——— 4 4
7

GREGOR. HoRsTI, D.
Pe. NIfrATE STUDIO- SORUM ET LITE- ſ herr u A. Libri duo, TINGRATIAN REIPVSBL. LITERARIA PAROPOSIT/ & ad Petitionem amico- rum eaiti.
85 n 4 g' 1 e
A
GIESSE. Typis& ſumptibus Caſparis Chemlini.
. clo 10 XV.

REVBRENDTISSAIO Principi, ac Domino, Dx. IJOHANNI FRL DERICO, ERLECTO ET Confirmato Abbati Ful- denſi, Dominæ! mpera- tricis RomanæArchiCan- cellario, per Germani- am& Galliam Pri- mati&c.
Dominoſao C lementiſſt. mo,
EMORARTLN Ne eſt illud Xeno- phontis de So-
A 2z cra-

Epiſtola crate, Princeps Reveren- diſſime, Domine Clemen. tiſſime, quod vehementer familiares ſuos hortatus ſit, utvaletudinis curam, haberent, ac partim à peri- tis, quæpoſſent, diſcerent, partim per omnem vitam jpſi ſeſe obſervarent, qui- nam cibus, quĩpotus„qui labor eis conduceret:& quo pacto his uſi N o0- ptima valetudine frueren- tur. Nam ſi quis ita ſui ra- tionem haberet, difficile ajebat eſſe, ut Medicum quis inveniret, qui ad va- letudinem conducentia
magis

Dellicatoria. magis ſeipſo dijudicaret. Eò minusigitur in pu- blicandis his Übellis nos errare potuiſſe ſtatuimus, quò magis cuivis literato pro valetudineſuãpeniti- us cognoſcenda, rectiuſq; defendenda plurimùm in- ſerviunt. Tuæ verè Cell. Princeps Clementiſſime, ræſens opuſculum inſcri- ben lacuit, tàm quod non ſm neſcius, quo Pa- trocinio laudabili litera- tos omnes foveas, quàm, propter ſingularem Cle- mentiſſimam, affectio- nem, quam ſubjectiſſima Az ob.

Epiſtola dedicatoria.
obſervantia coram depre- Rendere potui. Quoder- go ſupereſt, vultu ſereno, hoc quĩcquideſt„T. C. ac- cipiat& diutiſſimè feliciſ- ſimè valeat. Dabam Gieſ- ſwin ipſo Æquinoctio ver- no Anno M. DCXV.
V. Celſ. 3₰ Subjectiſſ. or,&s Iluſtriſſimi
SPriucipis Haſſis Ludo-
Sdnn Horſtius D. Pra- uici Archiater.
8STUüu

eeeae
STUDIOSRÆ IU- ventuti—
2v Ad DE MIA IESSENA. S. P.
REGON HoORsT1us. D.
IE Thales, 1. G Laertio teſte, quondamò in- 7 errogaretur, quis- nam⸗ felix eſſet, /eſpond ſé dici= tun: qui corpore ſanus eſt, animo autem eruditus. Q
ſumma felicitas! quà to- Al4 tam

De tuenda ſanit. fudioſ. ram illam pen au, homini, quam qudpot V aternæ Titæ beatitudi- nein futuram optarepo- teit, acquirimus dum- præter animiculturam, corporis ſanitatem, no negligimus, utpote cum
reclej juxmn Pintarchum, rl0 delar Iuεα H— σσσν πQ◻eεσανα&ε‿ Se ſtatuamus. Hu⸗
jus jactura vix in ullo Ditæ genere facilior t, quam penes Literatoss vix ullibꝛ magis, quam
aeu,

De tuenda ſanit, ſtudioſ apud eoſclem, negligitur: quodſeculo priori Marſi- lium Picinum permovit, nt de vita ſana, veltuen- Ada daletudine ftudioſo- rum librum conſcribe- ret, quam vis non parum 0b imperfectionem 6 dogmatunes ambiguita- tem à Cardano inopere 1 deſan tuen. reprehenda- ur. Quandoquidem ve-
rononpancireperiuntur
ehamnum hodie, qui ſor-
tem literatorum deplo- A y rant,

Deiuenda ſauit ſtudioſ. runt, hanc ob cauſanmò,
quod ſanitatis regimine,
quo præ reliquis incli- gent, deſtituantur, potiſ
ſimum ili, quorum pars
maxima Medicorund praſentium conſilio ca- rere cogitur; idcircome-
mores vocationis noſtræ
publicis prælectionibus
OE SANITATELITE RA-
TORuM TuENDAUITA Gtare conabimur, ubi di⸗ vina favẽte gratiã, qua
feri poterit perſpicuina-
te,

De tuenda ſanit. ffadioſ te, demöſtrabimus, quod bæo doctrina conſiſtat in duabus partibus, qua- rum prior de præcogni- tis, poſleriorde ipſa vale- tudinuis tuendæ ratione a.
. Præcognita perti- nent adtractationé JSub- jecli& Materiæ auxi. liorum.
Subjectum eſt huma-
na Vatura, quæ conſi. deratur Leueratim&. FHeciatm. 3
A 6 Go-

De tuenda ſanit ſtudioſ.
Generatim pro ut ert in ſeri, reſpectu genera- tionis, Cap. IIn facto, ve- ſbectu partium; humo-
rum o, ſpirituum, Cap.
II. Peciatim reſpeclu
temperamentorum, in⸗
genere, quoadéſſentian Es fontes ſienorum com- munes, Cap. II. In ſpe-
cie, quoad diſferentias, earum fignaraliasq; ſin- gulares naturarum pro-
prietates, Cap.II.
——

De tuen da ſanit ſtudioſ. Materia auxiliorumſi- milia conſervat õ con- traria corrigit ubi conſi- derantur illa, quæ cor- bus noſirum aſſiciunt,, Felcpirituoſamcorporis ſubſtantiam reficiendo, ut Aërambiens, tam na- turals, quipro varicta- teanni, regionum, ven- torumq;, ariat, quamò artificialis, quem indu- Hrria parit, Cap.I. Vel SJohdam o bumidam
Partium naturam reſli- 4 tuen-

Datuenda ſanit ſtudiof. tuendo, ut ſunt Eſculenta Se potulenta, Cap. II. Vel Juperflua ſecernen- do&õ calaris nativi ſuf- focationem præcaven- do, ut retentioni& eva- cuationi in ſtatu ſin. inſer-
Vientia: Cap. III. va- riaque oorporis exercitia, Cap. VIII. Vel Caloris nalivi colleclioni viri-
umo reſtitutioni confè- rendo, ut ſomnus atq; vi- gjlia Cap IA. Vel Hu. morum atg, Kiruuumo Co

De tuendaſanit ſtudioſ. commotione corpus alte- rando, ut animi perturba- riones, Cap X.
II. Faletudo literata- rum defenditur, pro cu- juſq; naturæ ac tempe- ramenti proprietates quando robur totius cõ-
Fervatur es ſu uperſiuæ=
tolluntur. Robur totius acwitir g conſervatur reſpectu partium principaliun minus principalium. Principalium, Cere- bri,

Detnenda ſanit. ſtudid. bri, quod functiones principesaitinet, ubi in- primus de judicio& me- moria acuendà, Cap. I. Cordis, removendo quæ- cunque, vitalem fun- clionemlabefactare que- unt 65 aclhibendo quæ ſpiritus vitales reficiunt, Cap. II. Jecoris, præca- vendo jecoris in temperi- em& obſtructionem,„
Cap. III—
Minus principalium,
kervientium Cerebro,ni- mairum

De tuenda ſanit. ſtudisſ. mirum organorum ſen- fus atg, motus, hinc po- iſſimlum bic de viſu cor-
tohorando, oris puritate conſervanda, podagricis fuxionibus citèò præca- vendis&c. agitur, Cap. II. Cordi, quò pe- ctus atg, pulmanes per. linento, ubi propter ca. tarrhos, quibus literati obnoxii, meritò de præ- cautione phthiſeos& dif- ficilis reſpirationis tracta. rur;(apl u aun JFeacori, quæ vel Ma.
teriam

De tuenda ſanit. ffudioſ. teriam ipſi præparanta, quòꝰ maximè pertinet- ventriculus, inteſtinas, moſenteriumt. hine de
cruditate præcavenda& ſtomacho corroborando
hic agitur, Cap. I Vel
Jecretioni heterogenco- rum ſer viunt, unde re-
hat, ut ltterati ſeſeab
obſtructione lienis, coa- gulatione calculi renum⸗
8 ſ7 imilibuspræſer vent, Cap III is
Superflua. tolluntur, 7
Cauunite perevacu- * atio⸗
c

De tuenda ſanit. ffudioſ. ationes annuas, Purga-
tione, Cap. IIII Venæ-
ſectione, Cap. IX. Particulatim, ubi ſpe=
Juenter aꝗbundant bu-
Wores Pituitoſi, quocin-
ca pituitæ collectio præ- cadenda, qjusq copia
tollenda eſt, Cap. X
Bilioſi& acres, quod acci.
dit huic vitæ generi ftre.
Luentius, undefrequens
externarum partium⸗
Kabies, Cap. XI. Melan-
cholici, quos intenſa lu-
6 .
* cubra-

De tuenda ſanit.ſrudioſ. cubratio procedéte tem-le
Pore caligit,, Cap. AII7a Hu, inquam, reipublvi literariæ pro virili per'e Shaſerne= e enune Deo) ficleliter auq, perſhis
cuè ſer vire conabimurla ne mortalibus ingratiſſi. mis annumeremur, qui ſanitatem negligendo bo. 5 naſua vix aliter quam 0 perdendo cognoſc unte Adeste igitur, nnorqua Miner dæ ſtudiumener-
Vat, E quanredté qui- — den
bie

De tuenda ſanit. ſtudioſ. Aem à Deo quotidis pre- Wamini ſanitatem, ejus lvim in Vobiſmet ipſis vpercipite. Eequentes, in- Aluamadefte, cum, juxtn
enec amm, pars ſanitatis ſit 3 ſanari velle. *
Hienim, Horatio teſte, ventri benè, ſi 1— lateri eſt, pedibusq́; tuis: nil
11 Diritiæ poterunt regalas addere majus.
Ben, Valete o. D. P. Cal Decembr.&Anno „AM. DCG XIII
7 In 22

e In Libellum⸗,
DE REæECTA STU IO.
ſorum ſanitate tuendi, operà
Olariſs.& Excellentiſs. Viri,
Dn. D. GCAREGOAII HOᷣR-
ſtu c. concinnatum. Enaturam oculis ſubiens ac auribus omnem, Concita languorum Pæo- nis alma plagis, Subſidium generi validis pa- rat auſibus,& vim Agminis omnigenam co- git in orbe ſui. Excubias poſuiſſe juvat, ſineſ· que tueri, Preſſus ut armatàgaudcat xæger ope. Teſſera militiæ eſt CrræA, ru- TALEVAMINA PRXTSTANT, JucuNpA at ſoliti fœde- ris inſtar eunt. HON

„ Hoxsrrus hac acie fugat,
— imperterritus hoſtes,
Cominus auxilijs, cminus arte bonus.
Jam vexilla mover titulode- corata SArurrs,
Firmet uti ſano te ſtudioſe
ö.
Ppede. e Quin comes adſiſtas comiti, gratoq; fruaris „ Quo valide valcas ſigna periſta bono? 1-
Tormina cunca fremant, ad- verſa arma arma minètur,
d. Sie poteris vilipendere mõ- ſtra mali.
C Præſiò SArus faveat, dux
ipſa& ſignifer iſte,
a Auſibus his, expers plauſi- bus eſſe nequis.
u- Amoris& honoris ergd Cl.
T, Collegæ ſuo Facieb.
2 Ladovicas Tungerman Afed. D. Pyrofeſf.
& Botanicus ordinariaai nclytæ
3 Ausdamia Gieſſenſis.

SSNse Seeen Eraſin Roterod. it ſimil. 5 Ohm in capitolio ver- tabant quadrigæ Ferius Latinis, viclor abſinthi- um Libebat: ita ſalubria
magis quærendas„ quamijucun-. 1 dae,.
1 „ 2=
8 2

DE TUENDA SA- NITATE STUDIOSO- rum Proœmium.
N7T E N illa fiue qui- bus ad exceiſum Pal- ladis& Muſarum cal- men adſcendere vix .— poſſumus non immeri- 'opoft Mercurij Phabi Venerisq́; di- væ gratiam,& promptæa voluntatis, ingeny ſtabilus, m emoriag, tenacus præ- ntiam. mon ſolum educatio, quæ pa- trisſcmilias eſt,& inſtitutio, Honi Praæceptoris opus neponuntur: ſed iuſu- Der etiam ſuamme neceſſarium eſſe vi- detur, ut ſanitatis tuenda rationem Von aegagamu, quemadmodum pulr cbre NMavſihus Ficinus, lib. de vita ſa- na,iuuuit. 1 8 Eujus tuende ſanitati⸗ ratia potiſ-& uitat,, mum in duobus caußſtat, numurume caſeruan- B in
2

2
ſiſtit.
Quid ad
cognit ionẽ tuendaæ ſa- nitatis re- quiratur.
2 Liber primus da ratio in in cognitione eorum, quæ ſanitatis eſ- auehus ca ſentiam atque nataram conſtituunt, eandemg, conſervant,& in applica- tione coghitorum, reſpe&tu cuiuſq; in- dividui, quamcunq; noxam praca- ventium.
Cagnoſcendum igitur ſubiectum- ſanitatis, ipſa videlicet humana na- tura quod fieri debet non tantun 86- neratim, preut eſt in fierieſpectu ꝑe- nerationis,& in facto, reſpettu parti- um, humorum& ſpirituum; ſed et. iam ſpeciatim reſpelu temperamen⸗- torum& proprietatum, tam conge nitarum quam ad ſcititiarum.
Cum autem ea omuia qua ad ſani- tatis eſſentiam conſtituen dam concur- rant alterabilia ſint& ſuam couſer- vationem à rebus non naturalibus Medicis dictis habeant, idcircò per
endum ulteriusiquæ ſit natura rerun illarum, ſine quibur ſanitas noſtra, po tiſſimum dum litexis incumbimus, iu ſto modo conſervari nequit.
Hlis ta premilſis à Ipeculation
propius ad actionem Troreaea
4

accommodatis medlius„ poft
nem& originem re
De tuenda ſanit fudioſ. 3 es uantum feri poteſt breviter mon-
rabimus, qua ratione ſtudioſorum, ſanitas, pro naturarum ac tempera- mentorum diverſitate diverſa, ſuis
u,
couſer vari, defenaig, poſtt.
AAAAAAARAAAAAAX LIBER PRIMUsS.
DETLDENDA S4 WE tate ſtudioſorum.
CAo. I.
De humana geueratione.
RINCIPIORUM
ſaorum naturam principiata
Plurimùm imitantur, quam ob cauſam in conſideratio- ne
aniratis literatorum ad pri⸗ mam cumuſque indivi
um enim bumana
2 quan-
dui generatio- Quid ſi ſpiciendum eſt. Tuman⸗ generatio fiat,, 2atura

2
Orig⸗ tempera- mentori.
Variatio proprieta- rum in- natarum.
A cauſis externic,
4 Liber primus
quando ſexus utriusq, ſemen inutero commiſtum actuatur, eiuſdemg, po- tentia latentes ſimilitudinem ſemini connatum cuig, parti communic ant" accedente quotadiano per ſanguinis materni affluxum augmento, neceſ- ſarium eſt conſequens, tales nos eſſe reſpectu temperamentorum& pro- prietatum corporis noſtri, quales potentiã fuimus, teſpectu virtutum primordio noſtro ſemmali per pa- rentes communicatarum.
Ha virtutes in ſeminali principio plurimum variant& afficiuntur, tum ab externis, quam etiam ab in- ternis cauſis alterantibus.
Mud variis modis accidit, inſuxu videlicet cæleſti, quod patet iniis, qui in magnis cœli mutationibus, utpote æquinoctiorum ſolſtitio- rumq; temporibus, itidemq; lunàã novã, concipiuntur, quꝑs in validã morbosa, corporis conſtitutione præditos experientia demonſtratz is aeris ambittut exceſſu, quam ob cau- ſam caniculariam tempore Venus maxi-

Detuenda ſanit. ſtudioſ. maximè noxia; in ehrietate cum ſe- men aquoſius& immbecillins reddi- turundèPlato ebrioſis concubitum diſſuadet, ne motboſis hominibus res publica repleatit&c.
Hoc manifeſtum eſtm iis poris conſtitutione in valid ti ſunt, quos in valdos quogq; poſte- ros generare teſtatur eventus„ ubi conlideramus phthiſicos, podagri- cos, calculoſos, leprolos„ lue vene- reâ laborantes& alios, in quibus morboſæ diſpoſitiones radices a- gunt, nectantum ſuperficiales ſunt.
uod cum ita ſit, nullus negabit, ad cuiuſq; ſanitatis dignotionem in in- tvi ao parentum naturam Ppræco- Snitam plurimuͤm inſervire„ pro- Pterea quod hinc proprietates pri-
mordii ſeminalis deducantur. CAp. 1I.
De Corporis humani partibus, humo- ribus& ſpiritibus.
8 P Oſt conſiderationem principio⸗
rum ad principiata progredien- B3„ dum
„
qui cor A tauſſ a prædi ins ernic.

5 Liber primus dum eſt, ubi corpus humanum ſeſe offert, bumanum inquam, ut eo ipſo cadavetis tractatio penitus ab lege- tur. 4. Eſfemia Cum ergd corpus humanum tale orporis ſit per animam, ideo manifeſtum uman. cſt, id ipſum conſtare ex eiuſmodi pattibus quæ cum toto vivant, uni- antur& informentur; idque non fruſtra, ſed ut aluiſecundo, videlicet anima operanti ſub ſervire poſſint. lioc iplam perficiunt ope innati ca- lidi, quod proportione quãdam ad- mirandã per ſeminahla primordia cuique patti communicatum eſt. Ramr:a. Veruntamen cum omnia ſablu- tio inzati naria fuas alterationes habeant, id- Alidi. circò ſibi ipſi natura proſpicere vo- luit, quam ob caulam perennem quandam, quo ad fieti potuit, reſti- tutionem inſtituit, idque beneficio bumorum alimentariorum& firi- tuum influentium. Amicus Hinc partes noſtri corporis ami- hartiun co quodam concentu conſpirancin conſenſus...*u totius perfectionem& conſervatio- nem,
Innatum saliduε.

turamaccidunt, ſeparan
De mnenda ſauit. fudioſ. 7 nem, licetaliæ alias, operationum dignitate velconſervationis neceſf-
ate, ſupetent.
Diligentek autem perpenden Parrium dum, alias eſſe partes quæ functioni Arviſßo. bus animalibus„ſenſui videlicet& motui proſpiciunt; alias hisſubordi- nari, vitalis ſpiricus conco Cioni, ſan- guinisque Præparationi deſtinatas, Juasum omnium cöſiderano lam- mé neceſſaria eſt lircrato, quamvis Priores pet ſe,poſteriores Verò Jewi-
eus ſtudiis inſerviant,
Et cum pattespropriè dicte plu--
rimuͤm afficiantur pro ratione u um cenßs-
worum G ſhirituum, idcirod dili- derario.
genter ca, quæ ſecundum natu- ram fiunt, ab iis, quæ prætet na-
ma Aa eniug inprimis quomodo alimentum per ſuas coctiones alterari& abexcre- mentis(uis hberari debeat„ ante-
quam in ſubſtantiam Pattis conver- tatur.
6*

7 Liber primus Pars pro- His ita generatim cognitis, luce brie duta, meridiana clarius erit, aliud eſſe cor- poris partem, quæ cum toto vivit, a- nimæq; functionibus præeſt, aliud gpititus. eſſe ſhiritum ꝛufluentem, qui in fonte caloris, ipſo videlicet corde, confici- tur, in reliquum corpus diſtribuitur, variaſque mutationes, inprinms in cetebro, parte reſpectu functionis nobiliſſimà, ſubire cogiturzaliud eſ- ſe nutrimentum, quod partibus pro augmentatione& conſervatione per humores alimentarios, maſſam ſcilicet ſanguineam, potentia non a- ctu quaruor humoribus, conſtan- tem, communicatur; alindtandem- illud, quod actione partium, vel in prima, vel in Lcunſe vel in tertia Exeratum concoctione, tanquam excremen- titium quid, ſecernitur, licet illudi- pſum vel inutile penitus, vel alicu- ias uſus eſſe poſſit, omni tamen a- tione deſtiturum. Conſequens
nunceſt, ut naturam humanam ulterius ſpeciatim con-
aI1 ſideremus.
Nutrima- eum.
CAT-

De tuenda ſanit, udieſ.„ CAr. III.
Detemperamentis humani corpo- ris generatim.
Ucerius ergè naturam huma- EFſentiam nam cognoſcemus, quam pri- artis tem mum de varietate temperamento- peramen- rum certiores erimus, idq; propter. eannſibu. ca, quod poft eſſentia conſtitutionem temperamentum cuiuiq, partis imme- latè ſabſequatur, tanquam pri- mum& adæquatum organum, ſine duo corpus animatum ſubſiſtere, luasq; functiones peragere nequit.
Quemadmodum verò genera Tempara-
tim temperamentum ia philoſo- mantum phia naturali ſimilarium mixtorum 4˙¹6. aftectio eſt, nimirum eiuſmodi qua-
tras, quæ ex elementaribus in mi⸗- atione contemperatis oritur, ita in Præſentia proximiora principia cor- Poris humani rimando temperiem vel complexionem talem inquiri- Praſertin⸗ mus, quæ de parte vivente primuùm, in bomine conſequenter vero de toto faculta- tum animæ ſubiecto dici poteſt.
5 5 Finc

19. Liber primus Quid re- Hinuc manifeſtum redditur tem- quiratur peramentum humani corporis, tan- ad ene quam partium animatarum Arerum riem hu- 2 51 15 manam. inanimatarum cõplexionibus plu- rimum differre, cum nontantum- modo mixtionis temperiem Ptar ſupponat, ſed neceſſatiò quoque vi- talia principia per generationem vi
facultatis formatricis ingenita ſibiq;
communicata requirat,
Hote licèt pro varietate partium varium atꝗ, multiplex eſſe videatur, cùm aliud oſſis, aliud carnis, aliud nervi temperamentum ſit, nonta- men ſine concentu quodam amico diverſæ partium proprietates in gra- tiam totius ita conſpirant, ut collatà quadam proportione temperiem u.
nam in ſtatu ſanitatis conſtituant; Quam diu talis temperamenti ratio-
ſatis integra pro cuiuſque ſpeciei&: individui naturd conſervatur tam diu quoque ſanitas& integritas hu-
mana conſtat, nec functiones totius impediuntur.—
Cum
+H„—„»

De tuendaſanit ſudioſ. 71
Cum autem lub latitudine ſani: Varieta⸗ tatis temperamentotum inlignis Va. vempera- riatio conſpiciatur, ideircèò notan Hun,ennen dam, qui nam iint fontes ſignorum, 4 inqui. pet quæ de de PerineneSium Va. renas.
rietate certiores eri poſſumus. Hic illa berpendenda, quæ homini natu- maliter inſvnts, vel primd„corpus vi-
elicet& anima, vel ſecundarid, qad pettinent ea, qua ſecunda
quaſi creatoris intentione nobis ac- cidunt.
Quo ad corpu, non tantuùm hus- ltates primæ, caliditas, frigiditas, hu- miditas& ſiccitas una cum ſecundis craſſitie videlicet, renuitate, duritie, mollitie, colorum vatietate& ſimi.
ibus, ſed vitalia quoqusè prinsipia, 10 9ed, I,rar conſtituentia, ſeſc
oftferunt.
Quo ad animam, mores propen- ſiones ge inclinariones affe ccuum Perpendendæ ſunt, innata videli-
cet ad iram, manſuetudiner„ ti.
morem, fortitudinem, livorem, — B 6 aliaq;

12 Kiber rimus aliaq; promptitudo, quam à mori- busz ber conluetudinem patatis me- triwnn ris iſeine enns, Jecundarid iandem nobis acci: dunt, quæ partium actione pro puri- ficatione nuttimenti ſeparãtur, quò pertinent varia corpotis noſtri ex- crementa, per quæ certi reddimur de partium actionibas aè totius conſti- tutione, ſi ſcilicet non externo quo- dam errore proyeniant. b rempua. Priuſquam verò de temperamenti mentum cuiuſdam natura cetti quid ſtatua- 2. achuan mus, ante omnia notandum aliud Ss ete elje temperamentum nativum, alin dſettitium. llud teſpectu genera- tionis noſttæ conſideratur, quam ob cauſam originem ſuam progentto- ribus noſtris,& ortui noſtro debet; hoc verò per altetationem nobis iam genitis per cauſas externas ee in. ternas accidentem oritur. quod evi- dentes mutationes ob ætatem, vi- ctus rationem, vitæ genus, regionum diverſitatem, aliaque Umla ſatis confirmant.
1
411 CAr-

De iuenua janit ſtudioſ. 13
. 3 C A r. I V. . Detemperamentorum coguitione ſbeciatim.
4 V Arietastewperamentorum ſuo
loco peculianbus demonſtra-
3 tionibus confirmatur zin præſentia ſuflicit, ut ox generalibus ſignorum- fõtibus innuam us, quomodo quod-
libet temperamentum in ſpecie& indiyidup ognoſcatut. Hic igitur Tempera- Primum de temperie hominis maxi mentum Weremperaua, tractandum, quæ in a⁵dee omnium partiam, inprimis verò
brincipum, cordis videlicet, cetebri & iecoris bona conſtitutione conſi-
ubiecti ſui ratione, quo ad corpus⸗
tit.. b b Hinceiuſmoditemperamentum, inter calidum& frigidum quaſi me-
8; 82 4 1
dium eſt, necnimia craſſitie vel gra- 1. cilitate Præditum, quæ omnia pro- ¹ Ptertemperatam&clementorum ac
. Principiorum vitalium commiltio- n nemjtotiuſque conſpirationem eve- s niunt. Quo ad operationes animæ co- Suoſcimus illu ipſum ex actioni- .— B 7 bus

17½ Lil er pri nus bus vitalibus naturalibus& anima- lbus waxicè conſtautibus actem-„ peratis, quæ l- vibus externis cauſis d non facile impediuntur, quòè minus q enim corpus aliquid ab externis&„ contrariis naturæ noſtiæ patitur eèdò b. magis perfectè temperatum& d principus ſuis unitum eſt. Imò& af- fectkuum inclinationes hic medio jn modoſeſe habent, quam ob caulam ta temperatus inter iracundum acſtu- ta pidum, inter miſericordem& cru- n delem, inter audacem atque timi- dum medius eſſe videtur. Quò adea ac quæ excernuntur tale temperamen-
tum nec nimium pilorum defectum: d nec etiam corundem abundantiam ci producit& in aliis excretis maximè ſi temperarum atque ſecundum natu- lii
.„ 4.„. 14 ram ſubietum ſuum conſtituit. ſij Rusſſis Ab hac mairmè temperata con- le wenele ſtitutione(initatis frequentiſſime p ptiuo. natuta noſtra recedit vel originc,
progenitorum naturam ſequens, vel is adſcititia ratione propter alteratio- ii nes ſubſequentes.
Hinc

4 4
De tuenda ſanit ſſudioſ. 189 inc temperamenium calidum in Tempera-
iis corporbus cognoſcitur, quibus mentum
. Ldum. venæ& arteric latrores ſunt, cum coο-*³ dis atq; iecoris caliditas ad vaſorum
dilatationem ficiat, quibus pinguedo rarior utpote, tempertati calotts fo-
boles, quæ promptè caltfiunt, tardèg, refrigerantur. Huic humiditas excedens con Calidum iunga carnofum conſſtituit habi.& bumi- tum exate procedente, licet iniuven 4"m. tate fluxionibus per multis origi- nem præbeat,& animum circa Ax- Euloo largitur magnum, cum ferocia
ac timiditate temperatum.
Siccitas verò cum caliditate exce- Calidam
Ente concurrens corpus teddit gra E ſiceum-
cile, wacilenrum„Pilis nigris potil-
mum achiſpidis abundans, ad vigi
jas Potius quam ſomnum propen- ſum, animi mon bus inquietis faci-
. lè mobllibus,& ad iram maximè
Proclivibus coniunctis.
Contraà frigidum tem peramentum Tempeta- iudicamus, ubi vaſa venarũ atq; atte. mentum riarum exilia ſele offerüt, pilotũ pto frigidum. 84 ven-

Frigidum & humi- dumn.
Frigidum e ſiccum. 4
75 Liber primus
ventus eſt rarior, quo ad colorem albicantium potius quam nigrican- tium, animus demiltot, facilis læ- ſio à frigidis,& frequenter animali. um fünctionum ab ineunte ætate difficilis exercitatio, quæ debilioris innati caloris naturam innuunt. Huio humiditas coniuncta, præ- ter dicta, pinguedinis augmentum, ſomnolentiam, ingenii tarditatem & animi ignaviam adauget. Siccitas vorò coucurrens cum fri- giditate præter exilitatem valorum & alia peculiariter corpus reddit du- rius, gracilius, minimè pilolum, mo- ribus animi timidis quidem, pru-
denubus tamen& conſtantibus, un-
Tempera-
dè ingenium talibus ob conſtanti- am meditationum& inclinationem ad vigilias ſagax artribuitur.
Hac temperamentorum varittd
mentorum alis à quibuldam per prædominan- alia deno- 1
minatis,
tes humores deſcribitur ita, ur alii ſint ſanguinei, alii cholerici, alii pi-
ruitoſi,alii melancholici, quas deno-
minationes penitus non improba-
mus
——— J——————
—————,—„—

De tuenda ſanit. ſtudioſ. v7 mus, modò non excrementitios ſed naturales humores intelligawus. Notandum porrè maximam in- Senpeen temperierum eſſe inæqualitaten ezuab. Propterca quod non ratò membro: 72, rum dylſcraliæ ſeſe offerant, quibus 4 icitur, ut exactè de tewperamen- 10 totius iudicare non poſſimus. inc maxima temperamentorum æqualium varietas, dum partium Verlarum nauvæ vel ctiam acqui- diſpoßtionis imbecilliores ad. ſunt,& hoc modototius perfectio- nem impediunt. lmò&a variatio temperamento- Variatio. rum hic minimè negpernas eſt, quam ob cauſam ulterius in bræſen- tia demonſtrandum eſt, quomodo remperamenta ratione ætatum, vitæ generum, aliarumque cauſarum va- riate ſoleant de quibus ommibus ſuo oco agetur.„
. ingulares andem non negligende ſuut qua- nen rundam naturarum linguſares pro-
. tes.
Prietates, Jie eeias Græcivo-
Cand, dum guidam propter occul- 1. tam
in

Neceſſitas abëris am- bientig.
Liber primeu
tam ſibi congenitam cauſam à ca-
ſeo, quidam ene idam ab an⸗ guilla, quidam à ſenæ ſohis, quidam A KRhabarbaro, quidam àtormentil- la, quidam ab aliis alimentorum ac medicamentorum ſpecicbus peni-
tus abhorrent, cum non parum ad
ſanitatis tuendæ rationem inſerviat cuiuſq; naturam in individuo noſſe, de quibus omnibus in phitoſophia naturali, quæ ad individua uſq; pro- greditur, pluribus agunt. Noſtrum eſt, ut miſſa ſubiecti conſideratione nos convertamus ad materiam au- xiliorum.—
CAr,VV.. De Aêere Ambieute.
Nter illa, quæ corpus noſtrum af-
ficiunt primum locum eri ambi- enti tribuimus, proptarea quod in huius conſervatione, fanitatis ptæ reliquis omnibus maxima ſit neceſ- ſitas, eam propter inſpirationem, cum eodem denegato præſens ſuf- foca

ſanitatem humanam conferyandam
De tuenda ſanit ſrudioſ. 19
focatio ſubſequatur, quam quate-
nus extrinſecus corpora noſtra am-
bit,& per poros cutis occulta tran- Spiratione trahitur.
Huius natura cum marimè vas 1rra riabilis ſit, mirum non eſt quod ae- liens va-
ris ambientis diverſitate, ſanitas no viabilis
ſtra diverſimodè mutetur, quando- qaidem aliæ res non naturales per intervallatantum, aer verò conti- nud adeſt& ſpirituolam corporis noſtti ſubſtantiam afficit. Eſt autem in compararione ad Ax opti. vnss. Aer optimus vel ſaluberrimus, qui re
Kelu ſubſtantia purus, tenuis, niti- dus,nullis inquinamentis, nullisque vaporibus putridis permixtus, reſpe- elu ualitatum temperatus, levibus- que ventorum& pluviarum com-
motiombus interdum alteratus eſt.
Hæc aeris temperata lalaberri-
maque conſtitutio plurimum mu tatur,
Aeris opta. mi altera- ubi primum auni tempora tio.
con-

Per anni tempora.
26 Liber primus
conſiderabimus, quæ maximè vat ant aeris conſtiturionem, potilli mum quatenus Sol diverſas zodiac partes peragrat. Ver enim, quoa acris ambientis cõſtitutionem, tem peratè calidum& humidum ſtatui- tur, cum hyemis frigiditas neceſſatiò remittat, ubi Solab æquinoctio ver- no rurſus ad zenith noſtrum appro pin quare incipit, undè ſenſim radi ſolares rectiores redduntur, donec oriuntur pleiades vel vergiliæ(orti ſcilicet non poëtico acronycho ey oppoſito Solis occidentis, ſed helia co, cum manòè ſtella emergit ante ſolis ortum) quorum exortus circ diem ſeptimum Maij, circiter A.ſta- tis initium conſtituit, uti aët calidiot ſicciorque redditur, quod propte angulos magis acutos quotidiè red. ditos ſenſim quoque collectionen magis diuturnâ tadiorum ſolarium calor& per conſequens ipſa ſiccitas quoqudè intendantur. Talis aëris ex- ceſſus ex dicta cauſa continuatur ul- que ad Arcturi exortum, ſcilicet 5 10 ia-

De tuendaſanit. fudiof. 21
liacum, qui circa medium Septem- bris incidit ubi Autumni initium
atuitur,& remittente calote fiigi⸗
lor ſicciorque conſtitutio ambien- tis oblervatur, non quidem exacteè, ſed levi mutatione ſubindè luccur- rente, quam ob cauſam Galeno Au- tumnus mæqualis eſt,& perdurat ad inirium byemis, circa verg'liarum occaſum(colmicum videlicet quũ manè pleiades è regione ſolis orien. tis occidunt) quod accidit in fine O- ctobris, ubiredditur conſtitutio am-
bientis aëris frigdior& humidior,
cum recedat Sol à vertice noſtro, fa-
tis obliquos proiiciens radios, bre.
. viſſimoq; tempore ſupra noſtrum
Orzontem reman eat. Hæc Hemis
conſtiturio uſque ad æquinoctium
vernum Protenditur, adeoq; hyemis duratio reliquis anni temporibus o- mnibus eſt long ima. 1 „Vatiant autem abris conſtitutio- Fed'ver. nes in his anni temporbus pro ccœli 1us conſtel- f: latioxes. ratione variis adhuc modis quate- nus preter Solem alia quoquè ſidera
per-

22 Liper primus
perpendimus. Quis enim tam alie- loc
nus à cognitione naturæ, quinon
ſua ſponte varias lunæ mutationes & effectus in his inferioribus agno⸗-
. àx ſcat etenim quadraturæ lunæ ferè
quatuor anni tempora qualitatibus
ſuis imitari videntur Galeno& aliis. Taceo, quod experientia confirmet, pleiades, hyades, arcturum, oriona, caniculam, aliaque ſidera plurimuùm
radios(olares alterare& per conſe-
quens ad patticulares aeris variario- nes inſervire, vide Querc. in dict pag. 146.& ſeq. er loco. Porrò ſenſibiliter etiam ambiens rum& re- aer regionum& locorum reſpectu
gionum..„ Trwerſta. Vartat, aut in conſideratione ad xl 1 plagas, qua ratione regiones aliæ
alus calidiores ſunt, prout minus ³
eropico caneti apud nos remotio- res ſunt minoremque latitudinem habent: aut conſideraudo ſimul etiam terræ faciem, quatenus ipſum ſoluim arenoſum, pingue, cænoſum, ſaxo- ſam vel altetius naturæ eſt, quatenas
— locuꝰ
ri ma vel

De tuenda ſanit. ffadioſ. 23
le- locus eſt altus velhumilis, campe-
on
mentium„ plogum orie
ſtris vel montoſus, lacubus vicinus, maritimus, vel ad ſeptentrionem,. vel ad alias mundi plagas magis pa- tens: Solum enim arenoſum fic- cum aerem conſtituit, contrà cæ- noſum aerem inficit; humilis lo- cus calidior eſt altiori, quia radii
Olares magis colliguntur: monto- ſi frigidiores ob ventotum vehe- Præſertim ubi verlus
ntis& ſeptentrionis ſpectant; Maritima regiones hu-
midum& craſſum aerem obtinent, inprimis quæ verſus ſeptentrionem; minus nocent circa orientem&
1 3 1 767 occalum, cum â ſole magis diſper-
gantur. Hinc accidir, ut frequen
ter in una eademque regione, lo-
ca, quæ cœli reſpectu lub eodem
climate ſunt, diverſas aeris tewpe- ries obtineant.
Piæter has acris mutationes ma- ximè quoquè variant eundem ven- ti, qui fiunt iaxta Philoſophum
X
Per ventos

24 Liber rimus ex pulſu exhalationis ſurſum elatæ quæ propter in ſiram quandam levi tatem, dum vi frigoris repellitur quodammodo reſiſtit& obliqui
Varietas tandem movetur. Eſt autem vento ventorum ruum maxima varietas, dum alii ſunt
cardinales, qui ex certa mundi plag oriuntut, alii ſunt collaterales. Cardt nales ſunt Eurus, qui ab ortu æqui noctialiprocedit& cum ſuis colla teralibus calidus& ſiccus ſtatuitur propterea quod Sol ab oriente pro diens diutius circa horizontem mo- veatur& ſuperfluas humiditates ab ſumat, Zephjruu, qui ſpitat ab occa ſu æquinoctiali,& cum luis oolla teralibus frigidus& humidus ſta tuitur, cum propter breviorem mo ram Solis in occidentali plaga ſuam naturam humidiorẽ exhalatio ma- i gis retineat; Boreæs à ſeptentrione o i titur& cum ſuis collateralibus frg in dus&c ſiccus dicitur, cum ſpiret alo. ſi cis rigidis, glacie niveq obductis& à circulo ęquinoctiali remotioribus u tandem Auſter à metidie Proveni. en

Detmendaſanit ſtudiaſ. 29
x ens nobis calidus&c humidus eſt 4 cum ſuis adiunctis,
des pertranſeat 10 num iſtarũ ſub rum, ca iditate,
dr circa polum ant
quoq; redditur a inſigniter mutari vel civitas ſitu ſuo meridionalium ve rum citius recipit. 20 orrò de ventis irregularibus(ut za- ner Feneghias, Turbespreie⸗ ni- 0, hil add am, niſi quod ſenſu teſte gr⸗ manifeſtum lit, iiſdem vehementiſ- ates aciis mutari poſſe, duemadmodum j
— meteorologicis us ultetius declaratur. 1.
4 C Patet
erem ambientem „ duatenus regio vim orientallum, laliorum vento-

26 Liber primus
Eletfio Patet igitur ex dictis, ſalubriores 4 venwrwm. ex ventis eſſe eos, qui ab oriente ſpi- p rant, tewperatè videlicet calldos at-
que ſiccos, quibus aèt ambiens ita reſicitur, ut proreſtitutione ſubſtan- 1 tiæ noſttæ ſpirituolæ maximoè ſit ac- commodatus. Secundam locumſe- V tentrionalnbus, iertium occidenta-. ſibus tribuimus. At meridionales, ji *1.. 1 qudd langnotes, putredines& limi⸗- n les noxias qualitates introducant V natutæ noſttæ minus convenientes 5 ſtatuuntur. 2
Hæc ita ſafficiant de ambientis& aeris conſtitutione naturali, quam ſepius tam in ſanitate defendenda& quam in morbis curandis corrigele cogjmut, quam ob cauſam de artifi⸗
cialiactis cortectione pauca ſabjici enda veniunt. Anieis. Ponamus igitur aerem ex cadi lu auris verum, excrementorum lutorumas b correctio.... a“ 86 ſordium infectorum pravis qualils tibus iafic:. facilis erit correctio⸗/ſite m movenda removeantur. At ve
α

u⸗ 30
ca-— 19 Pensè calidum, erd morbi vel alia
ui
dus pet frequentes j accenſiones& ſuſfum
De tuenda ſanit. ſtadioſf. 22
quid faciendum, ubi cauſſæ corru m pentes mutari nequeunt: quid enim kaciemus in locis ſtagnoſis& palu- tibus, in regionibus vel civitatibus undiquaque montibus cinctis c. inhabiles profecdò ſunt eiuſmodi Oci, præſertim iis„ qui ſedentario vitæ genere utuntur„ quam ob cauſſam valetudini conſulendo me- lores aliarum regionum habitatio- nes eliguntur. Si tamen omninò mi- gratio poſſibilis non eſt, aer(qualli- Snis luculenti
igationes fra-
grantes optimè cotrigitur, modò dipſam ſingulis diebus non negli- gatur.
Potra Auod ulcerius calidita- tem, frigi& alias qualitates excedentes er anni temporibus, orum varietate vel alias ob cauſas Provenientes atti- ner; illas ingeni
nio quoque corri- gere ſtudemus* dum aerem im-
ita nece ſſitate ratione flogitante
S2 per
loc

27* Liber primus perfuſionibus, cubiculorum exaqua ftigida, herbis refrigerantibus, viti um foliis, ſalice, lentiſco, ſempervj vo, roſis& ſimilibus, hinc inde ſtra⸗ tis alteramus. Econtrà hyemis tem⸗ pore non tantum luculentis ignibus accenſis feigus excedens& natura noſtte inimicum pellimus, ſed ſimul quoque pro varietate indicantium lignis Medicis, herbis aliisq; com bur ſilbus fragrätibus diverſimodè na- turam noſtram adiuvate poſſumus
CXr. VI. De Eſculeutis& Poculentis. Po aeris ambientis conſidets
tionem ulterius progrediemu
ad ea, quæ ficiunt ad humidæ ſoli dæq́; naturæ noſtiæ reſtitutionec uain ob cauſam conſequenter de
Eſculenta ſculentis& poculentis agendum. He 8 ,757, cõ nuniter alimenta dicuntur, quo uis aαε corpus noſtenmalant,& in locu-
deperditæſubſtantiæ teponanturi
quo differuntd Medicamentis, d Kcor

De tuenda ſanit ſtudioſ. 29 corpus noſtrum alterant, nec in ab- umptæ ſubſtantiæ defectum reſti⸗
tui poſſunt.* Notandum tamen qpædam eſſe Alimeuis
alimenta medicamentoſa, quatenus madica-
interdum vim obtinent alterandi, meureſa
quà ratione ftequentiſſimè in præ-
ſeribendis alimentis nontantut ad
mixtionem, ſed etiam ad correctio.
nem excedentium qualitatum re-
Picere cogimur. t..
briuſquam verd ſpeciatirm ali. Sue fꝛe⸗
mentorum naturam conſideremus, enfar
ante omnia notandum in deterwi- alimenta
natione alimentorum non tantum in genere
⁊ualitates, quantitates, ſed maximè
modum utendi conſiderari debere,
né quid in ordine vel tempore ci-
andi peccemus. IIt enim qualitates Walita.
alimentorum diverſæ ſunt; ita neceſ.
ſarium eſt„ quodlibet alimentum
nõ cuilibet individuo propter tem-
géramentorum ac naturarum diver-
ſiratem convenire. Porrò quemad-
modum agens proportionatum ſuñ
requirit patiens; ita manifeſtum eſt
2 quan-

QAuantita⸗
Ordo.
Diver ſitas alimevre- — fum.
De frugi-
4,
getabilia, è terrà naſcentia& animan- tia, de quibus in ſpecie agendum;
3⸗ Liber primus
quantitatem candem omnibus ex- hiberi non poſſe, cùm vis conco-
quens aliis fortior, aliis debilior fr.
Imò& ordo, præſertim ob ciborum varietatem, diligenter obſervandus eſt, eum liquidiora convenientius prius, ſolidiora poſterius aſſuman- rur, propterea quod iſtorum præ- lentia ventriculus ad cibum appræ- hendendum magis diſponatur. Nec randem temporis ratio negligenda, nè propter commiſtionem cibi cru- di cum ſemicocto cauſæ morbificæ cumulentur.
lnter ea verò, quæ corpus no- ſtrum alere poſlunt,ſeſe offerunt ve
———„
quatenus illa omnia diverlis quali- tatibus prædita dicuntur, non abſo- latè, led reſpectu noſtri corporis. Hic primùm ſeſe offerunt frugen ex quibus præparatis panis, aliaquc conficiuntur. Agendum igitur de tritico, hordeo, ſecali, zoa, oryza, pa-
nico, milio, avena, ftrumento ſarre ceni-
—

De twenda ſanit. ſtudijoſ. 31
d⸗ cenico, leguminibus&cc. Sii kees Trhhnon
„- calidum, humidum Neaende
. Pauisex eodem confectus, e 5
m Probter viſciditatem ſibi connata
s fermwento& ſale ritè eorre caus ſit,o-
33 rime nuttit& perdurans præbet a-
a- Umentü: præſertim ubi recens unius
d- diei ſpacio tantum poſt cocturam
3 comeditur. ſoch. Ze. Huie proxima eſt Zea, vulgò ſpe 24s.
6 ta, quam in Thuripgia& alis locis
a, copiosè ſerunt, imbecillius tritico,
3, So plushordeo nutriens.
ox ſequitur Secale, frumenti Scal.
Benus, quà communiter in Germa-
nia utimur, hordeo calidius eſt&
... w. paulè recedens à caliditate tritici, cu⸗ in-
ius panis difficilior eſt ad coquendũ, n quã ttiticeus, optimè tamen nutrit& le idum præber alimentum, modo 05 ermentatione, ſalis additione, vel— etiam pro lubitu ſeminibus aperiẽti- ², busadic ctis iuſto modo præparetur. Fordeum denique non rato pau. ISeraeu. e Peribus& preſertim in annonæ cari- d4 tate, præbet materiam panis, quita- c cC
; 4 men 1-

Ptiſana.
Drya.
Panicum Alylium.
Avanz.
O*⁴ν,ν.
32 Liber primus
men minus lalutare alimentum ſup- peditat cum fium ẽtum ſit frigidius. Commodè tamen pro alimento medicamentoſo adhibetur horde- um in con fectione Ptiſanæ hordea- ceæ, quæ vim abſtergendi cum tem- peraid virefiigerandi poſſidet.
Porrò ſequitur Orjza, qu; tem- perata ad ſiccitatem& caliditatem inchinans ſtatuitur, cum lacte cocta pultis inſtar multum nutrit, quo- dam modo aſtringit& craſſitiem auget.
Panicum& Milium à caliditate declinant, magis aſtringunt, nec ad- modum nutriunt, ubi tamen hocil- li præfertur.
. 7. 5 Avena calidæ naturæ, iumento-
rum cibus eſt communiter, ex qua tamen fiequenter corticibus detra- ctis pultes& iuſcula cõficiuntur non inutilia iis, qui catarrhoſis-ffectibus & collectionibus pituitoſis circa pe- ctus obnoxii ſunt.
Fumenti fFrumeutum ſarracenicum cibus Arraceni-
communis eſt in Germania, Pus 1 orm

qui paſſiombus ca
rundem decoctum
Detuenda ſanit. fadioſ. 35 formà xoctum& præparatum con- cocku difticile eſt, ideod́ laborloſis tantum conveniens.
Inter leg
ſiderantur, ftigidæ ſiccæ naturæ ſi- mulq; fl
atus, præſertim ubi viridia ſunt generantia, quorum brodium alimentum conſtituit wedicamen-
toſum, ob ſingularem vim ablter⸗ gendi.
Cicera calida ſi tus progenerant,& pro conſequens alyum atque urinam imprimis mo- rent; quam ob cauſſam in obſtru-
ionibus Nephriticis frequenter u- urpantur.
Fabæ craſſius, ob terreſtrem ac ſic- Fasæ. cam naturam ſuam
alimentum prę⸗ ent, non niſi robuſtioribus exhi- endæ, quas meritò declinant illi, pitis obnoxii. Lentis vires Variant, quatenus ea Eν₰ atq; ſuhſtantiam emm decoctum ndi, laxandi, pene- quam ob cauſam alvum la-
f xat,
Perpendimus. Er vim habet aperie ttandi,
umina primò Piſa con. Piſa,
cca ſtatuuntur, fla. Sicera

ebaſl.
1
3* Liber primus
xat, variolas expellit& urinam tno- vere poteſt; at ſubſtantia, quæ unà cum cortice coniunca eſt,ſi copiosè comedatur, vim alvum obſtruendi poſſider.
Pbaſeoli quoque hũc pertinent, quos olim concoctu difficiles& e- ruditatis pituitoſique humoris copi- am generantes ſtatuerunt; hodie ta-
men immaturi aceto, ſale& oleo
condiuntur, gulæ potius, quàm ali- mentigratia. Poſt leguminum claſſem perpen·
denda ſunt olera, herbæ, radices fru- ctus& pauca quædam ſemina, quo- rum uſus potiſſimum in cibis condi-
endis. Inter olera& hetbas frequenter ftivo tempore utimur fyigidioribuu,
ut Portulaca, Endivia, Cichoreo, A- i cetoſa, lactuca“, ut& temperatis, ut Bugloſſa, Borragine, Aſpatago, lupu- lo, Beta, Spinachia&v. Tempore bye-
mali magis conveniunt calidiora, ut ſunt Serpillum, Thymus, Hyſlopus, Salvia,
lu bi
20

De tuenda ſanit fudisſ. 57 Salvia, Menta, Amaracus, Saturcia, Kolmatinus&c. quocunq; tempore
fers, potiſimum apud indigentes,
Braſſica proſtat. la forma Acctarii vel etiam in-
(culi, cum butyro vel oleo præpara-
Tat Dortalaca, qua ftigida hurpida Porrudlaca. cldb lioſis naturis conveniens. C choreum ktigidum ſioccum, awaritie Cic haræst ſuà ſingulariter hepati calidiori& ad ) obſtructionem propenſo convenit,
quod maximè radices eius decoctæ perficiunt. Acetoſa ftigida ſieca elt, Acateſa. ſuaque aciditate benetrat& omni- us hutredinibus reſiſtit, ſive cum aceto& oleo ſumatur, ſivc cum pullis gallinarum coquatur, ubi eibum febricitantibus accommo- datiſſimum conſtituit. Ladlaca fti- Ladtufa. gigiora oſt, quam ob cauſſam Na- Ktturtio Dracunculo eſculento, vel ſimilibus herbis calidioribus in a- cetariis Corrigitur, modicè ſum- pta fervorem bilis in naturis ca- lidioribus temperat& per con- ſequens languinem temperatum
8 ted.
———
—

35 Liber primus
reddit, optimeque corrigitur, ſiante
Præparationem cum oleo& aceto aquà ferventiſſimãà profundatur. nugloſſa Bugloſſa& Borrago temperatam na-
& Borra turam habent maximèque conveni.
fe. unt ob ſingularem proprietatẽ ſpiri-
tibus reficiendis, præſertim ſi fores
Aſaragus eorum frequenteruſurpentur. Aſpa- TLupulus. ragi& lupulieminentiæ, leviter co- ctæ cum aceto atq; oleo parantur&
non palato tantum cibum grarum
conſtituunt, ſed commodè quoque ab iis uſurpantur, qui vilcerum ob- ſtructionibus obnoxii ſunt, cum vim aperiendi, detergendi& craſſos
x*ra. humores inciden di poſſideant. Beid quoad ſuccum detergit, nitrosà qua-
dam qualitate, quam ob cauſſam al-
vum laxat, alias calida ſisca ſtatuitur;
ideoq; tantum ad æſtiva olera perti-
net, quatenus abſtergendo bilioſas
collectiones excernere iuvat.
„ 3„.„ 2 Spinachis. Spinachia propter vim re frigeram
di& liume ctandi cum pipere, ſale&
oleo meritò corrigitur, parum præ-
bet alimenti,& ſeroſos humores ge- nerat--

De tuenda ſanit ſudioſ. 37 nerat. Corre cta tamen leniendo pe- Ctoris aſperitati convenit.
Porrò frigidioribus naturis atque imprimis hyemali tempore cõmen-
datur Serpilum, quod calefacicndo, Serpillum.
digerendo& apetiendo concoctio- nem adiuvat,
ſi cõdimenti loco cum iuſculis, aliisq; cibis miſceatur, qua- Propter convenit omnibus qui dffi- culter ſpirant& fluxionibus ftigidis 3 0 noxit ſunt. Quibus acrimomi lua diſplicet ſerpillam„hi thymum lub- Thymus. ſtituant, qui manifeſtè quoq; cale- kacit& incidit, ſapidosq; cibos effi. cit, ſicut eriam Satureia, quæ in cibis aſſumpta grata, maximèq; accom- modata eſt iis, quibus vilcoſorum phlegmaticorum humorum copia
incidenda, concoctio corroboran-
4, ſtomachulque ftigidior cale faci
endus eſt. lmòô& Hyſſopus in tallbus Teus minimèé negl
igendus cum caliditaté
ao ſiccitate contracollectionem pi- tuitæ plurimùm fäciat. Dorrò Salvia galuiz
quoque præſtans eſt ciborum con-
imentum, quando calefacere, ſic-
Saturnia.

37* Liber primua cate, le viterq́ue pro partium roboro conſervando altringere conamur, imprimis in iis, ubi taſia capitis reſpe- tu requiruntur. Hũúcetiam pertinet Awaracua Amaracus, quando reſpectu fluxio- 2e A4aie- num capitis digerendum, attenuan- vanad.. dum, aperiendum& roborandum eſt, quod maximè quoque, ſi reſpe- tu ventriculi idipfum requiritur, Afentba per uſum Mentha, ut& Abhinthii Abſmbi. præſtare poſſumus. Tandem oſma- veee Tini etiam non tantum odor atque Roſmari-; „. lapor cibos commendat, ſed maxi- mè quoq; capitis imbecillitate per- fcigidas fluxionum collectiones ob- orta laborantibus convenit, vi ſua attenuandi, digerendi, roborandiq;, vaſpca. Supereſt ultimò Braſſica, cuius Præcipuè duę ſpecies notãtur, uiridis vids licet, foliis expanſis& abundè criſpis, atque alba ſeu capitata. Num An calida calida vel ftigida ſit, penes Authores vlfrigida claſſicos incettum eſt: nos diverſas partes in eãdem agnoſcimus, quate- nus decoctum cius primùm ven- trem laxat, remanente vi conſtrin- . gen.
2᷑△ᷓ
— B A—
νQ̈—⏑—-—o—=z&

De tuenda ſanit. ſtudioſ. g9 gendi in eiuſdem ſubſſantia. Præfer- tur autem viridis, cuius primum brodium vim quandam expurgatri-
cem poſſidet, quam ob caufſam o-
Ptimé convenit iis„qui circa meſen- tecium, lienemq; facilè obſtructio- nes patiuntur. Deterior eſt capitata
lve in acetariis recens, ſive lale con- ita ſuum acorem contraxerit, cum
dif
ifficilis ſit concoctionis, pauciſſimi alimenti, Promptéque ſuccos Me- lancholicos vel atrabilarios produ- cat. Utraque bropter acrimoniam ventticulo noxiam commodè ſalu- ribus& imprimis pinguioribus catnibus præparatur& roͤbulliori- uspotius, qadm literatis conve- nirt. Potròô, quo ad radices eſculentas ſeſe offerunt tapum, Kaphanus, Pe-
trolelinum, Slarum, Satlifi, Paſſina-
ca, Sariva. Beta rubra, tartu fli&&c. Ra
Pun; ubi benè coctum eſt, ali- mentum prabet cahdum& humi-
commendarur,
um, quam ob cauſam ſpleneticis
imprumls deco- Pr a.

Ro banus prodeſt. Raphanus, imptimis ruſti.
40 Liber primus um rapi Quartanariis maxime
cus vim habet incidendi, attenu- andi, tenum calculos evacuandi, la- pidemq; conterendi, quam ob cau- lam condimẽci potius, quàm alimẽ-
ti cauſſa adhiberi debet iis potiſſi- muům cibis, qui propter difficiliorem digeſtionem attenuatione& inciſi- one iadigent. Sunt tamen ex horten- ſibus Rhaphanis quidam in acrimo- nia magis temperati, quosij, qui ſto- macho robuſtiores ſunt, commode quoque carnibus aſſatis in menſis
perroſai. addunt. Fetroſeunum ſingulariter
*⁴☚.
vias urinarias reſpicit; ideoque tùm quoad herbam, quàm quoad radi- cem commodè quibuſdam cibis ad. ditur, ſed modicus eius uſus cõmen-
datur, nè copia frequentiuſurpatum ſuccos crudos ad vias urinarias ſat
Sierum, citò dirigat. Siſarum non tam fre-
quens eſt apud omnes, ſuà tamen dulcedine& iucunditate ſatis inno- teſcit quotidiè, cuius radicis uſus ſa- nitati convenit, cum facilè coquatur— &vim
„

De tueuda ſanit ſtudieſ. 41 Re vim diureticam in ſe contineat. Iartafii, Grublingbaum/ id eſt, tu. Tz
berumarbor, quibuſdam Siſerum-
beru vianum dicitur, eſtq; Solanum tuberoſum,& præparatur hodiè in- ſtar cardui Hiſpanici, craſſius præbet alimentum, quam ob cauſam in A- trophia commendatur. Paſtinaca Sativa, ſeu carotta lutea Paflinataa Leduens ctiam in uſu eſt, quæ ritè Saiva. concocta, donec convenientem mollitiem acquirat, modicòè nutrit, urinam pellit,& Nephriticis conve- nit. Beta rubra radix cocta Srapha. Fetera- no, fœniculo& ſimilibus cum aceto bra radis oleo condita ſumitur, unà cum a- iis cibis ſiccioribus, quæ movet ap- petitum,& ſi benè digeritur, vias urinarias expurgat. Porri& Alli ra. Porram& ix à quibuſdam ſtequenter uſut. Aliunt Patur, vel pro ſe vel cum aliis cibis, condimentum ruliicis adæquatum, quorum Theriaca dici poteſt, facul- tatis eſt calefacientis extenuantis& incidentis. Ceparum uſus crebris tu. α tibus& ad caput evapotationibus mo-

AMelouos.
42 Liper primus moleſtus eſt, qui aliãs cum carnibus
decoctis, vel ahlà ratione adhibitus
viſcera deterget, ab obſtructione li- berat,& renum atque veficæ muci- lagines impuras attenuat atque ex- purgar. lnter fructus ab iis incipiemus,
quos berba quada producũt, ut lunt Melones, Cucumeres, Cucurbitæ Arciſcocæ vel ftuctus Cinaræ, Fraga, Mirtilli, cappares fungi terre& ſimi- les: hos ſequentur alii potiſſmum à3 ftuticibus& arboribus deſumpti, ut ſunt Uvæ, Amygdalæ, Piſtacca, Pi- neæ, nuces iuglandes, Mala, Mala aurea, citrea, Pyra, Ceraſa, Caſtaneæ- Melpila, Olivæ, Perſica, Cydonia, Mora, Ficus, Pruna&c. 1—
Melones delicatis& Magnatibus ſuaviſſimi ſunt, ubi cum Saccharo&
Pipere comeduntur:aquoſam atque
ftigidam naturam habent, ideoq́ in magno æſtu ſitum ſedant& aquoſi- tate ſuà renes detergent, ſed facilè corrumpuntur in ſtomacho, niſi vi-
Cutum. no generolo corrigantur. Ccumera
im⸗

ram haber commodè ſtomacho vacuo(cum alias facilè corrumpantur) d iuve-
uibus 3e calidioribus comeduntut,
De tuenda ſanit. frudioſ. 43
immaturi ſale condiuntur& modi- X.. cèin acetariis apponuntur, frigidam
G winus humidam Melonibus na- tutam poſſidentes, iis maximè con- venientes, qui calidiores& ventri- culum fervidiorem obtinent, in co- pia frequentet uſurpati ſuccum craſ liorem generando pituitoſos atque
crudos ſuccos cumulant. Cucurbita Cutorbx⸗
rigidam& humidam naturam ob- rinent, quas quidã pultis formma pro alimentis Gr un. vix conſerva- rioni ſanitatis côveniunt, niſ perad- ditionem corrigentium vis humida frigida peifectiſſimè corrigatur, quã cauſam potius viſus& Medicine.
uam alimenti gratiã coluntur. Ar. Arsiſabosa
erſchocæ vel Cinara frullus calefacu&e ccat, Hatulétus eſt& per cõſequens venetéè ſtimulat, ſi iuſto modo pipe-
re, pinguiq; carniam iuſculo præpa- a frigidam ſiccam natu Trass.
retur. Frag
Se cum vino ac ſaccharo
ubi

Icyrtilli,
—
Cap ares.
Vu.
4 Liber primus ubi non ſoluùm bilis fervorem tem- perant, ſed etiam iecoris lienis atque renum obſtructionem præcavent- AMyrtilli refiigerant quoque, ſiccant & obſtrudiones pariunt, quam ob cauſam non niſi robuſtioribus tan- tum conveniunt, cum concoctu dif- fieiles ſint, crudosque ſuccos gene- rent. Cappares amaritudine lua in- cidunt& purgant, aerimonia dige- runt& calefaciunt, acerbirate den- ſant& conſtringunt, quam ob cauſ ſam diverſimodè agunt, pro diverſi- tate ſubie cti, quod inveniunt. Com- muniter autem appetitus excitandi cauſsd cum aliis cibis ſumuntur. Tandem de terræ fungis etiam hic a- liquid addendum, quos omnes(ex- ceptis venenatis, angue peius fugi- endis) aqueum& craſſum alimen- tum præbere notum eſt, quaproptet non niſi modicus& rarus eorum u- ſus commendatur. Porrò de fruticibus& arboribus plurimi quoq fructus eſculenti pro veniunt. Vvæ recentes atque paſſæ com⸗

De tuenda ſanit. ſtudioſ. 49 commendantur. Inter recentes eli- guntur dulciores, quæ ſuccum cali- diorem auſteris atq; acidis obtinent & flatulentæ ſunt, ubi copioſius in- geruntur, ac diutius retentæ, colicos dolotes, lienis tumores& alia huius beneris mala excitant. Volaptatis potius, qudm alimenti grati vacuo ſtomacho comeduntur, ubi laxant. Inter uvas paſſas maxima quoq; re- ſpectu laporum differentia eſt, ubi inter maiores commendantur dul- ces, quæ ſimul aliquid acerbitatis poſſident; quas ventriculo& iecori plurimum amicas eſſe ſtatuimus. Ainores nucleis carentes leniendo pectori maximè convenire notum eſt, quas&c in alvo laxando tutiſſi-
mè exhiberi poſſe conſtat. Am)ygda- Amytdd* la ſunt dulces& amaræ: quarum illa
temperatè calidæ, humidæque ſta- tunntur,& boni ſucci nutrimentum erhen ziis præſettim, qui febribus
ecticis vel alià ratione conſumun- tur:hæ propter amaritiem vim maio- tem extenuandi& craſſos viſcidoſq humo-
X

Piſtacia. Pineæ. Nux in-
ans.
Avellana.
45 Liber primu humotes expurgandi poſſidentquã
ob cauſam iis conveniunt, qui ad ie-
coris obſtructionem pront ſunt. Ur
autem cum amygdalis amaris Piſta- cia; ſic etiam cum dulcibus nuses pi- nea quoad vires comparari poſlunt.
Nux inglan: viridis& immatura cũ ſaccharo condita medicamentum
utile ſtomacho nee palato ingratum
conſtituit, cuius uſus aecommoda- tus eſſe poteſt in magnis fꝛucium in- flimmationibus. Matura verò diffi-
culter concoquitur,& capite pecto-
reque laborantibus nocet: Subſtan-
tiam habet oleoſam, quam ob cau-
ſam commodsè ſale corrigitur, ne vi- ſcerum obſtructionibus anſam præ- beat. Inter avellanas pręferuntur do- meſticæ, quoad formam oblongæ, quæ recentes potius, quam exſicca- tæ commendantur, plus quidem a- lunt prioribus, ſed æquè difficulter coquuntur& diutius in ſtomacho latitantes dolorem capitis facilimè procreant. Pomorum maxima diffe- rentia eſt, quam ob cauſam pro di- verſi

De tuenda ſanit. ſtu dioſ. 47 vetſitate ſaporum varias quoque fa- cultates obtinent, ubi dalciora præ- feruntur, ex quibus aliquid alimenti non tam illaudati, minusq́; teftige- rantis ſperari poteſt; ſimul liberiorẽ tranſitum pet alvum poſſidẽtia, quã de cauſa laxare dicuntu recrudam, ra- rã atq ftigidam ſubſtantiam habent, 5 quã ob cauſſam frequenter uſurpata Aupn, 1 crudos ſuecos in nobis cumulan&— Phthiſin cauſare creduntur. Atala Lencbor. aures ſeu poma arantia ſapore difſe uib 10. ſa- runt, dum alia ſunt dulcia, quæ ſuccũ lab. cap. 2. modicè calefacientẽ poſſident, alia AMala au- ſunt acida, quæ reftigelãt, penetrant,“* utredini reſiſtunt& ſitim in calidis cõſtitutionibus optimè ſedant. Aa- la citrea luccum poſſident omni pu Mala ei- tredini ſanguinis ac veneno reſiſten eree. tem, quam ob cauſam egregiè robo rant& potius cum Arantis medica- mentorũ, qnã alimentotũ claſſiäu- merantur. Cõdimentitamé loco ia-“ cunditaté cibis quã plurimis addunt nõ tantũ reſpectu ſucci, ſed ẽt corti- cü ratione, qui cum cort cibus aran- tiorum

Pyra.
47 Liber primus tiorum non tantùm venenis reſi- ſtunt, ſed præter incunditatem, qui cibis conciliant, amica ſuaaſtrictio- ne ventriculum quoque roborant. Pyris magna varietas ineſt, qui- bus omnibus vis aſtrigendi tribui-
tur, quanquam in dulc ior bus profe-.
Gtè maturatis non admodum de- præhendatur. Hinc in principio
ſumpta laxam alvum ſiſtunt& mo.
Gr½.
Caſtaneæ.
dicè nutriunt: contrà poſt alios ci⸗
bos uſurpata ventriculum claudunt-
evaporationes ad caput impediunt
& per accidens alvum aperiunt. Pa-
.. 11. 2 rum nutriunt& imbecillioribus no niſi cocta conveniunt. Ceraſa quoq; ſuas differentias multas habent, im
primis alia ſunt acida, alia dulcis, quorumilla modicè refcigerant, net admodum mali ſucci ſuutʒ hæc verd propter ſuperfluam humiditatẽ fr
cilè putreſcunt, ideoque prioribus
deteriora ſunt. Caſtaneæ crudæ pro“ pter aſtrict onem& flatulentiam
noxiæ ſunt: at ubi coctæ vel fiixæ lunt, alimentum prabent durabile, veutrem

lcetur, ad
De tuenda ſanit. fudioſ. 29 ventrem aſtringunt&e ſtomachum optimè ſanum requiruntʒ alias diffi- cultet coquuntur& ægrè dilltibu⸗ untur. Aeſpila non niſtlat maturat' Mcfila. & emollita comeduntur, vi re feige⸗ randi, ſicandiq; predita, quę paruth alunt ac difficultér digeruntur. Olr Ouua veimmaturæ condiuntur, ubi ftigi-
a& altringente ſua qualitate ti-„ us appetitus, quàm alimenti gratis Oleunn. cumm aliis cibis apponuntur. Oblltt onwtane,
..SDr tamen hic olei natura miniméine-
gligenda, quodex recentis benè ma- ruris olivis exprimitur& ſua tempe rata natura nôbis amicum eſt, quam ob caulam plutimorum ciborum excedentes qualitates, dum admi- duradconvenientem teinpetiem redigit. Perxſica ftigidam atq, hum ĩ Panſie dam naturam ohtinent, quam ob wwe cauſſam faciè cottumpuntur Knon admodum alunt. Qui delectantut hoc fructu, non ni ante menfam
dodem ucaatur, qua ratioue laxat al- vum, facilè deſcendit nec ita putri-
dos humores generat, quàm tunc tem⸗·

Ficus.
Prund.
94¼ Liber primus
temporis, cum poſt alios cibos inge- ritur. Cydomia frigidam liccam natu- ram habent, venenis reſiſtant&cot- dis vires corroborant, parum alunt, diſttculter coquuntut, ideoq́; com- modius inſtar medicamẽéti pro clau- dendo, corroborandoque ventricu- lo poſtremo loco ſumuntur; ſive co qhtantar per ſe, ſiye cum laccharo condiantur. Morus vis humectandi
8 molicèque refrigerandi convenit;
quam ob cauſſam bilis æſtũ tempe rant,& alvũ laxant, ubi vacuo ſtoma- cho ſumuntur, cuw aliäs quòd fact“ lè putrelcant, noxia ſint. Ficus recen tes calidæ, humnidæq; ſunt, quamo cauſam alvi laxandæ ieiuno ſtomia- cho, comeduntur; aſt Hcæ calidio res& ſigciores fiunt; qua ꝓpter vi abſtergendi&attenuandi poſſideot Pyruna præſertim IIngatica& Di, maſcena cõmodè poſt exſiccation, ad ulum vennunt ibis acrimon tempetant, facilè coquũtur mo c nutriunt& alvum apertam retinem Notandum tamen, quod fie qaiſj 1

en
ſi
ſinlbus. Com
diori conveniense D0
Detuenda ſanit ſtudioſ. 17 mas uſus prunorum imbecillio· entriculo nõ Lentenfer hſeßke eaà quod tobur eius laxãdo diſſlvat. Suapereſt ut aliquid de ſeminibiu
quibuſdã ſubjiciamus, ubi primũ ſeſe
offett Sinapi, q calidũ atq́; ſiccũ eſt, Sinxpi. & vim acré atq; urenté poffidet, ua
ob causã potlus cödimenti, quàma- limétigratia adhibetur,& iis tempt
ratur, q acrimoniam eius terundunt.— ut malto, ſucco pomorum dulciũ,& modè cũ cibis craſfis atq; viſcoſis adſamitut, imprithis hy 8 ha tempore, cü cautiode tamen aàb ie despitis&e Geglordimbeilki-
rate laborant. Auui caleHNett, flceat, Aniſhm.
lacds Ailegtit, unäcijcibisalil otn. miltünötantum fipotẽ reddit lucũe 9 dioté, ſed Et digeſtionẽ adiuvat, ́ ob 8 Laulam Hanbusndtantä Odoris, ſà- n Portszſed&r digeltionis ptatä inſper- Ptulr Saccharg obdletum oris ha- Urum commendlat& cetebio humi- 1 ſt. Carum ſeui Cu- Carum. nitnum pratenſe acrius eſt aniſo, qua- Propter vehlementius digerit,& vias 8 47 15 D 24* uri-
tiſſi
ri v

12. Liber primus urinarias expurgat, commodéque
3 cum cibis diflieilioris concoctioni impriwis carnibus animalium ſene: ſcentium coquitur, Huc etiam perty-
duind. net ſemen cumini ſativi, quod egteę- gis 940 calefacit, aperit, diſcutit- — Fen relolvit& iescionus natu⸗ ris frequenter in iuſculis vel alia ta tione lumptum convenir. 1md&
Tenienld. fenicul quoque ſemen tam proptet ſaporis iucunditatem, quàm ſuarum qualitarum excellentiam commo
condimenti loco viſcidis, graſſis
ene dieln eihis adahen cum viſcerum infarctus præcaycs
Win,*.
c ventris tormina tuti imè ſedet Almmta Hactenus de vegetalibus: ſequun 2nima tur alimenta, quæ deſumuntur ab* Ebus de. mimantibn terreltribus polatilibiuc Hmeta. aquatihbus. Hlig priuſquam integli
animantia cop lderemus, de parti
bus dierſis animmalium Profec
, 10m agemus Ecſi verò partes prode vextſitate ſpecierum vatient in geneé
„e tawen maximam habent conve-
nmzentiam, quæ pro natuta cuiuſqo
reſtri⸗

De tuen da ſanit ſtudioſ. Ia
reſtringitur. Ita pedes animalii quo Pede: ana- rumcunque propter membranoſam malinm.
& cxanguem naturam frigidam, len- tuim& glatinoſum præbent nutri- mentum; ideoq; difficilius coquun- tur, imprimis h„qun(unt aniwaliũ, quorum caro alis concoctioni dif- ficilior eſt. Juniorum autem& hu- midiorutn animantium pedes, pro- Pterea quod optimè nuttiant, hecti- cis& p thiſicis frequenter præſcri- buntur, ſi non ratione ſubſtantiæ, ſaltem ratione ſucci per formam ge-
latinæ cam aliis appropridtis. Cor cor.
Propter fibroſam ſuam ſubſtantiam
flicilis eſt concoctionis: conco- Cüm verdò ſolidam ſubſtantiam o- Ptimè nutrit propterea quòd ſuc-
cum præbear ſtabilem. fecur habet Tecwr.
naturam languineam, quam ob cau. ſam optimum& temperatum præ- bet alimentum„quando deſumitur ab animalibus minus adultis& ſalu- briori pabulo nutritis. Jecore rarior
eſt Pulmo, quam ob cauſam facilius Palme. coquitur& alimentum prabet te-
D 3 nui-

94 Tnerpimus. nuius. Renes adultorum animanti- um difticultercoquuntur,& ſanguis nem cralſum progenerant: at cum 4 tenerioribus animalibus ſumuntur, ſueci ſunt melioris, ſaporis iucundi- Tingua. oris& concoctionis facilioris. Lin- guæ lubſtantia boni ſuccieſt, nec ad- modum difhculter coquitur, modò- non ſit lengſcentium animalium, Cmebrum Cerebri ſubſtantia iuſtam requirit condituram per atomata, ſemina, ycl etiam herbas excalefacientes, ſiccan- tes& digerentes additam, cum aliis Preoneſen craſfum atq; cõcoctum Toteſtina difficilem ſuccum ſuppeditet. Iate ventricu ſtina& ventriculus 5 membranon dus. ſam ſuam naturam alimentuc præ- „bent faigidius atꝗ; viſcoſius; ideodi requirunt optimam præparationem atque condituram, imprimisque ro- huſtioribus conveniunt. Sttamen de vitulis duorum menſiam extra hantur, commodum alimentum iis conſtituunt, qui calore ſupera- bundant, velad hecticam inclinant- Tandem ſequitur Caro muſculo-
ſa
„
8 Xenos.

ſavitati convenientior eſt Aprugna,
Detuenda ſanit ſtudioſ. 7 ſa, quæ pro diverſitate animalium maximè variat; quapropter in ſpecie pluribus de cadem tractandum, ubi initium faciemus, à Carne ſuilla, cum Ca³se alenus& alii eandem reliquis præ-*
ferte videantur. Hanc abſolutè ſa-
ubrem cum pleriſque non ſtatvi- mus,optimè quidem nutrit, ſolidum præbet alimentum& atate florenti-
bus ac robuſtioribus eſt accommo-
datiſſima, quamvis habeat abun-
dantem humiditatem lentam, mi- nuſque profectè concocta facillime divetſos excrewẽtitios humores p- ucat, qua de cauſa vulneratis, ſcabi- oſis, aliisq; tumoribus& fluxioni- us obnoxiis minimè convevnit. Eli. gendatamen ſuilla eſt mediæ atatis, aflata potius quam eiixa, ſirecẽs eſt. quæ ſtomacho valentièri wagis ac- cômodata redditur, cũ lale macera- ta modicè fumo ſiccetur. Melior& 1 Aprutgna.
cuius natura ſiccior eſt ſuilla dome-
ſtica, quanquam difhculter quo-
qus coquitur, niſi inſto modo præ-
D 4 pPare-

15 Liber primus Anina. paretur. Agnina caro nutrimentum humidum ac pituitoſum producit, quam ob cauſſam commodè vel . cum ſeminibus calefacientibus, ca- rui, Fæniculi, radicibus Petroſelini& ſimilibus coquitur, velaſſata potius rarvecina omeditur. Hac melioreſt Vervec. na, nimirum agni adultioris caſtrati, quæ ad moderatam caliditarem& — humiditatem declinat& ſuccum Arisinz bonum generat. Arietina ut& Ovil. vuila. la cato non admodum commen- dantur, quatum illa, piæterquam quòd difficilis ſit concoctionis, wa- lique ſucci, fætore ſuo plaribus ini- mica eſt, hæc verò craſſum, pituito- ſum atq; noxium prebetalimentum tam propter fiigidam atque humi- dam naturam ovium, quàm quòèd partuum ftequentia reddantur effæ- Cæoreole tæ. Capr eoli ſlveſtris caro maximè Vlveſiris. commendatur. cum facilè coquatur, pauci ſit exctementi, nutrimentum ſiccius quodãmodo ſubwiniſtrans, quam ob cauſſam optimè magna-- tibus naturà humidioribus conve- . nit, 4

De tuenda ſanit. ſfudioſ. r
nit. Babula caro ſtomacho ſano con- Batal⸗. venit, difficilius digeritur:digeſta ta- men ſolidius præbet alimentum, ſa. nitate conſtanti præditis cõveniens. Fugienda tamen caro Vaccarum, Vaccina oumque emaciatorum, præſertim ubitemporis tractu propter ætatem inclinantem durior evaſit. Vitulina Vuulina, temperata eſt, bonum ſuccum gene- rat, ac facilè concoquitur, cuius ali- mentum eò nobilius redditr, quò magis herbis ſeminibus& aromati- bus fragtantibus ac modicè ſiccan. tibus præparatur, cum aliquid lupe- rabundantis humiditatis adhuc pol- ſidere videatur. Cervina caro ſiccio- Ceuina. ris naturæ eſt quam ob cauſſam ſoli. dam ſubſtantam optimè nuttit,& Ptomptè niſi ptęparatio& correctio accedat, viſcera TPütuie inpem u- iab iis, qui ex Magnatibus ſeden- tatis vità peleauit„quotidiè ſu- mirut. Leporina cum prædicta con- T*ροπ venit in eo, quod ſiccius præbear. mentum, quam ob cauſam quotidi- anus cius uſus ſanguinem Melan- 1 0 D„ 2 cho⸗

Dubulunm.
*
It Liber primus
cholicum Fenerzre dicitur: habetur
alias meritò in delitiis& naturis hu- midiorihus fluxioni obnoxiis opti- mè convenit, hinc probè concocta floridum facici colorem procrcare crediur.
Atque liæc de Quadrupedibus, nbi colophonidis inſtar aliquid de Lacte, Batyro,& Caſeo lubjicien- dum. Quomodo Lactu generatio fiat, ex phyſicis notum eſt: lufficit in Præſentia, ut ſciamus Lac naturam atque temperamentum ſanguinis imitari, quatenus levi mutatione ex codem generatur, ac differt pro di- verlitate animalium, quatenus aliud eſt Eubulum, aliud Caprinum, aliud, Oprillum, ut taceamus de aſiuind, quod olim eafireieides in ulu. Sunt autem tras lactis partes, nimi- rum Butyroſa, Caſéoſa,& S&eroſa qua, ratione pro reſpectu huius vel illius-
abandätis ipſumm lac etiam, ante coa.
gulationem diverſimodè operatur. Hlinopatet Lac Hubulum admodum nutrite, cum pipgniſſimum ſit& buty

De tuenda ſanit. ffudioſ. 99
butyroſa ſubſtantia præ aliis abun- det: Ovillum diffcilius digetitur, Ocilluwn. cum calcoſa materia in eodem ma- gis excedat: at caprinum quaſi me- Cæprinum diam naturam habet ac feroſa ſua ſubſtantia temperata vim quandam abſtergendi continet. Manifeſtum igitur eſt lac eò celetius per ven- trem deſcendere,& minus ob- ſtruere, quo tenuius ac ſerolius elt, ed magis alete, minuſque ven- trem ſubducere, quo craſſius at- qus pinguius eſt. Cibus igitur eſt facilis concoctionis, üs conveniens, qui citò reficiendi ſunt, ubi tamen cautio adhibenda, nè ventriculo impuro copiosè ingeratut, cum facilè corrumpatur, aceſcens vi- elicet& in bilem degenerans ac obſtructionibus viſcerum accaſio- Vem prabens qua de cauſſa cum lactis ulu vitanda omnia ca, quæ coagulationi eius inſetvire pol- ſunt, ut ſunt vinum ‚ acida& au- ſtera omnia, quæ etiam extra ſto- D& mar

4 4 Liber primus
machum lactis coagulationi occa- ſionem præbere videmus. Præcave- tur coagulatio per additionem Salis & Sacchari, quod bene notandum
in emaciatis& phchiſicis, quando
Batyrum iiſdem lactis ulus conceditur. Buty-
Lac acidu. fectione ſupereſt lac acidum, aquo-
Caſaus.
rum, quod ex flore lactis conficitut, oleoſam, calidam& humidam na-
turam habet, optimumque condt-
mentum plurimorum ciborũ tem. perata ſua natura conſtituit, bene nutrit, ventriculum tamen laxat, id- eoque potius ante cibos alios, quam poſt eoldem ſumitur. Ex butyri con-
ſum& ſeroſum alimentum ſuppe- ditans, calidioribus ac robuſtioribus naturis conveniens, cum vim refri- gerantem& abſtergentem habeat. Caſeus ex coagulata craſſiori lactis mllctantiacon eitur: de ehne diffi-
cilis eit coctionis,& craſſum præbet alimentum, eligitur ætatis ratione necomninò recens, qui frigidus, hu- midus& flatulentus eſt, nec omninò
„„—é ſ·,-—„„.„—,———,—
véetus, acrem ac detertimum ſuccum
ſup-

De tuendaſanit ſtudieſ. 6¼ ſuppeditans, quem dat avara manus, dmediæ ætatis, moderatè dulcis, Pinguis, in duritie& mollitie tem-
Peratus, qui vatiat pro ratione diver-
atum ſpecierum antmalium, prô Varietate locorum, tempotum, in quibus paſcuntur animalia, maxi- woeque pro ratione præparationis. Optimè nutrit vaccinus, ſed difficul- ter coquitur:proximus huic eſt ovil- ²., qui, citius digeritur& minus craſſus eſt, ideoque priori præfertur. At caprinus utrique poſt ponitur. Rationes addit Alexand. 1ib. 2. Sa- lub. cap.0. quia ſeroſa temperata pars deperdita eſt, quæ qua ratione boni- tatem lacti, addebat præſens, eädem caſeo aufert deficiens ipſa, ſolaq; re- licta caſeoſa& butyroſa, iiſq; wini- mis, tanquam ex animali natura ſic- ciore& calidiore&c. Qud autem ca& annttempora ſalubriora pa- ſcua pecoribus ſubminiſtrant, eò et- iam caſei præſtantia maior eſt, quam adiuvat præparatio, quà non rarò ber additionem herbarum& ſemi- D 7 num,

2
62 Liber primus num calefacientium noxæ pettime- ſcendæ cotriguntur; hinc Mentha, Malorana, Serpillum, Salvia, Roſ- warinus, Carduiſemen, Aniſum, . Fæniculum, imprimiſq; ſalis aliqua Vid. Lang. portiuncula non in commodè ſub- 16. 2. ſtantié calei in ipſa confectione ſolet Eyit 28. admilceri. Poſt caſei pręparationem Serum. Serk ſupereſt, aquola,& abſtergens lactis lubſtantia, quæ nõôaliméti, ſed Kcquètiſſimè, cum nondũ aciditatẽ cõtraxit, wedicamẽtn loco,reftigera- tionis& abſterſionis gratiã, bibitur. Volatilia. Ad FVolatilia progredimur, de quorum natura ſpeciatimagendum Gallina. eſt, initio facto de Gallinis, quarum caro temperata, faciliſque conco- ctionis eſt unde bonum ac laudabi- lem ſanguinem procreat acliteratis & aliis, qui minus laboribus exer- centur, optime convenit. His tene- riorem& humidiorem carnem ob- ruli Gal. tinent Pulii, quam ob cauſam ſiccio- linarum. ribus eò magis conveniunr, ubi me- Ceæpona, dium tenent Capones, quorum caro multum nutrit ac ſuccum ſtabilem m ſub-

De tuenda ſanit ſiudioſ. 63
. ſubwiniſttat. Galli domeſtici durio Galli do.
ris& ſiccioris lubſtantiæ ſunt; ided weflici. que difficilius digeruntur: at iunio-
res ludici plurimũ nutriunt, nec ſuc- Indici.
cibonitate Caponibus cedunt: An Anſer. ſerum& Anatum caro difliculter co-Aua. quitur,& facilè, niſirobore natutæ profectius digeratur, in excrementi- tios ſuccos abit; ſanis nihilominus 8c rohuſtiori ſtomacho iucundum ali=
mentũ præſtat, modò cõveniens ſa-
ginatio præceſſerit, iuſtaq; præpara- tio luhlequatur. His domeſticis præ- ferũtur Slweſtra, quorũ caro minus otementitia eſt, citiuſq; digeritur. Colunmba, pręſorti m ſylveſtres,& poſt Columb. has domeſticę, calidam liccã habent natua,quã op cauſam difficilis con- coctionis& alimenti Melancholict
*
eſſe dicũtur, quod tamẽ minimè ꝓ-
cedere ſtatuimus in iunioribus quas ritè præparatas bonũ nutrimentum, 118 Præſertim, qui fligidis fluxionibus, nt obnoxü ſunt, pPræſtare concedimus.
DPerdix temperatã naturam habet ad Perdvc.
ſiccitatem quodammodo inclinan- 2 tem,

6 1 Liber primus.
tem, optimè nutrit& pauci excre- a mentieſt; quam ob cauſſam non tantùm nutrire, ſed etiam primam i concoctionem optimè corroborare 6 creditur, ſi annuo ſpacio quotidiè u- Cotar ix. ſurpetutr. Coturnix ob calidam hu- r midam naturam non admodum ſa- e lubre præbetalimentum, ſ frequen- a Turdas. tins& copioſius aſſumatur. Turdus q à Martiale præfertur avibus aliis, cu- t jus caro non iucunda tantùm, ſed o- re ptimè nuttiens& boni quoque ſuc- ii cieſt, minus excrementitiæ naturæ e poſſidens, pręſertim autumnalitem- n
pore, dum uvis maturis& iuniperi d Alanda, Daccis veſcitur. Alauda parum à ca- a lditate& ſiccitate Turdorum rece- ſe dit, quam ob cauſſam optimè pin- a gueſcit, camq; ob cauſſam alimen- tr tum bonum ſuppeditat. Hac ſequũ- i Sturnus. tur Sturnus, Paſſerculus, Cauda ire- ꝗ TaAlercu- mula, AMerula, aliag, aves, quæ licet à fe la. prædictarum bonlrate recedant, in in Penere tawen ad greſſilium carnes cs AMerula. Telatæ, ſiccius præbent alimentum. at Ou Appendicis loco de Ovis aliquid: ſe annc-

Da tuenda ſanit ſtudioſ. 6=
annectendum, quæ ab aniwalibus volatilibus deſumuntur, ubi maxi- mo in uſu ſunt Ova Galinarum, in quibus conſiderandæ ſunt duæ par- les: Vitellus& A-bumen. Iſtius natu- aeſt calida humida, fucilis conco- Ktionis& benè nutriens; at huius qualitates lunt frigiditas& ſiccitat, quam ob cauſam ſtabile nutrimen- tum prabere poteſt, ſed robuſtio- rem calorem concoquentem requi- rit. Hinc manifeſtum eſt optimum, — ebpiolum ac lalubre nutrimentum (ubminiſtrare nobis Ova, præfertim dam elixantur, ut fiant tremula, cum Aliæ præparationes pro ſanitate con- ſervanda minus häc conveniant. Ut 5 autem facilè coquuntur&plenè nu- riant, ita minus rectèͦ cum aliis cibis mwiſcentur, minuſq; conveniunt lis,
qui ventriculum pravis ſuccis con-
kertum obtinent, ut ſebricitantibus
in principio; ſicuti noxia quoq; ſunt
calculoſis, podagricis& nervorum
atq; capitis affectibus obnoxiis, ſi
ſeilicet frequétius uſurpentur. Com-
modad
.

AJudtilia
56 Liber primus modè tamen infantibus ob laccis ſi- militudiné, ſenibus, quod facile co- aetu⸗& covaleſcentibus ẽt atq; vità edentaria pręditis, ut literatin ꝙ plu- timũ alant& minus excrementitia- rũ partium habeant, præſcribuntur- Superlunt aquatilia, piſces videli- cet& cognata alimenta, quæ maxi- mè variant, non tantum reſpectu lo- ci, cui inhabitant, unde piſces ali ma rini, ali ſluviatiles ali in. ſlagnus& la- cubua vivunt; ſed etiam propter cu- iuſque ſpeciei peculiares vatietates. Loci ratione marini præferuntur, cum propter ſalſam aquæ marinæ naturam carnem teneriorem habere videantur: hos ſequunturt flaviatilui ubi præcedunt ij, qui vivunt in aquis puris per loca peStroſa profluentibus/ quos ſequuntur ii, qui magnis fluviis rapidiore cutſu fluentibus delectan⸗ tur; quibus omnibus deteriores ſunt, qui in parvis accænoſis flumi nibus capiuntur. Minus omnibus ſa- nitati cõveniunt, piſces lacuum atq; ſtagnantium aquarum, imprimis o- mm

De tuenda ſanit. ſtudioſ. 6ꝝ½
mni cõmotione& influxu deſtitu- tarum. Sed notandũ pro ratione cu- iulq; ſpeciei, pprietates haſce de loco
eſumptas mninimè Uniyverſales eſſe, quã ob cauſam de præcipuis ſpecia- tim agemus, initium facientesà præ-.
antioribus. Salmo ex marinis pilci Salm. bus aquà dulei delectatur, quam ob cauſam ex mati influvios alcendit ac verno potiſſimũ tempore captus te- nerã ſuA carne palato gratiſſima cibũ boni ſucci, cliſq; concoctonis c5 Ktituit. Huic ob bonitaté inteifluvia- tiles nõ cedlit Tyoca vel Trutta, aliis Sorell. Fario, cuius caro friabilis, nullius vi- ſciditatis particeps, citò digeritur& optimè nutrit, ꝙ excrewètitio ſucco carcat. In maritimis locis plurimùm cãmendatur Solea, ꝗpiſcis xgrotan treer⸗ rius preſcribirur, quod bonum lan. zungen. Suinem generer, parum excremen- rorum habeat&c palato waximè iu- cundus ſit. undi hus in aquis puris ac Gruͤndel petroſis vivens inter minores piſces balmam obtinet, Hacile digeritur, nõ diu in ſtomacho moratur, unde æ- Srotantibus quoq; ac cõvaleſcenti-

69 Liber primen bus optimè cõvenit. Ut autem cum
hoc conveniunt plurimuùm Gobiti-
Sarein⸗ des& AMordilapides; ita non parum — ab eodem bonitate recedunt alii Pi- ſces minores, communiter Funduli quoque dicti, quos in his regionibus Areſſen. Kreſſen vocamus. Lampreta etiam Lam⸗ præktertur aliis multis, quæ iuſtam pret. requitit preparationem proptet len⸗ torem ſaum: magnatibus in delitiis eſt, etiamſi languinetn viſcidam at- que craſſam generare poſſit, quam
ob cauſſum podagticis ſalubris ſta- Ahl. tultur. Anguilla non parum externà fotmã cum priori convenit, ſucci eſt
lenti, viſcidi, minimèque pro conſer- vatione ſanitatis ctõvenientis, quam ob cauſam piſcis hic minus ſalubtis Hecht. ſtatuitur. Lusius, imprimis minor,
carnem teneram ac friabilem obti-
net, mninus excrementitius eſt, benè nutrit& iis inptimis concedi poteſt, qui ad exceſſum caliditatis& ſicci- Karpffe tatis accedunt. Cyprinus vel Carpo præfertur, ubi grandior elt,& in la-
cubus purioribus, maioribus, aut et- iam

De eueuda ſanit. ſtudioſ. 6½ iam flaminibus capitur ſuccum ſub- wminiſtrat copiosè nutrientem, ſibe- ne concoquatur, quod caro eiuſdem mollis atq; humida ſatis indicat, quã ob cauſam omnibus æquè concedi poteſt, imprimis notandum quod u- nà cum variis cihis commiſta, putte- dini ac fuxionibus occaſionam pię- beat. Minus Carpione commmenda- tur Zarbus, cuius caro tamen ab iis, Barbe. aui imtegra ſanitate fruuntur, ſuhe mis, qui ad in temperiem calidam inclinant, abſq́; iactura comeditur, mods piſce huius ova rejiciat, cum non parum humanæ naturæ ſit ini- mica. Peroa, potiſſimum, quæ ſpinas perſick. aculeatas gerit, carnẽé habet ſiccam, Pinguedine& viſciditate carfnem, quæ facile coquitut,& bonam fuc- cum generat, quam ob cauſſam in- er Huviatile pilces ſalubrioribus 4 annumeratur. Ab huius bonitate longe diſcedit Tiuca, paludoſis& Schleyẽ cænoſis locis gaudens, quam ob cau- ſam non tantum ingiati ſapotis, led ſimul quoque viſcoſi, crudique nu- tri⸗

72 Liber primus trimenti eſt quocirca nonniſi ruſti cis& plebeis conceſſus eſt eius uſus. Baͤring. Halec vel arengus eſt piſcis mariti- mus, carnem albam, fiiabilem, boni
ſucci, faciliſque concoctionis obti-
nens, ubi iuſto modo recens præpa-
rata comednur: at diffieiliorts dige-
ſtionis, minusq́; boni ſucci redditut,
ubi piftis hic lale conditus velexſic-
catuh ad alias regiones transfettur. Stock⸗ Aſellus, ab aſinino colore luxta Cat- fiſch danum ſic dictus, ubi recenseſt, cat- nem kfriabilem& concoctüſfacilem
habete die itut: at exſiccatus& itdu-
ratus nõ tantum fuſtigtione& ma- ceratione plutimt indiget, ſed ptæ- terca, quò concoqui poſſit, Sinapi, Zing bere, Butyro& ſimilibus ma- imè tondiri deber, nec aliis quim robiſlior ſtowacho preditis pręſcti: Platteiß bendus dTaſte didd colote fape- rius griſeo, inkerius albo pafſetes vôͤ- latiles tepexſentet,andebien de— lubrem carnẽ haber recens, quæ et- ſiccata difficilius coquitut&primẽ per additionem butyri& hori

De tuenda ſanit ſtudioſ. 71
corrigenda eſt, nec frequentius, ſed rarò tantũ ſanitate praditis cõvenit.U
Hüe deterior eſt cato Naje, qᷓ maxid Rochen. mè difflculter coquituùt& ſucci de-
terioris eſt, deoq́; naturarũ ac robu-
ſtiorũ, magnis exercitiis deditorum,
tãtum modò cibus eſt. Cancer mul. Krebs. tum nutrit atq; craſſum fuccum gi- gnit, ſed difficultercécoquitur, qua de cauſſa coinmodè pipere velalio- condiméto, ſeminibus itidem cale- acientibus& attenuantibus, aliiſq; ſimillbus præparandus eſt. Oſtireæ, Auſtern. quas luxus& appetitus Magnatum
in Germaniam introduxit, viſuà ſal-
83 ſtimulant appetitum, eadem q; de
cauſa venerem excitare dicuntur, ſed
minus nutriunt, difficulter coquun-
tur& ventriculum pituitoſis humo-
ribus facile replent, niſi per additio-
nem aromatũ optime cotrigantur. Cochleas his multi præferunt, quarũ Schne⸗ tamé pparatio ſatis exquiſita requiri cken. tur, cù alias iſtarũ caro difficulter co-
quatur: inprimis autem ius catũ ſe-
cũdæ decoctionis phihiſicis& ema-
Siatis plurimum couferte ſtatuimus.

72 Liber primus Tantum de eſculentis variis, quæ e * prater diverſas atq; artificioſas præ n parationes, uſu potius qudm præce- o ptis addilcendas, condituram ſuam t convenientem requirunt, quam ob li caulam ulterius in proprictates Sa. e his, Sacchari, Melus aliorumq; com V dimentorum inquirendum eſt. His m potulenta. miſſis ad Potulenta progredimut, Ii qns ſingulari naturę neceſſitate cund d eſculétis iunguntur, propterea quod li humida corporis nolſtri lubſtantia cl propter quotidianam abſumptio- 5 nem ſui reſtitutionem requirat, quà ii de caula ſitis, tanquam cuſtos natui n. noſtræ data eſt, quæ feigidi humidi ir appetitus à philoſopho recte dicitur, i cum humidum noſtrum â calore ad- ⁊ ventitio pl. diſſipetur: quo igitur ci- ſ lefaciens& exiccaus cauſà waior, eò n
etiam ſitis maior, potusꝗq; fre quen- tior neceſſirius eſt. Huius materiam ta conſtituit Axua, Vinum, Cere viſia, 1 ſuccus frullum, hydromel Gc. 4 Auæ. Aqua non ſolum brutis ſed ma- 1 ximæ criam hominum partipgtum 6
8 con-
C

Detuendaſauit ſtudaoſ. 71
x conſtituit& quatenus non pura ſed
- miſta, iuxta communem omnium
⸗ opinionem ftigida humidaque ſta-
n tuitur, ſiccantes& calefacientes qua-
b litates in animantibus temperat, ad elculentorum diſttibutionem inſer-
vit,& nutritionis appoſitionem hu-
s mectante ſua qualitate faciliorem
4 reddit. Eſt autem aquarum maxima
n diyverſitas, ubi præfertur illa, quæ
4 limpida,inſipida& inodora eſt, quæ
a citò incaleſcit, ac citò viciſſim refri-
Beratur, qualis eſt fontaua verſus or- Fovianar 4 tum ſolis æſtivum ex ſolo mundo
2 minime lutoſo, ſed arenoſo&e pe-
li troſo ſcaturiens, venas obtinens pro-
„, fundiores, quarum ratione, tempore
F aſtivo fcigidior, hyeme calidior exi- Kit. Häc deterior eſtflavialis, utpote Flaviolu, d nontantum, propter diverſitatem
3 ontium ex qubuskolligitur, impu-
n ra magis, ſed etiam quod pro ratione „ocorum, quæ prætes fluit, vatiis qua- Katibus imbuatur, ut teceam plu-
- Viis, nivibus reſolutis, aliaq́: de cau- n l ſepius candem alterati. Putealis Putaato- 4. 8 E aqua

74 Liber primus aqua diligenter etiam eligenda eſt, propterea quod ſit ſubterranea,& pet conſequens, ob defectum radio- rum ſolariũ gravior, ctaſſior, ad ob- ructionem viſcerum promptior, cuius defectus coctione convementi Starnant. quodammodo tollitur. Stagnantes Nivoſa. autem, nivoſas atꝗq́; glaciales meritd Clacialin. fugimus, cũ priores motu deſtitutæ craſſiores, crudiores& ad putredivé diſpoſitæ ſtatuantur:at hæ nervis po- u imum, omnique principio vitali Pluvialis. maximè ne autem plavis- las attinet præſettim æſtivo tempor cœlo puriori deſcendentes, illæ pro- pterlævitatem actenuitatem, plutr- mum cõmendantur, ubi tamẽ hanc cautionẽ ſimul adhibẽdam eſſe du- cimus, ut priuſquã hibãtur naturam illarum ſemper exploremus, cum non ratò pluvia qualitatem alienam poſſideat reſpectu terræillius, ex qua calore ſolis vapor eius fuit elevatus/ Aqaam excellentià ſuà maxim vimm vinum ſuperat, potus homini pluti- mum conveniens, quod præter te . 8 frige“
d

BÖͤͤd
—
2
De tuendaſanit, fudioſ. 71 ltigerationem& humectationem quam aquosà ſua ſubſtantia præſtat, vim calefaciẽdi, ſiccandiq́; poſſider, nõ ſolum ꝓ caloris nativi,ſpiritumq́ corroboratione, ſed ſimul quoq; to tius naturæ noſtræ refectione cõve-
nientẽ. Variat autẽ vin à vino, non vyariat vi- tantũ ætatis, led ẽt ꝓptiæ ſuæ naturæ ²uzm. Ptoprietatibus:atatis reſpectu minus Etatæ.
Pro ſanitate cõſervanda conveniunt recentiora, propterea quod plurimũ impuritatis adhuc contincant, cru- de videlicet atq; tartareæ ſubſtantig, quam ebullitionis efficacia ſenſim Partim deorſum ad fæcum colluvi- em partim etiam ad latera doliorum ſeparat. Quèò autem vini qualitas excellentior, eò etiam ſpacio tempo-
IS potentius atq; calidius redditut.
uo ad naturæ proprietatem in vino
conſideratut ſubſtantia, color, ſapor, Subſtavaia
odor& ſolum nativum. Qup ad ſub- antzam vinum aliud eſt ẽ“νεεεο:, quod paucã admiſtioné aquæ ſuſti- net, aliud&iνα ſeu vinosũ, ꝙ pro ſa- nitate conſervãda, quo minus caput E 2 petas

Colore.
75 Liber primus petat& inllammationem quandam generet copioſius cum aquatempe⸗ ratur. Porrò tenuius aliud eſt ac ma- ximè ſpirituoſum, plurimum pene- trans arque ſiccans, ſed minus nutri- ens: aliud craſſius eſt, quod maxi- mam tartati fecumque copiam de- ponit, plurimum quidem aliorum reſpectu nutriens, ſed non admo- dum ſanitati conveniens, inprimis corum, qui calculi podagræq́ue do lores ſibi lrecnden o⸗ elſe iudicant Quo ad colorem coniectura potius, quàm demonſtratione quidpiam colligimus, ut plurimum tamen alba rubris magis calefaciunt, ac winus iſdem nutriunt, inprimis ubi eraſſi- ties his accedit, ubi facilimè viſce- rum obſtructionibus occaſionem intas Maxima tamen ex parté ulva, qualia Rhenana ſunt, mediam naturam obtinentia, viribus corro“
borandis& inſtaurandis ptæferun-
tur. Qug ad ſaporem, dulcia, ſcil. lus natura, nondam adhuc muſti natu⸗
ram habent, non ſolum palato grata
lunt,

De tuenda ſanit, fudioſ. 77
ſunt. ſed optimè quoque nutriunt c à viſceribus promptè attrahuntur, quam ob cauſam ſpleneticis& he- paticis nocent, cum inflationes& obſtructiones hypochondriotum, augeant. His opponuntur auſtera, quæ aliis frigidiora ac plerunque crudiora ſunt, quam ob cauſam diu- tius in ventre worantur, minus nu- trium& alvum aſtringunt. Quod intet hæc duo medium obtinet, aliis pręfertur, accidentibus videlicet aliis proprietatibus ad vini præcellentis naturam neceſſariis. Quo ad ſolum, Solo naus nativum vinorum maxima differen.*e. tia notatur, quam partim ſoli pro. Prietas, quæ maximè cœli reſpe ctu variat, partim etiam racemi natura producit: hine vina Brandeburgica, Adiſuenſia, Luſatica& maxima ex parte Francica longe ignobiliora ſunt Rhenanis, Alſaticin ltalicis, Cal- licis& aliis, quæ rurlus inter ſe non tantuùm reſpectu totius regionis, ob aliam cœli conſtitutionem, ſed et- iam particulariter, prout vineæ ſoli E3 qua-

Cereviſia.
74 Liber primus qualitatibus& ſolis irradiationibus variant, diverſis proprietatibus præ- dita ſunt. Inter hæc omnia ſalubrio- ra iudicantur, quæ ſaporem inter dulcem atq; auſterum tomperatum habent, odorata atque frangrantia ſunt, clara maximèque fulva, potius ad tonuitatem quàm craſſitiem ac- cedentia, nec nimis potentia, nec et- jam nimis debilia, beneque depu. tata. Porro vini defectum in pluribus regionibus recompenlat cereviſia, otus ex hordei, ſæpius etiam tritici, hapalcqas ſalictarii per aquam deco cti præparatione iuſtà factus, cuius maxima varietas eſt, tam ingredien- tium, quàm præparationis reſpectu. uo adingredientia cere viſia triticea plus calefacit& humectat aliis, ple- nius nutrit,& viſciditate ſua, tum et- iam, quod minori lupuli quantitate cõficiatur, viſcera facilimè obſtruit. Hãàc hordeacea per ſe conſiderata minus quidem calefaceret: verunta- en cum maior lupuli copia cum hac

De tuenda ſanit. ſtudioſ. 79
hac miſceatur, calefacientem vim non parvam acquirit, minus quidem
priori nutrit ac alimentum præbet tenuius, at maiorem vim aperiendi Poſſidet. Quo autem lupuli ſapor magis excedit, eò ſiccandi, reſob vendique vis maior deprehendi- tur. Verum hæc minimè ſuffici- unt ad cereviſiæ banitatem dijudi- cantem, niſi qualitates aquæ ſimul quoque conſiderentur, proptet- ea quod illius ratione maximè va- riat. Qudò igitur azua leviot& te- nuior, eò melius frumenti, lupu- lique qualitates imbibit& extta- hit. In præparatione plurimum cereviſiæ decoctiones variant, quam ob cauſam huius etiam ratione non parva diverſitas oritur. Hinc in præſentia de malti confe&tioue, quæ maceratione, digeſtione, e- xiccatione, molirione, vel tritura ac tandem infuſione perficitur: de lupuli decoclione de cotlura tem. pore: de ipſius cereviſia fermentatio- ne, ebullitione& repoſitione plutibus E 4 agen-

7f0 Liber primus
tum, lupulus& aqua ſuas qualitates &convenientem proportionem ha- bent, primò tempus conficiendæ
bernum videlicet, cum in eſtate pro-
pter aeris ambientis caliditatem vir-
tus ebulliens& interuam ſeparatio-
nem heterogenedrum adiuvans citò diſſipetur,& per onlequens cerevi-
ſiæ minus lalubres gencicntur: in⸗
6* primis Martius menſis hic cõmen-
1I7. tas. k. Alexaudrinus ad ſolis efficaciam tunc tempotis huĩc operi magis cõ- venientem refert. Præcedat autem
affuſionem aquæ, quo virtus vivifici ſeminis in lubſequenti digeſtione
turam huic negotio frumentum
tum excrementitia humiditas ac fla- tulentia deponatur, ſed etiam divi- . K0
cereviſiæ commodius eligatur, hy-
agendum eſt. Cum igitur frumen-
datur in pluribus locis, quod Julius
frumenti convenien: maceratio pet
functionem ſuam peragere poſſit: ſufficienti digeſtione(qua veluti ma·
redditur) peracta, conſequens eſt, ut. exiccatio lubſequatur, quo nontan-

De tuenda ſanit. ftudioſ. 21½
ſio in patriculas minores pro confe-
ctione ceteviſig neceſſaria ſubſequa- tur. His peractis proportione iuſta cereviſia artificiosè coquitur, poſt decoctionem fermentatione atque ebullitione propri feces ſuas depo. nit& vaſis repoſita tam diu conſer- vatur, donec ſeparatis hetrogeneis partibus clara ſatis& depurata red- datur: quò enim recentior eò inſalu- brior, inprimis cum ad ſatietatem uſ- que de Kibenac non eſt, ac lixivii craſſioris colorem refert. Ab haco. mnes inprimis illi, qui calculi, viſce- rumque morbis obnoxiiſunt, ſibi caveant. Quemadmodum verò fru- mentum, lupulus, aqua, ipſaq́; præ- Paratio plurimum pro ratione re- gionum variat, ita mirum non eſt, tantas cereviſiarum quoque varieta-
tes dari,— ob cauſam in præſen-
tia notandum illas cereviſias aliis eſ- ſe praferendas, quæ modicè nutri- unt, calefaciunt, aperiunt, urmam movent& omni fatulentia deſti- tuuntut. IIbi verò talibus proprieta-
E=Sz dibun

72 Liber primus. tibus inſignita cereviſia caremus, corrigentia minimè ſunt negligen⸗ da, ſive vini uſum coniungamus, ſi- ve per aromata, radices, herbas& alia medicatam cereviſiam redda- mus, de quibus in libro ſecundo ſpe- ciatim agemus. Sucz Quibuſdam locis copia vini, fru- ſultuum. mentique deſtitutis natura provida fructuum ſylveſtrium&chottenſium ubertatem conceſſit, ex quorum ſucco depurato potus conficitur, pa- lato ſæpius non ingratus, ita ut vi- num fapidum interdum imitari videatur, cuius natura pro fructuum ratione multiplex eſt& abſque ſa- nitatis iactura, deficiente vino& ce- teviſia præſtantiori, bibitur, modò ſuam convenientem ebullitionẽ na- turalem ac depurationem habuerit. Vyaromal. Haic præferimus hydromel, quod diverſimode conficitur, quam ob cauſam aliudalio nobilius& effica- cius invenitur. Præcipua huius ingre- dientia ſunt aqua& mel, quæ pro diyerſa intentione Aiperiirnodle du⸗ a
—

³ àa
De tuenda ſanit, ſadioſ. ³3 ad proportionem, miſcentur, co- quuntur& vel colore ſolis vel igne temperato depurantur. Potum con- ſtituit iucundum, qui iuxta quanti- tatem ingredientium diverlam ad omnes naturas accommodari po- teſt, additis lis, quæ ſanitatis cuiuſq; ratio condimenti loco requirit, quẽ- admodum ſuo loco patebit. Tan- tům de materiaeſculentorum& po: tulentorum.
CXr. VIII.
De repletione& exinanitione cor-
poris in ſtatu ſ. n. Non ſatis eſt ut præcedentium cognitionem exactam habea- mus, niſi quoq; virtutem opifieis cõ- lervationis noſtræ defendamus& o- mnem noxam ad caloris nativi ſuf- Oocationem vel diſſipationem inſer- vientem avertamus. Hic igitur pri-
mum de repletione& exinanitione Repletio- rractandum: illius incommoda va- vic inc v.
ria ſunt, quæ potiſſimùm teſpectv
Piaſeatis inſtituti conſiderantur
. E 6 qus- —

7 Liber primus
quatenus ex in ordinata retentione partium exctementitiarum, à cibo- rum ac potuum concoctionibus re- ſiduarum ſuam originem habent. Ut enim natura provida concoftio- mem primam in ventriculo& inteſti- nis, ſecundam in iecote, liene& vici- nis adiuvantibus membris, tertiam- in quacunque corporis noſtri parte inſtituit: ita ſingulari providentiã ſe cretioni partium heterogenearum quoq; providere voluit. Hic ea quæ vi concocłionis prima ſecernuntur, per alvum: exerementaſecunde con- coctionis partim ad inteſtina, partim ad renes: ea qua in tertia ſuperſunt, taͤm patticulariter in iplis membris, quod pouiſſimum in capite, fluxio- nibus& excrementis multis obno- xio conſpicimus, quàm univerſalitet pet cutim poroſam evacuantur. Ho- tum excretiones quotidiè promo- vendæ ſunt, quod maximã ex patte natura per ſe præſtat, quandotem- peranter vivimus, cum ſobrietas o- mnis repletionis oprimum remedi-
9 8 aumn

De tuenda ſanit.ſtudioſ. 41 um ſtatuatur. Si vero velexternis vel etiam internis de cauſis, quod in ſani- tate deflectente fieri ſolet, talis ex- crementitiarum partium evacuatio impediatur, arte naturam adiuvare decet. 3 Ponamus igitur ventriculum— 2 intemperantia pracedente vel conge venda ex- ſione, propter concoctionis debili. eretorum tatem copià peccantis humiditati: Rrima co- abundare, profe ctò vomitus erit cõ- 2ee, veniens, modo promptitudo fmul“““ adſit ad vomendum. Quod ſi non tantum ventriculus fluctuet, ſed ſi- mul quoque laxa minimsè ſit alvus, verum plus iuſto aſtrictior,omni in- genio eò allaborandum, ut excre- menta per alvum deſcendant. Pro vomitu coticitando ſufficiunt levio- ta& mediocria, videlicet uſus oxy- mellis, aqua hordei cum oxymelle&- olto tepidè commiſta, desoct:o radira- phani„herbæ atriplicis, ane thi ſemiuis raparum: dum enim hauftus maio- resexh's decochonibus, oleo com- miltus, aſlumuntur, materia fludu- EI7 anz

Quom edo
76 VLiber primu ans in ventriculo lævigatur, incidi- tur& ventriculus ad excretionem ſtimulatur. Pro laxandis alvi viis, primum in victus ratione eò reſpici- endum, ut præmittantur liquidiora, non ſolum tempore prandii ipſius aut cœnæ, ſed ſimul etiam horæ ſpa- cio, priuſquam alios cibos ingera- mus. Inprimis huic negotio conve- niunt pruna Damaſcena, numero viij.ad jx.vino prius per noctem ma. cerata,& hoc modo commeſta. Pru- uorum quoq; decoctum hauſtu ple- niori ſumptum, optimè ſua hume- atione lævigat& laxat. ara quo- que pinguia huc pertinent, inprimis butyro, oleo communi veletiam a- mygdalino dulci plurimum permi- ſta. Quod ſi talia leviora videntur, ex iuſculis eiuſmodi, nucilaginibus altheæ, frnu græci& ſimilibus adie- ctis enemata applicontur, aut Man- na vel caſſię flores iuſculo difſolvan- tur& ieiuno ſtomacho bibantur. Potrò ſiſecunda conc oclionis ex-
xeratie- creta iuſto modo non expellantur,
quod
6

De tuenda ſanit. ſtudioſ. 4
quod non rarò cum alvi obſtructio- nes ſecun-
ne fieri conſuevit, quatenus bilis ad 4conco-
inteſtina, tanquam calcar excretio- Sinne nee.
nis illorum, non transfertur, vel et-:
iam dum urina paucitate ſua liqui-
dis minimè reſpondet, artificiolum
adiumentum natura requirit, priuſ-
quam hinc gravius quid oriatur.
Dum igitur bilis excretionem impe
diri ſuſpicio eſt, unà cum alimentis
camiſcenda ſunt, quæ iecoris ob-
ſtructiones promptè ſolvunt: hine
igitur, alvus modo non aſtrictæ ſit
amplius, in conſtitutionibus calidis
conveniunt frequentia inſcula, cum
radicibu⸗ graminis, Sichorei vel ndi-
viæ& herba capilli veneris gecocta,
jeiunoque ſtomacho præſcripta:
imò& emulſioues ex ſeminibus me-
lonum& ſimilium: in naturis frigi-
dioribus radices Petroſelini, Penicu-
l, Aſparagi, eodem modo conveni-
unt, ut etiam vino pro quotidiano
pPotu commodè gupatorium, Fuma-
ria, Abſinthiiũ, Marrubium& ſimiles
infundũtur. Inprimis autẽ berullene 3 e

5f Liber primus
eſt Rhabarbarum in hoc caſu, levitet purgans& ſingulariter iecori dica- tum. Quod ſi languis impurior per- timeſcendus, ſerosà humiditate per urinas minus dexttè ſecreta, confu- giendum ad ea, quæ urinæ ſecretio- nem adiuvant Hic igitur in potulen torum genere maximè eò reſpicien- dum, ut potus ſit diureticus, vel ſus natura, vel artificio accedente nimi- rum additis radicibus aperientibus, ut radice glycyr biæ, feniculi, eringi& alujs, adiectis ſimul eiuſdem faculta. tis ſeminibus, Aniſ, Fæniculi, Dauci Gο. vacuo ſtomacho ſæpius uſur- pentur illa, quæ vias urinarias aper- tas retinent, hauſtus videlicet liquo- ris ſtillatiti fragorum, bolus ex 7 ere-
binthinæ veneta 3§½. confe ctus, Balſa-
mus faniculi ex eiuldem tinCtura, o-
leo& lale ſpagyricè præparatus, qnã:
titate piſi ſæpius uſurpatus,& nter
domellica remedium preæſentiſſi- mum, butyrum videlit et recens, ſale deſtitutum, ieiuno ſtomacho nucis caſtaneæ quantitate quotidiè ſum-
Ptum

De tuen da ſanit ſſudioſf. 79
ptum, quod vias urinarias laxat, ad urinæ ſecretionem inſervit, acſabu- lum futuri calculitollit.
Tandem quo ad comwcotlionem Auomod tertiam quęlibet pats ſua quoque ſu- cher. perflua deponit, quod inprimis in Iunit n. cerebro videmus, cuius excrementa„νes. diverſa, in ſtatu ſanitatis per aures,:ar. nares, oculos,& palatum evacuan- tur:hinc non rarò deſtillationes, rau- Ledines deffuxiones ad pectus& a4 lia proveniunt, quæ omnia, quan- tum ſieti poteſt, promovenda ſunt. purificatis iuſto tempore emuncto- riis,& adhibitis interdum iis, quæ obſtructiones imminentes reſolvere poſſant, de quibus pluribus ſib.. cap. 46. Potiſſimum autem in præ- fentia teſpiciendum ad evacuatio- nem totius, quæ per cutis poroſam ſubſtantiam fieri ſolet, ubi luperfluæ tertiæ coctionis evaporationes& ſe- roſæ humiditates rejiciuntur, qua- rum illud occulta corporis totius tranſpiratione perficitur, hoc autem ſudoris benefſicio fieri ſolet. Si igitur
cutis

yo Liper primus cutis aſtrictior eiufmodi ſecretionẽ impedit, non ſolum lectorum tegu- mentis matutino tempore(quando ſcilicet abloluta magis tertia conco⸗ ctio eſt) tales evaporationes& in- terdum quoque ſudores promove- antur, ſed balneis etiam moderatis aquæ dulcis iuſto tempore adhibitis cutim aſtrictionem ac ſicciorem at- tenuare& humectare, necnon ha- bitum corporis muſculoſum ab eiuſmodi vaporum ac ſeroſorum humorum copia liberare tentemus. Ur autem his repletionibus calof nativus quaſi ſuffocatur& in ſuis o- perationibus impeditur, ita reſolvi- tur ac diſſipatur idem, quando no- bis exinanitiones minus convenien- tes accidunt, five hoc fiat ſubtractis externè convenientibus alimentis, quãà ratione non cuilibet fames ac ſi- tis plus iuſto diuturnior convenit, ſi ve quod interius debilior virtus re- tentrix id quodretineri debet, unã cum heterogeneis partibus abiiciat⸗ quemadmodum cos, qui laxà 45 alvo

De euenda ſanit fudioſ. 1 alvo diutius, tandem in hydropiſin, atrophiam, fluxiones hepaticas& fi- miles affectus incidere videmus. Ita balnea omnibus indiſcretè minus re- dè commendantur, und cum alis e- Vacuationibus ſanguinis, ſive per ve- næ ſectionem, ſive per arilcario- nem hoc iplum perfictatur, cum fre- quenter in pluribus naturæ theſau- rum ſpiritus videlicet vivificos cum calore nativo diſfolvant, quod ex ſe- quentibus magis patebit.
CAp. IX.
De variis corporis exercitiis& eiuſ- dem convenienti quiete.
U T eò citius natura ſecernat ſe-
cernenda& colligenda colli- gat, ideo corporis exercitia conveni- entia minimè negligenda ſunt: Eiſi verò veteres hac in parte modos ſex-
centos Præheribant quemadmodum ſtudioſis hiſtoriarum& antiquita-
tis ignotum eſſe nequit, in præ- lentia tamen ſuflicit, generatim horum

Commoda horum ntilitatem determinare. Ga- exercitio- lenus ex motu& exercitio corporis
rum.
85
92 Liber primus
triplicia commoda colligit, nimi⸗ rum quod eiulmodi motu membris ex attritu durities conveniens con- cilietur, ſpiritus concitatior redda- tur,& calor nativus augeatur. Hinc patet exercitiorum beneficio corpus robuſtius fieri, maiorem ꝗ, rtſiſtendi vim externarum ingruentium tauſa- rum rtjpecin 7bi cõtiinare, dum membra molliora ac debiliora du- reſcunt& corroborantur, excremen- ta quæcungq, magis expurgari, dum ſpiritus impetum concitatiorem re⸗ cipiunt,& per conſe uens id, quod heterogeneum eſt, à acultate expul. trice excitata felicius ſeparatur: 4 tandem ipſa nutritio& cuiuſq, partus conſer vatio melior fit, dum proptet nativi caloris augmentum conco- ctiones& appoſitiones facilius&
promptius perficiuntur. UInde ma- nifeſtum eſt. nõ ineptè dictum fuiſ- ſe, corporis exercitia vitam ſanam non tantum cuſtodire, ſed eandem quoquẽ

De tuenda ſanit ſfudioſ. 93
quoque pro longare: nam quemad- modum vita conlſiſtit in permanſio- ne vegetativæ facultatis cum calore, iuxta philoſopbum ita præcipua cu- ſtodia& conſervatio eiuſdem iis naturaliter perficitur, quæ nutritio- nem exquiſitam adiuvant& excre- mentorum putreſcentium coacer- vationem precavent: hac enim ratio- ne cator uativus cum beuteee e,e. tativa permanes, dum ſeilicet in lo- cum abſumpti principii, vitalis nu- trimentum propris ſic dictum, hoc eſt, ſimile& optime depuratum re- ſtituitur, quam depurationem& ap- Poſitionem exercitatio non patum adiuvar.
Variant autem exercitia nobis Exercitio-
hodiè conſueta, dum ſaltum, cur- ſum, digladiationem, pilæ luſum, ve- ionem, navigationem, equitatio- nem, ambulationem, vel aliam cox- Poris commotionem perpendimus⸗ cum quædam corpus univerſum, a- liæ verè magis has, aliæ magis illas Partes exerccant, quam ob caulam
notan-

94 Liber primus notandum illa exercitia ſemper aliis in ſtatu ſanitatis eſſe præferenda, quibus totum corpus undiq; move- Rxereiria tur& in caleſcit. In his& ſimilibus ſint medi: exercitiis modus adhibeatur: etenim 2u. celeri vehementioriq́;; motu quoti- die ſuſcepto corpus extenuatur atq; gracile redditur, ac procedente tem⸗ pore ſpirituoſa ſolida& humida par- tium ſubſtantia diſſipatur& exhau- ritur, unde per conſequens corpus totum debilitatur, quam ob eauſam in tali caſu conveniens alterna quies protfacultatum refectione neceſſa- ria eſt: at motus exercitiorum me- diocris iuſto modo,temporeqᷣ; con- venienti commoditates illas optimè Præſtat, de quibus paulo ante dixi- mus Quemadmodum verò natura- De mode rum eſt magna diverſitas; ita modus exercitio- exercitiorum non omnibus idem WI. praſcribitur: quò enim corpora ſunt ratiota& graciliora eò etiam tempe- rantiora requitunt exercitia, ne ſpi-
ritus& calor, qui in iiſdem facilimè ſuſcitantur non penitus cum virium iactu-

2ͤ— ⏑
De tuenda ſanit. ſſudioſ. 95 iactuiãâ diſſipentur: contra, quò ro- buſtiora ſunt corpora, magisq́; com- Pacta& carnoſa, eò motus iiſdem convenit vehementior, propterea quod reſpectu ſolidioris habitus muſculoſi, tum quod ab externis cauſis eiuſmodi corpora difficulter aliquid patiantur, calor nativus& ſpiritus non ſubitò commoveantur, unde maior agentis externi vehe- mentia requiritur. Hino alios aliis per excercitia corporis citius ad con- ſtitutũ terminũ, nimirum ad incipi- entẽ ſudorẽ& corpõris intumeſcen- tem rubedinem accedere videmus.
Hæe omnia convenienter fiunt, dum iuſto tempore ſucipiuntur, ubi non tantũ anni tempus reſpiciendũ eſt, cuius ratione vehemẽtiora exer- citia tempore hyemali, quàm ęſtivo, perferimus; cum in aëris ambientis conſtitutionibus calidis poricorpo- ris noſtri magis patentes ſint, quam
ubigelu hyberno cuncta tigent; ſed Detemp⸗- maximè quoq; tempus quotidianũ veexerci- concoctionis tatione perpenden, ²iorνm.
dum,

„ Lihber primus dum, quatenus exercitationes in- tempeſtivę plurimum ſanitati noce re poſſant. Cum autem exercitio- rum beneficio calor& ſpiritus exci. tetur&d centro ad circumferentiam
corpotis diſtribuatur, atq; hacratio- ne id quod heterogeneum eſt ſecer- natur. Ideo manifeſtum eſt, rectè di- xiſſe Hippocratem, labores, cibum præcedere debere, propterea quod hac ratione facultas expultrix exci- tetur, ut ea, quę in habitu corporis&
meatibus anguſtis hærent per tram-
ſpitationem, ſudorem& alia ratione ſecernat. Dum enim ventriculus& iecur in conficiendis alimentis ad- huc laborant, non ſine iactuta ſani- tatis exercitia inſtituuntur, propter- ca quod propter caloris& ſpirituum avocationem à membris conſcoctio- nis cruditates diverſorum morbo- rum cauſæ cumulentur. Unde patet convenientiſſimum eſſe exercitio- rum tempus illud, quod inter fy
wemurgentem& abſolutas conco-
iones iufuni ventris intercedit.
CA.

De tuenda ſanit. ſtudioſ. r
CAr. X. Deſomno& vigilia. Ræter ca, qnæ dicta ſunt, calarev⸗ nativum colligunt ac totum cor- roborant ſomnus& vigilia, ſi iuxta Præſcriptum rationis uſurpentur: ut enim otio nimio penitus zrſelel &c immodicis laboribus diſſolvitur corporis noſtri ſubſtantia, ſic etiam omnus moderatus, tanquam amica naturalis animalium facultatum quies;, vires colligit, eaſdemq́; ſubſe- quens vigilia, quæ nihil aliud& quã conveniens actus& exercitatio ſen- ſuum, excitat. Hinc igitur patet ſo- mni naturalis& moderati beneſici- um univerſale totius corporis in col- ectione caloris nativi conſiſtere, quatenus quieſcentibus organis fa- cultatis animmalis intrdò calor ad prin- cipium ſuum recurrit. Hæc innati ca- oris collectio facultatis naturalis&
vitalis operationes adiuvat, coctio-
nes meliores reddit, cruditates abſu- mit, immodicam ſpirituum cõmo- tionẽ ſiſtit&e vires animaliũ faculta- F tum

97 Liber primus tũ labefactatas optimè corroborat. Ut autem hoe modo ſomnus na- turalis moderatus& conveniens na- turæ noſtræ maximè ſalutaris eſt, ita
Mexa ſs- ſatis noxius eſt ſomnus immoderd-
n m. uu: dum enim diutius amico caloris mederati. 8.. 2, &c ſpitituum in fluxu ſufficienti cir- cumferẽtia corporis, hoc eſt, omnes partes à corde remotiores deſtitu⸗
untur, facultates redduntur ad agem
qum ignavæ& excrewenta copioſi-
us colliguntur, quam ob cauſam ca-
put gravatur, mens hebes redditut; memoria depravatur ac totum cot⸗
pus quaſi torpidum& ad actiones
luas peragendas inhabile cõſpicitur
somni Has incommoditates vitabimus, venpen, d. quando conveniens tempus&r ſalu- rem dormiendi modum non negli- gimus. Tempus ſomni maximè natu“
tale nocturnum eſt, ubi non tantum
aoctis frigiditas, calorem introfo- pellendo eiuſdemq́; ſilentium facub tatis animalis quietem non inter tul
bando cauſam adiuvantem conlti-
tuit, ſed potiſſimum alimentorun
armi.

Detuendaſauitt ffudioſ. 99 amicus vapor cerebri meatus occu- Pans quietem eiuſmodi pro conſer-
vatione viriũ generat. Hinc ſomnus Qwidſta-
weridianus improbatur à pluribus,
Propterea quod capitis imbecillita-
temaliaq́; in cõmoda procreare ſo- Sat, quatenus ſcil exhalationes ad caput aſcendentes excitat„easq; ſo- mno completo& abſoluto minus Peifecte teldt Kalterat, tum quod nece ſſatio brevior ſit„ tuͤm etiam quod caloris receſſus ad interiora ſit imperfectior. Notandum tamen in quibuſdam vitæ generibus conſue- tudinem alteram naturam eſſe, dum ij qui vel officii, vel alia ratione, no- is tempore vigilare coguntur, pro rium refectione ſæpius commo- diſſimè poſt prandium dormiunt: imo in morbis etiam,&c inprimis in enectute ſomnus à meridie modi- cus non improbatur, tantus ſcil- qui calorem circa ventticulum pro con- coctione tantum colligat, quem di- utius protrahere minus convenit, ne capitis imbecillitas inde luboriatur.
F 2 Non
vi

veſpertino temporens tempore mox à cibo dormiendum,
mox â cibo dormten- daum.
100 Liber primui
Non autem veſpettino quoque
propterea quod ſomnus naturalis a. micam& optimè alteratam evapo- rationem requirat, quam ob cauſam ſomnus mox à cœna ſuſceptus cru- ditatis& fluxionum origo ſtatuitur- Porròè ſomni terminus omnibus idem præſcribi nequit, cum in aliis citius, in aliis tardius concoctiones infimi ventris peragantur& vires a- nimales corroborètur:ad minimum tamen ſex, ad ſummum novem ho- ris in ſtatu ſanitatis hæc abſolvi ſole- re patet, quocirca ſpatio intermedio⸗ & frequentius ſeptem horis, detet- minatur.
Dedormi. Salubris tandem dormiendi modu
ndi modo. in eonvenienti decubitu maximac'
parte conſiſtit, ubi vitandus eſt mnus ſupra dorſum(quod ventii
concoctiones impediat, viſcerum˙—
renum obſtructionem augeat& ca pitis graviſſima vitia crudis excté mentis ad poſteriorem cerebri pa
tem exitu carentem deferens gene 2 rel

De tweudaſanit ſtudieſ. 104
ret) atg, cruribus modice contratlis, quod muſculorum& nervorũ quie- ti plurimuùm inſervit, ſuper latus de. xtrum capite parum elevato dormi- endum eſt, cum hacraxione cibus in ventriculo melius digerarur, exhala- tiones ad caput per orificium ſini- ſtrum minus cvaporent,& abſoluta chylificatione diſttibutio nutrimen- tiad inteſtina,& per conſequens ad jecur& alias quoq; partes commo- dius abſolvatur. Circa finem verò maxima ex patte ſomno perfe cto nõ in conveniens erit ſiniltro latere, quod reſtat, abſolvere, viciſſitudine videlicet naturæ non ingrata. Patet hoc modo, qua ratione ſomnus ca- lorem nativum colligat, quem eun-
dem excitat& commovet vigilia, vitilia
7 vigor videlicet& actus facultatis a- 4
nimalis, diei tempore maximè con- veniens: quienim noctuasimitan- tur, ordini naturæ non in univerſo tantum repugnare videntur, ſed ſibi ipſis quoq; plurimum nocent, dum concoctiones alimentorum turbät,
F; ſpi⸗

perturba- zie animi Auid?
102 Lihberprimsa ſpiritus ab organis nutritionis revo- cando, ſimulque mentis operatio- nes labefactant, cerebrum crudis e- vaporationibus replendo. Minimè quoq; modus hic negligendus eſt, cum exceſſus vigiliarum ſpiritus in cendat, corpus exiccet, eiuſdemq́ue tabem progeneret, adeocq́; primò ca- ldos affectus, conſequenter mentis melancholicas perturbationes ac tandem ablumptione vitalis humi- di, caloriſq;: nativi frigidos morbos producat. — CAr. XI. De animi perturbationibns.
N wateria medica pro conſerva-
tione ſanitatis inſerviente fuper- ſunt nobis animi perturbationes, cor- pus noſtrum ſpirituum Schumorum commotione plurimùm alterantes, quod accidit, quando facultas appe- titiva per oblatum bonum ſive ma- lum obiectum extta rectæ rationis iudicium commovetur. Talis altera- tio pro diverſitate perturbationum
vel affectuum animi multiplex eſt⸗ quem
4
V

De tuenda ſauit ffudioſ. 103 quemadmodum patet ubi latitiam, merorem, deſiderium, iram, metum- & ſimiles perpendimus. Latitia præ- ſentes boni recens opinio dicitur à quibuſdam: nobis in præſentia gene- ratim quodlibet gaudium denotat, in quo ſpiritus& calot cum ample-
Latitia.
xandi quaſi libidine per corpus exti-
mum diſttibuuntur, qua de cauſa Patet moderatam hanc affetionem conſervationi ſanitatis maximè con- venientem iudicari, cum naturaliter ſpiritus& calor in corpus reliquum alius etiam diſtribuatur. IIbi vetò h- mites mediocritatis excedit, corpo-
ris diſſolutioni, nec non mortipræ-
maturæ cauſam præbere notum eſt. Maror velmæſtitia, præſentis mali, quo conſlictamut opinio dici con- ſuevit, ubiſanguis& ſpiritus ad prin- cipium ſuum recurrunt lentà& paulatinà retractione, quapropter ſenſim ac procedente tempore ſic- cantur, uruntur, ac tandem ſan- guinem melancholicum, ſolida-
Mqror.
rumque partium exiccationem,
F 4 modo

Defaxria. gis perturbat. Deſiderii genere potiſ
Nℳ
744 Liber primus
modo curarum laborum& ſtudio- rum intenſiorum, producunt. Talis
affectio quò diuturnior eſt, eò etiam
operationes mentis& corporis ma-
ſimum ambitiouem, avaritiam, in vi-
diam& libidinem cõprehendimus,
eiuſmodi videlicet affectus animi, qui non ſolum rectæ rationis iudici- um poſtponunt&in honoribus am- bientis, opibus expetendis, proxi- mi donis perferendis& gulæ Vene- risq; vitiis ſubeundis enormiter pec- cant; ſed poſſidentem quoque, præ- ter animi iacturam, corporis ratione corrumpendo ſic alterant, ut pro- pter eiuſmodi perpetuam illicitam concupilcentiam calor ab organis concoctionis avocetur, præter natu- ram intendatur& per conſequens
humidum vivificum deperdatur, ac
tandem omnes totius corporis affe- ctiones in deterius vergant. Ira furor brevis eſt, iuxta Poëtam, in quo ſpi- ritus, animo propter obiectum in- gratum ſubito commoto, cum ſan- guine
—

p d 3
Detuenda ſanit. ſtudioſ. 10½
guine maximè mobili, potiſſimum bilioſo, fluctibus continuis movetur & conturbatur, motu maltiplici: quapropter iraſcentes iam pallidos, iam inflammatos eſſe conſpicimus. Hic affectus, ut bilioſis& hllenan
frequens eſt, ita ſtatum ſanitatis, in.
iiſdem facilimè perturbat, inprimis dum valetudo neuttalis eſtcum hoc moda latentes affectus facilimè cõ- citentur, aut etiam propter faculta- tum imbecillitatem facilimè gene- rentur. Metus G timor propter im- pendentis mall perceprtionem ſpiti- tus& calorem ad cordis regionem revocat, quod ſubito fieri ſolet, ac nou raro lipothymiam& ſyncopen in quibuſdam excitat, cum ſpiritus & calor quandam ſuffocationem Patiuntur. Cum hoc pudor quoque convenit in eo, quod videatur eſſe timoraliquis ex mollitie ſubortus,in quo repentè facultas animata pro- pier ingemitatem recolligitur, unde calor eius in facie effloreſcit. Has& ſimiles affectiones omnes corpus Fp no-
Metus& rimior.

₰
m6 Libeſtrund. de tueud ſan ſtud.
noſtrum alterare notum eſt, quà de
eaula totis viribus eò allaborandum,
ut iuxta præſcriptum rectæ rationis cam mediocritatem iiſdem introdu- camus, quæ eorporis animæd́; ſani- tati maximè conveniens videbitur.
Hactenus de præcognitis ad tuen-
dam valetudinem literatorum ne- ceſſariis:reſtat ut conſequentet rem ipſam aggtedia- mur.
Einis Libri 7

—,—
ererterdis
LIBER SECUNDUS.
pe, TVSNDA SANITATE ſludioſorum=.
CAp. I. De oura cerebri,& per conſequens de acuendo judicio& me- moria.
ERNEDRuR Dalladis Cerebri arcem non immeritò ⁷⁷ Mantia Poetæ dixerunt, cum
iuxta Platonicos anime primarium habitacu-
lum& ſapientiæ ſedes rectiſſimèno. minetur; ut enim intelligendi facul-
tate ſapiens creator hominem ateli-
quis omnibus creaturis corpoteis ſe-
Parare voluit, ita præter reliquam corporis admirandam fabricam co-
rebri peculiarem natutam& con- formationem eidem conceſſit, cuius
ratione mens per facultates ſubordi-
natas rerum cognitionem haurit,
F 6&

107 Liber ſecundus
& ex creaturà creatorem cognoſcit, ſibiq; perfectionem in hac vità poſt xternæ ſalutis participationem ſum- mam acquirit. In hac perfectione ac- quirendà potiſſimum literati labo- cuebri rant, quam ob cauſam cerebri cura aua ma. prę cęteris ad eos pertinet: quò enim Seen, huius conſtitutio melior& conſtan s tior, eè etiam ingenium præſtantius. Cc ad ſtudia pertexenda convenien:
tius oritur. ingeni. Conſideramus autem in ingenis, duæ partes duo potiſſimum, ſcilicet promptam⸗ apprebenſionem& dijudicationem" quam intellectus ſenſus communis & imagitionis adiumento perficit, & communiter judicium vocatur; ac memoriam, cuius beneficio co- gnita, tanquam in theſauro intelle- ctivæ facultatis reponuntur. 1 Etſi vero ſatis obſcurum eſt, quo- modo cerebri vel etiã alterius mem- bri conſtitutio talibus mentis opera⸗ tionibus præeſſe poſſit, propterea quod intellectus functiones in orga- nicæ dicantur, cum nulli parti ſit al-
liga-
—

De tuenda ſanit ſtudiioſ. 109
ligatus, atque in eo prærogativam
præ reliquis facultatibus omnibus habeat, manifeſtum tamen elt intel- ectionem in hac vita ſine coope-
rantibus facultatibus fubordinatis ide Fon. fieri non poſſe, qnam ob cauſam pro tan. lib. 6. ratione ſenſus communis, imagina- pathel. tionis& memoriæ, quæ omnes in*p.
homine mentis operatiombus ſub- ordinantur, ipſiu; ingenii ratio plu- rimum variat.
Hinc ergo patet, cum ſubordina- tæ facultates beneficio ſuorum in- ſtrumentorum agant,& pro inſtru- mento præcipuo cerebrum agno- ſcant, iure meritoque partem hanc intellectionis etiam organum dici poſſe.
Hoc modo Galenus(in arte par- va)ingenium pracelleutius ſubtilem, tardiuſculum vero crallam cerebri lubſtantiam indicare ſtatuit- Diſcen- di facilitaten cerebrũ formas prom- ptè ſuſcipiens,& memoriæ tenacita- tem firmam ſtabilemque naturam eius indicare.
F 7 Etſi

In a7te medlica
Pax. 319.
Coniunge Odd. de oddis in arte pa r- va Gal.
Cur inge nium& memoria
non con- tungätur? vide Pal- leſinm in
110 Liber ſecundus Etſi verd Argenterius ſugillet hunc textum, non tamen negare po- teſt, quod innuit Valleſius in com. ſubtilem vel tenuem cerebri ſubſlã- tiam à nativà conſtitutione talem, promptam ſpiritibus animalibus cõ- motionem largiri, modo reliqua ſi- mul neceſſaria concutrant, quod et-
iam Truſianus in comm. ad tex. in-
nuit; dum inquit, ſubſtautiam ſubri- lem ſequitur virtutis& ſpiritus porri- gentus formas penetratio facilis. Con- trarium accidit, dum ſuà natura ſub- ſtantia cerebri craſſior et; ſic facili- tas diſcendi, nimirum dum aliquid promptè memoriæ mandamus, fa- ſceptivam, hoc eſt, modicè humi- dam cerebri ſubſtantiam requirit, quod hanc ob cauſam pueris qui- buſdam facilius quam aliis contin- gere videmus. At memoriæ tenaci- tas ſtabilem ac firmam, ſcilicet mo- deratè ſiccam acque duram cerebti lubſtantiam prælupponit. Hinc fa- cilè colligitur, cur iis, quibus plerum- que firma ſatis& conſtans eſt me- morila,

De tuenda ſanit ſtudioſ. 111
moria dijudicatio, quam alias abſo- coms artis lutè ingenium vocant, imbecillior Parhag.3z ſit; contra quibus iudicium acutum eſt,iis plerumque memoria labilis Hæc ut melius intelligamus, pri- Iudicium moô notandum in praſentia Judici- Te. um mihil aliud eſſe, quam ſenſus cõ. Fecai munis& phantaſiæ ſingularem o-„imb. 1b. Perationem humanam, cum ipſa fa- eQ⁴de gener. cultatis intellectivæ functione con- G corrup. ianctam quæ perficitur convenienti 1(*ο. 8.. temperie& ſtructura, tanquam in-* ſtrumento, ſimul adiuvante rationis appetitu: tanquam excitante. Iſtud Potiſſimum innati calidi natura in. nuit, quatenus eſt inſtrumentum Præcipuum omnis operationis, mo- Apats ipſa quoq; decenti ſua con- ormatione non deſtituatur; Hoc Ariff.x. enotat ſcientiæ deſiderium no- metephe is inſitum, quod facultates ſubor- dinatas non parum extimulat. Hinc rectè Platonici, quicquid diſcimus& excogitamus ex amoris fötibus pro- Huere ſtatuunt; imò non incõmodè Caliu⸗

112 Liber ſecundus
Lib. 18. Calius Rbod. in hunc ſenſum nfeni cap. 16., orum cauſam duplicem ſtatuit, altetã tem ib. apeatis, alteram patientis potentiam, 10. cap. 20. 3
Perfectionis ſuſceptaculum eſt. Quidpo Qud ergo maximè conſiderati-
rilimum oni medicæ telinquitur, adſuſcepta- ſit medlicæ conſidera-
tionis ia ad proprietates cerebti, quæ dexteri-
quarum illa mater actionis, hæc verò-
culum perfectionis pettinet, nimirum
—
Ingeniire- tetem& acumen intellectus in ap-
auiſitis. prehendendo& iudicando iuvant,
puriſſimus videlicet calor& ſpiritus
innatus, taàm originis ſuæ relpectu, quàm continua reſtauratione, quæ
ber influentem ſpitirum& calorem
abſolvitur.
Cur de cc Nonautem poteſt vivificum hoc
rebro in
vcuu omnis actionis principium ſiae ſuo
Iit tradta. ſubiecto conſiderari, quam ob cau- dum. lam ſubſtantia& conformatio cere-
bri ſimul etiam coniungenda ſunt. Etenim prompiò ſpiritus inſitus ob-
iectum ſuum apprehendit, dum ſub- ſtantig craſſities non obſtat, nec pro: Pter malam conformationem im- Pedimentum aliquod adeſt.— His

Datuenda ſanit, ſtudioſ. 113
His poſitis manifeſtum eſt, immi- nutionem ingeni primò per læſio- nem innati calidi provenire, cum
fatuitas& amentia iuxta Galenum=,
ipſum cerebri corpus refrigeratum eſſe indicent: Deinde cerebriſubſtan- tia mutata Iudicium vatiate poteſt,
um enim craſſa nimis, ſtupiditatem & hebetudinem inducit, dum tenui- tate plurimum excedit, iuxta adagi- um adeſt Ingenium deſultorium, hod eſt varium ac omni tipulà levius; I- mô& conformatio minimè negli- genda, nec enim nimis magnum, Propter ſpirituum diſperſionem, nec nimis parvum, ob cerebri paucita- tem, concinnèque figuratum caput requiritur, cum ſtupidis& obtuſio- tibus plerumq; tales etiam deſectus accidant.
Quo igitur mediocrem Judicii functionem à Deo opt. max. ſibi cõ- ceſſam homo literatus defendat, cor- roboret,& in ſtatu naturali conſer- vet in ſex rebus non naturalibus di- ctis iuxta praſcriptum ſapientis ne
ici

udicio.
Coniunge Aotuar. lib. de ſpi
diatam
Victus ra- dici vivat. Aéris, quem inſpiramus
riopro eon- natura tenuis ac pura ſit, qui rebus frmando
114 Liber ſacundus
odoratis incenſi convenientior red-
diturʒcum enim aer ſpirituoſam no-
ſtraw ſubſtantiam reficiat& genera- tioni(pirituum materiam præbeat, mirum non eſt, eundem ad ingeni V proprietates plurimum inſervire, ut non imweritò veteribus Atbenien- ſ8s ob aëtem tenuem& putum inge⸗ nioſi, Thebani verò totiuſq́; Bæotis populi ſtolidi, propter eiuſdem am- bientis craſſitiem, dicti fuerint. Ci. bum& p otum eligat facilis conco- ctionis ac digeſtionis, qui ſcilicet vi reftigerandi vel craſſos ac viſcidos humores producendi deſtituatur; hinc igitur in eſenlentorum claſſe ſibi convenientia ſeligat, eaq; conveni- entibus herbis, ſeminibus, aromati- bus, aliisque condimentis iuſto mo- do præparet. Huc igitur pertinebit uſus Salvia, Maiorana, Roriſmarini,
ritibus ubi ſem. Faniculi, Carui, Cinamomi, Cro-
ci, Macis, nucis Moſch.& ſimilium, ſi mo⸗

De tuenda ſanit ſiudioſ. 111 ſi modicè talibus eſculenta condian tur.
Potulenta ſint temperata, mi- nus evaporantia, quam ob cauſam à generoſiſſimis& calidiſſiwis, ut etiam à crudis vinis abſtinendum, eligatur autem potus diureticus, vi- num videlicet mediocris virtutis& cereviſia benè cocta, iuſteq́uc de- purata, qui potus eò commodior redditur pro ingenio corroboran- do, ſi infundantur radices Heleni Garophllata, herba Salviæ, Koriſ- marini, Betonica, ſemina Feniculi, Aniſi&c. inprimis Ambra Gryſea 36. quantitate in vinum quotidia- ni potus, iafuſa, ſpiritus anima- les optimè corroberat, tam dia, quàm diu ſapor eius qualitates indi- cat.
In ſuperfluis excernendis dlli- gens ſit homo literatus reſpectu cerebri, cum hoc vitæ genus Præ cæteris capitis ffuxionibus ob- noxium ſit, evacuatione videli- cet univerſali, ſi opus eſt, iuxta 1 64p. 10.
pro inge- nio& ma- moria in-
ſtituit.
Ambra ritum
corrobo-
rans.
X

6 Liber ſecundus b n
cap. 10. vel etiam particulari, promo- vendo videlicet excretionem ſuper- i fluorum quotidianam per Pe,2 C latum, aures, oculos&c. imò& eva- Porationem poſt ſomnum pene eburneo, vel capitis feictione iuvet. Corpus exerceat moderatè iuſtoqut
tempore, nimirum peractis conco- ionibus infimi ventris,& ſomnũ fugiat diurnum: ſed proculd cœna lecto ſeſe tradat, ut cum aurora vi- ciſſim ad ſtudiorum labores redire poſſit. Animo ſit præſens& iuxta Frerehe⸗ virtutis opinionum mobi- itati, ſi fortè propter ſpirituum te- nuitatem eò inclinat, prudenterreſi- ſtat& vocatione ſua fretus labores ſtudiorum ſubeat, adeoque iuvante methodica diſciplina latentes facul⸗ tates ad intelligendum excitet, cùm in hoc ipſo deſiderio primum effici- ens omnis eruditionis conſiſtere vi- deatur.
Verum quid homini literato pro- deſſet prompta receptio& felix di- iudicatio, ſi tantum eflet momenta- nca,
1

De tuenda ſanit. udioſ. 117
0 nea? quapropter memoria minimè Alemoria er, negligenda, cuius beneficio recepta quid.
a- cognitaque retinentur& recorda-
2 tioni ſuo tempore ſerviunt. Hane
ne Antiqui ex tribus, quas ſtatuerunt
et, Mulas in templo Delphico, maxi-
at mam poſuerunt, tanquam imagina-
0. tionis ſacrarium, ruant enim& ſol-
ũ vantur omnia Ingenii ornamenta
na neceſle eſt, niſi memoria in præſidiis
i. excubet, inquit Heurnius de morb. Vid lib-. tre capitis cap.1¼. Etſi verò memoriam 7 e ta alibi cum phanraſia coniunximus 341. 3 ii minimè tamen actus ipſos eoldem
e. eſle ſtatuimus, ideoq́ue in præſentia
ſi- merito diſtinguuntur. Huius inſtru-
es mentalis caula dependet eodem
te modo à cerebro vitali fuo calore ſe-
lL. cundum naturam prædito, reſpectu
m ſubſtantiæ, quod upra diximus, ob nativam conſtitutionem tewperatè
i- ſicco, pro retentione plurimum in- ſerviente. Hinc accidit, quod plures
in pueritia& pubertate ſtupidi, pro-
* 2 - cedente ætate viribus Ingenii, me- morixque valere ſoleant, dum ſu-
4, Per-

Liber ſecundus
perflaa humiditas ætatis mutatione
abſumitur, adeoq́; calor, antea quaſi
ſuffocatus, ſeſe magis exerit,& ipſa moderata ſiccitas cerebri ſpecies re
ceptas tenacius recipit.
De puero. Nec obſtat, pueros quoſdam me- rum inge moria valere ac ſæpè in pueritia co- viu, sen. Snita dintius aliis retineti, cum hoc nerti Inſt. ipſum ex accidenti fieri poſſit, tum lib, 2 par. reſpectu novitatis, quæ pueris varia 5/ed. 2. rerum cognitione deſtitutis adhuc e.,, admirationem„X per conſequens vem, Iu r. firmiorem apprehenſionem parit, bradʒ. c. y. tum etiam, quod pueri curis atque cogitationibus vacent& minus mentem diſttactam habeant. Quod ſi propter ſicciorem cerebti con- ſtitutionem pueri ſapiant, ante tem- Pus plerumque præmaturà morte Pereunt, vel ætate procedente mi- nus ingenioſi ſiunt, quod ſpiritus& calor in talibus facilè mutentur in privativas diſpoſitiones.
Porrò diximus temperats ſicco; ſi enim ſiccitas excedat& ad calotis navivi
V

De tuenda ſanit ſudieſ. 1ʃ1ν
nativi reſolutionem faciat, mirum non eſt, quod una cum aliis faculta- tibus ipſam memoriam quoque læ- dat, ut patet in ſenibus, in quibuſ- am convaleſcentibus ex febribus
ardentibus, in iis, qui tempore Thu-
cydidis ex peſte ſuperfuerunt,&a- iis. Notatu dignum eſt, ut obiter ocadjiciamus, quod refert Afercu- rialis dib.i pract. cap. 15. de biblio pe- ga Gallo, qui poſt epilepſiam inci- dit in defectum memoriæ, ita tamen ut ſcriberet& ſcripta à ſeiplo nec in- telligeret, nec legete ſciret.
Ponamus igitur in homine lite- rato ſanitate prædito mediocrem atque ſufficientem memoriam ad- eſſe, quæritur quomodo talis opti- mè conſervari poſſit? Hie priwum aeris conſtitutio rutſus eligenda, ni- mirum ut aẽr purus eligatur, qui in agentibus qualitatibus maximè temperatus ſit, inprimis literati fu- giant ẽrem auſtrinum, cum à ven- tris meridionalibus aër memoreæ
maximé

Vide ra- eio pro me- morta i⁴- vauda.
140 Liber ſecundus b
maximè noxius reddatur, propterea quod fluxionibus putridis maximàã occaſionem præbeat, de quo vide t Hipp. lib. 3. Aphoriſ.r. Sit igitur habi- c tatio ſublimior, verfus ortum poti- a us, quam aliam cœli plagam. inter- b dum atte aðris diſpoſitio corrigatur, ſtratis hinc& indè rebus odoriferis nimirum floribus Salviæ, Lavendu- P le, Roriſmarini, Maioranæ, Rutæ, O- rigani, Serpilli Thymi&c. vel etiam d incenſis haccis juniperi, eiuſdemg, ra dice fumus excitetur in muſæo, cui b uſui inſerviunt etiam Thus, Styrax 8 calamita, Benzoi, Ladanum, Ambran Moſchus, Suecinum S&cc. Si vivis ca- f bonibus aliquid iſtorum inſperga- i¹ tur. Ne autem craſſior eiuſmodi fu- mus cerebtum afficiat, ideo ſummo
manè per miniſtros excitetur ante⸗
quam è lecto ſurgamus, ut eo melius
interim craſſiries eius diſpergatut- Cibum eligat facilis concoctionis,?¹ qui patum excrementitiorum hu- 2 morum generet, carnium videlicet:
hædorum, agnorum, pullorum, co- 5 lum⸗-
2

I De tuenda ſauit fuaioſ. 121
a lumbatum, avium montanarum, 1 biſcium laxatilium, ovorum ſorbili- e um, iuſculorum vini cum aqua roſa- cea& pauxillo Macis atq; croci con· i. ditorum, iuſculorum cereviſiæ cum r baccis lauri, cumino& vitellis ovo- r, rum Præparatorum, iuſculorum car- i nium cum ovis diſſolutis, medullà „ Panis triricei vel etiam amygdalis d confectorum. Panis ſale, cumino vel n carui ſemnine condiatur,& optimè Cocfus ſit. Potus ſit vini temperati ii Probeq́ue depurati, cui condituræ „ Fratia radices Heleni, Salvia, flores 4, Lavendulæ, ſummitates Roriſwarini, r. 2ur Moſchata& fimilia poſſunt in- fundi. Cerevißa benè deputata nec r admodum evaporans ſit, quæ maxi- 0 mè redditut accõmodata pro quo- e⸗ idiano potu literatorum, ſi cum us Daccis Lauri, Galanga, 22. Garyo- lr. Pbyllis, Aace, wuce Moſchata ſemini- s, Sus Paoniæ, Graui⸗ Paradyſi& ſimi- - bus condiatur, eà quantitate velo- et mnibus vel ſingulis receptis, ut ſapor 0- inde jucundus Proyeniat. Porrò ſu- n. G per-

cholici cur, inlnioſit ratiſint ingenioſquod iplis aon— —— nat„
122 Liber ſecundus perftuas excrementitias bumiditaten quæ memoriæ plurimum obſunt di. ligenter homo literatus promoveat ut antea diximus,& immodicam ſpirituum exinanitionem, ſi corpus
rarum atque tenue eſt, præcaveal;
Balneum itaque non niſi moderatè uſurpet, ventre evacuato, cuͤm aliũs facilimè caput tepleat,& Huxioni- bus bonam memoriam debilitet Exercitia corporis pro calore exci⸗ tando cibum pręcedant crebriora d ad incipientem uſq; levem corhoti ſudorem. Somnus trihus horis à oo na fiat& non ultra naturæ cuiuſquę rationem protrahatur, aliãs noxæ ſu- perius lib.. cap. 9. dictæ catervati otiuntur. Aunimi affestus concita- tiores ſint, qui obiecto bono luſci⸗ tantur inptimis huc facit ſcientiæ de- fiderium, quam ob cauſamim reſſio ſirma pet amorem rei diſcerde pro. veniens inter alia plurima memott- am adiuvat. Hinc patet obiter, 6, melancholioi in ſtatu naturali conſideẽ⸗
„

De tuenda ſanit udioſ. 123 natura, quã ſtudio, laborũ toleräãtia, imagitionis tortiudine accidit, de quo vide Valleſium in com. art. parv. Alarſlium Fic. de vita ſana, Valer. in loc. com.& in enarr. med 7. Cæl. Rhod. lib.27. c. r. Fracaſt. de intellect.& akios. xc ſunt præcipua, quę ſanam ce- rebri conſtitutionem conſervant,& herconſequens memoriam atq; iu- lcium corroboranr, ubi colopho⸗ nidis loco notandum vires ingenii Plurimum enervari,per ea quæ ſpiri- tus diſſolvunt calorem nativum de- ilitant, vel etiam crudis humoribus ſoaccrvandis, adeoq; ſpiritaum in- ectioni, prõptam occaſionem præ-
ent. Vitanda igitur excedens vigilia, Contra diorum inordinata ratio, potiſſi. vigillia muͤm lucubrationes nocturnæ, quas excedentio
plerumq; ſomnus matutinus exci- Pit, G. achuin ſive ebrietas.
O ad vigilias excedentes ſpiritus diſſo vütur, corpus ablumitur,& vi- m perduntur, quã ob us vigilig frequẽtiores admodam exiccatum
G 2 acci·
res cerebri ſenſi cauſam ij. quib ob cerebrum

88
Nyt 1
Contra
124 Liber ſecundus
accidunt, ſibi convenientibus reme-
diis proſpiciantꝭ hic primò conveni- unt êlotiones pedum ex decotlione folio-
rum Salicis, capitum Papaveris, 7i
tium, Lactuca, forum Vymphac, ſum- mitatum Anethi.& ſimilium, quibus utantur ante ingreſſum lecti. Deinde reſpiciendum ad alimenta, qua ratio- ne circa finem cœnæ Lattuoæ com- mendantut Ficino, unâ cum hau- ſtu vini: Lat am dalarum dulcium cum pauxillo ſeminis papaveris alb confectum, in hoc caſu commo quoque poſt cœnam ante ſomnum uᷣſurpabitut. Lotiones rapitis ex aqua dulci cum roſis, foliis ſalicis, vitium,
& eapitibus papaveris decocta fie-
quentius ieiuno ſtomaeho uſurpata, non parum hanc ſiccam cerebti cõ⸗ ſtitutionem excedentem juvabunt· Porrò ſtudiorum inordinata ratiꝰ
fudiorum plutimum ingenio nocetzut enitmo
wordina- innium partiuti huwani cotporisa- tanm ratio- micus Aà
ur
iqtis eonſenſus deptehen-

De tuexdaſanit ſudieſ. 12
ram adiuvare vel etiam impedire queat. Hinc aurora Muſir amica di- citur, cum tunc temporis vires natu-
rales refectæ ſint,& organa conco- Ktionis à ſais operationibus quie- ſcant. Ult enim ſtudia intenſiora poſt eibum ingenio nocent, caput crudi- tatibus replendo ſimulque functio- nes naturalesin cibis elaborandis de. teriores teddunt, calorem& ſpiri- tuum à membris concoctionis ad caputteygcando, ſic eò promptius in rebus addiſcendis eſt ſudicium, urmiorque memofria, quò magis ilte præparationes alimentorum perfectæ unt. Hanc ob cauſam gra- Viora ſtudia non ſtarim poſt prandi- um vel cœnam ſuſcipiamus, quia rune temporis animus non tantum legnior eſt ſed& applicatio minimè tum prompta, cum, ſicuti diximus, natura defancionibus aliis ſollicita led dinaigirurtempus maturtinum atꝗq; à prandio per horam unam at-
que alteram ſe motum ſtudioſus eli- Bat lectionem temperatam, quam
*†
G 3 non

126 Liber ſecundus
non laſſitudo, ſed conſilium finiat, ardenti cognitionis amote inſtituat, V nõ curſim ac properanter materiam fibi ſubiectam tranſeat aut diverſa- rum terum ſtudia confundat, ne ipſi accidat, quod evenit peregrinanti- bus, qui multa habent hoſpitia; led nullas amicitias, nimirum ut multa
San. Epi. i. nelciendo ſciat, hoceſt, multa ſine
fructu legat, eaque in proptium In- genn(uccum minime convertat: Dico tempus matutinũ teliquis præ- fetendum eſſe, quantum enim lucu brationes nocturnæ noceant ex prę- dictis patet, quod Adarſilius Ficinus ub. de vitn ſana cap. 7⁷7. pluribus tatio- nibus demonſttare conatur, quæ li- cèt omnes demonſtrativæ non ſint probabilitate tamen ſuà non carent quod patet, quia! inquit, ttes plane- tæ(Sol, Venus,& Mercuriua) con- templationi faventes adventante nocte nos fugiunt. 2. Quia orien- te ſole aët attenuatur& per conſe- quens ſanguis& ſpititus nobilior eſt. 3. Quia ordine naturæ dies vigilii no 1

——— Aͤ—⸗— à½ε+——
—=
De tuenda ſanit. ſtudioſ. 127 nox quieti dicata eſt, cum ſolis præ- ſentia calor& ſpiritus à centro ad circumferentiam moveatur.. Quia ſtomachus per diurnas reſolutiones debilitatur, qui nocte vires ſuas re- colligere debet, quod fieri nequit in
lucubrationibus.. Quia ſpiritus per
diem reſoluti nocte teſtitutionem expectant. 56. Quia phantaſia diſtra. ta per diurnas vigilias minus prom- pta eſt, qudm poſt lomnum. Dico ſe- ionenm debere eſſe temperatam ubi nota ex Heurnio de mor b. capit. cap. 1f. Admonitione dignum puto, inquit ile, ad memoriæ ſiabili- mentum mirum in modum facere ſtudiorum, moderationem. Nec illis credendum, qui ſtadiis aſſidue in- cumbendum putant, quod omnia e- volvenda lint, ux aliquando optima cxcerni poſſint. Addunt vitam bre- vem eſſe,& infinitam exhauſtamq; eſſelibrorum ſegetemeltaeſt: Sed hi nos audere hortantur, quod adipiſci non poſſumus, quod aſſequi nemo Poteſt, ſequendum offetunt. Quis 6, 4 aualo,

727 Liber ſecundus
quæſo, ſi Neſtoris vitam vivat tan- tum autorum cumulum legat, aut meminerit? multum, non multa le- genda, ſi memoriæ conſulendum, alioqui, quæ infatleris, quaſi per vas Danaidum effluunt:id ne ſiat medi- tatio remedio erxit; cõſiſtit enim me moria in fida ac ſtabili imaginum conſervatione. Quare aſſiduitas le- ctionis obeſt ſemper, nunquam pro-
deſt. Nam animi noſtri promptuaria
ita expedita ſunt, ut alia pars excipi- endis imaginibus, alia iudicio, alia reſetvandis iis, quærecepta ſunt, at-
tribuatur, Quoties itaque tanta eſt 1
imaginum ftequentia‚, ut alteraalteri occurret, ut quafi unda propellatur. tunc irtitus omnis labor. Certè te. miſſione ſtudia acuuntur, ac vegeti- us ad remiſſa ſtudia redditur. Vidi. ſtin ut concertantes non modo ad- verſarii ſæpius viribus ſed ſuopte co-
natu atterantur hoc nimium ſtadiis
inhiantibus ului venire ſolet: At qui refoti revertuntur, reparatis viribus ingenii& ſqualore illo longi incu-
batus
8

De txenda ſauit ſſudioſ. 129 batus deterſo, velati repubeſcentes,
nihil non arduum perficient. Hacil-.
e. Dico ardenti cognitionit amore le- gendum eſſe, requiritur enim ad bo- nam memoriam, præter cerebri di-
oſitionem convenientem, ut ha- bet Dom. Teon. lib.. pradk. cap. 7. ut pauca audiamus vel legamus& cor-
Pus atq: aniwam pacatam& dcu-
ris liberam habcamus. Hinc procul extra negotia viventes bonos in ſtu- diis, inceptos in foro eſſe pronun-
ciat.
Caterùm ſicut animus ad ſtudia Crapula
Auietus atque pacatus plurimum“
confert, ita corpus quoque crapula
minus obruendum eſtz cum ebrieta⸗
non tantum claſſicis autoribus pro- Pter animi perturbationem iuſania
diis no- ia.
voluntaria dicatur,& ſæpius dum in
ies plures protrahitur in manife- dum furotem evadats ſedl etiam cru- dis humiditatihus cercbrum tepleat calorem nativum debilitet& ſpiti⸗
tus impuros reddat. Hinc ebri balbu vria Cal.
tiunt cerehro multahumiditate per- NWd. R6. ErA G 5 fuſo,
6

rg Liber ſecundus 13.*.3. fuſo, linguaque multitudinehumo- Grlib. 8. Tis ob caloris ſuppreſſionem grava- 3z. ta, vertiginoſa atg, imbecilliors viſione afliciuntur, qaòd ſpiritus animales cxhalationibus potulentorum non ſolum perturbentut, ſed ſimuletiam iaficiantur& imbecillitatem ingen] ſibi contrahunt, innato calido labefa- V Gato, ſpiritus in deteriorem ſtatum alteratis& crudiratibus fluxionum colletis. un rid Pypobl. Verum quid reſpondebimus iis, mad. Dac. qui ſanitatis tuenda gratiâ ſemel in- 1 meuſe concedunt ebrittatem, quod Avicen. ſomni profundioris ratione virtuti- hus animalibus allevamentum in- ducatur, ſudor proliciatur, arque ea lamuns quæ fuperfluunt reſolvantur. l1mo 4s ebris- vomitus excitandi causà quidam ras conce. hioc approbant: Hic notandum cd dendz. quæ per accidens fiuntab aliis, quc per ſe accidunt, eſſe diſtinguends. Quanquam verò parùm interſit num lanitas noſtra per ſe vel per ac eidens conſervetur, eò tamen relpi- ciendum eſtne iuvantia peraccidens noxam
/

De tuenda ſanit. ſtudioſ. 131 noxam ſæpius maiorem introdu- cant. Ponamus igitur ebrietatis uſu-
ubſequcute vomitione, ſudore, qui.
cete, vel etiam aliâ fecretione ſuper-
fluorum à naturaper vim extimula.
ma beracta corpus ſanum interdum
4 cauſis morbificis liberari: at quid
3 I fiet ubi natura ſuccumbit, ut eiuſmo- c.
1 ſecretionem tentare nequeatꝭ ubi 57 7„
1 lomnus minimeè pacatus ſubſequi- 1.zo. tur, quod frequens eſt ebriis, propter cap. 8.
1 ſuffocationem& perturbationem
„ irituum cerebri: ubi calor intet-
3us copia cruditatum obruitur, ut
„ aa alterationem aſſumptorum in-
ufficiens ſit? ubi tandem al æebrie-
atis noxæ conſiderantut; Hinc non
1 immeritò prædicta ſentontia refuta-
1 tur ab aliis: Etſi enim innato calido,
, uxxta Galeni decretum, ipſigniter vi-
7 num convenit, cuius ratione in co
„ Karuitur gradu(ut inguit. Caltus
44 Khod. cap. 32. lb. 29.) quem cum igne
. oleum habert ac lamine, tamen utti-
uique redundantia ſuperfluens u-
Arumqge obruit acreſtingait.
95 G 6 51
7

Quomodo literatis e- bristas co-
codenda.
132 Liber ſecundus
Si verò remittendum hac in par- te, cum literatorum laboribus ſpiri- tus abſumanturac cerebrum ſeæpiſſi⸗ meè propriæ humiditatis reſpectu ſic- cetur, etiamſi quoadexcrementitios
liquores, ob concoctionis imbecilli-
tatem, fluxionibus obnoxium ſit, eum Aueceuna interprete, levem modicamque vinolentiam in menſe concederem, eo, ſenſu, quo Seneca, Stoico ſupercilio ſat gravis aliãs, nõ- nunquam ad ebrietatem uſq; veni- endum eſſe ſtatuit nõ ut mergat nos, ſed ut curas deprimat. Hoc modoa- nimusab Prekoru negotiis quo- dammodo liberatus in ſeipſo colli- gitur, calor nativus moderata vini. ſalubris potione ſuſcitatur& laten- tes cruditates reſolvuntur; ut omit- tamus Platonis rationem Politicam,
qui liberaliorem uſum vini videtur
approbaſſe, lib:¹. de leg. quod hac ra-
tione mores hominum facilius rete-
Quomod⸗
Viribus
Ingenii&
i ſtatuat. Colophouidis loco notan- um in hoccapite, quomodo vires ingenij atꝗ, memoriæ deſicientes in ſta-

Proxenire, dum adeſt capitis gravi
De tuenda ſanit ſtudioſ. 133
ſtatu naturali corroboraridebeant. memoris Miſſa vetò memoria leſione, quã qui- Aofcienti- dam afficiuntur imbecillitate pei bua ſuc. 1 G— currendil. generationem à parentibus, extre- mam ſenectutem, inſgnem aliquem cerebri per vulnera vel alia ratione defectum, aut malam conformatio- nem accidente(quam incurabilem rectè Medicorum principes ſtatu- unt)potiſſimùm conſiderabimusil- am alterationem, ubi vires Ingenii Vel excedente cerebri humiduate, quod frequenter accidit, veletiam einldem lrepats præter naturam la- cfactantur. 1 — Cognoſcitur autem deftctum po- Quomod tius ab humiditate& per conſequens cogneſca-
ctiam à calore diminuta vei ſuppreſſo tur acfe- 4. ſupprel, ctus inge-
nii propter tas,ſomnus profundus ſtupor Ktor- dehepee
Por, aurium tinnitus, excrementa tem aces. cerehti plura& copioſiora, læſio fa. 4ens. cilis in actis ambientis auſtrina con- ſtitutione, capilli molles acrecti po- tius quàm criſpi. Succurrendum eſt itad; hic Naturæ per evacuationes
G 7 con-

8
734 Liber ſecundus convenientes inprimis verno& au-
tumnali tempore ſuſceptas, juxta præcepta capitis 7.& ſequentium poſtaccedendum, ad ea, quæ cere- bro peculiariter in tali caſu conveni- unt, interna videlicet& externa. In- terna ſunt ſimplicia& compoſita. Inter ſimplicia primum locum tri- buimus nuoi Moſchata, quam plu- res claſſici non tantuùm inaniffeſtis ſed etiam occultis qualitatibus me- moriam corroborate ſtatuunt, ſi ſe- Pè ieiuno ſtomacho malticetur 6 ore detincatur, imò& veſperi quat- ta pars eins aſſumpta fluxioves ſiſſit & ccrebrum corroborat. Hinc is hoc caſu Herculas Saxonia commen- dat has rotulas, ſi ſingulis diebus 316. carum aſſumatur ane pram- dium —½ Nucis Moſchatæ num. ij. Catyophyll. num. vj. Ligni Alous 5j. Sacch. opt. in aq maiorang diſſjf.confectio in Rotulis. Pa-

.
Detuenda ſanit ffudioſ. 137 Patruus noſter D. Jac. Horſtius P. m. magnifaciebat hos morſulos. d. Ol. nucis Molch, pet expreſ. 31 Narg. præp. Sj. Eboris uſti Corn. c. uſti præp.ana. Oß. 2. Sach. q. in aq. Lavendulæ c Bortagin. diſſolut. f.confectio in Morſulis. Huc pertinet etiam tanquam ſin. gulare experimentum pulvis olibam Feledli Oß. quantitate cum aq. vel vi- no Lavendulæ frequenter in aurora ſumptus. Zingiber itidem conditum, calamus aromaticus couditus, radix pyrethri condita vel Saccharo obdu- (ta, conſerva Borraginus(quæ ſpecifi- cum Ingenii corroborandi remedi- um ſtataitur) Sc inprimis confectio Auacardina, quæ iuxta Platerum Lib. 1. 4 hoc modo corrigi poteſt: R conf. fauflaſe.J. Ayacard. Sj. conſervæ ATajorase Roſmarini, ana 56. miſce. f. elekl.
e zuo ſemel aut bis au ſepumand
ſuma.

135 Liber ſecundus ſumatur Zi. jeiuno ſtomacho pro doſ. Semen finapis vel cum melle pro bellariis appoſitum& faccharo ob- ductum experimentum tutum ac præſens in hocaffectu ſtatuitut. No- tati quoque poſſunt hoc loco Rotali cephalicæ Dorncreilj;, quas proponit in Diſpevſatorio pag ꝗ, quæ recreant & reſtaurant ſpititus animales, cor- rigunt vertiginem, prafervant ab A- poplexia, Epilepſiã,& Paralyſi. O. n mnibus lireratis& quicunq; aſſidus meditatione& curis facultates ani-
males debilitant, peculiare ſunt re-
mediam. Sumuntur quovis tempo- ſ te tres quatuõtve pro unã vice, ita a tamen ut in lingua per ſe diſſolvam ro tur. Hæcille. Deſeriptio talis eſt. ji
— Cubebar. D. 12 1uu
Sem. pæon. maris decteſcentc
luna collect.& excort. Oi.
AMarg præp. Oe. 1
Swaragdi prap. Oj.
f Pulvis ſubtilis& adde Ol nucis Moſch. per deſtil. ë
wen Macis
8 li

De tuenda ſanit. ftudioſ. 137 Macis ſtillat. D).
0 Roriſmarini gut. vj.
⸗ Lavendulæ gut. iij.
c Sacch. fini 1 7. diſſolve
iu ſq. aq lilior convall. 4 cui add. aq. Epilept:aureæ 3. it f. conf. in Rotulis.
nt
lta commendatur etiam eiuſdem 7ua ſophorum, quæ illotum, qui in . liberalibus ſtudiis verſantur ingeni⸗ 8 um ob nimiam humiditatem& fri- i. Siditatem ſtupidum acuit& memo- c. riam ob eandem excedentem quali- d tatem labilem confortat, omnes ſen. 3 ſus vivificat& ſtudioſos ad qualſvis „. difciplinas capeſcendas habiliores reddit. Nec Epati infenla eſt luà ca- lidtate& liccitate, cum plurima ha- Zeat ingredientia hepatica frigida, umitur 3i. alternis velternis, vel „quaternis diebus, pro maiori vel mi- nori neceſſitate utentis. Deſcripſio alis eſt:. Rad. coſti amari candid. arom. 3).
1
Cyperi

54
Liberſecundus Cyperi rotundi 3 5. Sum. Maioranæ fl. Anthos Betonicæ Cordialium ana M. iij. Sræchados Atab. 3 vj. Sem. 4. frigid. maior. excori ann 3 vj. 4. frigido. minor. Erucæ ana 3 iij. Santal. albor. Citrin. rubrot. ana 3 v. Myrobalan. Belliricor. chebulor. Indor. Piperis longi 3 duge Caſtorei ana Zj. Pulveriſanda pulveriſentu ſubtiliſ:flores minutin incidantur& infun dantur in Aq. lio convall. ſimpl. ff. tiliæ
Ro-

orl.
De tuenda ſanit. fudioſ. 1539 Koriſwarini Antiepilepticæ aure ana 3 1x. Vini malvatici opt.lib. 1 11. 9 Stent in infu ione in loco calido Per octiduum, deindè deſtillentur igne lentiſſimo in Balneo Maris. Quidam in hoc caſu penitus ad
decoctum ligni Guaiaci petveniunt, de quo vide Herc. Saxoniam. Externa talia ſunt, quæ calorem excitant& humiditates abſumunt, ucigitur pertinent capitis fricliones poft ſomuum. Lotio capitis frequenti- or tali lixivio facto. Lixivi ex fermentorum vitus vel quercini ligni cinere confeci, ꝗer adde Salvis, Be- tonicæ, Majoranæ, Lauri, Roriſmari- ui, Lavendule, Spica ana M. j. Bacc. Lauri, uniperi ana 36. coquantur hro lotione capitis. Atercuriaus& Oom. Leon. loco lixivii ſumunt ſpi- ritum vint, quod non temere ſine coſilio prudentis medici faciendum 68 elt.
†

140 Liber ſecundus eſt. Hac peracta, diligens ſubſequa- tur exiccario linteis calidis Thuré ſuffumigatis. Imò& ſapo artificialis pro ſuperflua humiditate corrigen- da talis confici poteſt: Saports veneti ⸗& par. Ib. pulv. rad. ireot, Aſari aua Zv. Nueis iſoſch. Caryopbylean- 311. Santaui citrini 3½j Ateſchi O3. miſoe, fiat ſapo cum oleo rutaceo, q.
qui uſutpetur in lotione capitis, 19. unttio quoq; fiat exoleo nucus Ioſch- per exprel.ex Balſamo Adajoranæ, Ko-
riſmariviad nares& tempora quan-
titate piſi, manè veſperique. Totum verò caput poſt evacuationem& lo: tionem ſemel in menſe inungatut e: iuſmodi linimento ꝶ* Caſtorei, pipe- ris Leuei ſinapi ana ʒj· olti ru tacei, de piperibus ana 31⁰j. Aqua mais- rana 3iij. M.& coq. ad aq. conſum- ptionem, ac poſtea fiat linimentum
Quomodo Qupd ſi Fleedaire quædam ſic-
Iuccurren- citas in cauſa eſt, ut memoria atque za,u ingenium debilitetur, victus tatio moriæ& contraria eligatur,& inter experi- fccuate menta confugiendum ad ca, Jur vi
6

De tuenda ſanit ſtudioſ. i⁵*
vim humectandi poſſident hüc er- premata-
8⁸ pertinet eiuſmodi electuarium- rd. corroborans quotidiè quantitate nu- cis Caſtaneæ ieiuno ſtomacho lum- brum. x Conſer. Noſar. Cichori, Borrag. Wiolarum anua 36. Hpecitrum, Diatrag. feigide 316. yr. Violar.& B eton. q. /.fiat electuarium. Pro lotio- ne capitis utile eſt decoctum pedum-
ac capitis Vervecini, cui adduntut F'¼te.
herbæ borraginis, violarum, florum carundem ac roſarum recentium, quantum ſ. pro ſufficienti lixivio. Hercul. addit Malvum, Altheam,& lini. Imò&c inunctio non inutilis eſt, ex oleo Amygdal. dulcium ac Ro- ſaceo, partibus æqualibus permiſto, R ovi albumine plurimum agitato. Verum ur omnis exiccatio; p.n.ma- ximè vitali rincipio contraria eſtę ſic etiam hĩc parum ſpei ſuper- eſt, dum cauſæ exiccantes graviores praceſ- rnKsſerunt.

142 Liber ſecundus
CAr. II. De cordis funerenibu corro⸗ orandis. ES dignitate cerebti functio⸗ Sne. nes inptimis in homine litera- ceſſarium to, qui reverà vitam hominis vivit, eft. Primum locum obtineant, minimè tamen negari poteſt cordis longè ma- iorem eſſe neceſſitatem, cum hoc i- ſum, operatione ſuã, reliquis omni- 3 membris& maximè quoque ce. rebro proſpiciat, quatenus in eodem principatus atque origo vitæ, calo- tiſq conſiſtit. Hoc præſtat ſiritunm vitalium praparatione, cuius functio- nis defenſio prę reliquis etiam maxi mè neceſſaria videtur. Cum autem potiſſimum duplex voxa reſpetu cordis præcavenda, ni. mirum ne ſpiritus vitales malignita- te inficiantut vel deficiant, ideò præ- cipuè de duobus in hoccapite agen- dum, ſcilicet quomodo ſtirituum vi- talium inftctio malgna& putrida ſt precavenda& qua ratione ſpiritibus deſicientibus ſuccuntendum.
. Quod
„„ͤ—»» ͤ——..—rh—.— 1,„p——„.

De tuenda ſanit ftudioſ. 143
Quod attinet ſpirituum infeclio- De ſiri- nem, illam malignam ac putridam:
icimus: videmus enim non ſolùm
affectus peſtilentes& malignos, ſed?
ſimul etiam putridas febres alioſque ſimiles morbos ab uno ad alterum
non rarò propagari. Præ cateris ma- ima cautio requiritur, ubi velex of-
ficio vel ob chriſtianæ charitatis af- ectum cum xægrotantibus peſtiferis
converſari cogimur; hic primo aer Conſilium in quo vivit hamo ſanus, maximè inpreſer- Vatione
peſtis.
Purus& ad ſiccitatem declinans ſit, qui talis reddatur arte, ſi neceſſun.
eſt, accenſis rebus odoriferis, quæ in
peſtis præſervatione requiruntur; Priuſquam accedat aliquis ad ægro- tantem, per horam unam atq; alte- ram in camera laborantis primòè fu- mus excitetur, ex raſura cornu hirci- ni,vel in cenſo Abſinthio, folijs querci- nisylignis juniperinis,& ſimilibus, qui tandem rurſus apettis feneſtris ac- cenſo igne luculento diſcutiatur, id-
uum in- fectione ræcavan-
d4.
que fiat poſt ortum ſolis„ ubilu-
minis& caloris præſentia venenatæ ac peſtiferæ exhalationes citius diſſi-

144 Liber ſecundus
antur. Ad grotantem accedent: hamo ſtudio reſpirationis halitum vitabit& locum remotiorem de-? cem vel octo pedum à lecto ſedens e occupabit, nec admodum diu penes 1 ægtotantem commorabitur: inpri-/ mis notandum nihil præſentius eſſe pro præſervatione in ipſo loco infe- r cto, quam ſi fax pisea accenſa collo- t cetur inter ægrotantem& æſtantem; ⸗ Vittus rationem in hoc reſpectuta- lem inſtituat, quæ faciat ad ſpiri. tuum corroborationem, putredini reſiſtat, ac temperatè refrigerandi fa- cultatem poſſideat, de qua vide con⸗ ſilium breviſſimum una cum libello noſtro de Scorbuto impreſſum. Coniunge quoq; conſilium advet- ſus peſtem, On. D. Jeſſenii nuper hic impreſſum. Inprimis hic notandum ine diam ſanis in convenientem iudi- cari, propterea quod ſpiritaum re- ſtauratio petennis maximè neceſſa- ria ſit, ne prompta eorum infectio ſubſequatur. Hinc ad ægrotantes, vel etiam extra domum ieiuno ſto- l — macho
C V L
e C n 2
— U

De tuenda ſanit frudioſ. 145
macho non eundum eſt. Quocirca Præſervans optimum iudicamus bu- rum cum ruta foljr permiſtum ad- ito pane, ſumptum, una cum hau- ſtu vini, cui Carduusbenedittus, Ab- i. Huthium vel ſimiles herbæ infun- ſe duntur. uibus verò talis alimento- rum apperitus non eſt, illiloco ien- taculi rorulas cum extracto Angelicæ, Zedoaria eciebu⸗ liberant is& ſimi. - dbus confectas allumant, aut utan- i. tur domeſtico iſto remedio, quod fit ni ex ſicabus nucihur iuglandir, fol Aut⸗ Ge. cuius deſcriptio in citato germa- , nico conſilio præſcribitur. mimijs 0vigiljs in hoc cafu abſtinendum, cum ſpiritus debilitent, unde minus poſtea cauſis externis reſiſtunt: ſit k Verè ſomnus moderatus, ne viresex- n cedente ſomno, penitus obruantur. - Exercitium corporis hic moderatum ⸗ ſit, ne pori cutis patentes nimis red- - datur, ideoque tarius ad ſudorem o uſq; motusin aðte libero inſtituatur. 2 Corporis evacuationes naturales Promoveantur, ſeeſbed eeei.
9 lI endum,

146 Liber ſecundus
endum, ne peccantium humorum
copia colligatur; quãà ratione rectiſſi⸗
moè præſervationis ergò præſcriban-
tur pilule de tribut, ſeu pillul Rufſſi,
ſingulis ſeptimanis 31. quantitate le⸗
iuno ſtomacho ſumantur. Naturi ſanguineis venæ ſectio cõveniense
evacuatione lenitiva præmiſsà. S
dor in lecto factus aſſumpto quo-
dam ludorifeto temperato, cone
niens eſt, ſi ſemel atq; iterum in ſe
ptimanà fiat, ſed poſt ſudores pe
plures horas acr externus vitetur- 4
vimi paſſiones ad conſtantiam fed gantur; nihil enim deterius qua ſubita conſternatio, cuius ratione
pius peſtis excitatur abſque manit
ſta cauſa, dum peſtiferum venenu
promptsè vitali principio ſe inſino
confliam Porrò minot eſt inf Aio in fan
i eraſm- bus malignis, putridis, lue gab 39
vatione pbebiß dyenteria ex aliis affe tn Heueen quibus eos, qui ſemper& omu un horis cum ægrotantibus verlams diuturnitate temporis tandemis
videmus: contrâ verò, qui rarius? 1 cedu

De tuenda ſanit udioſ. 147 cedunt, nec ita cõtinnò aërem exha- lationibus ęgrotorũ infectũ hauriũt, nullã penitus noxã afficiuntur. Pręci- Pua igitur ᷣſer vatio ſpiritui hĩc eſt, ut aer ægtotanté ambiens frequéter al- teretur ac aſtantes à diutinà morà, in- primis re ſpirationis halitu, ſibi cave- ant. Hoc modo malignam G& putri- dam ſpiituum vitalium infeclionem Præcavendam eſſe ſtatuimus: iam ſe- quitut ut videamus, qua ratione ſpi- tituum defectui ſuccurrendum ſit.
Eſt autẽ quplex cauſa, cuius ratione Quomod Pireu vitaliũ functio oüsſimde ſbirituum 1
Un
ti,ſc. reſolutio& oppreſſio, de qui
deliquinm appropinquat ex ſtudiis intenſioribus, nimis vigiliis, balneis
calidioribus, exercitiis vchementio- ribus,&c animi quibuſdam affe cti-
bus ingentibus, i² ſcilicet in quwibu⸗ calor G& ſpiritus à corde ad circum fe- rentiam ſubinò moventur, ut funt a-
H 2 mor,
utriſq; werirèò agendũ eſt. Keſolutio Hie
ne ſperitun facilimè ledunturilli, qui. Sgan bus diſpoſitio corporis ratior ac ma ſolutionis gis delicata eſt, ubifrequenter anim ſinuum-

¹ 1 ¹ 1
fuctas per alvum, venaſetliauem ſac
44 Liber ſecundus
mor, audiũ, latitia excedens ac ſubi- tanea& c. His enim omnibus vis in- eſt attenuandi ac diſſipandi, reſpectu ſpirituum ealomeldeodue literati, qui talibus ex cauſis ad iacturam vi- rium ſe promptos eſſe vident, omnia ſpiritus reſolventia diligenter cave⸗ ant. Abrem vitent vimis calidum"n ex quo potius debilitatem quàm ſpi- rituum refectionem ſentiunt, quem æſtivo tempore ſtraris hinc inde ro- ris floribus Vymphaææ, folijs Salicum & ſimilibus quotidiè renovatis cor- rigant. Feiunium& inediam vitent, inprimis, qui concionando vel pero- rando, vel alqs ſtudiorum laboribus ante prandium ob diſſolutionem virium debiliores evadunt. Hice- nim conveniens erit ientaculi loco, iuſculum cereviſiæ cum ovis, aut iu- ſculum vini, velovum ſorbile, velad minimum panis cum butyro, ſuperad- dito hauſtu vini, cui Roſmariuus, Vê Salvia velſimale quid infuſum fuerit- Evacuationes nimias& confertim
4. 1 M⸗

Do cveuda ſauit, ſftudioſ. 149
riſicationem& ſudorem angue peius ugiant: exercitia corporis modera⸗ tè lubeant& affectuum vehementia, quantum poſſibile eſt, imperent. Contrà non rarò vites oppreſſione Quomodo Kirituum debilitantut, in iis lellicet, Heeſten quibus corporis conſtitutio plenior laccupren- eſt, qui propter hanc cauſam ad col. um. ectionem uperfluorum& crudo- rum humorum aptiores redduntur. is aer attenuans& reſolvens con- venit; victus ratio non admodum plena ſit, quæ vim habeat calefaci- endi, ſiecandi& attenuandijevacua- tiones ſuperfluorum diligenter pro- moveantur, inprimis ſuo tempore purgationes& venæſectiones iuxta Cap. g.& ſequentia non negligantur; dores, item ac balnea, præmiſſis a- liis cvacuationibus, ſi opus eſt, fre- quentius inſtituantur, una cum exer- eitiis corporit, per quæ calor in his quodammodo ſuppreſſus magis eʒx citatur. Animi affectus humores& ſpiritus affatim commoventes his conveniunt, excandeſcentia videlicet
HI 3 levis,

130 Liber ſecundus
levit, gaudium frequentius&c. Tan-
tam de ſpitituum vitalium cotrobo: ii
ratione quatenus ſtatum l. n. Per- t pendicus, ex quo facilimè colligere.
licet, in ſtatu præter naturam laplum p
virium in animi deliquio& lyncope f Dec, ro nõ ſemper eodẽ modo corrigi poſſe, em. qacmadmodũ albidemõſtravimus. in
Tn(CAx. III. c De jecoris functionibus promo- a vendis. 1 ¼. 4 7
Erur ſangniuis oflinam eſſe con-„
ſtat; at languis naturæ thefaurus
dit, proxima ſcilieet conſervationis a
noſtiæ materia; quocirca meritò de„ fanctionibus huius vifceris promo- j
vẽdis agendum. Etſi verò variis mo- t
dis præter naturam jecur alterari po- o
teſt, potiſſimum tamen in ptæſentia 4
de eiuſdem infiammatione& obſtru-
Ctone præcavendã, tanquam malis literatorum generi frequenter acci-
P, eeen dentibus agemus. Infammationi je- l uan cotis obnoxii ſunt illi, quibus viſcus t ſamma- hoc impẽſius calet, quod colligitur, nont. dum cupiditas cibi frequenter amit- titur,

Detuenda ſanit fudioſ. 111 titur, inptimis reſpe ctu carnis dum ftequens ac multa ſitis eſt, potiſſimũ in principio cœnæ vel prandii, dum totushomo, præſertim in plantis aut 1
— palmis calet, quibus urina ſubruffa, 2 pullſus celerior, vomitiones bilioſæ,
. 7
triculi conſtitutio frigidior luperve- 6.
niunt. Cũ igitur his& aliis ſignis in
clinationèé ad jecoris inffammationẽ
adeſſe colligimus, viflus ratio talis e- atur, quæ 1aãguinus fervoré temperet ac eiuſmodi praternaturaléè aſfellioné
³ precavcat. Sint igitur aliméta modicé s aperiétia, iucidétia, detergentia& quo- 3 modo refrigerantia. Conveniunt ergò bier temperata alimenta vulgaria, q tacilè coquuntur& ſine difficultate diſtnbuütur, endivia latuca, aſpara- 2, gus ſhinachia acetoſa naſturtiu aqua- 1 ticu,& ſimiles cũ aceto& oleo dum in
acetari forma præparatur, aut ci pul- lit gallinari aut columbari elixantur. Imò& citri vellimoni ſuccus alimẽ- s tis, inprimis aſſatis carnibus aſperſus.
vel fructus integri una cum catne vi- H 4 tuli-
febriles acce ſſiones& plerumq; vẽè-
11

132 Liber ſecundus
tulina vel gallinarum elixi in hoc ca- ſu maximè conveniunt. Cremor Pti- ſanæ, pruna Damaſcena, brodia carni- um, cum ovis diſſolutis, in praſentis commendantur. Vinum fit tenut, nec admodum calefaciens, illiuſque loco cereviſia eligatur probè depu- rata, necadmodum recens. Inter-
dum ſeri caprini hauſtus vacuo ſto-
macho maximè prodeſt, ut& emul-
ſio ſeminis melonum cum aqua ſecun-
daæ decoctionis hordei facta. Tem-
.— ₰R pore cœnæ vel prandii non hiat initiu
apotu, ne fervidus calor intenſiot
reddatur, etiamſi ſitis urgeat, ſed li-
quidiotibus primum ac poſtaliis et
iam alimentis præmiſſis, fame quo-
que non admodum utrgente, potus appetitum aliquando cohibemus.
ExXſFuclibus cõveninant Amygdale,
Piſtacia, Paſſuleæ minores: Melones etiam ſaccharo conditæ ſuo tempo⸗ re conceduntur, ita tamen ut cum a- liis cibis non miſceantur, quodalias facilimè corrumpantur. Jeiuno ſto- macho conveniens eſt Conſerva Ko⸗-
farum

De tuenda ſanit ffudioſf. 11 ſarum vitriolata„ quantitate nucis Caſtaneæ fumpta quotidiè. Qui confectionibus delectantursilli quo. tididè rotulas confettionis diarrhodon Abbatis ſine ſpeciebus uſurpent, quæ conficiantur cum ſaccharo in aqua roſarum diſſoluto. Potiſſimum veròè neceſſarium eſt, ut anniverlariæ evacuationes minimè negligantur, quemadmodum ſuo loco dicemus. „Scterum iecoris obſtrutlio non rarò etiam literatis imminet, iis ſcili- cet, quibus adeſt ventriculus imbe- cillior, difſicultas quedam anhelitus, aſſitudo ac gravitas dextri hypoo- chondri, quibus feces chylola, lub- riles acplurimæ, urinæ lubtiles cru- ax ac paucæ, corporis extenuatio ſenſim facta„ color faciei minimè Hloridus. Hlis& ſimilibus ſignis ex Parte tantum apparentibus victus ratio diligens inftituatur, nimirum vitentur cibi craſſi- viſcidig,, ut lunt catnes bubulæ, porcinæ, pedes ani- maliam, corumq́; iecora, legumina
alia huius generis. Reliquæ carnes
Dejecori⸗ obſtruclio- ne præca- venda.
H 5 cum

174 Liber ſecundus
cum Faniculo, Pulegio, Satur eia, Ihf ſopo, Capparibut, porro& ſimilibusa- liquantulum præparentur& condi- antur. Panis non penitus ex flote fa- rinæ ſit, ſed aliquid furfurum adhuc obtinceat,& cũ aziſo atꝗ, feniculo co- quatur, ut maiorein aperiendi& de- rergendi facultatẽ polſideat. Dubcis cũ alimẽtis permiſta vel alis frequẽ · ter allumpta jecortis obſttuctionibus anſam præbent, cũ hacratione cibus nondũ d ventriculo cõcoctus attra- hatur.ideoq́; vitꝰda ſunt iis, qui huic malo obnoxii. Quod de vinis quoq; cralſis ac turbidis, quæ ꝓpter levõ e- bullitionẽ ab externo calore factam dulcia ſunt meritò notari debet. Sit autẽ petus modicèe calefaciens& ape riens, vinũ ſc. optimè depuratum in- ter vetus ac recens medium, cui radv: ces Benedittæ, Helenꝶ&c. infundan- tur: qui cere viſia alſueti lunt, optimè depuratam ac ſufficienti lupulo con⸗ fectam eligant, cui commodè quoq; radices prædictæ cum heeiba Scolopé: itia immittuntur. Vacuo ſtomacho — maxi-

—§õ s
. Plurimum quoquè, tam iucundi- F
„
De tuenda ſanit. ffudioſ. 115 maximè cõveniens eſt horis duabus ante cibũ hauſtus brodij gallinarum, cu radicibus cichorij& pauxillo macis cocti, ſi præmiſſa lenitiva evacuatio- ne ſingulis diebus bis per octiduum uſurpetur. Illius loco plurimũ quoq;: convenit Sal abſintbi quantitate 3. cum conſer va fumariæ vel radicũ ci- chorei conditarũ atq; contuſatũ 3/6. permiſtus, ita ut de hac miſtura ieiu- no ſtomacho quãtitate nucis iuglan- dis aſſumamus ac hauſtum vini Ab- ſynthitis, Cardui beneditti, vel Snulati ſuperaddamus. Magiſterium quoque tartari vitriolati, quantitate dN. cum brodio gallinæ ſumptum(yelillius loco ſpiritus ſalis gutt. vij)idem præ- ſtare poteſt. Inprimis notandum hic temperatum corroborans jecoris, quod conficitur ex paſfulis corimhiacis in vino generoſo ad formam pultis de- coctis& per ſe taceum traiectis& ad conſiſtentiam Ele ctuarii lento igne
inſpiſſatis cuius compoſitionem ha- bet Solinander in conſ. medic.ſ.3 conſ.
1 6 tate⸗

196 Liber ſecundus
tate, quàm præſtantia ſua commen: dantur amygdale amaræ& piſtacia- ſi decorticentur, per noctem in vino malvatico macerentur& ieiuno ſto⸗ macho numero x. frequenter aſſu-
mantur. Somnus in his moderatus ſit, quem vigiliæ longæ ſuperent: ex- ercitia corporis non negligantur, in- primis ante cibum; alvus quotidiè
romoveatur, correctis imminenti- us obſtructionibus per ca, quæ le- niter ſolvunt, ut/unt Syr. de Cichorsꝰ cum Rhabarbaro, Roſatus ſölutivus, Manna in brodio gallinæ diſſoluta, de- coctum prunorum Damaſcenorum ante cibum aſſumptum&c. CAT. IV. De robore organorum ſenſus atqut: motus conſervando. G Erebrum reſpectu principali--
um fanctionem ante conſide-
ravimus, conſequens eſt ut videa- mus quomodo pattes huic inſervi- entes in conſtitutione ſanà conſer- ventur. Quocirca monſtrandum re- ſtat, quam odo ſenſur& motur orga-
4— na,„

De tuenda ſanit. ſtudioſ. 157
na, potiſſimùm in hoc vitæ genere
ab externis iniuriis defendantur, Ini. Ocuie tium faciamus à viſu, qui beneſicio hroſicien-
oculorum petficitur. Horum opera- tio ficut maximè neceſſatia eſt lite- ratis, ita nullibi magis& facilius, quam in hoc vitæ genere labefacta-- tut. Ed igitur totis viribus allaboran- dum, quò mediis convenientibus eandem corroboremus& in ſtatu naturali cõſervemus. Hinc primum aeꝶvitetur auſtrinus, caliginoſus, bu- midus, craſſus, qui teſte Hlipp. 3. A- phor.. caliginem oculis obducere ſtatuitur. Cibi præditi ſint attennato- ria facultate, minimè flatus generent & vim ſiccandi pofſideant. Sit ergo danu optimè fermentatus& fænicu- lo conditus, carnes ſint facilis dige- ſtionis& cum Euphraſia& fænicu- d ftequentiſſimè coquantur: loco lalis communis eiulmodi ſale artifi- cialiutamur. 1 ae Salus elef. 3. Pulv. Euphragia 36. Sem. faniculi 1 7 Macis

157 Liber ſacundus
Macis Cinamomi an. 91ß.
Miſce& uſurpentur loco ſalis in menſa,& intetdum cum ovo ſorbiſi matutino tempore. Vitentur quæ fa cile ſurſum evaporant,& capitis flu⸗ xiones augent, inprimis in cœna, ut ſunt Raphanus, Sinapi Cæpa, ſicut& omnia frixa in ſartagine, quę laxatio- ne ſuperloris orificii ventriculi capi tis fluxionibus anſam præbent. Jeiu- no ſtomacho cond rad. feæniculi; cou- fer. Euphragiæ, quantitate 36 ſemen⸗ feniculi maſticatum, eiuſdemg, balſa- mus piſi minoris uanterrre umſue confert. Potus lit anuum tenuè vel ce, re viſia probè defecata: crudum vinũ per ſe, generoſius peraccidens caput replendo viſum debilitat, qua de cauſa potatores aquæ apnd Alex. 2 probl.. acutius aliis videre dicuntut- Convenientius vinum teuue reddi- tut, ubi per additionem fæniculi, Eu- pbragiaæ& ſimilium fit medicatum: Inprimis verò potus cum cœna de- ſinat, cum viſioni maximè noxiuae
5

De tuenda ſanit ſtudioſ. 159
ſit mox ante ſomnum bibere. So- muus excedens viſionem hebetat, impuriores& ſeguiores reddendo ſpititus animales, cerebrumque cruditatibus replendo. Vigiliæ mo- derata conveniunt, inprimis dum Ktudiis inter locum obſcurum& lucidiſſimum talem eligimus, qui medio modo ſeſe habeat. Lucubra- tiones moderata ſint, nec ſtatim à cibo ſuſcipiantur menſᷣs altioribus, ne admodum in faciem decumbe- re cogamur: diurno tempore pileis latioribus Aclaritate ſolis, noctur- no vero candelabris umbraculis ad- ditis à ſplendore candelarum ocu- li defendantur. Potiſſimùm vero notandum evacuationes cerebri mi- nimè negligendas eſſe, propterea quòd iebeants„ alias flaxionibus obnoxiis, viſus frequenter ob co- Pu eccantium humorum debi- itari Piean Præmiſſis igitur in ta- li caſu convenientibus evacuationi- bus debilitati viſionis ſequens expe- rimentum A Cardano poſteritati reli 1* Ctum
₰
De tuend. ſanit. lib. 4 cap. 19.

160 Liber ſecundus
ctum commendamus, ſi ſcilicet ſyru-
pus iſte quotidiè ieiuno ſtomacho quantitate duorum vel trium coch- leatium aſſumatur. ne Ligni ſancti vaſpati I j. Cort. einſdem 3 uipj. . 16x. Mellis optimi IB. Rutæ Cinamo: ana 31.. Euphrag. chehd. ana 3 1. Sant. citrin. 3,8. fol. Senæ orient. 3 j. 1 Infunde, per 24. horas, bulliant ad conſiſtentiam ſyrupi. Poſt cola- turã ſecunda vice cum cadem quan- titate aquæ& vini fiat infaſio, de- coq. ad tertias pro potu quotidiano,
1
cibo convenienti minimè neglecto.
Gommendantur præterca Mroba-
lani chebuli conditi ieiuno ſtomacho
frequenter uſurpati, iuata Marßlium Fiainum. Stillatitius etiam feniculi li- uor, omnis olei expers, oculis ma-
ximè convenit, ſi matutino tempore
loco frigidæ aquæ pro extergendis

De tuendaſanit ſtudioſ. 161
oculorum ſordibus uſurpetur; imò & vinum tenue, cui feniculi herba Per noctem infuſa fuit, in hoc caſu convenit; at rubedine præſente, vini
Oco roſarum aqua lubllituitur. Viſionis operationem auditus funclio ſequitur, maximè quoque li teratis neceſſaria, quam ſæpius tinni- tu., ſibilo& dificultate lædi poſſe de- Prehendimus. Cum auremtale viti- um cerebri repletionibus& crudis humtditaribus& Hatulentis evapo- rationibus originem ſuam debeat, idcircò bradicta victus ratio repeta- tur,& pro localibus ac ſpecificis me- licamentis ſubſequentia notentur. Jimirum præmißa- capitit evacua- tione frequenter matutino tempore ber infundibulum vapor vini recipi- atur in aurem, in quo primò radix Hellebori albi Aſari, herba Origani cum pauxillo Mhrrhæ G& Olibantz ali- quandiu decoquantur. Interdum prædicto decocto Spongia nova te- pleatur& auribus applicetur, quibus rurlus detetſis, bombacem aliquot Luttis

762 3 Liæ,erunun,
guttis olei fæxiculi repleas, eumq; ca-
vitati auriũ exterioriimmittas. Hæc
& ſimilia cũ fructu applicantur, præ-
— miſſis capitis evacuationibus,&, ſi neceſsũ eſt, div ſionibus per ſcariſica-
tiones aut vißcatoria emplaſtra fuklis.
Porrò minus periculoſum, frdum
De edera. tamen eſſe videtur dum Nares Corj- enjwvan. za fequenter afficiuntur, ubi primò 4. capitis evacuatione per convenien-
tes pilulas opus eſt, quo facto uſur-
pantur illa, quæ deſtillationem cru- dam prowovent, ubi præter cætera
domeſticum eſt remedium nigele ſemen, aceto maceratum, turſus exic-
catum ac poſtea nodulo compte-
henſum, eiuſdemꝗq; vaporoſo odore
per nares frequenter attracto. Plura
de catarthorum præcautione cap. ſequuntur.
Oris tandem puritas non tantum
Deyraſer- guſtatus ac loquelæ gratià, ſed etiam
vationee. propter converſationem cum aliis
ris. diligentet conſervanda eſt, quam ob
cauſam vitanda omnia ea, quæ noxi-
am fœtidam oris cõſtitutionem pro- an du-
*

Detuenda ſanit. ſtudioſ. 163 ducunt. Quooirca matutino tempo- re poſt ſomnum, tum etiam poſt ci-
um os aqua frigida diligenter elua- tur, quæ redduur accommodatior, ſi quarta pars aceti adjiciatur. Vel fat ecoctum ex roſis rubris exiccatis, u- nã cum floribus malvæ arboreſcentis, inſtar collutionis fiequenter ufur- betut. Imò et mentha in aceto& aqua decocta conveniens eſt in hoc caſu. Quod ſi gingivarum caro propter mollitiem& putredmem ſangni Contra nolentiam Prona videatur 7 ſequenti gingiva- ecocto frequenter os abluatur. uν ε tredinom, 82 Plantag. Polygon. Roſar. rub an. 4/F. Balauſtior. M4 ß. Aluminis uſii Dj. f. dococt. in. J. az. ad tertias, co- lentur 3 viij. 1 Quo fado gingivé per ſequens li. nimentum inunganturꝛrecipe meſlis roſati 3). Nucis moſch tenuiſſimè pul- veriſata Z1b. miſce. Dentes etiã atq; gingivas nõ tantũ purificat, dealbat, à: con-

164 Liber ſecundus
ooncretione tartari præſervat, ſed ſi- mul quoque bonum oris halitum conciliat ſequens pulvis, pro denti- fticio ſingulis diebus uſurpatus ieiu no ſtomacho;
ir Radicum Ireos florent. 31ß. lap pumicis prapar. Sy. Oſſis ſapiæ Mand luci ana 35. Corn. cer. uſi præp. Corall. rub. prap. AMarg præp. ana Oqj. Miſce f pulvis; qui fit iucundior, ubi granis duobus Ambra& Moſchus adduntur. In- ter ſimplicia in tali caſu prædicta Poſſunt uſurpari, quibus adduntur hulvis Roriſmarini, menthæ raſura e-
boris G. ſimiles. Quod ſi guſtatus ob
imbecillitatem ventriculi, vel pitui-
tæ, vel bilis ſuffuſione deperdatur, Præmifſis evacuationibus appro- Tüaas de ſubſequenti electuario ucis iuglandis quantitate frequen-
ter aſſume iciuno ſtomacho:
Sa-

De tuenda ſanit. ſtudioſ. 16öä5 de Sacchar: roſacei
Diacydon. ana 31S.
Corall.rub. prap. 3.
Syr. de mentha ꝗ. ·.
Felect. molle.
Ultimò nobis ſupereſt ut videa- De ærticu mus, qua ratione zehenarriculor m lus corro- conſervari poſſit, propterea quod fiu- borandu Xiones podagricæ præ reliquis huic et- 2 iam vitæ generi frequenter accidant. xionibua Cauſam line longiori indagatione præcaven- colligit is ficilè, penes quem in con- 4u. eſſo eſt primam arthritidis originem
d cruditate concoctionem provenire:
at nullibi magis, taͤm propter vitam
ſedentariam, quàm quod à viſceri-
us nutritionis calor nativus ob fte- duentes meditationes aliò revoce- tur vis concoquens debilitatur, quã apud literatos. Accedit vittar ratio plenior, inprimis vini tartarei, vel et- iam plurimum penetrautis ulus fie- quentior, quorum tud ſeroſitates
acres ſanguinis a9ßer, hoc autem eaſ-
dem ad articulos ſongiſſimè dirigit, in quibus eò citius talis Huxio recipi- tur,

156 Liber ſecundus tur, quò magis vel à paterna proprit- taie vel alids etiam imbecillitas ad re- cipiendum adeſt. Primùm igitur eò reſpiciendum, ut vitentur omnia illa quæ crudita- tes augere, ſeroſoſq; tartareos humo- res generate poſſunt, ideć; citò vẽ- triculo, ſicut&teliquis concoctionu juſtrumentis ſuccurrendum erit iu- xta præcepta cap. 7.& ſequent Inpri᷑ mis temperantia, quæ voluptates ve- neris& gulæ moderatur, plurimum hic præſtat, cum ilius ratione calot nativus teſolutione, contrà huius te. ſpectu ſuffocatione deperdatur. Imo & ſuperfiua quæ propter imbecillita- tem digeſtionis colliguntur, per com venientes annuas atq; ſtatas evacua“ tiones, juxta præcepta cap. S.& ſeq auferantur, antequã peccans materu efferveſcat& ad articulos tranſmit- tatur. His ita conſideratis antecedes- tis cauſa reſpetlu minimè negligen 3 eſt capitis& articulorum conſlutuuln 885 ob cauſam non tantum vitand' unt illa, quę debilitatem introduc, üt ſed maxifne ſolici re poſsũt, ſed maxurè quoc; loheß
¹

De tuenda ſanit ffudioſ. 167 eſſe cogimur de capitis& articuloru corroboratione. Capitis robur poſt usũ evacuationis univ ſalis firmatur, dũ cõtinuo pileolus eiuſmodi geſtatur: de Hor. Maioran, Roriſmarini, fl. Lavendule, Betonicæ, Salviæa, Koſari rub. ana E. Nucis Moſc h. Caryoph. Macis ana'x. Jhuris, Ligni Aloes a- nadj.leviter contuſa miſceantur,&cu bombace hiat pileslus ex ſyndone. Suf- fumigſ tale fiat. ꝶ Benoi, Styracis cal. Vigellæ, Adaſticus an. 3 ſuccini ij m. fpulvis groſſus, catbonibus inſper- gendus. Naribus ẽt frequenter Balſa- mus Maioranæ, Roriſmarini velolcu nucis Moſchata inungatur, quãtitate piſi maioris. Artioulor ratione Pauli noſtri conſiliũ approbamus, ſi ſc.ho- mo, qui diſpoſitum ſe videt ad hunc miſctabilẽ affe ctum, articulos quoti- diè bis ante prandiũ& cœnã ſale be- nêttito cũ oleo inungat, cũ oleo inꝗ́, ꝙ eo cõvenientius redditur, ſi prin ũ aliquoties cũ florib lilori con vall.in- fundatur. Imo& vins adſfringér lo- tionis vice debiliorib. atticulis frequẽ ret adhibitũ eoldẽ plurimũ corrobo- Iat.

165 Liber ſecundus
tat. Nec negligendum eſt balneum⸗ quod poſt præmiſſas evacuationes totius pro corroboratione atticulo: rum hoo modo ſieri poteſt. e fol. Hyrthi
Plantaginis
Verbaſci
Origani
Calamenthi
Salviæ ana Mj.
f. Roriſmarini
Balauſtior ana Mj.
Bacs. juniperi 3 †j.
Aluminis 15/S.
Bulliant omnia in ſ.q. aq. pro bal-
neo pedum& articulorum.
CAo. V.
De præſervatione peloris& pulmo-
num ubi potiſſimum de catarrhu phthiſia ac diſiicilem reſpi- rationem produ- centibus.
IIE cerebrum coo perantibus or- ganis ſenſuũ animalcs functio- Wuu anmalcs de⸗
——— S8——,——————
— 2 a aS SS IA

De tuenda ſanit. ſtudioſ. 269
nes perficit; ita cor vitalis funclionis organum, tum demum toti benè Proſpicit, quando pectus& pulmones tanquam partes cidem inſervientes optimèͤ vent. Etſi verò prædictæ Partes variis cauſis p.n. affici poſſint, ftequentet tamen in ſtatuſin. potiſ- ſimm apud literatos deæ fuxionibus catarrhoſis læduntur, qua de cauſa non rarò pulmonis exulceratio,phthi-
ſi,tuſſis&reſpirationis aiEicultas lub- ſequuntur.
Hinc igitur in præſentianon in. De catar- commodeè de catarrhis ad petus&'his 47 ula ones frequenter deſcendentibus frvasdi.
agendum. Horum origo dependet à
Fruſtratdà alteratione cerebri„ duam
ob caulam primo reſpiciendum eſt
ad partem mittentem,ſtilicet ad cere-
cum, deinde ad partem recipientem nimirum ad pectus& pulmones. Sit ergò diæta conveniens. quæ genera- tioni fluxionum cerebti reſiſtat. Aer ambiens temperatus ſit, nec nimium- calidus qui humiditates cerebri diſ- olvendo, nec nimium frigidus, qui
1 con-

17 Liber ſecundus
conſuetam digeſtionem impedien-
do, catarthos auget; inprimis auſtri⸗
nus& borealis vitentur. Aliméta ſint
facilis concocionis, plus nutrimenti
quã excrementi poſſideant,& parca
manu concedantur, cũ nihil cõveni-
entius catarrhoſis ꝗᷓ jeiuvin, nih Ima
gis noxiũ quã ciboru exuperãtia, qui
de causà Socrates apud Platonẽ tem
pore Homeri,ꝙ ſimplici victu uterẽ⸗
tur, catarrhũ ignotum fuiſſe teſtatut- Fugienda igitur funt, quæ cerebrüre- plent evaporatione ſursũ cruditates movendo, Raphanus videl. Cæpe, 5i⸗ napi, Alliaz qua diſiculter coquuntur & pituitam cumulant, carnes videli- cet vetuſtę piſces paluſttes,legumina difficilioris coctionis, quæ ventriculi
& preſertim orificiũ ciuu ſiniſtrum i . xant, ut funt omnia frixa vel pinguii. An eœæna Cæna reſpectu prandij parca ſit⸗ 7 debeat qſe longè ſomnũ præcedat, qua ratione parcior.4 prandie novx deſtillatianis materia non tan 1. Merc. tũ cerebro ſubtrahitur, ſed ſimulet- liba. pr. iam id, quod in cerebro cruditatis lu-
¹ar 2⁷ peteſt melius nocturno tempor: 1. 015

.)
De tuenda ſanit ſtudioſ. 171 loris per ſomnum collectione facta digeritur. Poft cibum ad reprimendas evaporationes& pro vétriculo clau- dendo bolum Diacydonꝶ ſimplicis vel conſervs roſarum antiq. convenit. Qui pulvere ſtomachali delectan- tur talem ſibi conficiant:
* Coriandr. præp. 3 j. Maſticia Cinam. el. Santal alb. aua 3. Sacch. ad poudus omnium f. Pulvis ſumatur quant. 3ſ. Poſt cibum cum pane toſto vino generoſo parum aſperſo. Totus ſit talis, qualem præcedenti capite pręſcripſimus, qui convenien- tior redditur, ubi per radices helenij pectoti maximè dicatas& concocti- onem adiuvantes medicatus reddi- tur. Somnus tribus hotis à eibo fat, ſiiq; moderatus, qui Ppter nativi ca · oris collectioné cruditates deſtilla- tionũ alterare Poreſt. Hoc eò melius natura præſtabit, cũ candẽ adiuvabi- mus, exhalationes a viſceribus conco- klionis impediéds& cerebri appropri- 4 1 2 At às

172 Liber ſecundus
atis exiccantibus corroborando: nimi- rum ubi mox ante fomnũ particulã de ſubſequentibus morſulis aſſume- mus; B Nucis moſch. Olibaui elect. ana 3 j. ¶Aaſlicis Pulv. liquiritia ana d ij. Corn.c. uſti præp. 3 j. Coriand. præp. 3/S. Conſerv:roſar. antiq. 3vi. Sacch. 3 vijj. in aqua roſar. diſſolut. fiat confectio in morſulis. Qui pillulis uti poſſunt, ij frequen- ter ante ſomnum ſ. pillulorum de ſuccino deglutiant, quorum compo- ſitio talis eſt; — Succini albi Maſſticis elect. aua 3 ij. Aloer roſatæ 3¼. Agarici troch. 3 F. Ariſt. rotund 38. O fenicul gutt. v. Nacu moſch per expreſſ. s cum ſyr. de beton. fepill. eæ 3 num. vxx.
Cor-

De tuenda ſanit. ffadioſ. 1/75
Corporis exercitia non negligan- tur, inprimis ante cibum; otioſos e- nim fluxionibus& catarrhis obno- xios eſſe præter experientiam indè conſtat, quod vituperium eſſet apud
erſas iuxta Aenephontem, cum ali- quis expueret, propterea quod inde colligerent, eum in otio vivere,cbiſ- que repleri. Balneum calidius reſol- vens, quòd caput citò repleat, inimi-
cum eſt, cuius loco lixivium capitis
moderatè calidum ſingulis menſi- us ſemel atque iterum, inprimis lu- na decreſcente, tale concedi poteſt. e Rad. Aſari fol. betonicæ Serpilli Salviæ Koriſiuarini ſl. Lavendulæ ana MM;. Caryophyd. Nucis moſch. AKad. ireo⸗ buris ana 3 ½. fol ſen. 36. Agarici Dj. 13 2.

174 Liber ſecundus 2½ Aniſi ana 3j. fol. lauri p.].. Cum lixivio ex cinere vitium com- parato, fiat lavacrum capitis. Animz commotiones,& inprimis mentis ope- rationes ſint moderatæ, qua de cauſa ſtudia hie maximè ordinata requirũ- tur, inprimis nocent lucubrationes poſt cibũ& maximè dũ proni tabu- lis admodũ innitimur. Hoc modo fruſtratam alterationẽ cerebri, catai- rhotũ originẽ, præcavemus, pᷣmiſſis tamen iis.ꝗᷓ ad ſuperfluotũ evacuati- onẽ pettinẽt: Supereſt ut videamus etiã quomodo pats recipiens, pectus ſc.& pulmones, corroborari poſſint. Dcorre. Dum igitur iuſto modo cauſæan. boratione tecedẽti ꝓſpectum fuerit, neceſſariũ Heene& erit, ut ea non negligamus, que partẽ Pulmoents, afectam reſpiciunt. Si igitur tuſſis oh aſperitaté arteriæ vocalis& meatuũ ulmonum adeſt, adhibeantur illa, quæ leniendi facultaté obtinent, ut V ſunt hordti cremor, ſuccus amygdala- G
rũ dulcium, Hyrupus violaceus, ſuccus
g9-

De tuenda /ſanit. ſtudioſ. IESy
thcerr byza, rupus jujabinus, rotule confectionis diair eos ſimplicis& ſimi- la, quæ temperata ſunt& acrimoni- am deſtillationum alterant. Verùm ubi preter aſperitatẽ adeſt ẽt collectæ materig cralſities& viſci- itas, cuius teſpectu nõ tantũ tuſſien conatus, ſed ſimul quoq: reſpiratio- nis difficultas oritur ad ea confugien- um, qᷓ vims detergendi& incidendi ſimul poſſidẽt, ut uva paſſa, ficus, rad. Ireos, helen marrubin albu, byſſapuu, ymus, ſylla G& huius generis plura, ex quibus cõvenientia domeſtica re- media cõficiuntur, ut ſunt aſſulæ miæ nores cã incenſo ſpiritu vini praparata ſacch. aſperſæ, quod etiam cum/-
cubus fieti poteſt, rupus hyſſopi, wel
ſcylliticum& inprimis oxymel petlo- rale, quod crato plurimum in dy- Pnæxa commendat. Kad. lreos inciſæ. 3. aeAarici albiſſimi Sex. Hex. yſſop: rigan. AMarrubij albi- Puleg. Pe.

1776 Liber ſecundus VFeronica Scabioſa Card. bened. ana Mj. 22.,3zõ.
Decoque in ſq. aceti affusà ter- tià parte aquæ& adde mel-
lis puriſſimi q. H.pro jucundà dulcedine:colatura coqua- tur ad conſiſtentiam ſyru- pi, cuius cochlear frequen- ter aſſumatur.
Plurimum hic quoquò præſtat Loch. ſanum& expertum Iimidi cochl. quantitate dentarer lam- bendo ſumptum, cum potenter in- cidat& detergat. Nec omittendum
eſt domeſticum iſtud remedium, pue- ris etiam non inconveniens, dum in
tuſſi ac difficultate pectoris à craſſis & pituitoſis obſtruentibus humori- bus proveniente raphani radices in- cidimus, eaſdemq́; ſaccharo candis albo, ſtrato ſupet ſtratum facto, aſj per- gimus atque in patina ſuperaddito
—
pondere quodam per noctem one-
ramus, ac fuccum inde collectum fre-

——————-—
De tuenda ſanit. ſfudioſf 177
frequenter exhibemus. Quiſublin gualibus delectantur, ex officinis ſibi comparent pillulas bechicas nigras, carumq; duas vel tres lub lingua te- neant, donec ſenſim liquefiant, ha-
dent enim propter baſin compoſi- tionis, quam glyyrrbyza, eiuſq; ſuc- cus conſtituit, vim leniendi& deter- gendi. Zingiber etiam in India con- ditum, ut es radice⸗ helenꝶ conditæ leiuno ſtomacho frequenter in tali caſu cum fructu ſumuntur.
Tandem cum procedente tem- Quomodo Pore propter fluxionum acrimoni- exaltera- um pulmonum exulceratio timenda Liohr. ſit, quæ non ſolum cum tuſſi⸗dificili-„eſuua. 7ue reſpiratione, veruumn etiam totius da ſit. corporus abſumptioue veltabe coniun.
gitut, ideo præterea, quæ hactenus Propoſuimus, ſpeciſica quædam ſubiicienda ſunt. Quod priuſquam
at norandum, cõſumptionem iſtam corporis, quam phthiſin dicimus, ſa- tis periculoſam elle, cum originem ſuam exulcerationi pulmonum de- beat: ut autem effectus nontollitur,
15 niſi

177 Liber ſecundut
niſi cauſa primùm auferatur:ita tabes eiuſmodi difficulter curatur, pPpter- ca quod pulmonum confolidatio& purificatio multũ difficultatis inclu- dat. Cuùm autem diuturnus morbus ſit pbthiſis, in qua ſepius ope victus& medicamétorum per multos annos vita protrahitur, idcirco notandum omnia eò eſſe dirigẽ da, quò poſt an- tecedentia, quæ deſtillationes reſpi- ciunt, ex pectoratio promoveatur, pu- rulenta materia detergatur, puimonis exulceratio purificetur Sconſolidetur· Sit ergò vittus ratio talis, qualem ſu- pra contra deſtillationes præſcrĩpſi- mus. Inprimis hĩc ptiſana velcremor
hordei, convenit: piſces item ſaxatiles⸗
eorumqg, brodia temperatè ſalſa ſine a- romatibus; cancrorum caudæ in lacte maceratæ poſt levem coctionem& poſtea cum aqua& butyro ſufficien. ter elixæ; oryx cum brodio gallinæ coctaꝭ brodia cereviſa cum vitellis o- vorum præparara, brodia cõtuſarum carnium, lac recens coctum& cum vi-
tellis ovorum præparatum, imò 1ac
rer
——————y—

————
De tuenda ſanit ſiudioſ. 1/„.
reeens mulctum, inprimis caprinum- & humanum phthiſicis convenien- tiſſimum eſt, vel per ſe ſolum, vel. cum pauxillo ſacchari(ne citèò coa- Fuleiut in ventriculo)ſine cibis aliis ſumptum. Heęc enim& ſimilis victus ratio nõ tantum ratione cauſw ante- cedentis cõvenit, ſed atrophię quoq; reliſtit, cum facilus talia medicamè- ta concoquantur. Potus ſit aqua hor- dei cum paſſulis minoribus& radics gDrbe confecta vel aqua cum, Parte quadam ligni Sarſafras deco- Ca; interdum vinum concedatur te- iuscui per noctem paſſule minorer iafundantur; vinam enulati conve- niens quoq; iudicamus cum heleniu ad lentos 4 craſſos thoracis humo- res educendos accõmodatum ſit. Si. Verò propter calorem heclici ſitis ur- Bet, interdum emulſtones am)gdala- rum dulcium cum ſemine papaveris. & bordei decoclo fachæ propinentur. Quo ad medicamentorum domeſti- corum uſum diligenter illa continu- anda ſunt, quæ ſupra propoluimus. 1& tul⸗

7Fo Liber ſecundus
tuſſim& expectorationem adiu- vantia. Commendatur hic inter cætera Loch. ſauum& expertumn, quantitate 36. cum aliquot cochl. iu- ſtuli galling, in quo feimanne hor- deum excorticatum aliquandiu co- ctum fuit, permiſtum,& ſorbendo quotidiè jeiuno ſtomacho ſum- ptum. Haic ſuccedunt, quæ pulmo- num exulcerationem non tantum pu- rihicant, ſed ſimul quog, conſolidant Gabulteriori corruptione praſervant, ut ſunt ſyrupus iuiubinus, vel glycert- rhyzæ, vel violarum, cum guttts ali- w
quot Baiſami ſulpburis Terebinthina-
ti miſtus& frequenter cochlearis quantitate lambendo uſurpatus: Saccharuns roſaceum, ſeu conſerva V roſarum, de cuius uſu vide Probl. med. decad. 4. J. ubinotandum ex: ipſo ſaccharo roſaceo domeſticumn remedium phthiſicis accommoda- tum fieri poſle, ſi pullum exentera- tum ſumamus,eumque ſaccharo ro- ſaceo impleamus lento igne cooper-
ta olla coquamus,& decoctum Sre pulz

—
De tuenda ſanit ſiudioſf. 19,
pullo cum laccharo roſacco contuſo quotidiè plenioris hauſtus quanti. tate lorbendo bibamus, quo teme-
io Monacham Phthificam Romæ xis.l. reſtitutam eſſe Foreſtus refert. Sul- obſozs. Pbur etiam optimè per ſubſimatio-
nem purificatum(in officinis fores, uipburis vocant)ſpecificum remedi- um in hoc caſu conſtituit, cum ſac- charo canq. æquali pondere permi- um ac drachmæ dimidiæ quantita- te, vel cum ovo ſorbili, vel ſyrupo qlodam pectorali, iciuno ſtomacho, tequenter aſſumptum. Præter cæte- ra maximè quoq; pulme vuſpis com- mendatur, ex quo interalia medica- menta in officinis Lohoch. præpara- tur, quod lambendo ſumitur, pro ab. erſione& conſolidätione pectoris Kepalmonis in tabe. Si verò catar- mus calidus ac teuuts concurrat, duemadmodum ſtequenter accide- re videmus, ea in promptu ſint, quæ tenuitatem liſtunt atque acrimoni- amcorrigunt, ut lunt Loch. de papa- Vere, ſyrupus papaveris erratisi, de 17 qui-

172 Liber ſecundus
quibus quantitas cochlearis dimidii-. frequenter bibatur: inprimis conve- niunt eiuſmodi rotulæ ſublinguales:
& Sem. papav. albi 5
Gumiragacanth.
Arabici
Amyli ana 3¹16. Sem. melonum excort.
portulaca ana 3 i.
Corall. rub prap.— ſucci Shee,a e ana 345.
Sacch. penidior. roſat.tabulat.ana 3j. f trochiſci cum ſyr. de papavere ſim pl. Tandem uli mediocriter à febri & exurente calore liberatus eſſe vide- tur is, qui tabe conſumuur, pro re- ſtauratione virium eiuſmodi morſu- li conſiciantur:
Amygd. dulci, excort. 3 ſ. pinear. piſtacior. mund. an. 35 ſper. diatrag. frig.
Diapeni d. ana 3j. Succi liquiritiæ 3ß.
Sacch. in aq. tuſſtlag.
dilſé-

De tuenda ſanit ſtudioſ. 143 diſſolut. I j. f. confeclio in morſulis.
De quibus 35. ſumatur hora una anie cibum luper bibendo brodium catnis. Inſigne eſt etiam experimen-
tum Cardaut, quod proponicur in ouſil. de diffcili reſbiratione, cuius cceſſum in his quoq; regionibus confirmatum fuiſie ſcimus, quum ſcilicet in aſſumptione corporis de- illatum ſanguinis porcini uſurpatur, quod hoc modo ſieri poteſt. x ſang. porci unius anni recen- ter maclati W u. fol tuſiilag. Scabioſæ aua 14 ij. con. roſar. Borrag. ana 316. A.tuſſiag. z v. Ai. deſtilletur per balneum: Deſtillatum hoc dulcoretur conf. Manus Chriſti. J.ſ. pro ſuavi dulcedi- ne, cuius uſus quotidianus ſit 3 7. jeiuno ſtoma-. cho,
CAr.

19 4 Liber ſecundus
CAp. V 1.
De cruditate præcauenda& ſtoma⸗ cho corroborando.
4
Ertium löcum inter partes principes iecori tribuimus, cui ſtomachus ac partes vicinæ ſerviunt, materiam beneficio primæ coctio- nis ita præparando, ut adſanguinis confectionem eò aptior ſit, cum igi- tur vitium primæ concoctionis, iu- xta communem aſſettionem, in ſe- cunda non cotrigatur, cumque Ce* teſte, literati& qui ſtudiis operam navant, præ reliqnis vitæ generibus, imbecillos ventriculos llant.& vix leviſſimos cibos conficiant, id- circo meritò de cruditate primæ cõ- coctionis præcavenda& ſtomacho corroborando conſequenter tra- ctandum eſt. Quomodo, Quocirca ad cruditatem praca- zeaes vendam potiſſimum reſpiciendum Pnn⸗ ven. eſt ad dicia regimen, qua de cauſa ta- lia alimenta ſunt eligenda, quæ faci- limè digeruntur& parum excre- men-

De tuendaſanit ſtudioſ. 199
mentitiorum humorum generant, quocirca fugiendi ſunt cibi duri, vi. leidi,erudi, frigidi multilq; partibus eXcrementitiis abundantes. Electis alimentis iuxta qualitatem, diligen- tiſſimè quantitas etiam obſervanda clt, quam ob cauſam huc pertinet
Alimenta
communisregula, cibis non repleri,
nec ſame torqueri cuiuslibet ventri- culi conſtitutioni convenire. Dum enim cibus copia ſua facultatem co- quentem ſuperat, aihil obſtar, quin convenientiſſimum alimentum na- turg ſatis inimicum reddi poſſit, cum quælibet agendi facultas conveniens & broportionatum ſuum obiectum requirat. Nec ordo ciborum negligen- dus eſt, propterea quod coctionem adi vel humidiora premittimus. Tem- Pus quoquè cibis aſſumendis conve- niens oblervetur, illud ſcilicet, quo cibum priorem digeſtum arq; con- coctum eſſe ſcimus, cum alids neceſ- ſariò concoctionis laſio ſuboriatur. Inprimis ciborum varietas ablegan- 1 da
V. quaſt.
annexan
in tract. de uvet, dum ſolidioribus laxantia ſcerbuto.

795 Liber ſecundus
Vid qua- da videtur, cum Philoſopho teſte, ven- ſtionem a. triculum turbet& chylum inæqua- Du de lem progeneret: ila lcilicet varietas vnſtitpar. Ciborum, ubi cum carnibus animali- 2. 12. 4. um piſces, eum piſcibus fructus, cum ftuctibus crudis cocta alimenta di- rerſorum generum) aliaq; hęteroge- nea miſcemus,& nilul non excogi- tamus, quo variis eſculentis gulæ blandiamur. Quò enim homogenea magis ſunt alimenta, eò citius d calo-
re nativo coquuntur, alterantur&
in chyli lubſtantiam ſimilimam con- vertunturicontra, dum ea, quæ diffi- cilis coctionis ſunt cum aliis, quæ fa- cilimè digeruntur, uno eodemque tempore miſcentur, fieri non poteſt- quin cruditas hinc oriatur.
Pnulenta Potrò non tantum Bſculentis ſed etiam Potulentis non rarò ventricu- lus læditur, ubi Cardanus& Marſ- lius literatis potum concedunt par- ciſſimum, fortè quod hoc vitæ ge- nus alids fluxionibus obnoxium ſit, ac propter ſedentariam vivendi ra-
tionem de humidiori ſubſtantia cor poris

De tuenda ſanit ffudioſ. 1411
Poris minus aliis reſolvat. Sit quan- titas cuiuſque naturæ conveniens,& ſicuti cibus famem,, ita potus ſitim expectet. Aviditatem utriuſque ſu- bereſſe debere poſt menſam ſtatuit Aarſilius, faſtidium& ſaturitatem, repletionem videlicet, brutis potius quàèm hominiconvenientem, pro- culablegando. Nihil de noxis ebrie- tatis hic addimus, cum ſatis iſta pate- ant exiis, quæ cap. 1. de cerebro cor- roborando propoſuimus. Vetuͤm præter hanc eſculentorum& potu- lentorum obſervationé reliquæ res non naturales dicæ non patum huc
quoq; faciuntznimirun ut ſomutus& gomnus vigilie moderatæ ſint, cum iſtius ex-& vigilia. ceſlus cruditates augeat, ac corpus
eiuſq; facultates ompes ſtupefaciat. adeoq́; crudis humoribus colligẽdis anſam prebeat; barum immoderatio calorẽ nativum reſolvit, ac tandẽ ex dccidenti ventirculũ ftigefacit, ut pa-
tectib.. G'9.Cæterum cum nulla co- ,e rati⸗ ctio fiat feliciter,niſi quod heteroge- homoge- neũ eſt,optimè ſecernatur, ideò con-*rorum.
ſuetæ

Exercitia corporis à ciko.
Exercitia animi.
Corrobo- rant ia ſio- machum.
16 Liber ſecundus ſuetæ alvi dejectiones diligẽter pro- moveantur& ſi opus eſt atte iuven- tur, iuxta dotrinam lib.. cap. 7. pro- poſitam. A cibo corporis balnea& cxercitia, ſicut etiam animi labores, ſtudia videlicet ſeria, fugienda ſunt: ut enim illa cruditatis, imperfectæ concoctionis, ſcabiei, plurimorum que morborum inde provemẽtium cauſæ ſunt, ita lucubrationes poft ci- bum& inprimis nocturnæ cerebro & ingenio plurimuùm obſunt, ut ſu- pra diximus. His ita obfervatis, quæ ad crudi- tatem præcavendam faciunt, mini- mè negligenda ſunt illa, quæ ſtoma- chum quoq; corroborant, cum fre- quenter apud literatos concoctiionis cruditas ab imbecillitate ſtomachi ſuam originem habeat, Talis imbe- cillitas maximã ex parte ſuam origi- nem habet à debilitate calore& ul- luvie crudorum bumorum. Hinc alimenta convenientia rectè per aromata, herbas& ſemina con-
diuntur, quæ ſeligunturex iis, Je 0-

De tuenda ſanit ſtudioſ. 159
Nomachica dici lolent. Conveniunt
igitur alimenta cinnamomo, Nuce
Moſchata, mace, galanga& ſimilibus
moderatè condita; quò etiam perti-
net Crocus, Zingiber, Caryophyllum,
Piper, dniſum feniculum,&c. Quod ſi viſcidi, frigidig, bumores Conua
tunicas ventriculi infarciant, duabus viſcidos,
oris ante cibum ſyrupus de mentha, 5 ncer,
betonica, vel de abſynthio, quanti- vensriculi
tate trium cochlearium ſumitur: vi- unicis in.
num abſynthij, Salviæ, Betonica ſimi- fardtos.
lusg, facultacis frequenter bibitur,&
levis purgatio per Aloen purificatam
in menſe inſtituitur, aſſumendo tri-
bus horis ante cibum pillularum A-
leophanginarum 3 b. velalia lenien-
tia medicamenta inferius cap. 10. e-
numeranda.
Si verò reliquiis bilis ventriculus Conira bi- xſtuer arque cibos averſetur, adhibe- lis reliqui- antur illa, quæ bilem obtundunt, ci-“ bi faſtidia diſcutiunt, diſſolutumque ventriculirobur adſtringunt, ut ſunt malum citrium, malum punicum aci- dum, Cydonium, Rubes, Oxjacantha, con-

192 Liber ſecundus conſerva roſarum cum ſpiritibus vi⸗ trioli temperata, olivæimmaturæ con- ditz,&e huius generis plura, quam ob
cauſam huc pertinet ſyrupus myrti-
nus, acetoſitatis citri,& miva cydo- niorum, quorum quodiibet duobus veltribus cochlearibus, ante cibum ſumitur; myrobalani conditi, nuca juglandes cõditæ, fruclus berberorum, de Ribes,& alia huius generis dum ſaccharo temperarè condiuntur. In- ter herbas Acetoſa maximè cõmen- datur in hoc reſpectu, præſertim ubi cum pullis gallinarum coquitur æ- ſtivo tempore& iis exhibetur, qui-
bus ſtomachus æſtuat. contra Poſt cibum optimè conveniunt vapora. illa, quæ vapores ad caput exhalan-
rionesad tes impediunt& ventriculum robo-
CAaput... 7 rant, ut ſunt Coriandri femen, Nux
moſchata, Maſtix, Diacydonium cum
ſpeciebus, Cydonia condita, Conſervs roſarum antiqua cum Corallio rubro permixta,&c. ex quibus& ſimilibus varia medicamentorum genera cõ- poni poſſunt. v. g. qui motlſulis dele-
ctan⸗

——
De tuenda ſanit. fudioſ. 191 Kantur, poſt eibum de ſequentibus Portionem quantitate 3§. aſſumant
e Coriand. præp. 36. Diacydon. ſimpl. 3 v. Maſtyches. elefl.
Nucis moſch. ana 3. omnia incidantur groſſo modo& cum ſaccharo in a. roſar ſoluto
3 vijj.
Fconfe ctio in morſulis: Pulvis ſlomachalis cum toſto pa- ne& vino generoſo quantitate co- chlearis dimidii talis uſurpari poteſt:
³& Coriand prap. 36.
Corallrub. præp. Cinam. Galangie ana 318. Cor.c. uſti prap. Ziyj. Maſticis elect. 36. Sem faniculi AAniſi ana Zj. Sacch. ad pondus omniam
f pulvis groſſus.
89(8. .. CAv.

Neceſſitas veſicula
felleæ.
d
192 Liber ſecundus
Car. VII.
De obſtructione lienis s coagulatio- ne calculi praſervanda.
8 lcut ſtomachus cum ſuis partibus adiuvantibus Jecori ſervit mate- riam præparando, ſic aliæ partes ei- dem miniſtrant, id quod heteroge- neum eſt avertendo. Hinc patet a
ſanguificationis operationem abſo⸗ laram, officium Veſiculeæ felleæ cum ſuis mentibus cholodochis, quò
bilioſam excrementum arttrahat ac ſecernat, Lienis, quòd melancholi- cam chyli cruditatem à ſanguifica- tione iecoris avertat,& Renum al Veſicæ, de horum beneſccio ſero- ſa ſuperfluitas excernatur, ſummo- petè neceſſacium elle. De his igitur conſequenter agendum, omiſſis iis, quæ ad veſiculam felleam pertinent; cum eadem ferè, quæ de iecotis ob- ſtructione propoluimus, cidem ad⸗ hiberi queant, initio facto de lienis obſtruclione præcavenda. Quemad-
Plautus in modum verò Plantiuns Palinutus
ſer.
————,*————

₰½
adſtrin 8 borconlervatur. me fermentatus, aniſo, fœniculo,&c
De tuenda ſanit ſtadioſ. 195 ſervus hero ſuo de lienis obſttuctio caxculion= ne& inflatione conquetentireſpon- 44.:.
et, am bula id liemi optimum eff, ita manife ſtum eſt, literatorum vi:æ ge- nus huic affe Ctioni freqventer ob- noxium eſle, propterea quod præter ud'orum continuationem conve- nientibus exercitiis literati ut pluti- mum deſtituantur. Hanc kenis ob Peerve. ſtructionem, inſlatronem,& Proce- tio ot ftra- dente tem Pote, præſertim in iis, qui. Giunas 2 us parentum ratione d bilitas quę- inflatio ir dam(Pesifica hereduara coniungi Wans. tur, Scorbuticam infe Klionem præca-
Vemus, iuxta ſubſe quentes regulas.
Aer videlicet Seite qui calidus. Ar uabe ecus,& lahltantim ratione purus
Ht:&o ipio enim ſpititus in corpore cotroboratur ac omnes concoctio- nes ac digeſtiones nobiliotes red-
Aurur, Eſculenta ficultatem extenu. Eſtubma andi, incidendi,& detergendi poſ- 4 ldeant, facilè coquantur& leviter aot, quo ipſo yiſcerum ro-
Sitergò„anus opti-
K cumi-

Terubnts DVotus quoquè ſit attenuans, in
194 Liber ſecundus
cumino conditus, non penitus te⸗ cens, nec etiam inveteratus. Carna eligantur, quæ citius digeruntur, quarum præparatio per elixationem cum limonibus appetitus excitan- di& viſcerum corroborandi cau- ſa, interdum cum rad. raphani ſylve ſtris,& ſimilibus attenuandi; in- cidendi, detergendique gratiã fie⸗ ri poteſt, quo fine cum alſatis cat
3 nibus commodè intinctus ex coch-
aaria, naffurtio, ſinapi, capparibui
aceto wadefactis,& ſimiles apo
nuntur.
cidens&c abſtergens, ideodue vi norum, aquatum, cereviſiatume lectio vel faltem cotrectio hic in- iituenda eſt. Correctio dico, 33
6
tantum ſapor iucundus, ſed etia qualitas conveniens conciliaua ubi præ reliquis Scolo endriun
aliatu
commendatur. Qup a cxtera⸗„ 5 u

cochlearis iuno&c vacuo ſtomacho ſumptum,
De tuenda ſanit ſtudioſ. 19
mnus ac vigilia moderatæ continu- Somna entur, ne 4 exceſſu veldefectu con& vixilia coctiones inde lædantur, inprimiſq, conſuetæ evacuationes Promovean, Evacua- tur, quemadmodum hec omnia plu eiones con- tibus proponunturà nobis in Exerc. Iueta. de Sccorbuto„cuius origo d lienis ob- ſtructione& infectone dependet.
uo ad œconomica medicamen- Medic⸗ ua, poſt evacuationes lenes ſuo tem Dennen Pore ſuſceptas, convenientia ſunt, Tnν z. quæ reſolvendo& modicè calefaci- ſtruftioue endo ſingulari ꝓprietate lienis fun- pracaven. Ktionem adiuvant, ut ſunt conſerva 46. fumaria, quantitate 3 i. cum ſale pro- rio vel ſale Abſynthi quantitate ↄS.) Permiſta,& ieiuno ſtomacho inſtar
nucis iuglandis fiequenter uſurpata,
auſtusque vini ſcolopendtii ſuper- addito. Oxymelctiam Squilliticum, quantitate frequenter ie-
durities&ccolle ctiones lienis reſolvit
& obſtructiones optimè præcavet. Verum præter hæc& ſimilia Sple-
netica dantur adhuc alia moderatè
K 2. kti·

96 Liber ſocundus
frigida& humida, quæ melanchol ſuperabundantis exhalationes de- mulcere dicuntur, ut ſunt Viola, Bu- gloſſum, Borrago, Poma redolentia& ſimilia. Quocirca melancholicis& ſpleneticis conſerva Borraginis, Bu- gloſſe, Violarum, Syrupuu de pomo- rum redolentium ſucco præſcribitur- tune temporis ſcilicet, ubi latitantem in ſplenecricis viis melancholicam mareriam humectare& demulcetè conamur, ne ſuĩs exhalationibus ce- rebrum petturbet. Drul pertu
Do taleali Portò ſeroſumexctementum Ne praſerva- ues ſeparant, in quorum operatio- nore. ne calculi vagulatio præcaveri de- bet. Hoc ipſum petſicitur, dum cau- ſas generationis calculi præcavemus & renilus ac viis urinariis medicà mentis convenientibus ſuccurrimus Viims a Allud fit ſervata victus ratione potil- b tioro val ſimuðͦm dum cruditatem cavemus&é-
culoſin 1 M
einſmodialimenta& porulentac muniter uſurpamus, quæ ficilim coquuntur& craſſis excrementitii
partibus carent: abſtinendum igitul d cal-

De tuenda ſauit, fudioſ. 19 dcarne bubula„Porcina. ſale cõdita, famoq; indurata, piſcibus vilcoſis. induratis, cerevifiis craſſis ac minus rectè defeæcatis, vinis tartateis, cru- ds, recentibus, aliisq;: potulentis ſa- buloſis. Hæc enim omnia non tan- Generatio tum difticulter coquuntur, ſed etiam(aleriin in ſeſe materiam calculi, ſuccum vi ⁸ν⁴σνκ
clicet crudum tattareumad coagu- ationem convenientem continent,
um collectioni feculenti, lima ſi, alliq; ſucci præbent anſam, qui loca lcciora& anguſtiora pervadees Frompte cosgulerut,poticlmjan u- inativa quædam partium imbecil- tas& ſegnior expellendi virtus ac- cedit, quo modo ffequenterin reni-
li
corpere.
us& veſica calculos concreſcere
videmus, cum per iſta loca fæculen- ri: limoſique dicti ſucci cum excre-
5 mento ſeroſo ſeparentir.
int igitur alimenta, ſicut diximus, acilis concoctionis,& vim diureti- cam poſſideant, panis ſcilicet opti-
maè ermentatus, ſeminibuſq; Fæni-
culi, Cumini, Aniſi, Carui,&c. præ-
K 3 ditus.

199 Liber ſecundus ditus dcarnes cum radicibus Petroſe- lini, Aſparagi, Api, Siſari, Daſtinace, ſeminibuſque prædictis coquantut, interdum Raphani quoque ſylve- ſtris uſus, ut& Cæparum atque Alli convenit, ſi pro conditurd ci- borum, inprimis in prandio, adhi- beantur. Potus ſit diureticus, vinum udelicet tenue, purum, cereviſia probè defæcata, hydromel, deco- tum hordei cum paſſulis& radice — glycyrrhyzæ, nec negligantur potu- lenta medica, tam coctionem robo- rantia, quàm per urinarias vias eva- cuantia, ubi maximè vinum helenii
commendatur.
Mfadiga- uod uſum medicamentorum manta cx. ad duo potiſſimum teſpiciendum, ni- vumientia mtrum ut interdum adhibeamus il- cælculoſÜ. la, quaæ collectum hoc excremen- tum, quod calculo præbet originem, evacuant ac reſolvunr, ac deindé non negligamus, quæ tenes& vias urinarias purificant& abſtergunr, Iluus generis eſt T erebiuthina vel per
le ſumpta, quantitate 3'¹. cum oleo amyg.

De tuenda ſanit ſtudioſ. i9⸗ amygdalarum dulcium, tribus co- chlear. permiſta& in brodio galli- næ diifägar ieiuno ſtomacho exhi-
ita pro leni evacuatione; velcum
Pulver: Rhabatb. hoc modo præpa- rata:
—* Terebinth. in a. fragar. lota Züj. Khabarb opt. D;j. Succini albi prap. O. Pul ghcyrrhyxzæ parum, eum Sacch f. Bolas- uſurpetur ieiuno ſtomacho.
Ccemor quoquè Tartari commo: Poteſt exhiberi in hoccaſu, ſeu magiſterum tartari vitriolati quan- titate 3j. cum brodio quodam con- venienti vel vino Helenii ieiuno omacho ſumptum. Huius ra- tione, quatenus renes& vias uri- narias reſpicimus, primò ſingula- riter illa notanda veniunt, quæ le- niendo& quæ inungendo renum ac veſicæ ſcabritiem præcavent, u- rinam prowovent,& arenulas K 4 coa-

2oo Lihberſecund a coagmentatinon ſinunt, ut ſunt ols- um amygdalarum, ſucuius Olycyrrby 2, decoclio radicis Alcrea, mucilago
ſemiau Cydoniorum cum aqaa mal ve facl ſeminis mel nu emulfio cum-
aqma decoclionas bordei& ſimilia, q etiam pectinet, quod qquidam Magnates pro arcauo dömendant, bolus nucus uuglandis auſtar de butyro receuti ſine uie quotidiè jeiuno ſo- macho lumptns. Oeiade non negli⸗ genda funt medicamenta mateuiam calculi dexergenria& reſolventia. radix videlicet Erνρ⁹ς† Petrofelui, Pimpinellæ, Keſtæ bovas, Grammus.
MHadera terreſtri, caro uu⁵ati, 4-
7ua Veromica, Fragorum& fimilia-. ubi notandum radices per le coqui
poiſe in brodio cicerum vel puo-
rum, ita ut hauſtus eiuſimodrdeco- ctionis per dies aliquot poſt evacu-
ationes præmſſas continuetur. Tan-
dem fæniculi Balſamus cuius fuptla mentionem fecimus, hĩcetiam me- ritò commendatur, cùm ventricu-
lum corroboret, concoctiones adiu- vet,

De tueuda ſanit. ffudioſ. 20½
Vet, tartaream collectiqnem præca.
veat,& expulſionem per vias urina-
tias prowovcat, ſi quotidiè quanti-
tate pili maioris jeiuno ſtomacho umatur.
CAr. VIII. De purgatione.
Actenus de corroboratioue to- tius omniumque partium egi- mnus; conſequens eſt, ur videamus, quomodo ſuperflua tollenda veni- ant. Ut enim in omni ſanitate nihul magis naturæ conſervationem adiu- vat, quam heterogeneorum ſepara- tio, ſic etiam literatis maximè conve- nit, ut àcoacervatione peccantium numorum ſibi caveant: Hic igitur illa notentur, quæ ſupra 1ib.i. cap. ⁷. e ſuper fluorum exinanitione propo- uimus, quibus obſervatis ulterius a- i quoq; totius evacuationes non negligantur, ubi primum univerſales annuæ evacuationes, quæ purgatione
Rc veua ſeclione finnt, obſervanda
K ſ veni-

202 Liber ſecundus
Deurga- veniunt. De purgatione primum age-
tionis dif Norentid.
Purgatio lenitiu.
mus, ubi notandum, aliam eſſe pun gationem lenitivam, aliam propris di- elam; illa quodammodo cognoſci
... 4,0 tur ex iis, quæ ſupra diximus de exi- 2 4 P 4
nanitione pro ſanitate conſervandi neceſſaria; verùm hac corum, quæ qualitate ſua moleſta ſunt, iuxta Galen. evacuatio dicitur,& medica- mentis appropriatis perficitur. N
lam lenitivam diximus, quæ regiont
ventriculi, inteſtinorum ac vicina-
rũ venarum blandè purgat, de ber G
turq; medicamentis lenientidus di
ctis, quæ maxima ex parte abluendo-
detergendo lubricando& per acci- dens adſtringendo ventrem ſolvunt Talis evacuatio nunquam non er-
—
hibetur, dum alvi prematuram ob·
ſtructionem timemus, inprimis vet- no vel autumnali tempote literatis
—
cõvenit, propterea quod ob rationes huius vitæ generis, propter crudita-
tes& concoctionum impe dimenia circa primas vias in ventriculo& in- tcſtinis humores crudi facilimè col⸗
ligan⸗
—

1
1
2
7
n
—
De tuenda ſanit fudioſ. 203
ligamur. Medicamenta domeſtica lint ſerum lallis,pleniori hauſtu ſum- Ptum, ieiuno ſtomacho: Terebinthi-
na dx. cum oleo amygdal- dulc. 31§.
additis aliquot brodi carnis coch- learibus potionis inſtar aſſumptæ, vinum inſuſionis florum Perſßcorum- vel Acaciæ, colatum& expreſſum, quantitate v. 3. alſumptum: eAloo, quam in officiis Roſatam vocant, fequenter 3;/ qyuantitate duabus horts ante prandiutn affumpta, in forma pillularum: Brodium deco- tlionis bralle⸗ rubræ quantitate 3v. cum oleo dulci vel butyro quantita- te cochlearium ij.aſſumptum, ſum- mitates fal. ſambuci verno tempote in acetarii forma, paulò ante cœ- nam, fiequenter allumptæ; Electua- rium lenitivum Extract. Senæ, cuius 'n eract. de Scorb. mentionem feci- mas, in quod principalia lenientia officinalia caſſia videlicet, pruna& palſule ingrediuntut: me; roſatum- ſolntivun,,(jrup. roſat. ſolutevui violatus ſolutivns. Manna in brodio Keo al

20 4 Liber ſecundus
gallinæ diſſolura,&c. Hæc& ſimilia neceſſitate urgente prælcribuntus quocunque temporeꝭ at maior cau-
tio in purgatione propriè dicta re-
rvrgau quiritur. Fit autem talis purgatio- oprie ä- quum medicamentum purgans ab- 5 ſumptum à calore noſtro actuatum, qualitatibus ſuis occultis peccantes humotes ſimihtudine qudam at-
trahit, ab aliis ſeparat& adiuvante facultate expultrice ſtimulata potil
ſimuům per alvum evacuat. Talis ſu⸗
peifluotum ſepatatio necellatia elt
tunc temportis, quando ocochymię ſigna ſeſe offetunt, ubi ſcilicet hu- mores in corpote noſtro qualitate noxia peccant, ut tunt excrementi- tii pituioſi, bilioſi, melancholici, ſe- toſique humores, tàm ſecundum natutam in maiori copia, quàm præ- ternaturalibus alterarionibus pro- ducti. Hinc manifeltumeſt, iis, qui integrà valetudine fcuuntur, diffici- les purgationes arq; periculoſas eſſe, iuxta Hipp. proprerea quod verum. indicans, peccaus videlicet humot⸗ non

4 De tuenda ſanit ſludioſ. 201
non adſit, undè viswedicamentina- uram agptedi coꝑitur.
Sit etgo prima determinatio, pur- gaadum eſſe meditamentis catartlicis tunc temporis, quando diſpoſitio caco- 3 chymica præſens eft. Quid vero pur- Quid pur- gandum it, e qualia medicamenta gandum. Purgantia ſint exhibenda pet diffe Quibu⸗ rentias cacochymiæ colligimus: wne neo. dum enim cacochymia picuitoſa eſt, Phlegmagoga, dumm bilioſa, cholago- Ba, dum melancholica, melangoga Præſcribuntur. Imò dum wiſtipec- canthumores, quod frequenter ac- cicdit, ex variis medicamentis catholi- a dicta conficiuntur. Quantitate m- Quantum Purgationis non tantum copia pec- cantium humorum, ſed etiam natu- rarum diverſitas variat, ubi non tan-
—
tum temperamentum, ſed etiam conſaetudo conſideranda vepiunt: 6 videmus enim maiori cautela opus eſſe in naturis calidu ſiccis, in habi- ta corpotss gracili, raro, in ætate pue- rili& ſimilibus circumſtantus, ubi
virium jactura fachls eſt; quàn in 2 O4A-

22656 Diher ſecundus conſtitutionibus calidis humidis, in naturis carnoſis, amplitudine vaſo- rum præditis, in ætate conſiſteate,& iis, quiad evacuationes eiuſmodiad QDo rom · ſue facti ſunt. Tempuu purgationis prd bore. conſervanda ſanitate ſatis accom- modatum eſt Vernum& Aatumna ler ram quòd his temporibus humo- res peccantes magis commoveantut De vom.& citius ſeparentur, quàm quòd na- ve enee turæ vires ad opus hoc adiuvandum Gautam- Prompriores ſint, cum propter æſta
nalitem- tem æſtu nimio virtus corporis no-
pore vde ſtii reſolvatur, pet hyemen verò0
4u fiigas intenſius humores impacti, te-
§.2. Tr2* aces immobiles& adevacuationt inepti reddantur.
His obſervatis purgatio per medi
camenta poteſt inſtituti, ſic tamen ut ea, quæ aute, in& poft purgationem Antepur Hecellaria ſunt non negligamus. An- gatienem te purgationem perpendenda ſunt hepen. corpora& peccantes humores, uhi Aenda. quidem præparatio non raròè requt- ritur: corpora igitur, quę putꝑarc vo-
lumus, fluida faciaru, eis omeee
tihus

De tuenda ſanit.fudioſt 207 tibus ad educendam materiam pec- cantem cõvenientibus laxatis& hu- mectatis, atque materiam qualitate medicamenti purgantis actioni reſi- ſtentem corrigamus. Haàc de cauſa non tantum frequenter Porhaddbos medicamentis propriè ictis leniti- vas evacuationes, pro corporis præ- Paratione, quò„hasiores& paten- tiores reddantur, per exhibitionem corum, quæ ſupra ſunt enumerata, Præmittimus, ſed ſæpius etiam di- geſtivas potiones ex radicum& herbarum decoctis vel ſuccis ex- preſſis, pro materiæ craſſioris in- ciſione, viſciditatis deterſione, fer- voris extinctione& ſimiles ob cau- ſas præſcribere ſolemus.
In ipſa purgatione poſt præceden- Qua ²am tia modum exhibitionis perpen n ipapur imus, nimirum an medicamen. gutione: tum liquidum vel ſolidius ſit ex- 1eden-
hibendum., cum hoc ipſum plu- rimum operationem variare ſoleat: etenim liquida per formam potio- nis exhibita citius operantur, mox omnia.

2ꝛ0k Liber ſecundus
omnia ſubeunt, potenter detergent
& infarctus expediunt: contra ſoli-
diora medicamenta diutius in ven-
triculo latent, unde tunctemporis
magis accommodata ſunt, ubi ex lo-
cis remotioribus evacuare conamur. Notandum tamen quoſdam à po- tionibus, alios à pilulis, alios ab ele- uatiis, alios à pulvetibus, abhorte-
re, qua de caula ſæpius pro ſubieci
natuiâ, quo promptior& facilior ſit evacuatio, formula mutantur, addi-
tis ſimul iis, quæ intentioni noſtigæ convenire videntur. Hinc poſt uſum ſolidorum brodia humectantia& detergentia concedimus tunc tem- poris, ubi propter nauleam in forma
Potionis medicamentum purgans
Qid poll exlubere non poſſumus. Afumpio Purgatte- medicamento primum ad nauſcam Senfe virandum os vino, aqua, oxycrate vel alio liquore iucundo cluatur, quo non ſufficiente cochlear j. ad-
cinamo: ſorbeatur, panis toſtus ace-
to conſperſus naribus admoveatur,
ſomnus cavcatur, inprimis dum me- dica-

Drixenda ſauit. ſtudioſ. 209 dicamentum operationem ſuam in- eipit,& alimentorum aſſumptio ſu- ſpendatur, donec phatmacum offi- cium ſuum maximòè ex parte peregiſ: le videatur. loprimis autem finità burgatione relpictendum eò, urali- menta ſint facilis concoctonis, de- acientis potius, qudm excedentis duantitatis, quæ vim aliquam hu- mectandi, detergendiq; poſſideant. quò medicamenti reliqutas natura ciuseluere poſſit. HaGtenus de pui- Batione generatim, iam ſequitur, ut ipſa medicamenta purgantia deter- minemus, ubi noſtti inſtituri ratio uon perrittit, ut dorinam integtã
medicamentorum compoſitione fepetamus: ſuflieit ut ſele ta quæ- am putgantia proponamus, eaque tveilas naturas accönodemus.
t, veibi Biatia, corporis cou ſtitutio talis, ut exa cta cacochymiæ ſigna ſe- ſenon offeraut: interun tanicn præ- ſexvationis ergòè propret concoctio- netn debiliorem cudlitatem ventri- cäll& ſuperabundantes humores
. circa

216 Lihber ſecuudus citca primas vias evacuatio tequita-
tur; hic ad lenientia medicamenta
confugiendum, qua ſæpius additis
fortioribus acuuntut& pro purifi-
cando, ventriculo, inteſtinis venis
meſaraicis& vicinis membris exhi- bentur. Huc pertinent ſequentes
formulæ iuxta mediam doſin diver-
ſis humoribus& naturis accommo- datæ: 9
³ιMannc opt. 3 ij. Syrup. roſſolut. 3i. brodi gallina cochlear. xij· miſe fiat hauſtus, exhibeatur
in ætate conſiſtente, na-
turis phlegmaticis. 1 Dul. mechoacanna 3;8. exhi- beatur cum hauſtu vini in robuſtioribus ad pituitoſas collectiones evacuandas.
* Agarici Zij · Zingib. Dißz. infun-
de per noctem in vino:ma- nè exprimantur 3§½ addeſjr. viol. lutiv oxymellis ſimpi- ana 3 j. miſce,& exhibe pro
leni eyacuatione, dum pi- cuita

De tuenda ſanit.ſtudiæaſ. 211 cLuita viſcidior in primis viis abundat.— Aaſſa pilular. de Aͦgarico Dis. cum aq beronic. fiant pilulæ num. xxi. exhibeantur cum a- liquotcochlearibus brodii pi ſotum, pro evacuandis pitui- coſis humoribus è ſtomacho. Rhabar. 3. fol. ſenæ 3§j. ſam. aniß Z j. Hhic. Ind. YB. Aunde uini 3uij. ſtent in in fa- bone per noctem manè colentut ij. adde yr. de cich. rad. cum Rbab. Srarhabltas, aie lubearut billo. lis naturis, qui facilem alvum ha- ent. B fol. ſenæ 3. Khabar. Zy. rad. cicbor. lyeyr. an. 36. Iam Fahr 1 3 amiſi an. 26. Gaund 56 Macis an. Dj.
In-

21½ Liber ſecundus
Infunde in dimidia menſura vint: manè colentur Ziiy. aſſumantur je- iuno ſtomacho per dies quatuot pro leni bilioſorum humorum eva- cuatione.
* Caſſia recent. extraft. 3 vj.
Electuar. de ſucco roſar. Sij.
Cum ſaccharo fiat bolus, qui exhibeatur ieiuno ſtoma- cho bilioſis naturis.
* Maſſ. pil. Aurearum
fine quibus aua 38. Cum ſyr. de cichor. cum Rbab. Epul. xv. quæ exhibeantur una vice, eum hauſtu bro- dii piſorum pro naturis bi- liolh.. k e Elecluar. extrali folſenæ, quod
deſcribitur in libro de ſcor-
buto, 3 vi. Electuar. caryocoſtini deſcript- Galeui 3 76. miſce F. Electuarium quod ex-
hibeatur una vice. pro ſeroſis
& mixtis humoribus evacu- andis.
I Syrup.

Detuen da ſanit ſludiof. 215
³. Syrup. reſat. ſolut. de cichor. cum Rhabar. an.
V 2u* Diacatholici Zv.
Aq. borrag. 3ijß miſce& fiat ſyrupus purgans, cuius pars dimidia ſumatur ieiuno Romacho, pro laxando ventte, ſuper bibendo bro-
diam prunorum.
Haæc& ſiwilia medicamenta poſ
ſunt exhiberi, quando vitium hu-
V morum tantum non eſt, ut manife-
ſta cacochymiæ ſigna ſeſe prodant;
Aaid autem in cacochymia bilioſa,
phlegmatica, vel melancholica in-
ſtante faciendum ſit, exultimis cap. batebit: conſequens nunc eſt videa- mus quomodo venæſectio iu inſti-
tuenda. C AP. IX. De vex⸗ ſectione.
I Neer media pro ſupei fluis tollen- dis neceſſaria ftequens eſt venaſe 10,

Vtilita⸗ ven«*ſo- ftionis multiplex
Indlican- tia Venæ- ſaction is.
Signa Plethora quo ad vVaſu.
214 Liber ſecundur ctio, cuius utilitas in genere duplex eſt, ſanguinis videliset evacuatio,& ex accideuti corporis refrigeratio. Per evacuationem ſanguis bonus copia peccans diminai, qualitate peccans evacuari, motu peccans ad oppoſita revelli& ad propinqua membra de- rwari poteſt. Per corporis refrigera- tionem in magnis tantùm inflamma⸗ tionibus, dum aliis remediis deſti- ſtituimur, mediante venæ ſectioné naturæ ſuccurrere ſolemus. Etſi ve- rò manifeſtum ſit ex his, quod quin- que ſint indicantia venæſectionis, potiſſimͤm tamen reſpectu præ- ſontis inſtituti, dum ſanitatem de- fendendam conſideramus, duo ve- næſectionem indicant, ſanguis vide- licet eopid tantum vel und etiam qud. litate peccans. Ponamus igitur adeſſe calorem cotporis floridum, habi- tum carnoſum, venas turgentes, pulſus magnos, inclinationes a morbos calidos, temperàmentum calidum humidum& ſimilia,* ph,

De tuenda ſanit ſtudioſ. 215 dletboram quo ad vaſa indicant; vel crtiam leviora ſint ſigna, cum corpo-
tis gravitate, pulſu imbecilli, ſomno utbato, quæ plethoram ad vires indi- Quo a4 aantzveluna cum abundante ſangui vrer. ne ſimal etiam alii humores pec- cem: hic venæſectionem impera- mus, modò nihil ſit ex rebus ſecun- m naturam& non naturalibus, quod illam impediat, ſi ſcilicet ad temperamétum calidum humidum accedit ætas conveniens, inter ſeni- lem& puerilem media, quæ tamen non tàm amorum lerie, quàm fa- caltatum robore determinantur: ſi aer ambiens temperatus ſit, qui nimia caliditate vires non diſſolvat nec frigiditate ſanguinis commo- iorem impediat: ſi crudorum ſuc- Sorum copid primæ viæ deſtituan- tur, ne vacuata venæ confertim cru- dos luccos attrahant, quã ob cauſlam Nenxſeionibus lenitivæ evacuatio-. nes per medicamenta pręcedentibus capitibus enumerata præmitti fo- z mnlent.

216 Liber ſecundausu V Lnt. Quantitas ſanguinis mittendi o ſumitur ex copia& qualitate pec- cante, dum cum viribus ſubiecti cô- e fertur. ubi potius in defectu, qnam 1
t
in exce ſſu peccandum eit, cum citius per vices reiteratas, quod adhuc ſu-
pereſt, abſolvere, qudm deperditas X Qua‿e„s ires reſtaurare poſlunus. Que au- i ſit inci. tem vena ſit aperienda dubiug eſt, m. mda niſi ptimu de indicante venæie- ui Gtionis ceiti ſimus, cum alia ſit ratio- d
quum ſanguinem ad partes emo³ 1 tevellere, vel ad propinquas deriva- 3 te, ſeu laltem minuere couamur. In b prælentia verò ſufficit, ut ſciamus ſa- ² nitatis defendendæ gratià commou-
d'ſſimè venas maiores aperui, ml 1 propter viies conſervancſas in natur ſ. ris debiliotibus extremæ manus ve- e nas interdum elgere cogamur. Ut 0 autem in purgatione, lic eriam m
Arteve.(angninis miſſiune quædam ante ,s 6 242 kion& pofl venaſeciosemnotanda veni-
4„ r
unt. Ante venaſe liouem naturxæ VI c res crapulà vel vehementioribus ex ercitiis præcedentium dieram nos
erpas

De tuenda ſanit udioſ. 2
opptimantur, evacuationes lenitivæ, opus eſt, præmittantur, die venæſe.
a nam&c alteram exerceatur pro ſan- * Suinis commotione, tempus eliga- tur, in quo aër ambiens maximè iu- 5 ta præſcriptas notas accommoda- Uuseſt anni reſpe tu vernum, menſis „ mione quadratura ſecunda velter- tia’diei reſ pectu, quod inter matuti- „ num atq; meridianum eſt: ſtoma- 5 chus ieiunus mancat, niſi propter o- riſicii ſuperiotis debilitatem in qui-
ionis corpus leviter per horam u-
buſdam lipothymia ſit facilis. 27 ve. In ySns eſeclione perturbationes anima venſs.
„maximèé vitentur, netimorc, excan- deſcentid, velalio quodam affetu „lider ſangninis motus impediatur; ſanguis emittatur una vice, ſi vires t Conſtantes ſlunt, vel vicibus iteratis, Ohpreſſo interdum venarum oſculo, „Klipothymiam timemus, in quo ca- u os aqua ftigida repleatur& ſæpius tenovetur, vel acetum roſaceum fa- „ciei inſpergatur. Qui vero ſubitò, a quod ſæpius accidit inſuetis, animo ⸗ 1 de-
one n0-
tanda.

219 Lißer ſecundus deficiunt, iis nihil præſentius eſt- uàm ut proni mox in terram deji- ciantur, ubi muſculis omnibus equa- liter quieſcentibus vires protinus re-
vſt vmma- colligunt. Poſt venaſe lionem at in-
ſ24 14
onem temperatus vitetur, cibus ſit euchy quid faci- mus& parcus, ne cruditatibus an- nᷣdunm.
ſam praæbeat, animiaffectas mode- rati lint,& negotia ſeria ſeponantut, nce iudicium ex ſanguine miſſo, pro conſervatione ſanitatis neceſſarium negligatur. Huius ratione reſpectu
De judicio 3
ſangrenu! ſanguinis per venæſectionem emi pe u conſiderantur coler, conſiſtentia, ſadionem ea que ſæpius his ſuper veniunt. Colo ſe,
1ſi.
per ſuperiora languinis emiſſi rubt bdas utilis boniq:; ſanguinis inder cſt: at ſi citrinuu, albicans vel etiam lvidus apparet biliolum, pituitoſum vel melancholicum ſanguinem eſſ demonſttat, non quidem in ſtatuſſ- cundùm naturam, ſed quatenus c crementitius eiuſmodihumor cum malſad ſanguineâ abundat, quam 09 cauſam in tali caſu non acquie cen⸗ dum, ſed ctiam ad approptiata rur mad ⸗

De tuenda ſanit. ſtudioſ. 219
antia progrediendum eſt, ſonſiſten-
ria ſanguinis in ipla fluxione conſi- deratur& poſt fluxionem. Sanguis lentè fluen⸗ atg, picis inſtar digitir ad- xrens obſtructionum autor eſt, id- coq; per ſudores velalid rarione na- turæ ſuccurrendum indicat, ante- quam in graviores morbos incidat: tenuis autem eſt, qui non tantum Promptè fluit, ſed etiam cardius con- creſcit, in quo fibræ mox evaneſcunt corrumpuntur poſt concretio- nem, unde crudus& inconcoctus elt, ac hepatis imbecillitatem indi- cat. Ut autem craſſus ſanguis diffici- 1S, teuuis facilis eſt divilionis poſt conctetionem, ita putridm rnul atdue attingitut in pattes totus diſſi- t. Superveniunt languini puma, quæ niſi per accidens fluorts impeta nata ſit, fervoris ſinum eſt,& præ- oOminanris humorit abundantiam colore ſuo indicat. Serum, cuius modica quautitas naturaliter ſangui- ni convenit tanquam vehiculum ad iſtributionem eins in partes diver-
11
1l4e L 2 ſas

220⁰ Liber ſecundus
las inſerviens immodica verò, iecur
infirmum, vel potum liberalioremn,
aut renum debilitatem, imperfectè ſctoſitates illas ſeparantium indicat: pingue quid, quod ratius in languinc conſpicitur& in obeſis ſignum eſt ſanguinis ad pinguedinis generatio- nem promptiſſimiʒ in macilentis au- temn corporis colliquationem pot- tendit: tandem ſi gravis ipſius ſan-
guinis odor ſit, maximæ putredinis corruptionisq; ſignum hoc merito ſtatueretur. CAr. X. 4,„1 1 De pituitoſit humoribnu eva- cuanditä.
H Actenus de purgatione& vo- [nalectione generatim, conſe- quens eſt ut ſpeciatim peccantes hu mores ulterius conſideremus, u ptimum de pituitoſff⸗ humtoribus ev cHandis agemus. Ponamus igituit tæceſſiſſe eiafmodi victus ratio- nem, veltaletn concoctionis imbe-
bi .
cilli⸗

Detuendaſanit ſtudioſ. 221
cillitatem adeſle, quæ ſufficiens ſit Signapi- ad pituitolorum humorum colle. tuitoſorũ Gtionem: accedente ſimul, quod Pennen homo ſit ſegnis in ſuis actionibus, ,. ſtupiqus in operatione ſenſuum, ad omnum propenſus, moribus inful- ſus, pulſu parvo, tardo, molli, ſine ſi- tis exacerbatione, promptus ad marbos frigidos& diuturnos, pitui. toſis excrementis abundans, cui cau- ſe caleficientes& ſiccantes condna. cunt, nocentibus contra refigeran- tibus& humectantibus: his mquam & limilihus ſignis præſentihus pitui- toſos humores abuͤddart collig mas, QHeoque leni præmiſsäxvacuatione, iforte primæ viæ ſuamablutionem requirant, ad ea procedendum, qua Pituitoſos humores ad evacuatio- nem præparant&c vias laxant. Sit er- bePfecans materia pituitoſa in ven- 4 Ahuo propter vilciditatem ſuam ad evacuationem inepta: hic Præſcribatut eiutmodi ſytupus quã. titate trium vel quatuor cochleari- um duabus aut tribus horis ante ci- 3 L 3 bum,

222 Liber ſecvudus
bum, cuius vis in calefaciendo, atte nuando& detergendo ſuffieiens ſit: quales ſunt ſyrupi de mentha, de be- tonica, de calamentha, oxywel ſim- plex oxymel ſeilliticum&c. Si non ta in ventriculo, quàm partibus re- morioribus pituitolus humor ahun- dat, aquis deſtillatis, vel convenien- tiam heibarum decoctis eiuſmodi ſycuyi dilauntur, ut eorum operatio eò melius extendatur. Præmifſſa per dies aliquot ceiuſmodi præparatione purgatio appropriata ſublequitar, ubi primo ſeſe offerunt ſimplicia purgantia, ut ſunt Caſſia, Agaricus, Tarbith, Mechoacäna, Colocynth. Helleborus albus,&c. ex his eligun- tur mitiora& inprimis iſtæ compo- ftiones, quas experientia longa tempore confirmavit. Sit etgo ex- erpli gratid in forma pulveris tale medicamentum 1 1 x Pul Aechoacan uug.
Elateri g. j.
miſce F. pulvis, exhibeaturn.
na vice cum hauſtu i 99
l

De tuenda ſauit ſiudioſ. 22 In forma boli.. *½ Elect. Beued. laxat. 3vi. Aearici trochiſ. Sij. Syrup. de beton. qſ miſce cum ſaccharo F. bolus, qui aſſumatur ieiuno ſto- macho ſuperbibendo bro⸗ dium piſotum. In forma potionis. Agarici Z iy. 2 435 9 Infunde per noctem in vino:ma⸗- nè colentur 39. adde Elect. benedict. laxat. Ʒijh. ſyr. diaſereos purgantis 3/6. broditgallinæ parum, fiathaufus. In forma pilularum. AAaſgipil. de hiera cum Agaric. Dyj. Cochiarum 8j. Diagrid. gr. iij. Cum ag. hn Lus pilulæ. Aſſumantur una vice tribus vel quatuor horis ante Pundiam„ſuperbibendo rodium cicerum vel piſo rum.
L 4 CAY.

Signa ſu. perabun- dAantis bi- lioſi hu- uoris.
An bilis in digeat præpara. tions.
224 Liber ſecundus 4 CXr. Xl.
De Bilioſis& Acribus humoribus evᷣacuandis. Ilioſi&acres humores frequen- 6 ter in hoc vitæ genere ſuperab- undant, in iis præſertim, quibus con- ſtitutio calidior atqʒ ſiccior eſt, ubi vigiliæ ſomnum ſuperant, ubi prom- ptitudo ad iram, aliasq; corporis, a- nimiq; motiones obſervantur, ubi pulſus velox, vehemens, ſitis facilis, moidi calidi ſicci frequentes, urina flava, ſplendida, corporis hahitus- gracilior& calor acerac mordax, a- liaq; ſimilia deprehenduntur. Num autem hic, ut in pituitoſis humori- bus evacuandis, præparatio quædam præmittenda fir valde dubium eſt inter medicos. Etſi vero attenuario- ne quãdam reſpectu bilis non opus, cum per ſe ſatis tenuis ſit, interdum tamen corporis reſpectu ac proptet coniunctos viſcidos humores ctiam in hoc caſu præſcribunturattenuan-
tia. Per le verò materia bilioſa, tenuis & a-

De tuenda ſanit. ſtudioſ. 221
& acris, ut eèò melius evacuari poſſit, acminus partibus, quas præterfliuit noceat, ſuam digeſtionem requirit, quam ob cauſam leviter humectan-
5 tibus, reftigerantibus& efferveſcen- tiam cohibentibus corrigi poteſt.
oc in evacuatione bilioſorum humorum digeltiva medicamenta
Præmittuntur: in forma ſyrupi, ſi
materia peccans eſt in proximiori-
us locis.—.
he: Syr. de ſucco cichor. „ de ſucco acetoſ. an. vj. ſvir. victrioli gutt.iij. miſce: aſſümatur ddabus horis ante Prandinm seconrinnetgt per idùum.
Si bilis peccat in partibus remo- ioribus, in forma potionis exhibea- ar digeſtivum per triduum vel bi-
uum hocmodo. N
Kec. Decoctionis rad. cichot. in brodio gallinæ fact 3ih. „ Grup. de ſucco acetoſ. de ſucco cichor. an. 36. L 7 ſtur.

X
226 Liber ſecundus ſbir. victrioli gutt. iiij. miſce fiat hauſtus, uſurpetur tribus horis ante prandium. etssp Hoc vel ſimili modo præparatã matetia bilioſa fiat evacuatio, ſele- ctis medicamentis tàm ſimplicibus, quùm compoſitis. Inter ſimplicia quædam lenitiva ſunt, ut Caſia,
Adanua. Tamarindi, Roſarum ſuccuu,
Aloe, Myrobalani Citrini, Rbabar.
quædam vehementiora, ut ſcammo-
neum crudum, Diagrid. ſeu ſcam-
moncum præparatum. Sitexem-
plum pro evacuatione bilis in ferma
boli.
Rec. Caſſiæ recent:extrall. 3 vj. Khabar. opt. pul. i. miſce:
F. bolus detur cum ſaecharo:
Pro robuſtioribus addantur 37 Electuarii de ſucco roſarum.
In forma potionis hoc modo pro- cedas, idque potiſſimum tunc tem- poris, ubi materia bilioſa in remo- tioribus locis peccat.
.

—
De tuenda ſanit fudioſ. 227 Reæ. ſers lactis caprini q. ſ. infunde
Per noctem Kbabar. opt. 3 ⁰.
cinamo: elecl. OB.
manò coletur cum expreſſio-
ne& adde
Syr. roſ. ſolut. 39..
Elecdtuar. de ſuccoroſ. 31.
miſce fiat hauſtus.
In forma pilalarum hoc modo pa-
ari poterit XoNXA*ο Rec. Rbabar. D iig. Spic. Iud. Diagryd. an gr.yj. Qum ſyt. roſat. ſolut. fiant pilulæ Num. xv. Aſſumantur ieiuno ſtomacho,
ſuperbibendo brodium pi- ſorum.
CAv. XII.
De Aelancholicis bumoribus evncuandis.
AElancholicos humores in lite- ratis frequenter abundate Poſſe pluribus argumentis demon- L. G. ſttar

Signa ſu. perabun- dantis a- træ bilis.
224 Liber ſecundus
ſtrat Marſilius Ficinus de vita ſana- cap. a.& 4. Horum copia ne nimis, ſuperahundet, evacuatione proſpi- ciendum eſt. Cognoſcitur autem huius humoris abundantia non tam tum ex cauſisantecedentibus, qua= tenus victus ratio melancholica, o- tium huic vitæ geneti confuetum, ſuperfluorum exctetionem,& crab ſorum vaporum exhalationem im- pediens, cum intenſis ſolitariis lucur brationibus præceſſit: ſed etiam ex temperamenti conſtitutione Me- laacholica, tam aſcititia quàm nati- va, quæ homines taciturnos, cogh- tabundos, mæſtos, mericuloſos abf See manifeſta cauſa reddit, acce- entibus, ſimulſomniis turbulentis: atq; terribilbus, flitihus inferioris ventris, ſtomachiruct bus, lienis in- fationibus&c. His ſignis ahunde- concurrentibus Meläncholicus ſfuc-- cps interdum evacuandus eſſe vide- tut. Cum autem ſua natuta fligidus⸗/ Bccus&e craſſus ſtatuatur, prœpafa: tio neçellaria moderaté calsfacien-
11bES, 5
———
—
3

—
—,—
De tuenda ſanit ſtudioſ. 229
tihus, humectantibus& attenuanti- us inſtituenda videtur. Talis præ-- Paratio fit per decoctionesxad. poly- bod. gycyr. fumar: lupuli, ſcolopend. borrag meliſſtes ſimilium, additis y- rupis de fumaria, de bug loſſa, de lupu- *G ſimilibus. Eempli gratia: ye. rad, polypod. ghycyr. an. 36.. Her. ſcolopend. fumar. Alelſfan. Mß. Sem. fanic. 38. F. decoct. in ſ. q. aq.& vini adtertias. Colentar Zvj. adde Syrup. de fumaria. Oxymellis ſimpl. an. 3j. M. fiat hauſtus pro duabus vicibus.
Hocvel ſmili modo per dies ali- quot preparata materia puigationes approprtatæ poffunt inſtitul ſele cts Purgautibus medicamentis, ubi in- ter leviora ſeſe exhibé folia Sema,po-
L. 7 Hp
—

230 Liber ſecundus hpodium, Myrobalani ludi, Epitl mum&c. Validiora ſunt Helleborus niger, lapis laxuli& ſimilia. Ex his in- terveniente præparatione& corre- ctione prodiere compoſita, ut confe ſtio Hamech, pilulæ de fumaria, lnde, lucis minores&c. Notandum tamen valida purgantia cum cautione qua- dam in hoc caſu exhibenda eſſe, quam ob caulam prudens determi- natio medici, tum in his, tum etiam in præcedentibus evacuantibus ex- hibendis eſt neceſſaria. Qui plura deſiderat libellum de Medicamen- tis lenientibus, præpatantibus& purgantibus Matthæi Curtü, iam noviter hic impreſ- ſum coniun-
8³ t.
38)(5E.
APPEN-

De tuenda ſanit fudioſ. 231 ArerNDIx. D§ᷣ.2 1E ET PRM itu Studioſprums. FX EauENS hoc malumeſta-
Pud literatos, inprimis dum in ymnaſiis atque Academiis ſtudiis adhuc diligenter incumbunt. Eſtau- tem Scabzies cutis infectio ulceroſà, cui pruritus ſeu ſcalpendi aſſiduitas
ere coniungitur. Cauſa ſcabiei pri⸗ mitiva conſiſtit in uſu ciborum cali-
Orum, ſalſorum, acrium, in tardà Veſtium internarum mutatione, in attacku ſcabioſorum ftequentiori; inprimis reſpectu huius vitæ generis maximè huc facit, quod intempeſti- va exercitia poſt cibum ſuſcipian- tur, tempeſtiva vero& convenien- tia, quæ cibum ræcedere debent negligantur. Adde lucubrationes in- tempeſtivas poſt cibum, ubi digeſtio labefictatur„ unde conſequenter languis redditur inhabilis ut perfe- Aeènon Poſſit aſſimilari. Coniundta
pro-

V. Foreſt.
lib. 5. bſer.
chirur. ob, patvæ teperiuntur, cuius materia eſt 10.
„.
232 Liber ſecundus
proximior cauſa dependet ab ipſis humoribus cotruptis, nitroſis& a- ctibus ad cutis ſuperficiem vi naturæ tranſmiſſis, qui ab intemperie ieco-
ris& imperfectà concoctione primã
& ſecunda ſuam habent originem-
Eſt autem Scabies iſta pro ration? peccantis humoris multiplex: alis enim prurigivoſa eſt, in qua puſtula
ſalſa& acris: alia pnſtulas habet ma- iores& albicantes, intus pure reple- tas, non admodum prurientes, cuius materia ſeroſa& pituitoſa eſt: alia pu-
ſtulas habet latas in circuitu ruben- tes, quarum origo ſanguis craſſior eff: alia malum mortuum dicitur,&
languine Melancholico ſuam habet
otiginem. Fitque potiſſimùm cum cruſta multa in tibiis, difficulter ſa-
natur& fanata facilimè recrudelcit-
In hoc malo præcauendo& cu-
rando neceſſariumeſt, ut primo vi
tentur illa, quæ cauſas primitivas at- tinent, nimirum victus ratio conve- niens inſtituatur: vitentur illa, quæ
18 ſero⸗
„
——,„ ⸗— o...— 88ͤ—
8——
*

+ν
— ſcepta
De tuenda ſanit ftudioſ. 233
crroſos, acres& aduſtos humores broducunt; ſint potius alimenta fa. cilis eoncoctionis& fanguinem lau- dabilem procreent: vinum ſit tenue aquoſum, abſque tartaro crudo, eneque depuratum. In reliquis re- pus non naturslibus diligentia ad- hi eatur, ne materia ſcabiei prom-
Kis colligatur: Lint igitur inprimis
conſaetæ naturales evacuationes duoridiane& vitentur exercitia Poſt cibum tam quo ad cerpusiin de- ambulationibus vehementioribus, bilæ geſtationibus, armorum confli⸗
dus&c. quàm quo ad animum, in ſtudus leriis& lucubrationibus mox d eibo ſuſceptis. Quo ad curationem à ſangninis diminutione hat initi- um, ſi copia peccans eſt& ſcabiei materia adhuc in venis abundat, niſi ratione virium, ætatis, vel alias ob aauſas contraindicantia ſeſe offe- rant. Venaſetctionem iuſto modo ſu- Ptam ſequitur evacuatio appro- Priata peccantis humoris, iuxta præ- ccpta præcedentibus capitibus pro-
bo⸗

234 Liber ſecundus poſita. Si igitur pruriginoſa eſt Sca bies à materia ſalſa& acti, neceffs- rium eſt, ut primo peccans materia digeratur decocto radicum glycyt- rhyzæ, Herbæ borrag. bugloſſ. fu- mariæ, ſoldanellæ& ſimilium; dein ſiat evacuatio per Electuarium Dia⸗ carthamum, Caryocoſtinum&c. Eodem modo in reliquis Scabi differentiis medicinatum delectus neceſſarius eſt. Fafta evacuatione pe corporis habitum diaphoreſis eſt in ſtituenda per appropriata ſadoriferai quæ fiunt vel per balnea ſudorifera, in quibus primum decoquntur, qu cuilibet differentiæ maximoè ſunt ac⸗ aommodata; velin lecto, aſſumptis medicamentis per habitum corpo- tis peccantem materiam expellenti- bus. At non ſufficit ut primitivæ antecedenti cauſæ ſuccurramus, ſe opus eſt, ut ipſam cauſam coniun- Clam cum parie laborante quoq; nob negligamus, quocirca ſupereſt ulti mo loco, ut cutim exulceratam cr- jam per externa temedia curemus: erenim

Deenda ſanit. fudioſ. 231 etenim fruſttà fient omnia præce- dentia, niſi quod exulceratum eſt exterius in integrum vel à natura, velab atte reſtituatut, propterea Uuod commoda nutritio in parte
xſa fieri nequeat, niſi priftinam ſa- nitatem recipiat. HHicignurbalnea, inunctiones, lavacra cum artificiali- ſaponibus& ſimilia locum ſu: um habent, de quibusin ſpecie nihil addimus, cam—— cauſam, quod ei- modi medicatnenta ſuas variatio nes tequirant pro ratione differen- tlarum ſcabiei, quæ multiplices ſunt nec facilè ab omnibus eodem mo- 0 dijudicari pofſunnt, Sufficiant er- 80 generales Canones„iuxta quos Pro natura fubieti laborantis& peccantis materix quilibet penes Hedicum peritum ſibi convenien- tia remedia compatare pPoterit. Fa- xit Dsus ut omnia, quæ dicta unt, in ipſius gloriam& pro- ximi commodum vergant.
FINILS.

—————— 2. 2—

ee
7 1 5§ E, . Ex Officina Typographi- 1 ca Caſparis Chem- 5 lini. . „ 1
NNo V M. DGXV.

Beeee8
Lector cotrigat.
Pag. 4. lin. 15. lege fam. p. 21. J. à1. maxt- mnd. p. 32,1.17, I. vegetabilibua. p. 69. l1. 14 ckuum 5. 103. l. 4. ſentis& l.14. alias p. 10. piſcus.. 70.1. 10. robnſtiore. p. 72. 1.2 4 71 ante penult ingenuitatem..108 1.1G.imagt nationis. p. 119, l ult ventis. p. 120,in mart vickus. p. 148.1. 12. Roſis. 51. I.15. quodam modo. p.15 6,1. 24 fundtionum p. 165 1,14:0n, coctionum 127.1„,à nene deln enult. O4½
p 13011.9.[pꝛritibus p. 4.l ¶ aponis. ſ. 177 iꝝ margina Exulceratio. p. 190. l.9 nucts,
4

toriti u5 de vale tudi 1
1.8 8 Ses u cen er!
*⁴

uO NuO—,ss10MuT
annluuftunlunlaulauffraalunnfänukuanennlunuluualhnuluuf
Lector corrigat.
Pag. 4. lin. 15. lege fam. p. a1. I. 21 Marr „e. p. 52.l. 17, 1. Vegetabilibus. p. 69. 1,14 (tuum„. 103. l. 4. ſentis& L. 4. alids 21 1 piſcis. y. 70. 1. 20. robuſtiore. p. 72. 124 2 aute penult. ge nuitatem. †. 108 Ä.iG.imag⸗ nationis. p. 119,l ult Ventis. p. 120,in mat. Victus.. 14 8. 1. 12. Reſis 151. 15 quodam- wado 236,24 fincfienun, deg coctionum p 127.1,5,nocle.& 1 enul. 7 p 130 1,9. ſbrritibus p. 40.1. aponis. 5. 177. in margine Exulceratio. p. 90. l.9 nucti