kamurin tentationem. Unuſquiſque autem Kcarnis monnftai tentatur, dum Apropria concupiſcentiA ab- „uen naſtrahitur Kin eſcatur. Deinde concupiſcen- 45. Deddone untia boſteaquã concepit, parit beccatum, pec- feen dane micatum verè perfectum progignit mortem, umenemn acob. rä. cathe vmerus mmmg lV. Kurſus doctrina notanda eſt, quod id eſt, piritualbun liberatio à legis maledictione& coactione de lde, inrocatons non accipienda ſit in occaſionẽ carnis. Cùm luts tacta corpomu potius hoc Chriſti beneficiũ præſtet, ut ſpi- riru Dômini ducamur. Etenim quicunque lucka carnis Ki ſpiritu Dei ducuntur, hi ſunt filii Dei,& qui ut quæ volumias ſpiritum Chriſti non habent, non ſunt ejus, hi ſcilicet ſunt ſub lege. Quæ omnia calcar nobis addant, ut ſpiritu incedamus, ne pec- catum regnare ſinamus in mortali hoc cor- pore, ad obediendum concupiſcentiis pra- vis, Rom. 6. 1 IV. PARS CAPITIS V. Aaniſßeſtafunt,&c. Poſtquã ad vitam ſpiritualem& ſanctam, qua fiat, ut deſideria carnis non perficiantur, adhortatus eſt Apoſtolus Galatas, nunc com- modè perantithen opera carnis& ſpiritus recenſet, ne cui hac in parte ignorantiæ præ- texen- Clant, quam pug viter deſcribit! D wonemar, tlonns nunquam u, id eſt, immun toſquiſqne eninta 5 ſepius ſurgats 0,& involunntept ac in afechdEf nonnunquam gn du Molss, Aarohs & alori riötedalé 1 24²2 Commentarius in Epiſt texendæ locus ſit. Manifeſt ſunt operak- nis. Opera carnis dicuntur, quando homa ant carnis concupiſcentiam perficit, ita ut inos terna opera erumpat. Recenſet auté ſepten. decim hoc loco, ut ſunt I. Adulterium, Fœdt. ris cõjugalis violatio. 2. Scorrario, qua ſolutm cum ſoluta libidinem exercet. 3. Impuruu, u immunqditia, quæ complectitur omnemſpt ritus, corporis, ſermonis& geſtuum inpa- dicitiam, quocunq; nomine veniat, omun eriam Sodomitica& infanda ſcelera. 4 1u. fcivia Aνεiα, id eſt, incontinentia& pem- lantia omnis, qua quis profligato omnipu- dore, virtute& reverentia Dei& hominum procacitate, ſpurcitie, jocis obſcœnis& lunn Ömnique libidine delecratur. y. Idololania. quæ eſt fingere aliquid eſſe Deum, quod he- us non eſt, honorem ſolius Dei proprum tribuere creaturis, præſentiam Dei ac cul- tum eius alligare ad certas ſtatuas, loca vel res, quò ipſe ſe ſuo verbo non alligavit ele- ligere cultus ſuopte ingenio excogitatos,& Dei verbo non inſtitutos. 6. Veneficiun quod eſt, vel propinato veneno ac philtris, vel incantationibus artibusꝗ; magicis alte- rius vitam ac valetudinem lædere& afflige- re. 7. Inimicitiæ, id eſt, odia& animorum dit ſenſiones, ortæ vel ex ſuſpicione, vel exam- bitione, vel ex iniuriis illatis. 8. Lis, idelb verborum pugnæ& rixe inter anbitioſe& A 4 Wlle. akar *. z vlr (ommentayanen b enttrun 3 4 4 elocus ſit. A. D. Pauli ad Galatas. 243 Era carnis dicun u 3 aſtuoſos, quibus homines mutuò ſe convi- Denplicentanpenn is proſcindunt. 9. mulationes, non lo- fen * 44 irin qux coma Juo quis alrerius bonis ac honoribus invi- 1lellde.] 4— rpOrig,(ermaen IEt illumg; premere ac removere omni co- rporis, lermonb&e 5 Bb N domitica&inna Ml. 4.. e ione decente. II. Contentiones, id eſt, rixæ de Ay aa, id eſt incon V poſſeſſionibus, agris& bonis, cum odio per- is, ua quspuitfonarum irreconciliabili. 12. Seditiones, id ute& reveremilneſt, factiones in Rep. cuͤm plures unum ca- te,pureltie ſomm zur ſequũtur adverſus alios tumultuariè, ut libichine delectim multitudo in partes diſtrahatur, unde ſedi- ealiquidelelationes oriuntur, vel cùm in Eccleſia etiã plu- honorem lu res uni alicui ob certas ceremonias, velalias cauſas addicti ſunt, cùm aliãs in doctrina eſt — ½ reaturis, preſem ligare ad cena conſenſus; unde ſchiſmata exiſtunt. 13. Ha- 7. 1 le le ſuo verbonaſ reſir vel ſeclæ: Hærelis eſt pertinax erroris us ſuopte ingen cum fundamento ſalutis, cùm articulis fi. non inſtituto dei, vel claro Dei verbo pugnantis, defenſio vel propinatoe talis, qua alii in eandem o pinionem pertra- cfübis mier huntur. 14. Hweidie: Inxidia eſt dolor obal- ac valetudinen ueAterlus fortunam, commoda, honores, quo: Pr deſt ocudun quis alios, quibus invidet, è medio ſublatos 10„ ¹....— 3 1 ſun Velit, ac iſto dolore ſeipſum miſerè excru- ortæ velexſden ac lite TE iciplin xcru- lexiniumuils iciat. 1. Cedes, quibus hominis fanguis per dexmmagalium, cui gladius à Deod& legibus datus non pugne Ksie, 48 ES ¹* 1 d2 eſt, 1. 244 Commentarius in Epiſt. eſt, effunditur. 16. Ebrietates, quibus nimi vino homines ſeſe ingurgitant, ut neq; pes neq; mens, neq; aliæ vires& membra anime & corporis, ad facienda vocationis opent donea ſint,& adalia enormia ſcelera impel. ar luntur. 17. Commeſſationes, id eſt: Luxusin cibo& potu, compotationes nocturna cm. a tiones ebrioſorum confuſaneæ, hellunp. nes, quibus bona inutiliter dilapidantuske- Addit aurẽ Apoſtolus:&; his ſmilia, qua cin- ſula comprehendit omnia peccata exterma cum lege Dei pugnantia. Adjicit pratetaa Paulus graviſſimam comminationemadde- terrendos Chriſtianos ab iſtiuſmodi ope- ribus carnis& flagitiis: De quibus prediciun- bis, ſicut& prædixi, quod qui halia faciunt, re- gni Dei haredes non erum Indicans exotftes cœleſtis regni eſſe omnes illos, qui ejuſmodi ſceleribus& peccatis ſe contaminant. Ratio eſt, quia per illa fides, Sp. S.&gratia Deiamit titur, conſcientia vaſtatur,& ira Dei julta provocatur, qui illa odit,& deteſtatur ſetid. Ex anticheſi autem Apoſtolus etiam fe- cenſet fructus Spiritus, quos ideò ſic appel lat, quia Spiritum ſanctum, cujus ductum renati ſequuntur, authorem habent, ejusque gratia arbores üceiris ſunt ad fructificandi- Fſa. 6r. Recenſet autem hic novem, nõ qul- dem omnes, ſed pręcipuos. Quinam illiſpti- mam, charitas, ſcilicet erga Deum& en . Pl 2 1 c hucd rlucne rawe ada 59¹] eri dlo Cumentviuyy D. Pauli ad Galatas. 245 aditur. 16. Phaas Proximum, non tantum amicum, ſed etiam mines ſeleingur 1 inimicum; quam Apoſtolus deſcribit 1. Cor. ns neq; dlie iean3. tum à ſuis proprietatibus& effectis, tum ris, ad facienta and⸗ duratione. Secundò, gQaudium, non loqui- nt, Kadalaenumiletur de gaudio mundano, cùm quis velalte- 1. Cmmeſcims it rius malo& infortunio gaudet, quod In- otu com poatina Keceerauia dicitur, vel exultat in rebus peſſi- bricſotun cnfie Mis⸗ſicut Salomon loquitur, vel ſe rebus flu⸗ us homingitanh is& evanidis oblectat, quod momentaneũ u5 Kpoſolus vanum eſt, ſed agit de gaudio piorum, qui dusSuſin Deo& Chriſto Salvatore ſuo gaudent,& prehendit onnfjege Domini, piisq́; exercitiis ſe oblectant, e Dei pugnuni in quod gaudium ne cruce gquidem extingui- arilſimam conmm tur. 3. Pax, quæ non eſt conſpiratio cum s Chriſtianos Sit impiis in falſa doctrina, vel in rebus malis, nis& agitiisDenu ubi diſcordia& bellum melius eſt, ſed præ- Spradiri, qud un cipuè eſt pax conſcientiæ, quæ oritur ex pace ereder nen erum eum Deo, qua cum Deo per Chriſtum Me- egni eſſe omneli diatorem, qui inimicitias ſuſtulit, reconcilia- & peccatis lecou ti& ſide juſtificati, pacern habent, Roman. 5. er illa fdes, è49 Deinde eſt ſtudium concordiæ cum proxi- mo. 4. Lenitas, virtus compeſcens iram, ne ur, quiilloine efferveſcat adverſus eos, qui læſerunt, ſpe e- ichel autem Nnu mendationis. 5. Benignitas, virtus, qua quis ddus oqitit,G benè& cupit& facit omnibus, quibus po- Soitirum lacun teſt& debet,& nemini nocet, præterea et- urhornls iam quadam morum ſuavitate& humanita- muuntupau unt te erga alios utitur. 6. Bonitas, ſtudium be- otes uieu nefaciendi cuilibet. 7. Fides, conſtantia in ecenſet aute 1 du dictis& factis. 8. Manſuetudo, virtus mo- nes ſec plsch 3 än! Q3z derans eriucd, lcllcdch aſcientia vaſtatut R 3 . 4 4 4 3 2 4 1 ..— —. „ A 1 — 8 ³ —.“ ‿ m. 1 2 4 8 *—„ 2— uneen ur—— — 3 3**— e— 8—.— 6—.— ee ee ſſͤſͤſſͤſſ 4 6 2 4 — 3— 1 4 4* 4— 4 ie. 1 8—— 4u— — 8“.— —— ————— 4— ——————— 8 ———————= ——,————————— — ͦ————————— 3 246 Commentarias in Epiſt. derans iracundiam ‚vindictæ cupiditaten, remittens injurias, tolerans aliorum infrm. tates, tranquillitatis cauſa. 9. Temperantin id eſt, decens moderario voluptatum gulis & tactus,&c. Aa verſus ejuſmodi non eitler, i id eſt: Quicunq́; duce Spiritu ſancto tanqui a arbores frugiferę in fide ad gloriam Deipto. N ferunt ejuſmodi fructus, adverſus hos nan eſt lex, id eſt, hi non ſunt ſub legis mabas ctione& coactione: fiquidem lex infubte poſita eſt, ut illos terreat, accuſer, eis maleii cat, cogat eos, non autem juſtis. At objicie aliquis: credentes in Chriſtum liberi lum lege: Ergo licet illis ad lubitum& ductun carnis vivere? Huic objectioni occurit P- lus his verbis: Qui verò ſunt Chriſti, oanen, crucifixerunt cum ſuis affectibus& cuncupi- ſcentiis. Quorum verborum hæceſt ſenten- tia: Imò, quicunq; ſunt Chriſti, in quorum cordibus per fidem habitat Chriſtus illi vir- tute inhabitantis Chrilti, ejusq́; ſ pititus cat- nem cum ſuis affectibus& concupiſcentis. ut ſunt ira, invidia, vindictæ cupiditas, illici tæ apperitiones,&c. crucifixerunt. Verbum autem crucifigendi ſignificat, tum pro male dicto habere, vel maledictum facere, quem- admodum illi, qui crucifigunt alios, faciuny utr ſint maledictum, quemadmodum ſcriptũ elſt: maledictus qui pẽdet in ligno, tum mor- tificare,& viribus exuere. Im credenses cruui- figunt Cementviunn num B D. Pauili ad Galatas. 247 iracunt. ſgunt carnem, cun ſuis afféctibus& concupi- vo infuriastolerm See enJ aalirlaim g. 4 anquilltratis cuſ 39 centiis, hoc eſt, naturæ malitiam è praritae ecems mo berrdin tem maledictam faciunt, deteſtantur illam KAhefnn un ac mortificant, ut quemadmodũ homo eru⸗ duicun 8 dur Dihi cifixus nihil operatur Ita nec caro cum uis ugiferei. ili geſideriis malè operandi vires habeat. Unde .wn deatgun ſuperiorem admonitionem repetit inſerto ſulmoch fmnäu aürt argumento ab efficiente cauſa: Si ſpiritu eſt, hi non unt lihh givimus,& ſpiritu incedamus, hoc eſt: Si per . coactione laute Evangelium Chriſti, per quod Sp. S. Spiritus but illos tertentat vitæ& conſolationis, Spirirus gratiæ efficax teos, nonauemſh rredentes in Chabn go licet ills ad lun vere? Huicobſecin erbi AOui den ſn runt cum ſuus afehi Dorum verbomm quicunq; luntC per fidem habiun bitantis Chrilties ſuis affectibus&r a, invidia, vindicts tiones,&c. cuc ucifigenci lonite⸗ dete, rel maledictrs milli, qui cucius 4 aledictum, qxeri dichus quipätentt⸗ 9 X viribus eruet- Hn eſt, vivificati ſumus ſpiritualiter, etiam ſpiri- tu incedamus, hoc eſt: In tota vita noſtra Spi- ritus S. ductum ſequamur, ita ut illã cum vo- luntate Dei, in lege ejus expreſſa conforme- mus. Inprimis autem dehortatur ab ambitione & inanis gloriæ cupiditate, quæ eſt mater xi- xarum, diſcordiæ,& invidiæ, ne eſiciamur in- anis glorie cupidi. Vera gloria eſt, quà in Do- mino gloriamur, deinde in recte factis,& deniq; etiam in afflictionibus. Inanis gloria eſt, vel quando homines glo- riantur in malitia, vel propriarum virtutum, ſapientiæ& ſanctimoniæ opinione intume- ſcunt, vel rerum abundantia, fortuna, ac po- tentia elati aliis inſultant, veræ tamen virtu- ris laude deſtiruti. Homines autem ina- nis gloriæ cupidi, dolent alios ſibi præferri, nulli cedunt, alios provocant, velaliis invi- 4 dent, 2488 Commentarius in Bpiſt. dent, à quibus peccatis ſancti alieni eſſe a bent. LOCI COMMD NES BA ETS II. Cap. E. 4 I. De operibus carnis, quæ alis pecen regnantia dicuntur,& tum fiunt, cùm homa ſecundùm carné vivit,& ejus concupilcen tiam,& paſſiones perficit. Petrus Apoſtolu militantia contra animam, I. Per. 2. Anguft vaſtantia conſcientiam appellat. Ab häear veant ſibi ſancti, conſiderantes graviſſiman comminationem Apoſtoli: De quibus yrel co vobis ſicut& prædixi, quod qui talia aunt, regni Dei hæredes non erunt. Similis commi. natio extat I. Cor. 6. Ne erretis, neq́; ſcom- tores, neq; cultores ſimulachrorum, neqe adulteri, neq; molles, neq́; ³ evo⁴ra, negh fures, neq; avari, neq; ebrioſi, neq; maledici- neq; rapaces regni Dei hæreditatem conſe: quentur. II. Hinc etiam apparet, eos hallucinati, qui cõtendunt ſanctos& renatos gratia Dei excidere non poſſe, ſi maximè adulterium, ſcortationem, homicidium, vel alia ejuſmo modi opera carnis cõmittant. Exempli cau- ſa: Davidem, tùm eriam, cùm adulterium& homicidium perpetravit, perſtitiſſe in gra⸗ tia Dei, retinuiſſe Sp. ſanctum& fidem, que tum quaſi ſopita fuerit, perinde ac ignss ſeintillæ ſub cineribus occultantur. Haii clam mmentunui 3 Aubus peccati daa 1 — — 8 7 C0r MD YrS 2 1 V. Co. v„ operibus Ganns,uen n dicumara un un m Srne virt, Keuen paſſiones petiet Ven na contra ninan,199 à fancti, confdetunag dationem Apotleln ſcu prediriuun heredes non erun. iu at I. Cor. 6. Neeutu ꝗ; cultores ſimalan neq; molles, necyn pavari, neq; edrui ꝛces regni Dei n conſcientam apek nc etiam appara ndunt ſanctos&m non poſſe, mur⸗ nem, homicicim- era carnis comins dem, tum etimm an⸗ lium petpetentie⸗ retinuiſſe Solmäml aſi ſopiu fueſt h 1t ſab cineti ius, 4 88 1 3 “ D. Pauli ad Galatas. 249 clamat hic Apoſtolus, expreſsè affirmans, eos qui opera carnis faciunt, regni Dei exor- tes eſſe. At qui credunt ‚ſalvantur,& regni Dei exortes non ſunt. Verè enim David tum fidem& Sp. S. amiſit, ut niſi audità concione Prophetæ egiſlet pœnitentiam,& Dominus tranſtuliſſer ab ipio peccatum, in æternum periiſſer. Sapientia enim in domo tam pol- luta non habitat, ubi templum ejus profana- tur. Unde Fechieèl Propheta 33. cap. Si, inquit, juſtus averterit ſed juſtitia ſua,& fecerit ini- quitatem, morietur propter illam,&&omnes juſti- tiæ ejus non memorabuntur, ſea propter iniqui- ratem ſuam, quam fecerit, morietur. Huc per- tinet illud Pauli, ſi ſecundum carnem vixeri- tis, moriemini, ſi autem ſpiritu carnem mor- tificaveritis, viveris, Rom. 8. Diligenter hæc notent ſancti, ne ſint ſecuri, ſed in timore& tremore ſalutem ſuam operentur, orantes cum Davide: AAudire fac mę mane miſéricor- diam tuam, quia in teſpero, ſcire fac me viam=, per quam ambulem, quia ad te levavi animam meam. Item: Doce me facere voluntatem tuam, quia tu es Deus meus. Spiritus tuus bonus dedu- cat me in via reĩta, Pſal. 143. III. Cùm Apoſtolus bona opera appel- lat fructus ſpiritus, comparat credentes cum arboribus frugiferis, proferentibus fructum ſuum in tempore ſuo, Pſal. i. Sicut etiam Do- minus ait: eAArbor bona bonos facit fructus: A 1 Quo- 2)o Commentarius in Friſl. Quorum autem corda fide purificantur, Sp. S. renovantur, hi ſunt arbotes ille jſulh- tiæ ad fructificandum: De quibus Domimus Joh. 1ſ. Qui manet in me, inquit, es ego mes hio fert fructum multum IV. Inde manifeſtum evadit, quod ſirqi- ſcrimen inter virtutes Ethicas Ethnicorum, & bona opera ſanctorum. IIlæ fiunt ànon renatis, in incredulitare, à vetere hominein vanitate mentis, non ad verum finem, ſad re⁹ Hexνα, lat. G. ad proptiam glo⸗ riam. Et ideò in peccatis cenſentur. Lais quid enim ex fide non eil peccatum eit, kaman 14. At bona opera renatorum fiunt in ſide, virtute Sp. S. ad normam legis divinæ,&ead Deigloriam„ut Pater cwleſtis in eo glorid⸗ cetur, cùm fructum copioſum afferunt, ſoh. 1ſ. Hæc Deo grata ſunt& accépta per Chniltun heſum, Rom. 1. Et habent fuas promijſſſiones: quæ licer ſint imperfecta, tamen Dominus imperfectionem illam non impurat, ſed te- git, ac præmiis remuneratur, teſte A poſtolo 1. Tim. 4. Eietas adomnia utilus eitut qua pri- miſſiones habeat vitæ præſentis& futura. V. Falſam eſſe gloriationem eorum, qui ſe Chriſtianos jactitant, nec tamen vitã häc profeſſione dignam agunt, ſed frænum l- xant carnis cupiditatibus. Non enim ſatis et Chriſtianos dici, ut B. Martyr Ignatius diit ſed oportet Chriſtianos elle. Chriſtianiau- tem lal Commenta 6. . Manuug autem corgai zui noy r Wwantut, lilirade 19:.. nctihcandum: de dd Qui maneti nhl „ Name, alt uctum mulun- ade manifettun eak inter virruneg üicst opera ſancaarun, lai ineradulh. aincredulhtarearden, nris mentts, non ad ſennt 4 ] 1**¼ 7 4. a, nts. 6.AuNr f ided in peccuis can vex ſide non ei nermm onaopera temrmmi b.§. adnormambat am, ot Dater cotk nfructum capioim eo gratd ſunt ðaunj „.1z. Et habenttt lint imperfecta,t ionem illam nohs müs remuneraxs Bietas adomnuauis abeat vite grtem ſam eſſe glouinuns anos jactitant,nän ne digmam agnn Se 1 cugichtatbtsn os dici ut lne ar Chriſtunosd 1 D. Bauli ad Galatas. 251 tem veri ſunt, qui Chriſti ſunt, Qui Chriſti ſunt, carnem cum ſuis affectibus& deſide- riis crucifigunt. Chriſtiani ſunt, qui Chriſti Spiritum habent. Nam qui Spiritum Chri- ſti non habent, non ſunt ejus, Rom. 8. Hi itad; ſpiritu vivunt ac illi etiam qui ſpiritu vivunt, hirn incedant oportet. Unde conſequens eſtè contrario, Chriſti non eſſe, qui carnem nõ crucifigunt, ſed ejus deſideria perficiunt, omniq́; ſcelerum genere fe contaminant. ll- li eriam ſpiritum Chriſti non habent, ſed fi- dem, per quam Chriſtus in cordibus noſtris. habitat,& Spiritum ſanctum amittunt. VI. Caveant ſibi ſancti à xevο⁴σeσ⁷α‿, id eſt, inanis gloriæ cupiditate. Qui enim ita fortu- næ, corporis, vel animæ etiam bonis inſole- ſcunt& efferuntur, illi plerunq; alios provo- cant, aliorum commodis, fortunis, honori- bus, donis invident, ſerunt lites& conten- tiones, ut hoe vitium in Eccleſia& Rep. ſit eſtis intolerabilis. Memores fint pii exhor- tationis Apoſtolicæ, Rom. 12. Dico per gra- tiam, quæ data eſt mihi, cuiliber, qui eſt inter vos, ne quis arroganter de ſe ſentiat, ſu pra quam oportet de ſe ſentire, ſed ita ſentiat, ut modeſtus ſit& ſobrius, ut cuiq; partitus eſt Deus menſurã fidei. Et eodẽ cap.hortatur, ut alius alium honore præveniar, nec quiſ- quam de ſe arroganter ſentiat, nec ſint ſa- pientes apud ſemetipſos. Et rurſus: ut nihil per 252 Commentarius in Fpiſt. per contentionem aut inanem gloriamfe ciat, ſed humilitate animi alium quiſqueſ præſtanriorem exiſtimet, Phnl'p.z. b CAPIIT VI. ARcGuMENTuM Er PARTES Hujus Capitis VI. SPrima pars capitis præcepta moralia conu. net de erigendis lenitęr illis, qui in errorem uu' peccatum lapſi ſunt, de tolerandis mutud int mitatibus, de exergenda beneficentia, tum ngs miniſt ros& præcones verbi, tum in genere enns quoſvis noſtra ope indigentes. Maxime verber ga domeſticos fider. eAltera pars agit de caveęndis Pſeudoapofte lis, circumdé iſionem ès ceremonias legis urgenu bus, at que ſie concludit Epiſtolam fauſta preus- kione. I. PAKs. Exhortatio de erigendis lapſis,& toleran- dis muruò infirmitatibus, ex fine præceden- ris cap. dependet. Cuùm enim arrogantia, ſu- perbia,& inanis gloriæ cupiditas matert contemptus aliorum, contenrionum,& in. vidiæ, rectè illud malum à Chriſtianisabeſſe voluit. Horraturus igitur Galatas Apoſtolus ad leniter corrigendos errãtes, fratres appel- lat, innuens ſe bonam adhuc ge Galatarum converſione ſpem habere,& præterea etiam moncet ipſos, ut fraternitatis ſpiritualis ne- ceſſitudine conjunctos, à morum aſperitate C enentgiungf tentionem am; V ant lanen numilitate animi iorem dülimerne 1 D. pauli ad Galatas. 253 Um Se inhumanitate alienos eſſe debere. Etiamſi 8 t homo, ſcilicet à propria CAuT nI praæoccupatus fuerit homo, ſcilicet à prop IENTuR kr bamm. Capits Yl 4 1. Dans Caprtu yreaqum rendlir„ Lendiseuiterill, auinn ſant de ulng de exercenda lemjm & preconcx verhi unnn 1 oſkra pe tndixtna. a icos fidei. aho'crci am nciſtonem ceremnu ſt cancludit Fnitan I DAN atio de erigendi b infirmitatibuse pender. Cumeuir inanis glotie q tus aliorum, cons teillud malum 30 ortaturus igitufbo cotrigendos enin ens ſe donam adbur 1 5 3 ne ſpem hadert isf „.— ell os, ut fratemmius nale e conjunctoosoe carne,& Diabolo, vel carnis blanditiis, Sata- næq; inſidiis cixcumventus: voce hominis in memoriam illis revocat humane naturę im- becillitatem, quæ ad lapſum prona eſt, in ali- quo delicto, id eſt, vel in errore, vel in peccato. Vos, qui ſpirituales eſtis id eſt, qui pet᷑ ſpititum Chriſti adhue firmi ſtatis, vel in via recta cur- ritis, inſtaurate hujulmodi, ſcilicet la plum, id eſt, erigite,& ab errore in viam rectam re- gucite. Verbo Græco(aοεε*) id eſt, in- ſtaurate, Metaphiora ineſt, ſumpta ab iis, qui membrum lúxatum reſtituunt ſuo loco,& componendo conſolidant. At quomodo hujuſmodi lapſum vult inſtaurari Apoſto- lus: Cum ſpiritu manſuotadinis. Non aſperio- ribus verbis tractari vult ex infirmitate la- plum„‚undé forſitan vel ad deſperationem adigi, vel illi ad pertinacius errorem pallian- dum, ac defendendũ occaſio dari queat. Vult igitur cum ejuſmodi homine lenitet& mo- deratè agi. Addit autem rationem, qua hanc manſuetudinem cujus autor Sp. S. eſt, in eri- gendis lapſis perſüadere cõnatur Apoſtolus: Conſiderans temetipſumò ne& tu tenteris. Prœæ- rupta illa numeri mutatione ſermonem di- rigit,& quaſi digitum intendit in aliquem a- nimo elatum,& faſtu quodam infirmos con- temnentem, quaſi dicat A poſtolus: Tu qui animo 254 Commentarius in Fpiſt. animo elato es, conſidera temetipſum,&n etiam hominem eſſe memento,& proinde te etiam labi& errare poſſe, ne& tu à pro⸗ pria carne& Sarana tenteris, id eſt, ad pec candum ſolliciteris,& tentatus ſuccumba Qui enim ſemetipſum examinat, ſuamqnc ipſius agnoſcit infirmiratem, non facilè in- quirit curiosè, quod in aliis acerbius repte- hendat& exaggeret, ſed in ſemeripſo ime nit, quod redarguat. aæeAlii onera aliorum portate, Sc. Præcepto de leniter corrigendis ertanti bus aliud illi cognatum ſubjicit, vel idipſum potius proponit uberius, de tolerandis mu. tuò infirmitatibus.Alu aliorum onèra porta te. Requirit Paulus in ſanctis evrdeas, ul affectione mutua alii aliorum infirmitares tolerent& condonent,& ne quis ſit æuqihe (ſibi ipſi placens) falſaq́; perſuaſione pieta- tis, fanctimoniæ& virtutis alios præ ſe de- ſpiciat, ſubjicit mentibus eorum, cuilibet homini ſuas eſſe infirmitates, quibus conſi- deratis neminem ex elatione animi& faſtu alios contemptui habiturum. Quodut non tantùm ſuadeat, ſed etiam perſuadeat Apo- ſtolus, inculcat eis legem Chriſti de dilectio- ne mutua: Et hic complete legem Chriſti. Lex il. la Chriſti, Sohan. 13. G 15. extat: Præceptum no. vum do vobis, ut diligatis vor mutuo ſicut di ſexi vos.* Di⸗ A & etrare oll 1 Kerls,& tentann emetiplum exaw quia a Chriſto hoc præceptum jam renova- untum eſt. Dicitur Chriſti lex, quia Chriſtus uu. legem hanc non tantùm præcipit, ſed ſimul 11 unk jir 3 A 1. 8—₰... ntmiturm u criam in corda inſcribit ſpiritu ſuo, ut non e, quodin lisash Sggetet, ſcdin r arguat. anera alicrunzma de lenitet coriint cognatumlühjn nit uberius, demt tibus.:Ali alom aulus in ſancim atua alii aliomm andonent,&nec . infirmitates o dem ex elttionts arui habitumum g at, ſedetum yeti 448 u eis legem(Rntid gc comolete am il an. 13. S Iſlt. lan ur d. lrans zumhJ fimulatè, ſed verè proximum diligamus. Di- citur etiam lex Chriſti, quia Chriſtus ſuo ex- V emplo illam vivendi formam præſcripſit. Ipſe enim noſttum onus portavit,&ſeipſum tradidit pro nobis: Ita etiam nos aliorum o- neta portare debemus, non quidem, ut pro ipſorum peccatis Deo ſatisfaciamus, ſed af fectione quadam infirmitates illorum tole⸗ remus,& errantes in viam revocemus. Complent autem credentes lianc Chriſti legem, non quod omnibus numeris abſolu- tam,& perfectam illi præſtent in hàc vita o- bedientiam, ſed quia ſine hypocriſi,& ſimu- latione proximum amore complectuntur, quoad ejus in hac vita fieri poteſt,& quic- quid non fit, hoc Chriſti obedientiâ tegitur & cõdonatur. Ut verò falſam perſuaſionem, quæ deſpiciendi proximum cauſa eſſe ſoler, auferat, addit: NamN ſi quis videtur ſibi eſſé ali- quid, cum nihil ſit, ipſe decipit animum ſuumò, id eſt: Si quis ſanctitate vel virtute aliiſvè do- nis ſe proximo ſuo meliorem eſſe exiſtimet, X 2. cùm tamen non ſit, ſed in eodem cum ipſo pecca- 256 Commentarius in Epiſtt. peccati& miſeriæ luto hæreat, is animun ſuum fallit,& mente ſua aberrat. Deindt cùm homines admodum proclives ſint ad hoc/ ut ſe cum aliis comparent, in aliorumyi tam& mores curiosè inquirentes, undeer falſa ſanctitatis, quam ſibi arrogant, opinio. ne, illos alto quodam ſupercilio præ ſede- ſpiciunt, etiam hanc cõremptus cauſam eii. mit, inquiens: Opus autem ſuum probet mux quiſq;& tunc in ſemetipſò gloriationem hale bit,& non in alio. Quibus verbis ſanctus Dan- lus monet, ut quiſq; non aliorum vitam en minet,& cum aliis ſeſe conferat, ſed ſuam ipſius vitam, ſtüdia,& actiones ad norman verbi Dei exigat& approbet. Quo facto⸗ turum, ut in ſemetipſo& non in alio gloris tionem, id eſt, propriæ conſcientiæ teſtimo- nium habeat, quod ſiniſtris& perverſis ma- levolorum de ſe judiciis opponere queat. Non enim ſermo eſt Apoſtolo de gloriatio- ne ſanctorum coram Deo, ubi non inſuis fa- ctis, quæ norunt eſſe imperfecta& polluta; ſed in Domino gloriantur, 1. Cor. i. Sed de te- ſtimonio conſcientiæ approbantis tectè fa- cta, quo quis coram hominibus iniquè de ipſo judicantibus gloriari poteſt. Ut autem Paulus Sanctis hoc ſtudium, non in aliorum ſed in ſuam ipſorum vitam& mores inqul- rendi perſuadeat, Dei ſine reſpectu perb- narum judicantis judicium ipſis proponit: 1. Vnuſ )7 1 Tu 1' G mmeutnuunn 5 niſerie luto ane &mente! wuadn des admodun- maliis Compatai es curiose en Al, quam ldlan 0 quodam vn 1 am hanccötet D. Pauli ad Galatas. 257 an Vnuſquiſque enim ſuum onus portabit, id eſt: Quilber pro ſe ſuæ vitæ& actionum ratio- hud nem reddeèt,& vel præmii um ‚vel bœnam re- eunt ortabit. Quod qui expendunt, nõ aliorum, dled ſuæ vite diligentes examinatores erunt. Communicet autem,&c. Aliud pręceptum proponit Paulus, de ex- üs. 0ua ercenda beneficentia erga miniſtros& præ- cones verbi: Comaniaur auten. qui catechi- 68 enenyſ G 35 atur in ſermone, ei, qui ſe z aatecbiſar, in omnibus ali 89 dus ſe„μ. Catechizandi verbum lc cetalias uſur- at quiiq; non ien enn de iis, qui rudes primis initiis doctrinæ um aliis ſelec imbuunt: Tamen hic generaliter de omni- „ſtudia,&acion bus verbum Dei docentibus u aſurparur. Vult i gat&apptoda autem Apoſtolus, ut auditores v erbi& di- ſeneiff Lm ſcipuli, Doctores Evangelii, vel præcones ſt. p ropri coni verbi, à quibus in docttiHa Chriſtiana inſti- t, quod ſiniti tuuntur, honore& beneficentia proſequan- je le judicis tur zillisq; vicem rependant, in on nnibus bo- ermo eſt Apcll nis, id eſt, honorem illis ſuum exhibendo, vi- ncoram Deol hm& ſuſtentationẽ neceſſariam præben- do. Quum verò homines plerunque admo- dum ſint in quærendis& obtendendis præ- textibus ingenioſi, cur debitum honorem exhibere, alimenta& victum neceffarium miniſtris verbi communicare non tenean- drunt elleinyer 4 no glotia nturü nſc lentir appuus MS lis coran honus tibus g dcian h . hos deſu lh tur, ut quòd ambitioſi, quòd avari fint& in- tis! tunt explebiles,&c. quòd fibi&s ſuis providere mm 6 2 t,D le rl cogantur, quin ſæpius etiam, quæ ad alendos ell* 104 10 4 1 6 miniſtros jam antea deſtinata lunt, accidere cantis jadlcl T M R— 83. N& 258 Commentarius in Epiſt. & in ſuum commodum convertere ſoleam Apoſtolus graviſſima ratione illis hos prete. ſ xtus precidere conatur: Næ erreris: Deus enim non irriderur. Alludens ad illud Chriſti, Ma, 10. Qui vos contemnit, me contemnit, quü miniſtros Dei irridet, Deumi pſum irridet,& ut maximè hominum oculos& mentes per⸗ ſtringere ſe poſſe putet, Deum tamen„qui cordis receſſus& pravas cogitationes auls introſpicit, decipere non poteſt. Sed& hoc obſtare hominibus ſolet, qud minus liberales& grati erga Chriſti ſeryo- ſint, quod vel conquirendis caducis huſus mundi bonis intenti ſunt, vel opes ſuas pto- fundunt in curanda cuticula, diffluentes lu- xu& helluantes,& ne quid hanc ad rem Jplss deſit, admodum ſoliciti ſunt. Ideò Apoſtolus in hoc obſtaculo removendo, ſedulo ekbo- rat, propoſito fructu tum his, qui caducis flu- xis&carnalibus intenti ſpiritualia negligunt tum illis, qui hæc illis anreferunt, idque pri- mum in genere: Quicquid enim ſeminaverit hbomo, hoc& meter; Studia uniuſcujuſque comparat ſementi, quam ſequitur meſſis, ut quemadmodum eruum qui ſeminat, nõ me- tit triticum, ſed eruum, qui triticum ſerit,nõ5 metit eruum: ita qui in carnẽ ſerit, non me. tat bona æterna, ſed corruptionem vel cor- ruptibilia, qui in ſpiritum ſerit, non metat bona corruptibilia, ſed eterna& permanen- b tia, lma raricy- 8 ere conatur.N 1 k „Alludensa a contennirgeu ei krdderamint dominum vullosge polle putet, Demnt us& Prays cogtae ecipete nonpori cobſtare homiun ales& grau erall fel conquitendha sintentiſunt ſeli zuuranda cuticuba ates& ne quiti lum ſolicitilamlt culo removendh- fructu tumhiy us intenti ſim hæcillis antefem ete: Quicuua metet; Stuluu menti, quamſegps lum eruum quites- ſed eruum quimise :itaquiin cune Lanu 1 rna, ſed corraäe ein ſoitituc kerln unmn piriunkenn ribiluki ermudfe D. Pauli ad Galatas. 259 ria, ſicut Salomon ait Proverb. 11. Seminanti uſtitiam erit merces ſtabilis. Quod autẽé in genere dixit, id jam in ſpecies deducit: Quo- niam qui ſeminat in carnem ſuam,&x carne me- tet corruptionem, qui ſeminat in ſpiritum, ex ſpi- ritu metet vitim aternan. Per carnem intelligit Paulus tum opes ter- renas, caducas& fluxas, quibus comparandis homines quidam nimis intenti ſunt, tum o- pera carnis, ut ſunt ebrietas, cõmeſſationes, luxus, quibus bona ſua quidam diſſipant,& utriq; hi victum,& alimentum Doctoribus verbi denegare ſolent. b Per ſyiritum autem intelligit ipſum ſer- monem vitæ& bona ſpiritualia, quæ inde ad nos redeunt, ut ſunt vera fides, remiſſio pec- raroruine factitia, dona Sp. S. Hæc itaque eſt ſententia horum verborum: Quicungq, ſemi- nat in carnem ſuam, id eſt: Quicunq; vel bo- nis carnalibus& momentaneis corradendis dat operam, vel carnem curat, indulgens e- brietati, helluationibus, luxuriæ,& illis po- rius, quàm theſauris ſpiritualibus comparã- dis opes ſuas impẽdit, is ex carne, id eſt, ex il- lis rebus fluxis, ex operib:illis carnis, vel ſtu- diis carnalibus metet corruprionem. Res ſiqui- dem illæ omnes per ſe ſunt corrupribiles, neq; tandem aurum vel argentum liberare poteſt hominem in die iræ, Sophon. I. Sed& ad ipſum æternum interitum illum abdu- R 2 cunt. 260 Commintarius in Epiff. cunt. Qui vero ſeminat in ſpiritum, id eſt, qui- cunq; alendis miniſtris verbi ſtudia& opes impendit, ut perillos ſermo Dei currat, uf inde in fide& pietate ædificentur, ut theſau ros ſpirituales ſibi cõparent, ac in Dominm divites ſint, hi ex ſpiritu, id eſt, ex prædicatio ne&auditu verbi per fidem metent vità ater- nam. Eſt enim verbum Dei, per quod ſalu mur, eAct. I1. Et hoc ſenſu etiam ſpirituala dicuntur prædicatio Evangelii,& quæ inde ad homines redeunt bona, I. Cor. 9. Porrò hoc loco Pontificii dupliciter abu- tuntur. Primùm enim illa verba. Qui ſemina in carnem ſuam,ex carne metet corruptionem, ad confirmationem impuri cœlibatus Sacer dotum detorquent. Quaſi verò Apoſtolus ordinationem divinam conjugii ita defor- mare velit, tanquam opus carnale, cujusfru- ctus ſit interitus, cùm potius Sp. S. conju- gium velit eſſe honorabile inter omnes,& cubile impollutum, Hebr. 13, Loquituraw- tem Paulus hic de operibus& ſtudiis carna- libus, cum voluntate Dei pugnantibus. Deinde illis verbis: Qui ſeminat in ſpiri- ritum, e; ſpiritu metet vitam æteruam, utuntur ad ſtabiliendum errorem ſuum de merito bonorum operum, contendentes bonao- pera promereri vitam æternam. Veruͤmſi hic locus ſecundùm intentionem Apoſtob de fovendo miniſterio Eccleſiaſtico intell gatul, C ranman triung 1 77⁰ ſeming: I hur MMnnm. ndls minitt Ils rerd h „ 1 Rpe los demmohe er bes te Ldidcen un les! ibi cöpar rren zeil 1e* 1 Arnn, zl leh eln 1 Vvel abifai em mam. ve rbum de eh per eig 4 r 4 nrdean orxdi X Lcat 0k’ dugrüh s redeun tborniln oc loco bon ttin mum enn lla ntu am er carne metetanj ationen impmia orgge ut. Quad em divinam coljg anquam opiscm ritus, cum potiu Hle honorablle in llurum, Habr! hicde openibaudi roluntate Deipups llis verbis: Ques itu metet vitan anu dum errorem lni perum, contenter ercri vitam etemun ſ cundm intentonte 1 miniſterio nachin 3 illis vita xæter na non ex merito debetur. D. Pault ad Galatas. 261 patur, ur per illud ſermo Dei currat, quo no- bis vita æterna promittitur ac offertur, fide autem apprehenditur, ut hoc ſit in ſpiritum ſeminare, tum non illorum errori, ſed noſtrẽ veræ ſententie patrocinatur. 9i maximè verò de ſtudio bonorũ operum accipiatur, tamen Eſt enim donum Dei per Chriſtum Jeſum, Ro- man. 6. ſed ex jure adoptionis,& promiſſio- ne gratuita propter Chriſtum, obtingit cre- demtibus. Fir autem compenſatio bonorum operum, non ex illorum merito& dignita- te, ſed ex mera gratia, ubi inter opera& mer- cedem nulla prorſus eſt proportio. Sicut hæ- reditas paterna filiis quidem debetur, pro- pterea quod filii ſunt,& non ex merito labo- rum, aliâs juſtiùs ſervis deberetur: fit tamen etiam compenſatio operum& obedientiæ. Sed nunc in textu progediamur. Transfert Paulus hypotheſin ad theſin. Sic- ut enim exhortatus eſt Galatas ad exercen- dam erga Doctores ſuos beneficentiã& gra- rirudinem: ita nunc in genere horrarur ad exercendam beneficentiam erga quoſvis,& maximè erga domeſticos fidei: Bonum au- tem, inquit, hartinte non defatigemur. Requi- rit à ſanctis, ut ſemper, abſq; intermiſſione & laſlitudine., opera charitatis& beneficẽtie exerceant. Quum enim homines facilè ſub- rerlagin captent, quibus fontem liberalitatis 3 CX- 26 ½ Commientarius in Fpiſt. exſiccari ſinunt, ut quòd homines ingratt ſint, quod ſibi& ſuis conſulere teneantur, quod ſæpius egeni redeant,& neſcio quæa- lia, Apoſtolus monet ſanctos, ne bonumffu. ciendo deficiant ac delaſſentur, propoſita pro. miſſione ample meſſis: Tempore enim ſuome- temus, non deficientes, ſententia eſt: Foreali- quando tempus, quo ſi ipſi non deficiant hic benefaciendo, uberrimam meſſem factun id eſt, ampliſſima præmia in vita æternaac- cepturi ſint,& quidem abſq, intermiſlione. ubi nulla inter opera beneficentiæ,& gra tuitam illorum remunerationem propottio ſit futura. UInde ſeria admonitione Galatas excitat:&go dum tempus habemuts erga omnus ſcilicet ope noſtra indigentes, operemur bo- num, nimirũ ſuccurrentes ipſorum inopie, maximè verò erga domeſticos fidei, hoc ett, quibus unius fidei in Chriſtum ſocietare& cognatione devincti ſumus. Clauſula illa dum tempus habemus, innuit, jam tempusex ercendæ beneficentiæ eſſe, quod cum huus vitæ terminis claudatur, nullam benefacien- di aliis occaſionem negligendam, tum ver ſecuturum tempus meſſis. LzOCI COAMU NES. I. De modo agendi cum illis, qui carnis in- firmitate Satanæq́; inſidiis inducti, vel in er- rorem, vel in peccatũ aliquod prolapſi ſumt Quos Beatus Paulus non vult verbis afe- 5 fio- Cuneuaiu 9 5 D. pauli ad Galatas. 26 8't qadttum eeraperr d fibi& ſuig coblte rioribus tractari, vel ipſorum vitia odiosè aus egeni reden 4 notarise exaggerari, ſed cum ſpiritu manſue- tolus monet uch 9 tudinis inſtaurari& erigi. Quod tum omni- iant acdeliſmme h bus Chriſtianis qui ſpiritualès, id eſt, qui Sp. ample nellsae S. virtute firmi funt, Kin via recta benè cur- dgſriemta, ſann runt, tum inprimis miniſtris verbi notandũ empusquoſi„ eſt; ſicut Paulus alibi præcipit, ⁊. Timoth. 2.in- nco Vlen⸗ 4 hiens: Servum Domini non oportet pugnare, 9 d errmam ſed placidum eſſé erga omnes; propenſum ad do- Pullma premanm endum, tolerantem malos cum manſuetudine, t,& quidem n erudientem eos qui obſcſtunr, ſi quando det illis inter oper beneit Deu⸗ pœnitentiam ad agnoſcendam véeritatem, orum remuneruiom e5 reßpiſcant e Diaboli laqueo, capti ab eo ad Unde ſeria admt ipſius voluntatem. Alia auté ratio eſt eorum, go dum tempuhdm qui prefractè errorem defendunt, de quibus e noſtra indigens præceptum dat Paulus Tit.;. Hereticum ho- irũ ſuccurrentesii minem poſt unam& alterã admonitionem erò ega domeſin fuge, ſciens, quod everſus ſit, qui ejuſmodi ius fdei in Chif eſt,& peccet per ſe damnatus. Qui verò in devincti ſumm delictis contra conſcientiam obſtinarè per- habemus innui ſeverant, velilla defendunt; ſeverius incre- deneficentig ele P andi ſunt,& ſecundum præceptum Apo- mnis claudatutads ſtolicum coram omnibus redarguendi, ut a- lii timorem habeant, 1. Tim.. imò etiam Sa- nu nal tanæ tradendi ſunt in interitum carnis, ut ntempust 7Aun ſpiritus ſalvus ſit in die Domini Jeſu, I. Cor. 5. . 60 nug II. Verbis Apoſtoli: Etiamſ praoccupa- odo agendtcmnlth eus fuerit homo in delicto; Item conſiderans te- Satanæq; inſciut 1 metipſum, ne& ipſe tenteris Admonemur hu- el in peccati iim mana infirmitatis,& inſidiarum Diaboli. acus Daulus nond R 4 Ten- caſionem negligent 264 Commentarias in Fyiſt. Tentatur autem unuſquiſq;, dum A propti concupiſcentia abſtrahitur& ineſcatur. De. inde poſtquam concupiſcenria concepit,- rit peccatum, peccatum verò perfedti pro⸗ gignit mortem, Sacob. I. Deinde Satanas qxe- rit, ut ſanctos icut triticum cribret, La. u. ¹ Et, ut Petrus loquitur: Obam bulat ſicut leo rugiens, quærens quem devoret, I. Pet.. Quæ conſideratio non tantùm in hocne- bis inſerviat, ut ne aliorum infirmitatibuss- lapſibus inſultemus, verùm etiam, ut ne l- mus ſecuri, ſed ſalutem noſtram operemur cum timore& tremore, Ehilip. 2. Et quiſtan videat ne cadat, 1. Cor. 10. Oremus igitun Do. mine, ne nos inducas in tentationem. III. De recipiendis lapſis, ſi pœnitentian agant. Cum minſtaurari vult illos Apoſtolus Spiritu mãſuerudinis, ſimul vult grauig fores illis non occludendas, ſed in Eccleſiam, ſire- ſipiſcant, reci piendos, ſicut inceſtuoſum Co- rinthium acta pœnitentiaà recipi juſſit, ⁊ Car. 2. Sujficit, inquit, ſiiuſmodi homini increpano hæc, quæ facla eſt à pluribus, adeò, ut? diverſi magus condouare debeatis,& conſolari, ne qu modo ſiat, ut immodico dolore abforbeatur bu. Jjuſmodi, S&sc. IV. Deé tolerandis mutuò infirmitatibus & condonandis delictis, quæ pars eſt Chri- ſtianæ charitatis, ad quam PDaulus hortatur his verbis: Alii aliorum onera portate,& ſule- Sun, Cunentuiuun autem unnſguiß, lcentia abſträdnugi 1 wam concunicann tum, beccatun welhn Irr 7 n kem, acob. Deindeg A — — 6 eaen lultur Obanb Quærens quemdeſon- onlideratio nonuun nnt, ut nealoormmiuie nultemus, fetmen ti, ſed ſalutem nolm are&tremote, Dline cadat, I. Cor. 10. Oten aos inducas intentn recipiendis lapla- m n. inſtaurari vutt Ainetudinis, ſimuli rcludendas, ſedint cipſendos ſicitu a pœnitentütm- inquit, ſtuſmuii cta et a pluriluiui nare debeatu, Cu ut immudico dumi c. 1Ap etolerandis mürl 1.. 42144 3 nandis delictis, qleſ 9 citatis, ad qunn bi- : Abi aunmm Ien 1 1 1 D. Pauli ad Galatas. 265 gem Ohriſti complete. Hoc præceptum tanto majore ſtudio obſervabũt Chriſtiani, ſi quiſ- que ſuam ipſius infirmitatem& vitia excu- tiat,& non vana ſanctitatis, virtutis& pieta- tis perſuaſione ſeipſum decipiat. Repetit A- poſtolus eandem common efactionem, Co- loßf. 3.a ens: Induti ſilussut electi Dei,ſat Cti, dile- eꝛ, viſcera miſerationum, comitatem, mode- ſtiam, manfuetudinem, lenitatem Huſferentes vos in vicem,& condonantes vobis mutuorſi quis ad- Verſiu aliquem habuerit querelam, quemad- modum o Chriſtus condonavit Vobis, ita G V'os. V. De impletione legis Chriſti. Etſi lex Chriſti de charitate quoad ſententiã eadein eſt cum lege Moſis: Diliges praximũ tuum ſu- ut teipſum: tamen in hoc ab illa differt, quod Chriſtus ſimul dat vires obediendi manda- to, quas Moſes rigidus tantùm exactor con- ferre non potuit, ſicut Jerèm. 31. Dominus promiſit, ſe legem ſuam inſcripturum in cordibus hominum,&c. Deinde quoad ri-- gorem C hriſtus legem charitatis mitigavit. Exigit enim tantam, quantam in hac infirmi- tate ſancti præſtare poſſunt, obedientiam, il- lamque licet imperfectam, in fide tamen fa- ctam approbat,& quod imperfectionis& infirmitatis ipſi adheret, non imputat, ſed te- git. Unde mandara Chriſti Johannes pro- nunciat non eſſe gravia, I. 5oh.5. N I. De 4 1 4 4.——»— —.—— ——— 3—— homines gravantur. Peccatum enim nõ tam 266 Commentarius in Epiſt. VI. De Caulix ſeu falſa perſuaſiones ſuperbia, Qua quis ſe putat eſſe aliquid, cum, nihil ſit, id eſt: Cùm quis ſuæ ipſius oblitus infirmitatis donis ſuis ſu perbit, ac idedò- pientia, ſanctitate, aliisq́; virtutibus longt ſe Præſtare aliis exiſtimat, quos ideò deſpicit ejuſmodi homo ſuperbus& inflatus con. temptorque aliorũ ſuum ipſe fallit animum. Exemplo eſt Phariſæus ille, Luc. 18. Quilne agnitione proprie infirmitatis opinione u- ctitatis& Juſtitiæ tu rgebat, aliosq; homines & Publicanum illum præ ſe contemnebar Is verè ſuum decipiebat animum. Cum enim juſtum ſe putaret, in damnationis ſentétiam incidebat. At Chriſtiani ſe ipſos conſideran. tes,& ſuum opus probantes, non arrogan. ter de ſe ſentiant, ſu pra quàm oporrer ſenti. re, ſed ita ſentiant, ut modeſti ſint ac ſobrii, Rm. 12.& ſuperbiam tanquam certiſſimam ruinæ cauſam fugiant. VII. De gloriatione ſanctorum. Glorian- tur autem primùm in Deo ſolo& non inſe- ipſis, 1. Cor. I. Deinde in rectè factis, quibus per Domini gratiam ſtudent. De qua gloria- tione 2. Cor. I. Paulus inquit: Floriatio noſtra hac est teſtimonium conſcientiæ noſtreæ. Hanc de qua hic Apoſtolo ſermo eſt, opponunt perverſis malevolorum de ſe judiciis. IIX. Peccata comparantur onerl, quo tum ſacb ol eun tang Ar 40 Jjmus viore nite dab Nau un dec dnn ¹ im üm libl ench eu kla D. Pauli ad Galatas. 267 a. R 8 3 0 2 Lus zuu ſyua tum gravat conſcientias, ſed etiam homines Aldeſt: Cum üb atis donis ſau! lanctitate, alug in 1 * Ocit 11. 9clt Pharllæwsillel Sgr— otuh eproprieinhrnmum 8 ¹ 4 1 LJuſtitiæ turgeba a- 1* uum decipiebatanm putaret, in damm t At Chriſtianile um opus probant lentiant, fupraqis alentiant, ut mos Kſuperbiam tanq lam fugiant. de gloriationeſut primum in Deoll or. 1. Deindeintes ini gratiam ſtuder Dor.. Paulus inqur imonium canftintui ic Apo ſtolo ſem malevolotumdets Peccata compunn, V graxannur.lecumm, N ſ dus) 1 ealiis riſtinat qunt ur nili fiat remiſſio. Remittitur autem, ſi onera- 1 4 ti peccatorum mole vera fide ad Chriſtm ac- cedant, qui peccata noſtra verè portavit& 4. à d 1 4. 73. homo ſupetduh demerſit in brofundum maris, Eſa 5s 8 aa 4„ 4„ 8 Allofu wuumigſett icheæ. 7. 3 IX. De beneficentia auditorum verbi er- a ſuos Doctores& catechetas hic inſignis ocus eſt. Idem autem præceptum Paulus tradit I. Tim. 5. Qui benè preſunt Preſbyteri, 4-. canum Ulum ble en⸗ duplici honore digni habeantur, maximè ii qui laborant in ſermone& doctrinà. EÆquũ enim eſt, hanc muruam vicem illis repende- re, ut qui ſerunt ſpiritualia ſuis auditoribus, illi metant carnalia, vide Paulum 1. Cor. 9. X. Qui ſub quovis prætextu miniſtris ver- bi victum denegãt, veb quæ ipſorumſſuſten- tationi deſtinata ſunt, accidunt, Deum ipſum irrident. Qui tamen in deriſores ſuos ani- madvertet, ſicut Paulus affirmat: Ne erretis, Deus non irridetur. Huc pertinet, quod Do- minus dicit Matth. 10. Qui vos contemnit, me contemnit. Et contemnentes me conte- mnam, I. Sam. zZ. XI. Accendantur Chriſtiani, tum graviſ- ſima pœnarum comminatione, tum am pliſ⸗ ſima præmiorum promiſſione, quæ utraque ſub ſimilitudine meſſis proponitur, ad exer- cendam beneficentiam erga Doctores ver- bi. 268 Commentarius in Bpiſt. bi. Qua de re Paulus ait: Quicquid ſeminaue rit homo, hoc& metet,& c. Quicuncqh;n. hufu vitæ bonis cumulandis intenti ſunt, vel opes ſuas in ebrietatem, luxum, helluationes,&c inſumunt, neglecto miniſterio, ii in carnem ſeminant,& de carnalibus ſuis ſtudiis me. tent corruptionem& interitu m. Qui autem miniſterium verbi fovent, ut ita regnum Dei propagetur,&ipſi in fide&e pietate ædiftcen- tur, illi ſeminant in ſpiritum,&de ſpiritums. tent vitam æternam, quam fide apprehen. dunt in promiſſione Evangelii,& ut granui. tam ſuæ beneficentiæ remunerationem jute adoptionis acci pient. XII. De nulla beneſicentie, erga quoſms ope noſtra indigentes, maximè vero erga domeſticos fidei, exercendæ occaſione ne- gligenda. Quod præceptum paſſim nobis Sp. S. in divinis literis com mendat, ut 5§6. 8. Frange panem eſurienti,& pauperes vagos introduc in domum, cm videris nudum o- peri eum,&à carne tua ne abſconde te. Tunc erumpet veluti aurora lumen tuum,& ſani- —...,„. tas tua citò germinabit, ibitq́; coram te juſti- tia tua, glo ria Jehovæ colliget te: Tunc invo- cabis,& Jehova exaudiet te: clamabis,& di— cet: Ecce, adſum. Et Salomon Proverb..Br be aquam„inquit, de ciſterna tua,& fluent de medio putei tui. Diſpergant ſeſe fontes rui forâs: In plateis rivi aquarum kaamm in gwü lrog pahhe 11 Kant 1 970l rrrr Nü Nonk Gmnn Winl a de te Daulus JhDe D. Pauli ad Calatas. 269 VMAl eaeedint tibi ſoli,& non alienis tecum. Compen- nis cumulandbins atio promittitur, Proverb. 19. Qui miſeretur Ar 2 88 8. 8ℳ 4 2 12 brietatem lunn auperis, fœneratur Domino. Vide ſimilia 1 Lly 84 ant, neglechoma ræcepra& promiſſiones Tſal. 41. 112. Matt. ant,& de rrta 5. 2.CE7. 8.9. 2 II DAR S. eum verbi foengg Poſteriore Darte Bpiltolm hortatur Pau⸗ ſetur, Kipſ in Hi us Galatas. ut ſibi à! ſendoapoſtolis, circum- ſem mantin gun fonem legisque ceremonias tanquam ad am grem 4 un alurem neceſſarias urgentibus, libi cavcant. e unPidere Juantuis literus vobis ſcripſi, Sc. Primumt „. aautem ſuum erga Galatas amorem,& pro il- Denencennetmnlorum converſione& ſalute ſolicitudinem musaccipient. teſtatur, prolixitate literarum ſua manu ex- De nullabenelmaratarum,& quidem tum, cùm non tantùm 1 tra indigentes, mvariis labòribus occupatus eſſet, ſed etiam „ „ m 11 promiſſionef cos fidei, exercnt Romæ captivus teneretur,& hoc ipſum et- Quod præcenn iam præter ſuam conſuerudinem, ſiquidem vvinis literis comn alias in ſcribendis ad Eccleſias literis ama- nemefurieni, nuenſibus uti folitus fuerit. Deinde ſubjun- ndomum, cimu git exhortarionem ſeriam de cavendis Pſeu- ncarne tuned doapoſtolis: Quicunq, volunt juxta faciem- veluci autotalna Placere in carne, hi cogunt vos circumcidi, ne cerminabubit Xrucis Chriſti cauſa perſécutionem patiantur ati lehouxcdl Apoſtolus ſpiritum Domini habens Galatis an veras eona ενᷣαmν cauſas ob oculos ponit, quibus falſi Doctores impulſi circumciſio- van a7„2 ſehova exaudiette:- 15 eama e, adſum. Etéadomns Lakeun nem ſuadeant& urgeant. Quarum prima eſt, anuir decnlkell 39 3..... 3 1n 2 ut uxta faciem placeant in carne, id eſt, ut a- putci tul. Ulpedh 1 * G Pudahomines vanam gloriam& nominis ce- lebri- * 270 Commentarius in Fpift. lebritatem conſequantur, ut qui circumdi ſionem& ceremonias legis(quas carnisno- mine intelligit) gentibus perſuaſerint,& multos proſelytos fecerint. Altera eſt: M erucis Chriſti oauſa perſecutionem patiantur. Quia enim Judæi obſtinati perſequebantut acerrimè eos, qui ſine circumciſione Klege Moſaica, Evangelium de Chriſto crucifo, purè& ſincerè docebant, Pſeudoapoſtoliili cum Evangelio conjungebant circumcia- nem& ritus legis, ut ita favorem Judæorun aucuparentur,& ocio ac quiete perfrueren. tur. Cuùm verò falſi Doctores zelum S& ſtu. dium legis prætexerenrt, illum prætexti ipſs adimit Paulus,& alteram veram eorab- xlixα repetit(videlicet gloriationemin cu- ne.) Neg, enim qui circumciduntur, ipſilcyen ſervantiſed volunt vos circumcidi, ut in ura carne glorientur: Quaſi d. Obtenduntilli qui- dem, qui circumciduntur, zelum& amoré le- gis, ſed tamen ne ipſi quidẽ illã ſervant. Non enim poſſunt onus legis portare. Et quiinu-. no reus eſt, in omnibus reus eſt, ut ex legis obſervatione ſaluté ipſi obtinere nequeant. Verùm hæc vera cauſa eſt, ob quam vos circumcidi volunt: Dt in carne veſtra glorien- tur, id eſt, quod ſi ad reſecandum carnis præ- putium vos pellexerint, hinc mareriam har beant gloriandi de vobis, quòd ad Judaiſmũ vos adduxerint,& vos Proſelytos ſece gu 1 1 1ah M i 4 z 1 ba ä 1. am Cra dnii eil cdboc reri dt Ga lli oka 1” 2 6 (ünl t üj i de ellhe mij dato ll tem conſ & lnemona es neellig ba git) gentda Prolelhtos fecennr briß um ſudh de eos, qui line citen (mnentviu 4 nleguennn Huic falſæ gloriationi opponit Paulus ſuam ugloriationem, inquiens: eA me verò abſtt glo- riari, niſt in cruce Domini noſtri Jeſu Chraſti, aquaſi dicat: Glorientur Pſeudoapoſtoli in cauſe Deemn carne, in circumciſione, ceremonlis Moſai- ei lirnincis earumq́; obſervatione, glorientur in ſuo alocio& quiete, in favore Judæ orum& mun- D. Pauli ad Galata. 271 1 Frangelium sCh di. A me verò abſit iſtiuſmodi gloriatio o- uncere docebantas angelio conjungebun itus legis ut itafnan entur, ocio cauts mnis: Ego, de quo glorier, non habeo quic- quam, niſtin cruce Domini noſtri Foſfu, Chriſti. Gloriatur autem in cruce Chriſti Apoſtolus duplici ratione: I. Cum in unico Chriſto rerò falſi Docim crucifixo omnem ſalutis fiduciam& ſpem is pretexerent ilmn aulus,& alteramſa vetit(videlicetgu enim qui circunuii d volunt vor cirem entur: Quaſid.Ob ircumcidunturz- nen ne ipſi quides unt onus legispor t, in omnibus teui one falutẽ ipſiohus hræcvera caufehd- li volunt:Ttunamn quod ſiad reeuuun s bellexerint, ic 8s pel 6 1 1 ciandi de vob, dul9- 4₰ℳ A erint,& vosWe collocat, non in circumciſione aliiſvé rebus terrenis. Deinde gloriatur in cruce Chriſti, dum non reformidat, ob predicationẽ verbi Chriſti crucifixi, crucem& perfecutionem ſuſtinere, ſed in ipſis etiã afflictionibus cum exultationibus animi acquieſcit.(Per quem mihi mundus crucifixus est,&s ego mundo.) Quibus verbis oſtendit, ſe virtute& gratia Chriſti hoc habere, ut ipſum mundum, favo- res hominum, gloriam& ſplendorem mun- di pro nihilo habeat& contemnat, quin po- tius propter Chriſtum odia& perſecutiones in mundo perpeti non exhorreſcat. Hoc enim vult phraſis illa: Eer quem mibhi mundus crucijixus eſt, id eſt, maledictus& pro exe- cratione habitus, ſicut qui crucifigitur, pro maledicto habetur: O go mundo, id eſt, mun- dus 272 Commentarius in Fpiſt. dus me viciſſim execratur, pro maledich habet& perſequitur. Nã in Chrißto jeſu, Sc. Urautem Paulus errorem falſorum Dodo. ctorum, quo circumciſionem, ur ad ſalutem neceſſariam, urgebant, penitus refellat,&s regno Chriſti circumciſionem eliminet, pro ratione ponit inſignem ſententiam& regu⸗ lam: Nam in Chriſto Joſas neq, circumoiſiu quid Valet, ueg, præputium ſed nova creatura. Con- venit hæc ſententia cum illa, quam ſupraße penè iiſdem verbis poſuit: In Chriſto yoſuns que circumciſio quid valet, neq praputiumi ſad jides per charitatem operans. Adæ quat enim circumciſionem preputio, ut in regno Chri. ſti ad ſalutem utrumq; nihil quicquam va- leat aut conducat, arq; ita Judæos& gentes æquales reddit. Per circumciſionem autem ſimulomnes ritus legis Moſaicæ comple- ctitur, de diſcrimine ciborum, dierum,&c- Sicut per preputium omnem carnalem gen- tilium ſapientiam. Quid ergo in Chriſtova- let? Nova creatura. Non autem per novam creaturam intelligit mutationem ſubſtantiæ fieri in hominibus, ut abolita priote ſubſtã⸗ tia nova creetur: ſed loquitur de gratia re- generationis, qua qui naturd erant filii iræ, jam ex Deo naſcuntur ſilii Dei per fidem: per fidem enim eſtis nova creatura, inquit Paulus 2. Cor.. Quam regenerationem fieii exaqua& Spiritu, Dominus teſtatur Foh. z Hinc † 2 ecc w nnn Juun lae b lur weul borr an beag uls (ommuthiui 1' T 1 leillim execunn D. Pauli ad Galatas. 257 verleguitur Nnl, inc ſequitur, quod qui ex filiis iræ facti ſunt Paulus errorens Rlii Dei per fidem in Chriſtumiilli jam etiam mocirennciionn Spiritu Domini donati benè ſentiant& lo- um urgel quantur de Deo, diligant DEuM& proxi- — ¹ Ugebant penirnun 2 ntti eiten an mumein novitate vitæ ambulent, conditi ſc. nit inſignem ſenen in Chriſto Ieſu ad bona opera, ut in his am- in Chriſto en bulent, Ep.2. Hi ſunt accepti Deo per Chri- repetium ſinnue ſtumn Jeſum„ſive fint circumciſi, ſive non lententi cum Hancregulam Galatis ſub finem Epiltolæ* u verbis pali deliter commendat, addita promiſſione: Be euotquot ſecundum hanc rogulam incedent, id Nagund valtngf eſt, qui ita, nec in circumciſtone, nec in præ- atatem qperun. putio cauſam ſalutis, aut veræ pietatis ſum- onem prępuiom mam collocant, ſed in ſola regenerationis em unrumqh uü gratia per Chriſtum Jeſum, ſuper illos pax ſc. lducat, atq; iaſt erit, id eſt, ſi pace& tranquillitate conſcien- dit, Der circun tiæ&c vera felicitare fruentur,& miſericordia, s ritus legis Ui i. e. hos Dominus ſuo favore proſequetur,& ſcrimine cibou Juper Mrael Dei, id eſt, ſuper Eccleſiam veram, eputium om quæ eſt Iſraël, non ſecundum carnem, ſed ſe- ntiam. Quidem cundum promiſſionem& fidem ex Deo no- tam, non ſecundum literam, ſed ſecundum Spiritum. Hi ſunt non illi, qui in circumci- ſione, legeq́; Moſis gloriantur, ſed fide Chri- ſtum apprehendunt, ſive ſint circumciſti, ſi- nls v minus,& in vera fide ad exemplum Iſraẽ- 8 I. i fhg lis Patriarchæ veræ pietati ſtudent. Ita igitur nalcunuac m ſatis dilucidè, tùm propoſita ipſis veritate enim ciis in Evangelii, tum derectis impoſturis ac falla- „g. Cumram ciis Pſeudo Apoſtolorum in fine monet, ut 2. pititu,Domu R H huic reaturd. Nonau 1.. mRelll glt mutaclol 8 b u aunibus, ut abolls. 2 11. I3 artreſPf A’ Liut. 10 LOCule 4 7 16 258 Commentarius in Fpiſt. huic ſanæ doctrinæ acquieſcant, V„ neq; locd dent doctrinæ adverſæ, nedum d E novo mo. impoſterum moleſtias nemo miln exhibeat, quæ verba quandam indignationem Apo. ſtoli præ ſe ferunt, quaſi dicat, ſatis fidelitet munere Apoſtolico apud vos perfundto ſum,&in proponenda vera doctrina& inte- futanda falſa: Veſtrum nunc eſt, rejectiseno. ribus veritate acquieſcere, nec mihi denad negociũ faceſſere. Fidelitatis ſuæ qouuada adducit ſua Martyria: Ego enim ſtigmam Ne mini feſu in corpore meo porto. Der ſtigme⸗ ta intelligens ſua martyria, plagas, vulnera perſecutiones, quas non ob ⸗ox³ eeey uacu, alive facinora, ſed ob ſuam in prædicatione Evangelii de Chriſto crucifixo fidelitatem perpeſſus eſt. Unde ſtigmata Domimi ſeſä appellat. Illa, inquit, ſatis de mea diligentia,& fidelitate teſtantur. Recenſet hæc ſtigmata Apoſtolus 2. Cor. I. Et illa Opponit ſtigraari circumciſionis, in quo Pſeudo Apoſtoli glo⸗ riabantur. Nunc itaque Epiſtolam hanc clau. dit voto& precatione. Gratia Domini no- ſtri Feſu Chriſti cum Spiritu veſtro fratres Ama- Per gratiam intelligit favorem& dilectio- nem Chriſti graruitam, cum Spiritu gratiæ Et precatur, ut hæc gratia ſit cum Galatarum Spiritu, in ipſorum animis hanc veram do- ctrinam ſuam de ſalute ipſorum obiige t * Ureet .. 3.. 1 d leſtiam ipſi creent. De cætero, inquit, hocel 1 nh LeA 1 ren Fare (mnruujuni ae doctting acquue b - driar acferle wim Tr verò ſub finem adhuc ſuam erga ipſos he- pli creent. Deamanevolam affectionem teſtificetur, fratres ap- rum maleſtis mmn pellat. Particula Amen indicat, ſeriò ſe hanc da quandam udi u gratiam Chriſti ipſis precari,& quod preca- ſe terunt, qutdie tur, certò exauditum iri. Ac certum eſt, hunc Apoſtolico npu m laborem Apoſtoli in revocandis in viam re- Proponendi enäth ctam Galatis,& hoc votum apud multos non ala. Veſtrum nunath fuiſſe in Domino inane. irate acquielcen n Aſſignatur Epiſtolæ locus, vnde ſcripta faceſſete. Fidellun fuit ad Galatas Scripta eſt Romæ, ubi dum Apoſtolus captivus fuit,& neq; in captivita- na Martyria: Ema 4k 3an,.. Ju:cgom te ſua ſolicirudinem pro Ecclefiis Chriſti eus ſi mmaſ OGI COMMU NES ones quas nonoda. 59 nonche I. Quod Apoſtolus ſuis manibus in ca- nora ſed ob ſuami le Chiikto un tivitate, tam longam Epiſtolam ad Galatas 49 s Sn perſctipſit, eo nobis omnibus illam magnifa- eit. Unde m ciendam diligenter commendat,& præterea inqulb latüsce pia ſua ſolicitudine pro Eccleſia præbet ex- ſtantut. Recu emplum omnibus miniſtris verbi imitandũ, .Cor.Il. ktilke ut ſua pro commiſſo ſibi grege ſolicitudine dnis, in quobeu audirorum benevolentiam captent, in eo- Juncitaquelt rumq; animos influant. Dici enim non po- precatione al teſt, quantò plus ædificent illi paſtores audi- ſticum dyinus tores ſuos, quàm illi, à quibus auditorum ani- nintelligit un mialieni ſunr. raruitan,en II. Attendantur duæ notæ falſorum do- . as torum, quarum prima eſt, inanem gloriam ur hec gratialtcd- pſotum arim die Pal 5— „ pumndh(oriα id eſt, juxna faciem placere: altera eſt R 2 ita D. Pauli ad Galatas. 259 accupari,& ut Apoſtolus hic loquitur, ⁰πασ 8 8 8 260 Commientarius in Fiiſt. ita doctrinam ſuam inflectere, ne ob crucen Chriſti perſecutionem patiantur, quos Phal 3. inimicos crucis Chriſti appellat Daulus Veri aurem doctores cum baulo ſic ſentuns ſi hominibus placere velint, ſe Chriſti ſeryos non eſſe Galat. I. Et ſtigmata Domini ſewin. corpore ſuo ferre,& in Evangelio Chriſtiahi- gi uſq; ad vincula, omnia ſufferre proptere. lectos,& cum Chriſto commori non qette- Ctant, 2. Tiaz. z. Certi, ſi cum Chriſto commo. riantur:etiam ſe cum Chriſto victuros,& ſuſtineant, etiam conregnaturos, z2. Timaa. III. De vera gloriatione ſanctorum, qu non eſt in rebus caducis& terrenis, ſed in cruce Chriſti, tum ea ratione, quod in ſob Chriſto crucifixo ſalutem ſuam ſibi conſtate nõrunt, tum etiam, quòd in afflictionibus, quas ob prædicationem Chriſti crucifxi per- ferre coguntur, cum animi exultatione ac- quieſcunt, de qua Rom. 5.&. Gloriamur ſub ſpe gloriæ Dei. Nec id ſolàm, verum etiam gloriamur ſuper afflictionibus. IV. Propria fidelium Chriſti ſervorum & omnium filiorum Dei nota eſt, ut ſũ mã- dus ſit erucifiaus,& iphi mundo, id eſt, maledi- cti. Ipſi enim mundum pro maledicto ha. bent, nec mundum diligunt, nec quod in mundo eſt, 1. Joh. 2. Inde cum ipſi mundum non diligant,& mundus, quod ſuum eſt, int plis non agnoicat, iciſſim mnüdus ipſos o- die C lunentuuu nn „. nam mwam inteaer A. a rlecarionen munn ds rucis Chrlt in doctores ounpuyie De anhate dus placerexelnd ſe- Salar..Ex ſtignuta Dn ferre, Cin bangahl . 1 8. Aincula,omaaloten. um Chriſto conm . Cetriſ cumCh am ſe cum Chalboi vetiam conreguann vera gloriationeki rebus caducisn lti, tum earationt ncibxo ſalutemſun netiam, qudde edicationem(bu tur, cum anm equa Kom. 196 dei. Nec id ſolim uper afflictionte pria fdelium G filiorum Dei v ixus,& i muuii im mundum pto mundum dilgant 1. bb.1. Indecm,s ,Ke mundus qucie noſcat icim risf 8 “ D. Pauli ad Galatas. 261 execratur&perſequitur, ita ut in mundo ſint veluti ᷣενμμηαάενμρά Komnium rejectamen- tum, I. Cor. 4. Hæc autem omnia ita per Chri- ſtum Jeſum poſſunt, qui ipſos confortat ſu- perantes in his omnibus per eum, qui ipſos dilexit, Rom. 8. b V. Chriſtianorum decus ſummum eſt, ſe novam creaturam. Sunt autem nova crea- tura per hᷣdem in Chriſtum, teſte Apoſtolo, qui in Chriſto ſunt nova creatura 32.(orint.5. Hi Spiritu Domini renovati jam in novita- te vitæ ambulant, Ron. 6. 1 VI. Chriſtianis in fide,& vita ad certam regulam incedendum. Hic canon eſtverbum Dei, ſecundum illud, E. 8. ad legem& adte- ſtimonium. Quiad hanc regulam vel non incedunt, vel loquuntur, vel vivunt, illis non, erit lux matutina. Qui verò juxri illam regu- lam incedunt, ſuper hospax& miſéricordia& ſupra Ifratlem Dei, cujus laus non eſt ex ho- minibus, ſed ex Deo, id eſt, ſuper totam fide- lium Eccleſiam. Ergo ſpreris Romanorum Pontihcum decretis, traditionibus humanis, regulis monaſticis, ommnes conſentientes, ca- dem regula ad normam nimirum verbi Pro- Phetici& Apoſtolici incedamus, ut præci- pit Paulus Phil.z. Non reformidantes excõ- municationem ullius falſi doctoris aut An- tichriſti, quę ęſt fulgur ex pelvi, ſuper nos e- rit Pax,& miſericordia ſecundum promiſſio- nem Apoſtol. R 3 VII. — 26²½ Commientarius in Fpiſt. VII. Auditores verbi ne ſuis miniſtris temerè moleſtias exhibeant, quod ſit, ſi qui- buſvis Sophiſtis& ſeductoribus aurespræ- beant,& ſanæ doctrinæ non acquieſcant, lta non ipſos ſolùm, ſed in ipſis etiam Spiritum Domini contriſtant. VIII. De diſcrimine verorum& falſora martyrum. Hi, ut homicide, fures, facinoroſi allotrio Epiſcopi, affliguntur. HNi nonpeſ- ſunt gloriari, ſe ſtigmata ferre in corpore ſuo. A quo martyrii genere alienos eſſe vultchri. ſtianos Petrus 1. Epiſt. 4. At veri martyres ſfi- gmata Chriſti ferunt in ſuo corpore,& pro glo- ria Chriſti, pro veritate, propter juſtiriam perſecutionem patiuntur, Matth. 5. de qui- bus Petrus ait: Si probris afficimini in nomi. ne Chriſti, beati eſtis, illi Deum gloriſicantin corpore ſuo, etiam in ipſa morte, Fab. z1. Et hic eſt verum, quod Cyprianus dixit: Non martyrium, ſed cauſa Acit martyrem. IX. Tum demum pios in agnitione veri⸗ tatis vera fide& pietate proficere& perſeve- rare, ſi gratia Domini Jeſu Chriſti ht cum, ipſorum Spiritu. Si Deus omnis gratiæ, qui nos vocavit ad æternam ſuam gloriam per JIEisuMs CHRIS ruM¹, parumper afflictos nos inſtauret, fulciat, roboret,& ſtabiliati. OPet.ä. Ipſe enim eſt, Ciui dat& velle& perficet pro beneplacito, ailip. 2. Is orandus elkm. 1. quo (mn 1— b„ F⸗. 3 8 4 muan V D. Pauli ad Calatas. 263 acitote vetbin ſetis eidenn d quod cœpit in nobis opus bonum, perficiat, icis pott uſq; ad diemeſu Chricti. eiuäga Huic regi leculorum immortali inviſibili, ae docttina vonacih ſoli ſapienti Deo ſit honor& gloria in ſecula lum, ſedinyksein ſeculorum Amen. atriſtant. de diſcrimine erounn li, uthomicite furan FINIS. ſcopi, afigunrurR ſe ſtigmanzfettenm frii generezlencsel u I. Epiſf. 4. Mweüm ferunt in ſuu enn. pro veritate, nont em patiuntut Aat it: di probris affem eati eſtis illi Deung etiam in ipſamon 4, quod Cypcunu ed canſa Acit mary demum piosinag e&pietare profter ia Domini N im etu. SiDeus omüg ad ætetnam ſumi 1RIS Tuk, wem t, fulciat, toborae eſt uicit fell 5 4 ee, P a cito, Tu har bo V“ 1 5 1 ————— — —